Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus sive biblioteca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque eccelesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocentii III tempora floruerunt .."

See other formats 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  preserved  for  generations  on  library  shelves  before  it  was  carefully  scanned  by  Google  as  part  of  a  project 
to  make  the  world's  books  discoverable  online. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  expire  and  the  book  to  enter  the  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subject 
to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expired.  Whether  a  book  is  in  the  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 
are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  culture  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discover. 

Marks,  notations  and  other  marginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  file  -  a  reminder  of  this  book's  long  journey  from  the 
publisher  to  a  library  and  finally  to  you. 

Usage  guidelines 

Google  is  proud  to  partner  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  the 
public  and  we  are  merely  their  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  have  taken  steps  to 
prevent  abuse  by  commercial  parties,  including  placing  technical  restrictions  on  automated  querying. 

We  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  We  designed  Google  Book  Search  for  use  by  individuals,  and  we  request  that  you  use  these  files  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfrom  automated  querying  Do  not  send  automated  queries  of  any  sort  to  Google's  system:  If  you  are  conducting  research  on  machine 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  large  amount  of  text  is  helpful,  please  contact  us.  We  encourage  the 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attribution  The  Google  "watermark"  you  see  on  each  file  is  essential  for  informing  people  about  this  project  and  helping  them  find 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatever  your  use,  remember  that  you  are  responsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
because  we  believe  a  book  is  in  the  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countries.  Whether  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  we  can't  offer  guidance  on  whether  any  specific  use  of 
any  specific  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearance  in  Google  Book  Search  means  it  can  be  used  in  any  manner 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liability  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Google's  mission  is  to  organize  the  world's  information  and  to  make  it  universally  accessible  and  useful.  Google  Book  Search  helps  readers 
discover  the  world's  books  while  helping  authors  and  publishers  reach  new  audiences.  You  can  search  through  the  full  text  of  this  book  on  the  web 


at|http  :  //books  .  qooqle  .  com/ 


c  s^o.i 


HARVARD  COLLEGE 
LIBRARY 


FBOM  THE  BEQUBST  OF 

JAMES  WALKER 

(CIms  of  1814) 
FreaideiU  ofHarvard  CoUege 


V 


.^ 


•4 


PATROLOGIiE 

CURSUS  COMPLETUS 

8IYB 

BIBLIOTBECA  DNIVERSALIS,  INTEGRA,  DNIFORHIS,  COMMODA,  GECONOMIGA^ 

DMNIDM  SS.  PATRUM,  DOCTORUM  SCRIPTORUMQUE  ECCLESIASTICORUtf 

m 

AB  >EVO  APOSTOLICO  AD  INNOCENTII  m  TEMPORA 

flordbruht; 
RECUSIO   CHR0N0L061CA 

OIINIVM  QUifi  EXSTITERE  MONDMENTORUM  CATllOLlGiE  TRADITIONIS  PER  DUODECIM  PRIORA 

ECCLESLE  SiECULA, 

IDXTA   EDIT10NB8  ACCUKATISSIIIAS ,  INTER  8B  COHQnB  N0NNULL18  COmCIBUS  MANVSCIiirTIB  C0LLATA8, 

PERQUAII  DILIGENTER  CA8T1GATA  *, 

D188ERTAT10N1BII8,  COM MENTAHIIS  LECT10NWU8QUE  TAR1ANTIBU8  CONTINBNTER  ILLUBTBJ^TA  *, 

OWNIBU8    0PEBIB08    P08T    AIIPL188IMA8    EDITI0NE8    QUA    TBIBUS    NOVISSIMM   8iBCULI8   DEBENTUB  AB80LUTA8 

DETECTIS,   AVCTA; 
1ND1CIBU8  PABTICULABIBUS  ANALTT1CI8,   8INGUL08  SIYB  T0M06,  8nrB  AUCT0BB8   ALICUJU8  MOMBNTI 

SUBSEQUENT1BU8,  DONATA ; 

CArlTDLM  INTBA  IPSUM  TEXTUM  BITE  DISPOSITIS,  NECNON  ET  TITULIS  SINGVLABUMPA61NABUM  MAB6IHBM  8UPBBI0BBM 

DISTINGUENTIBUS  SUBJECTAMQUE  MATEBIAM  SIGNIFICANTIBUS,  ADOBNATA  ; 

OPBBIBUS  CUM  DUBIIS  TUM  AP0CBYPHI8,  ALIQUA  VEBO  AUCTOBITATE  IN  OBDINB  AD  TBIDITIONEM 

ECCLESIASTICAM  P0LLENTIBU8,  AMPLIFICATA; 

DU0BU8  INDICIBUS  GENEBALIBIIS  LOCUPLETATA  :  ALTEBO  8C1LICET   RERUM,  QUO  CONSULTO,  QUIDQUIB 

UNUSQUISQUE  PATBUH  IN  QUODLIBET  THEHA   SCBIPSEBIT  UNO   INTUITU   CONSPICIATUB ;  ALTBBO 

SCKiPT.UUiE  SACRiE,  ex  quo  lectobi  cohperibe  sit  obtiuh  quinam  patbes 

ET  IN  quibus  operuh  suoruh  locis  singulos  singuloruh  librobuh 

scriptur^  textus  cohhentati  sint. 

bditio  accuratiss1ha ,  c^terisque  ohnibus  facile  anteponenda  ,  sl  perpendantub  :  charactebum  nitiditab 

chabtib  qualitas,  integritas  textus,  perfecth)  correctionis ,  operuh  recusoruh  tuh  vabieta8 

tuh  nuherus ,  forha  voluhinuh  perquah  cohhoda  sibique  in  toto  opebis  decursu  constantbb 

8ih1lis,  pretii  exiguitas,  pr£8ebt1hque  ista  collectio,  una,  hethodica  et  chronologica, 

8EXCENT0RUH    FBA6HENT0BUH    OPUSCULORUHQUB    HACTENUS    HIC    ILLIC    SPaBSOBUM, 

PBIMUM    AUTEH    IN    NOSTBA    BIDLIOTDECA,    EX    OPEBIBUS   AD    0HNE8    ATATES, 

L0C08,     LINGUAS    FOBHASQUE    PERTINENTIBUS ,    COADUNATOBUH. 

SERIES  PRIMA, 

IN  Wk  PRODBUNT  PATRES,  DOCtORES  SCRIPTORESQUE  ECCLESliK  LATIMil 
A  TERTULLIAJSO  AD  GAEGOKIUH  MAGMUM. 

S(cctttranf<  %^^.  WliQnt, 

BIBIilOTHXGJB    GIiBBI    UMIVXBSJB, 

81VB 
CUR8DUII  GOMPLBTORUM  IN  8IN6DL08  SClBNTIJt  BCGLB8IASTICA  BAlfOS  BDITOIIB 


PATROLOGU   BINA  EDITIONE   TYPIS   MANDATA   EST,    ALIA   NEMPB   LATINA,    ALIA   GRJIGO-LATINA . — 

YENEUNT   MILLB   FRANCIS   DUGENTA   YOLUMINA  EDlTIONIS   LATINiB  ;    OGTINGENTIS  ET 

MILLB    TREGENTA  GRiBCO-LATINiE.  —  MERE  LATINA  UNIVERSOS  AUGTORES  TUM  OGGIDENTALES,  TUM^ 

ORIENTALBS  EQUIDEM  AMPLEGTITUR  ;    HI  AUTEM,  IN  EA,   90LA  YERSIONB  LATINA  DONANTUR. 


PATROLOGIiE  TOMUS  XXIL 

S.  HIERONYMI  tomus  primus. 


!> 


EXCUDEBATUR  ET  VENIT  APUD  EDITOREM,  ^,.«.„ 

IN  VIADiCTA  ffAMBOISE, PROPE PORTAM LUTETliE  PARISIORUM VOLGODEiVFE/^NOMINATAM, 

SEU  PETIT-MONTROUGE. 
184^5 


^  fSO*  • 


<L 


\    .: 


SANCn  EUSEBII 


HIERONYMI 


8TBID0NENSIS  PRESBTTERI 


/• 


OPERA  OMNIA 


FOST  HOIffACBORUM  ORDIHIS  8.  BBIfBDICTI  B  CORORROATIONB  8.  MIURI 

SBD   POTtSSIHUM  JOAWNIsTMm  AR^lT^ABf  JEI  HUJU8  0RDINI8  RBCBN8I0NBM, 

I>B1fU0  AD  MANUSGRIPTOS^lOMANOS,  AMBROSIANOS  i  TBRONBN8B8  BT  MULT08  ALI08  » 

NBG  NON  AD  OMNES  EDITIONBS  6ALLICANA8  BT  EXTBRA8  GA8TI6ATA » 

PLURIMIS  ANTBA  OMNINO  INEDITIS  M0NUMBNTI8, 

ALII8QUB  8«  D0CT0R1S  LUCUBRATI0NIBU8  8B0RSIM  TANTUM  TULOATIS   AUCTA, 

INNUMBRI8  NOTlSi  OBSERYATIONBBUS ,  C0RRBCTI0NIBU8  ILLU8TBATA 

VALLARSn  ET^n&FFJEn 

VERONA  FRESBTTEr6rI}M| 

OPERAM  NAVANTIBUS  AUIS  IN  EADEM  GIYITATE  LITTERATIS  VIRIS. 

EDITIO  PARISIORDM  NOVISSDIA 

WLJL   8BGUNDA  AB  irSIS  YBRONBNSIBUS  BDITORIBUS  CURI8  P08TBRIORIBU8  ITA  RBG06NITA  , 

▲TQUB      BX    RECiEMTlIUS    DE7lEC|7l].S  SIG  DITATA 

UT  PRJBSBNS  BDITIO,   AMPLITUDINB  SOLA,   CJSTERIS  0MISSI8  BMENDATlONIBUSt 

PRJBGBDENTES  OMNES  BDITIONBS,   BTIAM  BBNBDIGTINAS » 

tertia  parte  seu  triente  materialiter  mperet, 

ACCURANTE  J.-P.  MIGNE,  . 

BlBLIOTHEOiE  GLEBI  VNiyEBSflS, 

SIVK 
GfJRSDUM  GOMPLBTORUU  IN    SINGULOS  SGIENTIiE   ECGLB8IA8T1GB  RAM08   BDITOHV. 


LJ">aOcJi 


TOMUS  PRIMUS. 

1i  ■  I  Q  >  I    I  ■ 
YBNEUNT  9  yOLUMINA  60  FRANGIS  6ALLIGIS. 

EXCUDERATUR  ET  VENIT  APUD  EDITOREM, 
m  mk  DICTA  VAMBOISE,  PROPE  PORTAM  LUTETIifi  PARISIORUM  YULGO  D^tfPER  NOMINATAM, 

SEU  PfiTIT-MONTROUGB, 
1845 


ELENCHUS  RERUM 

QUiEIN    HOC    VOLDMlNE   CONTINENTUR- 


Epistola  yallarsii  Clemeiili  XII  Pontiflci  sunmio  pag$              V-VI 

Prafatio  gencraiis  in  tres  partes  di?isa.  ^I-LIV 

Prffifalio  altcra.  LIII-XCII 

Vita  S.  Ilieronymi.  col.             5-169 

Vita  alia  S.  Hieronymi  auctore  incerto.  175-289 

Epistolse  S  Hieronymi  in  quatuor  classes  divis»  secundum  ordincm       j   .<- 

temporum  M5-118a& 

Qninta  classis  complectens  sex  epistolaSi  tres  tempore,  tres  auctore 

spurias.  119M22i 

Nola)  Joannis  Hartianoi.  1225  1226 


Kk  (ypis  MIGNK,  au  Petit-Moolrouge. 


SAHcnssnio  DomNO  nostro 
CLEMENTI  XII, 

PONTIFIGI  OPTIMO  MAXIMO. 


SANGTISSniB  PaTEE, 

Quam  plane  singulari  existimatione  ae  felici,  dum  vixit,  fortuna  afmd  eanetissimos  deees-- 
sores  tuos  romanos  pontifices  usus  est  maximus  iste  ecclesiarum  magister  HiBaomrMUS ,  tam 
prosperam  apud  te  hodie  sortem  habenteximii  Hus  ingenii  fcetus,  scriptiones  istcB,per  quas 
Tuo  ille  amplissimo  nomini  ^ommendatus  quoaammodo  reviviscit ,  et  conspectus  nominum 
alacrius  subit.  Cum  enim  Romw ,  quce  cathohccB  religionis  sedes  est,  Christi  vestem  ( Ep.  xv ) 
adolescens  ac  pene  puer  induisset ,  a  Damaso  deinde  pontifice  longe  sanctissimo  amorem  tan- 
tum  inivit  et  gratiam,  ut  in  Chartis  Ecclesiasticis  (Ep,  cxxiii)  adjutor  ab  illo  adscitus,  ipsius 
quoque  nomine,  Orientis,  atque  Occidentis  synodicis  Consultationibas  responderet.  I\$m 
romanos  Ecclesice  opinionem  ita  promeruit,  atque  animum  devinxit  sibi,  ut  Damaso  ad  superos 
evocalo,  sumino  ipse  sacerdotio  dignus  haberetur  (Ep.  xlv)  consentiente  in  ejus  latides  Urbe 
universa.  Quod  ilie  maximum  interhomines  decusac  dignitatem  eremi  silentio  el  latebris  post^ 
habere  si  maluit,  eorum  tamen  qui  deinceps  obtinuerunt ,  utcumque  latens  fugere  existima- 
iionem,  aut  carere  obsequio  non  potuit;  (Lib.  ii  et  iii,  contr.  Ruffin.  Ep.  cxxvii  et  cxxx) 
AnastcLsii  autem,  cujus  soepe  laudes  prosequilur,  benevolentiam  usqt^e  adeo  commodam  exper- 
tus  estj  ut  eo  per  amicos  tantummodo  deferentCy  (Ep.  xcv  et  xcvii)  oriaeniance  causce  pa~ 
troni,  sui  nempe  hostes ,  damnati  sint.  (Ep.  cxxxv,  cxxxvi  et  cxxxvii)  Prcetereo  Innocenlii 
prolixissimam  cuiversus  eum  voluntatem,  datas  utrinque  amicissimas  litteras,  receptum  contra 
factiosos  homines  patrocinio,  quem  ille  incoleret  Betfdeemi  locum,  fugatcts  inde  summa  aucto- 
ritate  violentas  manus,  denique  prolata  ad  usque  terrarum  fines  prceconia :  quce  sane  fuerunt 
ejusmodif  (Ep.  ad  Innoc,  \)  ut  synodi  milevitancB patres ,  datis  S.  pontifici  litteris^  unum 
nominarent  honoris  causa  fiiium  Innocentii  Hieronymum ;  Gelcuiiu  vero ,  cum  ille  non  ita 
vridemad  ecelos  evolasset,  in  romano  concUio  proclamarit  orbi  universo ,  Illa  sentimus ,  qu» 
oeatum  Hieronymum  sentire  cognoscimus.  (Decr.  c.  iii)  Jam  vero  quaie  tuum  est,  Bbatissimb 
Patbr  ,  hieronymiani  nominis  studium ,  qm  decessores  tuos ,  si  recte  mentem  interprelor, 
non  tam  cemularis,  quam  superas  f  Istud  ntmirum,  quod  eximia  ejus  animi  monimenta,  quo-^ 
rum  dtiquando  virtute  christiana  res  stetit ,  novo  cultu  exornata  in  publicum  ut  ederentur, 
causa  exstitisti  nescio  an  dicam  omnium  maxima.  Rei  memoriam  nUhi  quidem  jucundissimce , 
Rteronymo  autem  gloriosce  nunc  repeto ,  Beatissime  Pater  ,  quando  sub  tui  pontificatus 
initia,  cui  divinitus  muneri  datus  es,  Romajamjam  profecturum  me,  ut  comparatxs  ibi  e  vati-^ 
cana  prcesertim  bibliotheca  subsidiis,  in  patria  commodius,  huic  quam  parabam  editiohi 
manum  admoverem,   tuisque  pedibus  advolutum  apostolica  benedictione  prosequereris ,  ea 
clementia  hortatus  es  ad  taborem  exantlandum ,  ut  etiam  nidlam  volueris  maturandi  operis 
rationem  a  me  prcetermitti.  Vere  autem  dixero,  non  quo  fecisse  me  putem  cUiquid  imperiis  tuis 
dignum,  sed  ut  benignitati  Tuoe  totum  referam,  sicubi  res  nonnihtl  e  sententia  successisse  vi- 
deatur :  quod  in  arduo  facinore  pertentando,  tui  recordatione  auspicii  excitatus,  si  quidposse 
viderer  mihi ,  fuerim  erecto  animo  periclitatus.  Quanquam  profecto ,  utcumque  ad  hcec  ani- 
mum  non  adjecissem,  Pater  beatissimb  ,  aliud  est  patrocinti  genus ,  quod  Hieronymianis  /u- 
cubrationibus  impertiris ,  meque  in  illis  exornandis  prcesidio  recreet.  Dico  sanctissimam  vitce 
consuetudineln  ac  disciplinam,  qua,  summo  quodam  ac  prcesenti  suffragio,  quce  Hieronymus 
ad  elidendas  vitiorum  stirpes  ,  animosque  ad  virtutem  arrigendos  prcecepta  aat ,  ita  fide  esse 
jubes,  ut  operosa  imposterum  nemini  videri  possint,  quorum  in  te  tm^iginem  transfers  numeris 
omnibus  ahsolutissimam.  Nam  cum  ad  scientice  ac  ptetatis  (duo  sacerdotum  arma)  rationem 
spectet  quidquid  abs  Hieronymo  tractatum  est,  te,  maximb  glemens,  finxit  ipsa  nalura  ad 
omplificandam  sapientice  gloriam ,  bonarumque  artium  fines ,  deferendos  virtuti  honores  et 
pramtia  :  maxime  vero  ad  rerum  gerendarum  prudentiam,  gravitatem,  justitiam,  cxterasque 
dignas  virtutes  sacrorum  principe.  Tuo  consilio  dudum  imminuta  sacrarum  legum  majestas 
in  pristinam  dignitatem  ac  splendorem  restituilur ,  redduntur  ordini  suo  singulce  ecclesice 
partes,  quce  antea  vel  collapsx  erant,  vel  labefactce ,  temporum  molliuntur  difficultates  :  tua- 
que  vel  tn  componendis  j^ravissimis  dissidiis  summa  inffenii  dexteritas,  vel  in  gerendis  chris^ 
tiance  reipublicce  negotits  par  magnitudo  animi  summce  potestatis  amplitudini  in  omnium  ore 
versantur.  Quod  si  de  cultu  pietatis  sermonem  conferam ,  hcec  porro  nobitissimce  Corsinice  tuce 
gentis  pcne  singularis  est  dignitas,  pietatis  latAde  ut  excellat :  quce  prceclarissimisjamdiu  olim 
exempfis  conspicua,  exinde  ab  Andrea  ilto,  aui  ccetos  imptet  divorum  honoribus ,  prcesentibtu 
studtis  amplissimi  tui  ex  fratre  nepotis  ^erii  eminentissimi  cardinaiis  cumtUatissinte  de^ 
S.  HiBRORYMi  1.  iPremiire,^ 


VU  WUBPATIO.  tlil 

coraiur.  S$d  qwB  iui,  Sanctissiub  PATBRt  in  hac  laude  sunt  propria,  dicendi  vim  omnem, 
nedum  ejpomandi  fadle  superamt,  imignia  operu»  nunqmam  inimriiuri»  monimentis  comt- 
gnanda :  in  obeunais  summi  pontificatus  offlctis  eaeperrectue  religiosi  anttm  vigor,  in  tuble" 
vandis  egenorum  angustiis  exprompta  liberalitas ,  in  sacris  cedibus  reparandis ,  maocime  vero 
ex  integro  erigendis  magnificentia ,  egregium  cunctis  benefaciendi  propositum ,  benevolentia^ 
humanttas,  cequitas,  coiHraqme  hu^uscemodi  laudes  propemodum  infinita: ,  quas  in  hisce  magni 
Hieronymi  lucubrationibus ,  si  a  longe  gravissimis  rerum  christianarum  curis ,  ad  illas  a/t- 
qiMndo  convertas  oculos ,  quodam  velut  in  speculo  necesse  habeas  intueri.  Atque  eo  quidem 
fine,  qudntum  ingenii  tenuttoi  dedit  •  magnopere  sum  adnistss ,  ut  nativa  facie  tuo  se  ipse 
sisteretthrono  Hierongmus,  et  qwB  adeo  temporum  vitio  manabant  ulcera,  vel  cicatrice,  vel 
splenio  contexi ;  quce  mtUta  deerant  nobilissimo  corpori  membra ,  aut  disjecta  pridem  collegi , 
aut  in  lapsum  jam  prona  ultimum ,  fortuntB  injuriis  prceripui.  Tu  vero ,  Beatissimb  Pater  , 
quando  probe  intellxais,  nonjam  divina  ipsa  monimenta ,  auce  et  sponte  complecteris ,  et  sus- 
picis  imitatione,  sea  quam  ego  in  illis  expoliendis  impenai  operam,  tuo  proprie  nomini  ac 
patrocinio  commendari;  hanc  ipsam,  si  quid  auguror^  benigno  animo  excipies  :  ac  mihi  stu^ 
diisque  meis,  quam  sperare  ex  benignitate  tua  licet,  opem,  promerente  Hieronymo,  non  denar- 
galns.  Sic  vovet  apostoUcaim  benedictionem  supplex  efflagitans , 

Sangtitatis  Tvm ,  hnmillimt$s  et  obseqtsentisskntu  servt$s  ae  fUitu, 

DoMiNiGus  Yallarsius  P.  y. 


GENERALIS. 


1.  Hieronymi  operum  prcestantia.  —  Maximiis  ecclesianim  magister  Hieronymns,  si  yitn 
disciplinam,  yirtulum  ex.empla,  rerumquc  gestarum  ^loriam  inspicias,  totumlong^  lateque 
sai  admiratione  et  cuitu  terrarum  orbem  implevit :  si  decus  eruuitionis,  et  lauitem,  divini- 
qne  propemodum  ingenii  monimenta,  nullus  ferme  est  inter  Ecdesi»  latin^  patres,qui 
tantam  de  se  quantam  ille  sapientiae  famam  reliquerit  apud  posteros.  Exinde  a  quarto 
Ghrisli  sa^cuio,  quo  medium  prseterlabente ,  figere  stilum  ccepit,  suisque  animi  foBtibus  jndi- 
cia  hominum  subiit,  ad  hanc  usque  setatem  post  fere  quindecim  ssculorum  decursus,  pri- 
mus  adeo  in  exponendis  Scripturis  est  habitus,  ut  nemo  tamen  in  cssteris  qu»  ad  illas  per- 
tinent  disciplinis  ( pertinent  yero  illustriores  onines ) ,  ejus  priestantiam  superaverit ,  pauci 
iKimodum  attigerint.  Neque  enim,  quod  c»teris  ferme  usuvenit,  unius  ille  gentis  eruditione 
contentas,  illam  modo  colait,  in  quam  primum  incubuisset;  sed  post  latinam  in  studiis  lit- 
teraram  indostriam,  quidquid  bonaram  artium  docuit  mater  Gr®cia,  quidquid  Hebrseorum, 
aliaramqae  ex  Oriente  geotiam  velustissimaram  linguis  est  proditum  :  inque  his  omnibus 
non  sacra  modo,  sed  etiam  humana  dogmata  studiose  assecutus ,  seraper  conjunxit,  et  mo- 
nimentis  amplissimis  exornavit.  Sunt  adeo  in  omnium  iibris,  qui  deinceps  sacris  prsecipue 
litteris  inclaraerant,  de  iliius  eximia  eruditione  testimonia  tam  luculenta  atque  insignia,  at 
priBclariora  haad  faciie  de  alio  quopiam  invenias,  tot  vero  ac  propemodum  innumera,  ut  ne- 
minem  fuisse  existimem  unoquoif  ue  ssculo,  qui  laudem  scienti»  aliquam  obtinuerit,  et  Hie- 
ronymiani  nominis  splendore  sibi  famum  non  aucuparit.  Quorum  ego  singulas  auctoritates 
percensere  si  velim,  modum  non  teneam,  et  fruslra  sim  :  contra  si  aggrediar  ipse  soiertissi- 
mam  auctorem,  post  tanti  nominis  viros,  studiosis  lectoribus  commeudare,  nimium  mihi 
fortasse  videar  tribaere,  Ecauis  enim  tandem  est,  qui  illum  vel  ad  sublimia  impetu  quo- 
dam  se  attoUentera  persequi  mentis  acie,  vel  in  profunda  penetrantem  mysteria  animo 
comprehendere,  tanta  jagiter  disciplinarum  varietate  cicumfluentem  explicare,  denique  ser- 
monis  dignitate  atque  elegantia  pene  singulari  excuLtissimum  reprsesentare  sc  posse  putet? 

2.  Novce  editionis  necessitas.^Sed  neque  istud  propositum  mihi  est,  hancque  rem  tan- 
tum  attigi  in  spedem,  ut  ad  ea  quie  diccnda  sunt,  viam  munirem.  Si  enim  quauto  Scriptoris 
aiicujus  opera  veldoctrinie  merito,  vei  nominis  ceiebritatc  pluribus  anteceilunt,  tanto  ma- 
jori  sludio  continuo  est  enitendum ,  ul  quam  perfectissime  per  hominum  conatus  licet,  in 
lucem  prodeant,  nemo  profecto  sit  eruditionis  homo  cupidus,  qui  hanc  in  primis  magno  Hie- 
ronymo  impendi  operam  oportere  aequo  animo  non  faleatur.  Sit  igitur  dc  S.  Doctore,  deque 
ecclesiasticispracipae  studiis  bene  meritus,  qui  ejus  opera  tametsi  haud  fortassis  male  prius 
expolita  incadl  reddiderit.  Quod  si  aliter  illase  habeant,  et  vel  temporum  vitio,  vel  eorum, 
cieteroqai  doctoram  hominam  calpa ,  qui  in  iilis  evulgandis ,  sive  etiam  exponendls  prima 
feceront  ▼efttigia»  siye,  at  opinor,  utroramqaei  ab  ea  perfectioae  plarimumaistenty  qacapar 


11  ttiMrkm.  I 

est  illis,  ne  finctns  lecta  debitns  intercipiatQr  :  jam  non  parum  ntilem  tnlisse  laboris  fru- 
cium  ilie  putandus  sit,  qui  ad  DOYam  ex  integro  editionem  exornandam  vires  omnes  contu- 
]erit,  sed  rera  priestilisse  quse  in  usus  cedat  utiiitatemque  litteratorum,  maxime  necessariam 
Age  yero  editiones  ad  id  usque  temporis  elaboratas  inyenustas  essejpassim  et  mancas,  fa- 
cile  quisquis  inteliiget,  qui  non  piane  oscitantem  animum  adjiciat.  Cum  sit  enim  utiie  im- 
primis  et  commodumi  scripta  penes  se  habere  omnia  simui  collecta,  quo  ab  uno  eodemque 
auctore  profecta  sunt,  muita  e  contrario  in  hieronymianis  desiderantur,  eaque  omnium 
fere  prffistanlissima,  qu»  ex  aliis  iisque  diversi  instituti  libris  repetere  non  sine  eravi  tem- 
pons  jactura,  et  comparare  non  sine  magnis  impensis  necesse  sit.  Nihii  dico  de  aliquot  ine- 
ditis  antea«  quorum  ab  erasmiana  collectione  ad  hanc  usque  diem  nulla  penitas  accessere  : 
sive  quod  illa  in  bibliothecis ,  in  quibus  maximorei  ecclesiasticin  et  litterarum  impendio  la- 
tebant,  non  satis  anxie  fuerint  conquisita,  sive  quod  effugerint  diliffentiam.  Enimvero  ipsa 
qu®  saepius  recusa  sunt,  ac  studiosornm  teruntur  manibus,  labes  deformant  quamplurim» : 
ialsffique  lecUones,  ac  menda  qua  veterum  amanuensium,  qua  recentium  criticorum^occur- 
runt,  quiB  legentium  profectui,  quanto  impedimento  sint,  ii  probe  norunt  qui  in  ejusmodi 
stadiis  versantur.  Ad  hiec  loci  plerique  difficiliores  tenebris  usque  hodie  obsidentur,  piures- 
que  alii  lectorem  in  transversum  rapiunt,  maxime  cum  fuerint ,  sintque  adeo  postrema  hac 
»tate  homines  haud  illitterati,  qui  errores  Hieron^rmo,  quos  ipse  minime  omnium  admisit , 
audeant  impingere,  et  nondum  purgata  culpa,  imo  saliiata  calumnia ,  doctorum  vuigo 
fortasse  imponat. 

3.  Quibw  de  causis  navam  editianem  aggrediamur. — Hiecego,  ne  quis  me  existimet, 
incommoda  repiicare  ea  causa ,  ut  doctissimis  viris ,  qoi  in  recognoscendis  Hieronymi 
scriptis  desudarunt,  laadem  imminuam,  cum  ante  hos  ferme  septem  annos  admodnm  ado- 
lescens  eorum  lectioni  totus  incumberem,  meo  ipse  periculo  sum  expertus.  S«pe  etiam  cum 
doetis  viris*  qui  in  hac  ipsa  urbe  sunt  magna  mecum  studioram  societate  conjuncti,  verba 
faciens,  quo  pacto  loci  haud  sane  pauci  restitui  possent,  defectusqne  suppleri,  ut  illis  qui- 
dem  videbatur,  non  infeiiciter  indicavi.  Hinc  vero  novam  editionem  ut  aggrederer,  et  quse 
adiliam  apus  essent  conferrem ,  adhortatiantur  :  maxime  cum  deprehendissent,  passim  in 
Italie  bibliothecis  desiderari  exemplaria  eorum  operum,  qu®  post  Parisiensem  PP.  Bene- 
dictinoram  editionem  per  ferme  annos  quadraginta  nnilibi  recusa  snnt;  nec  illa  tamen  ut 
absque  examine  ac  studio  describereatur,  qu»  sordida  tjpo^rapborum  aliqnot  ignavia 
est,  sustinerent.  Tergiversanti  autem  mihi,  causasque  nectenti  ex  causis,  hoc  ul  ue  face- 
rem,  occurrit  iilustrissimus  Veronensis  ecciesiiB  archipresbjrter  Joanues  Franciscus  Mu* 
sellius,  qui  ad  reliquas  iaudes  eximiam  ad  promovendas  litteras,  atque  adversum  litteratos 
favorem  ac  benignitatem  adjungit,  tamque  utiie  propositum  in  nihilum  resolvi  minime  pas- 
sus,  quidquid  necesse  esset,  quaconsilio,  qua  opibus,  qoa  iibris,  qua  auctoritate,  prestito- 
rum  se  ultro  poiiicitus ,  coepit  continuo  exhibere.  Jussit  ilie  mihi ,  et  qua  est  humanitate 
vehementer  etiam  adhortatus  est,  in  me  curam  omnem  novn  editionis  adornandie  ut  sus- 
ciperem,  tum  ii,  quorum  intererat  Hieronymum  spleiidido  omatu  prodire ,  vel  quos  aiiquik 
rerum  mearom  cura  tangebat ,  ne  demandatam  provinciam  respuerem ,  mihi  magnopere 
auctores  erant.  Horum  itaque  hortatibus  incitatus,  maxime  vero  spe  iilectus  priesidii,  ex 
quo  futurum  confiderem,  ut  non  exiguum  ad  Ecclesiam  bonasque  litterts  emoiumentum, 
ad  S.  Patris  vero  doctrinam  lux  atque  ornatus  posset  acced^e,  tantum  onus,  non  meis  certe 
par  humeris,  subire  tamen  alacri  animo  non  dubitavi.  Enimvero  pro  viriii  studiosorum  pro- 
fectui  occurrere  est  animus,  quibus  si  opeila  hac  nostra  aliquid  prodesse  potuimus,  iiben- 
tissime  devovimus;  sin  minus ,  doctiorum  hominum  ingenia,  ot  meiiora  conferant  excita- 
vierimus. 

k.  Hujusce  prcBfationis  pars  triolex.  —  Jam  vero  antequam  dico,  quid  iiiud  iaboris  sit, 
quod  mihi  4n  nac  Sparta  exomanoa  proposui,  quedam  enacleatius  dicenda  sont  de  antiqui- 
tis  colieetionibus  tum  iis  quiein  Mss.  asservantur,  tum  aiiis  multo  insignioribus  ^  qu»  post 
tvpograpliicam  artem  prodierant :  notandomque  pauets  quid  ante  nos  alii  pr»stiterint.  Ipsa 
deindeexplicanda  indoies  Hieronymianomm  operum,  eorumquedeiibanda  notitia,  quiereap- 
se  interGiderant :  deque  aliis  pluribus  agendum  paolo  fusius,  qaie  communi  quidem  judicio 
putantor  eamdem  subiisse  fortunam ,  minime  vero  nobis  videntur  fuisse  elucubrata.  Hinc 
enim  pius  fortasse  iucis  accedet  atque  utilitatis  editioni  nostr»,  <{uietotum  quidquid  Hiero- 
nymianom  est,  expendat  etcomplectatur.  Denique  quibos  nos  simus  auxiliis  usi,  quo  pro- 
posHOf  qoo  ordine,  quave  metiiodo  in  textn  acnotis  profecerimos ,  breviter  exponendum. 
PARS  PRIMA  — /n  qua  de  Mss.  deque  editis  colleetionibus  agitur  singillatim. 

5.  Manuscriptm  Operum  Hieronym.  toileetiones. —  Id  ferme  esl  Hieroaymianis  scriptioni' 
bus  pecoHare ,  at  com  avidissime  exciperentur,  essent  studiosi  homines  eo  ipso  tempore 
quo  scribebantor,  inscio  auctore  curarent  sedoio,  pubiicam  in  iucem  ut  ederentur.  Episto^ 
la  in  nostra  recensione  XLVOI.  ad  Pammachium,  qoam  pro  suis  contra  Jovinianum  libris 
S.  Doctor  inscripsit,  hane  soorom  ipse  operum  ceiebritatem  in  vulgu^  dum  partim  amico- 
rumstodiis,  pariim  mmulorom  invidi»  tribuit,  iucolentissime  contestatur:  Nonsum,  in- 
^u\i^timtmfelieitatis,quant<Bpleri^ekujm  temporis iraetatores,  ut  nugas  meas,  quando  volue- 
rim  emendarepossim.Statimut  aliquid  scripsero,  aut  amatores  mei,  aut  invidi  dtverso,quidem 
studxo,  sed  pari  certamine  in  vulgus  nostra  dissefninant.  Eodem  alibi  sensu,  qui  nec  raro  oc- 
eurit,  vel  probat  soa  qo»  scripserat,  publici  jaris  ut  fierent,  vei  (Quintiliani  phrasis  etverha 
Prowm.  la.  I)  tetnerano  editionis  honore  doiet  volgaU.  Vide  in  hanc  rem  epistoiam  ad  Desi- 


XI  PRiiilFATfO.  XII 

deriam  ia  hac  editione  XLVII.  Sed  illa  i^ra  reliqais  notissima  eaqae  nirsam  copiosior  rc- 

censio  est,  qaam  Lucinii  boetici  notariis  ipse  permisit.  Opusctda  mea^  inqait,  cidem  Lucinio 

rescribensEpist.  LXXI,  n.  5,  quoenonsuimerito,  sed  bonitate  tua,  desiderarete  dicis,  ad 

describendumhominibus  tuis  dedi,  et  descripta  vidi  inchartaceis  codicibus,  ae  frequenter  admo- 

nui,  ut  conferrent  diligentius  ,  et  emendarent.  Ego  enim  tanta  voluminaprce  frequentia  com^ 

meantium  et  peregrinorum  turbis  relegere  haud  potui,  Hinc  porro  suppetunt  hodienum  Mss. 

codices,  qui  ad  Hieronymi  aetatem  proxime  accedant,  sibcuIo  nempe  scxto,  vel  ineunti  septi^ 

mo  adscribendi,  cujus  antiquitatis  duo  certe  in  Veronensi  bibliolheca  asseryantur ,  qui  ejus- 

4em,utitadicam,  instituti  opuscula  complectuntur  ^o  studio  atque  ordine ,  rerumque,  ac 

lectionum  delecta,  quem  snperare  in  hac  lilterarum  luce  neoterici  ediloris  diligentia  vixpos- 

sit.  Interdum  etiamejus,  qui  in  iUis  recognoscendis  industriam  suam  probaverat,  calligra- 

phi  aut  stadiosi  inscriptionem  invenimus,  pr»cipue  ex  monachorum  c(Btu,quorum  hoc  fcr- 

me  erat  institutum ,  sanctonim  patrum  libros  describere,  eorumque  editiones  concinnare. 

Unam  e  multis,  eamque  omnium  qu»  occnrrerint  antiquissimam  lubet  exhibere.  Est  iila 

Ursicini  cujusdam  nostr»  hajus  Yeronensis  ecclesi»  lectoris,  quam  ille  parvo  codici  ex 

Hieronymianis  lucubrationibus  S.  Pauli  primi  eremitse  vitam  continenti,  cum  consulari 

etiam  epocha  apposuit,  quie  annum  designat  quingentesimum  decimum  septimum.  Nondum 

scilicet  centum  exacti  anni  erant  a  S.  Doctoris  morle,  nec  scio  equidem,  si  aliam  quempiam 

tantie  vetustatis  alicubi  gentiam  sit  invenire.  Hujusmodi  autem  est  nota,  quam  nt  erudili 

sfficuli  ingenio  obsequar,    prout  illa  se  habet  religiosissime  reprsBsento.  PER.  SCRIBTVS. 

CODIX  IffiC  SVB  DIE  KAL.  AVG.  AGAPITO  VCC  INDI  DECIMiE  PER  VRSICINUM  LECT. 

ECCLESLE  VERONENSIS.  Porro  ex  his  qui  in  colligendis  atque  cmendandis  Hieronymi 

sciriptis  bene  pr«  caleris  meruerunt,primas  obtinet  Cassiodorus ,  qui  singula  facUe  recogno- 

vit,  inque  armariis  reposuit  diiigentissime.  Nil  ferme  aliud  ioquitur  totus  iile  de  institutione 

divinarum  litterarum  liber,  quem  veluti  ad  instruendam  patrum  bibliothecam  composuit.  Se- 

quiori  ffivo  plurimamanobis  gratiam  inierunt  Hieronymocentones  muLti,  ac  prflecipne  Raba- 

nus  Maurus,  qai  integros  ejus  libros  totidem  yerbis  descripsit,  eaque  industria  meliorem, 

siepe  lectionem  servavit.  Deinceps  ut  alia  pr»teream  studiosorum  exempla,  insigne  iilud  est 

sub  XI  siBculi  finem  Guigonis  niajoris  Carthusi»  prioris  V,  quod  ipse  epist.  ad  FratresDur- 

honenses  narrat :  Epistolas,  inqnit,  B  Hieronymi,  quot^uot  potuimus  undecumque  qucesitasj 

etpro  concessa  a  Deo  facultate ,  mendaciis  expurgata^  %n  unum  grande  volumen  redegimus. 

Aoscidimus  autem  ab  eis  quasdam,  quas  vel  ex  aliorum  doctorum  scriptis,  vel  ex  stili,  senten- 

tiarumque  distantia ,  titulo  tantivtri  compermus  indignas.  Quam  ipse  epistolam,  ne  sine 

rationabili  cau^aopud  imperitos  suo  videretur  numerominuisse,  Hieronymianas  elucabratio- 

nes  ,  in  yoluminis  fronte  jubet  collocari.  Secntis  temporibus  plures  hujusmodi  alias ,  quas 

manuscriptas  editiones  appeliare  liceat,  passim  invenias  in  bibliothecis :  certum  quippe  est, 

nullius  auctoris  tam  obvios  esse,  quam  Hieronvmi  Mss.  post  XII  sfficulum  libros ,  conliuente 

in  ejus  studium  orbe  propemodum  universo.  Utinam  vero  amanuenses  et  critici  non    ali* 

quid  licentiffi  in  iilis  descril>endis  sumpsissent  sibi,  neijue  pro  reconditiori  sensu  proprium 

aiiqoando  substituissent,  aut  glossas  apposuissent  ad  libri  album,  qu»  postea  yeris  expunc- 

tis  lectionibus  obtinuerunt. 

6.  Editio  prima  Romce.  —  Sed  ut  ad  illas  editiones  yeniamus ,  qn»  proprie  typis  excusae 
sunt ,  ab  ipsis  usque  primordiis  typograjphic»  artis  invenias  pr«estantes  aliquot  viros,  qui 
illis  adornandis  magnopere  desudarint.  Cum  vero  innumer»  passim ,  et  vario  tempore , 
procipaeque  epistolarum,quibus  opuscula  admiscebantur,editiones  prodierint,  non  sin- 
gulas  fastidiose  recensere  aut  animus ,  aut  opcr»  pretium  est ;  sed  illas  duntaxat ,  quae 
cum  aliquo  sacrarum  lilterarum  atque  eruditionis  compendio  ad  manuscriptorum  adornato) 
fidem ,  yel  denuo  recognitie ,  non  ex  prioribus  exscriptse  sunt.  Principem  iocum  Romana 
obtinet,  quam  anno  MCCCCLXX,  non  ita  pridem  abs  Theodoro  Lseiio  Interamnensi,  postea 
Tarvisino  Episcopo  collectam ,  sub  Paulo  secundo  Veneto  Andreas  Aleriensis  Episcopus ,  et 
VaticanobibliotheciB  custos  elegantissimeconcinnavit.Eamdem  et  biennio  antea.quodtamen 
rarissimo  occurrit,  inscriptam  catalogi  aliquot  priBferunt,  nos  in  Novariensi  bibliotheca  vi- 
.  dimus,  et  in  Colbertina  asservari  Simonius  traait.  Editor  de  re  litteraria  optime  merilus,  qui 
in  aliorum  quoque  auctorum  recognitione  se  antea  exercuerat,  quid  in  hac  Hieronymiana 
sibi  negotii  datum  sit,  quidveipseconsilii  ceperit,  in  praefixa  ad  pontificem  epistola  declarat. 
Nuperrime,  inquit,  divi  Hieronymi  libellos,  epistolasque  perplures,  mendose  scUis  scriptas, 
et  ex  diversissimis  cvdicibus  prius  eollectas  in  certum  ordtnem  a  doctissimo,  et  optimo  patre 
Tarvisino  episcopo  redactas,  qui  apud  tuam  sanctitatem,  dum  in  mortalibus  ageret ,  apocrisa- 
rii  munus  referendarii  cum  magna  commendatione  semper  implevit ,  amici  quicUm  ad  me  dela" 
tas  poposcerunt ,  ut  mea  diligentia  emendatiwcule  readerentur ,  quo  minore  dif/icullate  legi 
possent,  Atque  id  quidem  multa  se  fide  ac  diligentia  prfiestitisse  in  latino  contextu  profite- 
tur.  De  hebrseis  autemvocibus  quspassimoccurrunt^ifwayinquit^Aefrratca/^m,  reeogitans 
in  suo  quemque  volumine  illa  esse,si  licuerit  et  voluerit,  suppleturum.  De  Gr»cis  vero  con- 
tinuo  subdit,  restabant  cognitu  necessaria  in  primis  Grceca,  sine  quibus,  ut  prcecipua  fere 
latinorum  volumina ,  nUllo  modo  hujus  sacratissimi  doctoris  legi  scripta  ad  intelligmdi  pro- 
fectumpoterant,  In  his  igitur  nequaquam  omiltendis  tum  alios  quosdam  laude  viros  et  memo' 
riadignos  consului,  tum  cum  primismeum  doctissimum,  humanissimumque  Theodorum  Gazam. 
Et  paulo  post,  Absque  Theodoro  meo  non  magis  quidquam  aggredior,  quam  absque  meo  genio. 
Denique  quod  multa  quse  Hieronymam  auctorem  non  babebant ,  inseri  conniyentibas  oculis^ 


Xm  HLEFATIO.  MY 

tolerav  eritpotiQSy  qaam  consenserit»  factnm  excasat,  ut  nonniillis  amfcoram  serriret.  Prodiit, 
editio  ex  «dibus.maximoram ,  quorum  sane  plurimum  laudanda  est  opera.  Eam  statim  se- 
cutffi  sunl  alise  multjB,  quin  imo  eodem  anno  iVlO.  Moguntiie  per  Petrum  (alii  Patrem  le- 
gunt)SchiBfferdeGernsheim:tum  Venetiissexennio  postAntoniiBartholomaei  studio  :  quam 
triennii  intervallo  sequitur  alia  Rom»  elegantissima ,  eaque  rursnm  recognita  per  Yen. 
Tiram  Georgium  Laurentium  de  Herbipoli  :  deinde  anno  insequenti  Parm®,  quse  omnium 
spleadidissima  editio  est ,  auctior  aliquot  tractatibus  et  epistolis ,  et  post  quinquennium 
Norimbergfie  :  denique  alise  innumer® ,  quas  sedulo  coUigere  nihil  interest  nostra.  Unam 
modo  addimus  anni  MCCCCXCVI,  die  VII  Januarii  absque  loci  nomine,  aut  ediloris,  quae 
penes  nos  est,  eaque  utimur  siepei  quod  ex  integro  ad  Mss.  fidem,  tametsi  infinitis  errori- 
bus  scateat ,  expressa  videatur. 

7.  Commentarior.  aliorumque  operum  editiones  antiqwB.  —  Atque  hse  quidem  editiones  non 
nisi  Epistolas,  et  Tractatus  recensent ;  Gommentarios  enim  m  Sacram  Bibliam  (sic  enim  in- 
scribuntur)  primum  e  situ  et  squalore  redemptos  exhibet  Norimbergensis  editio  anni  1177, 
et  biennio  post  Coloniensis  alia ,  tum  Veneta  anni  li-QS,  quam  Joannes  et  Gregorius  de 
Gregoriis  excudere.  Cseterum  etiam  hoc  titulo :  Expositiones  in  Vetus  et  Novum  Testamentum, 
sed  absque  impressoris  notatione,  aut  loci,  aut  tandem  anni  quo  elLcusisunt,  duobus  in 
folio  tomis  memorantur.  His  partes  alise  addi  possunt  Hieronymi  operum  ,  quie  seorsim , 
aliisque  rursum  in  locis  prodiere.  Hujusmodi  sunt  ex  Origene  IlomiliiB  aIiquot,et  in- 
Canlicum  Canticorum  anno  1475.  Basile«e,  ut  opinor,  atque  anno  insequenti  Norimbergn  : 
YiUB  sanctorum  patrum  ^gyptiorum^atque  eorum  qui  in  Scythia,  Thebaide,  ac  Mesopota- 
mia  morati  sunt ,  exquibus  tamen  non  nisi  tres  ill»  notissim» ,  Pauli ,  Malchi,  et  Hilarionis 
ex  Auctoris  nostri  calamo  profecerunt;  quee  rursum  editio  occurrit  quinquennio  post,  alia- 
que  est ,  ut  videlur,  vetustior  multo  sine  typographi ,  anni ,  aut  loci  inscriptione.  S.  Pacho- 
mii  regulam  primum  Romse  edidit  Achilles  Stalius  an.  1575.  Sedalia  hujusmodi  haudpauca 
yel  seorsum ,  vel  aliorum  auctorum  scriptis  admixta  labente  sfficulo  decimo  quinto  inve- 
niuntur.  Neque  vero  de  Chronici  editionibus  quidquam  attigimus,  quas  in  priefatione  ejus 
libri  siagulas  ab  illa  Bonini  Mombritii  ad  postremam  usque  recensebimus. 

8.  Vftiversce  imperfectce.  —  Porro  neque  per  otium  licet ,  neque  operie  est  pretium  editio- 
nes  istas  expendere ,  et  yocare  ad  calculos.  Doctis  auidem  viris,  ipsisque  typographis ,  qui 
hanc  sibi  provinciam  susceperunt,  laudem  haud  velim  invideri ;  sed  optandum  fuisse  aio, 
ut  quennaamodum  sum^tibus  non  parcebant,  ut  de  sacrarum  litterarum  studiosis  bene  quod 
poteraat,  mererentur,  ita  ex  variis  archetypis  lectiones  expressissent,  neque  id  sibi  tantum 
ncgotii  datum  esse  existimassent ,  ut  sumpto  in  manus  uno  veteri  quod  nancisci  poterant 
exemplari ,  illud  accurate  redderent ,  aut  si  qua  miuus  recte  habere  viderentur ,  privato 
judicioy  quodque  pejus  est,  inscio  iectore,  immutarent.  Nam  ita  quidem  usuvenit  in  latino 
contextu;  in  hebrfieis  autem  verbis,  quorum  supplendum  spatium  vacat,  minus  peccatum 
est ,  qaam  in  aliis  quae  tamen  raro  occurrunt,  quae-latinis  litteris  bono  quidem  consilio, 
sed  mendosa  lectione,  reprsesentantur.  Grieca  etiam  yocabula  conficta  sunt  passim  ac  depra- 
vata. 

9.  Editio  Desider.  Erasmi.  —  Sed  meliora  forte  ex  ejus  «tatis  ingenio  minime  erant 
eipetenda,  quie  haud  multo  post,  an  scil.  1516.  Erasmus  Roterodamus  implevit.  Hic  non 
HDius  modo  aut  alterius  iibri ,  sed  coUectioni  operum  omnium  adomandiB  manum  primus 
admovit,  doctusque  longo  pridem  usu  veternm  scripta  expolire,  variis  conquisitis  unde- 
comqae  Mss.  exemplaribus,  singula  recognoyit,  acri  judicio  expendit,  argumenta  ad  lucem 
tractatibus  atque  epistolis  foenerandam  prsefixit,  denique  satis  eruditis  scholiis  notisque 
illastravit.  Quin  etiamquse  erant,  ementito  Hieronymo ,  innumera  aliorum  scripta  germanis 
operibus  admixta  incredibili  rei  litterarifle  damno,  primus  iile  submovit,  non  sine  acri  exa- 
mine  et  censuris  singulas  fere  lucubratiunculas  breviter  atque  erudite  perstrinxit,  tum 
personatos  scriptores  de  nomine  indicavit,  aut  certe  iisdem  cum  Hieronymo  auspicits  in 
mediumprocedere,  eteodemcumilloutilare  vetuit.  Universumopusin  novemin-folio  tomos  di- 
gessil,  genuinas  epistolas,  atque  opuscula  tribus  prioribus  deait,  quartoadscititia  :  duobus 
aliis  commentaria  in  prophetasomnesattexuit:septimum  atqueoctavum,  si  in  Ecclesiastem 
commentaria,  atque  ex  hebraica  veritate  Psalterium  excipias,  snpposititia  congeries  accre- 
vit:  demum  ultimo  quse  ad  novi  Testamenti  expositionem  pertinent ,  falsa  cum  veris  simul 
immiscuit.  Par  fratrnm  Amerbacchiorum  Bruno  et  Basilius  ,  juncto  patre  eorum  Joanne , 
symbolam  tanto  operi  contulerunt ,  iique  rursus  fatentur  ex  animo,  id  negotii  oOx  &nv  Biawi , 
quod  aiunt,  se  confecisse;  sed  adjutos  opera  doctissimorum  hominum,  quos  ex  qmmi  Ger- 
mania  Joannes  acciverat,  et  prsecipue  Joannis  Reuclini ,  qui  in  hebraicis  nonnuUa  repo- 
snit ,  et  Cononis  Norimbergensis ,  qui  in  Gr®cis  et  Latinis  pleraque  casti^avit ,  et  Gregorii 
Reischii ,  denique  Conradi  Pellicani  Rubenquensis ,  cujus  auspicio  potissimum  res  peracta 
est.  Basilen  primum  typis  Frobenianis  editio  haec  prodiit ,  quse  plausibus  eruditorum,  sed 
eorum  maxime  qui  ab  Ecclesia  romana  desciverant,  ita  excepta  est,  ut  decennio  post  ab 
eodem  £rasmo  rccognita  ibidem ,  et  Lngduni ,  et  Parisiis ,  et  Basile»  tertium,  atque  alibi  ad 
annom  usque  1565.  ssepissime;  quin  etiamantehos  ferme  quinquaginta  annos  Lipsiaei 
tametsi  Francofurti  ad  Msenum  inscribatur ,  recusa  sit.  Et  nemo  quidem  ex  eo^  labore 
laudemErasmo  debitam  invideret,  si  ab  effreni  illo,  et  projectse  temeritatis  abstinuisset 
cacoethe,  carpendi  sanctissimos  Patres ,  ut  sibi  gloriam  aucuparetur,  quos  sicubi  etiam 
impense  laudat ,  de  indastria  facit,  ut  postea  minus  invidiose  et  suimet  cum  laude  magis 


admordeat.  Si  in  ferendis  eemnrh » a  sacraniin  reram  iajiiria  lemperasset ,  neqne  inanibus 
8»pe  conjecluris  ita  permiscuis»el  tum  aliorum  Yetemm  Patram,  tum  Hieronymi  scripta , 
ut  nisi  posteriorum  theologornm  eontraivissent  studia ,  de  ecclesiastica  traditione  vix  certi 
aliquid  ex  ejiis  sententia  conslitui  posset. 

10.  Editio  Alariaiii  Viclorii.  —  Sed  prieterea  adeo  iion  Tisa  est  doctis  viris  legitimam 
attigisse  perfeclionem  erasmiaua  editio ,  ut  non  minus  ecclesiastic»  doctrin» ,  quam  rei 
litterari»  interesse  arbilratus  sit  novamadoriri  Marianus  Victorius  Amerinus  presbyter , 
postea  Reatinus  episcopus.  Hic  denuo  eonquisitis  diligentissime  per  Italiam  Mss.  (S:vTiYp«fotf, 
et  prfficipue  Florentia  et  Brii.ia ,  ae  dicam  de  Romanis,  qu«  priesto  erant ,  pra&sidio  et  au- 
spiciis  immortalis  memori®  viri  cardinalis  Moronii,  cui  primas  laboris  sui  defert,  quam 
susceperat  sporlam,  ornavit  satis.  Tres  priores  tomos  anno  1565.  elegantissimis  Manutii 
lypisemisit;  quos  Pio  IV.  inscripsii.  Ex  his  ( quam  partem  Hieronymianorum  operum 
Erasmus  proprie  recognoverat,  tot  menda ,  totque  hallucinationes ,  qusB  partim  imperilia , 
partim  incuria  irrepserant,  sustulit,  ut  affirmare  non  dubitet,  se  ioca  plus  minus  mille  et 
quingenta  restituisse,  qu£a  vel  sua  iUemanu  maculaverat,  vel  tempore  corrupta,  restituere 
ex  rerum  imperilia  haud  potu^rat.  In  scholiis  vero  qu»ad  caleem  adjecit,  copiose  satis  le- 
ctionura  quas  reposuit  rationem,  earumque  varietatem  e  Mss.  edisserit,illustratque  perplu- 
res  locos  qui  sibi  luce  indigere  videbantur.  Nccminori  reliquos  tomos  diligentia  prosecutus 
est,  quos  anno  1517  et  inseqoenti  vulgavit  qusdem  Manutii  prffilo,  et  secutis  pontificibus 
Pio  V,  et  Gregorio  XIII,  dedicavit.  Parem  ex  illis  errorum  mnilitudinem  sustulisse  se  proti- 
tetur,  pares  ignorantias  confuiare,  sive  quod  Amerbachii  fratresjudicii  admodum  exquisiti 
non  fuerint,  sive  qui  illis  operam  suam  commodabant ,  cum  ab  Erasmi  fllo  ac  menle  disce- 
dere  non  licetret,  rem  perfunctorie  obierint,  ut  s»pe  fit  in  iis  qu»  alieno  nomine  laborantur. 
Hffic  itaque  editio,  quanquam  neque  Erasmiana  recensione  copiosior  sit,  et  nihil  ferme  di- 
stet  abiuo  ordine,  est  tamen  illa  multo  accuratior,  ipsls,  qui  hodienum  superant,  Erasmi 
patronis  minime  diffitentibus.  Statim  atque  absoluta  est,  ubique  locorum  obtinuit,  sffipius- 
que  repclita  est  variis  in  locis:  in^primis  AntuerpioB  an.l578,  ipsins  Victorii  secundis  curis 
recognita,  tum  Parisiis  anao  inseqaenti,  et  1602,  etGoloni»  1616,  nec  enim  omnes  in- 
structo  cataloffo  colligere  est  animus. 

11.  Eadem  docionm  aliquot  hominum  aceessianibus  tocupietata^—Qum  expendi  pauUsper 
meretur  cst  Parisiensis  altera  anni  1693,  cui  yari»  observationes  emendationesque  aliorum 
doctorum  hominum  accesserunt.  Sunt  autem  hujusmodi.  Dtfficilia  Hieronymi  loca  per  Fran- 
ciscum  a  Messana  illustrata.  Ferdinandi  Vetosilli  Lucensis  epicopi  adyertentiffi  theologicffi , 
sive  in  S.  Patris  opera  animadversiones  scholasticffi  Iheolo^iffi.  Frederici  Morellii  observa- 
tionunx,  et  emendationum  diatriba.  Lolii  Episcopi  Balneoregiani  emcndatio  insignisUieroni- 
ra^ani  loci.  Tuni  erudit»  Hcnrici  Gravii  in  CII  epistolas  et  iibrura  de  scriptoribus  ecclesia- 
sticis,  nec  non  Frontonis  Ducffii  Not»,  qu^  phiIok>gica  imprimis  feliciter  dicuntur  enpedir^ : 
denique  Latini  Latinii  emendationes  et  con)eeturffi  ex  ejus  bibliothcca  adsciscuntur.  Commenr 
tationes  istas  doctorum  bominom,  qu»  supplemcnti  quamdam  vicem  Victorian»  diligentiiB 
prsestare  visae  sunt ,  rcpetunt  editiones  alisQ  intra  vicennium  Parisiis  ac  Venetiis  recusae;  sed 


decim  tomos  partiti  sunt. 

ii.  Nihilominuiinhebraicis  potiisimum  falsa.  —  Collatis  tot  eruditorum  hominum  studiis, 
numeris  tandem  omnibus  absolutam  eorum  operum  edilionem,  si  quis  modo  sibi  persuadeat, 
quam  longissime  distet  a  veritate.  Ut  enim  c»tera  bene  essent ,  qua  perperaoi  multa  sunt, 
prsecipuus  tamen  Hieronymian»  lectionis  fructus,  isque  lectu  facilis  perversa  hominum 
cura  intercipiebatur.  Dico  hebraicarum  vocnm ,  quibus  universum  Hieronymi  opus  tertio 
quoque  verbo  distinguiturv  iectionem  antiquam ,  eamque  latinis  expressam  litteris,  pro  qua 
recentiorem  massorethicam  continuo  editores  obtruderunt.  Scitum  inter  utramque  quantum 
intersit,  et  quanto  interioris  eruditionis  et  sacrse  doctrin»  damno  mutatio  isthsc  vertatur, 
cum  neque  S.  Doctoris  judicium  de  variis  vocabulis  hebraicis,  ac  scriptur®  locis,  neque 
veterum  grsecarum  translationum,  quarum  ille  fragmenta  subdit,  convenienlia,  neque  tan- 
dem  ipsas  Judaicas  traditiones,  opinionesque  de  hebraicarum  vocum  signiiicatione ,  ac 
locorum  scriplurae  sententia,  liceret  s«ipe  intelligere.  Idque  olim  quidem  doluerant  doctis- 
simi  viri  Drusius  ot  Morinus,quorum  primus  in  Qmest.  Heb.  1.  III,  c.  l^:Dupliciter,  inquit, 
erratuma  nuperis  correctoribus  in  Hieronymo ,  primum  in  eo  quod  characteribus  hebraicis 
scripserint,  (fuce  Hieronymus  latinis  scripserat :  deinde  quod  mutata  vetere  lectione ,  pro  ea 
novam  ac  Hieronymo  incognitam  posuerint.  Alter  Exercit.  Bibl.  p.  108,  imprudenter  admo- 
dum  hebraica  nomina  latink  litteris  scripta,  queritur  fuisse  sublata,  et  in  eor^m  lacum 
hebraica  hebraicis  litteris  et  rcAbinicis  punctis  descripta  reposita,  Paria  habet  Isacus  Vossius 
de  Sybillinis  Orac.  c.  16,  aliique  plures,  quibus  melior  est  menti  sententia. 

13.  Editio  PP.  Benedictinorumsive  D,  Joannis  Martiancei.—  Huic  proinde  malo  patissimum 
ut  occurrerent  celeberrimi  Parisienses  Monachi  Benedictini  e  congregatione  S.  Mauri,  quo- 
rum  in  restituendis  sanctorum  patrum  scriptis  nunquam  satis  laudari  posset  industria, 
duobus  e  suo  ccntu  clarissimis  alnninis  Domno  Joanni  MartianaBO,  et  Domno  Antonio  Poo- 
ffetio  recognoscendi  iterum  ac  restituendi  hieronyiniana  opera  provinciam  demandarunt. 
Martianffius  ^  ul  su&ceptse  nov»  editionis  periculum  faceret  eruditis  i  anno  1690 ,  conlinuo 


xvir  pftifiFAlie.  xvm 

TulgatiiAt^rMirimi^Mb^^dftMim.qa^  epistolam  ad  Snnniam  etFretelam  lods  haud  sane 
paads  mUtaU,  in  primls  yero  germanam  antiquam  yoenm  hebraicamm  scripturam  e  Mss. 
6i.pre9SJU  Prtmiis  aotem  operum  tomus  anno  prodiit  1693»  grande  yolumeii  ^  qnod  Pivina 
ffiMio^eM  inseribitor ,  antehae  inedita,  complectens  translationes  latinas  Veteris  ac  NoTi 
restameoli  cum  ex  bebrieis,  tum  e  griecis  fontibus  ab  Hieronymo  derivatas.  Equidem  si 
Psalteriuai  ex  hebraica  Tcritate  excipias  ,  nora  isthsec  universflB  operum  collectioni  moles 
accrevit ,  sed  puto  toteres  editores  ,  cum  tatina  h«ec  versio  locis  non  usaue  adeo  multis  a 
Vulgata  Blbliorum  editione  distet,  eaque  in  omnium  manibus  sit ,  jungendam  Hieronjmia- 
nis  lucttbrationibus  non  existimarunt.  Sed  hac  de  re,  doque  ipso  opere  muita  suo  loco 
dicenda  erunt  in  ejus  libri  Prsefattone,  ne  ab  instituto  divagari  nunc  longius  necesse  sit. 
Post  annos  sen ,  nempe  1099 ,  prodiit  secundus  tomus  unius  |M[artianffii  sludio  elaboratus  , 
neque  enim  Pougetii ,  aut  alterius  meminit.  Complectitur  hic  iibros  hebraicorum  UQmi- 
nam,  et  locorum,  qmestiones  quoque  hebraicas  in  Gertesim,  quibus  dnodeviginti  epi$loto 
ex  iis  qoas  Criticas  vocant,  sobnectuntur,  commentarium  in  Ecclcsiastem,  duasque  Orige- 
nis  homilias  in  Cantic.  Canticorum,  quas  latinc  Hieronjmus  explicavit:  denique  appen- 
dicem,  qo8B  suppositilia  quiedam  scripta,  ut  qufiestiones  in  Regum  et  Paralipomenon  iibros, 
commentariot»  ii  J*>bum,  et  breviarmm  Psatterii,  continct,  ne  de  levibus  aliis  scriptiun- 
culis  et  epistolis  dicam.Editor  in  Prolegomenis  quodnovamhanc  plane  incongruam  instituit 
disponendorum  operum  (BConomiam,probare  exeo  nititur  quod  Scripturarumy  qui  primus 
tomas  est,  reliquas  Hieronymi  scriptiones  respondere,  ad  enmque  rc^rri  ordinem  praestet. 
Kslne  yero  qui  nesciat ,  epistolis  illis  ridicule  admodum  commentarii  vices  suppleri , 
quin  imo  incredibili  confusione  nativom  ordinem  epistolarum  commenlariorumque 
priBverti  I  Sed  hffic  quoque  alibi.  Tertius,  exacto  quinquennio  sive  anno  1704',  lucem  tomus 
aspexit,  isqoe  commentarios  In  sexdecim  prophetas  majores  nempe  et  minores  complecti- 
fur,  qnibus  epistola  de  Seraphim  et  calculo  ad  Damasum  admixta  est.  Prsecipuam  laudcm 
ex  eo  meretur,  qood  asteriscos  et  obelos,  quibus  subinde  opus  suumS.Doctor  notaverat,  in 
aliis  editionibus  desiderabantnr,  ipse  suis  locis  multos  cx  Mss.  restituit.  Quartus  post  bien- 
niuin  prodiit,  duasque  in  partes  dispertitur,  quarum  altera  commentarios  in  Novum  Testa- 
mentum  novem  epistolis  criticis  intermixtis  ,  altera  csBteras  epistolas  tractatusque ,  ordinc , 
nt  intendit,  chronologico,  sspius  autcm  nullo,  repraesentat.  Eidem  anno  debetur  quintus, 
qui  adscititiacontinet,pr9eter  paucnlas  accessiones  ab  Erasmiano  codice  ex  integro  exscri- 
ptus,  quo  itidem  universa  collectio  absoluta  est. 

14.  £jus  editioni$prceci]^m  vitia,  —  Libros»  quos  ex  heterodoxis  Joannes  clericus,  ex  ca- 
tholicis  Richardus  simonms  opposuerunt  non  replico ,  imo  vero  laudem ,  iterum  dico  et 
gratiam  Martianffii  piissimi  horomis,et  in  greecis,  hebrseisque  litteris  satis  eruditi  laboribus 
deberi  velim.  At(|ue  ipse  quidem  quos  ejns  excuso  errores,  etiam  libenti  anirap  silentio  pre- 
merem,  nisi  me  mstftutffi  recensionis  necessitas  co&;eret,  et  preeposterum  illua  parlium  stu- 
diym,  quo  laborat  certum  hominum  genus ,  ut  quidquid  ab  uno  aliquo  ccetu  cnartis  iUitum 
fuit,  aefas  dueant  ullo  pacto  convcllere.  ifBoJoi  Moj^oiv  Gupai :  Qui  Martian^ameditionem  errores 
obsident,  ut  de  illis  tantum  dicam,  qui  universum  laborem  speclant,  ad  hsc  fere  capita  re- 
feruntur.  Erasmianam  editionem  exscribit  fere  contincnttT,  neglecta,  imo  siepius  nec  me- 
morata  Victorii  industria,  a  quo  tamen  crrores  quamplurimos  emendatos  compertum  est , 
qui  denuoinsqjp  lectore  obtruduntur.  Ms^.  exemplaria  diligenter  in  unoquoque  ooere  acapite 
ad  calcem  omnino  non  coutulit,  $ed  tantum  vexatis  aliquot  locis  in  consilium  adbibuit;  neri 
enim  nullo  modo  potest,  ut  nunquam  ,  aut  perquam  raro,  tot  falsarum  lectionum,  quie  ve- 
tcres  editiones  de^rmant,  ab  iis  moneretur,  aut  moneret  ipse  lectores  suos  :  variantes  vero 
adeo  raras  otTcnderet,  ut  multo  plures  in  parvo  libello  nobis  occurreriat,  quam  ille  in  pr»- 
pandi  aliquo  volumine  annotaverit  a  se  rcpudiatas  :  earum  dico,  quarum  delectus  lectoris 
judicio  permittendus  est ,  non  qu£e  librariorum  menda  sunt  apertissima.  Raro  etiam  inve- 
nias  difucilia  loca  expticari ,  imo  vero  monitis  et  pnerationibus  ,  qu®  lucem  operibus  tene^ 
rentur^  prseter  argumenta  epistolarum  quse  Eras^mus  condidit,  ferme  destitui.  E  contrario 
adnotationes  ipsas,  quse  si  criticos  epistolas  et  duo  lexica  nominum ,  et  locorum  excipias, 
caeteris  libris  oppido  paucas  jejunasque  apposuit,pIerumque  falsa  j[udicia  occuf^ut,  8»pe 
etiam  personales  ,  ut  ita  dicam ,  conlroversise ,  quibus  arrepta  occasione  doctissimos  viros 
suggillat,  textum  vero  Hieronymianum  minime  interpretatur.  Denique  perversus  ordo  fal- 
susque,  ubi  temporum  rationem  habuit,  et  pleraque  id  genus  alia,  qu«e  dedinand»  invidice 
causa  dissimulamus. 

PARS  ALTERA.  /n  pta  ecopoHta  Hieronymianorum  operum  indole,  de  iie  agitur  quce 
ifnterciderunt  aut  putantur  intereidisse, 

15.  Duplex  Hieron.  operum  genus.  —  Igitur  tanti  Patris  opera,  tot  jam  prcelis  recosa,  tot 
editionibus  recognita,  vel  ex  hac  simplici  expo&itione  constat  indigere  iterum ,  ut  in  pristi- 
num  nativumque  spiendorem  restituantur.  Quem  ego  laborem  inire  cum  sedulo  constitue- 
rim ,  prffimunienda  nunc  via  est  proposito ,  ut  primo  statim  aspectu  ante  le^entis  oculos 
obversetur ,  cujus  mihi  Patris  memoria  repeteoda  sit ,  ejusque  et  facilius  percipi  doctrina , 
etcommodius  teneri  possit.  Primum  itaque  ingenium,  atque  indoles  harum  lucubrationum 
est  explicanda,deindc  non  exstantium  quoque  delibanda  notitia,ut  quoniam  yeterum  editkh' 
num  vestigiifli  miniiQe  insistimus ,  multis  qu»  deerant  adscitis  in  unum  corpus ,  qua  moni- 
mentorum  exhibitione  iosa,  qua  deperditorum  nolitia ,  totum  veluti  orbem  Hieroaymiano- 


XIX  PHflFATIO.  XX 

ram  operam  complectamnr.  Est  antem  eoram  duplex  yelati  classis  ac  geniis »  alia  enim 
sunt ,  quffi  suo  ille  sensu,  latinaqqe  lingua  composuit ,  alia  qu»  ex  aliis  aactoribos  ,  Gr^cis 
potissimum  transferendo,  su»  lin^u»  hominibus  dedit.  Hujusmodi  sunt,  qutedam  in  exem- 
plum  ut  adducam,  immensi  laboris  opus,  Scripturarum  interpretatio  Yeteris  Novique  Te- 
stamenti,  quorum  alteram  grfficffi  reddidit  fidei ,  alterum  juxta  hebraicum  transtulit.  Tum 
Origenis  operum  nobiiissim»partes,  homiliffi  fere  admodum  lxx  quod  et  inimicus  ejus  Ruf- 
finus  objicit,  hebraicoram  nominum  liber ,  alius  item  •ntpi  ApxAy,  cujus  tamen  cum  ipso  pa- 
riter  exemplari  gr^eco  Latinam  interpretationem  letas  invidit,  aliaque  multa  ex  ejus  ingenii 
foetibus,  quo  maxime  delectabatur»  &no<rira9/uxr(«.  Ex  Didymo  qnoque  latine  explicavit  librum 
de  Spiritu  sancto,  cujus  archet^pum  vetustas  annorum  non  servavit :  ex  Theuphilo  Alexan- 
drino  Paschales,  eximiamque  lUam  imprimis  contra  Origenem  synodicam  a  nobis  primum 
inventam ,  pluresque  alias  epistolas»  et  libros  contra  Joannem  Chrjsostomum.  £x  Eusebio 
item  Csesariensi  Chronicum  omnim^dffi  historiie,  thesaurum  nempe  illum  totius  ante  actorum 
temporum  longe  luculentissimum,  sacris  aeque  ac  profanis  studiis  cum  primis  necessarium: 
librum  prffiterea  locorum  divin»  scripturfiB,  eorumque  situ  ac  distantiis,  veteris  ffeogra- 
phiffi  nobilissimam  partem,  tum  alia  id  genus  muUa  ex  probatissimis  aliis  auctoribus  ex-- 
eerpta,  puta  Epiphanio,  Theodoro ,  Nazianzeno,  Apollinario,  quorum  pneclariora  dogmata 
suis  commentariis  inseruit.  Yerissimum  id  quippe  est,  ex  ^rsecis  scriptoribus,  qni  eloquen- 
tiffi  ac  doctrinffi  merito  excellerent ,  ignotum  Hieron^mo  fuisse  neminem,  ut  adeo  culp^im , 
si  quam  adversarii  suisin  libris  notarent,  objicerentque ,  hocilleuno  argumento  snpius 
,  excusaret,  quod  ex  gra^coram  tractalorum  sententia  dixisset,  pro  sua  Cateri  eamque  prom- 
ptus  deprecari,  si  in  eorum  commentariis  non  invenissent. 

16.  Genus  alterum.—Quas  vero  suo  ipse  cudit  ingenio  elucubrationes,  et primigenias  ap- 
pellare  placet,  pleramque  partem  sacrarum  scripturarum  interpretationem  spectant.  Primas 
tenent,  ex  his  qu»  supersunt,  qusestiones  in  Genesim,  hebraicarum  traditionum,  ac  sen- 
tenliarum  refertie ,  tum  qui  ad  illarum  sensum  proxime  accedunt ,  commentarii  in  Eccle- 
siastem  et  in  prophetas.  Mirabiles  porro,  quos  fere  avTd«x<2i««i  fudit  in  MatthsBum,  libri,  et 
quos  in  Paull  Epistolas  quatuor  tam  varia  ac  multiplici  eruditione  composuit.  Sunt  autem 
alia  qme  ad  rem  christianam  vel  contra  hsereticos  tuendam,  vel  apud  fideles  amplificandam 
conscripta  sunt.  Priora  Helvidium,  Jovinianum,  Vigilantium,  sectasque  hominum,  lucife- 
rianos  ac  pelagianosimpugnant;  altera  qua  gestis  sanctissimoram  monachorum  enarratis 
exemplosunt  ad  pietatem,  qua  epistolari  sermone  ad  vitam  probe  instituendam  invitant. 
Hic  est  in  universum  Hieronymianoram  operam  conspectus,  ad  eum  fere  modum  expositus, 
quo  quis  parva  in  tabuia  immensa  c»li  spatia,  terrarumque  situs  metitur.  Unum  porro,  aut 
alterum  moneri  prestat  de  utroque  scriptionis  genere  :  Grsca  qu»  sibi  proposuit  latine 
explicanda,  ex  iis  esse,  quce  primas  obtinebant  longe  doctissimorum  patrum,  qun  ille  cum 
romanis  auribus  dedit,  ex  griBcis  bonis  latina  fecit  eximia.  Qua  quidem  in  re  mihi  sua- 
rum  laudum  ea  maxima  videtur  esse,  quod  ejus  industri»  merito ,  maxime  insignium  viro- 
rum  scriptis  aliquot  fruimur,  quorum  antiqua  exemplaria  Grnca  temporis  injuria  deperie- 
runt.  Alterum  quod  spectat  primigenias  lucubrationes,  eas  usque  adeo  «tatum,  doctorumque 
omnium  suffragia  tulisse  universa ,  ut  ex  immenso  patrum  latinorum  choro ,  ille  Ecclesi» 
judicio,  quo  nuTlum  germanius  est  ac  securius,  Doctoris  Maximi  prcerogativa  donatus  sit. 

17.  Non  exstantium  ratio,  acprimum  de  emendatione  Scripturartm  ex  Grceco.—Jam  vero 
operum  qu»  amplius  nonexstant,quo  tamen  dignosci  possint,  ratio  quoque  91i(iua  habenda 
est.  Ea  vero  in  duas  veluti  classes  iterum  dispertior ,  quarum  altera ,  quffi  verissime  inter- 
ciderant,  altera,  de  quibus  dubitare  liceat,  an  unquam  exstiterint,  complectatur.  Nihil  de 
supposititiis  dico,  quie  nimis  multa  sunt,  et  ^uorum  recensio  ad  postremi  tomi,  in  quem 
amandantur,  prsefationem  pertinebil.  Heic  primus  ob  dignitatem  occurrit  labor,  quem  in 
emendanda  ex  Grsco  tAv  LXX.  veteri  latina  interpretatione  exantlavit.  Memini,  inquit  sub 
finem  prsefationis  in  Hbrum  Paralipomenon,  editionem  Sept^uaginta  translatorum  olim  de 

\  Grceco  emendatam  tribuisse  me  nostris.  Et  Epist.  LXXI.  ad  Lucinum  Septuaginta  interpretum 
"editionem  et  te  habere  non  dubito,  et  ante  annos  plurimos  diligentissime  emendatam  studiosis 

:  tradidi.  Qualis  hiec  autem  esset  emendatio,  et  in  quem  modum  elaborata,  discimus  ex  ep  - 
stola  in  nostra  recensione  GXII.  ad  Augustinum,  ubi  cur  asteriscis  atque  obelis  distingue- 
retur,  rationem  reddit.  Specimen  quoque  ejus  operis  commentarii  in  Ecclesiastem,  et  prae- 
cipuein  prophetas  majores,ut  vocant,  mmoresque  suppeditant,  in  quibus  latinam  illam 
versionem  a  se  recognitam  cumilla  sffipe  componit,  quam  postea  ad  hebraicum  exemplar 
elaboravit.  Quin  etiam  duo  superant  integriejus  operis  iibri,  Job,  el  Psalterium,  quos  in 
secunda  partc  divin»  bibliothec»  post  Martiauffium  collocabimus,  erantcjue  satis  argumento, 
ne  divagari  longius  necesse  sit,  quis  ille  esset  signoram  usus.  Relicjui  iamdiu  olim  interci- 
derunt,  nam  cum  ipse  Hieronymus  adviveret ,  pleraque  ejus  prioris  lahoris  ob  fraudem  cu- 

{'usdam  se  queritur  amisisse.  Facile  etiam  contigerit,  quod  alias  usuvenire  solet,  ut  accuratior 
onge  ex  hebraica  veritate  latina  versio,  qoie  deinceps  obtinuit,  priorem  illam  emeudatio- 
nein  signorum  difficultatibus  impeditam  paulatim  extruderet.  Quamobrem  mirari  subit, 
quod  eam  universam  Cassiodorius  divinar.  institut.  c.  13.  a  se  repositam  in  Armario  tradit: 
Tertia  divisio  est,  inquit,  inter  alias  codice  grandiore ,  littera  clariore  conscripto  ,  qui  habet 
guaterniones  nonaginta  quinque ,  in  quo  LXX.  Interpretum  translatio  Veteris  Testamenti  in 
Jibrts  quadraginta  quatuor  continetur.  Cui  subjuncti  sunt  Novi  Testamenti  libri  viginti  sex, 
suntque  simHllibri  septuaginta...  Hic  textus  multorum  translatione  variatus,  Patns  Hiero^ 


iXl  jraJEFATK).  XXII 

nymi  dUigtnii  eura  emendaius,  empositusque  reHetue  est.  Bene  rero  est,  qaod  hinte  disci- 
mus ,  ad  eam  usque  sBtatem  inlegram  studiosissimi  hominis  cura  seryari  potuisse,  si  modo 
tantam  illi  fidem  velimus  adhibere,  ut  in  eo  codice  recoffnoscendo  minime  falieretur. 

18.  Evangeliumiuxla  Hebrceos.—Mque  adversam jamaiu  olim  fortunam  subiit  Evangelium 
juxta  HebrcBos ,  Cnaldaico  sermone,  Hebraicis  autem  litteris  scriptum,  quod  S«  Doclor,  cum 
sibi  a  Nazarffiis,  qui  in  Beroea  urbeSyri»  degebanl,  ejus  describendi  facultas  fuisset  con- 
cessa,  in    grfficum,  latinumque  sermonem   transtulit,  quemadmodum  ipse  et  cap.  21ibri  de 
Viris  illustribus,  et  Gommentariis  in  Matthaeum  XII.  13.  luculentissime  profitetur«  Neque 
enim  vero  heicdisputo,  utrum  Matthiei  authenticum illud  esse  crediderit,  quod  in  ciesariensi 
bibliotheca  ad  sua  usque  tempora  servatum  tradit,  ut  licet  ex  aliis  ejusdem  testtmoniis  sus* 
picari ,  an  vero  siculi  Beda  initio  commentariorum  in  Lucam  docet,  aliud  esse  intelligerit 
secundum  Hebraos,  aliud  secundum  Aposiolos  Evangelium.  Illud  miror  magis,  qui  tandemy 
aut  qub  consilio  librum  ex  Chaldaico  in  grfficum  sermonem  transtulerit ,  cujus  jam  antea 
graeca  aliqua  translatio  obtinebat ,  ipso  neutiquam  diffitente  Hieronymo ,  cum  de  Origene , 
qucm  nullus  dubito  griece  duntaxat  legisse,  subditex  eo  libro  siepius  testimonia  usurpasse. 
Nihilo  secius  quando  tum  ipso  auctore  teste,  tum  etiam  sequioris  «vi  scriptorum  suffragio 
accedente,  puta  Ven.  Bedie  et  Freculphi ,  de  re  ipsa  dubitare  non  licet,  tauietsi  ejus  laboris 
ne  verbnm  quidem  ad  nostram  usque  aetatem  devenerit ,  i(a  velim  existimari ,  initum  abs 
Hteronymo,  non  ut  in  vulgus  proferret  illud  quidquid  erat  operis  sui,  sedut  tner»  exercita« 
tionis  gratia  quantum  in  Chaldaicis  profecisset ,  in  Gr»cis  experiretur ,  et  mox  quantum 
grsece    sciret ,    probaveHt  in  latino.  Re  ipsa  cum  passim  alibi,  maxime  vero  in  catalogo 
studiose  ingerat  labor^m  hunc  suum,  ubi  ad  suorum  operum  peculiarem  recensionem  deve- 
nit  eju-sdem  catalogi  cap.  ultimo ,  plane  dissimulat.  Gonfecerat  tamen  biennio  plus  minus 
antea,   sive  circa  annum  390.  quod  ex  nuper,  qua  utitur  temporis  notatione  licet  argumen- 
tari.  Porrolatinee  interpretationis  exigua  quiedam  fragmenta  in  aliis  libris  ab  ipso  servata 
sunt.  Ejusmodl  est  illud  in  Commentariis  in  Matthieum  VU.  6.  ex  persona  Salvatoris , 
Modo  ttUit  me  mater  mea,  Sanctus  Spiritus,  in  uno  capillorum  «neorum.  £tillud  inCommen- 
tar.  in  Isai.  XI.  2.  Factum  est  autem  cum  ascendisset  Dominus  de  aqua,  descendit  fons  om^ 
nis  Spiritu^Sancli,  et  requievit  super  eum,et  dixit  illi:  Fili  mt,  in  omnibus  Prophetis  expe* 
ctabam  te  ut  venires,  etrequiescerem  in  te,  tu  es  enim  requies  mea,  tu  es  filius  mei^  primogenitus^ 
qui  regnas  in  sempiternum.  Item  Itb.  3.  adversus  pelagianos  cap.  1.  isthnc,  Ecce  mater  Do^ 
mini,  et  fratres ejusdicebant  ei :  Joannes  Baptistaoaptizat  in remissionem peccatorum. Eamus 
et  baptizemur  ab  eo.  Dixit  autem,  eis:Quid  peccavi,  ut  vadam,  et  baptizerab  eo  f  Nisi  fortehoe 
ipsum  quod  dixi  ignorantia  est.  £t  in  eodem  voinmine  :  Si  peccaverit,  inquit,  frater  tuus 
in  verbo ,  et  satis  tibi  fecerit ,  septies  in  die  suscipe  eum.  Dixit  illi  Simon  discipultis  ejus  : 
septies  in  dief  respondit  Dominus ,  et  dixit  ei:  eticm  ego  dico  tibi,  usque  septuagies  septies. 
£t  lib.  2.  in  Matthseum  ad  illud  XII.  13.  ubi  de  homine  qui  aridam  habebat  manum,et 
Csementarius  in  eo  £vangelio  scribitur  fuisse,  Ccementariuseramjmanibus  victum  quceritans, 
precor  te  Jesu,  ut  mihi  restituas  sanitatem,  ne  turpiter  mendicem  cibos.  Denique  et  perexigu*- 
om  istud  in  commentariis  ad  £phesios  Y .  k,  ex  Domini  persona  ad  discipulos  loquentis : 
Et  nunquam,  inquit,  lceti  sitis,  nisi  cum  fratrem  vestrum  videritis  in  caritate.  Quie  simul 
omnia  contulimus,  ut  quoniam  ipsum  opus  tempomm  vetustate  intercidit,  aliquod  quale- 
cumqae  est,  hieronymiani  laboris  specimen  lectori  invidere,  ne  videremur. 

19.  Quid  de  illa  interpretatione  calumniaretur  Tkeodorus  mopsuestenus.  —  Cielerum 
qnam  ex  eo  libro  Theodorus  mopsuestenus  a  Photio  relatus  cod.  177.  calumniam  excogitarit, 
minime  prietermittendum  est  dicere.  Nempe  hffireticus  homo  cum  S.  Doctoris  dialogos  con- 
tra  pelagianos  impugnare  vellet,  volumen  procudit  in  quinqoe  libros  digestnm  hoc  titulo : 
Contra  asserentes  peccare  homines  natura,  non  voluntate.  In  his  Hieronymum  quem  Aram, 
sive  Aramum  vocat,  non  de  nomine,  sive  cognomine,  ut  Photius  dubitat,  sed  ut  in  male- 
dictum  torqueat,  eo  in  primis  peccato  culpat,  quod  quintum  evangelium  confixerit, 
illudque  se  in  £usebii  paliestini  bibliothecis  reperisse  commentus  sit.  Nimirum  istud  juxta 
HebrcBOs  £vangelium  tum  aliis  in  locis ,  tnm  priecipue  sub  initium  tertii  dialogorum  adver- 
sus  pelagianos  libri  in  ciesariensi  bibliotheca  tum  temporis  servari  Hieronymus  dixerat, 
quod  mopsuestenus  episcopus  partim  vitio  vertit ,  partim  mendacii  arguit.  Re  autem  vera 
perperam  ipse  et  calumniosissime  facit,  cum  S.  Doctorem  neutiquam  mentiri  liquido 
constet,  et  antiquiorutn  patrum,  Papise  scilicet,  ati|ue  Hegesippi  apud  £usebium,  tum 
Clementls  alexandrini ,  Origenis ,  aliorumque  exemplis  comprobetur ,  si  testimonia  identidem 
ex  illa  historia  proferre  licuit,  non  ad  auctoritatem  sed  ad  anliquitatem  ecclesiastic»  sen- 
tentiieasserendam,  interpretationem  ipsam  laudemmereri ,  non  culpam.  Quamobrem  et  Ju- 
lianus  ejusdem  ac  Theodorus  furfuris  pelagianie  episcopus  merito  ab  Augustino  reprehen- 
ditur  in  operisimperfecti  lib.  &>.  cap.  87.  quod  crimini  dederit  Hieronymo  laborem  illum ; 
sed  prorsus  non  video  quo  jure  doctissimus  conterraneus  meusNorisius  Histor.  Pelag.  lib. 
1.  cap.  9.  ut  in  Julianum  mendacii  projectseque  temeritatis  culpam  regerat,  translatum  illud 
abs  Uieronymo  neget.  Nam  licet  in  eodialogo,  quem  unum  pelagiani  impugnare  nervis 
omnibus  contendebant,  nihil  de  illo  a  se  inito  labore  dicat,  est  tamen  ex  superioribus  qu» 
adduximus  testiraoniis  certum  adeo  ac  firmum,  ut  nullus  dubitationi  locus  relinquatur. 

20.  Specimen  Commentarii  in  Abdiam.  —  Tertio  loco  venit  Specimen  commentarii  in  Ab^ 
diam.  Illud  vero  quid  rei  esset ,  cujusve  pretii ,  et  qua  aetate  elaboratum  libet  ex  ipso  Hieroiinr^ 
mo,  hanc  obitelam  retexui^,  intelligere;  nam  per  vetera  vestigiarursumingressus ,  emenaor 


Xxni  PRiBFATIO.  XXtV 

turus  uM  fleri  pottt^t,  emvoiupiees  Ktierarum,  vd  eerte  culpamd^^reeQiuruefmMii  prmiBxtUf 
gicad  PammaehiQin  prafatar.  Mereri  debeo  vemam,  quod  in  adoleeeentia  mea  provocaiue 
ardoreet  etudio  ecripturarum,  aUegorice  interpretatue  sum  Abdiam  prophetam,  cujue  hi- 
etoriam  neeciebam,  Ardebat  animue  cognitione  myetica ,  et  quia  legeram  omnia  poegibilia  creden- 
tibus,  ignoridmm  diversa  em  chariimata  :  litteras  swculi  noveram,  et  ob  idputabammelibrum 
legerepoese  signatum.  Tum  hujusmodi  aliis  excasationibug  interjectis,  Sperabam,  inquit, 
latere  quod  ecripseram,  et  ingenioli  md  primam  temeritatem  ignibue  voveram,  cum  eubito  de 
Italia  affertur  exemplar  aquodamjuvene  tot  annie,  quotetego  quondamscripseram,  laudante 
opuscutum  meum.  Fateor  miratussum,  quod  quantumvis  aliquis  male  scripserit ,  invenit  «tmt- 
lem  lectorem  sui,  Jtle  prcedieabat,  ego  erubescebam.  Ille  quasi  mysticos  tntellectus  ferebat  ad 
ccslum,  ego  demisso  capite,  confiteri  meum  pudorem  prohibebar,  Quid  igiturf  condemnamus, 
in  quibus  pueri  lusimus  t  minime.  Scimus  enim  in  tabermKulum  Dei  et  aurum ,  et  piloe  capra- 
rum  similtter  oblatoe.  Legimus  in  Evangelio,  vidtMB pauperie  duo  minuta,  magisquam  divttum 
stibstantias  approbata,  et  tune  dedimtAs  quod  habuimtM .  et  nunc  si  tamen  aliquid  profecimus, 
Domino  suum  reddimue.  Gratia  enim  ejus  sum  id  quod  sum.  Nec  diffiteor  per  hosce  triginta 
aanos  in  ejus  opere  me  ac  labore  sudasse.  Haud  pi^^uit  hec  paulo  fusius  exscribere,  quando- 
quidem  quid  de  iilo  operc  constitui  possit,  hinc  discimus.  Exinde  aatem  argumeiitari  licet, 
quod  eumdem  laborem  subiisse  se  post  tri^inta  annos  innuere  videatur ,  alque  hic  ad  annum 
pertineat^.  priorem  illum  subdurla  ratione  anno  adscribendum  366.  velcirciter,  cumiile 
hondum  «tatis  su»  trigesimum  altigisset.  Nempe  se  ait,  necdum  ad  cstatem  perfecti  viri  et 
in  mensuram  Christi  venisse.  £i  quibus  haud  temere  coUigas  circa  annum  haec  scribere 
336.  Vid.  ipsam  pr»fationem  ad  finem.  Porro  factum  ex  ejus  sententia,  utquam  elucubra- 
tionem  ignidevoverat,  deleret  penitus  sequiorietas;  nam  neque  fragmentum  ejus  aliquod 
occurrit,  neque  apud  alios  vcteres  scriptores  mentio.  Sed  cur  tamen  suspicer  alicubi  latere 
posse,  facit  inscriptio  vetustissimi  cujusdam  Ms.  in  gothana  bibliolheca  n.  3k.  in  quo  post 
Coramentarios  in  Jeremiam,  JracfaliM  in  Abdiam  continetur :  quo  nomine  haud  recte  veniat 

3ui  eistat  in  eum  prophetam  Commentarius.  Rei  veritatem  vei  sciunt ,  vei  scire  possunt 
octi  viri,  qui  iilis  thesauris  incubant.  Quod  si  iliud  revera  cst  operis,  tametsi  non  alio 
numero  habendum,  quam  quo  ab  ipso  auctore  notatum  est,  qui  neque  in  cataiogo  in  sua- 
rum  scriptionum  censu  numeravit,  eo  tamen  sicubt  exstat,  utiliter  frui  nos  posse ,  nec  sine 
injuria  publico  invideri  judicamns. 

21.  Tractattis  septem  tn  psalmos.  •—  Nunc  de  psalmorum  Conmientariis  dicendum.  Yetus  et 
rancida  controversia  est,  multorumque  jam  inde  ab  Erasmo  recentiorum  interpretum  dispu- 
tationibus  agitata,  in  omnesne  psaimos,  an  in  aliquot  modo,  quorum  in  ejus  scriptis  est 
montiQ,  S.  Doctor  commentarios  eiat>oraverit.  Certe  hujus  loci,  nostrique  iiistituti  non  est , 
illud  quod  i^rei^tartiftm  in  psalmos  inscribitur,  notissim»  falsitatis  convincere ,  cum  ad  ger- 
mana  tantum  opera,  qu»  perierunt,  isth^c  disputatio  pertineat.  Hujusmodi  porro  sunt,  tn 
psalmos  a  decimo  usque  ad  decimtim  eexttm  TrcLctatusseptem,  quibus  verbis  in  suorum  ope* 
roin  cataiogo  aoctore  ab  ipso  reoensentur.  Horumne  fragmentum  quidem  aiiquod  superest, 
nec  vestigium,  modo  si ,  quod  plerisque  eruditis  visum  est,  in  eo  quod  diximus  breviario , 
multis  assutis ,  aliisque  intcrpolatis,  non  latet.  interim  ut  de  eorum  natura  aliquid  constitui 
possit,  monent  docti  viri,  atque  in  primis  Tiliemontius  non  primigenium  Hieronymi  foetum, 
sed  ex  origeniano  opere  homiliarum  in  univeraum  psalterium ,  has  septem  debcre  iateUigi 
excerptas,  ab  eoque  latine  expositas.  Quo  idasserant,  dupiex  est  argumentum.  Primum  quod 
homiliis  trigenta  novem  in  Lucam,  quas  certo  certius  ex  Origeue  iatinis  verbis  expressit , 
ilias  continuo  sul>dit  in  catalogo :  alterum  quod  Traetatus  vocat «  quo  nomine  ad  popuium 
homilias  veteres  indicabant;  ejus  verogeneris  orationes  Hieronymus,  qui  neque  episcopi, 
neque  Ktnnx^mu  presbyteri  ofucio  est  functus,  condiderit  nuiiani. 

^.  Num  exOrigene  latine  reddili.  —  His  equidem  si  reponam,  mediocriter  constituta  vi- 
dear  velle  subyertere :  reponendum  tamen,  ut  rea  magis  pateat.  Haud  tanti  faciendum  im- 

Erimis  iliud  videtur  mihi  ex  recensionis  proximitate  argumentum.  Si  enim  qu»  aiicujus 
lodato  operi  proxime  subnectuntur,  ejus  sunt,  licet  auctoris  nusquam  apponatur  nomen  , 
cnr,  qu»  hisce  itidem  tractatibus  subditur ,  Maichi  vitam  non  dicamus  Origenem  auctorem, 
Hieronjmum  haboisse  interpretem?  Porro  tractattM  nomen  nonusque  adeo  pecuiiare  est 
i/ianruif*  diceiidi  generi,  quin  ad  alias  siepe  scriptiones  transferatur  ex  veterum  patrum 
sensu ;  imo  penes  ipsum  Hieronymum  invenias  pro  certi  alicujus  e  scriptura  ioci  expla- 
natioMy  breviori  iila  quidem,  seorsum  tamen  eiucubrata  commentariorum  more  usurpari. 
Certe  quam  de  Seraphim  et  calculo  epistolam  sive  libelium  ad  Damasum  scripsit,  minime 
ex  Origene  aut  Grffico  quopiam  aiio  scriptore  interpretatus  est,  quin  imo  conlra 
Origenis  senteniiam  ipsam  veiitatur ,  neque  aiiquid  profecto  iiabet  quod  referat  homiiiam  ; 
eum  tamen  in  commentariis  in  cap.  6.  Isai»  initio  6rmm  stibitumqtu  tractatum  vocat. 
Quamobrem,  ut  ab  aiiis  exemplis  abstineam,  primitus  eo  nomine,  noa  quod  vulgo  erudili 
existimant,  conciones  puto  signiiicari,  sed  eipositionem,  ut  dixi ,  alicuius  e  Scriptura  ioci : 
deinde  quod  in  sacris  aliocutionibus  conliiiuo  aliquod  esset  e  Scripturis  disserendum,hinc  ad 
illas  quoque  nomen  iatiori  acceptione  derivatum.  Nam  et  Tractatoris  vocabuium  ex  anti- 
quiorum  EcclesiiB  scriptorum' sensu  eos  proprie  notat,  qui  scientia  Scripturarum  pr»sta- 
bant,  in  iisque  exponendis  ponebant  operam ,  quos  Gra)ci  ii^nra^  xw  Uyoi» ,  Yerbi  Dei  inter- 
pretes  vocant.  Ipse  adeo  Hieronymus  Epist.  LXXXII  ad  Theophiium  n.  7.  tractatores  ca- 
uonicis  e$onHvMti  Auctoribus  confert  ex  oppr^iito»  seque  tractalorem  esse  non  difQitetttr,  Sic 


XX?  PHAPAm  XXVI 

ea  verbll  riMlHiiiiiilis  e  Mm.  Ntm^md  ego  in  turbam  mitto  Origmem .  aut  ettteri$  .tractato^ 

ribus  sodo  mef  Soio  aliter  habere  apostoloe,  aliter  tractatores.  Tale  quid  aliis  plerisqoe 

locis  de  se  eenfirmat  At^uo  paelolractatorem  se  potuit  dicereex  adyersariorum  sententia» 

si  tractalas  aunquam  composuit,  aut  componere  ex  vit»  instituto  non  licuit  ?  His  adde  ar- 

gumentum  ex  Ruffioi  sileutio.  Nempe  ex  Adamaatio  nihil  Hieronymus  unquam  est  inter- 

pretatus»  quod  iilein  invectivamm  libris  continuo  non  exa^itet»  expendatque.  Notum  qua 

subtilitate  rimetur,  irabatque  in  invidiam  pnBfationes  homiiiarum  in  Lucam,  in  Jeremiam, 

in  Exechielfin  CanticUm,  qu«B  origeniana  opera  a  capite,  ut  aiunt,  ad  calcem  latine  S.  Doctor 

eiposuU.  Neque  vero  fragmenUs  sententiarum  aliis  parcat,  quieexinde  transiala  sunt  in 

Commentariis  priecipue  in  ei>istoIam  ad  Ephesios,  et  in  Ecclesiastem  :  ut  nihil  de  familia- 

ribus  ipsis  epistolis  dicam,  ioquibus  si  qua  latet  origeniani  dogmatis,  imo  et  nominis 

mentlo ,  curtose  investigat,  expromit,  lacerat.  Qui  igitur  fit,  ut  septem  inlegros   tractatus  , 

in  quorum  prieCatione  non  potuitquin  Adamantii,  quo  mire  deiectabatur,  ingeuium  Hiero- 

nvmus  celebraret,  et  causas  su®  interpretationi  prstexeret,  Ruffmus  plane  dissimulet , 

idque  tam  longis,  et  ^iwsvjnUots  disputationibus ,  in  quibus  id  ferme  unum  sibi  proposuit ,  et 

conquisitis  undequaque  argumenlis  enilitur,  ut  ne  quid  favoris  adversus  Ori^enem  inS.  Do- 

ctoris  nostri  scriptionibus quibuscumque  impune  pr»tereat ?  Attamen  ad  dubitatiouem  vulgo 

recept»  sententie  injiciendam,  hiec  dicta  sint,  quo  ejus  operis  natura  explorari  queat,  non 

pro  certis  constituta.  Namet  qu»  sit  negativiargumentiinfirmitatem  sentimus,  et  repoiiore 

aliquem  posse,in  Ruffiiti  prffifatione,quam  libris  lupi  ipxs^j^rBd^xiiytjUtra  septuaginta  libellos 

Origenis  homeliticos  in  latinum  abs  Hieronymo  translatos  dici ,  qui  numerus  tum  oplime 

Gonstabit,  cum  tractatus  in  psalmos  annumeres;  si  cxcluseris,  vix  septuagesimum  attinges. 

At  in  hoc  ipso  testimonio  quantum  de  RufQni  molesla  fide  ambigendum  sit,  docent  quffi  sta- 

tim  subnectit  verba  de  tomis  in  Apostolum  ab  eodem  Hieronymo  laline  redditis,  quod  ta- 

men  ille  neutiquam  fedt,  ut  infra  suo  loco  ostendimus.  Unde  satius  videatur  ex  dissimulante 

&u(fino  aliquid  evincere,  quam  ex  calumniante  argumentari. 

23.  Psalmi  XCIII  expositio.  —  Sed  prseler  tractatus  istos  septem,  psalmum  quoque  no- 
oageaimum  terthim  abs  Hieronymo  fuisse  expositum,  testis  est  locupletissimus  omnique 
eoiceptione  major  Augustinus  in  Commonitorio  ad  Fortunatianum  num.  ik  cujus  hsec  est 
pericopa:Ciim»  inquit,  ille  vir  (Hieronymus)  m  scripturis  doctissimus  psalmum  eacponeret , 
ubi  dictum  est.  Intelligite  ergo  qui  insipientes  estis  in  populo ,  et  stulli  mquando  sapite ,  qui 
fioflf^tavit  aurem,  non  audiet,  aut  qui  finxit  ociUum,  non  considerat,  inter  ccetera^  Iste  locus  , 
iBquit.  adversus  eos  mamme  facit ,  qui  anthropomorphita  sunt,  qui  dicunt  Deum  habere  guce 
etiamnos  habemus;  verbi  eausafdicitur  Deushabere  oculos,  quta  oculi  Domini  respictunt 
omnia  :  manus  Domini  facit  omnia.  Et  audivit,  inquit,  Adam  sonum  pedum  Domini  aeambu- 
lantis  in  Paradiso.  Hcec  simpliciter  audiunt,  et  humanas  imbecillitates  ad  Dei  magnificentiam 
referunt.Ego  autem  dico  quod  Deus  totus  oculus  est,  totm  manus  est,  totus  pes  est.  Totus  oculus 
est,quiaomniatndet:totus  manusest,  quiaomnia  operatur  ;totus  pes  est,  quia  ubique  est.  Erqo 
tndete,  quid  dicfU,  Qui  plemtavit  aurem,  non  atMiiet,  aut  qui  finxit  oculos,non  consideratf  Et 
non  dixit^  qui  plantamt  aurem,  ergo  ipse  aurem  non  habet;  non  dixit,  ergo  ipse  oculos  non 
habet. :  md  qu%d  dixit  ?  Qui  plantavit  aurem,  non  audiet,  gui  finxii  oculos,  non  considerat  f 
membrattUit,  e ffieientias dedit.  HmciQiidem  yerhis  lacinia  in eo  Rreviario  invenitur  ,  quod 
Hieronymo  inscribitur  ia  universum  psalterium,  unde  non  satis  recte  inter  deperditas  hanc 
recenaereelucubrationem  videamur.  Sed  cum  plane  constet  hieron^mianum  foetum  iilum  haud 
esse,  aed  studiosi  hominis,  qui  variorum  sententias  et  commenta  in  unum  congcssit,  multa- 
que  de  suo  assuit,  quin  etiam  facile  appareat  pleraque  omnia  ejusdem  hujus  psalmi  com- 
menta  ex  S.  Doctoris  calamo  nou  esse  profecta ,  laudatam  tcs/xxohvjv  ex  alio  deperdito  opere 
excerptam  non  dubitamus.  Quodnam  vero  illud  fuerit,  haud  expeditum  est  divinare;  non 
enim  Commentarios  in  psalmos  a  se  elaboratos  S.  Pater  unquam  tradit ,  imo  vero  cum  ad 
annum  4^10  exponeret  Isai»  cap.  63,  duos  illos,  qui  pro  Torcularibus  inscribuntur,  octavum 
et  aetogesimum  tertiumf  si  vita  eomes  fuisset,  Domino  priF&an^e/ poliicetur  se  exph'caturuin  ; 
et  sttb  vitai  finem  cum  Jeremiam  commentaretur ,  quem  laborem  mors  inlercepit,  in  cap.  2 
fore  dicit,  ut  plenius  de  Portis,  qu«  in  vicesimo  tertio  memorantur  suo  (pco  disserat.  Unde 
noUo  negotio  coUigitur  propositum  quidem  illi  fuisse  in  animo  istud  operis  condere  ,  sed 
aliis  pnmum  de  causis  interpellatum,  deinde  ipsa  interceptum  morte ,  perficere  non  potuisse. 
Neque  enim  in  Commentariorum  in  psalmos  censuoi»  quod  abaliis  fieri  videmus,  referimus 
tres  illas  epistolas,  quarum  altera  est  in  psalmum  kk  ad  Principiam,  altera  in  89  ad  Cypria- 
num,  tertia  demum  in  126  ad  Marcellam ,  iisdem  ferme  de  causis ,  quibus  neque  episto- 
lam  ad  Hedibtam,  aut  Algasiam,  vei  tandem  ad  Damasum  de  frugi  ac  luxurioso  filiis  pro 
Commentariorum  in  Apostolum  vel  in  Matthaeum  parte  aliqua  possunt  «estimari.  Quam- 
obrem  et  de  hoc  ipso  quod  ex  Augustino  laudavimus  in  psalinum  93  fra^mento  velimconsti- 
tui,  exaliqaailludepistolaquieinterciderit,  fuisse  desumptum,  quam  ille  scripserit  contra 
£gyptios  monachos,  qui  anthropomorphitarum  hsresim  per  ea  tempora  instaurare  conati 
aunt :  quod  ex  Socrate  lib.  6,  Hist.  Eccl.  cap.  7,  compertum  est,  et  nos  quoque  attigimus  ex 
parte,  ubi  Theopbilo  Alexandrinam  ecclesiam  regente  diximus ,  hanc  qu^estionem  lis  in 
locis  multb  disputationibus  fuisse  vexatam ,  corporeusne  Deus  esset  humanam  figuram  ge- 
rens,  anincorporeus?quampo8tremam  sententiam  cum  Theophilus  tueretur,  monachorum 
^eorumdem  factione  in  vilse  discrimen  gravissimum  adductus  est. 

2lk»  Mrwiores  inpsainm  eommentarioli.  —  Verum  alii  adhuc  sunt  deperditis  accensendi 


Kvii  pRiEPAm  miii 

in  psalmot  Canmentarioli ,  ut  ipse  Hieronymiis  in  Apologetico  adversas  RufBnum  libro  1, 
non  semel  yocat.  Quippe  ubi  psalmum  secundum  interpretaretur ,  pro  eo  quod  erat  in  la- 
tino  Apprehendite  disciplinam,  exposuerat  ex  hebraicffiJinguie  ambiguitate ,  Adorath  Filium. 
Hoc  Ruffinus  in  calumniam  trahebat,  quasi  ecclesiastic»  fidei  nocens :  contra  ille  primum 
erndite  excusat,  tum  Quid  peccavi,  inquU,  si  verbum  ambiguum  diversa  interpretatione  cof^ 
verti  f  et  qui  in  commentariolis  ubi  libertas  est  disserendi^  dlixeram ,  Adorate  Filium,in  ipso 
corpore  ne  violentus  viderer  interpres ,  et  judaicce  calumnice  locum  darem,  dixerim,  Adorate 
pure,  sive  electe!  Ex  hoc  luculentissimo  testimonio  minores  quosdam  commentarios  in 
psalmos  saltem  aliquos ,  eosque,  muitum  a  tractatibus  diversos  Hieronjmum  elucubrasse 
quis  dubitet?  NihiLo  secius  si  temporis  raliones  expendas,  in  difficuitates  ambaffesque  de- 
scendes  longe  gravissimas.  Certe  antequam  Psalterium  ex  hebraica  veritate  latmum  face- 
rct,  islos  Commentarios  elucubraverit,  hinc  enim  avraoyiecc  occasionem  aucupatur  Ruffinus  , 
nec  Hieronymus  diffitetur  loco  laudato ,  Et  rursum,  inquit,  omne  Psaltertum  in  romanum 
vertens  sonum,  quasi  immemor  expositionis  antiquce  posuerim ,  Adorate  pure  :  quod  utique 
sibi  esse  contrarium  omnibus  patet.  Hanc  vero  Psalterii  versionem  ante  annum  dd2 ,  sive 
ante  librum  de  Yiris  illustribus,  et  catalogum  suorum  operum  concinnavit,  quod  etiam  ex 
capite.13^,  in  Sophronio,  qui  illam  grsece  recudit,  compertum  est.  Qua  igitur  de  causa 
istos  iile  Commentariolos  in  suorum  operum  censu  non  agnoscit,  qui  et  multo  breviores 
libros,  ut  par  est  credere,  atque  epistolas  satis  diligenler  referl?  Nimirum  illa  quam  supra 
innuimus,  quod  animo  constituisset  in  omnes  ex  integro  psaimos  scribere ,  et  vix  partem 
aliquam  attigisset  tum  temporis ,  neque  fortassisex  ordine,sed  pro  lubitn,  aut  ex  occasione 
arrepta  commentationis  materia.  Quamobrem  imperfecti  operis  m  cataiogo  haud  meminit , 
rationem  ejus  redditurus  si  perfecisset,  qnod  animo  proposuerat. 

25.  Libri  Tttpiapxuj  interpretatio,—  Cietera  prosequamur.  Insignis  illa  occurrit  libri  orige- 
niani  ntpi  Apx»v  sive  de  principiis  latina  versio.  Proposuerat  sibi,  quod  omnes  norunt,  Ori- 
genes  in  eo  libro  christianie  relirionis  ac  verie  prsecepta  philosophiie  tradere;  e  contrario 
autem  vera  dogmata  multis  involvit  difficultatibus  ,  erroresque  plnrimos,  atque  insanias 
immiscuit.  Ruffinus  librum  hunclatinis  anribus  dare  ausus,  ne  blasphemiis  lector,  aliisque 
ftvi6wfiev  yvwtfius  errofibus  offenderetur,  nihil  sibi  non  licere  arbitratus,  addens,  mutilansque 
ubi  placuit,  pessima  fide  expositum  latine  obtrudit.  Hieronymus  cum  ex  illa  infidelitate 
multa  christianffi  fidei  pietatique  imminere  discrimina  probe  intelligeret,  novam  interpreta- 
tionem  nihil  immutans  adornavit,  quo  errorc»  nullis  artibns  dissimulatos  ,  nulloque  fals® 
interpretationis  fuco  oblitos,  sed  in  propatulo  positos,  lectores  facilius  caverent  sibi.  Fra- 
gmenta  ejns  operis exigua  quidem,  sed  insignia,  quiequemagis  noxia origeniani  dogmatis 
venena  detegant,  supersunt  in  epistola  ad  Avitum  in  nostra  recensione  CxXIV.  quse  ut  fa- 
cilius  internoscerentur  abs  Hieronymi  textu  distinximus,  et  passim  expendimus  in  notis. 
Totus  vero  liber,  quemadmodum  et  grsecum  exemplarmaleperdidit,  jamdiuolimpraepostera 
hominum  cura;  cum  e  contrario  rufnniana  versio,  qu»  putida  polius  interpolatio  dicenda 
est,  in  hanc  usque  letatem  perduret.  Nempe  qui  tanto  conatu  in  Origenis  doctrinam  ab  illis 
usque  temporibus  desievierunt,  ecclesiastici  homines,  synodorum,  atque  episcoporum  ana- 
themata  illum  cum  primis  librum  perdere  atque  omni  studio  abolere  contenderunt,  et  qui 
illum  fideliter  referret,  utpote  iisdem  refertum  erroribus  nefas  putarunt  describere. 

26.  Ubri  contra  S.  Joan,  Chrysost.  versio.  — Tale  quid  contigit  etiam  libro  Invectivarumy 
ut  vocant,  in  sanctum  Joannem  Chrysostomum,  quem  Theophilus  alexandrinus  episcopus , 
homo  impotentis  animi,  griBce  exaravit,  et  Hieronymo  nt  latinum  faceret,  persuasit.  Ejus 
perpauca  supersunt  fragmenta,  et  qnse  rursnm  non  nisi  meras  in  sanctissimum  illum  pr»- 
sulem  injurias,  et  contumelias  exhibeant,  invidiam  perieque  sanctissimo  interpreti  apud 
magnopere  religiosos,  potius  quam  laudem  comparatura.  Neque  veroinstitutiedifiputationis 
ordo  palitur,  utin  excusando  Hieronymo  divagemur,  quem  satis  illorum  historiatemporum 
purgat :  quando  Chrysostomus  in  gravissimam  origenismi  suspicionem  delapsus  jam  fere 
vulgo  hsereticus  habebatur,  episcoporum  suffragiis  exauctoratus,  actusque  est  in  exilium. 
Prasterea  minime  compertnm  est,  illnm  theophilensis  animi  fuisse  consciumf  contraquam 
Huetius  aliique  eruditi  ex  falsa  inscriptione  epistol»  CXIII.  oplnati  sunt.  Itaque  illa  ipsa 
fragmenta  quod  origenianse  causse,  atque  historifle  lucem  haud  modicam  foenerari  videren- 
tur,ad  epistolam  in  nostra  recensione  CXIV.  qu»  suie  illi  interpretationi  junctaest  ab  Hie- 
ronymo  invidi»  declinandfle  causa,  nos  subnectimus  ex  facundo  hermianensi  lib.  VI.  cap. 
ultimo  excerpta.  Quse  si  cui  minus  accepta  sint,  velim  putet  ille,  quemadmodum  in  aurin- 
cum  officinis  ipsa  quoque  purgamenta  pretiosa  sunt,Mta  in  aureis  magni  Hieron^mi  reli- 

auiis,  etiam,  quse  secus  videantur,  exscrutari  quo  spiritu  scripta  sint,  plurimum  interesse. 
leterum  erant  eo  in  opere  pleraque  alia,  quae  ad  utilitatem  omnium  ecclesiarum,  ut  sanctus 
interpres  loquitur,  conferrent;  licebatque  ex  eo  discere  qua  essent  veneratione  sancta  susci' 
piendaj  et  deserviendum  altaris  Christi  ministerio;  sacrosque  calices,  et  sancta  velamina,  et 
coetera  quce  ad  cultum  dominicas  pertinent  passionis,  non  quasi  inania,  et  sensu  carentia  san^ 
ctimontam  non  habere,  sed  ex  consortio  eorporis,  et  sangutnis  Domini  eadem  qua  cor^us  ejus 
et  Sanguis  majestateveneranda.  Hsec  nimirum  obtentui  erant  detraclioni  in  religiosissimum 
virum,  cujns  tamen,  ut  diximus,  fides  ac  pietas  per  ea  tempora  origenismi  suspicione  la-^ 
borabat.  Scd  perspecta  demum  integritate ,  subsecuta  letas,  ut  ne  quid  labis  in  tlio  admitte- 
ret,  librum  oblivioni  dedit,  et  penitus  interire  facile  est  passa. 

27.  Epistoheplurei  deperdito.— Sed  ex  hieronymianorum  opemm  mimeroquibasminime 


XXIX  PRJIPATK).  XXX 

pepercit  tempomiii  inclementia»  injuriam  expertie  pr»  c«&teris  sunt  epistol» ,  qoamm  ali- 

quot  sic  intercidere,  ut  vix  interdum  rescire  liceat  quod  script»  fuerint.  Earum  catalogum 

magis  quam  notitiam  instruimus,  ut  si  quam  e  latebris  bibliothecarum  eruere  aliquando 

Gontigerity  ^x  inscriptione  saltem  innotescat.  Itaque  temporum,  quibus  dat»  sunt »  ordine 

quoad  Geri  potest  seryato,  prim»  occurrunt  ad  Castorinam  mdterteram,  quas  ipse  post  an- 

num  ingerit  denuo,  ac  memorat  in  illa  qnie  una  ad  eamdem  superest.  In  illis  pacem  quam 

reli^uit  Dominu$,  ut  secum  habere  vellet,  magnopere  deprecabatur,  veteri,  cujus  tamen  cau- 

sas  ignoramus,  rancore  deposito.  Ejusdcm  fere  propositi  fuerint  decem  ill»,  quas  et  per 

idem  fere  tempus,  siye  in  arripiend»  soiitudinis  procinctu,  ad  Antonium  MmoniB  ( yicinum 

patriffi  suffi  oppldum  hoc  olimerat)  monachum  scripsit.  Decem  (inquit  epist.  XII.  ad  eumdem) 

jamnisi  fallor  epistolas  plenas  tam  officii,  qium  precum  misi.  Rursum  haud  scio  eiedemne 

cum  illis  censend»  sint, qaas  ad  Fir^mea ejusdem loci,  sive  ^monenses»  quibus  facile  Antonius 

praeerat,  a  se  scriptas  memorat  ep.  XI.  iisque  dolet  nusquam  repensam  yicem  ;  Ne  unum 

quidem,  inquit,  apicem  toties  vobis  tribuenti  officium  prcestitistis,  Certe  si  temporum  effugis-. 

sent  injuriam,  non  dubito  quin  prieclara  ex  illis  ad  pacem  reducendam,  instaurandamque 

amicitiam  exempla  possemus  repetere.  Ad  Didyrnum  quoque  magistrum  suum,  quem  non 

ita  pridem  in  alexandrina  schola  docentem  audiverat ,  epistolam  dedit,  qu»  non  habetur. 

Illa  ycro  passim  inyidiose  traducebatur  ab  «emulis,  quod  yiro  tametsi  eruditissimo,  Orige- 

nis  dogmati  impense  addicto  fuisset  inscripta.  Quam  culpam  sanctus  doctor  in  epistola 

LXXXIV.  ad  Pammachium  et  Oceanum  purgat  his  \erh\s%Audetquidamproferrelitterasmeas 

ad  Didymum,  quasiadmagistrum!  Grande  crimen  discipuli,  si  hominem  eruditum,  et  senem 

magistrum  dixerim,  Et  tamen  volo  inspicere  ipsam  epistotam,  quas  tanto  tempore  in  calumniam 

reservata  est.  Nihil  prceter  honorem  et  salutationem  continet.  £t  meri  quidem  ofBcii  minus 

legre  ferenda  iactura  videatur;  sed  nuUam  ego  majori  cumyoluptate  epistolam  legerem,  si 

superesset.  Aliam  nescio  quam  penes  se  habere  dixit  RufQnus,  in  qua  sanctam  Ambrosium 

Hieronymus  suggillaret.  Nempe  cum  unde  quadraginta  homilias  Origenis  in  Lucam  iatine 

interpretaretur,  quemdam  in  priefatione  tractorem ,  cujus  tamen  nomen  dissimulat,  dixit 

in  simili  opere  verbis  ludere  et  sententiis  dormitare.  His  peti  sanctie  memoriie  Ambrosium 

episcopum  Ruffinus  ut  probet  secundo  Inyectiyarum  libro,  Scit,  inquit ,  ille  (Hieronymus) 

me  habere  epistolam  suam,  in  qua  hoc  ipsum  de  aliis  excusans,  in  illum  (Ambrosium)  conver-- 

tit  suspicionem.  Verum  quia  epistola  illa  eliam  secretiora  qucedam  continet,  quce  interim  modo 

publicari  nolo  ante  tempus,  ex  aliis  adhuc  his  similibus  approbabimus.  Imo  yero  si  protu< 

lissety  haberemus  gratiam ;  sed  credo  calumnise  instruendse  illi  magis  intererat  silentio  pre- 

mere.  Priorem  ad  Augustinum^  quam  non  pro  receptis  litteris,  sed  pro  subscripta  salutatione 

circa  an.   397,  plenam  epistolam  reddidit,  laudat  ipse  Aagustin.  epist.  ad  Hieronymum  in 

nostra  recensione  LXVII,  et  quid  rei  contineret  non  obscure  indicat ,  tametsi  doleat  fuisse 

breviorem  multo ,  quam  ex  eo  vellet  smcipere,  tali  viro^  a  ^o ,  tempora  quantalibet  occupet^ 

niUlus  sermo  vrolixus  est.  Nescio  quas  alias  ab  utroque  yicissim  datas ,  sunt  qui  yelint  in- 

tercidisse,  sed  falli  eos  puto,  quod  temporum  rationes ,  quibus  singulie  exaratie  sunt ,  non 

satis  bene  composuerint ,  yel  animadyerterint.  Utique  ad  JAeo^AtYum  etyicissim  plures  yi- 

deantur  minime  tulisse  letatem,  quod  ex  earum  serie  innotescit.  Ad  /^aulmum  yero  non  nisi 

unam  indicari  puto,  ubi  ille  queritur  epistola  LXXXV,  sibi  ab  Hieronymo  parvas  et  tn- 

comptcu  litterulasmitti.  Enimyero ncque  breyes,  neque  incomptcedici  ullo  modo  possunt,  qoie 

supersuut  LIII  et  LVUI,  quarum  aitera  scripturarumlibros  copiosissime  edisserit,  altera  yit» 

sanctissim9einstituend(Bnormaproposita,  addiyinarumlitterarum  studia  antiquorumpatrum 

exemplis  inyitat.  Alia  itaque  putanda  est,  qua  de  amico  Paulinus  conqueritur ,  noster  cul- 

pam  deprecatur.  Ad  Pcmmachium  ei  Marcellam ,  cum  priorem  anni  (^Ol.  Paschalem  Theo- 

phili  cpistolam  laline  explicatam  mitteret,  junxisse  litteras,  exeo  etiam  yerosimillimum  est, 

quod  insequentis  anni  itidem  paschali  epistolae  ad  eosdem  prsfatur  :  Rursum  orientalibus 

vos  locupleto  mercibus  :  et  infra,  Accipite  et  grcecam  et  latinametiam  hoc  anno  epistolam. 

£a  yero  si  exstaret,  haud  dubito  quin  origenianffi  causs  primordia,  factionesque  inde  exor- 

tas  liceret  iHtelligere.  Ad  Marcellinum  et  Anapsychiam  non  nisi  una  superest  in  recensione 

nostra  CXXVI.  £x  ilLa  tamen  plerasque  alias  iisdem  ab  illo  fuisse  inscriptas  planissime 

constat,  quod  ejus  statim  initio ,  Nonme,  \nqu\i  jpoenitet  impudentice  ,  qua  tacenttbus  vobis, 

epistolas  meas  freqdentbr  ingessi ,  ut  rescriptum  mererer.  Noh  dissimili  argumento  ex 

tribus  illis  Innocentii  pap»  epistolis,  quas  primum  in  hieronymianarum  censum  transtuli- 

mus,  alias  nonnullas  ad  ipsum  Innocentium ,  et  ad  Aurelium  carthaginensem  episcopum  do 

pelagianorum  yiolentiis,  dec(ue  sibi  suisque  iUatis  csedibus  missas  a  S.  Doctore  non  dubita- 

mus  tum  suo,  tum  £ustochii  et  junioris  Paulffi  nomine.  £arum  summa  fuerit  de  monasterii 

direptione,  atque  incendiis ,  qu»  primum  Aurelio  aperuit,quo  deprecatore  ad  pontificem 

ususest,  etcujusopera  epistolie  ultro  citroque  deferebantur.  Notum  prieterea  fecit  Inno- 

centio,  quod  ejus  usque  inyisendi,  et  coram  consulendi  studium  Aurelius  animo  conceperat. 

Tanta  autem  modestia  grayissima  ab  hiereticorum  satellitibus  mala  suis  illata,  et  qu»  ti- 

menda  sibi  essent  pejora  deplorabat,  ut  probe  notum  persecutiouis  auctorem  maluerit  reti- 

cere  penitus,  quam  in  eum  yideri  referre  talionis  yicem.  Ullimo  loco  ad  Firmum  epistolam, 

cujus  tamen  mentionem    nuilam  facit  Ambrosianum   exemplar ,   ex  illa    ad    Aagusti- 

num  CXXiV,  scriptam  inteUigimus.  Atque  h»  hieron^mianffi  epistolie  sunt ,  imo  in  uhi— 

yersum  scriptiones,  quarum  certa  jactura  de  summa  utilitate  f  qu«  percipi  e  S.  Patris  le- 

ctioue  potuit)  multum  imminuant* 


28.  QucBstioneshebraiccBin  VetusTestamentum.—Vunc  illas  reliqunm  est  edisserere,  qum  yuI- 
gato  quidem  doctorum  judicio  depcrdilffi  existimantar ,  ego  vero  minime  arbitror  elacubra- 
ias.  Vnmm  occVLtrnni  Qucesliones  hebraicoe  ^  quas  pneter  Genesim,  in  quam  superant  unicce, 
in  alias  quoque  ScriplunB  partes,  imo  ut  yidelur  in  universum  VetusTestamentum  ipse 
Uieronymus  non  uno  aul  altero  testimonio,  sed  plane  locis  undeviginli,  verbisque,  ut  Yide- 
re  esi ,  luculentissimis»  memorat  in  eo  libro,  quem  ex  Eusebio  interpretatus  est  ae  Scripturoe 
loci»  Vulgo  itaque  eruditi  deperdilas  passim  dolent,  et  Martianffius  in  primis  quando  earum 
occurrit  mentio,  EcclesiaB  ac  rei  litterarise  damnum  irreparabile  ex  illarum  desiderio  exag- 
geral.  Tillemontius  adhuc  heret  incertus,  tantumque  expendi  perquam  accurate  vellet,  num 
quse  de  caeieris  Scriptur»  libris  explicata  laudantur,  in  eo,  qui  in  Genesim  superest,  invenire 
sit  :  quo  studio  si  singula  reperiantur,  illum  unum  indicari  continuo  putet.  Sed  imprimis 
libros  Hieronymus  plurium  numero  appellat,  etin  Numeros,  Deuteronomium ,  Judices,  et 
maxime  in  Regcs,  in  ipsos  denique  Prophctas  laudal.  Deinde  illa,quod  rei  caput  est,  in  Ge- 
neseos  commentario  non  inveniuntur,  unde  Cl.  quoque  ejus  viri  sententia  oporteat  inlerci- 
disse.  Ego  tamen  aliter  constituo.  Non  equidcm  inficior ,  licia  et  subtegmina  ejus  operis 
fuisse  ab  Hieronymo  preeparata,  qu»dam  etiam  forlasse  in  schedulis  digesta,  ause  si  inte- 
grum  fuisset  illi  per  otium,  facile  perfecisset.  Libros,  inquit  ipse  in  praefatione,  nebraicarum 
qucestionum  in  omnem  Scripturam  sanctam  disposui  scrihere.  Haud  multo  autem  post  iu  alia 
prsefatione,  qu»  est  homiliarum  iu  Lucam  ad  Paulam  et  Eustochium,  Pratermisi,  inquit, 
paululum  hebraicarum  qwestionum  libros »  ut  ad  arbitrium  vestrum  hcec  qualiacumque  di- 
ctarem.  Nec  diflitebor,  de  ore  saltem  reliquos  quoque  Scripturae  libros  Paulff  atqueEusto- 
chto  exposuisse  ox  ipsiusmet  ilio  teslimonio  couslat  in  Commentar.  in  epist.  ad  Titum  cap. 
2.  in  Jnoysij  inquit,  lege  fures  nonnunquam  septuplum,  nonnunqucun  quadruplum  reddere 
compelluntur,  et  interdum  oblruncatur,  interdum  venditur  fur  ipse  pro  furto ;  de  quibus  nu- 
PER  voBis  iN  LEviTiGO  EXPOSuissE  ME  memini.  Sed  ob  quam  tandem  causam  fuerit , 
illum  unura,  qui  Gencsim  explicat,  absoivisse  librum,  nec  ullum  edidisse  alium,  hac 
simplici  expositione  ostendam.  Quo  tempore  Quffistiones  hebraicas  S.  Doclor  adornabat, 
librum  quoque  dc  Hebraicis  locis  ex  Eusebio  ob  quamdam  operis  ac  studiorum  convenien- 
tiam  sumpserat  interpretandum ,  imo  unum  opus  alterum  intercepit.  Hoc  ut  planissime 
constet  j  in  alterius  libri ,  qui  de  nebraicis  nominibus  inscribitur,  prsefatione ,  libros,  inquit, 
hebraicarum  Qucestionum  nunc  in  manibus  hcAeo  :  et  paulo  post ,  librum  quoque  locorumj 
quem  editurus  sum,  si  quis  habere  voluerit,  Istud  igitur  eusebianum  opus  latine  refudit, 
cumque  adhuc  animo  libros  Qusestionum  molirelur  (absolverat  enim  jam  illas  in  Genesim  | 
C[uid  sibi  in  ca^teris  propediem  effundendls  proposuisset ,  lectorem  subinde  ita  docuit ,  ac  si 
jam  perfecisset.  Ke  ipsa  in  eo  tantum  libro  invenias  laudari  in  reliquas  de  nomine  Scripturie 
partes  Qusestiones  istas,  nam  paulo  post  cum  incepto  destitisset,  nusquam  deinceps  iliarum 
meminit.  Quin  imo  post  ferine  sexennium  cum  catalogum  suorum  ipse  operum  texeret,  et 
Quaesliones  ipsas  hebraicas  reccnserct,  carum  duntaxat  agnoscit  in  Genesim  librum  unum. 
Illas  postea  retexisse,  minime  omnium  est  verosimile  ;  certe  in  iibris,  quos  deinceps  elucu- 
bravit,  nec  vestigium  estquidem^  licet  se  occasio  earumreminiscendi  obtulerit,  ut  dissimu- 
lare  omnino  non  potuisset.  Attamene  contrario  agit,si  qua  enim  oarum  dilYicultatum,  quas 
in  libri  de  Locis  interpretatione  se  jani  dixerat  cxpedisse,  iterum  in  aiiis  operibns  occurrit, 
perinde  explicat ,  ac  si  nunquam  atligerit.  Rem  placet  exemplo  confirmare.  Dixerat  ad  vo* 
cem  Ariel  ex  Isaia,  consueta  clausulayi>e  hoc  in  libris  hebraicarum  Quceslionum  plenius  di- 
ettm  est.  Post  annos  circiter  2&,  audi  quid  in  Commentariis  dicat :  Ariel  interpretatur  leo  Dei^ 
et  pro  civitate  quamaquila  interpretatus  est,  •Koyix^ti*,  hoc  est  oppidulum  sive  viculum,  m  Ae- 
braico  le^itur  garuth  ,  quod  proprie  villam  signiAcat,  et  lingua  syra  dicitur  cartha,  unde 
et  villa  silvarum  appellatur  Cariathjarim..Jaitur  Ariel,  id  est  leo  Dei  quondam  fortissimavo- 
catur  Jerusalem,  sive  utalii  arbitrantur^  temptum  et  altare  Dei,  quod  erat  in  JeruscUem.  Itane 
locum,  quem  anlea  ex  inslituto  exposuerat,  dissimulato  priori  opere ,  latius  edisserit?  Id  si 
quis  sibi  persuadeat,  ille  sane  in  hieronymiana  lectione  hospes  sit.  Nam  e%  opposito  in 
ejusdcm  Isai»  caput  Sd*,  sub  initium ,  cum  nuinero  septem  et  sabbatum  et  plures  dixisset 
indeGnite  signiGcari  ex  hebriei  sermonis  ambiguitate,quod  hffictamen  etiam  ad  Genesis  21 
atligisset,  continuo  subdit,  Dequo  in  hebraicarumqwjBstiohumlibro,  Quem  in  Genesim  serip^ 
simus,olenius  dictum est. 

29.  Commentcwii  breviores  in  XII  Prophetas.  —  Ad  alia  properemus.  inopi^^/taxa^  sive  bre-* 
viores  in  duodecim  prophetas  commentarios  ab  his  qui  supersunt  diversos ,  docti  aliquot,  at- 

?ue  in  primis  paler  Martiana)us,  pro  certo  ponunt  intercidisse  temporum  injuria»  et  dolenL 
luerimoniae  locum  fecere  islhsec  Hieronymi  verbaepist.  XLIX,  ad  Pammach.  n.  k.  sub  ^fi- 
nem,  miserdm  qucedam  tAv  ukghj^imt^j  inprophetas  duodecim  S.  patri  Domnioni...quce  si  legere 
volueris,  probabisyifuntcedifficultatis  sit  divinamScripturam,  et  maxime  prophetas,intelligerep 
etc.  Scilicet  in  universos  duodecim  prophetas,  quosminores  vocant,  commentaria  innui  vi- 
dentur  illis,  au»  cum  S.  Doctor  non  anle  annum  406  absolverit,  isth^ec  autem  epistola 
393  certo  certius  ascribatur,  alia  ab  his  quie  supersunt  indicari  necesse  sil.  Acceditipsum 
vvoiivTfifta-nnf  vocabulum ,  quo  aliud  operis ,  aut  monumenti  signiGcari  ab  iis  commenlariis 
persuasum  habent.  Yerum  ut  quod  sentio,  pace  dicam  doctorum  bominum ,  errare  iilos 
existimo,  S.  vero  doctorem  eorum  qui  exslant  commentariorum  partem,  quani  eo  tempore 
confecisset,  omnino  inielligere.  Ncque  enim  in  primis  cum  ia  XIL  prophetas  opus  aliquod 
memoraty  singulos  prophelarum  libros  designat  ^  quibus  expUcandis  suam  probassel  ope- 


XXXHI  MiiBrATtO.  ttttS 

ran ;  sed  ifiiMuriiiiodiim  in  Scrlptnraruni  esi  canone.  anem»  qnt  duodecimProph^m  inscri^ 
bitar,  librum  absolute  indicat ;  neque  adeo  exinde  singuios  daodecim  prophetas  expJanasse 
iDielligitar,  quod  in  duodecim  propheiarum  librum  aliqaa  sii  commeniatus.  Sic  ipse  Hiero- 
nymas  in  dialoff.  contra  iaciferianos  num  5.  Osee  locum  laudaturus.  /n  duodecim  prophetis 
scriptum  esse  dicit ,  sacrificia  eortm  tanquam,  etc.  Deinde  neque  AnX&t  disit  Hieron/mus 
viro/ivq/utroc,  sed  qucedam  ta»  uit*fivq/MerMy,  ut  non  universos  duodocim,  sed  aliquos  ex  illis  tanium 
per  id  temporis  explanasse,  aperiissime  denotarer.  Reipsa  Michseam  abanno  392  ad  asque 
msequentem,  ei  Nahamom,  ei  qui  exinde  suni,  Abacuchum,  Sophoniam,  atque  Aggamm 
exposaeFat :  aique  hi  profecto  suni  commentarii ,  quos  ad  Domnionem  misisse  Pammachio 
signfficat,  neque  omnino  breviores  alios,  aui  ratione  alia  diversos ,  quos  »ias  inviderit ,  de- 
cet  excogitare.  Nam  ui  hoc  eiiam  ak*gumentum  adjiciam,  quis  iu  animam  inducai  suum  ,  si 
bis  eosdem  propheias  Hieronymus  est  interpretatuB ,  quos  semel  elucubraverat ,  studioso 
lectori  ditsimalasse  commeniarios ,  cum  iterum  eamdem  ielam  retexeret  ?  Qui  aempe  sa- 
persmt  usque  hodte,  ipsis  minime  dilBieniibus,  qni  in  contraria  opinione  Tersaninr»  erudi- 
tis  virts,  pe«ieriore8  iis  sunt,  quos  flngunt  intercidisse.  Exemplum  repcie  ex  Abdia ,  qaem 
secandis  curis  recognovit,  prioribus  omnino  repudiaiis,  vel  ex  Isai»  Visionibas  od  Amabi'- 
lem^  qnas  pridem  seorsim  expositas,  ipsis  commentariis  attexuit. 

30.  Qua$uordecim  Hbri  in  Jeremiam.  —  Non  absimiiem  auiaMjuiorem  ista,  quam  ex  mera 
hallucinatione  oriri  demonstravimus,  eam  puio  cum  veierum,  ium  receniiorum  scriptorum 
querelam,  de  quatuordecim  libris  Gommeniariorum  in  Jeremiam  Jaradiu  olim  deperditis. 
Cassiodorius  Insiitut.  cap.  3.  de  prophetiis^  Jeremiam,  inquit ,  etiam  aancius  Hieronymus  ti-1 
6I1VT1  libris  eommentatus  esse  monstratur ,  ex  qvibus  sex  iantum  nos  potuimus  invmire  ^ 
residuos  vero  adhue ,  Domino  juvante ,  perquirimus.  Sic  vetus  auctor  sermonis  in  Natali 
5.  Hieronymi ,  <|uem  prostremo  tomo  exhibemus ,  cum  in  universos  prophetas  quatuor  ei 
septuaginia  libns  commentatum  esse  S.  Doctorem  dicai ,  nihii  dubium ,  quin  in  Jeremiam, 
inita  ratione,  integros  vi^inti  enumeret.  Jaciuram  impensius  dolei  Rhabaaus,  qui  cumsex 
priores  libros  suo  operi  inseraissei ,  quia  deineeps  memorati  tractatoris  (Hieronjmi)  ex^ 
positionem  in  Jeremiam  nusquum  reperit,  necessarium  existimavii,  ut  abraliorum  propkeiarum 
exposiiionibus  excerperet,  quce  ipse  de  hocpropheta  videretur  commemorasse.  Paria  sequioris 
«vi  scriptores  habent,  e  quibus  non  nemo  eiiam  unum  aui  alterum ,  ex  his  quos  puiaret 
doperditos  ,  invenisse  sibi  visus  est.  In  quodam  abbaiiflD  S.  Laurentii  Ms.  quem  iaudani  in 
Kinere  litierario  duo  patres  benedictini  e  con^egatione  S.  Mauri,  post  sex  illos  in  Jeremiam 
libros,  htec  appofniur  nota.  Nota  quod  glorxosus  Doctor  Hieronymus  scripsit  viointi  li^ 
bros  super  Jeremiam  prophetam,  quorum  sex  primi  libri  habentur  in  isto  volumine ,  thes  ii^- 
timi  reperiuntur  apud  regtdares  septem  fontium  in  Brabantia  :  sed  dndecim  medii  non 
inveniuntur^  quod  deplorat  Cassidorius ,  HrJmbanus,  et  {supra  laudalus  auctor  sermon.  tn 
Natal.  S.  Hier.)  Joannes  Andreas.  E  recentioribos  docli  quidam  ,  cum  ferme  pro  certo  ha- 
beant ,  non  fuisse  illos  commentarios  ,  morte  intercedente ,  absoluios,  veterum  ex  adverso 
occurrentium  auctoriiatem  ac  iestimonia  conanturelevare.  Clarissimus  Tillemontius  maluit 
vexari  Cassiodorii  locum,  ac  nescio  qut  novem  substitui  pro  viginti  novem ,  quse  sane  vio-* 
lenta  immuiatio  esi ,  nec  ullis  Mss.  sive  etiam  ediiorum  codicum  suffragiis  probata  ;  imo 
verius  auctoris  menti ,  et  contextui  plane  contraria.  Ad  h»c  temere  muiatis  Cassiodorii  co- 
dicibus,  cffiterorum  quoque  libros^adem  iicentia  pervadere,  ei  constanlissim»  auctoriiati 
refragari  oporieal.  Dicam  iiaque  paucis  cgo  quid  rei  sit,  et  qut  conciliandffl  sententiiB.  Hie- 
ronymus  in  Jeremiam  quatuordecim  Tractatus  ,  sive  homiiias  ex  Origenis  grieco  pridem 
converterat  in  latinum,  deinde  sex  libris  suo  sensu  eumdem  prophetam  est  commeniatus. 
Hffic  doo  Teluti  genera  Coramentarioram  in  idem  argumentum  si  ex  capitum,  ut  ita  loquar, 
sivelibrorum  numero,  sex  nimirum,  et  qnatuordecim^  in  unum  conjunxeris,  summam  viginti 
efHcies,  quoi  numero  in  Jeremiam  dicuntur  elucubrati.  Sic  autem  existimo,  in  Tetustissimo 
aliquo  ante  Cassiodorium  exemplari,et  bono  quidem  consilio,  sex  illis  commentariorum  li- 
bris ,  quatuordecim  alios  iractatus  fuisse  subjuncios,  ex  eoque  ortamde  viginti  in  Jeremiam 
Hbris  sententiavn.  Certe  qui  primum,  quis  tandem  ille  fuerii,  viginti  nuineravil,  coilecta  ra- 
tione,  commentariis  tractatus  junxit.  Hi  vero  in  aliis  plerisque  omnibas,eimelioriquoque 
consilio,  seorsimfaciledescriptisunt,  quod  minime  commentariorum  vices  ex  hieronymia* 
no  sensu  snpplereni,  et  proorigenicis  fmtibns  haberentur.  Exinde  cum  sex  proprieCommen- 
tarioram  libri  integram  prdphet»  expositionem  non  absolverent,  ei  imperfecti  operis 
partesesse  constaret  iiquido,  qui  viginti  libris  Hieronymum  fuisse  commentatum  accepe- 
rant ,  quatuordecim  posteriores  doluere  injurias  temporum  non  iulisse ;  nec  enlmiproclive 
crat  suspicari  traciatibus  illis  ,  numerum  quem  Tetnsiiores  consiitucrant  expleri.  Interim 
iisec  una  animadTcrsio  ;>oterat  commentitium  illud  desiderium  consolari ,  totque  disputa- 
tionibtts  agitatam  quffistionem  eqodare.  Quod  ut  evideniissime  pateat,  neque  allus  dubi- 
landi  locus  reliquus  sit,  unum  adhuc  observandum  est,  ex  quinquaginta  duobus  capitibus, 
QQibus  toius  constat  Jeremias,  priora  integra  triginta  iria  exponi  abs  Hieronymo  sex  illis 
Commentariorum  libris,  unde  reiiqua  decem  et  novem,  quibus  ana  ferme  historica  narratio 
colligitur,  et  qn»  contraciiori  admodum  stilo  expositurnm  sefore  tpse  promiserat  in  prffifa* 
tione,  81  persequi  ob  mortem ,  tcI  qun  mortem  prieivit  »gram  Tdletudinem  poiuisset,  tribafl 
aat  quaiaor  ad  snmmum ,  foriassis  etiam  paucioribus  libris  Yuisse  faciurum  satis ;  minime 
vero  integris  quaiaordecim,  quos  inepte  admodum  somniant.  Qnod  igitur  nihilo  secius  qaa« 
taordecim  pevfraele  assenuit ,  ex  mera  hallacinatione  est  >  quod  totidein  Iractatas  iUos,  sIto 


XXIV  PftCPAm  IXXTi 

homiHas  debere  ad  explendam  eum  nameram  Tocari  in  partes,  post  Gassiodoriam,  qai  c»- 
teros  transversum  traiit,  nemo  unus  intellexit. 

31.  Interpretatio  latind  Commentarior.  Aleocandri,  aphrodisei.—Yemm  alia  est  ieyior  molto 
de  Alexandri  aphrodisei  Commentariis  iatine  ab  Hieronjmo  explicatis  liallucinatio  docto- 
rum  homlnum,  puta,  ut  aliquem  de  nomine  proferamus ,  Tiilemontii  in  Vita  artic.  10,  et 
All>erti  Fabricii  bibliothec.  ffriec.  lib.  IV,  cap.  XXV.  Unum  persqae  est  omnibus  de  ejus 
libri  jactura  argumentum  ex  S.  Doctoris  testimonio  epistola  L.  ad  Domnionem  num.  i.  Ibi 
cum  se  diu  in  philosophorum  Arisioteiis,  ac  Ciceronis  scriptis  versatum  profiteatur,  ut  ad- 
versariorum  projectam  rusticitatem  expugnet ,  quibus  phiiosophic»  disciplin»  despcclui 
erant,  Frustra  ergo,  inquit,  Alexandri  verti  Commentarios :  nequidquamme  doctus  magister 
per  dwf^mir*  Porphyrii  introduxit  ad  logicam?  Nec  dubitant,  quin  sit  ea  significatione  acci- 
piendum  vertendi  verbum ,  qua  de  una  in  aliam  linguam ,  scilicet  in  latinam  de  grieca ,  de- 
BOtatur  interpretatio.  At  nihii  Hieronymus  de  linguis  addidit,  sive  in  quam  transferret, 
sive  ex  qua;  mihique  sane  persuasum  est,  absque  alterutrius  notatione  vix  apud  latinum 

Juempiam  scriptorem  ejus  sensus  exempla  inveniri  posse ,  apud  Hieronymum  ne  vix  qui* 
em.  Quod  enim  ait  Cicero  I,  de  Finibus,  si  verterem  Plalonem,  aut  Aristotelem,ut  verterunt 
nostri  poetce  fabulas,  eic,  ex  soperiori  coniextu  de  Graecis  apertissime  subintcliigitur.  Proin- 
de  certum  debet  esse  et  constans ,  cum  a7c;6$  dicitur  quis  libros  vertere,  nihii  significari  aiiud 
quam  versare  manu,  aut  evolvere,  italice  seartahellare.  Hoc  intellectu  Horatius,  Vos 
exemplaria  gresea,  noctuma  versate  manu,  vei^sate  diurna.  Nec  profecto  aliter  accepissc 
Hieronymum,  quam  ista  significatione ,  oppido  multis  probare  possem.  Ipse  in  primis  con- 
textufl  superioris  ex  iila  epistola  ioci ,  ex  quo  uno  tota  isthsc  in  orbem  litterarium  impor- 
tata  estfabula,  nil  pr»terea  io^uitur  quam  iu  leseudis,  terendisque  phiiosophorum  libris 
studium  ac  ditigentiam.  Cur  deinde  quem  proprie librum  fuerit  interpretatus,  S.  Doctor  non 
indicavit;  verum  indistincte  Comraentarios  dixit ,  quo  nomine  decem,  ut  minimum,  ingen- 
tia  voiumina  designantur,  ne  dicam  universa  ejus  auctoris  opera ,  iis  minime  exceptis  qn» 
perierunt,  inscribi  uno^yi^/Meitx,  seu  Commentaria?  Quid  porro  tantum  laborem,  tamque  mo- 
lestum  in  se  susceperit,  ea  transferendi  scripta,  qu»  vuigo  docti  grsBce  jam  inteiligerent, 
qui  maxime  philosophicis  disciplinis  animum  adjecissent?  Sed  matim  ex  uno  Ruffini  sensu, 
quo  iniquior  hieronymianis  operibus  nemo  unquam  fuit,  rem  definiri.  Hic  nempe  cum  ver- 
ba  illa  ad  Domnionem  quam  polerat  invidiosissime  suggilaret  lib.  2.  Invectivarum ,  nun- 
quam  tamen  interpretatiouem  Commentariorum  Alexandri  objecit,  quod  maximum  fuisset 
accusationis   caput;  sed  lectionem  tantummodo  ejus  iibri  perjurii  arguit  in  Hieronymo, 

3ui  in  toties  exagitata  iila  visione,  Christo  dixissel,  Te  negavi,  si  velhabuero  gentilium  co- 
ices,  vel /tf^ero.  Si  intellexisset  Ruffinns ,  aut  suspicari  utcumque  potuisset,  latine  con- 
versos  dici  aptirodisei  Commentarios ,  culpare  lectionem ,  ac  studium ,  dissimulare  autem 
tanti  operis  laborem ,  eumque  rursum ,  ut  calumniari  commode  iicuisset,  perniciosissimum 
cum  iatinis  quoque  auribus  daretur,  voluisse  quis  credat?  quin  etiam  totam  in  Porphyrii 
audienda  civecyoyi)  criminationem  invenire,  in  convcrtendis  a  graeco  Alexandri  libris,  nii 
plane  aliud  objicere ,  quam  quod  syllogismi  apud  Deum  de  illius  Commentariis  non  intextm- 
turf  Quam  verolepide  similem  cutpam  in  Hieronymum  regerere  poluisset,  qui  sibi  inter- 
pretationem  origenici  iibri  ircpi  apx&^  tantopere  criminabatur?  Ad  hsec  apposite  satis  ad  rem 
nostram  RufBno  notatum  est,  S.  Doctorem  antequam  converteretur,  litteras  griecas,  et  iin- 
guam  penitus  ignorasse ,  ex  quo  illud  etiam  exploditur  Ttpd^in/M ,  quod  facile  quis  prietexere 
potuisset,  in  prima  adolescentia  cum  nondum  christianse  religioni  dedisset  nomen,  transla- 
tionem  iUam  ruisse  elaboratam.  Nam  si  tum  temporis  srfficas  litteras  ignorabat,  cum  vero 
didicit,  jam  in  elhnicorum  scriptis  in  latinum  transterendis  versari,  non  integrum  sibi 
esse  inteiiigebat,  nuila  profecto  est  temporis  epocha,  cui  jure  interpretatio  illa  possit 
ascribi. 

32.  liber  ad  Abundantium. —  Duo  adhuc  libri  expendendi  sunt  paucis  ,  ne  quem  hujus 
ffeneris  prffitermittamus.  Primus  exegeticus  iile  est  ad  Abundantium,  sive  ut  vetustiores  editi 
fcrunt,  Antium^  quem  Cassiodorus  Instit.  c.  2.  conceptis  his  verbi  memorat.  Bealus  Hie- 
ronymus  ad  Abundantium  scribens,  obscurissimas  tres  alias  exposuit  qucestiones,  quarum 
prima  est,  cur  David,  qui  ad  expugnandum  Saul  cum  Achis  AUophilorum  rege  ultroneus  ve- 
niebat ,  hominem  qui  ejusdem  Saulis  mortem  postea  nuntiavit,  occiderit.  Secunda  est,  cur  Da- 
vid  moriens  prcecepit  filio  suo  Salomoni ,  magistrum  militice  sucb  Joab  interficere,  Tertia  vero 
qucBstio  est  de  Semei ,  qui  fugienti  David  intolerabiles  mdledictionum  injurias  missis  etiam  la- 
pidibus  irrogavit.  Hujus  aulem  scriptionis  neque  menlio  est  uila ,  neque  vestigium  in  Hie- 
ronymianis ,  sive  apud  Scriplores  aiios  ,  ex  quibus  cerii  aliquid  possit  extundi.  Imposuisse 
Cassiodoro  velerem  aliquemlibrum,  in  quo  isthaecEpistoIa  sive  libelius  Hieronymo  ascri- 
beretur,  facile  credam.  Sed  quando  ipsum  monumentum  etatem  non  tulit,  certam  ferre 
sententiam  non  est  expeditum.  Alterum  laudat  S.  Agobardus  iibro  adversus  Feiicem  cap. 
39  {De  similitudine  carnis  peccati) ,  eumque  brevem,  at  que  elegantissimum  Tractatum  de  si* 
militudine  carnis  peccati  contra  Manichcsos  vocat.  Ac  ne  putes  incuria  quadam,  et  scribendi 
festinatione  in  S.  Doctoris  nomine  decipi  iiiuin  potuisse ,  tota  quam  eo  capite  instituit ,  dis- 
putatio  est  de  Hieronymi  sententia  circa  adoptionis  vocabuium ,  atque  adeo  de  libri  germa- 
nitate  securus  quam  qui  maxime,  ut  neque  adversariis  de  auctore  dubitare,  aut  repoiierc 
aliquid  licere  crederet,  satis  longam  ex  ea  laciniam  exscribit,  bisque  et  tertio  Hicronymi 
oomen  ingerit,  urgetque  adYersarium  auctoritate.  Baluzius  qui  postremp  Agobardum  re- 


mvn  PRiEFATIO.  XXIVMI 

censmt,  notisqae  ilkisfravit,  intaetam  reKqait  hanc  locam :  sed  facilc  opinor  erant  hacsBtale 

docti  yiri ,  qai  Hieronymam  ejnsmodi  operis  auctorem  exUtisse  «gre  sibi  persaadeant.  Eqal- 

dem  Aadenlio  episcopo  hispano ,  qui  circa  annum  360,  vixisse  dicitur,   maiim    e^o  ascri- 

bi ,  qoem  tradit  Gennadius  cap.  XiV,  librum  scripsisse  adverstu  Maniehmot ,  in  quo  os^n^ 

deret  afUiquitattm  Filii  Dei  (cternalem  Patri  fuisse ,  nec  inilium  Deiiatis  tunc  a  Deo  Patre 

accepisse,  cum  de  Maria  Virgine  homo,  Deo  fabricante,  conc^tus  et  natus  est.  Aut  si  huic 

forteminus,  Sabbatio  dederim  galiicaniB^ecclesiffi  episcopo,  circa  annum  440,i]oi  de  si- 

miii  argumento  librum,  eodem  Gennadio  tcste  cap.  XXV,  composuit,  ostenditqae,  Christum 

veram  habuissecaruem,per  quam  manducando ,  bibendo,  lassmdo  ,  plorando ,  moriendo , 

rmrgendo ,  verus  probatus  tst  homo.  Re  auiem  vera  cum  nihil  pro  certo  constitui  possit,  ue- 

qae  ad  opus  ipsum  Hieronymo  abjadicandum  certa  sappetant  argumenta,  ne  ejusdem  Ago- 

bardi  aactorilatem  elevare  temere  videamur ,  et  si  quid  est  operis  hieronymiani  inconsuito 

preterire,  ipsam  iilam laciaiam  descrit>irans.  Denique  hoc  eonfirmat  propositaipsa sententia^ 

qucB  primum  Adam  in  cmimam  viventem  faetum  esse  testatur,  novissimum  in  spiritu  vitifiean'- 

tem.  Ecce  cur  tam  post  innwneros  annos ,  et  incomprehensa  curricula  sceculorum  ab  omnibus  j 

tnortalibus ,  a  qu^us  ut  qui  seeundum  camem  natus  est  separatur,  quod  ille  primi^s  vivens »  * 

hoc  novissimus  vivificans;  ille  sibi  data  vix  possidens ,  hic  possidenda  condona$%s.  Quod  est 

Psalmista  duobus  versiculis  explanavit  dicens.  Quid  est  homo^  auodmemor  es  ejus^  aut  fUiws 

hominis ,  quoniam  visitas  eum?  Homo  Adam  accipiendus  est ;  fdius  hominis ,  Dominus  inteUi- 

^endus  est  ;  qui  in  memoriam  veteris  visitatur,  et  in  defuncti  recordatione  spiritu  salutiUionie 

tmptetur.  Quod  ipsaverba  exprimunt,  ut  rem  planam  videre  non  mirum  mI,  dum  et  homini 

memoria  conjungitur,  et  filio  kominis  visitatio  copulatur.  IIU  mortali  quid  aiiud  poterat  supe- 

resse  f  huie  vivificanti  quid  aliud  oportebcU  infundi  f  Nam  defunctis  memoria  deoetur,  visitch- 

tio  viventibus  exhibetur.  Quod  utrumipie  in  Dominoper  incamationem  eonstat  impletum,  cum 

ob  primi  eommemorationem  novissimus  visitatur,  et  per  novissimi  visitationem  saivatur  et 

primus^  Huie  sensui  germana  est  illa  sententia  :  Primus  homo  de  terra  terrenus,  seeundus  e  ' 

t(Blo  cmlestis,  Quis  est  iste  calestisf  Sine  dubio  ille ,  qui  eum  quem  gestabat  in  baptismate  fecit 

eudire  ,  quod  ante  ipsum  nuUus  audierat  :  Filius  meus  es  tu ,  ego  hodie  genui  te.  Et  qualiter 

didtur  hodie,  siin  principio  Verbum,  et-Verbum  apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum.  Quia 

non  est  illud  Verbum ,  quod  semper  in  Patre ,  et  apua  Patrem ,  et  cum  Patre  fuisse  esse  creden^ 

i/um  est ;  sed  homo  miem  in  gratiam  salutis  Deus  Verbum  susceperat ,  audivit.  Hie  filius  homi^ 

nisper  Dei  filium ,  Dei  esse  filius  in  Dei  filio  promeretury  nee  adoptio  a  natura  sejungitur,  sed 

natura  cum  adoptione  conjungitur.  Quoniam  cum  verbum  caro  factum  est,nonper  assumptam 

deerevit  eissumptor,  sed  in  aesumente  crevit  assumptio.  Creaturw  enim  poterat  per  creatorem 

infirmitaixs  svhstantia  commutari,  creatoris  aiUem  in  creaturam  non  poterat  tetemitatis  nth- 

tura  converti,  Et  ideo  cum  dicitur,  Prior  homo  de  terrq  terrenus,  secundus  e  coslo  emlestis; 

non  corporis  materiaseparatur,  sed  forma  vitalis ;  nec  caro  tollitur,  sed  carnis  susceptor  os- 

tenditur  :  ille,  inquam,  quiinEvangelio  ait,  Vos  de  inferioribus  estis,  ego  de  superioribtu 

sum.  De  superiortbtu  ait ,  non  utique  siderea  carne ,  sed  virtute  divina. 

33.  Duo  tibri  contra  Helvidium,eic. — Alia  qmedam  consulto  prietereo,  qucB  in  recensendis 
Hieronymi  scriptis  mera  sunt  bominum  sphalmata.Tale  est  illud  auctoris  Priedestinati,  qni 
daos,  non  unam  memoratcontra  Helvidiam  libros.  Conira  Hdvidianos  scripsit  Hieronymus 
doctor  egregius  duos  Ubros,  quos  leetos  in  tempore  digna  eos  execradone  anathanatizaount. 
Sed  neque  focum  inveniant  faeic  itia,  quie  elucubraturum  se  fore  Hieronymas  promiserat 
quidem ,  minime  aulem  est  exsecutus.  Hujusmodi  sunC  commentarii  in  Canticum  Canti- 
corum,  quos  roganti  Principi»  polUcitus  est,  cum  psalmum  hk.  eidem  exponeret  epist. 
LXXV,  in  fine.  Sed  ab  illo  opere,  quemadmodum  in  commentariis  in  Matthseum  tradit,  ex^ 
clusus  wgrotatione  diuturna,  spem  distulit  in  futurum :  neque  ejus  postea  complend»  occasio 
alla  seobtulit.  Item  historia  ecclesiastica,  quam  moliri  se  ut  scriberet,  stalim  in  iimite  vit» 
Maichi  lueulentissimis  hisce  verbis  profitetur.  Scribere  enim  disposui,  si  tamen  vitam  Domi-^ 
nus  dederit,  et  si  vituperatores  mti  saltem  fugientem  me,  et  inclusum  persequi  desierint,  ab  ad- 
rentu  Salvatorisusque  ad  nostram  cetatem,  id  est  ab  apostolis  usque  ad  noslri  temporis  fecem, 
quomoio  et  per  quos  Christi  ecelesia  nata  sit,  et  adtUta  persecutionibus  creverxt,  et  marty" 
riis  coronata  sit,  ei  postquam  ad  cfiristianos  principes  venerit,  potentia  quidem  et  divitiis 
major,  sed  virtutibus  minor  facta  sit.  Verum  neque  ex  catalogo,  nec^ue  alio  quopiam  ex 
opere  votum  istud  explevisse  satis  manifesto  concluditur.  Quod  enim  ait  primo  contra  Ruf- 
finum  libro,  Laudavi  Eusebium  m  ecclesiastica  historia,  in  digestione  temporum ,  in  descri" 
ptione  terrcB  sanctw;  et  heec  ipse  opuscula  in  latinum  vertens,  mece  linguae  hominibus  detUt 
ila  satins  est  intelligere,  ut  laiidem  ecclesiastic»  histori»,  translationem  duobus  aliis  opu- 
sculis  referri  sibi  voiucrit.  • 

PARS  TEKTlk.  —  In  qua  in  nova  hac  edilione  quid  prmtitum  sit,  explicatur. 

^.  Operumpartitio.  —  Jam  itaque  quid  a  nobis  prasstitnm  sit  in  hac  adornanda  editione 
aliquando  dicamus.  Primum  ceconomia  et  partitio,  qua  hieronymiana  uniyersa  opora  a  no- 
bis  dieesta  sunt,  breyiter  cst  exponeada,  totaque  nostr»  editionis  reddenda  cst  ratio.  Quid- 
tinid  hieronymianarum  scriptionum  corradcre  potuimus  in  decem  a  nobis  ila  distributum 
esttomos,  ut  argumentorum  ac  rerumquas  tractans  ralio  potissimum  haberctor,  atque 
aniis  ad  alteram  lectorem  quodammodo  alliceret.  Prior  tomus  continet  epistolas,  alter 
tractatus ,  sive  libellos,  qnibus  peculiare  argumentum,  et  certa  maleries,  quiecumque  tan- 
HiEROi«TU!  I.  {Deuxicme.) 


XlllX  PRiSFATIO.  VL 

dam  illa  sit,  «ed  pr»cipue  conlra  haMretiGOS  subjeota  est.  Tertius  in  saeram  ScriptQram  prt- 
mum  duos  quasi  apparatus,  tum  ipsos  commentarios  ad  Canticum  usque  Canticorum  e&hi- 
bet.  Prophetas  explanant  sequentes  duo.  Sextos  bofi  Testamenti  nobiiissimas  partes.  Septi- 
mum  explet  Eusebiani  chronici  latina  interpretatio^acsupplementum.OctaTum  et  nonum 
hebraica  yeritas,  siye  hebrtti  canonis  scripturarum  latina  ilidem  translatio,  tum  qune 
Griecis  veteris  Testamenti  converlit)  et  novi  grieca  reddidit  fidei.  Deni<}ue  ultimo  damus 
qu«B  hieronyraiano  quidem  se  titulo  ?enditant,sed  alterius  sunt,  sivecerti  auctoris,  sive  in- 
certi,  qu»  in  S.  Palris  familiam  tanquam  verntlem  soboiera  admisimu;»,  ne  si  penitus  repu- 
lissemns ,  sine  tecto  vagari,  atque  interire  necesse  esset.  Pr»fatio  sua  tomo  unicuique  pri&- 
fiffelur,rerum  omnium«  quie  ad  illud  volumen  pertinent,  causas  rationesque  exponensy  et 
maxime  eorum  haud  sane  paacorum  operum ,  quorum  accessione  unumqnodque  ditatum 
«st :  e  quibus,  si  anteaiuedita,  aulographis  excerpta  sint,  indicantes,  si  aJiunde  adscita,  qui- 
bus  de  causis,  quove  ordine ;  nam  et  ralio  temporum  explicabitur,  multaqae  alia  edisse- 
rentur,  ut  librorum  indolens  in  limine  statim  eiuceat. 

35.  Bibliotheew  et  Ms$.  quibus  ultmur  ei  guomodo.  —  His  ila  commode  satis,  ut  videba- 
•tur,  dispositis,  ad  texlum  ipsum  emacuiandum  me  contuii,  et  quoad  ejus  fieri  potuit  totum 
an  Id  animum  intendi..Primum  loculos  bibiiothecarum  scrutari  sludium  |fuit,  et  auidquid 
•manuscriptorum  erat  ad  rera  nostram,  seduio  conferrc  ac  describere.  Neque  adeo  laborem 
hunc,  quod  passim  usuvenit,  aliensfidei,  sive  diligentiaB  commendavi,  quod  iUos  haud  mui- 
tum  curiose  atque  utililer  hoc  opere  defuogi  corapererira,  qui  vei  in  antiquis  codicibus  per- 
legendis,  velinejus  quem  conferunt  auctoris  lectione  diu  antea  non  fuerint  exercitati.  Ut 
4it  isitur  est  labor  iste  ingratissimus,  mai^iraam  certe  partem  meis  ego  oculis,  meaque  dili- 
gentia  exantlavi :  neque  operis  proxilitate,  aut  quod  fere  subrepit  tiedio,  animnm  despon* 
di,  quem  variantium  co.pia  leclionum  emeodationumque  certissimarum  subinde  recreabat. 
'Celebriores  quaslustravi  bibiiolhecie  sunt  in  primis  Rom»  Yaticana,  immensa  optimorum 
codicum  supellectile,  aliarumque  bibliothecarum,  Urbinatis,  Palatin»,  ac  Re^n»  Svecorum 
accessione ,  supra  quam  dici  pofssit,  ditissima.  Tum  aiia  ibidem  Cisterciensium  monacho- 
rum,  olim  Nonantulana,  nunc  sanct»  Grucis  in  Jerusalem,  cujus  venerand»  antiquitatis 
exemplaria  satis  multa  habui.  Exinde  Mediolanensis,  vulgo  Ambrosiana  leque  instructissi- 
ma,  priBcipue  vero  huc  translatis  S.  Columbani  de  Bobio  vetustissimis  atque  optime  fere 
pre  c»teris  not»  exeraplaribus.  Dcuique  Veronensis  hec  nostra,  sive  amplissimi  canico- 
rumcapituli,  quie  si  reliquis  librorura  numcro  longe  est  inferior,  antiquitate  ac  pnestantia 
fere  antecellit.  His  addi  possunt  Parmensis,  ex  qua  prasertim  elegantem  atque  emendatum 
«hronici  Eusebio-Hieronymiani  codicem  ad  nutum  habui,  et  Verceilensis  instructior  multo^ 
tum  passim  alias,  quas  privatas  dixerim,  neque  enim  singulos  codices  instructo  catalogo  re- 
censere,  deque  eorum  letate  disserere  per  otium  licet,  maxime  cum  suo  quemque  noniine  in 
aotis,  ubi  ad  fidem  faciendara  oportebat,  compeUarim.  Vim  porro  ingentem  Mss.  cum  in 
hisce' bibliothecis  offcnderim,  alia,  qua  fieri  vulgo  amat,  ratione,  eoruinmihiduxiutendura 
auctoritate.  Nerape  antequara  a  capite,  ut  aiunt,  ad  calcem  perlegerem,  ipsorum  fidei  peri- 
culum  feci :  cum  enim  multos  sitreperirc,  qui  exuno  eoaemqueexemplaridescripti  non 
immerito  videantur,  quod  iisdem  piane  crilicorum  ausis,  iisdemqQeerroribusamannensium 
consentirent,  non  pius  uno  codice  valere  illos  arbilratus,  alios  subinde,  quos  e  diverso 
Ibnte  Ouxisse  judicarcm,  in  consilium  adscivi,  qui  cum  in  aliqua  minime  levis  momenti 
lectione  eoncordarent,  tum  demum  vincerent  auctoritate,  et  cum  pugna  ac  variatio  esset^ 
suis  quoque  dissidiis  aut  dc  loci  sanitate  suspicionem  iniicerent,  aut  medelam  edocereot. 
Hanc  secutus  legem,  iilos  tamen  pr^tuli  cieteris,  qui  suo  fonti,  hoc  est  Hieronyrai  ibvo  pro- 
prlus  accederent;  neque  teraere  quis  dictum  putet,  si  ex  his  quibus  utor,  multos  septimum, 
omnes  ferme  decimum  sceculum  velim  antevertere. 

36.  Qua  ratione  emendalus  textue.  —  In  refl^endo  ex  his  ayrcy/wfoic  textu,  hanc  insuper  ra- 
tionem  tenui,  ut  nisi  errore  ex  veterum  iibranorum  inscitia,  aut  critioorum  audacia  mani- 
festo  se  prodenle,  quidquam  immutare  auderem;  neque  tantum  probatissimis  Ucet  membra- 
vnis  tribui,  ut  ex  iis  solis  receplara  scripturam  exturbarem,  sed  orationis  contextum,  et 
'peniliorem  sensum,  usum  quoque  Hieronymi  in  scribendo,  atque  ingenium  expendi  atque 
^xegi.  Qu»  se  fais  dotibus,  et  recte  rationis  argumento,  cum  veterum  librorum  snffragio 
probarentur,  lectiones  novas  In  textum  intuU,  ac  sunt  equidem  saUs  muitje,  quie  pruden- 
tum  aatea  editornm  soleriiain  fugerant,  mult»que  ali»  vulgo  recept»,  quasdeserui,  de  qui- 
iHis  perinde  ac  si  in  Mss.  omoibus  invenirentur,  ne  dubitatum  est  quidem.  Conjecturas  qum 
muItiB  domi  nascebantur,  siepius  in  Umine  supressi,  ne  mediocriter  consUtuta  soUicitarem; 
sicubi  tamen  corruptum  locuin  aliquem  sensus  ipse  indicaret,  eumqne  tacenUbus  Mss.  pos- 
sem  ex  ingenio  resUtuere,  quando  ^rroris  causas  in  uotis  evidentissime  demonstrarem,  cur 
diuUus  paterer  eruditis  molesUam,  lapsum  objici  ineruditis?  Id  tamep  raro  admoduoiet 
caute  priesUU,  et  cura  vcterum  codicum  scriptura  ipsa  viUosa  non  tam  indicio  esset,  quam 
^irgumento :  ut  prudentes  viros  fore  non  dubitem,  qui  magis  timiditatem,  quam  temeritatem 
culpandi  materiem  inveniat.  Namreligiosa  quadam  diUgentia  maluimus  quandoque  liqui- 
dam  etiam  veritatera  legentisiudicio  proponi,  quam  de  auctoris  sensu  periclitari. 

37.  Yariantes  lectiones.  —  Variantes  iccUones  subnecto,  in  quibus  excerpendis  di^erea* 
disquc,  modum  bunc  ferme  habui.  In  primis  quiB  mera  sunt  scribarum  ludibria ,  vunque 
ingenlera  oUosarum  diversitatura,  quas  sive  recuscs,  sive  irapressarum  loco  ponas ,  nibil 
plane  detrimenti  oratio  accipiat,  nec  nisi  volumini  molem  addere  possinti  exsulare  peuiius 


XLI  rniEFATlo  XLIl 

jussi,  et  51  qaas  ejusmodi  exhibeo ,  tuiu  denique  est,  cum  carum  aliijuis  cssc  potcst  usus  , 
sire  ut  geriiiaD»  ralsaniiii  comparatioDe  probentur  magis,  sive  ut  e  yitlosis  sani  aliquid  eli- 
cere  criUcorum  filii  queant :  qui  si  recisas  promiscue  omnes  fecissem,  dolerenl  fortassis  me« 
rito,  repodiatam  a  me ,  qaod  saa  ipst  opinione  prietalissent.  Reliqaas  apposui  continenter, 
atqaeia  banc  saoe  malai  peccare  partem ,  utaliquas  admltterem,  qum  nihii  inlus  babereot 
boni,  quam  cum  periculo  utiiem  resecarem.  Quffideniquelevioris  momenli  videbanlur,  maxi- 
mam  partem  e  veterum  editionum  iibris  eicerptas,  non  ad  imum  marginem  distuii,  sed  e  re- 
gione  asterisco  pranotavi,  ut  voces  ad  qoas  referrentur  uno  intuitu  cognoscere  in  promptu 
sit,  nec  aliorsum  digredi  levi  de  causa  legentem  pigeat.  Earum  omnium  utilitatem  eruditi 
bomines  probe  norunt,  neque  in  hac  mihi  laboraDaam  parte  esse  censeo,  ut  fastidiosam  quo- 
ramdam,  qui  illas  fere  despiciunt  ^  rnsticilatem  expagnem ,  cum  plerosqae  aiios  esse  sciam, 
qui  ex  yarianlium  lectionooi  capite  de  editionis  pr«stantia  judicant. 

38,  Observationes,  et  notce.  —  Unum  quod  reliquum  erat ,  S.  Doctoris  textum  nostiis  ob- 
servationibus  illustrare,  ubi  res  ferret ,  continentibus  noiis  sum  persecutus.  Atque  in  pri- 
mis  cam  veteri  lectione  expuncta ,  male  affecto  loco  novam  e  Mss.  substitui ,  aut  pridem 
eliminatam  reduxi,  emendationis  causas  subnecto,  et  quibus  adductas  fuerim  argumentis 
demonstro.  In  aiiis  haud  quidem  corroptis ,  sed  inteilectu  difBcilioribus  iocis ,  pfusculum 
oper»,  ei  verborom  impendo,  si  ad  eorum  minuendam  obscuritatem  nonnihil  meo  studio 
possit  accedere.  Nativum  auctoris  sensum,  quicumque  ille  sit,  exponere  primum  Juvit, 
semperque  illud  ob  oculos  faabui  sapieniissimum  ipsius  Hieronymi  ae<M/M  epistola  XLVIII, 
ad  Pammachium  num.  17.  Commentatoris  officium  est,  nonquidipse  velit,  seaquid  sentiat  ille 
quem  interpretatur,  exponere.  Alioqui  si  contraria  dixerit,  non  tam  interpres  erit,  quam  ad^ 
eersarius,  Leviores,  ei  qu»  si  e  leciorum  vulgo  aliquem  moveani,  dimculiaies ,  ex  aliis 
libris ,  maxime  lexicographis  cxplicari  queani ,  sinlque  ab  aliis  ex  instituto  et  copiosc 
explicatn,  aui  omnino  non  attigi,  aui  quibus  e  foniibus  peti  debeant  subindicavi.  Ex  his 
vero  locis,  qui  aui  perperam  accepii  sunt,  aui  invidiose  traducti,  sl  quando  absque  sanctis- 
simi  doctoris  injuria  fit,  cum  aliqua  veritatis  specie,  nallius  ferme  prieterii  culpam  aoi  sus- 
picionem  purgare.  Deniquecum  illo  scribendi  genere,  quod  Grffici  nafw^ac^v  vocant,  Hierony- 
mos  maxime  sit  deiectatas,  qu»  ex  aliis  scripioribus,  procipoe  Grfficis  accepit ,  aut  accc- 
pisse  visus  est,  plerumcine  indico,  laudatis  nonnunquam  soiis  patrum  nominibus,  com 
haad  ploris  intcresse  videbatur ,  integris  quandoque  adductis  locis ,  cum  fere  ad  verbom 
translata  soni ,  ac  poioii  scriptoris  otriusqoe  javari  sensos.  Interdom  illa  etiam  adnotata 
sonty  qii4B  alii  ex  aociore  nostro  se<|aioris  levi  patres  exscripseront,  sed  hiec  parce  admo- 
dnm,  atque  illis  iantommodo  in  locis  pr^esiiii,  qoibos  aot  locem,  aot  fldem  laodata  sen- 
tentia  rfBnerator ;  st  enim  omnia  perseqoi  voloissem,  com  ingenti  labore  vix  fecissem  opcrn 
preiiunti.  Eadem  de  causa ,  oi  nimirum  operi  ac  iempori  parccrem ,  fere  exsularc  peniloa 
jossi  eorum  testimonia,  quibus  vui^o  solent  scriptoris  alicujus  antiqui  editores,  itbrorum 
margiaes  onerare,  com  non  absimiies  senientias  ex  aliis  congerant,  ei  texios  9r«^Ui&>ou6 
vocant.  In  summa  nollam  uitro  profiteor  a  me  obtinend»  brevilaiis  rationem  foisse  prster- 
missann,  ^  icqoe  calamo  temperavi ,  oi  juxta  doctissimi  editoris  nuperi  senteniiam,  nequo 
omnia  scire  lectorem  meum ,  neque  rursum  nescire  omnia  existimarem. 

99.  AHarum  acprcecipue  Beneaietinorum  nota  ad  ealcem  tomi.  —  Aique  ita  quidem  de  his 
quas  ego  adjeci  notis.  Fuerai  vero  jamdudom  animos  omnium  ante  me  editorom  ad  cajus- 
que  iomi  caicem  noias^  aique  animadversiones  adponere.  Sed  ab  eo  consilio  revocaiua 
sum  tum  mei  ipsius,  ium  prodeniom  virorum  judicio,  (^ui  inanl  opere,  ei  meliorom  hora- 
ram  dispendio  fotorum  id  fore  arbltrati  suni.  Sffipius  enim  veteres  editores  in  locis  omnium 
sermone  coniritis  latissime  exspatiantur :  crebro  etiam  qua;  a  prioribus  dicta  sunl,  non  nisi 
paulo  immuiatis  verbis,  alius  alium  secuii  repKcaui;  demum  falsis  lectionibus  inoituntur, 
in  quibtts  explicandis  fmstra  desudant.  Neque  vero  inficior,  his  qoaedam  immisceri  inter- 
dom,  qu»  ad  lecioris  eruditionem  cotiferre  possint,  ea  tamen  perqoam  exigoa  soni  et  non 
imminula  eorum  laude,  copiosius  multo  io  hac  litterarom  loce  pertractari  a  nobis  potcrant, 
sunique  agitata.  Henrici  Gravii  noUe  sont  ill»  qoidemeruditiores,  scd  quoniam  illud  pr»- 
cipuum  ac  ferme  unicum  institoli  soi  operis  esse  voloit  Hieronymum  componere ,  sive  sen- 
tentias  senientiis  conferre,  nec  nisi  epislolis,  tractatibosqoc  hanc  impendit  operam,  earuoi 
otilitaii  diligcnii  indice  faiis  consulitur,  idque  satius  est.  Pauciores  tamen  illas ,  quse  tcx- 
tnm  expediunt,  quemadmodom  ei  Frontonis  Docffii  octo  aot  decem  selectissimas ,  ot  ne 
quid  deesse  videaiur,  annecto.  Sed  non  iia  benedictini  ediioris  commentationes  acctpiendiB 
erani,  qu»  licet  absque  faujus  nostro  edittonis  dispendio  omilti  penitus  potuissent,  ad  ali* 
qoorom  iamen  deciinandaai  invidiam,  qor  ejos  laboris  sive  commodts,  sive  incommodis  se 
qucrerentur  fraudatos,  integras  ad  cujusque  tomi  calcem  apposui 

M.  Laus  vitorum  nominalorum.  —  SluUa  pra^lerca  ad  clcganliam  operis,  muUa  ad  legcn- 
tis  utililaiem  elaboravi,  qune  studiosi  homines  ut  oquo  animo  cxcipiant,  rogo.  Ihinc  gratiam 
sin  mnns  ab  uno  aliquo  obiineam,  scio  hicronymianam  senieniiam  episi.  LXVI,  ad  Pam- 
machium,  Quod  vtUgi  standum  estjudicio,  et  ilie  in  turba  metuendus,  quem  cum  videris  so-^ 
lum,  delspicias.  Nunc  mearum  esi  pariium,  priestanlissimo^  viros,  qui  Hss.  codicum  subsidia 
mihi  contalerant,  cum  grati  animi  recordatione  laudarc.  £orum  ycro  nomina  instrocto  ca-r 
talogo  heic  non  recito,  ne,  cum  mnlti  sint  e  piuriniis  Italiie  urbibos,  qoemquam  iliaudatum 
fofte  prieieream ;  sed  omnibus  slngulisque  gratiam  habeo ,  iisquo  debcre  plurimum  volo 
lcetores  benevolos,  cum  bibiiotfaecas ,  quibus  illi  prssunt,  laudatas  legerint.  Sed  illusCria« 


jLlII  PRiEFATIO.  XLW 

simum  virum,  Marchionem  Scipionem  Maffqum,  singulare  patri»  nostra  omamentum, 
sine  ingrati  animi  culpa  non  taceam.  Nempe  Idtum  ille  laborcm  hunc  meum  et  promovit 
primum  prasentibus  auxiliis,  et  licet  longe  al)sens,et  desiderium  sui  diu  in  Galliis  profwens 
continenti  favore  prosequUur,  novus  Hicronymi  i/)voaid»xrij«. 


$m(atb 
HUJUS  Toni. 


.  i.  Epfaotaruin  S.  Hieromjmi  (htes,  —  Ei  illustrhiin  vironiin  scriptis  Rplstolac  longe  caeteris  praestanttoreB 
prudentnm  hominum  jiidicto  eiistimantnr  ea  potissimum  detuiusa,  quod  ipsa  in  illis  scribemis  persona 
it.t  propius  ob  legentis  oculos  verseiur,  ut  qnasi  redrvivum  homitieni  complecii ,  facicmquc  ipsain  iiilueri  vf- 
deainur.  Hacc,  si  alierius  ciijusquam,  est  cerle  Epistolarum  llieronyiiu  prxrogativa,  qiiarum  muti  apiccs 
ingenii»  virlutumquo  ejus  efligiem  referimt ,  arcanunque  menlis  habitum,  ignemque  iliuin  pectoris  repne- 
sentant,  queiii  ipsum  vivuin  corpus,  si  adesset,  non  exbiberet.  Sed  illa  oppido  major  est  dignitas,  qiiod 
Sanctissimus  docior  maiimis  Reipublicae  Cbrislianae  muneribus  usus  ,  sicut  ipsa  pene  In  adolescentia  Ba- 
nuium  Romanm  Urbis  Epiwopum  in  Charlis  Ecclesia$lici$  juverat^  ei  Orieniii  aique  Occidentit  Synodicit 
coMullationibus  retpondebat  (Epist.  CXXill) :  ila  deinceps  veluti  commune  SKCuli  oraculum  consulereiur  do 
gravissimis  rebus  ac  diriicilltmis,  quodque  rei  caputest,  ab  illis,  qui  vel  sanctitate,  velscicntia,  vel  dignitaie, 
primas  tum  temporis  in  longe  eiiain  dissitis  regionibus  oblinehaiit.  Eiemplo  sunt  magnus  Augusliiias,  quem 
nominare  unum  saiis  esset,  ex  Africa :  Lucinius,  Exsuperiusex  Hispania  :  e  Galliis  MinKrvius,  aique  Alexan- 
der,  Ripariiis,  ac  Kusiicns  :ex  remottoreGerniania  Sannia,  ac  Fretella  :  ex  Ortenie  Epiphanius :  ex  iCgypio, 
ipsaque  Alexandrina  sede  Theophitns,  tttnemuism  interea  ex  llalia,  ac  Romana»  nobiliiaiis  priiicipibus  viris 
prfift^ramfiiuoruminnumerasuntacsxpius  aiigustiora  noniina.  Qitamobrem  non  privali  hominis  modo  erudiia 
iiegotin  ejiis  Epistola;  complectunliir,  sed  iusigniores  fere  quKStiones :  eximia  ad  Scriplimrum  explanationeni 
«nuiiutnctiin,  iino  etiain  totam  ferme  ejus  sseculi  Ecclesiasticam  historiam,  dogmaia,  resque  gestas,  quas 
«ruiiitiunis  bonio  cupidus  si  ex  purissimis  fontibus  velit  ediscere ,  iUas  sedulo  persorutarl  neeesse 
halieat. 

±  Veterttm  Editionum  in  H9  recin$endi$  confusio.  —  Hic  igllur  fruclus  cumnlatlssimas  ad  lectorem  nt 
rcdeal,  tion  solutn  in  iis  pnrstandis,  quu!  in  superiore  Praeraiioiie  cxposui,  veium  eliam  in  cujusque  Epi- 
siolx  rccciisioiie,  ut  iii  rectum  ordinem  pro  temporuni  ratione  disponerenliir,  operam  impwndi.  Veleres 
•iieinpc  Ediioics  eam  exhibent  Episloiaruin  scriem  quae  iion  ad  temporis,  sed  ad  maieriaruin  r.4ionem  apte-* 
inr  inagis;  cumque  varii  adeo  argumenti  Epistolas  ad  ircs  lantum  dasses,  «ec  saiis  accurate  redigant,  ea 
Ipsa  in  (Bcenomia  perturbationis  vitio  laborant,  ut  saepe  poleroicis  laiidaloriae»  moralibus  criticae,  theologi- 
cis  familiarcs  permisceantur.  Editio  vero  Benedlctina  dum  huic  malo  mederl  studet  (absit  verboinvidta) 
omnin  magls  confundil,  nam  ec  complures  Epistolas,  quas  criiicas  vocat,  e  natali  solo  per  vim  avulsns  in 
^lLenum  Iranstulit,  et  per  totum  Hieronymi  operum  corpus  binc  inde  in  uiioquoque  tomo  commentariis  inter- 
seruit,  aique  dispersit.  flujiis  intolerandse  confusionis  si  ab  aliquot  litteris  quas  ad  unum  eumdemque  Dama- 
sttin  inscnbunUir ,  exempluin  suini  velis ,  quae  Cain  vindictam  explanat,  in  secundo  tomo  post  Quxslioiies  in 
Geoestm,  qu»  de  Seraphim  agit,  ia  tertto  post  Gommentanos  in  Isaiain,  qoae  vocem  Osanna  explicac,  in 
qu;irU  priore  parte,  et  Matthaei  expositioni  subduntur  ;  tam  aliae  id  genus  omissae ,  alias  suiim  extra  locnm 
positx,  ut  etiam  in  proprio  jiidicio  digerenda  roateria  parum  illi  feliciter  accidisse  perspicuum  sit.  In  reliquis 
poYro  omnibus,  quas  in  quarti  tomi  parle  attera  in  unum  collegit,  consilio  qutdem  egregio  usus  est»  cum  ad 
MURporis  lcges  singulas  cxigerct ,  successu  tamen  non  pariier  relici ,  quandoquidem  qu»  prima  staiiin  occur- 
rU  ad  Rurfiaum  septeiinii  laborat  anaclironismo,  et.lnnocentius,  qui  se  itineris  comitem  Hieronymo  praebult» 
huicfato  functus  dicitur  ,  post  sexdecim  alias  interjacentes  Epistolas  vivus  compeilatar.  Quem  errorera  cum 
volvit  in  prolegoinenls  eilitor  emcndare,  eamque  ad  Innocentium  eplstolam  ad  annum  564  retrahere,  novo 
errore  eumulavit.  Exinde  antem  reltquas  hujus  prtmni  Classis  ad  hypotliesin,  quam  animo  conceperat  ex 
praeiudicata  opinione  accommoiiavit.  Nec  roinus  alix  Classes  peccant,  siquidem  sappe  priores  Epistolae  poste* 
rioribus  succedunt,  qux^duin  uno,  ali;e  duobus,  aut  tribus  annis,  quandoque  etiam  pluribus,  'contra 
quam  par  est,  prxferuntur,  vel  postbabeniur,  non  siue  ingentl  lectoris  incommodo » quen  ille,  quotiea  per- 
iurbatis  calculis  temporuin  raiioues  coiifundit,  toiies  secum  una  transversiim  rapit. 

3.  !Vovi  ordintM  neceinlas,  fi  ratio.  —  Quamobrem  cum  neqae  incommodam  veterum  sortitionem  repetere» 
Bcc  SKpe  deviis  Monachi  Benedictini  vestigiis  licerct  insistere :  quanquam  in  votis  esset  ab  aiteruiro  vulga- 
lorum  ordinum  non  discedcre,  ne  inducta  muiatio  Mndiosis  negoiil  aiiquid  facesseret :  mellorem  Umen  ordl-^ 


ILV  PRJSFATrO.  iLvr 

Dem  aospietrr ,  sfve  tpBoni  cbronologicum  ex  incegro  rerormare,  qiioad  fieri  potuit  aocuratissime ,  oranino 
necesse  fuiu  Nam  et  multa  e  ▼olgaiis  Cpistolarum  collectionibus  exturbare,  miiltaque  alia,  qu»  desideraban* 
tflr^  soffioere  oportoit  in  baCBostra;  eitam  semel  veterem  nomerom  vel  augere,  vel  imminnere,  movere  eo  • 
ipso  necesse  Isit;  uee  uisigraviori  legentium  eessisset  Incommodo  servare  alicobi  pra*8cripiam  seriem, 
alicobi  diverticulis  pro  re  hatis,  invertere.  Saiius  igiior  aliorum  quoque  Ediionim  exempiis  edocii ,  esse  ar- 
bitratos  sam,  si  usilatis  superiorum  lemporum  ciiationibus  studiosi  uii  posseiit,  et  ne  ejus  ordinis;  qoodcom* 
qoe  tandem  est ,  commodo  fraodarentor ,  annouram  ad  onioscujusque  Epistol»  initium,  qoem  in  veteri  re« 
eenstone  numerum  obtmerent  Proinde  laboiam  qooqoe  instrul  in  fronte  operis,  qoa  novos  ordo  veCeri 
comparatur,  ipsaque  Benediclina  editionei  cojos  seriem  e  regione  apposoi,  ut  queAi  interse  respectum 
babeant,  quove  ordlne  quatque  processerit,  iiitelligcre  uno  conspectu  liceat.  Caeterum  ne  novum  ordinem 
ifliisse  temere  et  levibiis  argumeniis  videar,  momenta  rationnm  ,  quibus  adductus  sum  ad  eam  seriem  dteti* 
gnandam,  ut  in  aocuratioribos  Pairum  recensionibns  fierramat,  seorsim  infra  subnecto,  maxime  cum  moltat 
qoae  peraegre  vagabantur,  certis  locis  aiqoe  annis,  plerasque  aliis  ab  bis,  quibus  Chronologi  vutgo  afflxerant, 
asseroerim.  Tres  emm  sunt  tantom  Bplstohc,  quae  non  usqiie  adeo  certain  temporis  noiam,  aut  historici 
alicujos  facti  memoriam  servani,  ot  ad  certum  annum  revocari  possint,  easque  ad  aliaruin  cilcem  rejeci, 
pneffxo  ad  paginas  album  hoc  lenimale,  ineerti  lemporis^  ne  recentiores  qiiis  putet,  ex  eo  quod  catieiis 
postponantor.  Aiiamen  ferme  nihit  ad  historiam  faeiont,  ui  illarutn  asiaiis  ignoraiio  aegrius  ferenda  sit. 

i.  Traciatui  et  opueeuta  cum  Prmfatianibui  aliorum  operum  exeluduniur, — ^Jani  vero,  ui  proprie  Epistolarom, 
qaod  nemini  kactenus  in  mentem  venit,  colleclioiiein  adornareni,  primum  Traciaiuset  prolixlora  oposcuia, 
foae  ab  ipso  Hieronymo  iii  Caubgo,  atque  atibi,  si  quando  eoruin  meniio  occurrit,  iiiler  llbros  ceoseniur, 
btnc  loco  movi,  aique  akeri  ioiuo  reservavi.  QuiJ  enimvero  cum  Epistolis  commune  babent,  ut  in  earum 
ordineni  referantur,  trium  Honiictioruin  Pauli,  Hilarioitis,  et  Malcbi  Viiae,  Liber  de  lllosiribus  Viris,  allus 
eonira  llelvidium,  duoqoe  mulio  prolixiores  contra  Jovinianum ,  Ortbodoxi  et  Luciferiam  Dialogus,  tresqiie 
eognoiniiies  conira  Pelagium  iibri,  aliaqiie  id  genus  haud  pauca,  quse  diversam  sedem  ex  ipso  syntagmatis 
iiigenio  postulant  ?  Exclusi  pariler  ex  hac  serie  Epistolas  illas,  quas  aliis  libris  Praefationis  loco  suiH,  neqoe 
indolem  cseterarum  servant,  et  dtvcrso  fine  exornaniur.  Ex  eo  getiere  suni  viginii  illae,  qnas  In  toiidein  sa- 
erarum  Scriplurariim  libros  S.  Docior  elucubravit,  itsqiie  praefixii,  cum  de  sua  inierpreutioiie,  atque  opere 
prxmonere  lectorem  voluii :  Erasnius  vero  et  Viciorius  rdiquis  in  suis  ediiionibus  accensuerunt,  quod  vet 
illos  libros  excudere  in  animo  non  haberent ,  vel  eitam  extare  integros  nou  puiarent.  Hujus  quoque  roodi 
luiii,  quas  recensuii  Mariiaiiieiis  in  ociava  Classe,  prxraiiones  librorum  aliquot,  quos  in  operum  collectione 
pnetermisil,  in  quarum  receiisione  hoc  insuper  vitio  peccaiom  est,  quod  una  quxdam  pro  Hieronymiana  ob- 
trudiiur,  cum  maniresto  sit  Ruffini  in  Origeiiis  Homilias  in  epist.  Pauii  ad  Romanos  Prasfaiio,  ut  ex  ipsa  coa- 
sui  peroratione  translatoris  in  earum  explanationum  fine.  Has  itaque  omnes  suis  e  sedibus  per  vim  divelti 
ratos,  si  huc  transferaniur,  suis  quasque  Ilbris  aftigi  debere  exisiimavi,  et  quemadniodum  quas  veteres  edl- 
torcs  iii  Scripturani  Praefationes  recensuerant,  Martianieus  nonrecepit,  quod  ipsam  Scripluram  excudens, 
suts  itlas  locis  repraeseniaverit,  iu  quas  Marlianxus  ipse  in  diversos  libros  alios  uksumque  exbibuit, 
exdusas  volni  ex  hac  serie,  quod  libros  ipsos  exhibiiurus,  veluti  capila  Buis  reddam  corporibus. 

5.  Epitiolm  quinque  nondum  anlea  Vulgatw  adduntur.  —  Verum  e  conlrario  multas,  quae  in  vulgalis  liacte- 
nus  edhionibus  dcsiderabantur,  adjeci,  et  fecisse  operae  pretium  mihi  visus  sum.  Sunt  illse  in  universum  un- 
decim,  e  qoibos  qoinqoe  non  aniea  loccm  aspexerant,  reliquae  diversis  e  libris  adsciscuninr.  Dicamus  pri- 
mum  de  «cvcx^^oi^.  Qiiatuor  quos  sub  numeris  XCII.  ad  XCV.  conlineniur,  ex  Ambrosianae  Blbliothecse,  quae 
Hediolani  est,  codice  manuscripto,  olim  S.  Columbani  de  Bobio,  num.  59.  et  H  litlera  pneiiolato  desoripsi, 
taniumque  ex  illis  pretii  nostr»  editioni  accessisse  confido,  ut  si  pneterea  nihit  prnestiium  a  me  esset,  esse 
Umen  puiem,  cur  satis  bene  de  Hieronymianorum  operum  amatoribus  merear.  Priina  est  celeberrima  ilta 
Theophili  contra  Origenem  ejusque  sectaiores  Syr.odica  Epfstola,  ex  qiia  totam  fcrme,  eamque  passiin  igno- 
tam  Origeniano!  caus.ne  hisloriam  ediscimus  :  ioin  Isidoro  affictas  gravissimas  accusaiiones,  Nliriensium  Mo- 
nachorum  lurbas,  ei  Fratnim,  qui  Longi  vulgo  audhint,  extlia,  aliaque  hujusmodl,  qita  hyreticorum  sentea-;  * 
tiis  probe  inteiHgendis,  qua  rebus  utrinque  geslis  suo  riie  lempori  coitsignandis,  maxime  nece^saria.  qiioriim 
ignoratione  a  doclis  hominibus  in  illis  edlsserendis  subinde  peccatum  est.  Allera  ad  Tlicophilensem  istinn 
JerosolymitanoB  Synodi  responsio  est,  iisdem  ferme  insistens  vesiigits  :  quemadmodum  ei  quae  lerirb  locb 
subditur,  Dionysii  Liddensis  ad  ipsum  Theopbiluin,  ex  quibus  quaiittim  sibi  animorum  sumerent  Origeui- 
sta,  qoasve  regiones  pervagareniur,  quibus  tandem  ariibus  tmponereni,  discimus.  Ea  vero  decausa  in  Hie- 
ronyihianamm  lucubraiionum  ccnsum  veniuni,  quod  abs  Hierooymo  Laiinilate  donata,  ejus  proprie  sini  ju- 
ris.  Id  aoiem  ut  nemo  ullus,  qui  tanium  eas  legeril,  in  dobium  vocare  audeat,  uiqiie  ipsa  styli  etegantia  sc 
slatim  prodat,  consonet  rerum  series,  quae  edissemniur,  codicis  quoque  Mss.  auciorius  accedat ,  pr«sto 
eiiam  est  su»  ipee  fldei  jusso^Hieronymus,  qni  conira  RufBrtnm  dispuians,  illas  se  Latinc  reddidisse  lucu- 
leolissime  profttetur  his  verbis  lib.  5,  Duas  Synodkam,  et  Pasehalem  TheopMH  Epistolas  contra  Origenem, 
ilHuique  diuipnlos  per  hoc  ferme  bieimium  inlerpretmue  sum,  et  in  asdificationem  Eccksias  legendae  nostrm  Ui^ 
gum  hominibus  dedi,  Ei  de  aliis  quoque  lib.  t.  sub  iniiium,  ubi,  Si,  inquii,  quidquid  contra  Qrigenmn  ei  Heta-' 


XLYII  rKJEfklK.  XLYRf 

lorei  eJuidicUwr^  inU  tRetmnfnaa$f  ergo  4l  Bpl$iolm  Papm  TkeophiB^  e<£pt>toiS,  <i  aQorum  Epitcoporum,  quM 
mper  ipm$  jubentifm  tran$tuli,  U  petunt^  le  lacerant.  Enimf ero  cam  praeter  Bpiphanium  alios  Episoopoft  ftddit,  si 
JerusolyroitaiMe  Synodi  Patrcs,  et  Dionysium  Liddeiiaero,  quorum  epiatolaa  ad  Theophilyro  contra  OrigeDem  In 
Ittcem  edimos,  Hieronyrous  dod  inteileiit»  alkid  exeogitare  argomentorttro  genus  ad  earum  litterarum  enm  bis  quas 
Hieronyrous  indtcat,  probandam  tvcvrinrnc,  otiosum  sit.  Qoae  porro  his  succedit  XCY.  Anastasii  Papae  ad  Sim- 
plidanum^  quod  arcto  cum  superioribus  nexu  juncta  sit  et consertay  locum  jure  suo  inter  Hieronymianas  eipo- 
scere  visa  est.  De  illius  germanilate,  atque  ingenio  plus  foriasse  qiiaro  satis  in  Notis  disputavi.  Uis  aliam  adjeci 
in  V.  Classe  sub  nom.  CXLIX.  exscrlplam  ex  Vatic.  Cod.  642.  hand  magni  quidem  illam  pretii,  sed  qaod 
llieronymiani  nominis,  lametsi  eroentiti,  praerogativa  insigniretiir,  postduas  aliasapocrypbas  non  omittemhim. 

(i.  Sex  alim  hue  primum  ad$ciUB.  —  E  sex  aliis,  quas  aliunde  adsciias  Hieronymianis  annumeramos,  quod 
vel  ad  llieronymum  ipsiim,  sive  de  proposiiis  ad  eum  quaestionibus  scriptm  sint,  vel  ad  ejus  liisioriam  lotaB 
pertiiieant,  tres  Innocentio  debentur  CXXXV.  et  duae  sequentes«  totidemque  Augostino»  sciiioet  eentesima 
irigesima  prima  et  secunda,  et  CXLIV.  De  postrema  ista  pnefori  nonnnlla  inlerest,  reliquas  eniin  Doliores 
sniil,  qiiam  opera  nostra  ut  indigeant.  Inscribitur  illa  ad  Optatum  de  naiwra  et  origine  animm  :  de  Hieronymo 
aotem  quacstionis  ejus  arbilro  l(»quitur  ad  fere  mcdium.  Gum  Augustlnianam  editioiiem  Beiiedictini  adoriia- 
rent,  nondiim  ilia  prodierat  in  lucero,  qu.x  non  ita  pridein  In  Monasterio  Gotiwiceiisi  reperia  in  ms«  cod. 
dccimi  teriii  circiter  saBcnli  uiia  com  aiia  quas  ad  Petrum  et  Abraham  inscribtior,  Vietmas  Austriae  siiperiori 
anno  4752.  primum  typis  est  evulgaia.  Ejus  -pnvtirnrti^  de  qiia  datis  ad  me  litieris  docii  aliqnol  viri  baud 
plane  mcrito  sospicabajitur,  ipse  inprimis  roonuroenti  contexlus  probat,  cui  mirum  in  moduin  eoncioit  qua^ 
fiious  ejus  historia»  et  scriptionum  ea  de  re  llieronymi,  Augustini,  atque  Optati  series,  tum  Possidii,  ae 
Fulgcntii  lestimonia  planissime  evtncunt.  Nam  cum  una  lantuminodo  Augnstini  ad  Optatum  epi:»lola  supersii 
in  edilis  libris,  quas  iiumerum  obtinel  CXC.  duas  Possidios  in  Indieulo  enuroeral,  FulgeAtius  vere  lib.  7k 
de  YerUate  Prtedeetinaiionit  cap.  48.  tres  laudat.  Nec  disputo,  cui  potior  adbibenda  sit  Odes ;  sed  quod  pro« 
positum  spectat,  unum  urgeo,  non  soium  Fulgeuiio,  sed  ipsi  etiam  Possidio,  quem  penes  minor  est  numerus, 
banc  fuisse  cognitam,  com  illas  dicat  eontra  Pri$eiUiam$ta$,  sive  de  animarum  quaesiione  exaratas.  Sed  ut 
nuila  amplius  dubitandi  supersit  ratio,  facit  Eugypii  Abbatis  auctorius,  ejiis  nempe,  qui  sub  qiilnii  sftculi 
ilnem,  ex  operibue  S.  Augnttini,  ut  Cassiodori  verbis  utar,  qua$lione$,  ac  nnUntiao^  ac  di9er$a$  re$  defiorane^ 
in  uno  corpore  coUegii.  Cujus  operis,  sive  ut  in  editionibus  Basiieensi»  ac  Veneta  inscribitur,  Theeauri 
cap.  345.  (lameui  inodo  laudalus  Cassiodorus  nonnisi  trecenii$  triginta  ocio  totum  opus  comprehensum  di- 
cat)  de  eo  dispuians,  Uirum  tingiltatim  a  Deo  creaiore  lineamenla  (ormenlur^  et  de  animce  qntuttione^  ingeiilein 
ex  hac  ipsa  epislola  laciniam  ab  octavo  numero  ad  6nem  usque  totidem  verbis  ita  de^cribii,  uthaiic  Goitvri- 
censis  Ms.  illam  ipsam  revera  essc,  quam  Uiponensis  episcopus  ad  OpUium  dedit,  manifestissime  conciudatur. 
Quiiieliam  duo  aut  ircs  loci  sunt  iii  archetypo  illo,  et  Viiidobonensi  editione  nonnihil  corrupti  scribarum  inciH 
ria,  qui  cx  Eugypiano  (ipere  fucile  reslitui  possint,  atqite  beic  quidem  aucior  sum  ut  resiituanlur ;  cum  eiiim 
illam  epistolani  typugrapbis  dedi  excudendam,  iiondum  Eugypii  librum  meis  ipse  ocuiis  consulueram.  Suni 
autem  hujusmodicol.  4070.  vers.  14.  pro  Uirum  horwn  vis  utconilrmem?  malim  Eugyi>ianum  uiitim horum^  etc., 
absque  interrogandi  nota  :  infra  versu  quarto  a  fine,  verbis  initium  meum,  addi  posl  parenlhesiii  iKinnm  /ain£it 
non  tm/tniii,  tanietsi  pro  noii  Abbas  ille  vitiose  nmnc  legat ;  deniqiic  col.  4072.  vers.  40.  loco  intuene  substitiii 
metuene  :  csetera  in  quibus  a  noslra,  atque  adeo  Ms.  lectione  differt  Eugypius,  aut  de  nibilo  sunt,  aut  liliTa- 
rionim  snnt,  vf&X/Mxfi. 

7.  OMin^ug  epi$iolarum  Cla$$e$f  Argumenta,  Capitutatione»,  etc.  —  Jam  vcro  quod  est  praelerea  a  me  pno- 
slitum,  dicere  expediam.  Universas  Epistolas  iia  collectas  iu  quinque  Classes  distinxi,  qu:is  e  praedpuis  Hie- 
ronymi  Vitae  momentis,  nunquam  interrupu  rerum  serie,  suin  auspicaius.  Prima  illas  exliibet,  quas  Hiero- 
nymus  ab  anno  370,  antequam  eremum  peteret,  potissimum  vero  4n  ipsa  eremo  scripsit  ad  usque  584,  quo 
duduin  relicta  soliiudine,  conlendit  Romam.  In  altera  illae  succedunt,  quas  Romae  dedit  ab  anno  582.  ad 
nlira  medium  385.  quo  Roinani  pertaesus  incolatus,  discessit,  el  Jerosolyraam  navigavit.  Exinde  lertia  illan 
complectitur,  quas  e  Bcihleemi  monasterio  ab  anno  386.  scripsit.  usque  ad  400.  quo  demum  in  Alexandrina 
Synodo  Origenes  damnatus  cst.  Ea  nempe  temporis  noiaiio  fenne  est  omnium  uiilissima  probe  inlelligendis 
Hieronymianis  Episiolis,  quae  in  Adamanili,  ejusqne  fauloriim  erroribus  exagiundis  ut  plurimum  versantur. 
Quana  illas  repraesenut,  quas  ab  eo  tempore»  sive  aiino  401  S.  doctor  ad  viias  usque  flnem,  sive  annuni 
m.  exaravii.  In  quiniam  deiiique  classem  ires  lllas  redegi,  quarum  lempus  minus  compertum,  iis- 
que  ires  alias.  minoii  tamen  characiere  distincus  subdidi,  quaruin  Aucior  incenus  est.  Postremo  sin- 
gn.anim  arguinenia,  quae  plurima  ex  Erasmo  Ediior  Benedictinus  descripserat ,  erroribus  aulem  scate* 
bonl,  atque  hisioriaB  saepius  adversabaniur,  aut  ex  iniegro  excudi,  aut  certe  majori  ex  pane  castigavi.  Ca- 
pitulationes  novas  fere  omnes  induxi :  prapfixis  eiiom  numcricis  noiis,  quarum  ope  el  legentis  memoria  susli- 
netur,  et  ciuiionum  usus  longe  est  expeditior.  Denique  ne  laborcm  ipse  meam  arroganter  venditare  videar, 
Indices  Scriplurarum,  ac  renim  duo ex amicts nostris s^uliosc  compnravenmt.  Superest,  quod promisi,  ra- 
tiones  chronologicas  cxhibcre.  •  \*^ 


im 


PRiEFATlO. 


EPISTOLARUM  ORDO  CHRONOLOGICUS 

ARGUMENTIS  DEMONSTRATUft. 

EPISTOLS  I.  GLASSIS 

QUAS  HIERONTMUS  POTISSWUM  B  CALGIDIS   ERBMO  8CRIPSIT  AB  AIVHO  370  AD  380. 


r.  Scripia  circ.  mt.  370.  aul  511.  —  Huic  primum 
in  cpisloUrum  serie  loeum  asBerimttS,  quae  eumdem 
ubi  Tidelur  Tindicare  in  reliquis  eliam  Hierouymi 
scriptlSy  iis  sattero  qune  legi  aucier  a  posteris  voliiU, 
•t  ad  nos  iisque  devenerunt.  Profttetur  stalim  hiilio, 
oAum  guasi  quamdam  ingemi  rubiginem  parvutam  lieei 
prislini  e/o^usi  «m  (acultatem  eiccaue :  et  paulo  inrra 
se  querltur  hominem,  qm  nee  dum  $ealmum  in  tacu 
rexerit,  Ewani  mari$  credi  fragoribui;  qoibiiB  profe- 
eto  ottum  post  roraana  studta,  induelamque  pere- 
grinalionis  diuturnit»te  rubiginem  non  obscuro  in- 
Duil ;  ei  quia  ncedum  in  alio  o|)ere  ingenii  stii  peri- 
eulum  fecerity  in  boc  exornando  diffidil.  Jam  vero 
annus  quo  ipsa  epistola  exarata  est,  bac  raiione  in- 
Testigatur.  Auxeniium,  siib  epist.  finein»  Mediotani^ 
ineubafUem  ETagrii  excubik  $epultum  pene  antequam 
mrtuum  iiarrat,  quibus  omnino  Romanam  Synodum 
Evagrii  studio  pneeipue  congregatani  desiguii,  in 
qua  nonaginia  trium  ex  Italia  et  Gallla  Episcoporum 
indicio  ALUientitis  damnatus  esi.  H:inc  autem  Baro- 
tiius,  atque  Holslenius  ad  annuin  referunt  369.  Vale- 
xius  ad  370.  cui  conctnont  Cll.  Monachi  Benedicliiii 
in  Vita  S.  Athanasii,  titneisi  cuin  Pagio  dubiieni, 
differrino  serios  possit.  Sed  nulla  rcTera  esi  cjus 
frotrahend»  necessitas,  neque  dilationein  hu}u!;niodl 
probai  S.  Basilil  epislola  220.  ad  Damasom  de 
Synodo  contra  Arianos  eogenda»  quae  ad  exttum 
aimi  571.  referri  solei :  siquidem  iUe  dum  scriberei» 
romanam  anteactam  synodura  ignorabai.  Igitnr  cum 
aiitio  370,  adscribenda  sll,  ipsa  isihaec  Hieronymi 
epistola  ante  illum  annuin  consignari  neqoeat.  Ex 
Kquenlibus  Tcro  nuDi  satls  comroode  potest  illigari, 
uisi  si  Tclis  571.  initio;  ab  hoc  eniin  anno  per  tf»- 
lum  «sque  375.  in  Ori^-niis  regionibiis  peregrlnaius 
esl,  diuque^  at  ejus  Tcrbis  in  Epist.  III,  uiarour  tn 
merto  erram^  Tlvradam,  Pontum,  atque  Bithyniam^ 
totumque  Gatatio!^  et  Cappadodm  iter  et  Citicum  terra$ 
pcngraTit,  donec  m  Syrw  tanquam  in  fidi$$imo  portu 
constiiii.  Ad  hxc  Innoceniiiis,  cui  epislola  iiiscribi- 
Uir,  jam  circa  medium  anni  574.  repeniino  Cebriuin 
ardore  soblaius  e  Tivis  fuli,  quod  ex  eadem  Episi.  IIL 
piolo  infra  osiendemiis.  Neque  Tcro  fieri  non  po- 
taissedieo,  ui  in  ipsaperegrinatione  brcTls  hisiorioU 
per  episiolam  Innoceniio  iiinerts  eomitl  scril)eretur, 
sed  muUo  Terosimtlius  puio  exaratam  abs  Hiero- 
iiymo,  cum  oiiuro  in  Italia,  ab  Occldentis  peregrina- 
lione  redtis  invenissei,  atque  adeo  ipsi  570w  tcI  ini- 
lio  insequentis  consignari. 

His  ita  consiitotis ,  dissimulare  neqoaquam  licet 
dociorum,  quorumdam  hominwn  opinionem,  qui  Ter- 
bis  illis  de  Auxcntio ,  $epultum  pene  antequam  mor' 


tuum,  ipsatn  Auxemii  mortem  indicari  Toluni ;  cvm» 
que  adeo  ille  aiitio  374.  diem  denique  oppeiierit, 
post  lianc  lemporis  noiain  differri  debere  episiolani. 
Aique  hapc  quidem  sententia  Gl.  quoque  Tillemontio 
persuaserat,  ei  T^tatis  prse  se  feri  speeiem ;  sed  iie 
lamen  illi  subscriberem ,  haec  in  primis  ralio  ▼einil. 
Slinime  verosimile  visum  est  inier  Auxeniii  mortein, 
ei  S.  Ainbrosil,  qui  ei  in  episcopalu  successii,  ele- 
ciionem,  septem  aul  octo  meiises  iniereesslsse,  quml 
Teteruro  nenio  tradidii,  qui  eitis  hisioria  cireurosian^* 
tias  sedulo  persequuntur.  Atiamen  ei  foriasse  laiius 
teinporis  interv-alluin  putandiim  sii,  si  Aniiochins 
datam  hanc  epistolHm  ann.  574.  Telimus,  nequeenini 
Auxeiilii  morieni  citius  rcscire  poiuerit  llieron. 
qiiani  post  diios  saltcm  inenses,  quantuin  certe  tem* 
|>6ris ,  ui  Mediolano  Aniiochiam  notiiia  deferatur ,. 
insuini  necesse  erat :  ipse  autem  eimi  scriberet ,  ui 
serius  putes ,  maio ,  aut  ad  summum  junio  menso 
crat,  nam  julio  iiisequenti  idem  ille  Iniiocentius,  cui 
epistota  Inscrtbitur,  jam  sails  cesserai ,  Ambrosius 
denlqiie  sepiimo  Idus  decembris  episcopos  juasua 
esi;  unde  si  miionem  Ineas  non  tanlum  octo,  sed 
deceni  ferme  menses  ab  Auxeniii  exitu,  ad  Ambrosii 
eleciionein  intercesserint ,  quod  neqiie  reram  series 
nec  ex  veteribits  indicia  permiltere  videntor  nobis. 

H.  Scripta  circ.  an.  574.  —  Ad  annom  574.  referi- 
mus  qiia;  snbsequitur  ad  Theodosium  episi. ,  quod 
nempe  Antiocbi»  seripta  sit,  ct  cum  nen  roodo  solliu- 
dlnis  arripiendas  propdsiium  non  adimpleTlseei  Hie» 
roiiymus ,  sed  adhuc  in  incerto  haereret. 

IW.Scripta  m$taH  an.  574.^QuaB  hie  In  ordine  terii» 
esi  ad  RufQnum  non  ante  hnnc  eomdem  annum  574. 
poiuit  prodiisse ,  qiiandoquidem  Innocentiuin  ,  queni> 
in  prima  epistola  Tivum  compeUarl  intelliglmus,  heio 
num.  5.  repentino  febriuro  ardore  abstraeium  e  vivis 
deflei.  Id  qiioque  maniCestius  evincit  num.  S.  menilo 
Alexandrlni  Monacbi  qui  ad  jEggptioi  eanfeemee  et 
votuniate  jam  marlgree  ^o  ptebi$  obteqmo  famdudum 
tran$mi$su$  diciiur ;  neqne  enim  aKi  .Jlgyptii  cob* 
fessores  intelligi  omnino  possunt,  quaro  ii,  qwos  boo 
ipso  anno  574.cerie  post  magni  Athanasii  nortem,qB9 
medio  575.  contigit,  propler  Christi  diviniiaiis  eon- 
fessioncm  Valens  Imperaior  egerat  in  exiliun  :  qnare 
nec  serius  epistola  produci  ullo  modo  poiest,  cum  se 
nondum  eremnui  subiisse,  Terum  Amioebiae  hacienui 
degere  notel,  dom  scriberet ,  mediamque  ferTcre  di- 
cai  geiatem,  qnam  non  aliam  ab  hu  jus  anni  S74.iicet 
tiitelligere,  nam  superlori  noodum  acti  in  exiltiim 
fticrani  conlessores  iOgypiii ,  in  seqiienii  Tere  non 
amplius  ipse  Hieronymus  Aniiochi»  Tersabaiar»  sed 
in  eremo. 


/ 


U  PRifiFATIO, 

IV.  Senpta  eodem  lempore,  —  HsDe  SDperiori  eo- 
pulabatur,  simiilque  exarata  eal,  ae  missa. 

V.  Scrlpla  po$t  aliquot  men$e$  a  luperiore.  —  Post 
plures  a  superiore  menses  iioc  lamen  anno  374. 
scripta  ex  toto  contextu  evincitur ;  ncque  enim  am- 
plius  Antiochisc  agebat  Hieronymus»  sed  in  ea  Eremi 
parle^  quajiixta  Syriam  Saracem$jungitur.  Vid.  Prx- 
fat.  in  Abadiam  versus  flnem. 

Vi.  VII.  VIU.  IK.  X.  XI.  XII.  Xni.  SeHpla  dr.  an. 
374.  —  Arrepta  jam  solitudine  per  hujus  anni  374. 
et  qu«id  excurrit  spatium ,  hasee  ocio  epistolas  ad 
amicos,  et  poiissimum  Aquileieiises  Hier.  dedit.  Una 
cert^  eademque  est  lemporis  adnotatio ,  qux  elucet 
in  singiilis ,  vel  duduin  init»  solitudinis  ,  vel  Helio- 
dori  advenius  iu  patriam.  Is  etiam  ordo  quem  hic 
inier  se  tencnt»  cx  eo  quem  inter  se  habent  respeclii, 
facile  constiluitiir.  Tantum  illam  ad  Antonium ,  qu» 
duodecima  est  nuincro ,  loco  movimus ,  quod  eisi 
temporis  articulum  quo  daui  est»  liaud  expeditum  sit 
assigiiare,  non  paucorum  tamen  mensiura  interstitia 
par  sit  credere  intercessisse ;  cum  plures  alias  ad 
euindem  monachum  antea  scripserit,  qu«  intercidc' 
runt.  • 

.  XIV.  Seripla  an.  374.  —  Quod  banc  epistolain  .'id 
hunc  eumdem  an.  574.  referanius  non  ita  pridcin 
init»  erenii  descriptio  facit ,  et  totus  contextus,  qtio 
ad  soliiarix  vitae  societatem  Heliodorum  conaiur  al- 
licere,  sicnii  ei  se  facturum  promiserat «  com  disce  - 
dens  ille  ab  Hieronymo  postulavisset ,  ut  poeteaniuam 
nd  de$erta  migraeeei,  invitatoria  ad  $e  ecripta  tranmit- 
terei.  Quod  vero  post  recensiias  superiores  epistolas 
uitimo  ponamus  loco,  cogit  chronologicus  ordo»  quo 
ipse  Hieronymus  suas  luciibraiioncs  in  caialogo  enti- 
nternns,  $crip$i^  inquit,  vi(am  Pauli  Monaclu,  Epi$tO' 
tarum  ad  diver$o$  librum  unum,  ad  Beiiodorum  exhof" 
tatoriam.  Nempe  ex  superioribus  litieris  librum  vide- 
tnr  conAcere ,  quem  buic  alieri  cpistokB  temporum 
raiione  antcponit. 

XV.  XVI.  XVII.  ScriptcB  ab  exetmte  an.  476.  ad  in- 
euntem  379.  —  Tres  simul  epistolas  jungimus,  qiiod 
ad  temporis  raiionem  invesiigandam  sibi  Ihviceni 
suffragentur,  neque  inter  se  nisi  quorumdam  men- 
sitim  iniervallo  dissideant.  Scripserat  quippe  Hiero- 
nymus  ad  Damasum ,  ut  cum  quo  e  tribos  uno  tem-^ 
pore  Antlocbias  episcopis  communicare  deberet :  et 
an  tres  la  Deo  liypostases  dicend»  essent  sibi  signi<« 
ficaret :  cui  peiitioni  cum  Romanus  Pontifex  non 
respondissei,  eumdein  iterum  alia  epistola  post  trium 
saltem  vel  quatnor  menslum  iniercarpedinero,  ut  par 
est  credere,  obtestatus  est.  Sed  cuin  alia  hi  parie  ur- 
gerent  factiosi  homines ,  ut  tres  hypostases ,  novum 
homini  Romano  nomen  ,  admitieret ,  salius  duxit  eo- 
rum  se  violeniiis  eripere ,  et  ad  Marcum  scribens  ad 
sunimum  eiacta  byeme  disce.>suruin  se  ab  Eremo 
profitetiir.  Porro  annus  uniuscujusqne  binc  facile 
eroitur,  qnod  Viudemin  Antiochena  sede  jam  consti- 
tntutn,  in  utraque  ad  Damasum  plauissime  affirmet : 
in  priore  autem  se  dicai  in  Syria  ,  cum  tot  interja- 
ceniibus  spatiis  baud  possit  ab  ipso  Roniaoo  Ponti- 


LH 

fice  sanctum  Doroini  expetere,  oxules  ila  in  tocis  eol- 
legas  cin8,.£gypiiosconfes8ores«ive  Episcoposseqni, 
eorumque  se  fidei  adhxrere.  Nimirum  Vilalis  anno 
376.  quod  nemo  jure  diffiieatur,  ab  Apollinario 
magisiro  suo  antioclien»  ecclesiae  episcopus  jussus 
est,  sive  duobus  aliis  Heletio  ac  Paulino  superaddi- 
tus.  i£gyptii  aiitem  confessores  jam  ab  ineonte 
auno  379.  Gratiani  decreto  ab  exilio  revocatl  Hiiisque 
ecclesiis  redditi  sunt;  neqtie  exinde  potuit  Hieroa. 
eorum  communione  uti ,  sive  ab  lllis  sanctum  Do- 
niini  accipere.  Biennio  igitiir  illo ,  quod  intercedit , 
&ive  annis  377  et  378.  eonsignandae  snnt ,  isque  ea- 
rum  ordo  constituendus ,  ut  prior  ad  Damasuin  vel 
iabenti  376.  vei  proxime  insequentis  initio,  aliera 
ipsi  377.  qiiai  post  aliquot  a  priore  mensea  data  esi , 
consignelur  :  terlia  dcniqiie  ad  Marcum ,  qu»  et 
byeine  scripta  est,  et  cmn  de  accepta  Romani  Ponii- 
flcissenteniia  videretur  secorus,  vel  ad  finem  37g.  pur 
U  decerobrem,  vel  ad  insequentis  initium  referatur. 
Gampensium  qnoque  nomen,quo  Meleiianos  inpriore 
ex  hisce  tribus  epistolis  voc;it  num.  3.  qiiod  expulso 
ab  ecclesiis  aniiochenis  Meletio,  conveiuiis  in  cani- 
pis  agere  cogerentur,  eas  diutius  dilEerri  non  patitur. 
Nempc  auctor  eai  Theodorelus  iib.  V.  c.  3.  statim 
post  laum  a  Graliano  legein  ,  ut  qui  in  exilium  ejecti 
fucrant,  redirent^  $ui$que  ffregibu$  re^tituerenlur^  atque 
wde$  eacra  0$  traderentur^  qui  cum  Damaeo  communi- 
carem  ;  missum  Saporem  magistrum  militum  Antio- 
cbiam  ,  ut  de  partium  ducibus  sententiam  ferret ,  et 
cuin  singuli  Dama$o  hcerere  $e  dicerent ,  cui  verain 
RomaniPontificiscomrounionem  praese  ferenti  Eccle- 
siac  csseni  adjudicandae.  Quae  res  fcliciter Meletio  ces- 
sit,  sibique  judicio  assignaias  ecclesias  occupavit,  ut 
qui  eum  sequebantur,  non  amplius  extra  civitafero  in 
agris  conventus  agerent ,  aiit  Gampenses  dici  ullo 
modo  possent ,  qiiod  in  urbis  luce  jam  ab  illo  anno 
379.  Ecclesiis  ommibus  potirenlur. 

XVIIl.  Scripta  an.  381.  — Postquaro  e  Calcidis 
deserio  migravii  Hieronymus,  focile  Antiochiaro  per- 
reiit ,  qua  in  civiiaie  apud  Paulinum ,  quo  cum  ex 
Dainaso  coinmunicandum  sibi  intellexerat,  baud  pan- 
cos  inenses  diversalus  est.  Ibi  eniro  et  ApolUnarium 
Laodicenum ,  et  in  episiola  ad  Pamroach.  et  Occean. 
tesiatur,  audivil ,  frequenter  et  eoluit ,  et  curo  mtro 
di$cendi  ardore  ferreiur,  tum  doctrinae,  tum  morum 
probiiaie  eximia,  non  levi  experimenio  Paulino  fuit, 
ut  eum  ipse  Antiochise  presbyterum  ordinaret.  Nam 
etsi  alii  dubitant,  nuni  revera  Antiocbenus  episcopus 
fuerit,  qui  eum  Paulinuspresbyterum  jussit,  quoid  ta- 
men  jure  factant  non  video ;  cum  ex  Hieronymi  epis- 
tola  ad  Pammachium  adversuserroresJoannis  Hiero- 
sol.  palam  constei,  et  Anliocbise,  et  per  haec  tempora, 
et  a  Pauliiio  ordinaium.  Sanctm,  inquit »  fftemorjai 
epi$copu$  Paulinus  ondivi/,  Num  rogavi  le ,  ui  ordi-' 
narer  f  atque  alia ,  qu.%  in  Vita  fusius  disputantur. 
Interim  vel  sequenti  an.  380.  Tcl  ineunte  381.  inde 
conficitur  discessisse,  et  GonsUntinopolim  per  Orien- 
tis  urbes  coniendisse  ,  quod  Gregorium  eo  tempore» 
quo  rcgix  urbis  icnuii  episcopalum,  a  maio  scilicev 


m  PRiEFATR). 

posl  abrogalum  llaiiiniiin  Cynieinn,  ad  JiUiom  men-     amim  jubeniikus  obedirem. 


sem»  quo  sese  ipse  in  oecumenico  concilio  sponte  at^ 
dicavit,  aodivit,  et  coloit.  His  ita  constitutis  poslrema 
bujus  classis  episiola  ad  Damasum  de  Seraphim  huic 
anno  5SI.  illiganda  est,  quod  ipse  in  cap.  Isaios  6. 
apertissime  notat.  De  hac  tishnet  inquit ,-  ante  anno$ 
drciter  triginta  cum  essem  Constantinopoli ,  et  apud 
tin^H  eioqueiitiseimum  Gregorium  Nazianxenum  iunc 
ejusdem  nrbis  episcopum  sanctarum  Scripturarum  s/u- 
diis  erudirer^  $cio  me  brevem  dictasse ,  subitumque 
iractatum^  ut  experimentum  caperem  ingenioli  met,  el 


Itcrmn  Epistol.  84.  ad 
Pammach.  et  Occean.  In  lectione ,  inquit , /i«t«  nt 
qua  duo  Seraphini  ciamantia  describuntur,  iiio  ( Oii- 
gcne)  ittterpretante  FiVum  et  Spirilum  Smsctwn, 
nonne  ego  detestandam  exposiiionem  in  duo  teetamenta 
mutawi  f  Habetur  liber  in  manibui  ante  vigfnti  an' 
nos  editus.  Porro  etiam  ex  majori  sequentts  anni 
parte  nacfus  commodam  siudiis  suis  occasionem 
GoBsiaiainopoti  sleterit ,  quousque  cum  supr»  lau- 
dato  Paormo  alque  epipbanlo  episcopis  Romam  a<t 
concilium  adnavigtvit. 


EPISTOLJE  n.  GLASSI8 

QUAS  HIBROimiDS  PBR  FBBMB  TBIBKNICM  BOMiB  8GBIP8IT  AB  BXBOEfTB  ANNO  GHBI8TI  383.   ij» 

ULTBA  MBDIDM  385. 


IIX  etXX.  Scrtp<a?mi.383.-— Com  Antiochenae  eccle- 
six  negotla  in  perversum  .igeret  schisma,  atque  es  ordi« 
nationc  Flayiani  in  constaiitinopolitana  syiiodo  facta 
perturbatioaugeretur,  Orientis  atque  Oceidemis  Epi- 
scopos  Romam  Imperiaies  iiiterm  eontraxenmt ,  quo  se 
nempe  ad  masmam  Synodum  quce  ilUc  parabatur^ 
mferreni ,  ol  Theodoretus  expontt.  Ipse  Hieronymus 
eccienastica  neeesmtate  compulsus ,  quod  in  Harcelke 
Epitaphio  ad  Prlncipiam  tradit ,  Romam  advenit  cum 
Sanetis  Pontifidbus  Pauiino ,  et  Epiphanio ,  ^orimi 
alter  Antiochenam ,  dter  Saiaminiam  Cypri  rexit  eccie- 
uam.  Porro  non  bisi  sub  finem  anni  382.  eiadvenisse 
eos,  et  Syiiodum  habitam  esse,  idem  Hieronymus 
Don  obscure  docet  Epist.  i08.  obi  Episcopos  Orien- 
tales,  qui  ad  illam  convenerant,  non  ante  insequentis 
anni ,  scilicet  383.  exactam  hgemem ,  et  apertum  mare 
discedere  valoisse  scribit :  quod  nirsos  ex  Epistola 
ad  Asellam  subducta  ratione  darins  constabit.  Inie- 
rim  Hieronymom  queni  instructissimnm  eiperlmento 
noverat,  ot  sibi  in  Ecclesiasticis  causis  inserviret ,  et 
totius  orbis  consuitationibus  suo  nomine  responderet, 
Damasus  tenuit;  eiqne  subiode  varias  quaestiones 
proposoit.  Primom  de  Osanna  interrogavit,  perepi- 
stolam  XIX.  cui  stalim  XX.  hac  ille  satisrecit ,  quam 
etiam  in  Gaialogo  hoc  ordine  enomerat,  atque  ad 
hunc  annom383.  pertinere  ex  rerum ,  qiias  exposoi- 
mns  serie ,  comprobatur. 

XXI.  Scripta  eodem  anno, —  Damasos  haud  multo 
post  Uteronymi  eruditione  ntiliter  usos  enodandts 
sacrarom  liilerarum  dirficultatibus ,  ParnboLim  de 
duobus  filiis ,  Frogi ,  ac  luxurio.«o  sibi  exponi  |>eiiit; 
quam  ille  satis  eleganti  ac  longa  epistola  commenla- 
tar.  Haec  superiori  statim  subditur  in  catalogo ,  nec, 
licetpenitiora  desintcirca  ejusdem  tempus  argumen- 
la,  ad  inseqnentem  tamen  annum  nllo  pacto  Tideinr 
iransrerenda. 

XXII.  Scripta  an.  384.  —  Librnm  adversus  Helvi* 
dlum,  unde  hujiis  ad  Eustocliiom  epistolae  certtor 
Epocha  elucet ,  ot  citius  Hieron.  scripserit ,  certe 
non  ante  anni  383.  finem ;  ejosmodi  enim  verbis  uii- 
lor,  quibus  noB  ita  pridem  Romam  advenisse»  ac  diu 
disiulisse  ne  scriberet ,  prohtetur.  Eum  tamen  tn  hac 


eptstola  ita  jam  volgatom  dicit ,  ut  aliquot  saltem 
menses  qoibus  ad  vulgi  manos  devenerit ,  snbintellK 
gas  pr»cessisse.  Jam  itaquc  384.  annus  decurrebat » 
com  Eosiochiom  insigni  hac  lucubnrtione  de  servanda 
^irgtttitate  monere  voluit,  siquidem  nec  dorouiit 
Sr  Paulae,  cujus  illa  erat  filia ,  cutn  Rom»  degeret» 
slatim  novit,  Imo  post  tantum  temporis  itilervallum,  ol 
anteqnani noscerct,  ommumpenejudicio  dignussummo 
sacerdotio  (<mmi  virtutum  experimentopossetqoetn- 
admodnm  ipse  in  epistula  ad  Asellam  tr.adit.  Itiso- 
peret  Blaesillam  Custocliii  sororem  nominat,  qtiam 
sepiimo  jam  mense  viduauim  ejus  vit;»  perfectionem 
quaerere  non  obscure  indic.it.  Illa  autem  ad  anni  pro-* 
xime  subsequentis  iniiiuin  facto  foiicta  est ,  ut  paulo 
fhfra  ostenJemus.  Ad  hxc  cum  an.  394.  ut  soo  loco 
plane  constabit,  scriberetad  Nepotiamim,  decennitim 
exiiide  supputat ,  seqiie  dicit  iapidato  jam  Virginitatis 
Hbelio ,  quem  S.  Eustochio  Romas  scripserat ,  posi 
annos  decem  rursus  Bethieem  ora  reserate  :  ex  qoo 
subdiicta  ratione  de  eo  quod  epistolae  pra^fiximus 
tempore ,  dubitare  non  licet.  Sed  poiius  ex  reritm 
serie  atque  ipso  Catalogi  ordine  proxiine  sequenli 
poslponenda  videatur. 

XXni.  Scripta  eodem  an.  384.  —  Ex  pluribus  qiias 
ad  Narcellam  exaravit  epistolis,  et  quarum  integrum 
Hbrum  in  Gatalogo  citat,  quandoquidem  de  anno  qoo 
singulse  datas  sunt ,  dubitare  nobis  vix  licet ,  hanc 
qiiae  d^ea^/if  Lea  Inscribitiir,  primo  loco  ccnsendam 
esse  arbitrali  sumiis ,  haud  quidem ,  ut  verum  fatea- 
mur  liquidosalisarguinenio,  ea  tamen  conjecitira  , 
cui  rerum  ordo  suffragaiur.  Harcellae,  aliarumqne 
Sanctarum  Yirginum  choro,  quam  domesticam  Pauim 
Ecclesiam  vocat,  com  apod  eas  esset  Hier.  Psalmo- 
rum  librum  sibi  sumpserat  de  ore  exponendiim.  Hine 
passim  Episiolx  occurrunl ,  quas  ex  aliciijus  Psalmi 
occasione  dedii,  vel  ut  altiiis  insiderent ,  quse  ore 
tenus  tradiderat ,  fusius  exponit.  Exemplo  eronl  in- 
priinis  haec  ip^a  qiiam  pr.ne  manibus  habemus,  tom 
alia  de  decem  Dei  nominibus ,  item  de  iiebraico  Aipha- 
beto ,  et  qu:r.  Psalini  centcslmi  vigesfmi  sexti  loca  qnae* 
dam  explaiiai.  Porro  miniine  sit  verosimile ,  Hiero* 
nyniuni  inverso  ordkic  uut  confubo ,  prout  quisqu3 


111  PRiEFATIO: 

Psalinus  casii  occurrerel ,  mI  quod^uniiiuo  esi  opciis 
excgUse ,  sed  initio  a  prioribus  facto ,  processisse  ul 
par  erat  ad  posleriores ,  maxime  cum  in  ipsis  liiteris 
nibil  fere  occurral  qiiod  refragctur.  Proiiide  hxc  ad 
Marcellam  cum  e  Psalmi  ordiue  ac  numero»  caelen» 
anleveriat ,  iisdem  eliam  Inco  prasferri  commode  vi- 
sum  est  :  eotiem  in  reli<|uis  respectit  babito ,  qiKu 
inlegris  Giirofiologiu!  caleulis  ct  con|^ue  niagis  sui» 
quxque  locis  succedunl.  Aiiiiuf  onini  unus  aique  idcm 
fere  omnium  esl,  niinirum  584.  qui  apertissiine  ex 
bac  priori  statiiitur,  iii  qua  L^e^e  morlem  euin  de^ 
sigiiaii  Coiisulis ,  seilicet  Pralextati ,  qui  sub  idein 
tempus  obieral ,  morie  eomponit  :  nempe  illiim  boe 
anno  e  vivis  cxcessisse  cnnslat  ex  Synimachi  epistola, 
qua  hnpemtores  depreealur,  ut  statuam  defuncti  ejus* 
dem  Senaioris  inenHtriae  collocari  permiltani. 

XXI Y.  Scripta  biduo  po$t  superiorem  —  Qii»  sul^- 
seqtiittir  de  laudiims  AieHat  biduo  post  superiorem 
data  esl.  Nudiu$  tertivi^  inqnit,  de  beatm  memorim 
Lea  aiiqua  dixeramui.  liUco  pupugtt  animum  et  mihi 
venit  itt  mentem  non  debere  no§  tacere  de  Yirgine  ,  9111 
de  secundo  ordine  caititali»  ioeuti  iumus. 

XXV.  XXVI.  XXVIL  XXVltl.  et  XXIX.  Senpim 
an.  384.  —  Quinque  uaa  subaequentes  ad  llarceliam 
episuto  tenipus  atque  ordiiiem  suum  a  priore  25.  mu« 
luantur.  Scilicet  proxima  quse  de  quibuidam  lubrmd$ 
verbii  iii^criliitur,  ubt  Tocem  Alieiuia  explieat,  la 
Dei  nomen ,  quo  vox  illa  componitiir ,  supp<»nU  ex 
superiore  dudum  iiinotuisse.  Aliera  in  hujus  defen- 
sionem  scribitur  Contra  obtreetatorei ,  siquidem »  in- 
quit ,  po$t  priorem  Epietolam  in  qua  de  Bebreeie  verbie 
pauca  per$trinxeram  ad  me  repente  pertatum  e$t ,  quo$» 
dam  liomuncuio$mihi  $tudio$e  deirahere.  Duasreliquas 
seii  38.  ei  29.  quarum  illa  de  Diapeaimate ,  bapcf  de 
Ephodet  Teraphim 'Agii^  in  eadem  de  Uebr(Bi$vocibu$ 
scripiurum  se  fore  promiserat ,  quod  slatim  iniple- 
visse  ex  utriusque  coniextu  apparct.  SiiCGe«iunt  ilaque 
sibi  singulae  paucorum  fere  dierum  inierstitiis  :  sic 
tamen  ut  scias,  priorem  illam  qme  X.  Dei  nomina 
interpreiatur,  ex  qua  reliquae  pondent ,  quod  ex  no« 
iiagesimi  Psalmi  occasione  exarata  sit,  juxia  quam  8u« 
pra  expo6uimusc(»njecturam  nosirain»  caiteris  apprime 
consentieniibus  chroiiologisb  nolis,  ad  eum  locum 
revocaiam  a  nobis  esse ,  suoque  ordini  restitutaro. 

XXX.  XXXI.  XXXII.  Scnptm  anuo  38-1.  vei  385.— 
Eodem  argumento ,  quje  de  Hebraico  Mphabeto  est 
ad  Paulam ,  subdimus  hoc  loco ,  quippe  quae  eum 
centeeiinum  octavum  decimum  p$aimum  in$innare  co- 
naretur  Hieronymus ,  dictata  est,  Qux  sequitur  ad 
Euetocinum  de  Munuseuii$  labente  junio  hujus  annit 
festo  die  Natalis  Beati  Petri  Apostolorum  principis 
data  est.  Cum  vero  huric  simul  atque  illam ,  ne  fni- 
6tra  a  se  liUeras  postulasset  Marcellabreviori  illi  quam 
ad  eam  fecit,  addiderit ,  tres  una  epistolas  paucissi- 
niis  inter  se  diebus  dislare  intelligis;  neque  enim 
nisi  si  recentissima  essent,  quae  aliis  in  una  tamen, 
atque  eadem  domo  manentibas  scripta  fuerani » &far- 
cellae  roittaida  erant ,  quasi  non  prius  audita ,  ut  si6i 
quoqiie  putare  posset  fuisse  cxarata.  Alia  hiijysmodi 


ttF 
argumenta  in  re  perquam  certa  brevitatls  ergo  pra- 
lertmus. 

XXXIII.  Scripta  forte  eodem  tempore,  —  Ejusdem 
temporis  videtur  trigesima  tertia  ad  Pauian^  cujiis 
tamen  non  nisi  fragmentum  superesl,  qiiod  huc  ad- 
seitum  est  ex  Ruftiin  Invectivarum  secundo  libro. 

XXXIV.  Scripta  drc,  idemtemp,  —  Hujus  temporis 
esse  hanc  ad  Marcellam  de  Psalmo  126.  nemo  facile 
dubiiaverii.Quod  aulein  boo  ordine  ceiiseatur,.P8almi 
erdo  facit. 

Quod  si  Rufflnus,  m  verosimHe  est,  examusstm 
temporis  ordinem  in  his  recenseiidis  Hieronymianis 
eplsiolis  XXXIIf.  XXXIV.  et  VLIII.  servavit  iii  Apo- 
hig.  lib  IL  cap.  17.  et  18«  quamquam  ad  eumdeni 
oiiines  aitnuin  peptineant»  ordiiie  lamen  inverso  pro- 
eesserit  isthive  praecedenti,  et  utrisqpe  ipsa  XLIll. 
pnrpononda  erit. 

XXXV.  et  XXXVI.  Scriptm  cire.  an,  585.  —  Com 
Dainasi  cpistolam  accepil  Hicroiiymus»  librum  Di«> 
dymi  d«  Spiriiu  Sancio  Latine  explicandum  suscepe- 
ral»  quem  ejusdem  Pontificis  noiiiiiii  volebat  inseribi; 
quemadmodum  ipse  inejus  libri  Prasfatione  testaiur. 
Sed  ille*  qui  S.  Doclorem  pi-imiis  impuleraly  ut  illud 
opusculuin  in  Latinam  linguam  transferret,  Roma- 
iMis  Pontifex,  imerpreutioni  quae  parabalur,  Iminor» 
tuuft  esl;  ex  quo  satis  recte  eolligisiur  paulo  ante 
eji»  obilura  manum  operi  Hieroiiyroum  adinovisse  : 
qui  Libor  sibi  in  vertendis  e  Groico  Jibris  apiiritne 
iiislructo  et  de  more  properanti  non  nisi  paueorum- 
dierum  fuisset,  nisi  forte  altis  elucubratioiiibiis  im« 
pediMis»  banc  intermiserit;  tiim  quae  Damasi  moriem 
praecessit  aegritudioem  causaius,  rcm  aisiuierit  iii» 
fiituruin.  Porro  defunctus  est  Damasus  hoc  anno  ex 
vetusiissiroorum  Martyrologiorum  fide  Decembris  10-. 
vei  11.  die;  atque  adeo  ejus  »que  ac  Hleronymi 
epistola,  qua  Didgmi,  iiiquit,  de  Spiritu  Sancto  ii^ 
bmm  in  mambus  habeo^  qjuem  tran$iatum  tiin  cupia- 
dediearef  fadle  rooriem  uiio  aut  ailero  mense  prae- 
cesserit.  Si  tamen  Intius  intervallum  comminisci  quis- 
veiit,  atque  ad  ann.  384.  retrahcre,  probabiii  aeque 
argtimeiito  ulatur. 

XXXVII.  Seripta  eirc,  idem  iempue.  ^  Rheticii 
coiiimentarios  in  Cantlca  Nuper  legerat,  cum  hanc 
epistolam  quae  de  iisdem  inBeribiiury  Marcellae  dedit. 
Facile  antem  legerit  snb  idem  tempus,  quo  duas  Ori- 
genis  homilias  in  Cantieum  canticomm  latine  verlit 
et  Damaso  dedicavit,  nirolruin  ut  sensus  invicem 
ulriusque  Auctoris  eruditionero,  atqiie  in  interpre- 
tandis  Scripturis  ingeniuro  confcrret.  Certe  an.  584. 
Horoilias  illas  latinas  fecit,  qoas  in  ealalogo  superiori 
ad  Daroasum  epistolae  statim  subdil :  nec  alia  ex 
partc  bxc  ipsa  ad  Marceltam  epistola  ad  aliom  an* 
nura  commode  referri  potest,  siquidem  Romae  dala 
est^  qua  de  re  nemo  unquaro  dubitaverit.  Uniiis  ita- 
<|tte  anni  utraque  lucubratio  cum  sit,  respectumque 
imer  se  hunc  habeant,  ut  una  aiteri  conscribendae 
occasiooem  praebere  potuerity  ad  postremam  annt 
partem,  eui  prior  ascribitur  ,  h«c  pariter  prohabiii 
conjeetura  leferri  possit. 


Lvn 

XXlYfn.  Smpl0  eire. 
ocuv«iiR  aa  eamdcm  Marceliam,  quod  serius  recenso» 
nras,  et  anni  38S.  inilio  prxflgimus,  baec  in  primis 
facium,  QU«  in  prxraiione  commentarionim  in  Ec- 
clestasiem  de  Blassilla  ipse  Hier.  narrat.  Memim  me^ 
iiiquil,  anle  hoc  ferme  quinquennlum  cum  adduc  Romis 
euem,  et  EccleuMlem  sancia  BUevllee  legerem,  ul  eam 

ad  contemptum  ntiut  $ascuii  provocarem rogatum 

ttb  ea^  «1  in  morem  convnentarioli  obscura  quaque  dif- 
ureretn,  ut  ab&que  me  po$set  inteUigere  qum  legebat. 
Itaque  quoniam  in  procinctu  nostri  operii  iubita  morte 
iubtracta  est^  eic,  quibus  el  poslreiiium  iiicolatus  siit 
Roniae  tempus,  quod  adhuc  adverbio  saiis  aperte  ex* 
plicatur,  el  BixsilljB  noiidum  iniiam  perfeclioris  vi* 
ts  rationem  plane  declarat.  Porro  aliunde  comper- 
tuni  est  sub  anni  589.  rinein,  vel  sequeniis  initium» 
quod  suo  loco  certis  argumentis  constabit,  haec  in 
Ecclesiastem  commentaria  llieronymom  edidisse; 
atqoe  adeo  Blxsillae  «groiationein,  quam  conversio 
statim  subsecuta  esl,  tum  qua  beato  Hnc  deviiit,  su- 
bitam  mortem  (quae  omnia  non  nisi  duorum  men- 
sium  intervallo  contigerunt»  alque  ibi  poit  [erme 
qmnquennium  memorantur)  ad  ejusdem'5H5.  anni 
principiiim  censnimus  esse  rererendas.  Nec  inficia- 
inur  quideiii,  si  alias  rationes  inire  quis  malit,  a^ro- 
taiioncro  illam  paulo  prius,  et  ad  siiperioris  anni 
exitum  retrahi  posse ;  quin  imo  ei  perquam  commode 
tieri  senlimus,  ita  Umen  ut  epistola  ipsa,  qax  de 
ejiis  cegrotaiione  inscribiliir,  non  modo  iriginta  posi 
dies,  quibus  ardore  febrium  jttgiter  aistuatit^  sed  etiain 
recepla  jam  valetiidine  post  initam  strictioris  vliae 
raiionem  exarau  sit,  ul  jam  quae  alios  scandalizarenl, 
atperior  victut^  puUa  iunica^  soccus  vi7ior,  apud  saecuh 
homines  excusare  opus  esset. 

XXXl^X.  Scripta  paulo  post  superiorem.  ~  Iluic  iti- 
dem  epistolae,  qiiae  de  obitu  Btaesiilx  Comolatoria 
est  ad  Paulam,  suo  loco  asserendip,  superioris  ipi^a 
argumeiila  inserviunt.  Nimiruin  scripU  est  post  qua^ 
tuoT  ferme  menses,  ex  quo  Blsesilla,  secundo  quodam» 
modo  propositi  se  baptismo  laverai^  id  est  a  saeculi 
cultu  ad  Dominum  sese  converterat.  Quae  riirsns  sub 
epistolae  finem  cum  de  se  loquens  inducitur,  tanto» 
riim,  inquit,  annorum  labores  (aeiemae  sciiicet  vit;e 
prxmium)  ego  in  trtbus  mensibus  consecuia  sum»  Uiide 
inieiligas  subductis  rationibus,  unum  ferme  meiisem 
ab  ejus  obitu  ad  epistolae  tempus  inlercessisse ;  simnl- 
qae  hanc  a  superiore  non  nisi  triuin  mensiuin,  aut 
aiiquot  etiam  dieriim  spatio  posieriorcm  esse. 

XL.  XLl.  et  XLII.  ScripttBcirc.  an,  385.  —  Romae, 
eoque  tempr^re,  quo  maxiina  jampridem  Harceliam 
inler  et  Hier(»nyinum  necessitudo  intercedebat,  tres 
isi9  epislohe  datae  sunt»  quae  ncc  secum  iiivicem 
coDnectanlur,  nec  ad  Buperiores  respeclum  habent, 
exquo  ordinem,  singularemque  epochara  sutoere 
qnis  possiu  Cum  iUque  non  minus  commode  ad  su- 
periorem,  quani  ad  bunc  anniim  rcferri  possiiit,  vi^ 
sniD  est  tamen  buic  s:itius  illigari^  tuui  iie  iliariim 
qoae  sibi  invicem  succedunt  series  intermiuereiur, 
tum  ((uia  iili  magis  videantur  tompori  accedcre,  quo 


PRiEFATH).  LVni 

383.  —  Trigesimam     mngnam  sibi  iDvtdiam  cretYit  Hieronymus,  ot  etiam 


Roma  discedere  compolsus  sit,  qood  Urbis  vitia, 
pravasque  bomtnum  qiiorumdam  sententlas  carpere 
cepisset,  atque  impiignare. 

XLIll.  Seripta  an.  385.  —  Quadragesima  tertia  ad 
Marcellam  ascribi  iis  temporibus  solet,  quibus  Hie* 
ronymus  cura  jara  Roma  evasisset,  plurimis  late  re- 
gionibus  peragratis,  non  iU  pridem  in  Bethleemi 
specu  constiierat.  Quae  nobis  minime  arridet  sen- 
tentia  :  quandoqnidem  ille  ruris  quietem  cum  urbis 
tumultibus  atque  iiicommodis  comparans,  non  lam 
Marcellam,  quani  seinetipsum  horutur  ad  sccretam 
aliqtiam  solitudinein  arripiendam,  ul  a  prssentibiis, 
qtiae  ob  oculos  ponii.  Roina  negotiis,  atque  iiiipi*di* 
mentis  vacarent.  Haec  vero  commodius  noii  videntur 
intelligi  posse»  quam  cum  Romani  eum  incolatus  tae- 
deret,  quod  etiain  ex  reiiquo  conlexla  liquet,  atque 
inde  disccssum  suum  aniino  jain  pararet :  quae  notae 
hujus  anni  sunt  nun  obscur.i!.  Neque  vero  alia  de 
causa  arbitror,  doctos  viros  haiic  epistolam  posi.. 
an*  388«  distuiisse,  quaro  quod  Cloginm  Bethel,  toti* 
dem  verbis  ex  epistola  Paulae  et  Eustocbii  ad  Mar« 
ceUam  descriptumy  huic  etiam  perperam  et  coninr 
Mss.  Ildem  in  amiquis  ediiioBibua  aubjiingerotiir. 

XL1Y«  Serip^  cwc.  idem  tempu^  —  Uaoc  qooque 
omnittai  qiiae  ab  Hieroiiymo  acripide  sniil,  brevissi 
mam,  aec  nisi  paucorum  versuiim,  nemo  miquam 
roodo  si  aitente  perpeiiderii,  sibi  perauadQ3t  ex 
eremo ,  tam  dissiia  regioue  miasam  fuiaae,  ut  abee»' 
lia  eorparwn  (quod  sutiin  initio  aiictor  lesutnr^  spi» 
ritue  confabulaiione  kvaretKr ;  siqttidem  neqae  operaa 
pratiuro  erat  in  eum  fiiiem  um  exigna  scripaisse,  el 
qttibiia  non  uiai  parva  quaedam  munoscula  per  Jocmn 
allegorice  inUrpreiaAar.  Accedit  ex  tois  esse  rauDeri* 
bus  $eUa$,  quae  dono  quidem  dari  a  praesentibus  poa* 
siniy  longius  autem  a  Marcella  milli  volulsse,  Roroa 
sciiieel  Palaestinam,  et  gravissimo»  eoque  rursua. 
inutili  dispendioy  par  non  est  eredere.  Reliqua  eliam 
bujos  litterulae  comroau  indicio  nobis  sonl  ad  abaen* 
tes  quidem  mutuo  conspectu,  sed  una  Umen  in  ctvi^ 
Ute,  scilicet  Romae  commanentes  fuisse  ex:iraum. 
Proinde  ipsam,  ul  et  saperiorem,  qoas  Manian«u8« 
aitique  docti  homlnes  immerito  suis  locis  exputeranl» 
noa  propri»  classi,  ac  sedibas  poslliminii  Jore  resU» 
tuimus. 

XLV.  Scripta  men$e  Auguslo  an*  385.  —  Postre- 
mum  secondae  classis  locuni  obtinet  ad  Asellam  epi* 
stola  XLV.  cujtts  ferme  omnltim  certissima  Epocha» 
atqoe  expeditissima  raiio  est.  Eani  HieronyiDus  cum 
jam  navem  eonseenderei  de  Babgione^  ul  loqui  amai, 
Jeroeoiymam  (Roma  scilicel  ad  Eremiim)  r^i^Mfifnis^ 
raptinkJUm  doiensque  conscripnt.  Porro  iit  ex  onliiie. 
idem  eaarrai,  conira  RnfOn.  I.  3.  Mensa  augueta^ 
/I«N(t6«|  Jbeatfs,  eum  sancto  VineeHtio  prabgiera,  ot^ 
adoieeunte  fraire  (Paoliniano)  alnsque  monaehio^  im- 
vem  in  It^maao  voriu  securus  aecendii,  Unlus  Ignmr 
eiusdcmqiie.  Augiisti  roensis  epistolaro  lianc  esae  mt» 
niroe  dubitare  liecal;  ipsum  vero  Augnsiam  bnjua 
aniu  38S.  ccnscnduin  platilssime  ex  aliia  epistoloi 


LIX 


Torbis  conflciW.  Eniflli  Tero' soperiori  384 
iieqiuiqiiam  polesl»  siqiiidein  conska  nctn  nisi  fMMi 
Damadi  merlem,  quem  hic  Beaim  memorias  voeat,  ac 
laudal,  quiqne  non  anle  Deeeinbrem  ejus  annt  diero 


rUiCKATia  ht 

iribui      obiU,  Hieronymum  discessisae.  Sed  neque  lioet  po^ 


sleriori  386.  ascribere,  quod  eipressis  verbis  ipse 
tesietur  non  nisi  pen$  triennium  cum  ei$  (id  esi  Ro- 
roanis)  vixi$$e^ 


EPISTOLJC  niir  GLASSIS 

QCAS  HtBRONTlftUS  AB  ANIfO  386.  E   BETHLEEIftl  MOIIASTERIO  8CRIP9IT  USQUB  AD   SiEGUU  QUARTIc, 
FINEM9   DAIftNATUMQUE   IN   ALEXaNDRINA   STNOOO  ORIOBNBM  ANNO  kQ(k 


XLYI.  Scripta  «ly.  386.— Tcrtiamclassem  abalie- 
na  quidem  epistota  ,  Pau<ae  seilicet ,  atque  Eustochii 
incipimus ,  sed  qme  lamen  et  in  viiligalis  ctditionibus 
ac  Mss.  recepia  sii ,  et  cui  coiiscrrbend£  seiisus  prae- 
•titisse  Hieronymus  videri  possit.  Ea  vero  neque  ante 
konc  annum  386.  ullo  modo  censeri  potest,  cum  anne 
soperiore  Paula  Jero.solymam  iiavif arii ,  neque  post» 
poni  commode,  ciim'ex  ipsius  episiola»  hiKio  ficHe 
consiet,  priinam  slatim  scrihendi  occasioncm  sonetas 
flHilieres  arripiiisse,  ut  qiio  citius  Hen  puluisset,  Har- 
cellam  allicerent  ad  sancta  loei ,  qu^e  modo  ips»  lu- 
siraverant ,  ei  ad  soKtudines  in  quas  se  receperani. 
i§ett$urtmt  iDqninnt ,  earitae  non  Imbet,  et  impaliettiu» 
needt  modum  ,  et  deriderium  non  $u$Unet. 

XLVIl.  Smpla  forte  an.  395.  —  Ab  superion  anno 
ad  hunc  usque  393.  nuilas  intenire  est  Hierotiyml 
epistola» ,  qu.i!  hujus  ferme  septennii  lacunam  iinple- 
Mt.  Fortasse  commenlarils,  altisquc  lucubRitionibus 
cudendii  in  Beihlemi  s|ieeu  oecupalus,  diu  epistolare 
ofAcium  S.  Doclor  intennisit;  niide  neque  in  stioruin 
operum  Catalogo,  qucro  ad  annum  usque  302.  Tlieo» 
dosii  Principis  decimum  qiiartum  digessit ,  per  id 
temporis  aliquid  epistolaroin  receiiset ,  qiiod  aliis  de- 
derit ,  si  quas  ad  Paulam  ,  et  Eustochium  quotidie 
scribi  dicil ,  excipias.  At  ill;e  vel  ex  iis  sunt ,  qiiae 
comtneniarils  prapfigunttir  aliisque  operibus  pracfatio- 
nis  loco,  vel  si  diversae  ab  iis  indicanlur,  ad  nostram 
usque  9Katem  non  dcvencrunt.  Igiiur  quiu  en  eo  lera- 
pore  prtm.i  occurril,  h:f*c  est  ad  Desiderinm  epistota , 
cojns  aeias  qiiam  asserimus,  liac  ratioiic  noii  obscure 
colligitur.  Petierat  ab  Hteroiiymo  DesideriMS,  ut  sifei 
quae  elucubrasset  opera  describi  faceret :  ail  quein  ille 
cum  pieraque  im^orio  ^df/iofiM  honore  vulgata  jam 
esseni ,  nihil  inisit ,  ne  eadem  foriasse  mitieret ,  quae 
jam  haberei ;  sed  libruin  de  Scriptorihus  Ecclesiasticis 
monet,  ut  apud  Marcellain,  aut  Domnionem  legat ,  in 
cttjus  voluminis  calce,  cum  qti»  usqne  ad  annum 
TJieodosii  principis  (leciiniim  quarium  conscripserat, 
breviter  annotarentnr,  qiiidquid  de  liidice  roinus  ha« 
buissei ,  ul  describereniur,  moneret.  Euimvero  Hie- 
ronymus  quae  ad  illuin  usqiie  diem  scripsisset  plos 
roinus  omnia  eo  in  cntalogo  coniineri  supponit;  si 
qiia  enim  practerea  extitissent  srripta,  illa  procnl  do- 
bioadjioere,  eorumve  ineiitionem  ingerere  debuissel; 
quod  ciim  minime  prxslet»  indicio  est  vlx  aliquid 
supra  habuisse,  quod  anxie  poslulami  amico  Indicaret. 
Assignandus  iiaqae  epistolas  non  immerito  esi  annns 
ilie ,  qui  conscripto  iibro  de  Viris  lliosiribus  proxime 
aucccdify  iiimimm  395.  kimcisi  Ticri  potuisse  non  dif- 


fitemor,  ut  receptiura  opuscula  hahere  se  pnrmonue- 
rit  Desideriiis,  qiiorum  occasione  alla  abs  Hierotiymo 
pctcret.  Sed  ejns  rei  nuirum  in  epistola  vestigium  est« 
isque  praelerea  fuit  Desideriua,  nisi  follimur,  qui  non 
nisi  per  id  temporis  Rom»  diversatus  commode  10-* 
telligi  possit :  siquldem  mius  idemque  est  cum  celebri 
Aquitaiio,  qiii  haud  multo  post  in  Palaestiiiam  migra* 
vit,  unde  discerfens  an.  598*.  dona  quaedam  Hieronymi 
nOiiiiiic  ad  Vitalem  delulit;  lum  Preshyter  jiissus, 
HieroByinum  horutus  est ,  ut  scriberei  contra  Vigi- 
laiitiuin  :  in  quam  sentcirtiam  aFibi  siio  loco  non  levia,, 
ut  nobis  videntur,  arguinenta  congessimus. 

XLVIII.  Scripta  an.  395.  vel  $eqnenti$  initio.  — 
Scriptis  conlra  Jovinianum  libris  ,  istliKC  succedit  ad' 
Pammachium  Episiola,  cni,  ut  ipse  Hlcr.  ait,  AntXo- 
ymrifiyiif  ut  po/«i,  et  EpUtola  diuerui  longiore.  Id  porro- 
compertum  est ,  conira  Jovinianum  ,  qiiem  heic  jani. 
Paramachii  opera  damnatum  noiat ,  vel  ad  superioris» 
anni  exiiiim,  vel  incunle  lioc  anno  395.  Hieronymum. 
styluin  acuisse  :  epistolam  vero  ipsam  seriiis  quanr 
post  annum  putare^  nil  cogit.  Quod  ut  etiam  aliis  ar- 
gamentis  probari  possit,  ilbid  in  primis  afferre  placet, 
qwMi  ex  pracfationc  commentariortim  in  Jonaro  erui- 
tur,  qiiaiidoquidem  alijirum  aliquot  epistolarum,  qua^ 
hinc  subsequuntur ,  ex  ordine  qiio  siiigulae  recensen- 
tor,  lempus  determinntur.  Triennnm  ,  inqult ,  drciter 
/htxit  pottifuam  quinque  propheta$  inlerpretatue  $um , 
Micheam ,  Naum ,  Ahacuc  ,  Sophoniam ,  Uagaum  ,  et 
aUo  opere  detentue ,  tion  poiui  imptere  quod  eeperam. 
Scripsi  enim  tibrum  de  ltlu$ir\bu$  Viri$,  et  advereun^ 
Jetinianum  duo  voiumina;  Apotogeticmn  quoqne,  et  de 
optimo  genere  inferpretandi  ad  Pammachium ,  et  ad 
Nepotianum,  vcl  de  JSepotiano  duo$  tibro$,  et  atia  qua 
enumerare  iongum  e$t.  Hoc  porro  circiicr  triennium  ab- 
anno  392.  ad  ctijns  ffnem  et  librum  de  Scriptoribus^ 
ecclesiasticis,  et  contra  Jovinianum  scripsit  ad  initium 
usqne  390.  suppiitandum  est.  Nam  qiiod  Tillemonliua 
Hieroiiyini  lociim  sollicitat,  et  quadriennium  pro  tricn- 
nio  substitui  deberc  pufat ,  id  ab  omni  veritatis  specie 
tam  abhorrere  demonstrabimus,  quam  qnod  maxime. 
Inleriiii  cum  isthncc  C|iistola  qnam  ibi  Apotogeticum 
vocat,  el  qiiae  ipsi  aliera  jitncta  est,  XLIX.  posl  tantt 
lemporis  intervallum  daUe  sint,  ul  diu  advcrsariorum 
qoerelas  dixisse  potuerit  Hreronymus  dissimiirasse,  ei 
tam  longe  vulgati   sint  libri ,  ut  aiiquanti  ex  Vrbs 
venienle$  $iin  lectitarent ,  qwe  Romce  excepi$$e  refere- 
bant ,  non  immerilo  colKgimos  clrciter  unius  annl 
spalium  cflloxisse,  erque  adeo  393,  finem,  aot  Cft;uen- 
lis  iniiium  tribui  oportcfe. 


Ul 


PRjBFATia 


LXII 


ILIX.  iuperkri  juncta.  —  Haec ,  ot  modo  aitnoM^ 
viinus,  juncia  eral  superiori,  eodcm  scripia  tempore» 
aique  una  ad  Pamrnachinm  missa. 

L.  Scripiackc,  an.  594. — I>olet  moiiacbnm  (fnem- 
dam  niffligerulum  suis  conira  Joviniatiumlibris  adhnc 
-eiiam  delrahere,  f^M ,  Inquit,  deM$set  vel  ar§uere,  uel 
inferrogare  pertUierae ,  quod  vtr  eruditu$  et  nofnfii  fecH 
PammachiuM^  eui  «nt^vyivaftijy  ul  polui,  el  epistota  dis- 
serm  iongiore.  Quare  si  prioris  ad  Pammaciiium  epo- 
cba  legilima  sil,  hanc  haud  iiiuiio  post,  sive  ad  aimi 
394.  inilioro  referendam  e»se  inanrre^inni  est. 

Ll.  Scripta  circ,  idern  tenipus,  —  Epislulam  f|nam 
paulo  anle  Onece  scripseial  Epipiianrus ,  iti  Etioebii 
Oremonensis  gratiam  latine  Hieronymiis  explicsivii , 
hoc  eodem  amio  594.  Idque  ex  eo  salis  apertecoiiil- 


es  Ifeiduel  Eraigelio ,  dHse  ref iquae  ex  Paalo  ad  Cfv- 
rinthios  petnntar.  Yerura  qaod  neque  illam  in  Caia- 
logo  enumerat,  Reque  iti  illa  snos  in  Matthaeum 
commentarios  cilat ,  indicio  est ,  et  posiqu:tm  de 
llliisiribus  Yiris  scripsisset ,  sive  post  an.  392.  et 
antequain  MaithaRumexplanarei,  id  est  ante  398.  fuis- 
se  exaratam.  Quippe  ex  Hleronymi  more  neuirum 
credi  par  est ,  vei  Exegeiicam  Sacrarum  liiterarum 
episiolam ,  si  tum  temporis  eliicubrassel ,  cateris  ac- 
censere  ,  vel  si  eamdeiii  quaesiionem  siio  loco  expo- 
snerat,  nullain  ejus  operis  ineittionem  injicere  voluissc. 
Ulud  igiiur  rerme  quiiiqnenniuin,  quod  bisce  terniints 
olaudiiur ,  cerla  hujus  opisloloB  cst  ep(»ch:i.  Qnod  la- 
nwn  proprius  ad  an.  59i.  eam  dlcetnus  perlinere, 
fecil  doclonim  bumiiium  aucioritas,  alque  bujusmodi 


ciiiir ,  quod  LYH.  qnam  iiiTra  expeiidenies  ad  395.      conjeciurii.  Hler.  duin  »d  epislola.'  titieni  de  corporom 


prioreni  partem  pertinere  osicndemus ,  isibxc  anno , 
et  sexmensilms  prijecesserii, 

Lil.  Seripta  hoc,  an.  594.  ^  Cum  hanc  ad  Nepo- 
liaiium  de  Clericoruiii  -viia  epistolura  scribcrei ,  uUro 
annum  hunc  594.  ipse  Uien>nyinii9  Jetiotavil ,  qiii  in 
fine  cogi  se  dixtt ,  lapidalo  jani  Virginilatis  iibelto , 
quem  S.  Eusiatltio  Eomw  scripserat ,  post  annos  DE- 
CEM  mrsHS  Betkleem  ora  reserare,  Esl  autem  Jibelhis 
iUe  epist.  ^.  quam  ad  an.  384.  dixiinus  peVlinere. 
fittrsosv  nt  panlo  supra  ex  pra^falione  in  ienam  anri- 
madTerlimua ,  eo  ibi  ordine  censelur ,  ut  Honnisi  ad 
hunc  :Sniium  commode  relerri  p«ihsit. 

\M.  Scripta  drc,  idem  temp.  —  Acceperat  a  Pau- 
Imo  Hieronymus  suavissimas  lilieras,  qum  a  principio 
amicitiamm  ( quod  indicio  esi  nullas  pritis  utrinqne 
missas  ffuisse  )  fidem  probatm  jam  ei  veiiris  amieitite 
prmferebant,  lllis  respoiidel  Itac  episioia ,  qua  cum 
pltiribus  ejiis  stodinm  ac  sciendi  ardorera  laudavissct, 
eutn  maxtine  horintur,  ut  veiit  perfecte  sseculo  renuit- 
liare ,  el  divitiarttin  funem^  qu%  eum  adknc  detinekai, 
vetHii  navicutam  in  soto  hmrentem ,  priBcidat  magis , 
quam  sotvat :  nimtrum  ul  quae  sibi  supererant,  posses- 
siuDCulas  omnino  dimiiterei ,  iiec  curaret  qiiam  sa- 
pieiiier  venderet  in  pauperum  ushs  ,  quando  impedi- 
iiieiilo  esse  posseni,  dum  caute  ei  pedetentim  recrastinat^ 
et  diem  de  dU  trahil,  Cum  igior  cx  S.  Paulini  viia  , 
ejusqne  epistolis  terlia  et  quarta  comperinm  sit,  illum 
an.  594.  dudum  iitcepisse  partetn  bonorum  suoriim 
vendere,  seque  terrenis  rebus  abdicare,  facile  ex  su- 
perioribus  colligas,  ad  eumdem  huncaoDum  Hierony- 
mi  episiolam  esse  refereitdam. 

LIY.  Scripla  sub  fin.  an.  394  —  Hujus  astatem  epi- 
stolx  quam  ad  Furiam  scrlbit ,  fpse  Hieronymus 
indicavit ,  cum  Scio  me ,  inquit ,  anle  koe  ferme  kien" 
nkm  edidisse  Hbros  contra  JoviMonnm.  Eniravero » 
ut  aKbi  nec  nno  In  loco  diximus  ex  praeCsitieD. 
commeiitarior.  in  Jonam,  et  suo  loco  Aisiasasseren* 
dum  est,  sub  inilium  anni  393.  eos  contra  Jovlfiianam 
Itbros  S.  Doctor  composuil,  quibus  si  ferme  biennimn 
addas »  ad  finem  devenics  394.  quem  huic  epistol» 
assignamus. 

LY.  Scripia  circ,  idem  iempus,  —  Tres  hac  epislola 
quicsiiones  e  novoTestamenloexplicat,  quarum  prima 


resurredlone  dtsputat ,  ei  s>nsu ,  quo  Cbristus  Deo 
Patri  omiiia,  seque  landem  ipsum  dlciinr  siibjeciurus, 
nibil  data  occasione  coiitra  arigonein  iiitutii,  inio  ea 
ferine  iiiierpretandi  ratioiie  usus  csi,  qtia  se  oslende- 
ret  iii  cavcnda  Oiigettis  docti iiia.  quain  posiea  culpare 
cospit ,  miiius  esse  sollicitnin. 

LVL  Scripta  circ,  mi.  394.  —  Cui  e  diiobus  annls 
504.  et  395.  isilixc  Ai^ustini  ad  Hieronymuni  epistola 
sii  ascribenda,  noii  satis  exploralum  est.  El  quidem 
facite  hicitnarei  aiiimus  in  annuin  594.  cuin  adhuc  in 
Presbylerti  niunere  Augustinus  inerereitir ,  sed  ne 
diutius  lectoreni  moremur,  atque  actum  «gere  videa- 
mur,  ipsa  Benedicilnorum  Ediitirum  S.  Augusttni  in 
h.iiic  rcm  argumenla  subnectimus.  Sub  initium  ,  in- 
quiunt,  hujus  episiotm  taudaiur  Atypius,  episcopatem 
dignitatem  post  snum  ab  Hierongmo  regressum  jam 
consecutus.  Porro  Atgpii  jnrofeclionem  in  Pateestinam 
ad  an,  594.  revocat  Baronius,  promotionem  ejusdetn  ad 
episcopatum  in  an.  594.  Est  igiiur  Kpistota  tioc  anno 
59 1.  aut  certe  an,  595.  scripta;  non  serius,  cum  eam 
Augusiinus  seripserit  nondum  Episcopus ,  ex  Epist.  heic 
404.  numero  2.  Hue  facit  quod  Hierongmi  de  Petro 
reprehenso  a  Pauto  senieniiam  hie  improhatam  cxagiiat 
iiidetn  Augustinus  ( laciio  tamen  auctoris  nomiiie  )  fn 
Libro  de  Meudacio,  cap.  5.  et  20.  quod  opustulum  \n 
Retractat.  Lib.  I.  inter  itta,  qute  scripsit  nondum  epi- 
seopus  poslremo  toco  repouil, 

LYIL  Scripta  sub  fin,  an.  395.  —  Cum  ex  hat: 
epistfda  non  modo  illa  ,  quam  supra  recoiisulmtis 
Epiphanii ,  sed  pteraqiie  Origeni:tn:c  caus»  momenla 
pendeant ,  negotiuin  facessit  in  ejus  Epocha  cerio 
as>erenda  dociorum  bominum  auctorrlas,  quam  afibi 
notiqnani  expetidimus,  ne  stiidiosum  icct/>rem  diatius 
iiioraremur.  TillemontiDS  enim,  ac  Mariianxus  ad  an. 
396.  referunt;  et  conterrmieus  noster  Card.  Norisins 
biennio  post  scriptam  arbiiratur.  Sed  Norisium  qood 
speclal «  eum  credo  in  errorem ,  Hlud  tnduxit ,  quod 
aiite  XX.  annos  Eusebii  Cfaronicon  a  Hieronymo  la- 
litie  versum  fulsa  lectione  deceptas  legerit ,  com  ibi 
qaindecim  pro  viginti,  sive  XY.  pro  XX.  Romanis  no* 
ris,  qwti  facile  in  scribendo  perroisceoiur,  ac  fallant , 
omnino  legeiidum  sit.  Hlud  cnim  in  se  operis  SQSce» 
pisseHictonytnum  ctim  ConstMiititiopoll  csset  an.  580. 


LlHl 


PRiBFATIO. 


LXIY 


m  lamqoeeeri»  leslimoiiiiseoiisiat ,  ui  nemoniHiuam 
in  dubium  revocavertt.  At  si  mendosaro  epistol»  If* 
ccionem  reiinere  voluerimiiB,  jam  iion  laDtum  ad  396. 
sed  ad  ipsum  saMnili  finem  eam  rererre  neeesse  sit : 
quod  ab  omiii  veritaiis  st>ecid  immane  quanium  ab- 
borreat.  Sed  ab  altera  eiiam  opiiuone  revocant  nos 
subjecia  raltonum  momenia.  Enim  veni  quo  tempore 
haiic  epistolam  Uier.  scribei»t,  Hesychiuin  vlruin  €oii« 
sularem  dudum  {{)  Tbeodosius  capiiis  supplicio  da- 
miiaverauSed  ipseTheodosius  aun.595.  Januarti  men- 
sis  die  17.  falo  ftincios  esi ;  iiec  ab  eo  bta  in  Hesy- 
chiuiii  capitis  senieiiila,  ut  serius,  nisi  ad  ejus  mensis 
iniiium ,  uleumqiie  potest  inieiligi.  Circa  idem  ig ilur 
tempus ,  cerie  eodem  aoiio ,  imo  priore  aiini  parle , 
ipsa  faaec  epistola  daia  est ;  nain  dudum  adverbium  iia 
djciuir  de  exiguo  tempore,  ei  praecipue  ex  Uieronymi 
8eiisu,ac  more,  ui  \\x  tum,  ac  modo  praeieritam  signei; 
iiec  si  quaiido  a^Mid  alios  inferioris  iioue  scriptores 
liilius  porrigiiur,  ad  ititegrom  lanien  aiiiium,  et  quod 
excurrii  spaiium  sigiiiiieandum  sumi  unqiiam  polest. 

Ad  li«c  rdiqiii  etiaiii  episloiae  cliaracieres  iii  idem 
teiiipus  M|ipriiue  cooveniunl.  In  toties  latidaia  prmfa- 
lioiiecomnieiilarioraui  in  Jtmani  ipsi  ad  Pamniaeiiium 
Apologetico  subdiiur,  alque  iiiler  alia  o|iera  computa* 
iur«  qm  per  irtemtinm  ab  ineuiile  an.  393.  eliicubraia 
sunC ,  ut  minime  in  noslra  hypolhesi  neoesse  sit  vtm 
textui  S.  Doctoris  iiiferre ,  quod  ex  pra>concepta  opi- 
Rume  Tillemotitius  Tacit,  ubi  ^uatfrieifiiiiim  pro  irieii- 
uiii  Ifgeiidiiiii  nionet«  reclamanlibus  simol  uiia  cunctis 
Mss.  alqiie  edilis  iibris  ei  recia  teinponim  ratione. 
Rursua  si  ubi  de  Giironici  versioiie  in  hac  epistola 
mentio  eat»  iii  voce  oc^ftt^t  lapsus  agnoscaiur  qtieiu- 
adiiiodiim  oportM»  eonlooduBns ,  et  iocum  noatro 
periculo  emendari ,  illa  quoque  Epocha  isti  optime 
coiisoniibil ,  quoil  uitiuruin  si  aiiiiis-  580.  qiiindecim 
superaddas,  cuulicies,  qiiem  epistolx  assignamus  595. 
Ad  extrdnium  annus  atque  anui  dimidiurn  ,  quo  Epi- 
phanii  superior  epislola  ex  Grxco  iranslaia  apod 
Eusebium  latuit,  onde  hsec  Uieronymi  inilium  sumii» 
perqiiam  commotie  sitppulanlur ,  til  plane  isnmerito 
^ideas  a  Tilleinontio ,  qiiod  stepe  facit ,  S.  Doctorem 
de  iiicuria  in  recensendis  aniiis  acciisari. 

LVIIi.  Scripla  chrc.  euwdem  an.  395.  —  Theodosii 
Paiiegyricam  Oraiionem,  quain  modo  Faulinus  elocu- 
braverat,  cutn  legissei  llieronytmis,  pluriinum  iaudat 
liac  Epistola,  quam  ad  ejus  auctorein  Paulinum  misit. 
Hinc  ex  ejns  Orationis  epocha ,  non  obscore  licel 
ipsius  epistola:  lenipus  invenire ,  siquidem  iilam  as- 
serll  Geimadius  c.  48.  fiiisse  a  Paolino  dicalam  ipsi 
Tbeodosio,  quein  supn  eliam  aiiimadTerlimus,  priori 
roeiise  an.  595.  siipreinum  diem  obiisse.  Rursus  uon 
anie  sepiembrem  stiperioris  aniii  594.  scriptam  fuisse 
eviiiclt  ipsum  PanegyricaB  Orationis  arguraeiiium,  Vi- 
etoriae  nemiie,  qtiam  de  tyrannis  Haxiino,  ntque  Eu- 
genio  Tbeodosius  retulerat :  quoruin  alter  Eugeniua , 
iMiii  prius  eo  men$:e  deviciiis  esi »  atqtie  occisus.  Ipsa 
igilur  iiaic  epistola ,  qua  de  ini;enii  relicilate  iu  eo 

(«)  Suniqai  Diitf um  prsnomen  lleisychio  fliisse  asseranl, 
foibus  adeo  dicilur,  Dudm  Besyclnus.  Vid.  Basnag.  hist. 
/ud.  lib.  III,  cau.  II.  pag.  54.  Hic  est  loiu.  V.  ul  iiiscribi- 
tur,  sire  tomi  Itl,  (.>ai*s  1. 


opere  exomando  com  Paulliio  gralulamr ,  e:qne  gra- 
llas  agii,  ad  euindem  anuum  595.  forusse  tamen  sub 
flnem  est  referenda.  Huc  faciunl  pleraque  alia  argu- 
meDla,  aique  illud  praccipue,  quod  ex  Vigilanlio,  qui 
sub  episiolae  Giiem  laudaiur,  depromi  solei.  Bic  enim, 
qni  nunc  diciliir  dlscedere  Palaestina ,  et  fortasse  lit- 
lerarum  ad  Paulinum  portiior  fuit,  aderat  umen  anno 
siiperiori  594p.  exeiiiite,  quo  lempore  subiio  lerrxmotu 
de  noclis  medio  perterrltus ,  ac  nudus  exiliens  abtque 
tunica ,  iii  aliorum  coiispeclu  oravit ,  quam  illi  tarpi- 
tudinem  Uieronyinus  exprobrai  in  eo  libeilo,  quem 
contra  ipsum  VigihiniiHin  Inscripsit. 

LIX.  Scripta  au,  595.  vd  596.  —  Inter  alias  e  Novo 
Tesumetuo  quxsiiones ,  quas  Hieronytno  enodandas 
proposuerat  Marcelia ,  ea  erat  secundo  looo,  quam  se 
per  irantiium  in  €ju§  OpMcic/ts  legisse  dicebat ,  quod 
Agni^  qm  tUmt  a  dexlrii,  ei  hmdi,  qui  Hani  a  tinislrit , 
Chrietiani  estent^  atque  GeHiilet ,  ef  tiofi  poliut  boni  ei 
nwli.  Gui  Hieronymus  ,  ut  se  hnc  aliquando  dixisse 
noii  recordari  profiteatur ,  quantuin  umeii  dictanii 
siibiio  occurrit,  in  secuudo  volumiiie  conira  Joviuia- 
iium  hoe  super  eapUulo,  sive  de  eo,  quod  in  eatndem 
quaestioiiem  eadit ,  ubi  pi§ce6  mali  a  bonis  piscibus 
separanlur,  se  dispuusse  non  inficiatur.  Exinde  vero 
non  obscure  lieet  argumentari ,  post  onum  saltem , 
aiqiie  aiterum  annum  ab  exaratis  cooira  Jovinianum 
libris,  Epistolam  fuisse  eunscripiam,  siquidem  neque 
alia  Opuscula  quam  qitse  in  Pr:efatioiie  iii  Jonam  me- 
moraiiiur,  et  ab  anno  59i  ad  595.  exarau  sunt ,  vi- 
detur  Uarceila  prasoculis  habuisse,  neque  Uieronyrous 
tuin  demum  a  se  editos  conlra  Jovinianum  libros,  quin 
iino  noa  iu  pridem  vulgalos  iiotat,  ui  rem  atiimo  re- 
peienti  locn  occurrerei. 

LX.  Scripla  tub  tnilium  an.  596.  —  lu  lianc  ad 
Helitidorum  de  Nepotiani  mone  epistolam  an.  596. 
iDitto  affingimiis,  iit  ne(|ue  ultcrius  difl*erri,  quod 
passim  ducti  immiiies  faciuut,  iieque  rursus  praeponi 
posse ,  certis  argumentls  credamus.  In  pritnis  cert9 
certius  est,  deheri  illain  eo  circiler  Irienuio  condudi, 
quod  ab  exeuute  an.  593.  iii  pniifaiione  comtnenia- 
riorum  in  Joiiain  ipse  Hieronymus  cetiset ;  non  enim, 
si  ad  annum  usque  597.  curo  Tillerooniio  produ- 
caiur,jam  Iriennium,  sed  quadrienoium  cflluxerii. 
Nec  minus  exploratum  est  ante  596«  prodire  non 
poluisse ,  siquidem  trium  Gonsulariiim  ,  Timasii , 
Runini,  et  abundantii  miseralMles  exitus,  qui  labente 
superion  anno  595.  contigerunt ,  en:irrat  ;  et 
Abmidantium  qiiidem  non  Sidoiie ,  quo  priniiim  fiie- 
rat  relegatus  ,  sed  Pityunie  exulem  nout ;  Ruffinus 
vero ,  quem  priorem  btstorici  produnt  ali  aitissiino 
fortuii»  gradu  excidisse ,  non  nisi  die  27.  novembris 
eecidil,  atque  occisus  est.  Quamobrem  solemnis  ca- 
vendus  est  error ,  in  quem  iion  satis  bene  intellectis 
S.  Hieronymi  verbis,  plerique  docti  viri  labuntur,  dimi 
ab  eo  did  puUiit  lios  illustrium  virorum  casus  ante 
biennitim  aecidisse;  quod  ille  iiequai|uam  dixit,  scd 
curo  Imperatorum  conditionem  deplorasset ,  ac  velict 
privatas  eliain  roinas  in  tesiimonium  adducere ,  eas 
qu:e  biennium  excederent,  se  roissas  iacere  profiietur, 
atqne  ut  cxtera  prxtermitui,  suo  proposito  dicit  suf- 


LIV  MAFAm 

fi^ere  Irium  nuj^  Comvkrtum  menos  estmi.  Ad  «x- 

iremum  illud  eliain  in  reiii  noslram  gravissimvm 

argumenium  videtur»  quod  neinpe»  cum  iradidisset 

liieronymtis  Orieiitem  antea  a  malis,  qDibis  aliae 

Romaii»  diiionis  parles  premebaniur,  fuisse  immu- 

nem ,  slaiim  sutMilt :  Ecce  tibi  anno  fnBterUo  ex  uUi- 

ndi  CaucatA  rupUnu  tmmiMt  m  not  non  jam  Arabim , 

^ed  SeptMrionis  lujn  tantoi  brevi  prorinaoM  percwnre* 

runt,  His  enim  verit)is  aperiissime  innuit  Huimorum 

€euies,  quas,  ut  sii»  rebeUi^fti  prodessent,  Riirfintis 

an.  395.  in  Imperii  teiras  immisii,  ut  amplius  dubiiare 

iion  iiceat  £pislolajn »  qii»  sequentis  anni  dicKur,  ad 

^(96.  esse  rerocandam.  E  contrario  in  eorum  8t;nten- 

lia,  qui  iiiam  adtiuc  lu  397.  differunt ,  explicari  nnllo 

modo  fiossit»  qtii  dixerit  S.  Doctor  Orieutem  superio- 

ribus  annis  praelia ,  alque  incursiones  bar(>aranim 

<^utium  minime  eipertum,  cum  ex  Claiidiano  in  Eu  - 

trop.  1.  1  •  aliisque  aticioribus  conslet  Barbarus  jam 

ab  an.  395.  Asiam  ac  Syriam  Tuisse  late  depopulatos. 

LXJ.  Scripta  an.  306.  circ.  fin.  —  Totus  in  eo  est 
Hieronymus,  ut  caliimuiam  Origeniame  lisereseos  a  se 
quam  longissime  repelliU,  ac  Vigilantium  Mcriter  re- 
prcbeiidat,  \aferrimum  bomiiiem,  aique  injiiriosum, 
qui  cum  e  Patestina  non  iu  pridem  discessisset  licta 
Teconciliationeamiciliae,  iii  ipso  ilinere,  quo  palriain 
tendelMii,  inter  Adriatici  marie  fiuctui  attfve  Alpes  Cot- 
itos  rursus  os  fQBtidum  contra  Hieronymum  aperire 
aosus  est,  ejusque  iiomen  late  inrarnare.  £x  quo  fer- 
jBe  communis  opinioest,  cui  nosqiioque  assentimur, 
tiuic  aniio  39i>.  episielam  debere  ascribi,  quandoqui- 
dem  constai ,  non  nisi  superiori  395.  eoque  ad  fluem 
vei^ente,  Vigilantiumeralu:stiiiacv»si$se;  qnod  pnu- 
Jo  supra  in  altera  ad  Pauiinum  Epistola  iiinuinuis. 

LXti.  Seripta  an.  396.  vel  397.  —  Annum  qiicm 
buic  ad  Tninquilltnum  Epistolae  tribuimus  ex  toio 
iermt  contexiu  non  incoiigrtiis  argumeiitis  eruisse 
nobis  videinur.  Origcniana  causa  turl>as  ciere  in  Ec- 
•desia  ium  temporis  incipicbat,  et  Romse  ea  demum 
de  Origi^ue  quaesiio  enit,  an  penitus  respuendus  esset^ 
cujus  bententiae  iion  nisi  quidain  Faustinus  in  te^ti- 
monium  adducitur,  an  ycrojuxta  quosdam  legendus 
ex  parte,  Hieroiiymtis,  qui  alterain  senientiam  pr»- 
ferre  neqvtaquam  dubilat,  eos,  qtu  in  amorem  Orige- 
nis  fitiiiiMfN,  vel  in  odium  slomacbi  sui  pravitale  du" 
cuntur^  assevit  maledicto  prophetico  subjacere  :  Vw 
kis  qui  dicunt  bonum  nio/iim,  et  matum  bonum,  Ad  iiaec 
Oceaniun  repugnare  illorum  iusaiii.-e,  qui  se  pateren* 
inr  Origeniaais  erroribiis  decipi,  tum  primum,  Tran- 
qtiillino  iiarranje,  gaudel  intelligere,  dum  ab  erudiio 
mo  erraniibus  subveniiur.  Oceaiius  autem  jain  a  su- 
periori  aiino  395.  Heiblemo  discesserat  cum  S.  Fa- 
biola,  ae  Romam  regressus,  quos  imbuerat,  Uiero* 
iiymi  sensiia  ac  doctriiuim  explicavit.  Niliil  porro 
uspiam  in  episiola  occurrit,  quod  notet  factiones 
bominum  pro  Origenis  nomine,  aut  de  Ruffino  que- 
lelas  replicet,  atqiie  ejusmodi  alia,  quae  in  roox  se- 
ciiiaris  tcrtio  quoque  verbo  ingeruntnr. 

LXIll  Scripta  circ,  an,  397.  —  Ex  liis,  qu»  sii- 
persuui  Hieionyini  ad  Tiieopiiilom  cpislolis,  plures 


LXVI 

eiiim  i'o4erciderunt,  ut  siiis  locis  monuimoa,  priorem 
locum  tenere  videtur  iathaec  brevissima,  qme  iieque 
ante  annum  396.  iieque  post  399.  revocari  commode 
potcst,  sed  illo  Terme  triennio,  qiiodam  veluti  ter- 
mino  ulriinquo  definitur,  ut  facilius  tanien  ad^fi- 
nem  396.  vci  seqiientem  397.  etiam  ex  aliorum  Do- 
ctorum  boininum  calculis  referendam  censeamiis. 
Mmirum  cum  essct  inter  ioannem  Jerosolyniitanum, 
ac  Hieronymum  dissensio,  quae  ex  Epiphanii  Episto- 
lae  occ:isione  inceperal,  diu  nostor  sustinuil  Tbeo- 
pbiiuin,  a  quo  dissidia  eomponcnda  erant,  erga  se 
reticenieni,  ejusque  silentiuin  pro  dispensatione  iia- 
buit ;  ncc  tamen  ab  orficiis  cessavii,  aique  EvangelU 
Vidnam  duri  Judicis  interpeilatricetn  est  tiiiitatus. 
Nunc  vero  acceptis  taudem  Tbeopbili  epislolis  argre 
paiiiiir,  se  de  ccclcsiasiicts  canonibiis  nioneri,  cum 
sibi  nibil  esset  aiuiquius  quam  Cfiristi  jura  servare^  nec 
Patrum  transferre  tcrmincs :  quibus  verbis  non,  ut 
prima  statim  rronte  videri  potest,  Pauiiniani  Tratris 
ordiiiaiionem  deieudi.l,  quam  dissidii  causara  pra^* 
texelmt  Joaiiues,  quod  potissimuni  iit  sua  Dioecesi  ab 
alieiio  Episcopo  consecratus  fuisset,  contra  quuni 
Ganones  jubent;  sed  veriu»  senietipsuni  tiieri  vult, 
qiii  jam  ab  an.  394.  cum  Jerosolymitano  episcopo 
Hon  commuulcarct,  qiia  in  re  sibi  addit  sufficere  no- 
nmnam  fidem  Apostoiico  ore  iaudatam^  cujus  se  esse 
participem  Alexandriua  Ecelesia  gloriatur.  Qund  vero 
improliet  Tlieopbili  consilium,  qui  rcmissius,  atque  tn 
mti//a  patientia  contra  Origpnistas  se  gererei,  arfiriiiet* 
qucmuliis  id  Saiiclis  (iispHcere,  iiednni  ille  Paucorum 
pomiientiam  prastoiatur,  nutriat  audaeiam  perditorum. 
et  factio  robustior  fiat;  hffic  si  cuin  Siiperioribus  com- 
ponanlur,  cominodiiis  quani  anno  396.  vel  sequenli 
intelligi  non  posse  facile  sibi  qtiis(|ue  pejsuadcat. 

LXIV.  Scripta  an,  396.  vel  397.  —  Ad  biinc  vel  ail 
superiorem  annum  passim  ei  jurc  merilo  referri  solet 
istba^e  ad  Fablolani  epistola,  postquani  videlicei  illa 
iiigriienlibtis  Hutiuoriiin  devasiationibus,  Betbieem, 
ubi  aliqiiandiu  constiteral,  relicta,  Roinam  regressa 
est ;  tuncenim  in  Urlie  dogiiise  eam,  indicant  fincc  in 
fine  epistolffi  verha,  iibi  Tertiilliani  qtiemdatn  lihrum 
de  vestibus  Aaron  in  indice  tanium  vidissese  asserens, 
Si  a  vobis,  inquit ,  propter  celebriiatem  Urbis  fuerit  m- 
ventus,  queno  ne  meam  siillam  illius  flumini  compareiis. 

LXV.  Scripta  med,  an,  307.  —  Anteqttam  com- 
mentarios  in  lialtlkaeum  scriberet  daiam  hanc  ad 
Priiicipiam  epistolam,  ha*c  nobis  persundent  in  Prap* 
fatione  eorumdem  Commentarioruro  verba  ad  Euse- 
bium»  Obsecro  ul  dos  exemplar^  rum  Romam  veneris, 
Virgim  Clmsti  Principimt  quce  me  rogavit  ut  in  Canti- 
cum  Canticorum  seriberem^  a  qno  opere  exclmau  asgrth- 
Wione  diuturna  spem  in  futurum  distuU.  Qujppe  in 
buius  epistol»  fine  promiserat,  si  vita  comes  fuerit^ 
expiicaturum  se  illi  totum  Canlicum  Canticorum^  quod 
cnm  a^rolalione  quinciue  mensium  (snpr.  ires  dicii) 
impeditus  perficere  non  potuisset,  Eusebinm  pqstea 
rogai,  nt  se  apud  Principiam  excuset.  Ex  quo  illud 
etinm  nobis  compertum  cst,  non  ut  alii  ac  praccipiie 
IMartianxus  senttuiit,  eidcm  Eusebio  cum  Romam 


IIVII 


nuBtkno. 


LXVltl 


prollciacerclurt  commttrJalam»  ab  eoqae  Principift 
rcddiiam  ipum  epistolam  (tunc  cnim  quod  in  Ganli* 
cum  caniicorom ,  qoemadmodttm  ilh  rogaTcrat,  non 
acripsisset,  camdetn  aegrotationem  Hieronymus  caa« 
aari  debuerat,  quod  iamen  miuime  facit) ;  aed  anio- 
quam  fiusebios  diicederet  missam  per  alium  quem- 
piam,  atque  adeo  aliquot  saltem  ante  aegrotaUoncm 
inenses,  puU  sub  anni  597.  medium,  fuisse  cxa- 
ratam. 

LXVI.  Scripta  eire.  /Iii.  «n.  597.  —  Tota  tempo- 
ris  raiio,  qtia  vera  hujus  episiolae  setas  asseritur, 
cx  LXXVli.  illa  qu»  de  mom  Fabhtm  inscribitur, 
repeteiida  est ;  ibi  cnim  Hicronymus  anle  feme  bien- 
nium  Pamniaekio  «ao,  pro  eubita  peregrinalione  Pau* 
iituB,  banc  se  epistoiam  testatHr  dedisse.  Quamobrem 
cnm  cerio  ceriius  sit,  ut  suo  loco  ostendemus,  illam 
de  mort^  Fabiotm  aniii  599.  sestati  esse  tritmeiidam  ; 
ut  veram  stt  ferme  bienmum  aiitea  cxcurrisse,  pota 
deceni  siiprj  annum  menscs,  lianc  de  Pautinm  obilu 
satis  erit  anui  597.  posiremis  mensibus  assignare. 
Hiiic  hytioiliesi  cum  castera  appriine  quadrent,  illud 
etiam  saflrag.itur,  qitod  occduin  Hieronymianae  sgro- 
talioiiis  ulla  fit  nieiiUo. 

LXVII.  Seripta  an.  597.  —  Hae  secnndae  sunt  Aa- 
gastiiii  ad  Hieronymiim  iitterae,  quibus  suiim  in  ex- 
ordio  grattam  liabet,  quod  pro  eubteripta  eaiatatione 
plenam  eibi  epiitotam  reddidi$$et.  Scilicet  cum  antio 
superiore  Hipponenstsepiscopus  alterius  ctijnsdani  ex 
Africa  epistolae  subscribens  Hieroiiyniom  oflictose 
saliHasset,  hic  pcr  qoeiudam  Asterium  Diaconum," 
qui  tuuc  in  Occidenteiii  navigabat  promptum  reddidit 
ealutationis  ob$equiuin,  peeoliaribus  ac  pieiiis  litieris, 
qu»  lieic  iiinuunlur,  et  quibus  h.Tc,  de  qna  agimns 
AugitsUni  responsio  destinataest.  Namillas  Hieronymi 
hodie  non  est  invenire,  ac  tantnin  ex  hujus  responsio- 
nls  n.  9.  de  Origeiie,  cjusque  erroribosdata  occastone 
locutas  fuisse  alii  argumeniantur.  Ut  vero  priorem» 
quam  supra  recensuimas  Augusitni  epistolani  ad 
Hieroiiyinum  non  detulit  Profuturus,  qui  dum  se  iti- 
neri  parat,  episcopus  creatus  est :  tta  neqne  banc 
alieram  Paulus,  qui  navigationis  iii  Palaesiinani  con- 
stlium  mulavit,  quod  c:iusae  fuil,  ut  prius  haec  per 
luliam  vulgaretur,  quam  ad  llieronymum  perveni- 
ret :  qui  alio,  ncmpe  Sisinnio  Diacono  defereiiie  ac- 
cepit,  atque  animo  oflendendi  scripum  coiitra  se, 
atque  in  vulgus .  editam  puuvii.  Hincquo  data  sit 
teropore»  faciie  investigaiur ;  etenlm  iUam  Sisinnras 
inveiierat,  ut  ex  CV.  consut,  inter  caeteros  Aa§utiini 
traetatut  non  in  Africa,  neque  apud  ipeum  Augueti- 
n«m,  ted  in  in$ula  Adria,  anno  ad  summtmi  598.  ni- 
mirum  ante  ferme  quinquinnmm^  quam  llier.  ipsam 
€V.  scriberet,  quae  anni  cst  405,  ut  suo  fiiBios  loco 
ostendeinus.  Porro  ut  in  Italiam  motaio  consilio  tra- 
jiceret  Paulos,  episiolam  proderet,  eaquo  in  locem 
cdiia  caeteris  AugusUni  tracuiibus  adroiscereuir » 
hrevius  anno  iniervallutn  putari  vix  potest,  neqoe 
adeoserius  an.  597.  ipsa  epistola  ascrtbi.  Id  rur- 
sus  iniclligimus  ex  alia  cjusdem  August.  quae  heic 
est  GV.  haud  commode  satis  praeponi  posse,  cum  ab 
ipso  jam  cpiscopo  diciau  sit,  quod  ille  baud  obscure 


monet,  com  primae  dicit  lltleras,  siTO  qoae  heic  CI. 
censenlur,  a  se  adhoc  preebyterc  prwparatai^  ut  po- 
steriores  ab  episcopo  intelligas  profecisse.  Comper- 
tum  vero  est,  cum  noit  ante  finem  superioris  an.  596. 
immitiente  Domini  Mauli  Episcopom  foisse  ordi- 
nalum. 

His  Augttstini  fiueris  Benedictini  editores»  illas 
Rieronymi  pra?ponont,  quarum  inilium  est,  Amto 
praterilo  per  fratrem  t^trum  Aiterium ;  alqoe  iis  quo- 
quo  annum  assignant  597.  Eornm  Umen  cotijectur» 
cum  nobis  haud  saUs  probentur,  eam  epislolam  loco 
movimus,  distiirimusque  ad  num.  CIH.  ct  annttm 
usque  402.  ad  quod  temptis  cum  devenerimus,  fir- 
niiora,  ut  nobis  videntur,  argumenU  prnfererous, 
quibus  addiicU  altum  ordiiiem  constituimus.  Vid. 
etiam  infra  episl.  CKI. 

LIVIII.  Scripta  an.  "597.  —  Heraclius  Diaconos, 
qno  nunUaiiie,  Hieronvmus  inieltexerat  Castrucitim 
SKt  cupiditate  Ci$$am  u$que  tMniiM,  cum  e  Palaesiina 
Pannoniam  regrederetur  barum  portitor  Uiterarum  ad 
Castrucium  fuit.  Porroeum  Diaconum,  lioc  anno597. 
miserat  Bethleem  Amabilis  quidam  episcopns  Pan- 
nonias,  ut  videlur  rcgionis,  ut  explicationem  decem 
Isaiae  Visionum,  quam  alias  ipse  ab  Hieronymo  po- 
siulaverat,  praesens  ille  impetraret :  quae  sic  in  ea- 
romdem  praefationead  Amabilem  ipsc  exponit  S.  Do- 
clor  :  Mi$i$ti  hoe  anno  lilium  nottrum  Heraelium 
Diaconum^  qui  me  manu  eoneerta  in  ju$  vocaret^  et 
prontt$$um  per  momenta  opu$  exigeret.  Exinde  illnd 
nobis  videtur  jure  conficl,  ejusdem  scilicet  anui  esse 
epistolam,  cui  Visioniim  interpretaUo  tribuitur,  si- 
quidem  unus  idemque  est,  qui  utrumque  opus  iiope- 
travit,  alqtie  uno  tempore  deferendum  suscepii.  Quod 
eiiiin  iterum  sequenti  anno  Heraclius  Betbleem  con- 
tenderit,  ut  in  recensendis  ad  Viulem  liueris  siio 
loco  exponernus,  id  intelligi  neqtiaquam  poiest  ad 
haiic  Castrucio  inscriputn  eptstolain  peninere;quan« 
doquidem  Hieronytnus,  quem  ex  Orlente  dtscedens 
lleraclius  sperare  jusscrat,  ut  illuc  Iterum  revertere- 
tur,  Castrucio  scribit  fore  ut  eum  libenter  sosripiat» 
si  curo  denuo  sanctus  Diaconus  PalaesUnara  venisset» 
illo  coiniunte  ac  duce  uteretur.  Quod  vero  spectai 
ad  decem  Isaiae  Visionum  cotnmeniaria,  noii  esi  am- 
bigendi  locus,  quin  eidem  temport  sint  ascribenda» 
quo  prlmum  Heracliiis  e  Palastina  regressus  est. 
Etenim  quando  e  Pannonia  rursus  Orieiitem  adnavi- 
gavit,  et  ViUlis  Presbyteri  litteras  ad  Hieronymuin 
dctulit,  bis  iste.  respondens,  Prophetiam  haiee  me- 
morat,  ^uaiir  inter  deeem  FtAtonei  iraper  interpreta^ 
tum  $e  dicit.  Ad  hxc,  in  alia  eUam  ad  Luciiiium 
epistoia,  quam  certis  argumentis  ad  annam  598.  re- 
ferendam  ostendemos,  Vi$ione$  Meaia  vatde  ob$euri$* 
ntna$  teetatur  $e  nuper  ki$toriea  exptanatione  ifiis^- 
fiitif«.  Ouainobrcm  si  Istarum  ad  Viulem  ac  Lu- 
cliiium  epistolarum  legiUma  est  epocha ,  quam 
coiistitoimus  an.  598.  tuinaliis  argumentis,  tum  prae* 
cipue  ex  loiiga  aegroutione,  qoa  per  id  temporis 
Hieronymos  detentus  est,  certo  iade  conficttur  de- 
cem  Visionam  librum,  qui  ibi  noper  dicitur  explica- 
tus,  ad  superiorcm  annum  597.  esse  revocaiidum^ 


aiqiie  adeo  Ipsam  quoqiie,  etijus  gralia  haec  hactenua      fiini«  quati  Milarekm  duri  vptueni 


LXX 


rjisputala  suiit,  epistolam  ad  Caslrucium,  uipote 
fiiam  ejusdem  omniDO  temporis  esse  demonstravi« 
nius,  eidem  anno  debcre  ascrtbi. 

LXIX.  Scripla  dre.  an.  397 —  Post  Oceani  cum 
Fiibiula  regressum  ex  Orieiite  Homam,  qui  in  annum 
incidlt  396.  ac  rursus  ante  priorem  Apologix  Itbruro 
conira  Ruffiiiiim,  qui  anni  402.  initio  triboitur,certo 
certius  hxc  epistola  dau  esH  Primum  ipsa  nomtuis 
inscriptio  probat.  Alterum  haec  et  illo  apologix  libro 
Terba  :  Audio  objiei  mihi  Chrysogono  uctatore  ejuM 
(RulOiii)  eur  in  bapdtmate  dixerim  umvcrsa  peecata 
diinitti ,  el  mortuo  bimttrito^  novum  virum  in  ChriUo  re» 
surgere...  euibrevi  sermone  respondebo,  Babeni  libel" 
lum,  qutiu  in  crimen  vocant,  ilU  respondeat^  hune  sua 
dlsputaiiane  eubvertat,  et  scripta  scriplis  arguat.  Venim 
cutn  niinime  expeditum  sii  affirmare,  cui  proprie  ei 
intermediis  annis  sit  assignanda,  priori  397.  dedimus 
doctorum  hominum  aucloriiaie  adducil,  cnm  pleraque 
omnia  buic  bypotbesi  non  male  quadrent. 

LXX.  Seriptafort,  an.  398.  —  Quxsiemtab  Hiero- 
tiymo  Magnus,  cur  in  suis  ille  opusculis  Bseciilariuin 
liiierarum  exempli  admisceret,  quasi  candorem  Ec- 
clesix  ethnicoruni  sordibus  pollueret.  Cui  ille  post- 
qnam  lota  cpbtola  respondit ,  quxstionem  tamen  a 
Calpiiriiio  Sallustiano,  quo  nomine  Ruffluum  iiotat, 
per  Magnum  sibi  proponi  seniit,  eamque  suspicionem 
in  primo  conira  Ruflinum  eumdem  libro  satls  aperle 
ct)nfirmat,  Nimirum^  inquiens»  iste  est  Calpurnius 
Sallustianui,  qui  nobis  per  Uagnum  Oralorem  non 
magnam  moveratquaationem»  Porro  ui  hxc  in  mentem 
Hieronymi  suspicio  veniret,  ac  sinTcre,  probabili 
saltem  argnmento  dixerit,  necesse  est  aut  certe  vero- 
similliniuin ,  ut  qui  Magno  movendae  quxsiionis  aii- 
ctor  ciMebaiur ,  Rufnnus  Romae  jam  degeret»  cum 
ipsaepistola  data  est.  Ex  duobus  vero  annis,  nimirum 
597.  ac  sei|uenii  398.  qnibus  ille  post  reditum  e  Pa- 
li^siina  sub  Siricio  moratus  est  Romae,  alter  conimfi- 
ciior  videtur,  ciii  ad  propositam  quacsiionem  istbxc 
«pisiola  ascribatur. 

LXXI.  Scripia  an.  398.^Quod  circa  Quadragesi- 
mam  bujusanui  398.  ad  Lncinium  £pistolam  revoca* 
iniis,  baec  nobis  persuadent  Uieronymi  de  se  verb;! : 
Egolongo  tentus  incommodo  vix  in  diebus  Quadrageshuie, 
qidbusfiotariiproficiscebantur.respirarecetpi.hddemmh 


Nec  miniis  ^xplo- 
wtum  est,  ex  teriio  Apologiae  Libro  conira  Rumomn« 
Eusebii  profeciionem  Roma  aniio  398.  conUgisse, 
siquldem  post  aimum,  ex  qiio  isihiic  Ruffinus  advel 
nerai,  collocanda  est.  Igitur  ad  ejusdem  aimi  398. 
apnlem,  die  fenim  ejus  mensis  18.  eo  anno  Pasclia 
dicitur  incidisse,  in  Maithaeum  Commeniarii  refe- 
rendi  sunt,  ac  tre»  meiises,  qiiibus  jugi  laiiguore 
Hieronymus  laboravit ,  a  superioris  anni  circiter  De 
cembri  auppiitandi.  Quae  cum  lia  sintipsa  Iiok:  ad 
Luciniura  Epistola,  qus  iisdem  notis  insignitur, 
eamdemque  praefert  aegroiationem,  qu»  subQuadra- 
gesimaedies  uicumqiie  permisit  respirare,  ad  ejusdem 
anni  398.  priorem  partem,  puta  ad  Apriiem  meiiaetii 
non  immeriio  est  referenda.  Ad  hosc  deeem  Ismm 
Yinonee  valde  obicurissimas  beic  dono  ad  LueinimH 
miiiit,  quas  nii|ier  teatatur  hisiorica  expianatione 
disseruiase .  quos  aliera  temporis  nota  ex  superiorU 
epistoli»  68.  chronoiogicis  rationibus  impendio  eon- 
fttabit. 

LXXIL  Scripta  eodeman.m Queaiidinodmii 

superior  epistola,  qu»  post  nuper  hiuoriea  expUma- 
tm^danatasdeeemleam  Kiifow,. scripta, •miHame» 
398.  esse  constituitur ,  Ita  bxc  omniiio,  quam  ad 
Viialem  dedit  Hieronyroos,  cam,  ul  Ipae  prodit,  eam- 
dem  Proplietiam  decen  Visionuin  nuper  esset  iiiter- 
preutus,  ad  idem  aDiU  tempua  esl  referenda,  nisi  ea 
qu»  ad  soperioris  asserendam  Epocfaam  urgemiis 
argiimenu  iios  falloiit,C«iarumcmiiVitallsqu«8tio. 
nem,  ut  bic  n.  1.  dicilur,  ad  Hteronymmn  delulisset 
Ueraclius  Diaconos,  is  niffiirum ,  quo  da  ptora  dicia 
sunt  in  recenaenda  ad  Gastrueium  episioia ;  Hierooy. 
inus  vero  dum  ViiaU  rapondel,  decem  Ulas  bmm 
Visiones  a  se  nuper  expllcalas  memorei  (quas  Sttpr.i 
osiendinus  Heradium  sibi  commondatas  ad  Amabi- 
lem  detulisse)  hloe  probe  eoniidtur  alleram  ijii, 
Diiconi  profedionem  In  PabesUnam  heic  indieart, 
quap  hoe  anno  398.  eontigerit. 

LXXill.  Seripta  €odem  an.  598.  -Non  multo  posi 
exaratno  in  Mauhseum  CommeBtariot  hsec  ad  Eran- 
gelum  epieiola  prodiii,  quod  quidem  ipse  Bleronymbs 
satis  deelarat  lils  verbis :  Ego  poet  Um^  mgrotatio^ 
nem,  tix  iit  Quadragetimm  diebue  febri  earere  potui,  et 
cumalteri  meoperi  prmpararem,  paueas  diu,  quieu^. 
erant  in Mattitmiexpeeiaaneeonsmnpti ,  Umiaqueavidi* 


rum«grotaiioiisdemtemporischaracteribuspnenota.     tate  studia  omisea  repethn\m!!^Z^S!^ 

mr  cum  illa,  ouam  cum  in  Mattbjeum  CfminienLirint      ^r.^,    ..---^, :'  __.  .^  ..  .  7.      "^  ""^ 


tiir  cum  illa,  quam  cum  in  Ma(th;eum  Commeniarios 
scriberet  ad  Etisebium  causatur,  imndnente^  inquit, 
iam  Pauha ,  dictare  me  cogis ,  cum  scias  me  ita  tribus 
wennbus  languisse ,  nl  vix  nunc  ingredi  incipiam.  Et 
paulo  post,  sive  siib  ejusdem  anni  linem,  cum  ad 
Evsiigelum  scribcrct  de  Mulchisedcch  :  Ego,  ait,  post 
hngam  mgrotationem,  vix  in  Quadragesimm  diebus  febri 
carerepotui,  et  cum  aiteri  me  operi  prmpararem,  paucos 
rfia.  qui  supererant  in  Matthmi  exporitione  coneumpm. 
JJorro  comperium  esi  ex  ipsa  in  Matihaeura  prsfa- 
lione,  eos  commenurios  Eusebio  Cremonensi  ab 
"ieronymo  inscriptos ,  cum  tlle  ex  Oriente  Romam 
profictsceretor,  atque  hanc  sibi  ab  iiio  iiiMie  navi^a. 

8.   HlERONYMI    1 


profuit ,  noeuerit  corpmie  vaietMiitd.  Non  esl  luque 
opuo,  01  vera  epistolai  stas  eloceai,  nlsi  aliquoi 
inenses  Commemarlis  In  Mailliaeum  soperaddere 
quibus ,  dum  omissa  Hieronymus  sindia  aTldissime 
repetit,  in  morbum ,  ex  quo  nn  tune  confalescere 
iaceperat,  relarisus  esi.  Cum  vero  eoe  Commenurlos 
supra  ex  eommdem  rraeiatione  ,>  atque  Eusebii  Cre- 
monensis  io  Oceideiitem  profecto,  ad  hujus  anni  598. 
Aprilem  constituerimos,  facile  est  InleUlgere  ad  aiini 
medium  episiolam  perttiieTe. 

LXXIV.  Seripta  iub  fin.  an.  398.  •— llanc  EpJj»iolam 
Hieronymus  m  iectut^deeumbens,  imtgaque  mgrotatione 
coHfeeius  vix  Notario  ceteriter  seribendam  dietavit 

[TroieiHne.) 


LXll 

Rartua  sub  ej^tetolas  ftnem  iftwtfMlHi  nmm  enume- 
raty  qoibus  jugi  languore  confectus  esi.  Porro  bos 
menses  ib  anni  superioris  S97.  Decembri  esse  sup- 
ptiUndos  l^cileeonsubit,  ai  banc  animadverias  eam- 
dem  esse  sgroutionem,  quam  in  PRcrat.Commentar. 
in  Matlhsom,'  triom  mensiuro  dlcit  tunc  a  Uuadrage- 
ekns  dicbos ,  seu  Martio  mense  rursum  rationem 
ittiens,  lum  in  epistola  ad  E?angelom«  et  in  superiori 
ad  Lucininm  continuo  memorat.  Nempe  Sancius  Do* 
ctor.  com  boc  anno  diebos  Quadragesimae  respirare 
Untilium  coepisset,  propere  Matibscum  IntefpreUtus 
est ,  tum  omissa  stodia  Unu  avidiuie  repetivit ,  ol , 
qnemadmodum  in  epistola  ad  Evangelum  ipse  tesia- 
tur ,  quod  ti  lingum  exereitalioni  profiifl,  nocuertt  ror- 
parisvaletudini.  Ilinc  staiim  In  febrini  et  kingiioreni, 
es  quo  non  bene  convaluerat,  relapsus,  eo  usque  ad 
anni  finem  continenUr  laboravit :  onde  ipsum  men- 
sem,  ei  quod  excorrit  Qtiadragesimae ,  nunc  iutcr 
eoscompuut,  quibosiugi  «groutioneconfecius  est: 
atqse  adea  verissime  ad  novembrein  hujus  anni  598. 
quo  tempore  daum  bancepistolam  arbitramur,  dixerit 
se  doodecim  roenses  languisse. 

Sed  ne  levi  conjectQra  bxc  a  nobis  constttui  vi- 
deaniur,  praBseriim  eum  neminem  sciamus,  qui 
certam  Bpocham  huic  Epistol:e  hactenus  aitribuerit, 
9m\  Hieronymianam  hujus  lemporis  segroutionem 
reete  distinxerlt,  iiovum  hojusmodi  argomentum 
yroponimos*  Eo  eerte  lempore  daia  est  h«c  Epi- 
stoU.  quo  Gremoneosis  Eoseblus  Roin»  erat,  ct 
Rufllno  Roman»  Eccleslas  presbylero  junctos,  Hiero- 
nymi  nomen  late  eelebrabant.  Id  perspicue  ex  llic- 
ronymi  Terbls  liqoet,  sutim  biltio,  ubi  Gaudeo, 
inquit,  ^Mm  iuper  teuimmiic  erga  me  Sunetitath 
M,  sf  mfft  eemcfH  ffreehften  EuseHi,  nee  dubho 
qKtii  me  fubHee  preedieeiii.  Porro  Iste  Eiisd>ius,  qui 
Komam,  ut  superius  probatom  est,  ad  anni  5i;8. 
medinm  advenit,  non  nisi  per  ferroe  bienniom  ibidem 
inoratus  esl ;  anno  enim  400.  circa  medium,  Hedio- 
lanom  perrexisse,  tum  aliis  argumentis  constat,  tum 
prvcipQe  ex  qoadam  Anaatasii  epislola  ad  SimpTicia- 
num,  qoam  nobis  torte  datnm  esl  la  MedManensi 
Mss.  iiiveniret  et  Hieronymi  eplstolis  suo  loeo  accen- 
sdbimus.  Igitttr  cum  evagari  ultra  illnd  ferme  bien- 
nium,  quo  cremonensis  presbyter  Romte  degit,  ea, 
qu»  de  eJQS  com  Ruflino  conjunctione  reiulimus , 
B6D  permituatf  unum  relinquiUir,  ut  proberaus,  anno 
iDsequenli  599.  et  400.  Hicronymi  tam  iongam  aegro- 
tationeiD»  qu»  praecipuum  hujosepistoias  cbaracterera 
tenet,  convenire  non  posse;  atque  adeo  ad  superio- 
rcm  597.  eoi  optlme  quidrat ,  omnino  esse  referen* 
dam.  Quod  ut  faeilo  compertum  sit,  sailserit,  ea 
Ipsa,  qoaft  baod  pauea  per  id  temporis  llieronymus 
acripait,  inspioere,  in  quibus  nulia  unquam  aegro* 
Utioiiia  est.mentio,  nullum  vestigium.  Qui  autem 
fleri  polait ,  tul  credere  par  est ,  ut  qui  per  Integruro 
annum  jugi  languore  decQmbeos  in  leetoio  eonlieie- 
batur,  continuo  lilteras  daret,  nee  unquam  aegrota- 
tioneffl  soam  caQsapetor ;  nanqiiaroadmonerel,  non 
se  propria  mann  aeribere»  sed  ooUriia  dieure ,  nee 


PRiCFATIO.  LXXd 

Undem  quod  ad  scrlbendum  quletls  altquld  temporis 
nactiis  esset  ?  Hsec  si  quis  sibi  in  animum  inducai , 
hospc s  sit  in  Ilieronymi  leciione ,  nec ,  ut  alia  sex  - 
cenu  omitumus ,  noverii  superiora  exempla ,  ubi 
siiigulis  ad  Eusebinm,  Evangelum,  ac  Lucinium  lil- 
teris,  eos  latere  noii  sinit,  ac  prudenter  caysalur 
trium  mensiom  incommodum ,  quo  tenlus  fuerat.  Ad 
hxc  quaedam  per  id  temporis  Ilieronymus  elucubravji, 
quncomnino,  si  febri  acstu«irei,  enque  acgrotalione 
delinerctur,  persequi  non  poluisset.  Iliijusniodi  suiit 
Origenis  Libri  vtpl  ApxAv,  quos  Pamm;ichio,  atque 
Oceano ,  vel  sub  finem  an.  599.  vel  sub  quadringcn- 
tesiini  initium ,  eniie  peteniibus  Latinos  fecit  accu- 
raiissime  reddens  auctoris  sensum,  ac  verba,  ul 
versioni  eorumdcm  librorum  pnulo  ante  a  Ruffino 
adoinataB  rcsponderet,  et,  contentiune  facU,  de 
Origenis  menle ,  atque  erroribus  certo  judicarelur. 
E  conirario  haec  et  pleraque  omnia  apprime  consonant 
in  nosira  hypoihesi ,  in  qua  coniincnter  in  ejus  aiini 
epistoiis,  quas,  ut  per  valeludinem  licuit,  pauciures 
dedit,  illam  aTgrouiioncm  memornri ,  tumadmen- 
sem  usque  duodectmum,  nullis  inierposiiis  scriptis, 
deduci  satis  recta  raiione  ostendimus,  ut  ad  aniii  598. 
finem,  quo  etiam  tempore  sospiuti  redditus  esi 
Sancius  Doctor,  episiolatn  hanc  revocare  non  dubi- 
temcs. 

LXXV.  Scriptadrea  an.  599.  —  Intcr  cxtera,  quac 
ob  Luclnii  Theodone  maritl  moriem  Hieronymus 
dolet  in  hac  epistola,  illud  in  primis  qaerilur,  non  se 
meruisse  ejus  tiri  videre  faciemf  quetn  in  brevi  tempore 
Bethleeni  veniurum  esse  credebai.  Ex  his  tamet>l 
paucis  verbis ,  et  quae  certam  epocbam  innucre  non 
vldeantur ,  commode  satis  conGcimus ,  hanc  ab  ea , 
qu»  ad  Lucinium  dau  est,  unius  circiier  anni  spatio 
disure,  nec  facile  serius  esse  difTerendam.  Nam  cum 
Rieronymum  inter  ac  Lucinium  non  nisi  semel,  idqiie 
anno  superiore,  episiolare  officiom  intercesserit :  nc- 
que  adeo ,  nisi  iis  litteris ,  Jerosolymam  adeundi  Iiic 
llieronymo  spem  fecisse  crcdendus  sit ,  quod  nunc 
ait  S.  Docfor  se  speravisse  fore,  ut  eum  brem  In  san- 
tis  locis  complecteretur,  facile  post  annum  dici  in« 
telligitnr ,  hoc  scilicet  insequenti  599.  cui  epistotam 
assignamus. 

LXXVI.  Scripta  per  idem  tempus, —  Sub  idem  tcm- 
pusdaU  est  ha&cad  Abigaum,  in  qua  Sanctam^  inquii, 
filiam  meam  Theodoram  sororem  beatm  memoritB  Luci- 
ttfi  per  se  commendatam ,  meo  sermone  eommendo ,  ut 
in  ceepto  itinere  non  lassetur;  sed  ad  terram  sanctam 
multo  per  Eremnm  tabore  perveniat^  atque  alia  his  si- 
milia,  quibns  indicatur,  eam  liaud  mulio  ante  perfe* 
ciionis  viam  inivisse. 

LXXVII  et  LXXVIII.  Scriptee  drca  fin.an.  599.  — 
Ad  bujus  aniii  599.  partem ,  qux  ad  fiiiem  vergil, 
duas  quoque  isUs  cpislolas  perlinere,  hiincqiie  intcr 
se  habere  ordinem  quem  consiituimus,  testis  est  ipsc 
Hieronymus.  Priorem  enim  de  morte  Fabioias  cum 
scriberel  ^aarr^  mstaiis  eirculum  evolvi  dicit  ab  eo 
lempore,  quo  Nepotiani  Epitaphium  seribens,quidqnid 
knbere  potuerat  tirium  in  Uiotune  dolore  eonsumnsernL 


LXXIll 


PRi€FATia 


Illud  autem  EpiUptiium  aniio396.  primo  staiim  initlo 
consignandam ,  neque  serins  tanliUum  differri  posso 
ceriis  adeo  argiimeniis  prubavimus,  ut  si  xstates  inde 
eompittari  debeant,  illa  ejns  anni  iii  censum  prima  sit 
revoeanda  ,  et  quarta  demum  lixc  sit  aniii  399.  cui 
ipsam  liaae  epistolam  assignamus.  Neqae  enim  Hie- 
ronymus ,  sicut  reTera  de  Fabiolae » Ita  etiam  de  Ne* 
poiiani  morte  se  innuit  sub  sstalem  scripsisse ,  sed 
landim  qnartae  sestatis  circnlum  volvi  dicit,  ex  qiio 
iilod  operis  composnerit :  quod  tamen  primis ,  ut  ita 
dixerim ,  ejtts  aiini  diebus  elucubravit.  Rursus  ante 
boc  ferme  biennium  Pammavfuo  pro  tubita  peregrina-' 
Cione  PaulintB,  cpistolam  indicat  a  se  dalam ;  qiix  cum 
ad  anni  597.  finem  coinmode  satis  referatur,  hanc 
399.  ut  illi  temporis  not»  rcspondeai,  ascribere  ue- 
cesse  est. 

Quod  vero  aliam,  qnas  Fabiola::  ipsi  inscribitur,  epi- 
stolain  specUt,  eam  ideo  beic  loci  subnectimus,  qnod, 
etsi  pridem,  cum  nempe  ipsa  Fabiola  Beililenii  essel, 
scribi  fortasse  inceperit ,  usque  tamcn  in  pra^sens 
tempuSy  post  ejus  scilicct  moriem,  Domini  voluntate 
dilata  esi,  quod  Hieronymus  tradit.  num.  8  hanc  red- 
dens  memori(B  illius ,  ut  Sacerdotalibus  priori$  ad  $e 
voluminis  induta  vestibus  per  mundi  hujus  solitudinem 
Qauderet,$eadterramrepromissionis  aliquando  venisse, 

LX.XIX.  Scripta  an,  399.  aut  400.  —  Ut  certius 
hxc  epistola  tempurum  characieribus  careat ,  liaud 
temerc  lamen  communi  Doctorum  hominum  senteii  - 
tia  circa  an.  400.  data  censetur.  Certe  post  401.  dif- 
ferri  haud  commode  potest :  etenim  haec  illa  est  SaN 
viMa,qiias  priinasCbrysostomodeferebai,  eiquesum- 
ma  in  Christo  necessiludine  juncta  eral,  ut  com  ille 
Constantinopolitanam  sedcm  diinitiere  compulsiis  es- 
scl,  ingressus  Baptisterium,  quemadmodum  Palladiiis 
tradit,  eam  ad  se  vocarit  Salvinam  beati  Nebridii  con- 
jugem ,  quw  viduiiatem  suam  preecipua  virtute ,  et  ho^ 
netlate  decorabat.  Ciirysostomus  vero  cum  Origenisias 
Nistriac  monachos  suscepisset ,  jam  ab  eo  temporc 
male  apud  llieronymum  audiebat ,  qui  cum  e  Theo- 
phili  partibus  siarct,  prxconcepta  in  cum  opinione 
esi  imbutus.  Exinde  autem  minime  esi  vcrosiniile  pcr 
id  iemporis  datas  ad  eam  litleras,  quam  una  cuin 
Joannc  sentire  de  Origene  non  immerito  suspicare- 
tiir.  Sed  neque  ante  395.  censeri  ullo  modo  potest , 
qwaiidnquidem  in  epistola  ad  Hedibiam  :  Quomodo,  iii- 

quit,  Viduavivere  debeat nos  in  duobns  tibeltis , 

quos  ad  Furiam^  et  Satvinam  scrip^mus  plenius  dictum 
putamus.  Porro  ad  Fiiriam  epislolain ,  quoc  isti  prae- 
fertur,  ad  anni  394.  finem  spcciare  jam  supra  osten- 
diraus.  Ex  his  igilur  quinque  circiler  annis,  quos  in- 
tra  vagari  h;cc  ad  Salvinam  posset ,  cui  affigereiur, 
longc  commodior  posiremus  visus  esi ;  quod  Salvin» 
inalerConstantinopoIi  apud  filiam  fuisse,  duin  scribe- 
rel  indicelur.  Certe,  inqiiit,  cum  tecmn  sancta  sit  ma- 
«",  et  tateri  tuo  amitta  kwreat  virgo  perpetua,  elc.  IHa 
auiero  non  nisi  posl  Gildonis  marili  sui  morlem  an. 
398.  Constanlinopoli  irajecisse  credcnda  est ,  quam 
lamcn  ab  nno,  aui  aliero  aimo  jam  affuisse  ex  iis- 
dcm  verbis  pronum  sit  opinari. 


LXXIV 


LXXX.  Seripta  gt^aem  an,  398.  $ed  atiquanto  post 
ad  Hieron.  deiaUt.  —  Prxfatio  quidem  Ruffiui  in  vtpl 
Af>xAv  Origeuis  librum  a  se  Latine  expltcatum ,  tara- 
otsi  pro  epistola  ad  Hieronymum  haberi  non  possit , 
heic  tamen  loei  ponitur ,  quod  cum  in  ea  m  figuratie 
laudibu$  exornari  llieronymus  senserit,  ac  pro  Ori- 
geiiis  Patrono  adduci  in  testimonium,  illi  respondere 
coactos  sit,  ut  bominttm  suspiciones  purgaret ,  quod 
datis  ad  Ruffinum  ipsum  litteris  fecit.  Hic  igitur  Ruf« 
finus  an.  397.  ex  Orieiite  Romam  advenerat,  quod  ut 
nemo  in  dubioro  vocct,  Eusebius  Cremonensis,  qnem 
aiino  ihsequehii  398.  sub  Pascbx  dies  Palxsiina  Ro* 
roaiii  aliis  argumentis  ostendimus  discessisse,  i»  Apo* 
log.  lib.  3.  post  annum  a  Rttffini  peregrinatione  profe* 
etus  dicitor.  Ibi  illecum  fere  biennium  substiterit, 
puu  ab  Aprili  niense  397.  ad  usque  Sepiembrem  in- 
sequeniis  598.  priinum  Apologiam  Pamphili  pro  Ori- 
gene  Latinam  fecit,  tum  ipsum  Origenisopus  de  Prin* 
cipii$  pariter  Laline  verlit,  uiide  tola  dissidii  occasio, 
atque  ingens  in  Ecclesia  incendium  oxorHim  est.  Duos 
ejus  operis  priores  iibros  Quadragesimae  diebus  pro* 
Pfre  Inierpretaius,  reliquos  paulo  tardins  expiicuit; 
quod  indicio  est,  huic  anno  598.  interprctationem 
esse  tribuendam,  siquidem  ante  superioris  anoi  Qua* 
dragesimam  hyemali  lempore,  atque  invio  mari  Ro- 
mam  annavigasse,  lom  illud  operis  conrecisse  mintmc 
credi  par  est.  luterim  divino  consilio  factum  est ,  «t 
hi  Libri,  quos  caute  inlra  domeslicos  parietes  Rulfi- 
iius  servabat,  ad  Etwebium  pervenirent,  qui  totis  vi- 
ribos  irapugnare  blasphemias  ,  Venenum ,  quod  late- 
bat ,  in  vulgus  prodere ,  ut  simpliciores  cavereut ,  et 
Hleronymum:admoncre,  ut  suspicionein,  in  quam  ea 
prajfalione  trahebatur,  purgaret.  Hajc  vcro,  ut  cltius, 
Bob  anni  exitum  peragi  potuerunt;  nam  Ruffinus,  qni 
anteNoverobrem,  quo  Siricius  P.  diem  obiit,commu- 
nicaiorias  ab  eo  litteras  satis  cauie  impetraverat , 
Aquileiam  contendit,  et  Invectivarum  lib.  1.  de  Eu- 
sebio  conqueritur ,  quod  eleglssei  abscoiem  se  lace- 
rare  quem  potulsset  gravius  confnlare  prscseniem. 

LXXXI.  Scripta  an.  399.  —  Ad  annum  lucc  perii- 
net  399.  cujus  asseriionis  pnceipiia  argumenta  suoi. 
Primumquodciliusbocanno,  aut  certe  elapsi  postre- 
mis  mensibus,  roffinianas  praefaiionls,  ad  quam  lixc 
respoiisio  destinaia  esi,  exemplaria  ab  Urbe  acciperc 
potnisse  Hieronymos  non  videatur,  quemadmoduDi 
ex  rerum  ab  Eusebio  gesiarum  serie,  quam  sopra  ez- 
posifimus ,  compertum  esi.  Alterum,  qnod  beic  Jam 
non  dubitet  S.  Doctor  Ruffinum  $pirUualiim  pareii- 
tum,  Cliromaiii  atque  Eusebii,  deMerio  ad  patriamre' 
voeatum  :quA  de  re  sicul  anie  superioris  amii  fineui 
certior  ipse  fleri  non  potuit  ob  locorum  distantiara,  a 
quibus  haic  mittebaniur,  iu  non  nisi  post  aliquot  sal- 
lem  menses  ab  ejus  reditu  cerio  affirmavenl,  Sic  au- 
lem  rationes  iiiimus,  ut  non  ante  ejus  anni  Septom- 
J)rem  Ruffinus  discesserit ,  ac  vere  de  Eusebio  dixe 
rti ,  se  ab  e<i  potuisse  pnB$entem  graviue  eonfutari , 
quem  abeentem  lacerare  malui$set.  Ad  ha;c  si  l^ltim» 
siipputalio  est,qua  aegrotationem  Hieronymi  anno 
snperiore  exposoimus,  nccesse  est,  ut  ab  aliquot  jani 
mcnsibus  couvaluisset ,  cum  hxc  ad  Aquilcioiiseni 


LIKV 

presbyteniiii  sefipftit ,  quando  oeqoe  ineominodi»  ne- 
qne  recepUB  TalemdiBls  Dientionem  fociu 

LXIHL  S&iptame.  m.  599.—  Es  toto  ferme 
contextu  elncet  scrtptam  Imic  raisse  paulo  post»  eo* 
dem  tamen  anno,  qno  longiorem  de  eodem  argumen- 
10,  sea  eontra  Joaniiem' Jero8oiymiunom»Tractaium 
ad  Pammaciiium  misit ,  quem  in  Opusculoriim  serie 
curo  dabimus,  ad  an.  599.  pertinere  ostendemus,  ac 
doQtomm  hominum  argumeniis ,  qui  in  atiud  aique 
aiittd  lemipiisdistulemnt,  faciemus  saiis.  Sed  duo  in- 
lerim  momenta  oper»  preyum  videtur  exiiide  pro* 
rerre*ifrinedium^iitquodoerto  constitui  postulamus, 
suisrstioriibusiitcttmque  non^:areat,  Primum  iiaqtto 
esl,  qiiod  Gommeniarios  in  EccIe6i.iSiem,  eiexplaaa- 
lionein  epistol»  ad  Eptiesios,  a  se  anu  annot  fepme 
diom  concimiatam  tradit;  qiios,  ui  de  Cnmmentariis 
lantum  dicamos »  cifca  amiuro  599.  adomasse  idem 
ipse  lestatur  lum  alibi ,  tum  prccipue  in  eoromdem 
prapfatione  ad  Paulam  et  Eustocbium,  ubi,  posl  ferme 
pdnquenmum ,  ex  qno  Roma  evasisset,  istud  se  ope« 
ris  susoeplsse,  i^nissimo  indlcat.  His  porro  si  ferme 
deeem  a^iunxeris,  annus  elBcitur  599.  Alterum ,  quo 
idem  anons  colligitur ,  argumenium  inde  petimus » 
quod  stti»4)pn8Cull  Anem  se  dtcit  anie  annoi  iredeeim 
Anltodbtom  eMerrimam  urbem  de$erui$$e^  «I  t»  agri$^ 
ac  iolUudine  adole$eentkB  deflene  peccata^  CltritU  in  $e 
ndeiricor^kam  d^ecteret.  Enimvero,  non  nisi  ab 
exacto  anno-5b6.  bi  tredecim  suppuiari^ullo  nioJo 
possunt,  siquidcm  usque  ad  superioris  5S5.  Augu- 
stuni  nicnsem  Romac  cum  consHiisse  compertum  est ; 
quo  lempore  cum  in  Orientem  annavtgasset,  aiiis  sub» 
inde  r^ionibus  peragratis,  tum  demum  substittt  An- 
tiochiae :  qoam  nrbem  ideose  indicat  deseratssei 
quod  in  ejus  Ecctesia,  ad^uam  ob  ordinationem  per« 
tinere  Tideretur,  ciim  sptendidejKwset  munere  Sacer- 
doiii  defiingl,  maluit  agros  ac  solitudincm  appetere , 
ut  adoiescentlas  peccaia  pccniientia  deleret.  Tredecim 
ergo  annis  586.  siiperaddttis ,  exoriiur  599.  qui  liii 
Tractalul  assignandus  est;  ideinque  ipsi-adTbeophi- 
lum  epistol»  tribuendus,  qux  et  paulopost  data  est, 
«t  tota  orationis  series  et  cotitexius  probat ,  et  qua- 
dringentesiiuum  ^non  auigisse  persuadent  quas  de 
Isidoro  Aiexandrino  presbytero  ibidetn  dicuutur, 
qiiem  initio  sequentis  anni  damnatum  iiitelligeinus. 
Nibilo  lamen  secius  videtiir  ordioe  praeponenda  dua- 
bos  prascedentibus  lN>e  taroen  ipso  anno  599. 

LXXXIH  et  LXXXIY.  Scriptm  oit.  m —  Priores 
aniicoram  Pammachii  ct  Oeeaiii  ad  fiieronymum  lit- 
icrx,  quandoquidcm  proiium  est  opinari  dahis  paucis 
meiisibttS  ante  Hieronymi  respousionem ,  quam  sub- 
iieclimus»  ei  hac  ipsa  at;stiman<iae  sunt.  Bxc  porro  ad 
aiinum  hunc  4M.  revocanda  est ,  iioc ,  ut  nobis  vide- 
tur  ineluctabili  argumento ,  quod  dum  efneiotam  de 
SeraplUm,  et  Calculo  ad  Daraasum  heic  citat  numero 
5 ,  eam  onfs  vt^fi  onitoi  editam  proflteatnr.  Jam  vero 
nemo,  opinor ,  in  dnbium  vocabit,  quod  nos  cenis 
adeo  rationibus  suo  ioco  ostcndimtts,  eam  epistolam 
ad  »11.  581.  medium  debere  ascribi ,  cum  nempe 
Constantinopoli  afod  S.  Gregorium  cjtis  urhis  Eptsco» 


PILEFATIO.  txXVI 

pom  ilieronymus  degeret.  Sed  vigintl  annos,  quos 
numerat,  InccBptos,  non  vero  exaclos  par  est  inielli- 
gere :  partim  quidem  quod  mediuin  581.  in  censum 
putet»  panim  vero,  quod  numero  utatur  rotaudo; 
nam  cerio  cerilus  est  ex  reruni  serie,  ipsoquc  episio* 
l;e  coniestit,  eam  anie  damiialiini  in  Alexaiidriiia  Sy- 
nodo  Origenem,  hoc  anno  prodiisse.  Ilinc  Uimen  esi. 
quod  malfemus  Pammachii,  alquejOoeaui  littcras  ad 
superiorem  599.  exeuiiiem  revocare,  ut  iiiminmi  ali- 
qiiot  nienses  iitiercesserint  ad  ilieronynu  res}ionsio- 
nem ,  quibus  iile  Origeuis  libros  de  Priodpiis  Lati- 
nosvfacere,  eosque  uiia  cum  hac  epistola  mittcre  po* 
tueril  Romam. 

LXXXV.  Scripta  an.  400.  —  Earum,  qus  ad  Pau- 
liuum  scripto^rbabentur,  ordhie  posirema  est.  Ea  ilie- 
ronymus  se  apud  S.  Presbyieruin  excusat ,  quod  Da- 
nielem^  ut  se  facturum  promiscrat ,  explicare  per 
teiqpus  iion  pottteritcot  libroe,  iitquit,  ic<^  ApxA» 
iiuper,  Pammachiono$irojukenU,  inter^tretatue  tum^,., 
quo  detentus  opere  impiere  non  potui ,  quod  ^nomise* 
ram  tibi^  el  Danielem  noetrum  rur$um  comperendinavi : 
tum  num.  i.  sub  finem  o^  ip$o.procinctu,  et  interpre' 
tationie  exordio  $upradicta  nece$$ita$  me  retraxii.  ilinc 
nenio  n^et  haiic  Epistoiam  brevissimo  inlervallo  se- 
cuum  esse  libros  Origeiiis ,  quos  modo  siib  hojns 
aniii  400.  initium.Latine  explicatos  dlximus,.e.imque 
interproutionem  cum  superiori  epistola  ad  P.imroa- 
chium  missam. 

LXXXVl.  LXXXVIL  LXXXVUI.  LXXXIX.  XC  cl 
XCL  Scriptw  an.  400.—  Subsequeniium  sex  Rpi^io- 
laram,  quanquam  facile  idem  omnibus  anniis  natalls 
sit,  sive  icmpus  inter  an.  400  et  401.  ordo  lameti  pRc- 
posterus  in  eo  est,  quod  LXXXIX.  Theopiaii  cxteris 
pneponcnda  videatur. 

Una  eademque  in  his  sex  epistolis  temporis  nota 
est,et  cbaracter,  nimiram  Origenis,  ac  fHrio$orum 
kominumf  qui  Origeme  hmre$im  in  Piitrias  Monatteriis 
eererct  ae  fundare  cupiebanl,  damnatio  in  Alexandrina 
Sytiodo ,  qu»  Tbeophiii  in  primis  opera  sub  bujus 
anni  400  initium  coacu  est.  Praeterea  omnes  datos 
sunt  (quod  ex  earum  coniextu  perspicue  liquet)  anir- 
quam  Synodicam  ejus  4^oncUii  epistolam  Gr;i:cc  a 
Thcophilo  scripiam  Hieronymus  Latinam  faceret, 
quod  ille  paulo  post  hujus  anni  medium  cxecutus  est, 
ut  cectis  argumentis  mox  adducendis  ad  seq.  epist. 
ostendemiis.  Prioribus  iUque  seplem  ad  siimmum , 
aut  octo  mensibuscomprebenduniur,  atque  illis  adeo 
bic  a  nobis  ordo  coiistiiutus  est,quem  coticiiiniorem 
ex  eo,  quem  mter  se  iiabcnt  respectu  ,  arbiirati  su- 
mus,  ac  res  ipsa  visa  -est  postulare. 

XCII.  Latine  reddila  an.  400.  po$t  med.  —  H:inc, 
qux  hactenus  temporum  injuria  iniercidisse  credeba- 
tur,  Thcophili  Synodicam  epistolam  ad  Pai.TStiiios , 
ac  Cypri  Cpiscopi)8 ,  Latine  reddium  ab  llicronymo 
diximus  post  mcdium  anni  qiiadringentesimi.  Hujus 
assertionis  illud  paimare  £st  ai^umentum ,  qtiod  ex 
tertio  S.  Doctoris  Libro  conlra  Ruffinum  desuniilur, 
quem  Librum  nihli  dubium  est  circa  medium  anni 
402.  fuisse  sxaratum.  Nempe  Ibi  dum  ex  ordtne  llic- 


LiXVII  PRiilFilTrO. 

ronymus  meroonit,  qaae  ftntea  ex  Tbeophilo  per  ferme 
bienttium,  esset  interpretalus,  priino  statim  loco  ponit 
Syiiodicam,  deinde  Pasclialem  an.  iOl.  coiifra  Orige^ 
nem ,  itUtttque  Diseiputo» ,  tum  alteram  insequentis 
anni  adversus  Apoltinarium,  et  eumdem  Origenem;  iiec 
aliiid  se  profiteiur  Tbeophili  Operum  transiulisse.  Ut 
igiiur  perspieiic  constei  ex  ordine ,  quo  singiilx  re- 
censentnr,  ad  annum  qiiadringentesimttm  hanc  per- 
tinere,  quse  caeteris  loco  praeceditr  id  tamen  commo- 
ditis  inita  ratione  iiitelligitur,  ut  rennn  sit  ferme 
liiennium  excurrisse,  quod  aliter  consiare  non  p^ 
(erit. 

XCni.  XCIV.  et  XCV.  Laline  redditm ,  aiU  scriptm 

pauto  post  superioretn.  —  Causas,  qiiibus  ires  isias 

episUiIas,  qnarum  priores  duae  lantum  Hieronymum 

intcrpreteni  habeni,  llieronymianis  lameii  accensea- 

mus ,  reddidinius  superiori  pra^fationis  parte ,  quas 

recolere  lieic  loci  nou  vacat.  Sed  quod  lemporis  Epo- 

cham  singtilarum  si»ectat,  ex  satis  concinne  cum  su- 

periori  Syiiodica  coliaMcnt,  atf|oe  iiilcr se  connectun- 

tnr ,  ut  eidem  anno  quadringenlesimo  circiter,  csse 

(ribuendas  non  dubium  sit.  Nimirum  priores  duae 

Tbeopliilo,  ejiisque  episiolae  directo  respoiideiit,  nec 

duliitafidi  locus  est ,  quin  id  brevi  Inlenallo,  Imo 

qoam  citissime  fecerint  Dlonysios,  ac  Synodi  Jeroso- 

lymilanw  Palres ,  tum  pro  rel  magiiiiudtne,  de  qiia 

agebatur,  tum  etiam,  qtiod  ex  earuin  coniexiu ,.  ma- 

gtia  id  eos  sollicitudine  pncsiitisse  colligilor.  Verum 

illa ,  quam  Anastasiiis  Papa  ad  Simpticianum  ^haud 

diibium  quin  Mediolanenscm  Episcopum,  dcilil,  fu- 

biori  indiget  probaiioiie  ^  ut  ad  idem  tempus  referri 


LXXVIII 
constet.  Eamille  eonventus  Uuerh^memorati^TbtO' 
phili)  scripsit,  et  per  Eusebium  Presbyterum,  qni  sibi 
qumdam  obtuUrat  Cdpituta  blasphemice  ex  Origen^ 
Libris  excerpta,  deferendam  commisit.  Hic  porro 
Eiisebius  non  alius  est  ab  illo  Cremonensi  cclebri 
llieronymianiico,.  ac  Origenis  fiutoribus  perquam 
iufenso,  quem  Romae  ab  antio  398.  medio  vidimut 
constiiisse ,  atque  inde  post  ftnne  bremiium  djsces- 
si^se,  hitelligimus  lum  aliis  argumeiitis ,  tum  prxci- 
ptte  ex  prinio  Invectivarum  RufQni  Libro  ,  ubi  eam, 
Mediolani  cnm  esset,  de  qaadam  coinmentitia  Orige  • 
nis  sentenlia  impiignasse  se  dicit.Tunc  igiiur  Euse- 
bio  Mediolaiio  proficiscenti  epistolam  commendaverit 
Aiiasiasius,  qu»    ideo  anno  qiiadringentesimo  slt 
ascribenda.  Sed  idem  tempnsclarius  foriasse  evincitur 
ex  ipsi  Simpiiciani  persoiia,  coi  epistola  desiinatur* 
llle  enlm,  ut  ex  Mediolanensis  Ecclesias  monnmeiitis 
conipertom  est,   cum  XV III.  Calendas  septembris 
obierit ,  docti  Viri  eum  mensem  anni  hnjqs  quadrin* 
gentesimi  esse  facili  argumento  demonstrarunt.  Nam 
atino  itiseqnenli  401.  post  Consutatum  FL  Stiticonis 
viri  ctariHimi^Wl..  Calendas  Mias  ,  Venerius,  qui 
Simpliciano  successii ,  Mediolanensis  Episcopus  me- 
moralur  In  codice  Canonum  Ecclesiai  African»^  cap. 
LVI.  ubi  ad  enm  legatio  destinatur  e  ConcilioCar- 
tliaginettsi  V.  Neque  igiior  serius  hoc  anno  400.  scri- 
bere  ad  Slmplicianum  Anastasius  poluil ,  neqoe  rur- 
sus  anteeiimdem  annum  banc  dedit,qiiamconveDlam 
Tbeophili  litteris  de  Origenis  damnatione  scribero  se 
profitetur. 


EPISTOLJE  XV.  GLA8SIS 

QCAS  HIERONTaiUS   AB  IWBDNTB  ANNO  &'01.   U9QUB  AD  4*20.   SOiB  8CIUCET  VITiE  FINEIf  SCKIP8IV. 


XCVL  Smpta  ac  Latine  reddita  an.  401.  —  Epi- 
siolariim 'qiiartse  biijus  Classisordinem  ducit  isihxc 
|taschalis  Theopliili  epistola  coiUra  Origenem ,  iltius- 
que  diuiputos,  qiiam  llieroiiyinui  Laliiie  explicavit. 
Iit  cjiis  calce  six.  die  mcnsis  Pliarmuii  Pascha  de- 
iiuiiiialur,  qiiOil  m:inire&to  antiutn  spectat  401,  ut 
ciptitiie  a  Card.  Norisio  iioiatiim  est.  Ea  nempe  Phar- 
ntuii  dies  apiid  Latinos  iiv.  Aprilis  respondet ;  ut 
eiiiro  S.  Ambrosius  epist.  ad  Episcopot  per  JEmitiam 
verissime  tradit,  Pharmuti^  qui  primus  apud  jEgy* 
ptioi  est  mensis  ,  iitcipit  vi.  Calend:is  Aprilis,  et  flni- 
lur  VII.  Calendas  Maii  :  Ea  vero  die  Aprilis  xiv,  an. 
401,  in  Ecclesia  Romana  paschale  feslum  celebra- 
lum  est,  Cyclo  Solis  xviii.  Lunae  iii.  lit.  F,  quod  post 
Nori^i:  argumenta  in  dubiutii  revocare  non  liceai. 
Quamobrein  Martianaii,  aliorumque  Editoriim ,  qui 
liamm  epistolarum  ordinem  invertunt,  e.ifiique 
priori  loco  ceiiscnl,  qiue  anni  insequentis  402 ,  pa- 
sclialem  cycliim  denuntiat ,  nobis-  error  fui;  etiicn- 
dandus,  qiiem  ct  paschaleschnracteres,  qui  cerlissiini 
aniiorum  indices  sutil,  el  llediolanensis  Ms.  unde 
inediia  origenhmse  caus»  monumenia  mutuati  su- 
iiiu*,  apprime  caront.  Nihil  vero  dubium  cst,  hanc 


ab  Hierotiymo  hoc  ipso  anoo  Latinis  auribiis  fiiisse 
donaiain,  quodex  tertio  rjusdem  in  Rtimnum  librO', 
ubi  cam  Synodicx  interpretaiioni  subncctit,  aliisqije 
passim  tcsiimoiiiis*pl:inecoiiipertum  est. 

XCVll  et  XCVIII.  Scriptw  an.  402.  —  Simol.|y^ 
diiTunt,  atqite  invtcein  junctaa  simt  duae  iM»  epi- 
siolic,  qiiarum  priore  pasclialis  imerpretatioiiem 
Pammachio  ac  Marcellas  inscribit,  ut  jtnoo  praeterito 
fecemt :  Accipite^  inqiiit,  grascam,  et  iminam  eHam 
hoc  anno  epistotam,  ne  rursum  hcfreiici  mentiantur  a 
nobis  pteraque  vet  addita^  vel  mutata;  et  paulo  infra, 
Siquidautem  hic  minus  adversus  Origenem  dictum  esl, 
in  proiteriti  anni  epislota  eontinetur,  Satis  vero  elucct 
epistulic  aeias,  cum  Beatum  Anastasium  Papam  hw- 
reticos  persequi  dicii,  eique  moltos  imprecatur  annos^ 
ui  liareseos  rediviva  ptantaria  per  itUus  studium  longo 
tempore  are[acta  mariantur.  Etenim  Anastasii  obitus, 
ut  seriiis  protrahi  possit,  huicanno  402.  Apritis  27, 
consigiiandns  est,  qiiod  Prosperi,  et  Mjrcellini  Co- 
mitis  cbronica,  luin  vetera  pleraque  Mariyrologia 
teslatitur.  Quod  auiem  prinw  vcre  atexandrinas  opes^ 
netnpe  Theophili  alteram  paschalem  se  dicit  trans- 
mitiere ;  non  de  alU  paschali  loqui  conttat  quam 


LXXIX 

subnexa,  quae  nimirun),  ul  Ilieronymus  nolal ,  in 
quaiuor  paries  dividilur,  quarum  prima  fidelcs  hor- 
talur  ad  paschalia  fesia  sanclissime  celebranda,  al- 
lera  Apollinarii  discipulo$,  lerlia  Origencm  inipugnai, 
ac  tandem  hajrelicis  ad  poBnilenliam  inviialis,  Pascha 
«ndecima  die  mcnsis  Pharmuli  dcnunliat :  qnod  pe- 
riode  est  Laiinis,  ac  viii.  Idus  Aprilis  ;  qua  sancdie, 
an.  402,  cyclo  Solis  six.  Lunae  iv.  lit.  E  in  romana 
Ecclesia  Dominicum  Pascha  peractum  cst. 

XCIX  ct  C.  Scriplce  an.  404.  —  Ileic  semel ,  ut 
paschales  epistolx,  qux  cjusdcm  argumenti  alqud 
auctoris  sunt,  sibi  continuo  succcdant,  tenfiporum 
ordinem  anteveriimus  :  quoe  enim  sequuntur  duae  ad 
annum  perlinent  404,  posi  S.  Paul»  obitum,  qui  ejus 
nuni  VII.  Caiendas  februarias  conligit.  Nain,  ila,  in- 
quit  Uieronymus  in  prioreadThcophihimn.  2.  San" 
cloB  ac  venerabilis  Paulce  confectus  $um  dormitione^  ul, 
absque  translatione  huju$  Libri  (puta  paschalcm  epi- 
stolam)  usque  in  prcesentiarum  nihil  aliud  divini  Operis 
scripserim.  Prodierunt  aulcm  simul  una,  tum  illa  ad 
Theophilum,  qua  ad  eum  Paschalis  interpretalionem 
direxit,  suique  in  eo  opere  Latinis  auribus  donando 
laboris  rationem  reddit;  lum  ipsa  Alexandrini  Pon- 
tiGcis  paschalis  epistola  ,  quam  laiine  explicatam 
simul  ad  eumdem  misit,  ac  prioribus  litteris  copu- 
laviL  Ut  veronulla  de  epistolarum  aeiaiediibiiaiio  sit, 
quse  plane  intelligitur  ex  Paul»  obitu  ;  id  ipsum  cx 
paschali  charactere  ceriius  conslahit.  Indicilur  cnim 
,  Pascha  vigesima  sccunda  die  roensis  Pharmuti,  hoc 
est  apud  Rouianos  decima  sepiima  Apriiis,  qua  sane 
die,  Norisio  nostro  annolante,  anno  bissexlili  404. 
Pascba  ceiebratum  fuit ,  cyclo  Solis  xxi.  Lunae  vi. 
lit.  C.  B. 

CI  et  Cll.  ScriptcB  circ.  an.  402.  —  Benediclini 
lionachi  quibus  acceptam  rereriinus  S.  Augustini 
ediiionem,  has  duas  epistolas  in  annum  conrerunt 
402,  his  ducii  conjecturis,  quod  nimirum  scriplac  sint 
posl  Pauliniani  regressum  ex  Occidenie  in  Palxsti- 
nam;  quandoquidcm  Auguslinus  ipsum  snlulat,  vi- 
cissimqueab  ipso  perHieronymum  salutatur.  Porro, 
inquiunt ,  missus  Paiilinianus  a  fraire  suo  llierony- 
mo  in  Occidenlein  anno  398,  ut  suum  commune  pa- 
trimonium  divenderet,  de  quo  Hieronymus  in  episl. 
56,  ad  Pnmmachium,  non  rediit  Bethleem,  iiisi  sub 
finem  anni  401.  Proeterea  Hioronymus  Augustino 
nunc  transmiltit  Apoiogiam  suamadversusRurGnum, 
seu  primam,  scu  secundam  ;  ciijus  verba  qu:cdam 
profert  Augusiinus  in  epist.  CLXVI,  nu.  15.  Cerle 
jam  ad  Hieronymum  Maledicta  sua  miserat  Rufiinus, 
uti  dicitur  in  hac  episl.  nuin.  50,  quod  quidcm  Tecit 
ille  post  Apoiogiam  priorcm,  sicque  occasionem  po- 
steriori  praebuit,  ut  ex  cadem  posteriore  Apologia 
patet,  qux  Apologia  pertinet  ad  aii.  402.  IIjcc  Benc- 
diclinonim  suiit  argumenta,  quibus  ut  nihil  repona- 
snus,  ea  tamen  qua;  de  Asterio  ejus  epistolae  perln- 
lore  subdnnt ,  quaeque  inde  conjectnnt,  iicic  loci 
omiltimus,  quod  alio  scnsu,  atque  ordine  consti- 
tuenda  censeamus,  atque  cxplicanda. 

CUI.  Scripta  an.  405.  —  klanc,  ul  supra  monui- 


PRiflFATIO.  LXXX 

inus,  Hieronymi  ad  Augustinum  epistolam  Bencdi- 
ctini  ante  sex  annos  datam  putant,  ncmpe  597,  cujus 
sententia?  islhxc  afferunt  argumenta.  Asterium  hy- 
podiaconum,  qui  superioris  Hieronymi  epistolae  por- 
titor  fueril,  atque  in  hac  ipsa  slalim  iiiitio  laudatur, 
bis  volunt  ex  Orienie  in  Arricam,  et  e  conlra  ex 
Africa  in  Orientem  navigassc ;  qiiippe  epistolam  , 
quam  hic  llieronymus  rccolit  a  se  anno  superiori 
eidem  Asterio  commendalam,  in  qua  promptum  red- 
deret  salutationis  officium,  minime  induci  possunt,  nt 
credant  eam  ipsam  esse,  quam  modo  expendimus, 
ct  ciijus  initium  est,  /n  ipso  profectionis  arliculo  $an- 
cti  (ilii  nostri  Asterii  Hypodiaconi*  Prxterea,  cum  hcic 
signincei  Hieronymus  sc  in  monasterio  conslitutum, 
niliilominus  variis  hine  inde  fiuctibu$  quali,  post  azi- 
num  597,  hxc  scribi  potuissc  non  putant,  scd  antc- 
quam  illc  cum  Joanne  Jerosolyinitano  rcdiisset  in 
grntiam ;  quod  minime  legcrint  ipsum  ab  illa  recon- 
ciliatione  usque  ad  persecuiiones  in  cunuiem  a 
Pclagiunis  concilatns,  occasioncm  ita  conquerendi 
hnbuisso.  Proinde  isias,  de  quibus  agimus  Hieronymi 
lilteras,  quas  tertias  earum,  quae  Augustino  inscri- 
bunlur,  nos  diicimus,  illi  secundas  faciunt :  dc  primis 
enim,  quae  interciderunt,  et  quihus  Augustiiius  re- 
spondit  Habeo  gratiam  quod  ,  elc,  nuilura  utrimque 
est  dubium. 

Atqui  in  primis  plane  comnientitium  videtur  nobis 
illud  Asterii  repelilum  iter  in  Orientem  ex  Africa  , 
ciijus  nec  vola  est ,  nec  vestigium  in  Hieronyini,  aut 
Augusiini  epistolis,  imo  una  tnntum  vice  susccplum 
ex  iisdem  est  intelligere  :  Quod  suaple  etiam  nnliira 
Tcrosimillimum  est.  Deinde  ,  quod  promptum  $aluta» 
tioni$  officium  nppeilct  Hieronymus  ,  superiorem  epi- 
stolam  adeo  non  incongruum  est  arbitniri,  ut  non 
aliis  verbis  satis  convenienter  eam  pniuissetrecolere: 
haec  siquidcm  el  brevior  cst,  et  Hieronymi  uhdequa- 
que  nmorem  spirnt  in  Aiigustinuin.   Vide  ,  inquit  , 
quantum  te  diligam,  ut  ne  provocatu$  votuerim  respon^ 
dere,  nec  credam  tuum  esse,  quodinaltero  forte  repre- 
henderem.  Scd,  quod  suiiima  argumcnti  est,  ideo 
promptam  $alutatio7iem  vocat,  quod  eodem  temporis 
articulodataesi,  quo  sibi  redditae  suniAugustini  lit- 
terae,  In  ipso,  inquit,  profectionls  articulo  $ancti  fitii 
nostri  Asterii  Hypodiaconi  necessarii  mei,  Beatitudinis 
tuas  littera  ad  me  pervenerunt.  Hlud  quoque  optime 
quadrat,  quod  ait  ilier.  variis  hinc  inde  se  fluctibu$ 
quati;  erat  enim  Jerosolymis  eo  tempore,  cui   nos 
epistolam  consignnmus ,  Rurfini  fnctio  :  erant  Orige- 
nislse,  qui  Hieronymum  qua  mnlcdictis,  qua  calu- 
niniis,  nliisque  pcrsccutionibus  impctcrent,  et  sic 
conqucrcndi  S.  Patri  occnsionein  dnrcnt.  Nulla  igitur 
cnusa  cum   sit,  qua  alio  toniuerc  Hicronymi  verha 
debenmus,  eumquc  ordinem  ,  quom  sponte  indicant 
perverterc,  hanc  episiolam  supcriori  subnectiraus  , 
atque  anuo  Inscqucnli  405,  tribuiinus,  quod  a  se  ab 
eo  tempore  datam  priino  sintim  verbo  profilentur. 

CIV.  Scripta  eodem  an.  405.  —  Illud,  cx  hujus 
epistolx  toto  contextu  liquet,  Hieronymi  litteras  tum 
ilJa^  snpcrioris  anni  Asterio  commendatas,  tum  re 


LXXU 

cenliores  a  Praesidio  defereodas,  nondum  Augusli* 
tium  accepisse,  cuin  arrepla  occasione  Cypriani  Dia- 
coni  peropportuna  » liane  ejus  diligeniise  ,  ac  fidei 
commisit.  Quippe,  inquiunt  doclissimi  edilores  Be*- 
nedictiiii.  de  iUiiis  cum  RufQno  discordia  nullum 
verbum  Tacit ;  aperitque  eiiain  liic  libere  quid  de 
illids  in  libris  Yeieris  Teslamenti  e\  Hebraeo  vcrten- 
dis  labore  sential,  haudquaquam  id  faclurus  non  se- 
dato  in  primis  Hieronymi  animo,  si  eum  prioribus 
eplstolis  suis  commotum,  offensumquc  fuisse  intel- 
lexissel.  Rursus  tres  simul  aiias  Epistolas  anieliac 
scriplas  jungit,  quarnm  posleriores  duas ,  nempe 
LXVIl  et  Cl  quod  crederct  ad  llieronymum  non  per- 
venisse,  priorem  vero  LYI  qiiod  miiiime  perlatam 
fuisse  sciebat.  Hinc  porro  conficiiur  ex  reruro  serie, 
quam  expof^uinrms,  ad  an.  i03  ipsam,  de  qua  agimus 
episiolam  pertinere. 

CY.  Stripta  eodem  an,  403.  —  Respondel  Atigu* 
siini  liiieris ,  non  iis  quidem  per  Cyprianum  allatis, 
sed  duabus,  qua?  sibi  paulo  anie  redditae  fuerant,  ni- 
mirum  LXVII  el  Cl  ut  cx  num.  <4  intclligiuir,  ubi 
(|n£dani  de  verbo  repetit  ex  iisdero  epislolis  supe^ 
tiore  anno  sibi  dircctis  ;  unde  bsec  ipsa  facile  ad 
liuuc  aniium  405  videtur  roferenda.  Quod  rursum 
facile  coDiicilur  cx  num.  i,  ubi  Augustini  episloiam 
LWn,  dc  quQ  beic  cxposluiat,  anie  bocfermequin- 
quenniuni  in  iiisula  Adrise  dicit  inveiitam  Tuisse  a  Si» 
sinmo,  quod  uos  circa  an.598  oslendiiniis  coiiti<;iS9e. 
Addunl  soipius  iaudati  Beuedictini  Editores,  e  quibus 
iisc  fcre  sunipta  suni,  Hieronymuin  partim  quidein 
superioribus  epistoiis  respondere,  sed  partim  ctiam 
alieri,  quae  miuiinereperilur,  in  qua  nimirum  Augu* 
slinns  significaiiat  epistolam  quaradam,  cui  respon- 
sum  flagitaliai»  a  se  prknum  Profuturo  tradiiam»  se* 
eundo  missam  fuisse  per  quemdam  alium,  atqoebanc 
ntarit  ijfitntMe  diicrimina,  el  navigationi$  mutasu  coit- 
silium.  Tum  subduni,  istud  tamen  rescriptum  suum 
Hieronyniiim  non  misisse  ante  Cypriani  reditum ,  qui 
simul  el  iilius  perlalor  fuit ,  juxta  cpisiolam  Augu- 
suiii  heic  CX.Y1  num.  30,  et  alterius  Hieronymi  CXM 
scriptx  exeunte  anno  404.  vel  serius. 

CYI.  Scripia  ferle  an.  403.  —  Extmia  isthaec  ad 
Sttnniam,  ei  Freteiam  epistola  inter  ilias  coinputari 
solet,  quarum  aetas  miuus  comperta  est ,  ac  certo 
lempori  non  affiguntur.  Secus  videiur  nobis,  et  notas 
roiuiffle  bbscuras  invenisse  crcdimns,  qutbus  iliain 
(1)  ad  annum  403  refcrre  nec  incominodum  sit,  nec 
«■ifflcile.  liiud  primuin  in  eonfesso  est ,  quod  probe 
eliam  netatiim  est  Marlianseo,  nunqnani  Hieronymuni 
ittculenlissimam  hanc  epislolam  sileniio  fuisse  prje- 
leriiurum,  si  illam  tum  lemporis  elucubrasset ,  cum 
adversus  Ruffmuin  pro  se  scriberet  Apologiam.  Cum 
enim  id  roaxime  per  calumniam  objiceret  presbyter 
Aquileicnsis,  in  suggiilalionem  LXX.  Interpretum 
susceptam  ab  Hieronymo  Instrumenti  vetcris  trans- 
laiionem ,  vix  credi  potest  Hieronymus,  utadversarii 

|1)  Yidesis  hanc  ipsam  cpistolam  ad  si*n.  et  Fret.  n.  12 
ex  quo  iooo  videtur  eam  praesoripsisse  S.  Pater  aDiequamc 
alteram  ei  Gtddco  translaiionem,  sive  GaiUeanamf  ut  vo- 
(am,  eraendaret  vide  et  in  eom  Psalterii  lofi?m  INotas. 


PR^FATiO.  LXXXII 

calumniam  reiunderet,  hlnc  Inde  exempla  emendi- 
care  voiuissc ,  atque  hanc  unam  epistoiam  silentio 
prcmere,  qua  contintio  LXX.  Interpretes  beiie  aii- 
diunl,  et  qna  omnium  luculentissimum  pro  se  tesii- 
moniuin  adduccre  potuisset.  Nondum  igiiur  earo 
adornaverat :  qii»  proinde  post  medluro  anni  404 , 
cut  posterior  Hieronymi  Apidogia  iribuitor,  staluen- 
da  est.  Sed  riirsus  post  inseqiientem  annum  403 
non  videUtr  differenda  ;  siquidem  haud  fallimur,  cum 
in  biijus  anni  cpistola  CVH  ad  Latam  inox  subne- 
4;ienda,  eam  memorari  nobis  persuasimns.  Ibi  Ilie- 
ronymus  quae  chrisiianc-e  Religioni  lunc  temporis  ac- 
ccssissent  incremenia  enumerans  :  De  India,  inquii, 
Fenide,  JEthiopia^  monach^rum  qiioiidie  twban  md- 
pfffiif* :  depo$uit  pharelra$  Armenius,  HUNNI  PSAL- 
TERIUM  discunt,  ecc,  quibus  postremis  verbis  non 
alios,  quaro  Sunniain  ac  Fretelam  Hunnos ,  sive 
Ilunnis  finitimos  credimus  indicari,  quos  modo  bis, 
dc  qnibiis  agimiis  lilleris,  Psalmos  docucrai,  coruni 
variames  leciiones  gr«cas  alque  Inlinas  propius  ad 
hebraicam  exigens  veritaicm.  Cur  cniin,  nisi  cam 
epistolam  in  nnimo  habuit,  eanique  scripto  nolat , 
Pxaiterium  bis  Iribuil,  coqiie  illos  dicit  diidiim  eiu- 
ditos,  et  non  poiins  deposiias  sngitus,  et  belllcosa 
pcciora  in  mansuetudinem  chrisliaiiam  convcrsa , 
aliaque  id  genus,  quoe  eornm  Iugeniis  aplari  nu^gis 
vidcrcntur?Cuin  vero  illa  ad  Laetani  epislola  an. 
405,  iit  mox  osiendemus,  anle  obilum  S.inclaj  Paula5 
omnino  sit  collocanda,  qni  anni  404  scplimo  Calen- 
das  febraarias  conligit ;  isihacc  ad  Suniiinm  ac  Fre-  * 
telam,  quae  illam  prxcessisse  inielligitur,  ad  supe- 
riorem  annum  403  post  cxaratos  conlra  Ruffinuiii 
apologeticos  libros  referri  per  quam  comroodo  pote- 
rii.  . 

•  CYII.  Scripla  an.  403.  —  Sl,  qu»  modo  exposui- 
mus  ad  consignandaro  buic  anno  epislolam  ad  Sun- 
niam  ac  Freiclam,  legilima  sunt,  Isthaec  ad  Lsetam, 
quje  post  aliquot  saltem  ab  ea  menses  dtctata  est,  nd 
anni  flnem  spectabit.  Certe  ad  insequentem404  trans- 
ferri  nequaquam  potest ;  quandoquidem  heic  pnssiin 
meminit  PaulB  Hatrls,  quse  adhuc  vitam  ngeret ,  ac 
posset  neptem  suam,  L^tne  filiam  gremio  fovere,  ac 
tcnellum  animum  ad  virtutem  efformarc ;  cum  illam 
constet  hujus  initio  anni  obiisse.  Neque  obsctirior  ea 
nota  est ,  qua  num.  2.  Gelarum  rutilum,  ac  flavum 
exercitum  iradit  Ecclesiarum  circumferre  tentoria  ,  et 
ideo  forsitan  contra  uo$  aqna  pugnare  ucie,  quia  pari 
Religionem  confidunt,  Etenirn  Cothi,  quos  Gcias  vo- 
cni,  cum  ab  anno  400  in  Italianj  irrupissent,  posi 
bicnnium  Arcadio  V  et  Honorio  Y  Coss.  contra  Ro- 
nmntim  cxercitum  forlitcr  anqua  ncie  dimicariint : 
quod  Prosper  in  chronico  Adversus  Gotho$  dixit,  ve- 
hementer  utrtu$que  parti$  clade  Pollentioi  fuissepugna- 
tum.  Quod  IKeronymus  praeiium  satis  aperie  respicii, 
scribcns  insequenti  anno  403 

CVIIT.  Scripta  anno  404.  —  Dolorcm,  quo  ob  dor- 
mitioncm  S.  PauIaB  conHciebatur,  ot  sibi,  atque 
Eiistocbio  solarclur,  hmc  de  cjus  laudibus,  ac  vita 
epistolnm  ad  dna$  lucubrittmevnai  dictavit,  quodpost 


LXXXill 


PRifiFATIO. 


LXXXIV 


paiicos  menses  ab  ejus  morle  reeisse»  faeile  ex  tou 
or.ulonls  serie  colligitur*  Qao  vero  lempore  iile  e 
vLyis  cxcesserli,  liis  sub  epistolas  finem  noiis  expo* 
suit*  Dormirit  itmeta  mo  beaia  Paula  §eptimo  CaUndai 
febrHaria$,  tertia  Sabbatt  po$t  ioli$  occubilum.  Se<- 
puUa  e$t  quinto  Calenda$  earumdem,  Honorio  Auguelo 
$esae$ ,  et  Art^teeneto  CoH$utibu$  :  nimimm  an.  i04. 

CIX.  Seripta  eodem  ait.  iOi.  —  Biennio  antequam 
contra  Vigilantiam  iracuium  ex  proposito  eiuca« 
braret,  iianc  a  se  daiam  epistolam  ad  Riparium  Tar* 
raconensem  ipse  in  eo  Libro  testalur  Hieroiiymus  ^ 
iibi  de  vigiiv$t  inquit,  et  pernoctatiQnibu$  in  Ba$Ui€ii 
Marlyrum  $asp€  ceUbrandi$,  in  altera  epietola^  quam 
ante  hoe  ferme  bieitmum^  Sancto  lUpario  pre$bgtero 
uripieram,  reepondi  bretnter.  Eum  vero  tractaliim  , 
iit  ipse  notal,  dictivit,  feainante  admodum  fratre  Si- 
einniOf  et  propter  Sanctorum  refrigeria  ad  JEggptum 
ire  properante.  Qiii  Sisinnius  partim  cx  praBfaiione 
secundi  libri  Commentariomm  in  Zacbariam,  pariim 
cx  alia  lerlii  libri  in  Amos,  inlelligitur  an  466  fesli- 
insse  ire  in  iEgypium,  cum  Commenlarios  in  eum- 
dem  Zachariain  Exupprio  Tolosano  defereiidos  a 
sancto  ductore  accepisset ,  qitos  ipse  eodem  anno 
406,  qni  lexli  con$utatu$  Arcadii  Auguiti^  et  Anidi 
Pro^t  faitii  nomen  impoiwt^  a  se  tesutur  elucubra* 
los.  Igilur  subduciis  ralionibus  baec  ad  Riparian 
epistola,  qu»  ante  fermebiennium  daircst»  ad  anuum 
spectat404. 

CX.  c  Scripta  eire.  an,  404. — Haec  de  epislolse  ba- 
jus  aelate  dissemnt  Benediciini.  c  Post  Cypriani  pro- 
fectionem  in  Palxstinam^  cuin  Aiigustinus  reddiu 
sibi  per  Asteriuin  epist.  bcic  Cll  seiuiret  Hier.  iion 
nibil  offcnsum  suis  litteris»  qoas  per  Iialiam  sparsas 
fiiisse,  nec  tamen  ad  ipsum^  cui  scriptae  erant,  perlatas 
qiicrebatur ;  non  distulil,  quin  coiitinuo  banc  epistov 
lam  rescriberet»  ubi  dum  ejus  qoerelis  facere  satis 
studet,  teslatur  se  Apologiani  adversus  RufAnuro  ac- 
ccpisse,  aiiqiie  se  illtas  inler  eoseiiat»  dissensionis 
exemplo  terriium,  cum  qiisedam  ad  se  in  Hieronymi 
cpistola  logeret  ipsius  indignatidnis  indtcia,  Iiaque 
pertinet  ba:c  epistola  ad  an.  circiler  404,  qiio  jam 
annum  aelatis  quinquagesimum  attigerat  Aiigustinus, 
qui  se  scnem  esse  proGielur»  numer.  5  ncquaquam 
ibi  senis  nominc  (uti  Inierdum  solet)  nolans  actalem 
ullimam,  qoae  abanno  61  inchoatur ;  alioquin  remit- 
tenda  essel  epistola  ullra  anu  414.  » 

CXI.  Scripia  eodem  an.  404.  —  Praesidius  tametsi 
in  hiijusepistoljeinscriptioneCensac^rdoi,  idesl  Epi- 
scopus  appellaiur ,  Is  tamen  onmino  videtur  esse, 
quem«  ad  anni  superioris  pula  inilium,  Hieronymus 
Augustino  plurimum  commcndavit  epist.  C11I.,  eum- 
que  Diaconum^  ae  mbi  germaniuimum  dixil.  Ex  qiio 
iieram,  sed  multo  magis  cx  ipsa  bac  epistola  licet 
intelligere,  eam  ,  qua  Praesidius  Aiigustino  commen* 
dabalur,  coromodius  longe  a  nobis  illi  403  iribulam, 
qtinm  vulgo  fit  397.  H»c  interim «  de  qua  agimus,  ut 
optime  Benediciini  adnoiarunt ,  data  est  occasione 
superioris  epistolx,  guam  per  Prwiidium  Hieronymo 
tmtti^  imo  etiam  Hierongmwn  per  ejui  titierai  iibi 
piicnri  poHulat  Aiigusdnus ;  unde  ad  idem  tempus. 


seu  an.  404  facile  pertinere  intelligitur. 

CXII.  Scripta  cire.  fin,  an.  404. «-  Benediciini 
ad  bunc  modum  de  hujos  episiofae  epoclia  argo* 
meiilanlor.  c  Cypriano  in  Africam  revertenil,  duasad 
Aiigusliiium  epistolas,  sciNcet  heic  CV  ei  banc 
ipsam  CXII  dcdii  Hieronymos ,  juxU  eplsiolam  Au- 
giislini  beic  CXVI,  n.  36.  iii  bac  CXll  respondet 
Iribus  ex  allalis  sibi  prr  Cyprianuro  episiolis,  sdllcet 
LVI,  LXVII.  et  CIV.  Nibil  vero  de  CX,  dicit ,  qoam 
baud  dubie  nondum  acceperat.  Scribebat  ergo  versus 
fiitem  anni  404.  Cerle  non  citiiis  ;  quandoquidem  jam 
exaucloratus  erat  Joannes  Cbrysostoinus»  ut  non  ob- 
sciire  significat  in  liac  ipsa  n.  6.  > 
.  CXIIl.  Latine  reddila  et  CXIV.  Scnpta  an.  405. 
—  Id  certis  argumenlis  in  Notis  consiiluimiis  de 
hisceepisioUs,  ul  non  uiia,  qiiemadmodiim  hactenas 
obtinuit,  sed  duae  sinl  habendae,  qiiarain  aliera  poiio- 
rc  sui  parte  tranc  iia,  Hieronynium  habuerit  iiiterpre- 
teni,  altera,  qox  iuiegra  vlsa  esl,  eniiidem  pra»ferat 
auciorein.  Hinc  porro  utranique  sub  idcm  lem|ms  e 
S.  Docioris  calaino  profecisse  colligimus,  quod  in  al- 
tcra,  sive  CXIV  qua  theophileiiseni  libmm  cum  prae- 
fixa  soa  epistoLiy  cbjus  breve  istud  rragtnrnium  s»- 
perest,  ad  Theopliiluin  rciiiiiiebat,  iiiipedimeiiia  ia 
iiioopere  interpretando  causaiiir,  qnae  sunt  leaurorwn 
rcpentinaeruptio^  Pluenicii^  GatiiemfHe  vaaiiai^  otjM- 
ritai  byemit ,  ae  famee  intoUrabilii.  B»e  vero  annum 
deiiolant  405  qiio  Isauri ,  vasiaiis  Plioenicis,  Galileae- 
qtie  regiouibus,  lerrorcm  Paltfsstttia*,  ac  pra^ripue 
Jcrosplynue  iutulerani ;  uiide  et  lames  Intoierablils 
orta  est.  Hyenis  qnoqiie  hujiis  aniii  in  aliquot  jam 
cxauciorali  Chrysostoiiil  litteris,  soliio  asperior  dici- 
tiir.  Itxiiide  auieni  Hieronymi  epislolas  ad  ejiis  anni 
fcm  medium  deduci  prcstal,  qiiod  ubi  dibtioiiem 
siiam  in  converteiidis  Tbeopbili  scriptis  excosat,  se 
dicit  diebui  idnetai  QuadragennuB  grapiaime  languore 
(i)  correptuin  penemortii  iimen  fuiae  ingrei$um.  Vid. 
Notas  ad  ca^fdero  Epist.  CXIIl  et  CXIV. 

CXV.  Scripta  eodem  an.  405.  —  Epistolae  lempus 
Benedictini  Ediiores  ila  iiivestigani.  c  Haiic  Hieroiiy- 
mns  per  Firmiim  transmittit,  excusans  quod  ab  Au- 
gustino  provocatus,  compulsusqnead  respondeiidum, 
id  demum  recerit  vcl  invitus,  seilicei  epi:>l.  CXII.  qiiae 
idcirco  pauco  lemporo  istam  CXV.  praecesserit.  Su- 
spicaiitr  quoqoe  AugHSilnos  in  subsequenti  epis:ola 
nuro.  i.  Hieronyroo,  priusquam  bane  ad  ipsum  di- 
curet,  redditain  fuisse  episiolam  suam  CX.  Ilxc  igi- 
lur  non  temere  ad  an.  circiler  405.  revocatur.  t 

CXVI.  Scripta  iub  idem  tempui.  —  c  Denoe  fiene- 
dictini,  I^u,  inquiunt,  superiore  epistola,  mo\ 
banc  CXVI.  ad  Hieronyroam  rescripsit  AugustiiiUH, 
qua  turo  isii  poslremae  per  Firmuro  allaue,  liim  alii 
duabus,  quas  Cypriaiiusretulerat  scilicetCV.  ei  CXR. 
rcspondet.  > 

CXVII.  Scrij^a  forte  an.  405.  •—  Hnjos  meaiinit 
in  libro  conlra  Vigilantium,  quem  nihil  duhitandum 
ad  annum  406.  pertinere.  iVe,  inquit,  rumm  maiignuo 

(i)  Yereor  ne  baec  eadem  ilta  gravissima  aegroiatio  sil 

Suam  in  praeratiooe  tertii  lo  Amos  libri  meiiHdrat ,  qQseque 
.  dociori  oontigit  anoo  duhio  proeul  404.  Sexti  coosola- 
tus  Atcadil  Aiigusti,  el  Auiiii  Probi. 


LIXXV  PILEFATia 

Jnterfrei  dieai^  fetam  a  me  materiam^  eui  rkeloriea 
declamaiione  retpoHdeam^  dcui  iUam,  quam  $cripsi  ad 
Galtiai  Matrii  el  Filies  inter  u  discordanlei.  Ilis  ponro 
recefilissiiniim  opus  designari,  et  quod  p.iiico  saiie 
lempore  ab  illo  conira  Vigilanliiiin  scripio  difiUret, 
eonjecimus :  ul  quid  enim  velerem  calitmnlain  tmn 
defnoro  coromemoraret?  Forte  eiinm  maUgnm  inur^ 
pra  Riifliiius  fuerit,  qui  ctim  in  libris  Inveclivarum 
nitiil  iiujiismodi  Hieronymo  objecerii,  de  ore  postea 
detraxisse  putandiis  sit :  quae  conjeclurse  annum  fa- 
cile  i04.  aul  seqiientem  405.  designant. 

CIVIII.  Scripta  an,  406.  — Juliano»  ut  sacculopc- 
nilus  vale  dicat,  proponit  imilandos  Sanelam  virum 
Pammaehium,  et  ferventii$imm  fidei  Paulinum  presby- 
imm,  qui  mon  solum  divitiai,  tedieipiOi  Domino  ob^ 
tulerunt.  lliiiG  probe  coaficitur,  neqiie  ante  annum 
5:^7,  aut  598.  quo  Pammacliius  monaslicain  viiam* 
postPaolinae  uxoris  obitum,  amplesus  est;  netiiie 
post409.  quo  Paulinusassnmpiosestad  Episcop.^tum« 
epislolam  reccnsendiim.  Interim  cuminier  Juliani 
tenlaliones  commemoret,  Vastationem  lotiui  barbaro 
koiti  Provincim,  el  in  eommuni  depopuUuione  privalai 
pottanonum  ejui  rutnoi,  abactoi  armentorum,  ae  peco» 
rmpregei^  uinctoi  occiiOique  iervuioi,  aiqiie  alia  liii- 
jnftmoilit  annum  innuere  406.  qno  hapc  scriberel,  haud 
obscure  in  lelligitur.  Eroptio  etiim  Barbarorum,  qiiac 
illas  regiones  pcrvasit,  haud  alia  putanda  esi,  quam 
iila,  quae  ad  an.  405.  Stilicfaone  II.  et  AntliemloGoss. 
comigit  sub  RbadaguisOy  quemadmodum  in  Prosperi 
cbronico  consignatur.  Igitor  ad  inseqiieiiiis  anni  406. 
si  mavisetiani  finem»  non  incongroe  ipsa  lixc  episiola 
revocatur. 

CIIX.  Scripta  iub  fin.  antri 406.— SisinniumMo- 
nachuro  qui  tum  aliorum,  tum  Ninervii  et  Alexaiidri 
qtisstiones  ad  llieroiiymom  detulit,  hoc  anno  406« 
legaverat  iii  Orientem  sanctus  Exupcrius  Tt)los«  Epi- 
sropos  cuin  Ingentipecnnia,  ut  Moiiacborum  Palxsti- 
lue  atque  iEgypti  inopi»  subvenireU  ut  constat  ex 
prvfaiioiie  Coffliiienlariorum  inZaccbariam.Pervenit 
Beilileeni  uttimo  jam  autumni  tempore^  qiiod  ex  laii- 
dau  praeiaitionexompertum  esi,  ac  iradiiis  Hieronymo 
liiteris ,  quod  ex  hac  ipsa,  de  qua  agimiis  eplsiola 
n.  1.  liquet,  moralurum  se  ibi  mque  ad  diem  EpiphU' 
mrum  proniserat :  quo  largiaimOt  subdit  llierony* 
mus,  ipalio,  iingulii  me  rupomurum  putabam;  <nciii- 
qa  furlioii  noclium  lueubratiuneuiii  ad  pleroique  dtcta' 
rem^  et  expletii  atiiif  me  ad  veitram^  Minervii  scilicel 
et  Alexandri»  quaii  difieiUimam  reiervarem^  iubitoiu- 
tervenii  aaerem  ieiltico  profeeturum,  Nibli  ilaque  du- 
wiundum  ante  Epiphanlorum  dies,  aique  adeo  anle 
Jaimariam  insequentis  anni  roensem,  coaclum  iliero- 
nymom  propere  respondere»  Ipsamque  eplsiolam 
deceinbri  bojiis  auni  406.  commodissime  iribui. 

CIX.  et  CXll.  Scripta  iub  idem  tempm.  —  Yasti- 
taiein  a  Gotbonim,  Wandaiorumque  irnipiione  Gal- 
liis  iilaiaro^  quae  sub  exiium  anni  406.  coniigit,  nos- 
quam  bis  liiteris  Hieronymus  memorai,  quam  lamen 
miiiiroe  silenlio  practeriisset,  si  post  eam  cladem»  qua 
AqoiuiQiae,  Narbonensis,  allaromqtie  Provinciarttffl 


LXXXVI 
urbes  foris  gladios,  atqne  intus  fames  vaslabant» 
scripsissct.  Quippe  Hedibia  ex  illis  erat  regionibus, 
quod  primis  sialim  biijus  epistol»  verbis  comperlum 
^  cst.  Alia  cx  parte  qna<(Stiones,  qiias  enod.imias  hxc 
proposueral,  pftr  eumdem  Apodemiiim  delaias  sunt  ad 
Hicronymiim,  per  quem,  ab  iisdemp  ut  videiur,  Galli» 
linibus,  AJgasia  suas  ad  eumdem  saiicitiin  Doctorein 
dcferendas  commendaveral,  quod  ex  uLriusque  epi- 
siolae  iniiio  constat.  Sub  idem  ituque  lenipus  eliam 
utramque  Hieronymi  respnnsionem  dalaru  fuisse, 
pronum  esi  credere,  ei  forle  pcr  eumdein  qiioque 
Apodemiuin,  duni  in  patriam  regredcrctiir.  Quod  ut 
verostiiiilliinum  sit,  poslerior  ista  ad  Algasiain,  «ec 
ipsa  Wandalorum  ineminit,  et  lamcn  certo  ceriius 
noii  iiisi  post  anni  406.  aliquoi  sallem  menses  data 
esl.  Cuni  enim  qiiaestiou.  J.  Itempham  meniio  iiici- 
dissct,  De  eo,  inquil,  in  Propheia  Amoi  plemm  diae^ 
ruimui,  Et  porro  nihil  est  dubiiandum  hoc  eodem 
anno,  qui  iexti  Comulalui  Arcadii  Augmti^  et  Anicii 
Probi  faitii  nomen  impoiuit,  eos  Cominentarlos  elu- 
ctibralos.  Igiiur  sin  miniisad  anni  bujiis  rinem,  ciijus 
uliimo  pene  die  in  Gallias  exercitus  Barbaroriim  ir- 
rupir,  hac  du»  simul  juncl»  eplslolde  refcrendaB  sunt, 
hac  poierunt  ratioiie  ad  anni  insequentis  407.  iniiium' 
deduci,  ot  nondum  Hieronymus  lam  longedissitare- 
gionis  cladem  audiverit,  cujusumen  ramaorbem  clio 
pervasii. 

CXXII.  Smpwaii.  407.— Hajcdemum  epistola, 
qtiam  ideo  ad  an  407.  distulimus,  Barbarorum  in  Gal- 
lias  irruptionem  ac  vasiiialem  llieronymus  memoral. 
Ut  nempe  Rusticum,  ad  qiiem  liitcraj  desiliianiur, 
Aricmiae  conjiigis  sua  convers»  exemplo  ad  pceni' 
tenliara  excilet,  moneaique/ifns/ttrandi^iia  teitifica* 
lionepolUcitm  erat,  ut  conjiigem  ad  ioncta  trameuntetn 
ioca  vel  itatim,  vei  poHea  aqueretur,  mlsmm  proiiii- 
cias  cjus  faciem  ob  oculos  ponlt:  qu»  annum  407.  iit 
siipra  cstendimus,  deslgnai.  Quodiiie,  inquit,  r«/a. 
mitiarii  tenefU  reliquiaf,  ut  utlicet  et  morta  amicorum, 
et  eivium  videai,  et  ruinai  urbium  alque  viUurum,  ial- 
tem  inler  captivitatii  mala^  et  ftrocei  honium  vultm,  ei 
Provincia  tum  mfimta  naufragia,  teneto  tabulam  pm- 
nitentia. 

CXXIII.  Scripta  an.  409.  — Ut  Agfnichlam  ab 
Ineundis  sccuiidis  nuptiis  deliorielur,  prxMer  Bigami» 
incommoda,  ea  demuni  exaggerat,  qu»  ajus  leuiporis 
calamilates  inferebaul.  Ex  \i\s  Hiipania  jamjam  pe- 
riturm^  et  Roma  ipia  in  gremio  iuo  non  pro  gloria^  ad 
pro  ialute  pugnam;  imo  ne  pugnam  quidem,  ad  aw 
ro,  et  cuncta  iupeUeciiU  vilam  redimem.  Quai  qiiidem 
satis  apertas  not»  sunt  anni  409.  cum  icelere  ami^ 
barbari  proditorii,  Sliliconis  scilicet  a  Vaadalis  pro- 
gnali,  sub  finem  snpcrioris  aiini  ab  Alarico  obsessa 
cst  Roma,  qiia»,  iit  saluicni  uicumque  redimerely  bar- 
baro  Diici  ingeiilcm  viin  auri  appendit. 

CXXIV.  Scriplaan.  409.  vel  410.  —  Prima  slaliin 
episioljc  vcrba,  quo  scripia  £it  tempore,  paliim  fa- 
ciunl.  Anle  annoit  inquit,  eirciter  decem^  Sanciui  vir 
Pammachiui  ad  me  eujmdam  ahedutai  miiit,  gum  Ori* 
qenii  wl  h^xl^  interpreiata  volumina  eonUnereni,  etc. 


LXXXYll 

Cnimvcro  Pammacliii  lilleras  LXXXIII 
Ilieron.  recolit,  ad  an.  599.  esse  revocandas  suo  loco 
ostendimus;  atque  adeo  isiliscc  ad  Aviium,  postanno$ 
circiter  decem  data,  ad  ^09.  vel  ad  ii^,  spectabit. 

CXXV.  Scripta  an.  41  f.  —  Non  pos5iumus  quin  ad 
tluninum  jam  Taio  funclum  referamus,  qux  num.  18, 
de  Grunuio  dii^unlur  in  Imc  cpisiola  :  Ttstudineo 
Grunnius  incedebat  ad  loquendum  gradn,  et  per  inler- 
mlla  quosdam  vix  pauca  verba  carpebat^  ul  eum  putares 
iingnliire,  non  proloqni,  Et  tamen  cum  mensa  apposita 
llbrorumexposuissetstmem,  elc.,ad  finem  usqueejus 
numeri.  Alquc  lioc  uno  quidem  argumenlo  iurnngi 
pulamus  ciuijcclurus  dociorum  homiiium,  qui  an.  406. 
siuc  ambiguiiale  epislolam  irihuendnm,  unamque  ez 
iis  es.^e  volunt,  quas  Sisiimius  lunc  temporis  e  PaKx- 
stiiia  redux  delulii  in  Hispaiiiam.  Nam  qi\x  sub  epi* 
siolx  fiuem  de  Exupcrio  Toloss  Episcopo,  cjusque 
eleemosynis  dicii,  ad  prxlcritum  tcmpus  spectant, 
ut  eas  eleemosynas,  quas  per  Sisiiinium  iEgypli  mo* 
iiastcriis  elargiendas  iransmiserat,  Iieic  oninino  non 
indical,  sed  alias,  quas  per  id  quoque  temporis  ero- 
garct.  Quamobrem,  cum  palam  sil,  sub  finem  aiini 
410.  snpremum  diem  Ruffinum  obiisse,  quae  bicejus 
jam  dcmorlui  fit  menlio,  cogil  ut  ad  inscqueutem  s.il- 
tem  4i!.  epistolam  deducamus;  in  qucm  eiiam  ap« 
prime  convenit,  quae  sub  ejus  finem  exprimitur  iri- 
stissima  illa  universi  orbis  facie,  post  capiam,  dire- 
ptamque  Urbem,  ui  juxta,  post  miseriasejus  temporiSf 
et  ubique  gladios  smvienleSf  tatis  dives  esset^  qui  pane 
non  indigeret,  et  nimium  potenSy  qui  servire  non  CO' 
geretur. 

CXXVI.  Scripla  an,  412.  —  Cum  ad  Marcelliniim 
Tribuhum  in  Africam  bae  litlcrae  datos  sunt,  in  Eze- 
^biel  commentarios,  ut  num.  2.  perspicuum  cst  in 
ipso  dictaiidi  exordio  Hieron.  intcrmiserat,  quod  ni- 
mium  animus  ejus  Occidentalium  Provinciarum  ^  et 
majame  Urbis  Romce  vastatione  confusus  esset,  lioc  au- 
tem  anno  cum  Ires  expticasset  iibros  subiius  impelus 
Barbatorum  sic  jEgypti  iimitem^  Valcestinm^  Phoenicis, 
Syrim  percurrit...  ut  vix  manus  eorum  missricordia 
Ckristi  potuerit  evadere.  Itaque  alio  ab  eo ,  quo  capta 
Koma  est,  auno  bae  litterae  consignan Js  sunt,  quod 
ipse  verbis;  hoc  autem  anno  aperlissime  declarat.  Ilic 
vero  non  nisi  alter  post  Urbis  vasiaiionem ,  nempc 
412.  commode  poiest  inlelligi;  quaiidoquidem  Com- 
aicntarii  in  Ezecbielem,  quos  eodem  boc  anno  iteruni 
ab  exordio  ad  tertium  usque  librum  perduxil,  in  an- 
num  insequcnlem  415.  dilTern  iion  placet.  Seiitio  la- 
men  ex  epislola  beic  131.  n.  8.  tum  alia  Augusiini 
190.  c.  6.  num.  20  colligi  posse,  Marceliinum  ab 
Ilieronymo  non  antea  sciscitatum  fuisse  de  animarum 
origine,  qiiam  ab  Augustino  responsionem  bacde  re 
accepissei.  Hanc  auiem  responsioiiem  non  aliam  esse 
^uam  ejusdem  Augustini  ep.  145,  qux  ad  August. 
mensem  anni  412  spectat,  atque  adeo  ad  iiisequeii- 
tem  415.  Hieronymi  responsionem  videri  posse  irans- 
fcrcndam. 

CXXVII.  Seripta  eodem  an,  412.  —  Post  aliquol 
dies  ex  qiio  capla  Roma  est,  direptaque  ab  Alarico 
aiino  410.  puta  Septembri  mense,  Marcella  diem  o)^ 


PRiEFATIO.  LXXXVllt 

quas  beic     iit,  quod  sub  hujus  eplstolx  finera  copiose  Hicrony- 


mus  narrat.  Atqni  stibejusdem  inilium,  quod  ab  cjus 
niorle  huc  usque  laudibiis  prosequi  Sancla;  foemina 
memori&m  disiuiisset,  et  biennium  pra,'lerisscl  silen- 
tio,  tristitm  incrediblis  fnisse  causatur,  qua  se  roniai^ 
iujpcrii  capiivilas  aflccerni,  imo  iinivcrsug  orbis  el 
cladibiis  afnicius,  Ul  nibil  digiiuin  MarcHhn  laudibus 
dicl  lunc  posse  judicarel.  Eo  igitur  cxpleio  leinporis 
spatio,  an.  scil.  412  rnelioribus  auspiciis  Epilapliium 
cjus  mcmoriae  dedicavii,  quod  Principix»  Virgini  in- 
Rcribil. 

CXXVIFI.  Scriptaan.  415.— Pacaiulam,  quam  liisce 
lilleris  quns  posiea  leciura  esset,  erudire  inlelligit, 
nalam  bicnnio,  aul  tricnFiio  anlequam  opistolani  is- 
tain  scriberct,  satis  manifesto  indicat  sub  cjiis  fiuem, 
cum  soi  lemporis  dcflens  calaniilaics,  Orbis,  inquit, 
terrarum  ruit.,,  Vrbs  inclyta,  et  Romani  imperii  caput 
uno  hausta  est  incendio  :  nulla  est  regio,  qua  non  cxu- 
les  Romanos  habeai,  El  paulo  infia  ;  Hit  Pacatula 
nostra  nata  est  temporibus  :  inter  hasc  crepnndia  pri- 
mam  carpsit  mtntem,  ante  lacrymas  scitura,  qnam  n- 
sum.  Ilajc  vero  irisiissima  rerum  facies,  qnam  capia 
jam  Urbe,  et  romani  impcrii  truncato  c.ipite,  descri- 
bil,  in  nlium  coinniodius  annum,  qunm  415convenire 
non  videtur  ;  nec  ipsa  itideminfanluln,  qux  ut  citius 
sub  idcm  tcmpos  quo,  cecidit  Rouia,  in  liicem  vcne- 
rit,  ex  toto  superiori  contcxtu  ,  triennium  cxcessisso 
credenda  sit,  quippe  qiiaj  intcrim  in  tinu  matrit  gar- 
rula  voce  balbutiret^  nec  si  modo  Ulterarum  elementa 
cognoseeretf  nltra  aliqoid  posset,  quam  <t//^6a5  ;un- 
gere, 

CXXIX.  Scripta  an,  414.  —  Jam  duplicis  Prxfe- 
cturx  honorcm  transegerat  Dardanus,  cum  islas  ad 
eum  litteras  llieronymus  desCinavit,  ut  sub  earum  fi" 
nem  perspicuum  est.  Ac  primum  illc  pra*fcctus  Pmc- 
torio  Galliarum  fuit,  an.  409  notanle  Goiliofredo  Cod. 
Tlieod.  lib.  XII,Tit.1,  de  Cenlurionibus,Ieg.CLXXI. 
Itursum  veroeamdem  prxfecluramgessitan.  415,utex 
Tironis  Prosperi  cbronico  elicilor,  ubi  Dardani  polis- 
simum  iiidustria  Jovinum  tyrannum,  averso  ab  cjus 
societate  Ataulpho  Rege,  oppressum  tradit :  Olympio* 
dorus  confirmat.  Ha^c  autem  saiis  argumento  suut, 
scriptam  non  fuisse  eptstolam  anle  an.  414  Sed  rursus 
cum  eam  primo  commentariorum  in  Jeremiam  librd 
cap.  5  a  se  nuper  editam  dical,  isque  liber  ut  serius  ail 
iiisequentem  an.  415  revocari  queat,  ut  suo  loco 
monstramus,  palam  fit,  superiori  ipso,  nempe  414, 
prodiisse. 

CXXX.  Scriptaan.  414.  —  Tribus  haod  obscuris 
nolis,  quo  tempore  ad  Demetriadcm  scriberct,  ipsc 
Ilicronymus  indlcavit.  Prior  illa  est  num.  2  ubi  se 
ait  occupatum  in  explanatione  tempti  Exechielis,..  ei 
in  ea  parte  delubri,  id  qua  Sancta  Sanctorum,  et  Thy^ 
miamalis  altare  describitur,  maluisse  parumper  uti  hoc 
diverticulo,  ut  de  altari  trantiret  ad  altare^  scilicei 
Demetriadem.  Post  nempe  an.  414  ad  quem  usque 
deduci  postremi  Commentariorum  in  Ezcchielem  trcs 
libri  vix  possunt,  censeri  nequaquam  debetepistola^ 
qu»  iliis  iniermissis  dictata  cst.  Altcram  designat,cnni 
Mcraclianum  ^fricae  Comitem  iis  verbis  desiiibit»  ui 


LXXXIX     ' 

omnmo  posi  ejus  neoem  loqui  perspieuum  sit 
ne$eias,  nit,  utrum  avariorf  an  crudelior  fuerit ;  citi 
nihil  dulce  prester  vinumtt  predum,  et  qui  iub  orcatio- 
ne  pattiutn  clementiuinu  Prineipii  ,  $(eviMmu9  «c/ile- 
rit  tyrannorum,  clc.  Hic  an.  4i5  qno  Luciani  V.  CL 
coHega  in  consulalu  fuit,  sub  Augnsl.  mensem,  iVo- 
varum,  ul  ail  Prosper,  in  Africa  rerum  reu$  hononm 
amisit  et  ritam :  ex  quo  facUc  esl  intclligere  iion  anto 
ejiisJein  an.  413  (Inem^quasde  nequissimis  ejns  mo- 
ribus  recilavimus,  Ilieronymum  scribi^re  polnisse  De- 
nique  sub  episl.  finem  qux  ieriia  nota  est,  librum  de 
Virginitaie  urmnda  ante  annoi  circiter  triginta  edilitm 
a  se  notol,  qui  liber,  sive  epist.  XXII  cum  ad  584 
cenis  argumeiilis  perlincat,  lianc  propius  docel  ad 
ipsiim  414  revonandam. 

CXXXL  CXXXIL  Scn>fljfl«.  415.— Harumajia' 
lem  cum  CIL  Benedictiuis  editoribus  adiin.  415  refe- 
rimus,  quod  ncmpe  occasionc  Orosii  Presbyleri  in 
Palssiinam  boc  aiino  sub  vernum  tempus  navigaiitis, 
priiiia  diclala  sit,  quod  cx  num.  2  couslat.  Orosius 
enimvero  antc  niensem  Julium  eonvinoitur  In  Pal»- 
siinain  appulisse  lioc  anno ,  quaudo  eo  niense  bujus 
anni  Jcrnsolyrais  lii  aciem  descendisse  conlra  Pela- 
ginm  disptitando,  nemo  inficiaiur.  Porro  alteram, 
qnam  siiiial  perfereiidam  idem  Orosiusaccepil,  eodom 
cliam  icinpore  cum  superiore  scripiain  fuisse  indicai 
non  mndo  Augoslrnus  beic  n.  f  et  In  alia  epislola 
CLXIX,  cap.  4,  n.  13,  el  lib.  2,  Retraet,  c.  45,  sed 
eiiam  Hieronymns  rescripto  suo,  qu»  beic  est  epistola 
CXXXIV. 

CXXXIH.  Scripta  eoiem  an.  415.  —  Tcmpus  bch 
jos  epislolae  Orosios  ,  qui  superiores  ad  Ilieronymum 
deferendas  acceperat,  In  Apologelico  cap.  4  non  ob^ 
icure  stgiiifical.  Nain  de  ierosolymitanoconveniu  dis- 
serens,  ac  de  Pelagii  errore,  quod  homo  sais  Tiribus 
possei  mandata  Del  custodire,  si  vellet,  Hac,  ioquit, 
Btatuz  Hieronymus..,  in  Epietola  $ua,  quamnuperad 
Qenphontem  edidit,  condemnavit  ;  $imititer  et  in  libro, 
quem  nuncicribit,  collata  in  modum  Diatogi  aiterca- 
tione  confutat.  Ilabitiis  porro  est  Conventus  ille  sub 
Joaniie  ejus  orbis  Episcopo,  an.  415  siib  Julii  mensis 
linem,  ut  ex  eodcm  Orosio  coHigerc  est,  qui  diera  47 
fuisse  Innc  notat  ante  primum  Encceniomm  diem.  Eu- 
cxniorum  autem  dies  primus,  quod  alibtnoiatum  est 
nobis,  erat  xiv  Sepicmbris,  leste  Nicepboi30,  iib.  8, 
Ilist.cap.  10.  Jam  iiaq^ie  epistola  ad  Gtesipbonlem, 
quam  nuper  daiam  ante  JerosolymiLinum  Convenium 
ariirmat,  si  quis  eam  malit  altius  evehere,  ad  ejusdem 
anni  415  iorusse  inilium  specubit,  certe  diuiiiis  il- 
lum  antevertisse,  ul  vere  dixerit  Oresius,  nullaienus 
poicst.  Nec  proinde  quemquam  movere  debei  noperi 
CHJusdam  Chronologi  opinlo,  qui  eam  trieniiio  ante 
scripum  arbitratur,  sive  an.  412.  qiiod  cum  omnium 
primus  scriptis  Pelagio  occurrisse  Ilieronymus  dica- 
bir,  sub  ipsis  Pelagianae  hxreseos  primordiis  id  prae- 
ititisse  videretur. 
CIXXIV.  Scripta  an.  416.— Per  Orosium,  qiiem  sta* 
limimpenselaudateiier.  quique  subivemum  tempus  an. 
416  e  Palaestina  in  Africam  regressus  est,  pon  imme- 


PRiEFATIO.  XC 

Qaem  rito  creditur  istliaec  eplttola  AogiisUno  reddlta«  Cerie 
post  absolutos  tres  Dialogornm  libros  contra  Pelagta<* 
nos,  data  est;  teriium  enim  citat  n.  1.  in  quo  Aifgn- 
slinum  laudasset.  Certe,  inquit,  et  in  Dialogo,  ifuem 
nuperedidi^  turn  beatitudini$^  ut  dignum  fuerat,  reew* 
datut  stttn.  Eos  porro  libros  ex  Orosii  tcsiimonio  in- 
telligimusad  superioris  anni  415  posieriorero  partem 
speciarc,  ipsam  vero  epistolam,  quae  iiuper  ab  iliis 
diciata  est,  non  nisi  ad  proxime  inscqueniem  416  bo< 
etiam  argumento  referendam  consuimus. 

CXXXY,  CXXXVIeiGXXXVlL  Scriptas  an.lM.'^ 
Ilariim  c:tiisam  intelligere  eM  ex  Augustini  libro  de 
Geiiti$  Pelagii  siib  fineni ;  unde  ctiani  tempiis  recie 
coHigilnr,  qiio  dat^e  sunt.  Dehi$  autemt  iiiquii,  qua 
po$t  hoe  judicium  (nimirum  Diof^polifan»  Synodi)  t^i  a 
ne$cio  quo  cuneo  perditorum,  qui  valdein  perver$um  perhU 
bentur  Pelagio  $nf[ragari,  incredibili  andacia  perpetrata 
dicuntur^  ut  $ervi  Dei,  et  anciilet  ad  curam  Sancti  Hie^ 
rongmi  pertinentee,  $eelerati$$inia  cmde  effieerentur  , 
diaconu$  ocdderetur,  «dificia  mona$teriimim  ineende- 
rentut,  vix  ip$um ab hoc  impetu,  atque  incur$uimpiorum 
ttt  Dei  mieericordia  turri$  munitior  tueretur ,  tacendum 
nobi$  potitt$  video,  et  expectandum  quid  illic  fratree  no- 
$tri  Epi$copi  de  hi$  tantii  malii  agendum  exiM'iment;  a 
quibue  eos  diesimuiare  po$$e  qui$  credat  ?  II:i>c  sane 
mala  hisce  epislolis  Iniioceiitius  execratur.  Ex  ea 
aulem  narratione  liquet,  po>t  Diospolilanam  Syno- 
dum,  qu;e  an.  4I5inense  Decembri  celebrata  est, 
sequenti  anno  416  ab  illo  perditorum  hominum 
caneo  illata  in  Hieronymum  mala,  eaque  post  aliquot 
saltem  ejas  anui  menses.  Sed  episielas  ipsas  ad  aniii 
417  sucCedenlls  hiitium  deferendas  esse  ex  priore 
illa,  qu3P  esl  ad  Aurelium  ,  eruditt  viri,  et  prxcipuc 
CI.  P.  Constantiiis  contendunt.  Nam  Aureliiis ,  qni 
operain  videtnr  dedisse  ui  Uicronymi  litieras ,  qu» 
Jam  inlerciderunt ,  ad  InnocentiUm  pervenirent ,  et 
vicissirn  ab  Innocenlio  Jubetur  curare,  ut  llieronymo 
istic  reddanUir ,  ille  esi  Episc  Carthagiuensis ,  qui 
cum  CoIIegis  Milleviiaiiae  Synodt  ciroa  anni  416  fi- 
nem,  ad  Innocenlium  ,  contra  Pelagium,  atquc  C;c- 
lestium  scribens ,  Hieronymum  a  Pdagianorum  fa- 
ctione  quidquam  passum  esse  ignorabat  :  ut  ex 
Synodica  recte  coliigitur,  ubi  Hieronymiani  prn 
catbolica  fide  zeli  flt  menlio.  Rursus  vero  ei  ipso 
Innoccniii.ad  Aurelium  familiari  rescripto,  omniqiio 
ejus  Papse  episloiarum  serie,  racinoris  lam  airocis 
noiitiam  ,  anie  hunc  eumdem  annum  417  eum  colli- 
giiur  non  habuisse  ;  neque  adco  ejus  Ituerae,  de  qui-  , 
bus  agimus  innoluisse  videntur  Augustino  ,  qui  dum 
boc  incunie  anno  librum  de  Ge$ti$  Pelagii  scriberei, 
loco  supra  ciialo  dixit  expeclandum  quid  Epiicopi  de 
hii  tanlii  malii  agendum  exiitimarenty  a  quibui  eoi  » 
diisimulare  poae  non  crederet,  Caeterum  cum  boc 
aniio  li  inartii  die  vetera  monumenta  Innoceniii 
obilum  cousignenl,  cpislolas  Februario  mensi,  ut 
citiuft,  depuiandas  nemo  non  judicet. 

CXXXVIU  ei  CXXXIX.  Scripta:  circ.  an.  417. 
— Idem  faclnus  ab  baereticorum  satellliibus  Hiero- 
nymo  inientalum ,  Monasterii  incendium  .  ac  domui 


XCI 


PRifiFATIO. 


XCIl 


rrertlonem  renantiare  nobis  h«  littersB  tis»  ftani, 
qttas  idcoaJ  idem  fere  lenipus  pertinere  jiidicavimus. 
Indical  iii  priore.  pHUNm  e$se  non  solum  de  nrbe^  nd 
etiam  de  PaUntmm  pitibu»  CatUmam^  quo  nouiine 
aliuin  ,  qti:im  Pclngiuiii  iiimiere  vuluissef  noii  esl  ve* 
riisiiiiile.  Mnx  ^ibi  dicit  iiiWiifs  vUum  e$se  tocuni  mu» 
tare^  quam  fidei  uritaiem^  mdificiorumque  el  maimonit 
amesuilatem  amittere^  qwam  eorum  communione  macu' 
kri ,  qnibui  in  prcsttentiarum  aul  cedcndum  erat ,  atil 
certe  quotidie  non  Itngua ,  ud  giadiit  ttimicandum.  In 
altera  eitam,  qu»  esi  ad  Apronium ,  uon  lam  dolet 
domum  tuam  tecundmn  earnaiet  opee  hwreticorum  per* 
ucutiombtu  penitut  eveream^  qu.im  gaudet  eam  Ciiritto 
propitio  ipirituatihtu  ditriliii  repieri,  Cxterum  in  Locis 
Saiictis  pnifitelur  quieta  eue  omnia ,  et  bxreiicos  o$ 
tmpietatit  non  audere  aperire  :  qu»  indicio  suiit,  baiic 
aliquanto  post  superiorem  tempore,  tcmeui  easdem 
turbas  ac  motus  denotet,  esse  coiloeaiidam. 

CXL.  Scripta  circ.  idem  tempue.  «^  Praesenii  In 
Sanctis  Locis  Cypriano  daia  est,  et  cuin  iion.  uno  in 
locti  Pelagianuin  dogiua  inipiigiiet,  non  tamen  acerbe 
faclt,  ut  non  iiicongrue  liceal  argumentari ,  expulso 
jain  de  Palxstiiiae  fiiiibus  Pelagio,  cum  quieta  e$$ent 
omnia,  ut  in  superiori  epist.  not.it,  baiic  pariler 
futsse  exaraiam.  Equidem  pracpoiii  biennio  possc  non 
inficiamur ,  antequam  violentas  iii  Hieronymum  ina* 
nus  haeretici  iiijecissent;  sed  nemo ,  speramus,  mo- 
leste  feret ,  nos  aliis  ex  conjecturis  bunc  ei  locuin 
eonsiituisse,  in  quem  pleraque  cominodius  convenire 
visa  sunt« 

CXLI  et  CXLII.  Scripta  dre.  an.  418.  —  Induxi- 
mus  jampridem  in  animum ,  non  ut  vulgo  credttur , 
duas  liieronymi  ad  Augustinum  basesse  epistolas, 
sed  uiiani,  cujus  post  subscripiionem  quxdam  veluti 
appciidix  brevior  altera  putanda  sit.  Or.iiionis  in 
utraqae  brevissima  series ,  scriptiunculse  posterioris 
iiidoles  •  maxime  vero  Ms.  Viudociiietisis  monasierii 
auctoritfts  persiiasit,  ut  tn  Notis  diximiis  ad  Ipsas  epi- 
siolas  CXLl,  et  XLII.  Uiide  licct  pro  uua  receiiseie 
taiiium  iion  ausi  sinius,  ordinem  latnen,  qucm  etiain 
apud  S.  Augustinum  obtinebant »  muiavimus ,  et  ne- 
duin  fernie  decenuio  disjungi,  uno  »U\tie  eideni  tem* 
pori  utranique  volumus  consignari.  Est  aulcra  aniius 
circit.  418.  cum  de  PeUgianorum  damii.niione  in  Pa- 
Ixstina,  sateiiitio,  et  motibus  fere  loquantur,  tameisi 


stib  sKiiigmatibus ,  ut  est  illud  capta  Jerueaiem  a  Na^ 
bttchodonosor,  quas  Jeremia^  nolit  audire  conMa  :  lau- 
detii  qiiotiiie  Atigiisliuuiii ,  qui  contra  fiantee  tento$ 
ardore  fidei  per$tneril. 

CXLIIl.  Scripta  videtur  9er$u$  finem^  an,  419.  — 
Palres  Beiiediciiiii  sic  argtimeutantur  dehtijiisa^Uite 
epistohc.  Esiriini  qiins  llieiouyintis  scripsit,  Epistola' 
rum  omnium  novissimam  puiat  Baronius,  reinittilqiie 
an.  420  in  quein  Ilieronyini  obittis ,  juxia  Prosperi 
cbronicum,  incidit.  Certe  qtiidem  Eusiochii  Virgi- 
nis  dormitio  ,  cujtis  dolorc  sese  veliementer  occu- 
patum  te^tatur  beic  Hicronyinus ,  nou  mnlto  ante 
pncdictum  annuin  420  ,  reponi  potest  :  quaiidoqui- 
dem  Palladius  Lau!>iacain  historiam  an.  419  aut  4'20, 
scribens.  in  vivis  eam  agere  credidit  cap.  125.  Qtiod 
vero  ad  Epistolae  perlatorem  liinoceiitium  presbyie- 
rum  attiiiet,  is  an.  419,  ad  perquirendus  Nicxiios 
Canoiies  niissus  a  Patribus  Arricanis  ad  Cyrilluro, 
inde  rediit  in  Africam  aniioeodem ,  anie  26  Novem* 
bris,  ut  ex  Cod.  Can.  Eccl.  Afric.  tititlo,  c.  137  li* 
quet  :  eaque ,  dubio  procul ,  occnsiotie  viso  Iliero- 
nymo,  epistolam,  de  qua  agilur,  afferendain  accepit, 
boc  ipso  anno,  non  subsequenli.  Quippe  cpistoljc  ini- 
tio,  cum  Hieronymti84)xcusai,  quod  Iniiocentius  anno 
prmterito,  qua$i  nequaquam  in  Africam  reter$u$  ipsiiis 
ad  Aiigustiniim  scripta  non  sumpserit ,  indicat  uiiain 
et  alterain  Innoceniii  peregrinationem  in  Orientem  : 
quarum  prinia,  siquidem  Iniiocentiiis  de  suo  in  Arri- 
cam  reditu  incertiis  erat,  non  e.tdem  est  cuni  illa , 
quaro  anno  419,  African»  Syuodl  aucloritate  siiscc^ 
pit.  Neque  reete  Barniius  iis  ex  verbis  Hieronynu 
eolligit  epistolaro  anno  seqiienti  a  legatione  Innocen- 
tii  dataro  fuisse.  > 

CXLiV.  Scripta  initio  an.  420.  —  Hanc  denique 
Aiigustini  epist.  sub  aiini  420  initium  datam  iiidc 
colligimu8,quod  nutn.f ,  notet  se  scribere  po$t  quinque 
ferme  annoe  evolulo$  ex  quo  ia  Orientem  mi$eral  librum 
NOJi  prte$umptioni$,  $ed  con$ultutioni$  $ua  ad  Hierony- 
inum.  Hic  entni  liber  ipsa  iila  esl  epistola  In  recen- 
sione  iiostra  151,  per  Orosium  niissa  in  Palxstiiiam 
anno  413 ,  at  ex  ejtisdein  Orosii  profectione,  alqiiu 
habita  Jerostilyinis  contra  Pelagiuin  disputationc 
ad  cam  epist.  ostendiintis.  Si  adeo  aiinis  415,  alios 
quinque  addas,  420  efiicies ,  cui  epistolain  coiisi- 
gnamus. 


Tret  TeUqiM  Epietoim  ,  quarum  tempu$  minu$  compertum  e$t. 


Tres  In  Y  Classem  distulimus  Hieronymi  epistolas, 
quibus  neque  ex  probabili  ratione,  ncque  ex  ertidito- 
rum  hominuin  consianti  auctoritate  certim  temporis 
epocli»m  assignare  fuit  expcditum.  Prior  tameti  qua^ 
cst  ad  Esuporaiitiiim  CXLV  faciliiis  intelligitur  post 
annuni  380  data  ex  Bcthlenii ,  quam  autea  c  Culcidis 
ereino.  Vide  qtisc  iii  Notis  ex  Pailadio  observamiis. 
Post  euuidein  annum ,  qu»  sequitur  ad  Evaiigeluin 


CXLVI  censeri  ex  eo  velim  ,  quod  n.  2  se  tradit  vi* 
disse  Koroae,  Inter  pre$byiero$ ,  ab$ente  Epi$copo  ee- 
dere  diaconum.  CXLVU.  Posirema  ad  Sabianum  lis 
ascfibi  teiiiporibus  solet,  quihus  liarbari  liiiperii 
tcrras  iavascrant.  Ccrte  barbariini  niarilum  fjiis , 
quam  Sabiniaiius  corriipcrat,  fetnina;,  eunique  luililciii 
fuisse  indic;U  nunt.  II. 


Jamitaqne  in  rccle  ordinandi$  Hierongmi  epi$ioH$,  qui  maximu$  ferme  e$t  editorie  tabor,  tummaque  mde 
ttudioeorum  utilitat^  quidquid  potuimu$^  in  cammune  eontulimu$  :  nune  ctetera  aum  nottrarum  imtium  ami^ 
conferamut. 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 

8TRIDONEHSIS  PBESBTTERI 

VITA 

lEX  EJUS  POtlSSIMUM  SCRIPTIS  CONCtNNATA 

AD  EMINENTISS.  S.  R.  E.  CARDINALEM 

DOMINICUM  RIVIERA. 


tAPUT  PUlilUM. 

I.  Eieronymi  Patria.  11.  Nataii$  annus.  III.  NomeH. 
jy.  Pareutei  et  consangninei. 

1.  Eusebius  Hieronymus,  Doclor  Ecclesiaram  ni^- 
linms,  Stridonem,  ignobile  oppidttm,  quodi  iit  ipse 
^\l,aGothii  evertum^  JDaimatiw  qaondam  PannonuBque 
con/ir/tum  fuit  (Lib.  de  Vtr.  lUui.cap.  «//.)•  ortu  suo 
fiobiliiavlt.  Scd  banc  laudemi  pristinis  loci  vestigiis 
jaoi  tam  ab  illius  aevo  fere  deletis,  plares  liodie  civi- 
taies  sunt»  diversaeque  provincl»,  quae  sibi  vindi- 
cenl.  Goncertaiiones  quoque  recenliorum  hac  supcr 
illnd  Dalmatise  adscribunt  :  et  Dalmalam  qtiidem 
nicronymum  dixit  suppar  illi  Scriplor  Palladius. 
Yalgo  etiam,  ne  recitandis  Auclonim  nominibus  im* 
moremur»  senteniia  ista  obtinet,  et  magni  nomtnis 
testium  uititar  auctoriiate.  Sed  primum  ipse  se  nun- 
qnam  Dalmatam  S.  Paier  vocat.  Quin  potius  alio  na- 
tum  sub  coelo  indicat,  cum  alibi,  tum  inferius  laa- 
dando  lesiimoiiio  in  Sophoniae  caput  primum.  Mon 
cst  deinde  locum  invenire  in  Dalmati»  finibus,  qui 
vel  nominis  similitudine,  vel  terrae  situ,  antiquam 
Siridonem  referre  commode  videatur.  Necvero  quem- 
piain  de  nomine  assignat  Lucius,  magiius  s.^ntentiss 
ejus  vindex,  et  nuperus  rerum  Dalmalicarum  Listo- 
riciis ;  qui  autein  Sidrona  Ptoiemxi  hiic  referunti 
quam  longe  ab  omni  veri  specie  abcrrent,  inox,  ubi 
de  Liburnia  dicemu.^t,  planum  erit. 

.\lii  Pannonia;  maluni  adtribui ;  nam  ct  in  Nicx- 
nis  snbscriplionibus  Donmut  quidam  Slridonentit  e9 
PanHonia  Epiuoput  nominatur,  et  ab  eo,  qui  pro- 
xime  prxcedit  ibi,  Episcopo  Dalmatise  distinguttur. 
Etqoanquam  subscriptiones  illiP,  ntim  sintNicxnx, 
an  alteri  seqnioria  temporis  Synodo  tribucnd»,  di- 
sputaium  est ;  nihilominas  Stridonem  Pannonise  olim 
accensium,  saiit  persuadent.  Nec  par  credere  cst» 
quod  auttimat  doctus  vir,  fuisse  postmodum  c  Dal- 
niatia  in  Pannoni»  censum  traiisluiain,  cnm  Eccle- 

S.  HlKROTfTMI.   I. 


siasticne  provincise  vetustiori  parlitioni  sacpius  ad- 
hxrcant.  Pannonium  quoqae  se  ipse  sobindicat  S. 
Pater,  ubi  Patriam  siiam  rutticitaiit  ternaculaiu 
{Epiti.  VII)  vocal,  et  Castruciam  veierem  amictim 
forlasseet  conterraneum,  Pamonium  hominem,  id  ett 
terrenum  ammat  (Ep.  LiVIlI)  appellat;  qiio  non 
videtur  dicterio  fuisse  amicUm  petiturum,  nisi  et  sibi 
illud  commune  ex  gcnti^  ingenio  fuisset.  Sed  qiiod 
aiunt  qiii  ab  hac  parte  stant,  Stridoiiem  cam  ftiisse 
ad  Muram  fluvium,  alias  in  Pannonia  supcriori,  hodie 
in  Stiria  XV.  mille  passlbus  infra  Rakellburgum  in 
Eurum,  versus  conflnentcs  Munc  in  Dravum,  sivc, 
quod  eo  tamen  recidit,  prope  arcem  Gsan  Tomga, 
ncc  nisi  diei  iiinere  distantiMii  a  Sabaria,  quod  nuti 
nominis  in  Hungaria  est  oppidum  :  hi,  inqiiam,  rein 
dlcunt  incrrdibilem.  Et  siqtiidcm  nuUiis  alius  lociis 
esl,  cui  possint  Hieronymtanac  patriaB  partes  a<ljii- 
dicare,  ipsi  quod  proposuerant,  plane  destruunt.  £^»1 
enim  locus  llle  in  media  fere  Pannonia,  nou  ad  ejns 
limitcs  :  nec  potuit  unquam,  qnod  ait  Hicronyiiins, 
Aiissc  Dalinatix  confinis ;  atquc  adeo  illa  c]us  pairia 
oiniiino  non  Aiit. 

Propiiis  ad  veram  dicere  visl  sunt»  qui  in  Lilmr- 
nia  eam  collocant ;  crat  enlm  ea  provincia  Panno- 
nla;  et  Daimatix  contcrinina,  et  ab  hac  quidcin  Be- 
biis  Moniibiis  a  Straboiie  memoratis,  ab  ilia  autein 
Thisio  flumine  scparaliatur.  Porro  ibi  Ptolemoiiis 
(Lib.  II.  c.  17)  cogiiomincin  fere  urbcm  Sidronam 
inier  mediterraneas  recensct,  datqiie  Libiirni.T,  tia 
tamcn  ul  in  liniiteni  Dalmatix  incidai,  paulo  su- 
pra  Titii  amiiis  fonles»  qtii  Liburniam  fiiiil.  Salva  hoc 
inveiito  visa  res  est :  nam  etsi  Pannoniam,  Dalina- 
tiamque,  non  autem  Liburniam  Hieronymus  mcmo- 
rat,  pottiit  ejus  xvo,  muiatis  subinde  provinciarum 
flnibus,  urbs  illa  ex  Ltbumia  in  Dalmatiam,  sive 
Pannfmiam  immigrasse  :  imo  el  satls,  ut  sentio,  esf« 
si  ulraroque  provinciam  iieutri  ipsa  adscripta,  tcrmi- 
naret.  Multis  itaque  hsec  sententia  persuasit,  tameisi 

iPne.) 


S.  IIIEn()NY.VIl  VITA. 


n 


jtivrcom  vd  pro  ftmnonix,  vd  pro  Dnlinnirx  bn«lc 
ccrtaiitibus  :  ct  diu  csl,  qiiod  meliorein  Crilici  inngni 
nominis  amplecti  iies<riuiti#  Ai  voro  irimiitfn  itla  dis- 
siki  est  civitas  a(b  eo  lcrr»  fncht,  querrf  feruiD,  et 
Tii»  nierenymian9&  scrics  signilicnt  :  neque  csl  ve- 
rosiinile  longitff  mn  afer  eir  KnK»  onam  dotfssc^  in 
qno  apparcft  pircrahrm  {'gisse,  ci  a  prtml^  nucifyus 
junxisse  amicitias.  Tractum,  iiiquam,  qui  iEmo.tam 
inier  et  Aqnileiam  interjacet,  sive  in  caium  vieinfa 
cst,  a  quo  Sidroiia  Ptoiemxi  tola  ipsa,  in  cui<ia  op- 
positocst  limile,  Libumia  intcrmcdia  provincia  ab  st. 
Deinde  Libunii:»,  nt  et  Dalmalia  lllyrico  coiiUiieban- 
tur ;  ciijus  dux  vcluU  p.irlcs  erant ;  et  quanquam 
tolus  ille  Iractus  Dalmatia  etiam  dicius  aliquando.est 
pro  lllyrico.  LiburnLi  nunquain  nisi  pro  rilyrici,  aiit 
si  mavis,  Dalpiatix  partc  intelligiiur.  Testaiur  au- 
\tn  ipse  conceplis  verbil  S.  Palcr,  in  alio  se  ab 
lilyrici  solo  nauim  :  Testh,  inqniciis  in  Soplion.  cap. 
1.  vcrs.  2.  lUyrium  ett,  tcsti$  Thracia,  teslhf  inquo  oriui 
sNi)i»o/ttm.IgilurLiburni;c,  qii:c  Itlyrico  comprehende- 
bdinr,  natus  non  esi :  omniiioauiem  non  Sidronx  Pio- 
lema  I,  qugc  Llbumiam  ad  oricntcm  flnii,  ac  juxta 
ipsutn  Piolem.TOm  (qui  lllyrici  Hnes  ab  Istria  ad 
Scnrdutti  usqtic  niontcin  ci  superiorcm  Moe.^iam  pro- 
ditcit)  mcdio  fcrtne  IUyrico  a  tergo  adjacet. 

At  quoniam,  inquicb-,  deniquc  loco  luiale  S.  Pa- 
tris  solum,  ct  apud  qunsgcntes  invesligabimus^  £go, 
Si  qiiam  oUm  Erasmus,  et  non  ita  pridcin  Lucius, 
pra*postcri  siudii  et  affectus  parum  digni  gravibtis 
vii  ts  insimularunt,  sonienUani  rcplicare  licet ,  In 
Istria,  atque  ea  Ilaiiac  quidcm  noslrx,  cum  longe  do- 
ciissimis  Scriptoribus,  e  quorum  numero  est  Tho- 
ntas  Archidinconus  Spalatensis ,  qtil  iniiio  Sxeull 
XIII.  vixtt,  Blondus,  et  Marianus  Victorius,  consU- 
tui  malim.  Sdrlgnam  nunc  vocant,  sive  Sdrin,  oppi* 
duldm  iii  Tergesiina  dioeceii,  inter  Pcitam  pilosani, 
Portulam  ct  Primontem  situm  vix  niillibus  passuuin 
XL.  distai  s  ab  Aqoileia.  Id  ipsc  nobi^  visus  est  ma- 
nifesio  indicare  liieronyinus  loco  stiperius  laudalo, 
si  mei.tem  ejns  rcclc  pcrcepitnus.  Quod  cnirn  ait, 
eain  ci\it:ilcm  fuisse  quondam  Dalmalisc  Pannonix- 
quc  coiiflnium,  vcierein  se  memoriaro  repeicre,  non 
sui  leinporis,  ostcndii;  et  quod  duas  confines  pro- 
vincias  mcmorat,  locnin  arbitrando  facit,  neuiri 
fuisse  eam  proprie  addictam.  Porro  DaltnaUam  oliin 
ad  istrias  usque  limitem  perllgisse,  ex  antiquis  Geo- 
graphis  intelligas,  atque  hls  maxime,  qiii  eam  snh 
lllyrici  vocabulo  describunl,  ul  nec  Dalrantiam  de 
iiomine  unquam  vocent,  cuin  primis  Pomponio  Mela, 
Scyinno  Chio,  Scylace  atque  aliis.  Sed  ncque  ipse 
diffitetur  dudum  laudaiiis  Lucius,  cum  coepii  lllyrici 
niaritimi  nomen  obsoiescere,  proqiie  cjus  Dalmatm 
vocabulum  frequenlari»  hanc  non  soluin  vetcres  suoft 
tcnninos,  sed  finiUmam  quoquc  Liburiiiam  conipre- 
hendisse.  €on(ininm  lllud  itaque  Dalmatix,  ad  quod 
tiotat  S.  Pater  positam  patHahi  suam  Stridoncro,  in 
extreroo  Libiirnl»  ad  Occastim  limite  omnino  qux- 
renduni  est.  Eo  nimirum  Bn^s  Pailnonia;  superioris, 
qu.x  exindead  seplentrionem  vergli,  incurrunt.  Istria 


pnrro  contcrmina  utrtque  rcgioni  est  :  atque  huj:is 
quidem  inilio  vcrsus  Ocram  niontem  (ut  sua  his  ra- 
lio  constel,  qnre  de  pcrobscuro  illo  Dalmatix  oUm 
Pantfoili.tique  conflnio,  traditaab  eo  sunt,  qu:u  alias 
mlniine,  ut  haclenus  ostcnsutn  cst,  inteUigi,  aut  cx- 
plieir!  possunt)  Strid^nem  coKocariy  tecta  ratio  pcr- 
stiadel.  Ita  et  r^aiinoifius  et  Dalmata,  verius  fortasse 
ciiam  Ilalus^  qiiaiidoquidem  lUilios  Istria  jam  ab  Aii- 
gnstit  tibcriique   tcmporibus  attribitta  cst,  juxU 
veierctn  divisionem  vocari  potuU.  Ncjue  ulla  hcic 
earum  objecUonum  locum  habet,  quibus  alioi  supc- 
rius  recitats  senteniide  rcfuranuir.  QfUKt  vero  iocum 
eum  esse  diximus,  qucm  Sdrlgnam  hac  tcmpcstaie 
appellant,  parUro  AnUquoruin  opinioiii,  partim  iio- 
ttiinis  nescio  cui  simiiiitidini  damus :  denique  et  prx- 
vulgatx  incolarum  tradiiioni,  qui  in  hujiis  rei  ndcni 
ntonnmentum  ibidem  Ensebri  patris  cutn  Epitaphio 
laminis  inscuUo  osieniant.  Alioqtii  saUs  proposito 
nostro  cst,  si  in  eo  Istri»  tractu  locanJam  IVeronynii 
patriam  evicimus,  lamelsi  alio,  nobisqiie  ignoto  no- 
miiie  oppidulum  illud  jam  tum  ab  ejusdem  S.  Palris 
9RV0  a  Golhis  cvcrsum,  modo  vocetur.  Certc  (quod 
alterom  argtimentum  est  in  hanc  rera)  liaud  proctil 
ab  Aquileicnsi  agro  cxsUtissc,  pleraqne  omnia  com- 
probaiil  viix  ejus  adjuncta,  inque  scriptis  testimo- 
iiin.  Cjiisinodi  est  illud  (Episl.  VJI),  quod  Glirorna* 
Uo,  Cusebio  et  Jovino  Aqnileiensibus  Presbyteris 
sororem  snatn,  qux  bonos  in  palria  viiie  magistros 
non  haberet,  commendat,  eamquc  Juliani  Diaconif 
ct  quidcin,  ut  in  mss.  librls  dicitur,  Aquildensis, 
fructum  vocans,  ut  crebris  eplstoiii  in  sancto  propo* 
sito  stistentent,  et  ut  etiam  a  Papa  Valeriano^  Aqul- 
iciense  tunc  Episcopo,  ad  eam  confortandam  litleras 
impetrent,  rogat.  Si  longius  aberat,  imo  nisi  finitinia 
erat  Aquilcia)  Slridim,  minime  est  verosiiime,  agcn- 
tem  utique  in  patria  et  domi  sororem  pra?scntfe 
fuissc  Juliani  adhortationibus  in  saiiclioris  vitoi,  a 
qiio  exciderat,  insUtuto  solidatam  :  itemque  ab  Aqni- 
lciensibus  amicis  petiisse  Uieronymum,  ot  frcqiieiiU 
eam  Epiatotarum  solaUo  confoverent,  atque  ab  ipso 
Aqnileiensi  Episcopo  litteras  in  eam  rem  exigerenl. 
Alia  ex  parte  ifimonenses  virgines  (non  Hermonen- 
ses,  ut  hnctenus  perperam  lectum  esl)  et  Antonium  in 
eadem  clvitate  Monnchum  iia  per  Cpistolas  adioquitur, 
ul  in  vicinia  exsiiiisse  patriae  snae  indicct :  atqtie  ibi 
cutnprimls,  ubi  de  sui  nominls  obtrectalore  apud 
isios  coi^ueritur,  qucm  unum  eiimdeinque  esse  cum 
eo  liqoel,  qui  eum  apud  Aquileienses  sinistro  ore 
dilaniabat.  Est  autem  «flmona,  qux  nunc  LiibaCMm, 
volgo  Lerubac  appetlatiir,  limitanca  olim  urbs  Italiae, 
et  ut  Ptolomxo  dicitur,  tnter  Italiam  sub  Norico 
Pannonl.T,  distans  passuntn  millibns  ab  Aquileia  cir- 
citer  quinqttaginla.  Quid   ttoe  ilaque  verosimiliiis, 
quod  diccbamus ,  in  isto  Aquiliam  inter  atque  Mmo^ 
nam  tractn,  versus  AJpes  Julias,  quo  loco  juxta  vc- 
terem  distribuUoncin  in  eosdcm  terminos  Pannonia 
et  DalmaUa,  sive,  quae  illo  tunc  vocabnlo  pars  (^*08 
appellnbatur,  Libnrnia  concurrebant,  Stridonein  na- 
tale  Hieronymi  solum  exsUiisse  ? 


H.  Aiia  «l  dc  anVio,  qt<)  in  Wtcm  prodilt,  caqoe 

liaud  miniis  aiiccps  alquc  obscttra  inter  erutfilos  di- 

sputallo.  Locom  quacstionr,  et  variis  hominam  ea  de 

re  scuienilis  fecit  Prosper  in  Chronlco  Inlcgro,  ul 

vocact,  quod  ex  Lodonensi  codice  ms.  Philippos 

Libbcus  primus  edidil,  ei  nupcnis  Anliquaruin  Ca- 

nisii  leclionum  Edilor  recognovil.  Anno  enmi  Chrisli 

351,  Basso  et  Abiavto  Consulibus,  naialem  S.  Hiero- 

nymi  dieni  consif  nat :  et  licct  non  sntis  benc  sibi  iu 

anais  si^ulandis  constei,  ubi  mdrtem  ejus  ad  an. 

4^  Thco^Q  IX.  et  Conslanlio  III.  Coss.  refcrt : 

in  eo  lamcn  qvfti  etra  (  quippe  qui  aniios  illi  9t 

vilas  iribuii),  ostcndll  «rlum  ejus  citius  poni  luaruisse 

qnam  serhis.  Et  crrorem  qnUem  illuni  alii  commoda 

inierprctaiiione  etevani,  coneiKaiiique  secum  ipso 

Prospehini,  et  cum  eo  veierem  Vilaft  Hierottyini  Au- 

ctorcm,  qui  Gennadius  vulgo  babclur,  H  annos  ei 

laniom  88  tribuil :  dcniqueetcum  AugustiM)^  quein 

nosler  in  Epistolis  suUnde  tanquam  digrdtate  fMalMiM« 

atale  autem  fiiiHm  compellat.  Guin  vero  adversn^ 

liisinricani  verilalem,  sertemque  rerum  Uieronymia* 

iiarum    continuo  pugnet  illa  Prosperi  noiatiO,  et 

longo  ntinis  intervallo  S.  Patris  orium  pracverlat,  no- 

IHs  qui  ejtis  Vitam  ex  ipsiusmct  seriptis  adornaraus, 

liujus  tcslinioiiia,  qux  de  x^tatc  sua  profert,  illius 

sucloritali»  et  quot  sunt  quolque  fiierunt  Criticorum 

ea  de  re  senlentiis,  prxlcrre  liceat.  Ratum  primo 

ccriumquc  sit,  cum  cum  se  vel  infaniera,  vel  pue- 

rom,  vcl   adolesccntttlum  vel  juvenem  vocat^  cou- 

fcrtque  cum  una  quapiam  rerum  a  se  gesiarum  no- 

taiione,  Pythagoricam,  utLaertiustradil  (lib.  VHL 

Sect.9.  19),  aetalis  bumanx  per  vicennia  computan- 

dx  meihodum,  quae  et  passim  tunc  obtinebat,  scqui. 

Puer,  inquit,  viguiti  annoa  hnplet ;  Adotetcem  viginti : 

Senex  viginli.  Sola  infanlia  Cbt,  quam  a   pueritia 

iion  dislinguebant,  sed  qunsi   pueritiie  partem  ad 

usque  decimum  quintum  annum  protrabebant,  qnero' 

Ddmoduin  de  Varrone  Ccnsoriuiis  (de  Die  iVa/.  Cnp. 

XIV)  docnii.  Iia  et  S.  Benedicli  Regula  cap.  LXX. 

Infantibut  usque  ad  qulntum  decimum  annum  wtatit 

dhciplime  diligeniiaet  cuslodia  adhibeatur  ab  omnibut. 

Uac  probe  con^lilula  regnla,  si  Hicronymi  verba  ex- 

pendamus,  exploraium  Gei,  eum  anno  circiter  546 

naiuni,  scrius  quam  Prospcr  tradit,  annis  admodum 

quindecim.  Experiamur  itaque  insigniora  sallcm  ali- 

quot  pergradus  xtaium  loca.  In  Episiola  LXVIIL  ad 

Casirucium  num.  2.  Brevem  inquil,  tibi  fabutam  re- 

(eram^  quee  infantite  me<e  temporibut  accidit.  Beatut 

Antomnt  cum  a  S.   Athanasio  Atexandrias  Episcopo 

propter  confuiationem  kisreticorum  in  urbem  AleXan' 

driam  estel  accitut,  ittel  ad  eum  Didymut^  etc.  Fa' 

ctum  hoc  narrant  Chronologi  accuraliores  anno  555» 

quo  leinpore  annos  nalus  erat  Hieronymus  juxla  no 

siram  liypoihesim  fere  deccm  :  juxta  eos  aiitem,  qui 

Proeperi  calculos  quoquo  tandem  modo  sequuntur, 

vigesunum  quartiim  excesserai,  et  non  modo  non 

infans  adhuc  erat,  aut  puer,  sed  jam  adolescentiam 

ingressus.  Ulterius  quidem  in  Isaiam  lib.  Y.  cap.  15. 

spatia  hujus  xtaiis  producit,  ubi  ad  tempora  infautix 


S.  lAERONtMI  VltA.  M 

Isii»  refert  Moirm  (erm  nia^ifm,  ^ftmdo  loiwa  orbit 
iUtut  irantgretia  tunt  maria^  eademque  nocU  Areop^' 
le0t  mnri  condderunt.  Si  enlni  eun  didl  terraemotum, 
ob  quem  refert  Aramianus  qvoque  Marodiinus,  mer6 
tuot  t^miiwt  excurritte  {tib.  XXV i.  Cap.  10),  cl 
Idalins  mensi  Angiisto  anni  365  iiitcHigat,  ttque 
ipse  deroum  Hieronymus  in  Cbronico,  mare  tiuuB 
egreuum  narrat  ;  jam  aniinm  expleverat  deciinutH 
nonniu,  ad  qiicm  usque  infantiam  proirahcr«,  nihil 
qnidcm  rctai,  st,  ut  supra  iiolaium  est,  pro  pacriiia 
suiAitur :  proprie  autcm  decimum  quinturo  oa  astas 
non  vidctur  exeessisse.  Sed  el  aiii  pcr  ea  lemponi 
molus  terrae  horribilcs  accrderunt,  adquos  locum 
iiunc  referre  fortasse  qnis  maltt :  ct  nos  oiim  ibi  au« 
num  dixtmns  designari  541,  quod  aune  Umen  lndiici 
volumuB,  alque  emendari.  Ut  ut  se  rcs  habcat,  alio- 
rum  senienliae,  qu»  citius  ortuin  S.  Palris  noiant, 
aplari  huic  lestimonio  nequaquaui  possunt.  Verura 
illud  cxteris  illustritis  cst,  quod  habct  Lib.  de  Locis 
ad  vocem  Diyt  Mambrc  ex  Qctiesi ;  Qua,  ait,  utque 
frf  wtatem  infatdite  mecR,  ei  ConttantH  regit  imperium 
tet^ntus  moHstrabatur  perHtuty  et  annot  magmtudine 
indic^m*  Ilis,  si  quid  video,  uterquc  poitreinus  cum 
infanii»  am  scilicet,  tum  iniperii  Constantii  temii- 
nus  dcsignalttr.  Enimvcro  iste  Imperarc  cum  desiic 
iinno  561  j  amHuii  agebat  vlla  decimnm  qiiintum  S. 
Pater,  qiio  niminno  inlhnliam  concludi  diidnro  osten« 
dimus.  Id  porro  si  wum  esi,  ui  veri  speciem  oni- 
tiem  hnbct,  nihil  poterat  accuratius  ad  orlus  sui  an  • 
num,  quein  dicobamus  514,  dcclarandum  dixisse. 

Sanc  infanliam  excesscrai^  cura  puerum  se  vocat  : 
ut  csi  illud  in  Abachuch  (db.  i.  Cap,  10),  Dum  adhue 
ettem  puer,  et  inCrammaticm  iudQcxercerer,  omnetque 
wrbet  vittimarum  tanguine  potluerentur,  ac  tubito  m 
ipto  pertecutionit  ardore  Jutiani  nuntiatut  ettet  intc- 
riius,  eieganter  unut  de  Ethnieit,  etc.  Inierfectus  est 
'lulianus  anno  565,  qni  eral  vilie  Hleronymi  decimits 
scplimus.  Alibi  totos  qui  xtati  illi  ad:ribuuntur,  vi- 
ginti  annos  suppuiat.  Ejusmodi  est  illnd  Prxfal.  Coin- 
mentar.  in  Epist.  ad  Galat.  Non  quod  ignurem  Cainm 
Marium  Victormum,  qui  Romw,  tne  puero,  Rhetori- 
cam  docnit^  edidisse  Cemmentariot  in  Apostotum^  etc. 
Cui  geminum  est  illud  lib.  XII.  in  Ezcchiol  cap.  40. 
Dum  etsem  Ronue  puer^  et  liberatibut  sludiit  erudirer^ 
tolebam  cum  cmterit  ejusdem  wtatis  et  propotiti,  etc. 
t)nim  vcro  cum  Romae  darct  littcris  ediscendis  opc- 
ram,  factus  jam  grandior,  et  etiamnum  taincii  pucr, 
^innos  \igiiiti  complcvcrai.  Dcinceps  adeo  cum  Pnc-> 
riiia  jungit  Adolescentiam,  eoquc  clarius  in  rem  n)* 
sirain  annum,  quo  naius  esi,  indicat,  quo  propius 
lenniiios  xlatis  utriustiue,  unde  raiioncs  subduca^ 
mus  certiores,  attingit.  Epist.  LII.  ad  Ncpotiaiium, 
Dum  ettem,  in<iiiit,  Adolescent,  imo  et  pene  Puer  ct 
primot  impetut  tatcivientis  mtatis  eremi  duritia  refre- 
narem^  teripti  ad  avuneutum  tuum  Heliodorum  ex/ior^ 
datoriam  Epitiotam.  Ea  data  est  anno,  ut  piuribus 
•suo  loco  ostcndimus,  575,  cuin  ipsc  Iniiia  adolesceu- 
tise  jain  duceret,  sive  annos  naius  esset  viginii  se- 
ptcm  :  id  quod  adco  in  supputatione  liac  nostra  recte 


11  s 

habcU  ui  fere  ex  boc  iino  lestiinonio  vcnis^  quem 
diximus,  nalalis  ejiis  aniius  jam  cotistcl.  £t  vero 
iisdem  plane  verbis  usqs  est  aetotcm  linperaloris  Va- 
leDtiniani,  cum  murtem  oppetiit,  noiaturus,  Epist. 
LX.  sive  Epitapiiio  Ncpoiiani,  AdolesceM,  inquicns, 
Yafentiniatm,  et  pene  Puer,  po$t  fngam,  po$t  exu- 
Ita, . . .  nfcaiui  cM.  Consiat  enini  ab  illoruni.  histo- 
riis  U^mporum,  euni  tunc  annum  scxlum  supra  vi- 
gesimum  ogisse,  tot  niiniruin,  aul  nno  minus,  quot 
de  se  i|)se  loqiicns  indicarat :  nequeeniin  vcrosimile 
est,  cniu  iisdem  vci  bis  alio  signiOcatu  de  f^,  alque 
aliis  usum.  Eadem  fermc  annorum  notaiio  est,  cum 
se  {noxcfmxtfif  adolescentulum  vocat,  Lib.  L  contra 
Joviiiiau.  cap.  36,  Cum  ip$e  adoU$cenlulu$  in  Gallia 
viderim  Atiicotoi^  gentem  Britannicamy  liumaui$  ve$ci 
carmbu$.  Qiiartum  aut  quiiilumy  ut  ex  dicendis  infc- 
rius  constabily  a  vigesimo  annuni  tunc  agebal.  Episi. 
CXX.  ad  iledibiam,  Majore$  tui  Patera^  aique  Del- 
ph\diu$^  quonun  aiter  anteqnam  ego  na$eerer^  Hhelori- 
cam  llomm  doeuil :  aiier^  mejam  adoieuetUulOf  omuei 
GaiUa$  pro$a  ver$uque  $uo  iilu$lravil  ii{gcnio,  Qiian- 
qiiam  movitliic  locus  pluriinos,  qui  cum  in  Cbroiiico 
lcgcivnl  ad  anuum  Cbiisti  355  ncipliidiuui  rcfcrri, 
Uieronyuiuin,  qtii  lunc  ei.aui  iii  scttiemia  bac  noslra 
ajiiios  dcctiui  ut  suminum  ngcrei,  solido  adbuc  de- 
ccniiio  ab  adolcscentix  iuitiis  disiarc  argumeuiantur. 
Scd  alia  in  Cbroiiico  notationis  cjus  est  ratio  :  ne- 
quc  citim  quo  tenipore  Dclpbidius  Gallias  noinials 
sui  :)tque  opcruin  jam  impleverai,  sed  qoo  priumm 
aiitio  norere  cuepit,  dc  more  aduoiatum  ibi  est  :  id 
quod  aliis  ac  fcre  perpciuis  cxcinplis  demonstrare» 
si  res  ferat,  in  promptu  essct.  Purro  quis  non  con* 
scuiancum  csse  iulelligat,  post  altcrum  saltcm  de- 
€euuii!m  et  quod  excurril,  ad  tanlain  famx  celcbriia- 
tcui,novis  subbidc  eluciibralionibus,  dcinum  vcnisse, 
ut  verc  dixerit  S.  Palcr,  se  adolcscemulo,  euni  in- 
gcfiio  suo  Gallias  illustrasse.  Nec  quempiam  uioveat, 
qiiod  Blcsiilam  iu  Episi.  XXXIX.  viginii  annorum 
adoiescentttiam  dixil,  quani  piicllam  ea  dc  c:\u  sa  for- 
lasse  appclhiri,  qus  miliiissct;  nain  ubi  scquiori 
gcueri  aptatiiiirejusuiodi  forinulx*,non  enmdem  plane 
viui  commodamque  babent  signiHcationem.  Denique 
saiis  apparct,  qu.im  ipse  bene,  juxta  eain  rcgulam, 
gradibus  sctiUnm  iusisleret,  ubi  se  inadoie$ceniia,  vcl 
adoiescentcm  absolute  nomiiiat,  quos  tcrmitios  licuit 
aJ  qiiadra^csiuiiim  usque  aunuin  produccre.  Coiu- 
lucuiario  XiJL  iu  Ezecliicl.  cnp.  i4.  Siiper  qua,  ait 
quusstiuncuia,  Romce  advertum  Heividium^  iiUu$  tem" 
pons  iicereticum^  in  adoie$ceutia  non  grandem  iibrum 
scripsisse  me  novi^  Erat  euiinvero  tnnc  aniiorum 
fcrmc  37,  siquidcm  aniio,  ut  suo  loco  ostendcmus, 
583,  illc  cunscriptgs  est  liber.  Alia  id  g<MUis  testi- 
moiiia  prxterimus,  qu»  in  iiostra  quidcm  bypotbcai 
opiitne  omnia  conveniunt,  cohxrcnlque  iiitcr  sc  : 
juxta  alios  auiem  omnes,  qui  Prospcriani  Cbronici 
jationcs  auiaut,  neque  intelligi,  ncque  explicari  ullo 
inodo  possunl.  Singularem  modo  aniimidvcrsionem 
adjiciam,  qua  hacteiius  di<puiaia  soliditis  consiiLu:m- 
MT   Prafation^  Commenlarii  in  Abdiain  profiietur 


^IIERONYMI  MTA.  \i 

S.  Pnter,  oliiu  sc,  qui  necJum  ad  cetatem  perfeeti  mV/, 
et  in  nijBMuram  Ciiriiiti  vcncrat,  in  adoie$centia  provo- 
catum  ardore  et  itudio  Scripturarum  bunc  eumdem 
Propfietam.  fuisse  aiiegorice  interpretatum.  Hxc,  qute 
et  miuime  xlatcm  tulit  Expdsitio,  Auctore  ab  ipso 
rcpudiala,  .id  aunum  pertiuei,  ul  alias  declnrafum 
est,  atqiie  itifra  manifcsiiiis  cousiabii,  574  aut  se- 
qjicnletn,  quo  lcmporc  dc  sc  prodii  ipsc,  nouduro 
ad  xlatcm  pcrfcclnm  plcniludjnis  Cbristi  venissc. 
./Elas  autcm  Christi  pcrfecta  triginU  auisorum  spnlio 
coiiiluoiiir,  ipso  Hicronymo  sui  sensus  Interpretc, 
qiii  Epist.  LXXXII.  ad  Tlieophilum,  pro  fratre  suo 
Pauliniauo  dissercns,  cujus  prxmaturain  ordinaiio- 
ncm  Joanncs  caussabatur,  jEta$,  inquit,  ejui  el  Dea- 
titudini  tuce  nota  e$t,  et  quum  ad  iriginta  annorum  ^pa- 
tia  jam  pervenerit,  puto  eam  in  itoc  non  eue  reprelien^ 
dendam^  qwB  juxta  my$terium  a$$umpti  homini$  in 
Cltriito  perfecta  e$t.  Si  ergo  tiondutn  Ipsc  ad  cam  xti- 
tem,  sive  ad  annos  Iriginta  per\ener:il,  cum  speci- 
men  illud  Commeniarii  in  Ahdiam  scripsil,  siveanno 
374,  jnm  palet  luce  merldiana  clarius,  minime  ejiit 
oritim  posse  alttus,  qunm  ab  anno  345  revocari.  Ut 
vero  ad  Inscqncnleui  proxime  346  differalur,  ct  quas 
supcriiis  dispulata  sunl,  f;icile  suadent,  et  laudala; 
Iiujusmel  Praefatiouis  in  Abdiam  iociis  illc,  ubi  ap. 
pcllal  se  Puerum,  qiio  vocabulo  videtur  voluisse,quod 
paulo  anie  dixcrat  in  Adoie$ccntin,  contemperare,  ut 
sc  hiijiis  xialis  initia  potius  qiiatn  medium  agerc,  et 
non  exiguo  admodum  :ib  30  snnis  spntio  lanc  ab- 
fuisse,  signiflcaret. 

\\L  De  notnine  ctiam  S.  Patris,  ut  ne  quid  disputa* 
tionibiis  in  utrnmque  partem  dccsset,  intcr  cruditos 
eoutroversum  est.  Uierongmu$y  quod  erat  illi  cogno- 
mcntum,  aliis  cum  Victorio  sncram  legem  signincat : 
aliis  cum  Erasmo,  idque  multo  verius,  sacri  nominls 
appellationem.  Eusebiui  (quod  fiiisse  patri  suo  nomcn, 
dcclaral  ipse  de  sc  Inqueiis  in  Calalogo  Scriptoruui 
illustrium,  scqiic  ab  iilo  acccpisse,  ipsa  nominum  ra- 
tio,  ci  geniis  antiquas  cousuctudo  per^^iiadeiit)  fuernnt, 
alque  adeo  sunt  nounulli ,  qui  penilus  removeri  nb 
Hicrouymo  velint :  alii,  quorum  de  nuiiicro  Hen.^^gius 
ad  Lnertium,  qui  ex  aliquot  Gxsnrcensis  Eusclui  li- 
brorum  inierprctationc  de  Grxco  in  Latiiium  ab  ipso 
adornata,  adcpttim  sibi  contendnut.  Qui  quidem,  nt 
ali:is  diximus,  nugari  potius,  quam  serio  dicere  nobis 
videiitur.  Sed  el  aliud  invenitur  in  antiquis  libris  ad- 
ditutu  illi  sive  nomen ,  sive  prxnouicn  Sopiironiu$ , 
dc  quo ,  ut  paulo  attcntius  disquiramus ,  digua  visa 
res  est.  Martianxus  quidcm  praeuolalum  in  uno  altc- 
roque  ex  iis  tanluin  libris  invenit,  qui  falso  adiributa 
S.  Palri  opera  qua*dam  exhibeut,  neiiue  adco  satis 
eorum  essc  testiiuoiiium  :id  racieudam  rei  fidem,exis- 
limavii.  Nobis  nieliorc  tili  fortuna  conligil,  qui  genui- 
nisqiioquc  moniuieutis  iuscriplum  invcnimus,  lainen- 
etsi,  ut  nihil  dissimtilcmus ,  iu  codicibtis  non  usque 
adeo  vetustis,  et  qui  dtiodecimiim,  ul  conjicere  licuit, 
sxculum  auteverterent.  Diios  possidet  Ambrosiana  , 
qua^Mediolauicsl,  Bibliothecn,  qtiorum  alter  numcro 
88  pra^notatur,  conlinciquc  librum  Nominum  Ilcbrai- 


«5  3.  llitUONTMl  VfTA 

corum,  qNi  sic  inscribinir,  Eusetii  Sophronlt  ttlerony' 
wf,  licel  hxc  Epigraplie  perbrcYi  Epistnhe,  de  forim$ 
Hikraicmwn  lUterarum,  qnx  Pracrntionis  In  eiiin  Li- 
bram  vicem  gerit,  ab  stttdloso  quopiam ,  non  f  licro- 
iiymo,  adornatae,  qiinm  ct  buicTomo  nos  primum  ad- 
nectimns,  prapfixa  videainr.  Alterins  aiitem  ,  qni  Li- 
l»rimi  de  Locis  Terrae  Sanciae  continet,  biciilenlissinia 
inscriptio  est  hiijiismodi :  InelpH  pnefatio  Domini  Ev* 
9ebH  Sophronii  Hieronymi  in  iibro  Locorum^  ab  Euse- 
bio  Pamphiti  CagMriemi  Epiicopo  prins  edilo  qvidem 
in  Grmco ,  $ed  a  prasfato  Hieronymo  pottmodum  dili^ 
§eniiu$  in  Latinum  $tylum  tranitato.  Quo  quidem  testi* 
monio  facile  adducar,  ut  credam,  lioc  quoque  ei  no- 
men  fuisse  Sophronio ,  sive  illiid  infans  acce|)erit  ipsts 
ab  incunabuliS)  sive  posl,  eitm  vilaedoctrinaDqiie  nionio 
celebrari  i^er  oibein  ccepit. 

IV.  Igitur,  ui  qii»  latiusdispuUre  hacienus  nccesse 

fuit,  pnucis  ad  Vitac  describcndae  modum  culligamiis, 

Eusebios  Sophronius  Hieronymus  Siridone»  qus^  civi- 

las  in  Dalaiatiay  olkn  Pannonixqae  confinlo,  ad  Italiae 

peHtifr  limilem  videlur  pcrtiiinlsse,  certequidem  non 

hNige  al>  Aqnileia  atqiie  /Bmona,  iiobilissimis  Italias 

urbibus,  aberat,  natus  esi,  anno  Chrtsti ,  ut  videtur, 

treceiitcsimo  quadragesiroo  sesto,  aniium  jam  unde* 

cimiim  imperantibus  Gonstantio ,  et  Constante,  fra- 

tribus  Aogustis,  eumdemque  Julio  Papa  Christianam 

rempublicam  adiriinistranlc.  Pareiites  suos  ambos 

Christianae  religioni  addictos,  ipse  non  uno  loco, 

maxime  vero  Prasfatione  in  Jobum  affiiinat:  a  quihus 

et  saucie  educalum  sc  prodil.  Jure  etiam  colligas  cx 

Epist.  LXXXll.  Ad  Tbeophilum  num.  2.  eos  Arianis 

per  ea  loca  grassantibus  nunquain  animom  ant  aures 

accommodasse,  siquidem  se  ab  iis  gloriatitr  ab  ipiis, 

«I  ita  dicam ,  ineunabulis  cathotico  tacte  nutritum-  Ne- 

mo  nani^e  magi$  Ecclema$ticu$  at^  quamqui  nunqnam 

karelicu$  fuit.  Oui^^n)  asseverant,  ci  nobilissimos 

fuisse.  Eril  fortassis  econtrario,  qui  ob  nominis  Gr.x- 

cain  originem,  non  Romanam,  do  gencre  servili  sub- 

dubitenl.  Et  mibi  qnidcm  scrutmlum  mavit  aliquando 

locus  e  dudum  laudau  Epistola  num,  3.  ubi  ad  Joan- 

nis  Jerosolymitani  criminaiionem  de  Pauliniano  fralre 

e  $ervo  Ckricum  faeto^  nibil  aiiud  respondet,  quam  et 

ab  ipso  Joanne  iidniiii(/oi  ejuemodi  Clerieoe  haberi ,  et 

Onenmum  legi  inter  Pauli  renatum  tineuta^  Diaeonttm 

c<epi$$e  e$$e  de  $ervo.  At  vcro,  si  ejiis  crat  conditionis 

ipse,  non  videtur  fore ,  ut  Palladium  $cn'di$  nequiiiw 

kominem  iii  Prologo  contra  Pelugianos  voearet,  quod 

^Mile  poiuissel  nolae  cjusdcm  scrvilis  ab  adversariis 

iusiinulart :  eoque  roinus,  ul  per  jncum  adderet,  non 

se  ejus  nobilitati  invidere.  Ad  hxc   divites ,  atque 

ainplo  patrimonio  boncstatos  parenles  ejiis  fuisse,  in- 

ler  Scriptores  fere  consiat.  Notum  illud  quod  et  viilgo 

afferunt  ex  libro  primo  contra  Riifnnum»  ut  probent» 

numerosam  servonim  familiam  illos  liabuisse :  Me* 

ndm  me  puerum  cur$ila$$e  per  cellulae  $ervulorum , 

diem  feriatum  duaaue  tu$ibu$^  etc.  Quanquam  hoc  ve- 

reor,  ne  satis  apposite  accipiant ,  ac  recte  inierpre* 

ttintur.  Palrimoniurp  certe  a  Palre  relictum ,  quod 

llieronjnius  divcndi  demum  curavit,  ut  pccuniic  qnod 


ri 

redirct,  excipiendisundequaquc  confliieniibos  Mona- 

choniin  turbis  expenderct,  haud  sane  mediocre  csse 

oportuit,  licet  modeste  ipse  vocct  Epist.  LXVI.  Se- 

miruta$  viUuta$^  qnce  barbarorum  effugerunl  manns^  et 

parentum  commuuium  cen$u$.  Deniqiie  et  ubi  Epist. 

VII.  describit  patrix  snse  mores ,  in  qna  Deut  venter 

e$$et,  et  eanctior  itte^  qui  dilior :  et  Epist.  XXII.  iibi 

intcr  co^tera  vii£  cominoda,  se  ail,  comuetudine  lau^ 

tiorit  dbi  propter  cvtorum  regna  ca$tra$$e^  nliisque 

pluribus  locis,  ut  cum  U)quilur  de  Bonosi  conliibcrnio, 

de  ilineribiis  qu.-c  cmensus  est  longls,  de  inslriictis- 

siina  BibliOlheca,  quani  sibi  comp:iraverat  (Epi$t. 

Jll)f  non  obscure  se  prospcra  saiisnatum  forluna  in- 

dicat.  Patri  nomen  Euscbius  ruit,  qnod  et  supra  in- 

nuiiniis ,  et  ad  filiiim  more  Rotnano  transiil :  Matris 

quoJnam  essct,  non  proditur.  Maiencta,  id  e^t,  ma- 

tris  soror,  Casiorina  dicta  cst ,  quain  malo  advcrsiim 

se  aiiiino  ob  ncscio  qitas  cnussas,  llicronymus  seinel 

^iqiie  iterum,  ut  ex  Epistola  XIII.  apparet,  ad  pacem 

concordinmqiiehumanissimis  lilteris  invitavil.  Habuit 

et  sororein,  ciijus  ignoratur  noinon,  dc  qna  socpius  iu 

Epistolis  VI  et  Vli.  loquitur,  quod  in  proposilo,  ut 

vidctiir,  Chrisloservicndi,  a  quo  exciderat,  a  Juliano 

Diacono  adhorianle ,  permanserit.  Fralrem  dcmiqite 

nnfu  niinorcm  ,  noiniiic  Paulinianuin ,  dc  quo  posica 

ncc  seinel  redibit  scrmo. 

CAPUT  IL 

I.  Probe  ednctitue  domi  vna  ann  Bonoso,  Romam  ad  /i- 
tera$  edi$cendu$  miuitur.  II.  GramiiuifiVornm,  HhetO' 
mni,  et  PhHo$ophorum  uh:jta$  freqnentat,  III.  !n 
ri.  jfl  quwdmn  pueritice  tabilur. 

I.  Niliil  dubinm  est,  cum  se  ipse ,  ut  superiiis  ob- 
servaviinus,  Catholioo  lacte  nuiritum  ab  ipsis  incuna- 
bulis  dicat,  quin  fucrit  infantulus  adhuc  sancta  itisti- 
tuiione  et  pra  ceptis  informatus,  parenttim  opera,  qui 
animum  riidem  primis  imbuerint  Clirisiianx  pieiatis 
ac  fidel  eiemeniis.  Golkictaneus  ejiis ,  et  vita:  comes 
Bonosua  quidam  fuit ,  e  generosa  locuplclique  stirpe 
progenitus,  quero  impense  Iftudjil,  ncc  semet,  prxci- 
pue  vero  Epist.  III.  ubl,  lidem^  ait,  no$  nutricum  ti-  * 
ituf,  iidem  amplexH$  foverint  bajutorum,  Studia  littcra- 
rum  qiiod  attinet,  primam  illam  iiteratturam,  qiiae 
GrammaticaB  velul  infantia  est ,  in  palria  edidicii  a 
pncceptore,  qncm  Orbilium  ab  eo,  de  quo  Suelonius, 
celebri  Beneveniano  Grammatico,  acri  atque  plagoso, 
cognominat,  et  ad  qucm  ^mvientem^  se  ail,  de  avim  st- 
RU  tractum  e$u  captivum, 

II.  Grandior  factiis,  ei  etiamnum  tamen  puer,  ubi 
domesticis  prseceptionibus  roboraius  publicaro  lu<- 
cein  quxrere  coepit,  Rnmam  inissns  esi,  liberalibas 
artibiis  erudiendus.  Annorum  fuerit  fere  duodevi^ 
ginti,  nam  Romx  eum  tnnc  egissc  vcrosimillimtiin 
est,  cum  de  subilo  Juliani  inicritu  dictum  iliud 
eihnici  aodivit.  Eral  vero  ille  annos  563,  ui  superiut 
animadverttmus,  et  puerum  se  tuno  m  Grammaiicm 
ludo  exercuisse  testalur.  Applicavit  autcm  ibi  do  ad 
Donatuin  Grammaiicum  lunc  cclcbratigsimiim,  eum 


15 


S.  WERONY^il  VITA. 


M 


ipsiiin  qni  tii  Tcrcr.liain  ct  Ticgilittin  ConDmentarios 

roliquil :  in  cujus  scliola  laniani  sibi  (.aiiiu  serroo* 

nis  periiivn  aique  eleganiiaii^  comparavi^  ui  facile 

omr.es  eoiTHtti  leuiporum  Scriptores  hac  laude  supe- 

rarii.  Uemioil  ej[us  S.   Pater  in  Qominentariis  in 

Ecclesiasienv  aiysqiie  piuribus  iocis,  quorum  unum 

laiidasse  satis  etil  iii  Libro  U.comra  Runitinm.  Puto 

quod  puer  legeris  Aspri  iti  VirgiUum  et  Sattustinm 

Commenttttios...  yelcolii  in  Vraiiooes  Cicerouis^  Vi- 

etorini  iu  t^ialogos  ejuf^et  in  Terentu  Coiuosdias  prw^e' 

plori$  mei  Donati^  ^que  iu  VirgHjunr^  et  atjorum  in 

aliot.  Sunlqui  et  Vicioriiii,  eiiuiii.  per  ideai  lcmpus 

eloquenlioi  inaglslrii^  audilurcin  fuls.sc  euiii  dicaiil. 

Sod  quaiiAo  id  niiuquani  ab  ipso  j^rodiluiu  est»  qai 

ejus  sxpe,  com  alibi  cl  laudaio  dudum  loco,  lum  in 

Catalogo  Scriploruui  illustriiiiu  (Cap,  Cl)^  el  ia  Prae- 

f.ilione  iii  ^pisi.  ad  Qalaias  oieniinii,  ncc  tci  bo  lc- 

iius  id  noiai ;  ul  illis  asseiitiauivr,  nulia  nos  argu- 

inefila  ^dducunl.  iino  vero  rc(*:i^«itur  boc  ipsuiu  de 

eo  sile^iiiiiii  pncscriim  in  Cbrouico,  el  niodo  lau- 

dalQ  lestimonio ,   qtiibus  kicis  Rbcloris  iUius  uni^ 

cum  Do^aio  nienlioiieiii  facieiis,  hLuac  unice,  ininori 

immeco  Ifrmceptorem  sfium  appellal :  illum  ncc  ma- 

gislruniy   ncque  amicam  Tocal.   Heque  vero  binc 

putes,  enm  q^  Rbelortim.  ex1iedri&  abstinnisse;  qnin 

imo  prtiuas  eloqucntiic  dedil,  el  p^erum  se  in  C09- 

Iruversiis  lusis  e,  litiro  coiilra   Pehigianos   prlmo 

tcslalnr;  el  cap.  2.  Cumnieiiiariorum  ad  Calatas, 

Afiquoties,  iuquil,  niiii  adolesceutuius  Rounp  Con/re- 

verwtt  de^Uimarem^  ei  ad  ura  certamina  /utii  mi/i/t- 

kus  esur^erer^  etc.  Accessil  etiaiu  ad  f  oriim,  el  tribu- 

ualia  judjkum^  ut  dit^tissimos   Oratorum  undireL 

Deiiiquc  cl  prmdicationis  diatgrticm  stropbis  lusit^  id 

csi,  Onlorix  arlis,  qood  ferc  |>ra^ipuum  esl,  uovit, 

cmn  ea  ad  cpiae  respondere  di(ficile  est,  cievantur. 

Kec  tnicr  Grammaiicos  laniiim,  aut  Rbeiores  de- 

triiut  esl.  aed  et  |Kialec|icae  openim  dedit,  et  inter 

PbilosopbQs  etiam  se  plurimam  viix  parien  egtsAe 

prodtt(£fnal.().  rorpbjrii  ^igoigas  legil,  Alesandri 

Apbrodisei  Commentariofi  verlil :  Teiliiy  inqiiam,  id 

^^  Tersarit  diiirna  nocturaaqae  maiin,  iiob,  ul 

Iblm  faacienvs  creditom  esi,  de  Gru*^  in  UninuiD 

'  €fll  inlerpretatus.  lo  Episiola  Vk.  ad  llehodorum 

legisse  eliam  se  narrat,  Platoms^  IHogems,  Ckito^ 

W«cAt  Ca^eadis^  ei  Possidvuii  opustula  :  et  passim 

alibi  Insignem  sibi  PtMlosophi»  porittJm  coropa- 

r-isie,  iis  qa«  scriptis  sais  ittiermiscet,  veiefum 

plillutsophorum  placilis  ac  si*nlenliis  osiendil.  Maii- 

tnam  quoque  Anliquitalis  meoioriam   eollcgit,  ad 

quavi,  »1  el  ca^teras  farall^ies  pcfdiseendaSit  optimo 

fruic  C4insilin,  Biidiotbecauu  Eibi  Utiroram  oninigctue 

cmdiiioii»  relcrtissimam  ingenti  labore  et  satnplitms 

iu&iro\it.  Mollum  denifiie  docirinx  gciins  iniaietimi 

reirqttit,  pra*ler  arlium  sacraium  discipKiiam,  ad 

qaam  omocs  jaiii  inm  (  neque  enini  bcic  alia  cimi- 

MemoninHis,  quam  ifaae  Rom.^e  pocr  egit>  medila- 

liotics  Tide^ar  soas  retulisse.  Nam  et  pieiatem  ana 

a<teo  cohirt,  ol  ad  fioclcsiae  a  Religi<iiiis  polisisimutt 

iucremeuia  iiiiclltgcrcs,  siudia  ilia  couferri.  Scribit 


iia  de  so  ipso  ifi  cap.  XL.  Szocliielis :  9um  emm 
RotucB  puer,  et  U^alibus  sludiis  erudirer^  solebam 
eum  i;ig(eris  ejusdem  mtatis  et  proponti  (ei  his  erat 
Pamniacbius,  dc  quo  sxpius  iufra  redibil  sermo ) 
ditbus  Dominifiis  sepukhra  Apostoiorum  et  Martfirum 
cir^uire,  crebroque  cr^pta^  ingredi^  ifum  in  terrarum 
profuuda  defossm^  ex  utraque  parte  tngredientium  per 
pariete^  k^iberent  corpora  tepuitormn :  et  i$a  ebscura. 
suui  GMula^  ut  propmodum  Hfud  Propkeikum  rom- 
pleatur ;  Pescemdant  ad  Infernum  wentes,  otc. 

lll.  Cum  nondum  taoien  Qaptismo  esset  iiiiiiatu^, 
j:>iiiquc  iititia  duccret  adolescaiUae,  qwe  aelas  juxta 
ejiis  su{>puiaudi  rationcs,  post  vige^imum  atmum 
succedil,  iion  saiis  sibi  cavit,  lubricum  adoleocentim 
j/er,  itt  quo  ot  Iftpsum  se  Epistul  .\H.  ad  Cbromaiiiiray 
bumilliiue  conliictur.  Pcccali  qitoque  gcuus.  quo 
conscieiitiani  so^ii  t  ollui^,  ad  lleliodorum  scribciis 
Epi^i.  XI Y.  Dokiu  ubi  quani  amiserai,  virginitilcn\ 
deidoral  :  Et  hoc  egp  nou  integris  rate  re/  mercibus^ 
nec  quasi  ignarus  fuctuum  prmtuoneo,  $ed  quasi  nuper 
naufrugio  ejecius  iu  littus,  timida  uavigaturis  uoce  de» 
wuuiio^  In  itlo  msiu  Charybdis  luxurim  satutem  uorai. 
Jbi  ore  mgiueo  ad.  pudiciiifc  perpetranda  naufragia, 
ScyUmum  reuideusj  libido  blmditur^  elc.  ManifesiiB^ 
iii  Epistol.  XtVUL.  ad  Pammaebiuin»  ubi  prinaffli^ 
qii.-e  a  oaiiviiate  est,  xirssinilatem  siUi  adtmens,  at- 
lcram  qux*  csi  a  R:ipiisnio,  vi^t  sibi  sorvat :  Vir^nita" 
tatem^  iiiqiiit,  iu  cmlum  fero^  non  quia  kabeam,  sed 
quia  magis  mirer  quQd  uon  kabeo.  iugenua  H  tere- 
cuuda  confesio  esi,  quo  ipse  cureas^  id  in  atiis  prmdi" 

eure ^ullus  se  decipiat :  neque  blando  adulatore 

u  prmiipiteiy  Prima  esi  virgiuitas  a  prima  naticitaie: 
s^cuuda  Jfirgiuiias  a  seeunda  naiivitaie.  Sunl  qui  iapsus 
einsHiodi  pluribus  excusciit ;  luihi  satius  interdum 
videlnr,  coinmissuui  aliqiiod,  eeu  cicalriceni  iit  San* 
Clis  agiiosci»  quorum  ,  ex  vtiiis  ad  pieUitcm  resipi- 
sceutium,  exeuipla  efQcacius  nos  ^iovcant.  Addam 
prfq)tcrea  vidcrt  posse,  eiiam  post  Rapiismun  deli- 
quisse«  ac  se  poUaisse  ilernm  :  ol  quemadiiioduin  ad 
seeundam  virginilatem  imlueiidam  Raptismi  aquis, 
it.1  altt*ro  ignis  baptismo  ad  sordes  alias  delergeiidiis 
indigerct.  Yerbo  cjus  suui  Ep.  XVIil.  ad  Damas. 
Dum.  II.  Egp  quia  et  oculis  tideo  id  eoucufuscenditm^ 
et  mami  scandalizpr  ei  pede^  ei  ommum  membroruut 
parie  deliuqno^  k.ibeo  omnia  iuimutida :  ei  ^frur  sewel 
epiritu  bapli^atus,  tursum  tuuiemn  poUui^  seeuudi  ba- 
ptissuaiis  purgaiioue^  id  esi^  ignis  indigeo,  Veraui  itiliil 
babet  ia  his  singulare,  ci  qiiod  a  valgata  Soiicionnn 
hoininum  pbnisi,  qui  modestia;  caus^  sese  de|icifni, 
abhorreal. 

CAPLT  ni. 

I.  itom«  B«pfisiiiiiir  Misrrprl,  |I.  Sub  Uberio  Papa, 
mino  dlrdier  eetatis  lum  XX, 

I.  Non  alilN  qaam  Rnmge  fuissc  Hieronjiimra  la- 
vacro  Dbplismi  ablutuin,  ila  pro  cerlo  habciDas ,  IH 
qui  aliier  sentiunl,  idqne  £aciuin  Aquilcio:  volaut,  ct 
iuscriiHiim  olim  lapideia  (falso  umen  )  lesicra  ad- 


17 


B.  lilEROiNTMI  VITA. 


t» 


bikui  in  oaoi  rcm,  valcre  pcnitus  jabeamus.  Testis 
ipsc  oinoi  eicepiionc  mnjor  est  S.  Patcr  in  duahus 
a<l  Damasum  Epislolis  XV.  cl  XVI.  Inie,  inquienj:, 
nunc  mctB  atdtuie  postulans  cibiwi^  vnde  olim  Chmti 
mtimnta  smcepu  £t,  E§o  igitur,  ui  ante  jam  scripu, 
Chrisli  vesteiH  in  Roniaua  urbe  tuscipicnSf  nuiijc  bar^ 
baro  S^rioB  liiuiU  tencor,  Neque  cnini  beic  alia  Cliri- 
sli  vestimcnta  intclligi  iillo  niodo  possunt,  quam 
qux  juxta  Apostoluin  pcr  Gratix  lavacrum  et  Fidem 
induimuSy  ul  prxteream,  ad  candidas  quoque  vesles, 
quibus  amiciri  $o!ebant  olim  Cbrisiiani   Baptismi 
tcmporc,  iis  verbis  adludi.  Ccrtum  prxlerea,  jino 
ei  scnlenti^e  hujus  conseciarium  esi,  eum  non  statim 
a  iiaiivitaie,  nequc  primis  inranibe  antiis»  Bipii- 
smuin  suscepisse,  sed  adulta  xlaic»  iiiiiiirum  cuui 
Rumx  esset.  Veruni  beic  pcrdifliciiis  (jiuestio  oiitur, 
DU01  scilicel  cum  priino  Romam  advenU  liter^iruiu 
siudiis  erudiendus,  an  postca^  cum,  pcragratis  jam 
Galiiis,  el  de  soIiludiBc  ineuuda  cogitana,  eo  rcdiis-» 
se(,  sacris  se  undis  alduerit,  Allcram  hanc  opiuio- 
iirm  crudilissimi  quique   reccniiorun  tucnlur,  ea 
(lucii  cuniprimift  raiioiie,  quod  olim  qui  iulanles  ba« 
p(iz:iti  uon  fuissenl^dillerre  usque  baptisinum  sole- 
reni,  f|uoad  juventutis  discrimiiia  acriorasquc  stimn* 
ios  evasisscnt :  Id  qiiod  fervido  llieronynii  iiigeiiio 
oiaxiaie  consentancuin  fuerit.  Videri  autem,  aiuiiC, 
pieiati  ejiis  ac  rcli^ioni  flcri  iujuriain,  si  propositum 
Deo  inserviendi,  quod  coepit  versare  aiiimo,  utmox 
dicemus,  ctttu  iii  GaUias  peregriuareiur,  Baptiamo 
l^tcrius  fiiit ,  ncc  sane  modico  tomporis  sjiaiio,  ai 
dcbct  isie  ad  priorem  Urbis  iucolalum  referri.  5ed 
bxc  nos  jaiuiiue  inovent ;  nam  neque  solemne  om- 
nibus  Cbrisiianis  fuit,  qui  siue  Baptismo  .xtale  pau* 
luiu  procesNisscnt,  ut  serius  dii&rrcnl :  oeque  por 
sterius  illud  liieron>Lini  Deo  servjendi  proposilum, 
quidquain  dcfuisse  pictati  ejuspristinx  nolat.  Quin 
uno  nova  cam  accessione  cumulal :  atquidem  illud 
cral,  non  icgcedicndi  tunc  demuin  Cbristianam  vi- 
kim,  sed  perfcctiorem  miilio  agcndi,  proposilum« 
quod  posimodum  in  ereino  iinplevit.  Prsetcrea»  quod 
Ecdux  a  Galiiis  Romam  repelierit  S.  Pater,  nullo  in 
ejus  viix  scric,  fuQdamento  nitiiur,  imo  a  veri  spe- 
cic  omni  abliorrel.  Sed  h.xc  plcoius  ex  bis,  qwe 
diccnda  sunt  infcrius,  constalmnt. 

II.  Ratmo  itaque  osto,  eum  antcquam  Roma  dcce- 
derct,  cum  eo  primum  ad  sxculares  liierag  ediscen* 
das  venissct,  sacris  fuisse  ondU  ablulum :  lioc  nimi- 
riim  lempore,  ad  quod  nos  ordo  Vitx  ejits  quam 
conscribimiis,  du&it,  sub  Liberio  Papa,  noo  Damaso, 
ct  cuin  nooduio  ipse,  ut  videtur,  annuni  ^itatis  vige* 
simum  atligisset.  Et  vero  sl»  ut  dudum  ostendimus^ 
aon  eo  usque  Baptismum  distulil,  quod  a  Galliea  pe- 
regrinatiooe  regrederetur,  coiiscqucos  est,  ut  aoiea 
susceperii,  com  scilicel  Romam  (neque  euim  alibi 
tinciusesi)  litteris  erudiendus  venit;  ui  si  Jure  illam 
falsi  redarguimus,  omniiio  altera  luec  vera  senten- 
lia  sil.  Scd  et  peculiaribus  id  evincere  argumenijs 
bbet.  Quippe  ncc  ipse  obscure  iudicat  S.  Patcr,  ae 
MHi  Damaso»  sod  pridem  cjus  dccessorc  Libcria  Ro- 


van^im  Ecclesiam  admiiHSiraote,  baptiza:um.  Cuu> 
enim  ad  illum  Episiobis  roodo  iaudatas  scribens,  ij- 
lud  urgcat,  qiiod  Romx  Cbrisii  vestimenta  suscepc* 
rit,  ut  eo  jusiius  inde  c<msiiium  de  fide  pctit :  si  a 
Domaso,  am  iilo  Caihedram  lcnenie,  suscepissei, 
uiique  Lslud,  quod  sus  erai  caussx  palmarium,  addi- 
disset;  plane  autem  lacei  iji  utraque  EpisH)la.  Quia 
inio  contrarium  iii  priore  innuit,  otim  iilo  adverbio, 
Unde,  inquicns,   OLIM  Christi  testioienta  wseepi^ 
pcrinde  ac  si  diccrel,  antequam  tu  btijus  Eccleslc  re- 
gimca.  obiinercs.  loiit  vcro  ronliiicatum  Dainasus 
siib  anni  566  fincm  ,  curo  Uierunymus  vigesimum 
circiter  viiae  agcrct.  Idem  arguere  esi  ex  temporis 
notatione»  quo  amicus  c)us  Uuffiiius  Baptisinum  su- 
scepii,  aiiuo  sci^icoi,  ut  aerius  571,  ut  cx  ejusdeir 
Kpisiola  ad  Aiuastasium  Papam»  et  lib.  11.  Invccliva- 
rum  ilieroi^ynii  conipertiim  esl.  Nosirum  fciliect 
fiii^sc  aliquoi  aute  ilhim  annis  liocce  sacrauientc  iiii- 
tiatum,  cl  concors  docioruni  scnientia,  el  noniiulki 
.S.  ejusdem  Patris  tesiimnuia  comprobant.  Accipe 
istud  ex  Epist.  IV.  ad  Florcnlinni :  Ufe  (Ruffinus) 
modo  se  lavii^  et  mundus  est,  et  taHquam  nix  dealba- 
lus  :  ego  cunctis  peecatorum  sordibus  inquinalus  diebus 
ac  noctibus  opperior  cum  tremore  reddere  nomuimum 
quadrantem.  At  si  post  G:dlicnm  doinuni  i^cr  bic  tin* 
flus.cst,  vix  erat  notatu  d^gna  teniporis  dilTcrentia  : 
.certe  quidem  non  tanta,  ex  qua  iila  recepta^  dudum 
inooceiiiis,  el  contraciarum  temporis  decursu  sor-> 
.dium,  inaiiiui  comparaiio  posset.  Igitur  iinctns  om- 
jiino  e.it  antequam  emcoso  siudiorum  curriculo  Urbe 
.dceederet,  anitis  plus  minos  antc  Ruffinum  qualuor. 
Atque  kucrefcrri  illud  eiiam  vellm,  quod  aliasiau- 
dato  ioco  lib.  XU.  iu  Ezecbieiom,  se  ait  S.  Pater, 
cum  essei  Ronve  puer,  ct  liberalibus  aludiis  erudire- 
tur,  soiitum  oum  cseleris  ejusdem  xtatis  ac  proposiii, 
diebus  DomiBicis  scpulcbra  Aposlolqrum  et  Mariy- 
ruin  circuire.  Quid  cnim  aliiid  proposiii  nomiiic  bclc 
ioci  commodius  iolcliigas, quam  rcligidncm  Cbiistia- 
nam,  cui  iiomen  per  Baptismum  ^iedisset?  Deniqiiu 
velus  quoqiie  Vit»  llieronyuiians  Auclor,  qui  Gen- 
nadiiis  audil,  cum  icsialur,  cum  puer  adhuc  esset 
(ffiiod  est  ex  Anliquorum  sensu,  eum  nonduin  vige- 
siinuin  aniium  excesAsci)  Bapiisnium  suscepisse. 
Iluc  lestimonio,  etsi  aliis  de  canssis  Auciori,  qui  ^i^ 
iioincn  mentiiur,  baud  mulium  iribuamiis,  nullum 
tamcn  esi  aut  vciuslius,  aui  propius  ad  faciendaro  flr 
deni.  Sed  hxc  baclenus. 

CAPUT  IV. 

l/Post  Hotnana  studia  domumrevertitur.  H.  AquUeim 
parumpernioratwr.  l\L  GaUias  petil. 

L  S;rctdaribus  iiaque  literis  Romacad  pleoum  eru- 
diiiis,  diuque  ibi  iii  Rliclorum  scliolis  exercitaius, 
Urbem  rclioquere,  cl  GalUas  pctere  eruditionis  laude 
tiinc  florcoles,  uua  cum  Bonoso,  perpeiuo  siudiorum 
ac  viiff)  coniitc,  instiliilt.  Egerii  iunc  Hieronymus 
vigesimmn  icrlium  plus  minus  xiaiis  aiinum,  qui  rc- 
paratx  Saiuiis  crai  iroccnicsimus  scxagc^iiiius  uo- 


19  S.  llIEtlONYm  VITA< 

nos.ColIigere  hoc  csl  es  ipshismoltcsiiraonio  lib.  H. 
adversus  Jovinianum,  ubi  adoieicmtttlum  se  vocat, 
cum  in  Gallis  peregnnatus,  quosdam  AUncoU>9,  gen- 
tem  Brilannicam  humanh  9e$ci  carnibui  vidit.  Eadem 
alaiis  notaiio  csl,  eum  ie  jatn  adoteuentulo,  Delphi- 
dium  omiics  Gaiiia:*  prosa  versuquc  iliusirasse  adiio« 
tai :  ea  iiimlrum  de  causais  qu»d  ipsemet  hi  Gallits  ea 
tcmpeslale  agcrel. 

II .  Kiliil  porro  tnm  csl  vcrosimMe«  qnam  vi  Roma  dh- 
ccdcns,  Sirtdonem  prhno  remigr:irct,  undeel  recia  in 
Gallias  contcndcro,  ct  in  paierna  doroo  posset  longin« 
quioris  pcregrinaliouis  sumptus  parare.  Scd  in  palria, 
qu:c  ad  higenium  non  ernt,  parum  sietil  Proxinie 
aberat,  ut  Cap.  I.  ostcndimus,  Stridone  Aquilcia : 
crai  lt:i!c  etiam  urbs  multo  nobilissima,  et  quod  llie- 
ronymum  magis  allrcerct»  ac  dciineret,  sanciis  dociis- 
qnc  viils,  maxh)ie  qui  ijn  celeberrimo  ibi  Monnstcrio 
vcrsabautur,  abundabat,  quotf^um  illustria  ndhuc  inier 
llieronynii  amicos  nomina  muUn  superant.  Ex  his 
nniis  erat  RufOnus,  cujus  ob  higcnii  fonasse  prxsian* 
liam  supra  CTteros  consueludhie  sxpins  uterclur,  cl 
qiiocum  de  studiis  verlKi  conferrct.  In  hunc  scnsnm 
vldctur  posi  a)i({uot  annos  ad  cum  scribcns  Epi- 
^tol.  III.  disissc,  Quam  iilud  aa,  quod  nueum  vel  erra- 
«l£  ahquando ;  vei  iapuit^  impreisii  figerem  tabiii  ?  Ex 
hoc  ccrie  prinium  tempore  inuote^cere  Ilieronymum 
fnlcr  et  Rttrfinuiu  amieiiia  inccpil,  ncc  par  crcdere 
cst,  eos  atibi  quam  Aquilei;c  primn  asos  familiarl- 
late;  rem  enim  planc  novam  dicunt,  ct  cujus  nullum 
in  Hicrouymi  scripiis,  et  rerum  serie  argumcntum 
ropcrirc  esl,  qni  Romae  cos  multo  prideui  junxisse 
ainichias,  voluiil. 

I|l.  Compertum  binc  cst,  non  ita  exlgno  tempore 
Uicronymum  Aquilcijc  substitiiisc.  Vcrum  noii  pcr- 
inlltebat  hisilus  disccmll  ardur,  cetcbriorcsque  apud 
oxleras  oationes  doctrinu;  laiide  viros  adeundi  deside* 
rium,  Ul  diutius  ibl  consistcrct.  Arripuit  iiaqnc  itcr  in 
Gallias,  neque  unam  modo  aut  alicram  es  liis  iiivisii, 
scd  omncft,  quoad  ej[us  licuit,  Gnlliaruin  oras  perlu- 
siravit,  ut  cx  omnibus  dociis  viris,  et  bibJioihecis  tlic* 
saurum  stbl  scicntlx'  compnrnrct.  Id  ex  co  potissiinum 
ap,  arei,  quod  locorum  per  oarlcs  uon  raro,  ncc  si.ie 
pcculinri  animi  affeclu  rocordatur,  qnemndmodum 
Kpist.CXXIII.  ad  Ageruchium,  ubi  Quidquid inter  Alpes 
et  Pyrenmnm  eit^  quod  Oceano  et  Riieno  inctudiihr  di- 
rcptama  Rarbaris  miscnim  iii  modnm  dolcl.  Mag^un' 
tiacunif  iuquit,  nobiiis  quondam  civila»  capta  atqne 
ittbvena  es<,  ei  in  Ecciesia  muita  iiominum  miltia  tru- 
cidata*  Vangionei  ionga  obsidione  deieti.  Rcmoruni 
urbi  prtBpoteni  Ambiani^  Atrebalas^  extremique  liomi' 
nnm  i/oWiit,  Tornacui^  Nemelof,  Argentoratui  trans* 
lati  in  Gennaniam,  Aquitanio!,  Novemque  populorum, 
Lngdunemii  et  Nurbonensii  provincim  prwter  paucas 
vrbei  popuiatn  iunt  micta^  quas  et  ipiai  forii  gla- 
dius ,  iutui  vdsiat  fames,  Non  poaum  absque  tacrtjmii 
Toiotce  facere  menlionem ;  qum  vA  tiucusque  non  rue^ 
rct,  S.  Episcopi  Exuperii  merita  prcBititeruta,  Scd 
BUilam  vidctur  ex  onini  Galliarum  regione  diuiins 
incoluisse  iiuam  Trevlros.  Pcticrut  RufilMUs  ub  e), 


23 
cutn  jam  jam  profithscciieliir,  ut  S.  Ilihirii  libros  sibi 
exscriberet :  quod  ipse  cum  Trevjros  vcnisset^  i:gre- 
gie  persecutus  est,  uiqiie  ah,  postmodum  Epiit.  VK 
ad  Florenlium  scribens,  Prolixum  talde  de  Synodis 
tibrum  5.  Bitarii,  ei  (Ritflfino)  apud  Treviroi  manu 
mea  ipse  deioipieram,  Et  sane  scriptio  llla  codicis 
Hilariani  non  ita  brcvlconfrci  potuit.  Ad  haec  Trevi- 
rensium  hhoma  probe  se  caHuisse  indicat  in  Proce- 
nilo  sccnndi  libri  Guinmentarionim  in  Eplstotam  ad 
Gabitas,  ubi  bos,  cxcepto  sermone  Grxco,  propriam 
dicit  lingunm  habuisse  atque  eamdem  peneillaro  esso 
quam  iii  Gallia  Treverenses  habcrcnt :  id  quod  nosse 
tam  bonc,  ut  prodil,  hnud  certe  exiguo  temporis 
spalio  poluit.  Aiins  eiiam  cum  peregrHiatiqnis  suac 
una  cuni  Bonoso  reminiscitur,  eum  slsiihn  iractujn 
regionis  nominai,  Rlieni,  scilieel,  iemibarbaras  ripas, 
ad  quas  sccum  illo  poit  Romana  Hudia  eodem  cibo, 
pari  frueretur  /lospitio  (Epiit.  Ni).  Denique  ibi  prf- 
mui  ipse  coepit  veite  Beum  eoiere  (tbid.),  id  est,  de 
ineiinda  nov»  Yitx  ratione,  ac  de  ingredienda  for- 
t:issts  eiiam  solitudine  delibcrare,  ct  Buiioso,  ul  idi:i» 
histitiKum  arriperet,  auctor  csse. 

CAPUT  V. 

I.  E  (iuiUa  StvidoneiH  regreditur  ^  et  AquUeiam, 
II.  Scribit  Epiitoiam  ad  Jnnoeenlium  de  muiiere 
teptiei  percuisa. 

I.  QuedanimocoepcratGliristosenrieiidi  proposllum 
In  Galliis »  ol  opere  quantocius  coropkrei ,  llaliaui 
sibi  et  patriaro  repeiendam  intellexit.  Non  quod 
vellet  iu  pnteriia  domo ,  iiiter  cognatos  et  propin- 
quos  Monachum  profiteri  [Epiit.  XV);  cum  nc  in 
orbibus  quidem  esse  Honaclios,  apquo  animo  patere* 
tur;  sedquod  rei  familiaris,  sororis  item  ,  et  frairis 
Pauruiiani ,  qui  primos  lunc  annos  infantiae  agerel, 
cura  nescio  qux  sibi  incumbcrct.  Ccric  quouiiuus 
propositum  iUud  st.itim  perficeret,  nonnuU^  Impedi- 
mento  fuere,quae  ip-eChrlstum  adloquens  Epist.  I!l. 
ad  Ruffiuum ,  verbis  iliis ,  quia  imptere  non  poiui , 
excusat.  Substitit  prolDdc  in  pairia,  seu  potiu^  Ariui- 
lci;e  propter  loci  Ticiuinm,  et  amicorum  in  ea  con- 
siietudiuem  ;  nam  et  videiiiur  eo  referenda  pri  cipiia 
amicitiarum  ejiis  ciim  Valcriniio,  Chromatio,  lovinn, 
Eusebio,  Julinno,  Nicxa,  Chrysogono,  Ruffino,  aiqiic 
aiiis,  qux  el  supra  receiisuiiniis  cxempla.  Per  idcni 
tempus,  sivC  eiiam  ,  si  mavis,  in  itinere  ad  Galhas , 
Concordi^,  qiiod  est  Aquileia^,  (nori,  ut  Yictorius 
putat,  aliud  Mirandnlx  vleiuum  oppidum)  senem 
Paulum  cognovit  atque  amlcufti  sibi  ]unxrt ,  nnnos 
habenlem  centum,  et  qui  S.  Cypriani  Notarium 
Rom»  iractaverat.  Sunt  etiam  qui  eum  trn(hint , 
inler  Monachos  Aqulleienses,  sive  qtii  sub  Valerinno 
Episcopo  nd  Monachoriim  instar  vitam  (lcgebant, 
nomen  profileri  suum  vohiisse.  Sed  neqne  hoc  ccrio 
aliquo  testimonio  conslat ,  neque  ex  eo  loco  licet 
colligere,  quem  in  eain  rem  laudant  ex  Epsi. 
LXXXll.  ad  Teophilum,  ubi  se  ait  S.  Pnter,  Ab 
adoiescentia  in  Monasterii  ctausum  cetiuiii  mafjis  esse 


21 


S.  Hl£RONTItl  YITA. 


9«;/iiifM  aHquidquam  viden.  Omuino  euim  de  Syri» 
solitudine ,  quam  adolescens  adbac  inif  it ,  non  de 
Aquileiensi  Monasterio  est  intelligendus.  Falluntur 
aoiem  eo  magis ,  ac  Yitae  Hieronymianae  seriem  in<* 
Tertunt ,  qui  eum  Tolunt  e  Galliis  primum  Romam, 
deiude  Roma  Aquileiam  concessisse.  Quod  quidem 
comminiscnntur,  ut  liypothesi  so»  iuser?iant ,  et 
Baptismum  S.  Patris,  quem  certe  non  alibi  susce- 
pisse  eum  sentiunt ,  qoam  RomsB ,  in  hoc  tempus 
iraasferant.  At  nuUum  est  iu  Hieronymi  scriptis » 
toiaque  ejus  historia ,  quo  id  probent  argumeutum ; 
et  quod  unum  excudunt  ex  Epist.  XLUI  ad  Marcel- 
lam ,  ubi  se  ilie  signiflcat  invitum  Rom«  in  tanta 
civium  et  pcregrinorum  freqnentia  versari»  ac  porro 
mallesD  alio  transferre,  illud,  inquam»  nihil  ad  rem 
facit.  Dau  quippe  est  Gpistola  illa  post  multo,  quam 
iili  ezislimant ,  sive  cum  relicta  Galcidis  solitudine » 
Romam  Yenisset,  et  jamdiu  ibi  apud  Damasum  agens, 
jnnxisset  et  cum  Marcella  amiciiiam ;  quae  anni  cir- 
citer  585  noU  est.  Nihil  porro  minus  ex  ejus  con* 
texta  colligas ,  eum  in  animo  habuisse,  quam  Aqui- 
leiam ,  qui  quantum  haberet  Roma  raolesiiarum 
exaggerans,  non  um  Marcellam ,  quam  semeiipsnm 
dehortatur  ab  urbium  tumultibus,  el  ad  secrcla  ruris 
invitaC.  Addo,  nec  Terosimile  prorsus  esse  ob  rcgio- 
num  situm,  atque  Instilulum  Hieronymianae  peregri« 
naiionis,  yenisse  eum  de  Galliis  Romam,  ui  se  post- 
modum  in  pairia ,  sife  Aquileiae  reciperet.  Alia  ex 
parle  jam  ostendimus  superiore  Gapite  III.  eum 
antea,  eum  primo  scilicet  Romae  daret  litieris  operam, 
Baptismum  susoepl8se«  ut  et  caussa  cur  eo  regrede« 
reiur,  plane  coiiflcta  sit,  toUque  illa  bominum  cxiera 
doctissimomm  narratio  coramentum  sapiat.  Yenit 
iUque  S.  Fater  de  Galliis  recta  Siridonem,  pleram- 
que  autem  temporls  partem  Aquileiae  ,  iis  quus  dice* 
bamus  de  caussis,  commoratus  est. 

IL  Quin  eliam  scripiionum  suarum  videlur  ibi 
initia  auspicatus  narralione  iib ,  de  mutiere  $epties 
perctt<M»quam  lnnocen:io  inscripsit»  et  cui  priiuum 
nos  in  Epistolarum  serie ,  quem  et  in  reliquis  ejus 
scriptis  habet,  locum  adiribuimus.  Innocenlius  ille 
idem  est ,  qui  paulo  post  migranli  in  Orieiilein  Hie- 
ronymo  se  coiniiem  dedit :  ueque  enim  cognomincs 
alios  eidemque  amicissimos ,  ut  nonnulli  f;iciunl, 
comminisci  licet.  Tempus  quod  spcctat,  in  Girono* 
logicis  ad  cam  Epistolam  notts,  quas  hcic  repelere 
longuin  csset,  et  prxlcr  rcm,  Yidere  est  arguinent:), 
quibus  eam  huic  tcmporis  trachil ,  sive  anno  371, 
adscribere  persuasi  sumus,  Nnnc  velimus,  nnno  ad- 
huc  serius  difTerri ,  sive  post  damnatum  Evagril 
opera  Auxentium  in  Romana  Syuodo  anni  372.  Gab* 
terum  nec  probabiliiate  sua  carent  aliorum  rationes, 
qui  seritis  adhuc  cam  protrahunt ,  sive  ad  annum 
us(|ue  37^9  cum  post  longam  in  Oriente  pcrcgrina- 
tionem  S.  Pater  Aniioclme  diversaretur.  Poiissimum 
autem  argumentum,  quod  ab  Auxenlii  morte  repo- 
lunl,  ubi  dicitur  EvagrH  excubiii  iepuUu$  pene  anie' 
qmm  mar4un$ ,  non  eamdem  apitd  nos  vim  babcl. 
Nam  inortuuin  revcra  indicari  vcrbis  iliis  couKii- 


dunt :  nos  sepultum  quidem  furebffipuimi  dici ,  cum 
anathemale  percussus  est ,  ialelligimus  :  mortuttffii 
non  iu. 

GAPUT  VI. 

I.  Aquileiee  varia$  itumidiia$  ittcurrit.  H.  Inde  iufnlo 
divul$n$  in  OrietUem  navigat. 

I.  Perquam  libenter  degisset  Uieronymus  Aquileiop, 
forusse  etiam  proposiium  Deo  perfectius  scrvieudi, 
eujus  miro  ardore  tenebatur »  in  eo  quod  ibi  erai 
Monasterio  explesset,  nisi  eum  $ubUu$  twrbo^  ut  ipse 
ait,  imfnaque  avuiiio  distraxisset.  Quid  istuc  rei  fue- 
rit,  ignoratur  :  sed  plura  videntur  ad  creandam  iUi 
invidiam  concurrisse.  Sororis  neacio  quls  lapsus 
magnum  ilii  odium  conciuvit.  Inde  ortum  forlasso 
dissidium  etiam  cum  Lupicino,  Sacerdoie  Strido« 
nensi,  qucm  acriter  sugillat  Epist.  VH.  dignum  vo« 
cans  patella  operculum,  mdelieet^  ul  emcue  ccseo^  duce^ 
Ttt  in  (oveam^  tali$que  e$$€t  reetor,  quale$  ilH  qui  regi'- 
reniur.  Sunt  etiam  qui  eum  iioUri  pulent  sub  noniine 
IbereB  exeetreB^  a  qua  sese  qiieriiur  prxcedenti  Epi- 
«lola  S.  Paier  $im$iro  ore  dHaniatum.  Sed  et  Gastori- 
nae  maierterae  inirotcitias  incurrit,  quas  postea  icniro 
humaiiissiinis  lilteris  eonatus  est. 

H.  Aiia  tunc  ejusmodi  diaboli  arte ,  ut  ipse  innuit, 
gigiii  potuere  dissidia,  quibus  cuin  xqiio  animo  susti- 
uendis  par  noii  esset,  dcrepeiite  patriae,  parentibus, 
eognatis^  amicisquo  vale  dicere ,  aique  iii  Orienlem 
transire  constiluit,  ut  longius  ab  inimicorum  odiis , 
regionem  solitarii  proposilo,  tum  locorum  sanctiutc, 
cum  babiUniium  Monacliorum  vicinia  magis  oppor- 
tunam  invcniret.  Hoc  nos  iter  ad  an.  372  referimiis, 
nec  falli  rationibus  sobducendis  videmur  nobis.  Sed 
quia  impedita  res  est,  multaque  llieronymianas  Viiae 
momenla  ex  ea  lemporis  noutione  pendent,  propriis 
ipsa  est  argumentis  munienda.  Et  citius  quidero  illud 
referre,  toia  rerum,  quas  hacienus  edisseruiinus, 
series  velat.  Dt  serius  autem  putemus,  multo  inagis 
vetnl  illod  quod  ex  Rufrini  pcregrinatione  argunieii- 
tum  desuuiitiir.  Aiite  euin  cnim  viae  se  dedisse  llie- 
ronymum,  palam  est  omnibus,  atque  ipso  luculcniis- 
simus  teatis  est  s.Tpius  laudato  loco  Episi.  III.  Poit" 
quam  me  a  tuo  latere  $ubitu$  turbo  convuUit^  elc.  Iloc 
autcm  ipso  anno  373,  pula  post  aliquot  a  Hieronytno 
menses,  Rufiinum  Aquileiense  monasterium  dcso- 
ruisse ,  ul  in  ^gyptuin  cuin  SancU  Mclanio  irans- 
mitieie ,  coinpertum  ex  ejusmet  verbis,  quibus  ad 
Anastasium  Pontificem  scribens  anno  400  vcl  inse- 
quenti,  se  ait,  po$l  triginta  fere  anno$  parenlibtu  red< 
ditum.  Fere^  inquii,  ut  non  solidos  iriginia  diccre 
eum  putes ,  sed  poiius  ab  ea  forniula  ct  roiundo  nu- 
mcro  intcUigas  salis  esse,  si  vigesimus  nonus  vix 
dcinuin  incepisset.  Porro  totidcni  a  372  ad  401  nu- 
merautur.  Nec  sane  locus  csi  isto  ad  Uieronymiiini 
aaque  alque  Rurfiuiani  itineris  tempus  probe  consti- 
tuendum  luculentior.  Nihilosecius  erunt  forusse  qiii 
ex  eodem  conclusum  ibunt,  in  aniiuni  scquenleni, 
sive  373,  dcbcre  iter  differri,  ei  quos  incniorat  Ruffi- 
Qus  annos  trigiiita,  cx  uuo  v^ircntuin  cousuctiuliuc 


ciiraisset,  iion  »b  eo  lempore ,  quo  \n  JSgyptwn  na- 
«^f «tU  ,  «ed  irieiinio  rerine  aiitea ,  ab  eo  qoo  Toram 
Daiale  oppidum  deseruit ,  et  Aquilcis  sesc  reeepii« 
supputari  Telint.  Quod  etsi  a  veri  specie  abliorreat 
(erat  enini  Tora ,  sive  Tyra ,  aut  7iira  oppidulum 
Aqutleix  pcrquam  viciimtn,  ut  a  suis  abesse  Ruffinus, 
cuin  esset  Aqiiileix,  noti  videreiur :  revera  eiiam  cutn 
se  pareniibus  reddiium  didt,  llieroaymo  lesie,  ini- 
tio  allcrias  eontra  eum  iibii,  Aqntiei»  habitarei), 
aunt  umen  alia  in  eam  rem,  sive  pro  anno  573  qi» 
Dobis  videmas  opponi  posse,  et  qnibus  nostranim  sil 
partium  satisfecisse.  Prtino  Evagrios,  cujos  adeo  rre*> 
quens  in  Hieronymi  litieris  meQtio  est,  eidemJuisse 
iiinerts  cocius  vidctur.  Is  auicm,  qoi  eom  S.  Eiisc- 
bio  Yercellensi  ex  Orienie  in  Oocideniem  Tenerat,iit 
gravissimis  Ecdesianim  negoliis  suppelias  lerret, 
post  damnatom  sua  cumprimis  opera  Auxenliumy 
nonnisl  anno  373  in  Orieutem  creditur  remigrasse. 
ijene  aniequam  Antiocbiam  perveniret,  tiansiens  per 
Cappadociam,  quitdam  euni  S.  Basilio  coiiiulit,  qu» 
ab  hoc  in  Episi.  VIII.  seriiiia  post  Aulumnom  dicii 
anni  373  releroiilur.  Qui  igitur  Evagrium  eomiiatiis 
tidetar  Hieronymus»  non  anle  eum  annum  viae  se 
dediderit.  Deindc  nec  ipte  elilas  iler  arripuerii  Kuf- 
(iiitts,  quem  hoc  ipso  anno  373  anie  S.  Aibanasii 
obitum  Aleiandrix  fuisse ,  eompertum  atqtie  indu- 
bium  est.  iJem  llieronymiana  ad  eum  Epislola  ter- 
lia  declaral,  qu»  com  dala  sit ,  ut  suo  kico  plnribos 
ostendemus,  caiale  anni  374,  timc  primiini  tamen 
acceptum  de  illias  in  ifigyptum  adveiitu  nunlium, 
Inopinaii  sibi  gaudii  caussam  exsiilisse  signiOcat. 
Nec  sane  yidetur  yerosimile  ,  si  biennio  ante  in  eas 
regioncs  Ruffinos  traiismiseral,  tam  sero  fuisse  ad 
amicum  Hieronymnm  perlatom  id  nuntii. 

His  ot  satisfaeiamus ,  primo  Evagrium  ^icimits, 
inter  primos  qaidem  fuissc  ilieronymi  amicos,  mini- 
me  vero  iiineris  ^us  sociam.  Gerle  niliil  est  ei  omni 
rerum  llicronymianaram  liisioria,  quo  ad  id  creden* 
diim  adducamiir.  Qum  adeo  mulia  de  ejus  laudibos 
prxdicat  S.  Paicr ,  nonnisi  famillaris  ejus  consuetu- 
diiiis,  maxime  cum  Antiocliiv  pariter  esf^l,  lesii- 
innnia  stttit,  ne  illo  qoidem  exceplo  loco  Epistol»  III. 
dudum  laiid.iue,  ubi  Innocentium,  sus  utique  comi- 
lem  peregrinaiionis ,  cum  illo  comparal,  lanquam 
oculoin  cum  ociilo,  aique  isto  inopinala  niorte  sub- 
Iracio ,  Nune,  iiiquit,  imo  et  loto  miki  tumine  Evagrio 
rtoitro  fruor.  Ut  vero  cliam  dcmus  socium  iiineris 
euin  fuisse,  non  cerle  ruerit,  cum  primum  Aquileia 
Hierottymns  solvii :  sed  forie  illi  provinctas  jamdu- 
dnm  yarias  circtimcunii ,  Cappadocix  occurril,  ac 
reliquum  ititieris  Syriam  versus  cum  eo  perfecit* 
Alterum  qood  opponitur  ex  Ruflini  disccssu  argu- 
mentum,  leviore  negotid  expedimus;  neque  enim  ille 
recta  in  ifigypium  coniendlt ,  sed  lcrosolymam  pri- 
mo  Inyisit,  et  ioca  Sancta,  quibns  ea  qua  par  est  reli- 
gione  perlostrandis,  maxtme  rero  lanto  tcrramm, 
ac  marts  emetiendo  spatio,  haud  certe  nimium  vidert 
debct  icmporis  interyallum ,  quod  ab  anni  572,  ut 
par  credere  est  posircmis  nicnsibus,  ad  subscqucntis 


&  HIGRONYMI  VITA.  n 

373  Martium^  aui  Aprikm  iutcreedit :  qao  tenipcro 
aoieqaam  Atbaiiasi«a  diem  obiret ,  Alexandriae  fuit. 
Falaum  porro  esl ,  nunaom  de  ejos  ui  J^gyiito  moia 
solum  eirca  inseqnenlis  aimi  374  medium  Hierony- 
mum  accepisse.  Facile  enifii  mitllo  aniea  ab  lletiodoro 
sni  iiincris  sacio,  i|ui  Jerosolymam  penrexerat,  au- 
diit,  cum  Aiexandriom  rcgressas  esi.  Coufirmavil 
paojo  post,  et  superiore  lamea  anno  573  emodei» 
nontium  Aicxandrinus  llonacbus  missna  ad  Coales« 
sore»,  quos  statim  ab  Atbanasil  morle  in  iBgypto 
exaiiUre  Valens  imperaior  jassiL  Sed  bis  aiiisquc 
siibinde  numns  iion  aoquiesccb:!!  S.  Paler»  donec 
crebroceo  ooauncaiitium  muititudloi,  idquc  cerliori* 
Inis  tcsliiiioniis  referenti,  laadeas  atino  574  fidenL 
adiiiluiit.  Testalttr  iucc  omuia  per  parics  ipsemot 
Epistola  illa  Hi,  ad  Ruffiiioin,  ex  qua  describorc  hjnc 
panca  libol.  Pnma  iiwpinatigtmdii  ak  Heliodoro  fralre 
vtiki  eil  mntiata  fekdUu.  Non  credebam  certum,  guod 
certum  eue  cupiebam  ,  prenertim  cum  el  iite  ab  alio  u 
audiise  diceret ,  el  rd  uooitai  fidem  eermomt  anferret, 
Bmnum  auepeitta  «o/a,  nutauteaigue  mentem  fuidam 
Atexandrittu»  Mouaehu»^  qui  ad  JS§yptios  (loufeuoret^ 
et  voiuntate  jam  Martffree  pio  pltbis  jantdudum  fuerat 
tranmmMius  abeetfuio^  manifettiu  md  eredulilatem  nuutii 
auctor  impuierat,  Faleor  et  in  hoc  meam  labasse  aeftlcn- 
tiam.  Nam  eum  et  patriam  tuam  igwjtaret  et  uotueu,  in 
eo  tamen  plta  videbatur  aferre^  qtnod  eadem  asscrebai , 
tfuee  jmn  uiiue  \»diea»erut,  Tandem  fdeuum  veritatis. 
ffoudus  erupU ,  Rnffhtum  enim  Nitrite  eeee ,  tt  ad  bea- 
tMim  petre:aaseMaehoriutn,arebraemimeantmm  tuulti- 
tudo  refertbat.  lUe  vero  tota  creduHtatis  frma  laxu' 
Vf,  etc.  Nibil  ilaquc  iinpediuiit,  ne  anno  37i  llierony* 
mi  in  Orientetn  iter  assigncmus,  qv»  maxiinc  obsturo 
yMicbaiiiiir. 


CAPUT  VH. 

I.  Iter  S.  Patris  describitur.  11.  ilii  Jerosolyittam  tunc 
adierit  ?  Ili.  Antiochice  substilU. 

1.  Pcr  Illyricuni  terresirc  iler  arripuisse  nicrony- 
mum  nonniiili  persnasum  babenl ,  ntqiie  Tbracinm , 
Pontiim,  liilliyniam,  Galuiain,  C»pp:idociam,  actnn. 
dcm  Syriam  circuisse.  Nobis  bxc  miniine  verosiniili§ 
senteiUia  videlur  :  quin  ipse  eliam  vidclur  S.  Paicr 
salis  aperle  imlicare  se,  siaiim  ab  Aquilciensi  liiloio 
marc  ingrcssum,  navi  in  Thraciam  appulisse,  cl  pri- 
mo  quidem  snslum  maris  passum.  Dcmus  ejusmcl 
vcrba,  qua:  rem  lotam  miriflce  explicant  cx  loiies 
laudcila  lilpistola  lU.  ad  Ruffiiium.  Postquatn  me ,  in- 
quit,  a  luo  latere  subiltu  turbo  convtUsit :  fHtstquam 
gtutitio  caritatis  hccrentem  itnpia  distraxit  avulsio^ 

Tune  mihi  cwruleus  supra  capnt  adstitit  tifi6er, 
...  tunc  itinria  utidique  et  undique  Coslum. 

Tandem  t»  incerio  peregrinatioitte  erranti^  cutn  nie 
Thrada  ,  Ponttu ,  atque  Bithynia  ,  tottunqne  Gatatice^ 
et  XlappadocitB  iter ,  et  fervido  (Aliaim  terra  fregisset 
(V9tu  I  Sfjrifi  mihi  velut  fidissimut  tiattfragfl  porttuoc' 


81  S.  fllERONYUI  MTA. 

mrii.  Alibi  eitsm  regioiuim  pxCer  Islas ,  aiqiie  ur- 

JbiiiJii  per  quas  traosieril ,  meniiunein  lacit ,  uL  iu 

ZKliarias  cap.  1(J(.  ubi  Alhciiis  se  prodit  fuisse; 

Itt  arce,  JDquiens ,  Aiheniemium  ,  juxta  simulacrum 

MinervtB ,  tidi  Spheram  wncam  graviisimt  pontkrii, 

gmm  egs  pro  itnbeciUitate  carpuipuli  movere  vixpoiui^ 

cic.  Ei  in  Prooemio  secundi  libri  CommenlariQTum 

ad  Galalas,  &cH^  inquil,  meeum  qui  vidit  Anchyram 

metropoUmGalatimcivHatem^  quot  nwic  usque  Ktiisma' 

tibus  ditaeerala  tit ,  quot  dogrftatum  varielalilfui  coa* 

$tuprata,  Alia  id  geiius  alibi  rimatus  est.  Et  Tarsi  in 

Cilicia  aliquandiu  eum  mansisse,  coUigere  est  ex 

Epist.  CXXI.  ad  Algaciiun  Quxst.  u.  itbi  Cilicum 

liiigu:c  proprielates ,  quibus  Paulus  Aposiolus  in 

Kpisiolis  suis  usus  sit,  oplime  se  prodit  novisse.  Iia 

et  Tbeodosium ,  qui  creditur  monastertum  coQsli- 

luisse  apud  Rhossum  in  Ciltcia  ad  maris  oramt 

convenisse,  ejusque  ut  ct  caeterorum  sub  eo  Anacbo- 

reiarum  roorcs  fuisse  pcrscrulatum ,  ac  similis  vitae 

ainore  incensum,  ex  II.  Epistola  ,  qu:c  ad  cum  data 

Qsi,  liquet.  Nimirum  quaecumque  insigniora  vtde- 

rcotur,  oculis  usurpare  voluit ,  maYimc  Monachorum 

C(?ius  celebriares ,  quorum  prxserlim  insiiluia  no- 

sceiidi  alque  iiuitandi  caussa ,  peregrinabatur.  Viae 

comiies  perpetuos  habebat,  prxter  Innoceniium,  at- 

qiis  llcliodorum  ,  quus  siipra  momoravimus,  Nico^am 

quoque  Hypodi.iconum  Aquiieiae ,  et  Hylam,  Sancne 

Melanii  famulum^  qui  purilaie  morum  macuiam  tervi- 

miti  abluerai  {Epist.  III).  Bonosus,  quo  cum  ab 

in&iiitia  educalus ,  et  /lonei/is  mcidi  artibui  erudilut 

fuit ,  quiqiie  eum  fuerat  in  Galliarum  perogrinatione 

coiniialus,  soliludiuem  jampetierat  in  insuia  quadam, 

Dahnaiia)  ut  vidolur ,  pelago  circumsoiiantc »  nau- 

fraga,  et  in  qua  nibil  non  terrori  csset. 

II.  Num  Jcrosolymam  boc  primo  in  Oiienlem  iti- 
nere  adierit »  dispuUium  inier  eruditos.  Atque  ipse 
quidein  S.  Pater  Epistola  XXII.  ad  Eustochiuro 
scribens,  se  lestatur  oo  consilio  a  suis  discessissc, 
Ui  Jerosolgmam  miUtaiurui  pergeret.  lii  Epistola  quo< 
quc  XLV.  ad  Aselhim,  cum  Rom»  esset ,  orare  enm 
jvbet ,  ul  de  Babylone  Jerotolymam  regredi  aliquaiido 
silN  liccai :  quibus  verbis  se  fuisse  pridem  Jeroso 
lirox ,  indicio  cst.  Ilcm  in  Prafalione  ad  Didymi  de 
Spirittt  Sancio  librum,  quem  LaliBC  de  Grxco  vcrtii, 
se  ait,  deSabflone ,  id  esl  Roma «  velut  potttiminio 
Jerotolynwm  ette  reversumy  et  pott  Romuli  Catamf  et 
iuderum  Lupercaiia^  divertorium  Marite ,  el  Salvatorit 
tpeluncam  expesdtte.  Accedit ,  Baroiiium»  Yictoriiim» 
atiine  alios  mngni  nominis  viros  in  ea  esse  sentcntin, 
ut  bis  J|ero8t»l}mam  vcnisso  eum  Teliot :  et  scmcl 
qaidcm  bac  prima  in  Qrientem  peregrinatione,  anie* 
quam  Calctdis  erenium  ingrederciur  :  de  aliero  cniin 
adventu ,  citm  scilicet  Roma  post  Damasi  mortem 
dtsccssit,  nemaestqui  dulMiet.  Verum  quidquid  aliis 
Tideatur,  eum  somel  modo,  ncque  boc  quidem  itine* 
re,  de  quo  agiintts ,  sed  allero  dtu  post  io  Orieiitcm 
instimio,  Jeroflolymain  perre^isse,  liiciileiitioraeias- 
iitei  $>.  Aucloris  teslimonia  persundeiit.  Enimvero  si 
to  tuiic  acccssisset ,  qm  fieri  potuit ,  ut  cxnntlanlis 


jam  pcrcgrinalionis  ejns  incommodis,  Aniiuciii\\i  de- 
gcns,  aiqtie  hinc  scribens  sncpius  laudatam  ad  Ruf- 
finum  Epistolam,  inter  multa,  qox  de  suis  itineribus 
eidem  per  partcs  narrat,  hoc  imum  quod  eral  caMeris 
fiRfistantias  omntbas,  praclerinel.  Sanclnm  civitaiem, 
in  qua  dudun  Diisse  amicum  sumn  inlellexerat ,  ne 
«rrepta  hinc  q«ideni  occasione  nominaret !  Praeler- 
mislt,  qnia  nondom  ifiviserai.  Et  sane  lib.  IH.  conira 
eunidem  Rufliuom  de  secunda  in  Orienlis  parttbus 
percgrinaiione  sua  loqiiens ,  ita  se  Loca  Sancta  invi- 
sisse  profltetur ,  ac  si  anlea  soliim  de  Illis  fando 
aliquid  audicrit,  vidcrit  autcm  nlhil.  Intravi,  in- 
quit,  Jerotolymam  ^  vidi  multa  miraeula^  et  qu<e 
priut  ad  me  fama  pertulerat^  oculorum  judicio  compro- 
bavi,  Non  est,  si  quid  video,  quod  biiic  argumcnlo 
reponi  possiL  Adductis  autein  supcrius  in  conlrariam 
partcin  facilis  responsio  est.  Et  primo  quidem ,  co 
revera  consilio  atque  animo  S.  Doctorem  in  Orien- 
lem  migrasse,  ul  Jerosnlymam  inviseret,  si^aliis 
postmodum  de  caussis  in  Syriam  deducium ,  atqiie 
Antiochinm,  propositum  mittassc ,  aut  in  aliud  tem- 
pus  dislulisse.  Innuit  lioc  idem  ipse,  cum  jam  Calcidls 
eremum  ingressns,  ex  eaque  scribcns  Epislolam 
V.  ad  Floreiitiura,  prodit,  lectis  ejusdem  litteris,  sibi 
reaccensum  fnitte  animum  Jerotoiymam  proficitcendi. 
Ex  eo  ccrf e  nulla  caussaest,  ci  r  in  illaadEiisiochium 
Epistola  qutdquam  immulemus ,  ut  visum  est  Tiilc- 
monlio,  qui  censuit  pro  Jerotolymam  legcndum  ihi 
Antiochiam  aut  Orientem  esse.  Reliqiia  diio  loca 
movent  nos  multQ  minus  nc  fcrc  nihil.  Cum  enim 
exploratum  sit ,  eum  ibi  furotfopui&i  Romam  vocare 
Bahyloncm,  rcs  ipsa  jubet,  iit,  qiiam  illi  opponit,  Jc- 
rosolymam  codcm  scnsu  nccipiamus  pro  solitudinls 
cfl  qiiicti^  loco,  ut  se  iterum  significet,  a  tumuliibiis 
iirbium  el  s:cciili  ad  solitariam  vitam  transisse.  Adeo 
noqtie  eonini  opinioni  assciitimor ,  qiii  ncgant  hoc 
quidcm  tempore  antequain  in  Cafcidc  sc  rcciperct 
S.  Patcr,  Jcrosolymam  concessisse  :  conrcssisse 
auiem,  idque  primo ,  volunt ,  posiquain  e  Calcidis 
creiiio  exivit ,  circa  annum  578  ,  anlequaiii  Ro- 
niain  rcvcrtcretur.  Eiiimvero  probant  qux  harteiius 
dispiitata  sunt ,  eum  noiinisi  mullo  post  tllo  se 
trnnstulisse,  ciim  Roma  iterum  disccssit  post  mortein 
Daninsi,  rcliqinim  vitx  in  Locis  Saiictis  et  Belhlecuii 
specu  trausaclurus. 

III.  Tunc  itaquc  iion  vidctur  ulterius  quam  Antio- 
chinm  usque  profeclus :  qua  in  urhe  apud  Evagrium, 
cui  crat  cumpriinis  carus ,  aliquandiu  subsisterc,  ut 
mox  diccmus,  coactus  est  cum  nliis  dc  caussis,  tuni 
qiiod  non  amplius  siifncercnt  sibi  attenuati  tam  longo 
itinere  corporis  vires,  et  ?rgra  valetudine  uti  jnm 
coepisset.  Cxterum  nihil  nohis  ex  onini  peregrinatione 
illa  tam  mirum  esl ,  quam  quod  ,  cum  posset  squo 
animo,  qucmadmodum  dc  sc  ipse  testatur,  carcre 
patria,  donio,  parentibut,  sorore,  cognatis^  cvntuetudine 
lautioru  cibi  (Epitt,  XXII) ,  aliisque  omnibus  vitae 
cominodis ,  unam  Biblioihecam  ,  lectissiniis  libris 
instructam,  quam  sibi  summo  labore  atque  impciidio 
Roma?  co«fccci*ai,  sccum  tulii,  quod  ca  omnino  carere 


tJ  S.  IIIERONYMI  VITA. 

non  poterat.  TanlQS  in  eo  erat  liltcrarum,  alque  eru* 
diiionis  amor. 

CAPUT  Vllf. 
I.  AniioekiiB  hoifntatur ,  «6t  de  ineunda  toUtudine  «e- 
cum  a^t.  II.  Scribit  ea  iuper  re  ad  amcot  Epeto- 
/09«  III.  Apoitiwmum  Laodicenum  audU ,  ab  ejueque 
kwred  cam.  IV.  Maronim  divereatut  kistoriam  de 
Malcho  nwnaeho  ab  ejusdem  ore  excifnt, 

I.  Ad  fuiem  yergebat  annus  treceniesimus  septtia- 
gesimus  tertius »  si  rationes  recle  iusiiiuimiis^  cum 
Anliochiam  venit  Hieronymus ,  qui  eliam  ulLra  sub- 
sequentis  anni  medium  ibi  npud  Evagrium  hospitatus 
est.  Mor«  caussam  fuisse  cumprimis  innuimus  ad« 
vcrsam,  in  qunm  iiiciderat,  valetudinem ;  ait  enim  de 
se  ipse,  quod  semper  infirmut  Evagrio  amico  ad 
laborem  cnmutut  acccssJsset ,  fuisset  vero »  quidquid 
morborum  ette  poterat  expertut.  Accessere  his  alia^ 
cum  Ariore  forluna  conflictaliones ;  de  qualuor  enim 
peregrinationis  suai  sociis,  Innocenlium  alquc  Ilylam 
sublta  unum  post  alium  mors  rapuit ;  illum  r^pra- 
tinut  febrium  ardcr  abttraxit ;  kxc  nedum  obductain 
inius  morle ,  morte  sua  retcidit  cicatricem.  UeliO' 
dorus ,  cumque  eo  fortasse  eliam  Nic;)eas ,  ieroso- 
lymam  jamdudum  iverani ;  nec  brevi  liidc  reversl 
Antiochiam,  Hieronymo  suo  diutius  adfucrunx ,  sed 
in  patriam  regressum  hic  una  ,  ille  alia  de  caussa, 
medilabanlur.  Et  sane  jus  asquum  Ilcliodorus  oh- 
tendebat,  qui  de  cognaii  morle  Inopinato  nunlio 
a^dmonilus ,  veluli  sororis  vidiix ,  ac  nepotis  ex  ea 
parvuli ,  Nepotiaui  nomine ,  rebus  domesticis  pro- 
specturus ,  pairiam  repetere  cogcrelur.  Ncc  lamen 
arripiendx  soliludinis  proposituin  prorsus  alijiciebai^ 
quin  potius  abs  Hieronymo  poslnlabat,  ui  potiea- 
quam  ad  deterta  migrattet^  invilatoria  ad  te  tcripta 
tratmitteret :  id  quod  factuin  paulo  post,  dicemus 
8110  loco. 

II.  Iitterim  ciim  in  d.es  magis ,  magisque  S.  Paicr 
soliludinis  adeundas  studio  flagraret,  nihilque  aliud 
animo  sccum  vcrsnret,  scripsit  ea  de  re  ad  Thcodo- 
slum,euin  qiieni  paulosuperius  diximus,  et  memo- 
ral  Theodoreius  de  Vitis  Palrum  cap.  X.  Prxposi- 
tum  Monaslerii  apud  Khossum  in  Cilicia ,  et  quem , 
per  eam  ipso  provinciam  transiens ,  paulo  aiitc  invi- 
sisse  indicat.  Unde  colligas,  errare  eos  qui  Theodo- 
sium  liunc  alium  puiant,  qui  Calcidis  descrtum 
iuculerel ;  noiidum  cnim  cum  hxc  scriberct,  Ifiero- 
nymus  eo  accesserat.  Orai  aulem  iHuni ,  ac  cxleros 
cum  illo  AnachorclJis ,  a  Deo  impclrcnl ,  ul  snum 
hocce  proposilum  Deo  pcrficiius  servicndi  cxseqni 
demum  velit  ac  possit.  Secundum  in  nostra  Rccen- 
sione  locum  Epislola  illa  oblinet.  Duas  autem  alius 
per  Idem  tempus  qno  substitit  Aniiochix  ,  scripsit , 
alicram  ad  Ruffinum ,  ad  Florcntinum  alternm,  qux 
ei  sese  in  Editione  eadem  nostra  sub  numerls  lerlio 
ct  quarlo  coiisequuntur.  Quid  conlineanl ,  quibusque 
de  aiussls  hut^  eas  refemmus  ,  replicare  ,  instituti 
n(»slri  iioii  vidclui',  niaxime  cum  in  Clironologicis  ad 
eas  Nolis  sint  islxc  satis  abiindc  pcrtractuia.  Taa- 


tum  monemus  pro  anno  37i,  cul  illas  adscri*. 
bimus,  alicubi  lypothetarum  errore  notarum  anno 
373,  quod  vitiuin  ad  decimam  quartam  usque  Episto^ 
lam  in  aliquot  exemplaribus  durat :  nos  sedulo  emcn- 
dari  cupimus. 

III.  Ad  Yii^e  seriem  ut  redeamus^  non  ita  apud 
Evagrium  moratus  continuo  cst  S.  Pater ,  ut  num- 
qunin  Aniiochia  excederet  :  quin   pottus  sacrarum 
studio  Litemrum  Incensus,  cum,  ut  alibi  de  se  testa- 
tur ,  haud  quaquam  ingenii  sur  viribus  conflderet , 
seque  ipse  docere  vellet,  sed  a  di*ctis  atque  illostri  • 
bus  viris  addiscendas  pularet,  Apoirmarium  Laodi- 
cenum  Episcopum  (qiix  urbs  ab  Anliochta  parura 
distabnt)  interpretem  Scriplurarum  longe  coleberri- 
muni  frequenier  adiit ,  inque  cjus  disciplinam  sc 
dedit.  Rcm  nnrrat  ipse  Epist.  ad  Pammachium  ct 
Oceanum  LXXXIV.  ubi  et  se  niultum  illi  debere 
profitetur ,  qund  in  Scripturarum  docirina ,  quam 
antca  vix  de  limine  salutaverat ,  exoticorum  lcctioni 
Auctorum  adsuetus,  haud  sane  parum  profecerit.  Id 
vcro  mirum  magis ,  quod  addit ,  nunquam  te  ilHut 
eontentiotum  tuper  tentu  dogma  tuscepitte  :  id  est , 
lia:relicum  illnd  ejus  placitiiin  de  Platonicorum  coe- 
nosis  fouiibus  derivatum  (quod  sit  qiixdam  subscan- 
tia  anima  separabilis,  unde  hominem,  qtem  Domi- 
nus  assumpserat,  ea  parte  qua  rationalis  est,  mutita- 
tiim  ibat,  ejusjque  munia  in  Verbiim  cOnferebat ,  nt 
Chiistus  unus  ex  haHiicinaiione  sua  diceretur )  nun- 
quam  excepit,  nec  fucum  flcri  sibi  pnssiis  est.  Ex 
quoillud  etiam  confirmaiur,  (;no(i  dlximus,  per  id 
temporis  Laodicenum  magisirum  abs    Hieronymo 
auditum  fhisse  :  ille  enim  cum  diutius  venenatum 
dogma  dolose    dissintulasscl ,    anno  demum   376 
iii  aperlam  hgeresim  eruplt.  Nec  sane  veri  speciem 
ullam  habet,  fuisse  nostrum  prxceplore  usum  homi- 
ne,  qui  palam  sciia  Ecclesix  Plalonicis  sophismatis 
depravarel,fuissetque  jam  manifesta  hiuslus  hxreseos 
nota. 

IV.  Sed  et  alio  interdum  diveriit  per  id  tcnipo- 
ris  S.  Paler.  Maronia,  Iriginta  fcre  millibus  Antio- 
chia  distans  vlculus,  post  multos  domiiios  vcl 
patronos  in  Evagrii  Presbytcri  possessionem  vc- 
iierat.  IIuc  nicronymus  pro  familiaritate  ,  quam 
cum  Evagrio  habebat,  aliquaiidiu  venil,  ac  diver- 
satus  est :  antequnm  certe  in  eremum  secedcret , 
ut  plcraque  omnia  nobls  argiimento  sunt.  Eral  qur- 
dam  ibi  scncx  inngni  nominisMalchiis,  qnem  S.  Paler 
invisit,  deque  ejus  ore  cxcipere  voluit  ipsius  vilx 
historiam  ,  quain  poslca ,  ante  annum  30^,  ul  siio 
loco  exponemiis,  ex  ejus  dlctoruin  fide,  li:teris  coin« 
niendavil. 


CAPUT  IX. 

I.  IttCntcidit  eremmn  te  recipit,  ac  pwnitentiee  devo* 
rei,  II.  Hebraica  iinguw  ad  earnem  wagit  edoman^ 
dam  ,  tludio  te  mancipat,  itl.  Sum  etiam  Lrwcam 
tunc  ediditcerii?  IV.  Per  totnnium  admonUut  profa- 
nit  Scriptoribut  nuntium  remittit, 

I.  Dciniiin  n<l  qiiam  omni  sinuio  rnpiei>alur,  Iraiu- 


S.  HIERONYMI  VITA. 


za 


iit  Ilicronynius  soruudineni  :  quod  factuiu  sub  bu- 
jiisce  anni  374  finem,  vel  subscquenlis  iniiio,  cx 
bis  quaehactcnus  disputala  suiit ,  liquei.  iJt  atilein  id 
plaiiius  hoc  loco,  ac  propemodum  cvidcnli  argnmcnto 
tcncas,  raliones  ita  subducito.  Annus  agebntur 
374,  medtamque  a^siatem  attigerat,  cum  acccpto 
dc  RulliBi  adventu  in  Palasstinam  nuutio,  dedit 
S.  Pater  ad  eum  Epistolam  ,  quaro ,  ut  lutius 
redderelur,  alieri  ad  Florcnlium  copulavit.  Erat 
Tero  tunc  Ipse  adbuc  Antiochiae ,  sive  nondum  in 
eremum  secesserat,  quod  ci  ulritisque  contextu  Epi- 
slolic  plantim  est.  Eo  autem  sc  nuper  reccperal,  cum 
respoAsttin  a  Floreniio  accepil,  quod  sibi  ail  reddi- 
tum,/R  ea  eretni  parte  commoranti,  qua:  inxla  Synam 
Saracem»  jungitwr :  eicnu\  arrepta  solmdmu  termU 
m  arcerotur.  Igilur,  nisi  longius,  quam  par  crcdcre 
csi,  temporis  spatium  bis  Florentii  ad  Hieronynium 
liileris  tribuanius ,  palnm  ttl,  huiic  sub  Onem  hujusce 
siifii  S74,  vel ,  ut  summum ,  iuiiio  subsequentis  in 
eremum  sese  recepisse.  Atque  hac,  ne  quid  sit 
de  temporis  nuta  dubium. 

Ipsam  aolitudinem  quod  spectat ,  posiu  illa  erat 
iR  Calcide  Syri»,  lioc  est,  ubl  Syri  ab  Agarenis  bar- 
baris  disterminantur ,  vasio  quaquaversus  spatio 
tcrnc,  qua  exutta  iolis  ardoribus^  horridnm  Monachis 
preutabathabilaculum.  Sedebat  solus  ibi  S.  adulesceus, 
KorpioHum  iantum  socius  et  ferarum ,  ^t  ob  gefiennof 
metum  tali  $e  earceteipse damnaperat.  Uorrebant  sacco 
membra  deformia^  et  squalUda  cutis  situm  jEthiojnoB 
earms  obduxerat,  Quolidie  lacrymas,  quotidie  gemitus  : 
el  n  quando  repugrtantem  somnus  imminens  oppressis* 
tel,  fittda  humo  ossa  vix  hwrentia  coilidebat,  Pailebanl 
otajejutuis,  et  caetera,  qiix  tute  repetas  ex  iila,  unde 
hxc  translaia  sunt,  Epistoi.  XXIK  ad  Eustochiiim. 
Ad  iixc  sxpe  ssepius  ac  fere  coniinenter  teniabatur 
valeiudine ,  et  stomacho  laborabat.  Et  vini  tamen , 
olei ,  aliorumque  ciborum ,  quibus  reficiuntur  vires , 
cl  ad  laborem  fcrendum  recrcaiitur  homines,  absli- 
iiciilissimus ,  etiam  cum  langucret,  rrigida  utebatur 
aqua,  et  coctum  aliquid  accepisse,  luxuriam  repuia- 
bat.  Yidetur  eliain  laboribus  manuum  pariem  dici 
aliquam  tributsse»  exscribendis  scilicet  libris  :  in 
quam  rem ,  habere  se  alumnos^  qui  Anliquariw  arti 
teniant  (quo  nomine  Amanuenses  indicari ,  non  cst 
qui  ignoret)  Epist.  V.  ad  Florentium  prodidit.  Gx- 
leram  vitam  omnem  iSa  orationero  inter  ac  lectio* 
nem  partiebatur;  ut  cum  muitis  atqiie  optimis  sacra 
BibliotheciB  codidbus  abundaret,  lectio  oraiionem  eX' 
ciperet,  oratio  tectionem  sustentarot. 

II.  Ad.  Scripturarum  maxime  intellig^ntiam,  divi- 
narumquererum  pervestigationem  animum  adjecerat, 
in  eoque  se  studio  quolidianis  eiercitationibus,  su- 
pra  quam  dtci  queat,  djljgentissime  subigebat.  Sed 
CQm  operam  suam  absque  Hebraicae  linguae  notitia 
minus  utililer  coosumi  intelligeret ,  vellet  etiani  ad 
coBipescendos  in  dies  magis  carnis  motus ,  novo  ali- 
qoo  tormenlo  uii,  huic  se  sludio,  st  ve  ot  vocat  ipse,  pi- 
sirino  addixil.Facti  blstoriam  narrat  ipse  Epist.CX  \Y. 
atl  Rusiicuin.  Dumessem,  inquit,  jupenis,  et  soUtudi- 


nis  me  deserta  vallarent^  incentiva  viiiorum ,  ardorem* 
que  naturo!  ferre  non  poteram  :  quem  cum  crebris  /e« 
jnaiis  frangerem,  mens  tamen  cogitaiionibus  cbstuabat : 
ad  quam  edomaudam  cuidam  Fratri,  qui  ex  Bebroels 
credideratf  me  in  discipUnam  dedi^  ul  post  QuinlHiant 
acumina^  Ciceronis  fiuvios^  gravitatetnque  Frontonis^  et 
lenitatem  Plinii^  alphabetum  discerem,  et  stridentia  an<» 
helantiaque  verba  meditarer.  Quid  ibi  laboris  insum^ 
pserim,  quid  sustinuerim  dificuUatis,  quoties  desperave* 
rim^  quotiesque  cessaverim^  et  contentione  discendi,  nir- 
stfs  inceperim,  testis  est  conscientia  tam  mea,  qui  passui 
sum,  quam  eorum,  quimecum  duxtrunt  vitam;  et  gra- 
tias  ago  Domino.quod  deamaro  semne  Uilerarum  dulces 
fructns  carpo.  Alque  hiic  eliam  speclare  vidclur  iilud, 
quod  G  tp.  111.  Libri  dc Yiris  liluslribus  narral,  Ilebi-ai- 
cuni  scilicel,  ut  fercbatur  ,  ttalllixi  exemplar,  cuin 
facia  sibi  facuhas  fuisset  a  Nazarenis,  qui  io  Beroea 
urbcSyrix  eo  volutnine  uicbnniur  ,  se  descripsisi^e. 
Processu  tcmporis  cum  c]us  studii  ulilitaiem  experi« 
menlo  jam  didicisset,  assidua  exerciUiione  excoluil, 
aliosque  mngislros,  pcr  qiios  profecerit,  aliis  in  locis 
nomiiiat.  Quo  labore  ,  inquit  Episiol.  LXXXIY.  quo 
preiio  Baraninam  noclurnum  habui  preeceptorem  !  Ti^ 
mebal  enim  Judwos^  et  mihi  allerum  exhibebat  Nicode* 
ifium.  Hic  idem  ilie  videtur  esse ,  quem  et  Goinmen- 
taiio  in  cnput  III.  Epistol.  ad  Galatas  suum  Hcbraeum 
vocat,  et  cx  quo  nonnullas  sentenlias  recitai  :  quan- 
quam  alii,  quos  inter  Morinus,  fuisse  illuin  ex  Hebrco 
Cbristianum ,  contcndant.  Deniqiie  et  cum  Librum 
Paratipomenon  juxla  Septiinginta  emcndandum  ex 
Hebrxoarcbetypo,  et  Laiine  iiitcr|)reiandum  suscepit, 
alium  ejus  liitgux  inagistrum  consuiuil,  ut  in  Prxfa- 
tione  testalur :  De  Tyberiade^  in(|uiens,  Legis  quondam 
doctorem^  qui  apud  Hebrteos  admirationi  hubebalur^ 
assimipsi ,  et  contuU  cum  eo  a  vertice,  ut  aiunt,  usque 
ad  extrcmum  unguem,  Sed  hacc  ulio  spectnnt. 

III.  Suiit  qui  euin  Graecae  etiam  lingux  primum  in 
Calcidis  soliiudinc,  contcndant  dedisse  operam  .  id- 
que  V.X  Rurfini  auctoritate  inferant,  qui  illum  lestatur» 
aniequam  converleretur ,  pariter  et  Utteras  Groscas^  et 
linguam  penitus  ignorasse.  Sed  ut  vcre,  non  prurigitic 
actus  detrahendi  Rurriims,  id  scripserit :  vol uit  con- 
versionis  nomine,  noii  ut  vulgo  inteliigiint ,  iiiium  ab 
Ilieronymo  solitudinem  ,  sed  susceptum  Baptismom 
stgnificare :  quem  setisum  tolus  quoque  lolJ  ejus  con- 
lextus  prxfert.  Ex  quo  illud  ilerum  conlirmaiur,  quod 
supcrius  suo  loco  diximus,  illum  cum  Romae  lil)era- 
libus  studiis  erudiretur,  non  autem  serius,  ui  voliint, 
Baptismi  aquis  lotum.  Alioquin  nihil  eum  scivisse 
pcnitus  Gro^ce,  cum  iu  Orientem  pcr^rinnrelur,  mi- 
nime  adduci  possum ,  ut  credum.  Ut  autem  iu  dies 
magis  magisque  calleret  eam  linguam ,  consueludii;c 
illa  cum  Graicis  commodc  posuit  obtinerc.  El  sano 
rum  Tarsi  ageret,  iu  novcral ,  ut  etiam  quac  csscut 
Cilicum  liiiguai  propricUtes,  quibus  in  Epistolis  ouis 
Paulus  usus  est,  ab  reliqua  Graeciiate  intcrnoscercu 
Ad  ha»c,  cum  Anliochiam  paulo  post  vcnii,  Apoilina- 
rium,  ut  ^iximus,  frcquenler  adiil,  atque  audivii,  non 
alia  ccrie  quaniCracalingua  Scripiurascxponenlcm: 


31 


S.  niERONYMI  VITA. 


51 


CQJU8  a<teo  praeceptionibns  imbui  minime  polaisset, 
nisi  jam  probe  linguam  inielleiisset.  Jam  itaque  hoc 
quoquc  ornamentum  nd  rcliqtias  docirinac  tnx  laudl?» 
adjeceral,  priusquam  Calcidis  desertumingrcderefinr. 
IV.  Sed  est  atiquealiud  quod  eo  kici,  ac  fen  tem- 
poris  placet  rcferri ,  simul^  sCtidhi  litierarum  spe- 
clat.  Dlud»  iiiquaar,  visum  au(  somnium,  quod  m^xi- 
me  perruigatum  esl,  atque  ipsc  pliiribns  S.  Patcr 
Epistola  XXII.  ad  Euslochium  narrat.  /it  med'm 
ferme  Quadrageiintn  (  pufa  hujusmet  anni  275 
aut  subsequentis,  ut  ex  rerum  litet  serie  colligcre  ) 
ardentissima  febri  corrcptus,  ut  exhaus*.is  jam  mem« 
bris,  ossibus  vix  hxreret,  eiparum  abTuerii»  qninage- 
ret  reVera  animam  (nam  excquix  Telutijam  jam  mo- 
rienti  parabantur )  <ti^i/o  raptu$  in  tfnritu  ad  tr^uwd 
Christi »  quod  Ciccronis  lcctioni  yacaret ,  ab  eo  qul 
prxsidebat^  graTissime  Jussus  cst  cxdi.  Cum  tiiicr 
Tcrbera  ipse  ejulans  miseritordiam  imploraret ,  et 
qui  adsiabant^ad  Prxsidcntis  gcniia  proToluti  prcca- 
rentur ,  ut  Veniam  tribucret  adolesccnlix,  et  crroH 
focum  poenitentix  commodaret :  lanto  constrictus  ar« 
ticulo»  promisit  jurcjiirando,  nunquam  se  imposte- 
rum  Geiililium  litlerarum  Scriptores  lccturom  :  Do^ 
mine^  inquiens ,  si  unifuam  habuero  eodlca  seeodares^ 
ti  legero^  te  negavi.  Additad  fbciendam  rei  fidem,  iu 
hncc  se  Terba  sacramenii  dimissum,  atque  experre* 
ctuin ,  livenies  habuisse  scapulas,  et  plagas  sensisse 
post  somnum.  It^  nempe  illa  territus  est  veri  speclo, 
qnae  quanla  ruerit,  nihil  erat  nisi  somninm.  Et  vero 
reiiunliassc  eum  pcnitus  ab  co  tempore  Proranorum 
lcctioni,  nemo  sibi  pcrsuadoat,  qui  ejusdem  opera, 
quoe  postinoduni  elucubravit,  idenlidem  videat  eorum 
tcslimoniis  atque  historiis  rcspcrsa.  Quare  ipse  etiam^ 
cum  hac  de  causa  a  nurfino  violatac  religioiiis  reus 
peragerelur,  ralsibsinie  ridet  homiiits  curiositatem, 
qui  noctium  ludibria  obscrvaret ,  et  qux  quis  dor- 
iniens  somniasset,  illa  ab  vigilantc  exigeret  (Li6«  11. 
Contr,  Hnffin).  Ad  cumdem  moduni  quod  xmulus  idcm 
objicicbal  deCiceroius  Dialogis,  quos  majore  nierce- 
dc  Fralribus  in  monte  Olivaruin  dcscribcndos  locas- 
set,  ci  de  Poelis,  quos  pralegeret  pueris,  ridct  magis 
quam  refellit,  utrisu  poliusquam  excusatione  dignain 
criminalionem  siguificct.  Nihil  iiaque  aliud  narratio 
illa  Tisionls,  aut  soiimii  significat,  quam,  dimissislib 
eo  tcmpore  Gentilium  Scriptorum  moninieiitis,  qui- 
bus  maxime  fucrai  eousque  delectatus,  totum  se  Sa* 
craruiii  Scripiurarum  studio,  quanim  sibi  antea  ser- 
moincultussordebat,  devovisse,  ut  jam  saccularls 
eruditlonisminimecupidus,  quaenihiloseciusde  lllo- 
rum  scripils  prorerebat ,  queinadmodum  respondet 
ipse  Rurfino  {Ibidem),  ob  memorfam  eorum  profer- 
ret,  qu3e  pridem  legerat ,  omnino  aulem  ea  facerct 
ad  ancillarum  inslar  rerum  divinarum  expositioni  in- 
servire.  Nulli  autem  commbdius,  quam  hiiic  lempe- 
stati  posse  dixinius  abdicationem  illam  ab  Ethnicis, 
transiluinque  ad  Ecclcsiasticas  litleras  adscribi. 


CAMJT  X. 


I.  Scribit  Vifam  Sancti  Pauli  Eremito'.  0.  Episttias 
fMfwtfrf  duerm».  III.  Ei  Exturtaioriam  ad  Hciio^ 
darwm^ 

I.  Solirudine  Vixdum  arropta,  nihil  proposit»  wm 
consentaneum  magis  Hieronynius  existimavit,  quam 
Insignioribus  ejus  Viia*  exemplis  inciiare  animoro  ad 
hnitandum.  FecH  itaqoe  iniliunl  ab  enarranda  Sancii 
Pauli  Vita,  a  quo  pilmum  eremns  habitari  cospia  cst, 
qniqiie  ejus  institnii  jiire  roeritoqoe  aucior  longe  in- 
signissimus  habetur.  Et  primim  quidem  locum  inter 
scriptiones  suas  omnes  huic  tribuit  in  suorwn  GaLi« 
ft)go  operum,  in  quo  concinnando  rationein  temporis 
h;ibnisse,  nihil  mihi  dnbium  est  :  quin  etiaro  aiitc- 
ponit  Epistol j:  ad  llcliodonmi,  qiiani  sub  iiiilioM  so- 
liiudinls  daiain  iiquct,  et  iibello  Epistolarmn  ad  Ta« 
rios,  de  quo  mox  dicenius.  Adeocompertum  hine  est, 
errarc  eos»  qui  itlam  exislimant  scriptam  aliqtianto 
postqiiam  ex  Syriaj  eremo  S,  Aiicior  oxlsset.  Falsa 
Aempc  Icctionccjus  loci  dceopti  sunt,  quam  nos  prl^ 
dem  ope  codiciiin  prssiantissinidrHm  emendaTimus, 
ubi  pro  tfidim  me,  et  vixii  ^  et  sustentabatut,  In  in- 
stanti  rescripsiinus,  mdere^  ttimt  el  euttettiatur.  Ejus 
meminit  S.  Pater  etiam  in  Chronico  ad  annum  19 
Constaiilit,  ubi  se  aii  PwU  Tkebai  exitum  bren  /i« 
bello  explieasse  :  nosque  itcrum  meiilionem  faciemus 
paulo  pnst,  com  Epistolam  ad  Paulum  Coneordien- 
sem  recensebiinus. 

II.  Inicrim  cpm  Hcliodorus  Aquilciaro  rediisset , 
deque  Hierouymi  rebus,  ac  sanclo  proposilo  ocniores 
amicos  fecisset,  dcdcre  isti  ad  eum  litieras  :  et  ciitn 
prlmis  ChromaiiuB  atque  Eusebius  frater  una  cuin 
lovino  amieo ,  qui  et  de  illius  sorore  nonnulla  reiu- 
lerci  qux  tamen  ipse  aliqnanto  anlea  ab  Juliano  Dia* 
cono  Aquileiense  reseiverat.  II»  liiwrae  Aniiochiam 
perlatac ,  ETagrii  diligentia ,  Hleronymo  Jam  in  soli- 
tudinc  dcgeiiti  transmissse  sutil.  is  ergo  Juliano  pri« 
roumt  qui  prior  de  sorore  ad  mcliorem  frugem  reTcrsa 
scripserat,  dedii  Epislo!ain  in  noslra  recensione  VI. 
enlxe  rogans  vt  earodem  quibus  poiest  rebus  adjuTCt, 
seque  de  comronni  iu  Christo  gloria  crebris  rcddat 
sermonibuslaetiorem.Tutn  adChromatiiiin,  Joviuum, 
atque  Eusebium  scribens  Epistolaui  VII.  Bonosi,  de 
quo  ipsi  etiam  scripserant,  laudes  admiseet,  iiemque 
sororem  suam ,  quae  bunos  in  pairia  roagistros  non 
liaberet,  illis  commendat.  Ilisadjecisse  Tideiur  VIII.  ad 
Fficttam  Ifypodiaconum  A(|uileiensem  Teterem  soda- 
lein,  ac  percgriiiaiionis  soa$  comitem ,  jain  In  patriain 
regressum  (Tm,  eulro  inquit,  moda  a  nobis  abiens,  ctc.) 
euinque  ut  ad  se  aliqtiando  scribat ,  excmplo  Chro- 
roaiii,  atque  Easebii  frairum,  boriatur.  Ex  qoo  collt- 
gas,  hanc  post  acceptas  ab  illis  liieras  perscrtpsisse ; 
perscripsisse  autem  eadem  occasione ,  qua  ilHs  re- 
spoiidit.Eodcm  lemporededitet  iX.  ad  Chrysogonum 
llonachum  Aqoilelensem,  quem  similiter  ad  scriben- 
dum  ad  se  excitat :  ei  X.  ad  Paulum  senem  Coneor- 
6vji  fquod  est ,  ut  alias  diximiis ,  ei  ne  quid  adliu 
cuin  Victorio  putcs,  Aqoileiam  intcr.  ataue  Aliinum 


35 

iiiin  i^iobilc  Ittritt  opprdQm)  nJ  ({mm  iiUerea  ador- 
rialam  abs  sc  reccns  Ifltam  Sancti  P:iii1t  Eremifae , 
QHam  modo  reccnsitimtis ,  tiono  miiiil.  Qn^e  saliso' 
qimniar  ircs,  ad  Virgincs  iEmoncnscs,  ad  Antonittm) 
ei  ad  Caslorinnm  codem  rorlasse  anno,  sed  alia  tamcfi 
occasione ,  Cl  aliqnanlo  post  superiores  dat«  vidcri 
possunt.  Dcdcrat  qrrijipc  iiiis  antea  pinres  aFtas,  ifni* 
bus  rcsponderc  cnm  ncgfexissent ,  vaidc  qtierilar, 
nirsiimqne  liis,  ut  demum  rescribant,  hortaiur.  Dtias 
priorcs  qtiod  spectat ,  notatas  primnm  noliis  Tefitt 
iilc,  ct  qui  hnclenus  invafail  apud  Editores,  ac  Yita 
llieroiiy iniafKB  Scriptores  omnes»  cavcndus  est  crror» 
Ihrnwnenses  cniin  Ytrgines  islae,  nt  el  Antonius  Mo* 
uacluis  //ermon«i««  scribcbaiitur,  ct  pcrsuasum  vuigo 
iral ,  eos  in  llermon  Palxslin.i)  montcm  vltam  de* 
gisse.  Osiciidiinus  antcm  nos  luce  mcridiana  clariust 
idquc  etiam  optiinac  notx  ct)dicum  auctoritate  evici- 
iiiiis,  rescnbendiim  ^monenm^  ei  ncquaqnam  mon* 
icin  Pala^stino!,  in  qiia  nonduin  versatus  fuerat  S.  Pa- 
tcr,  sed  urbcm  dici  in  ttaruc  finilms  non  igiiobifcm, 
/Emonam  ,  sivo  Uemonam  ,  aiitiqiiis  Gio^riipliis  lau^ 
daliun»  sub  Norlco  Pannoniac  ,  et  qunm  iiuolutt  ipsc 
aiiqiiaiidiu »  utpote  pairiac  stia;  Slridoiii ,  nt  vidctur » 
coiiienninam.  Altera,  sive  Xlfl.  qu:c  esi  adGnstonn.im 
malerterain  post  annum  dala  cst  n  priore  afi:t,  quam 
ad  eam  scripscral  (intcrcidil  auicni)  ut  iliiid  nescio 
quid  quod  cum  ea  habuerat  dissidii,  componeret ,  et 
ad  pacem,  qiiam  in  liac  dciiuo'  orat ,  concordiamqtte 
inviiaret^  Visa  adco  cst  posircnia  ex  bls  qnae  super'- 
sunt,  ct  quo^  Epiitolarum  add(ver$ot  libeUum,  ut  ipse 
vocat  Hicronymus  in  Catalogo,  conflciebant. 

111.  Succedit  bis  sub  pcciifiari  rccensione  ad  ncUo- 
dorum  exhorlatoria ,  qux  oiiine  tulit  plctatis  aique 
eruditionis  punclum.  Vidctur  etiam  fuisse  tcinporis 
pncrogativa  nonnullis  ex  niodo  recensilis  Epistolis 
prxfercnda  :  siquidem  siatim  ab  arrepta  soliiudine 
scriptam  se  prodit ;  sed  buc  eam  refcrre  singularis 
titiilus  cogit ,  atque  ordo  qiiem  iu  Caialogo  obtinef. 
Al)icns  ab  Hieronyiiio  Ilciiodorus,  ut  paiilu  supcrius 
tiinuimtis,  spcm  illi  rcliquerat  forc,  ut  postqtiain  rc- 
bus  donicsticis  in  patria  coiisuliiissct,  in  solitudincm, 
in  qua  tunc  detinerl  proposiii  socius  non  potuit,  pe- 
dem  referrct.  Quin  etiam  ipsum  rogavcrat ,  ut  cum 
eremum  pcnetrasset ,  ca  super  re  bortatoriam  ad  se 
Epistolam  scriberet.  Ilanc  ilaque  S.  Patcr  Calcidis 
descrta  vixduin  ingressus,  cloquentissimam  adliorta- 
tioncm ,  quemadmodum  discedcnti  promiscrat ,  ad 
eiim  misit :  in  qua  ViUe  crcmiticae  beatitudincm  pro;- 
dicans,  nifiil  sibi  in  eo  argumento ,  vei  ex  Rhetorica 
aric,  vel  ex  pietaiis  cultu,  divinisque  Litteris  reliqiium 
fecit.  Tanti  profecto  facta  est,  cum  Aquilciam  atqiie 
in  pul)licam  lucem  vctiii ,  ut  cerlatim  ab  omnibus 
ejiis  exempla  dcscribcrentur ,  fuerint  eiiani  Ronix « 
qui  eam  niemoriter  didicerint.  Ejus  nec  scmcl  alibi 
mentioncm  S.  ipse  Auctor  fncit.  Ileliodorus  autem  , 
cuin  eam  accepit,  ctsi  iionduui  in  Clero  inereret,  ad 
eum  lamen  vit£  ordiiiein  vocalus,  tit  in  Syriatn  redl- 
rct ,  impeirarc  ab  se  ipso  non  potuit :  sed  Ecclesiue 
ministerio  devotus ,  sacrisqiie  poslmodum  inliiatus» 


S.  niEUONlfM!  VltA. 


ftfi 


ad  Altinensts  ctiam  Episco|>t  diguiiaiem  per  Cliri^ 
stianarom,  raaximeque  insigiiiom  viruiton  grmiiu 
proccssit. 

CAPDT  Xf. 

I.  Amiochena  Ecclena  trmm  $imut  Epi$cop<&um  fa* 
ctionibtu  agitalur,  II.  Quarum  unaquasqtie  Hierony^ 
mum  ad  $e  rapere  contendit.  III.  Ex  hi$  Mekiiani 
tfium  ab  illo  hypo$laseoH  profewmxem  expo$Lulant* 
lY.  ScribU  Hle  ad  DamahUm  $emei,  atque  iterum  ea 
de  re.  V.  Priori$  Epi$tol(B  iempa$  a$$eritur  et  vindi^ 
catur.  VI.  Factio$ofum  arrogatuite  cedere  compul" 
$u$  S,  adoU$cen$,  de  eremo  deterenda  co^itai.  VIL 
S.cribil  ail  Marcum. 

I.  Ea  merttc  Ilieronymus  sese  in  ca  Syrt.tJ  ercmo 
abdideral,  iit  longe  posilus  a  sscculi  insidiis,  contra- 
clas  pcr  xlatis  iHCOgiianiiam  sordes  imbre  lacrynia- 
rum  vitasquc  aspcritate  detergcrct»  Vcrtim ,  nt  ipse 
dc  se  tcsiatur  (Epi$t.  XVII),  ita  eum  incc$$rMi$ 
inimieu$  po$t  tergum  $eqttutu$  esr»  vt  majora  in  $otitu» 
dine  bellajam  pateretnr,  toiqtie  factionibos  Anliocbc- 
nnc  Ecclesix ,  sub  ciijns  ditione  erat,  agttaius,  $aiitt$ 
diiceret  itUer  fera$  habitare ,  quam  cum  tatibu$  Chri- 
itimiii.  Facti  bistoria,  ntprobe  tntclltgatur,  pauloest 
altrtts  repelenda.  Mcletius  Arianorum  opera,  scd  non 
siite  Catholicorom  magna  ex  iiarte  consensu,  e  Seba- 
stena  sede  Aniiocbcnam  translatus ,  cutn  in  priuto 
quem  habuit  in  isla  Ecclesia  sermone  ad  populitm , 
adversus  Arianorum  dogma  dispulasset ,  rejeclu%:ib 
hxreticis  Oat ,  qui  Euxoium  in  ejtis  locum  sibi  Epi-* 
scopom  suflecerunt.  Sed  et  Caiholica!  pariis  liomiues 
cnin  iiinm  scirciit  olim  cum  Ariaiiis  communicasse  t 
et  Arianorum  prxsertim  favore  electum ,  ab  ejus  se 
communione  separarunt :  maxiine  Eustathiaui ,  sivo 
nobiliorum  coetos  Catliolicoruin  ,  qui  iiuffis  post  Eu- 
stalliium  ad  Melctium  usquc,  Arianis  Antiochias  Epi* 
scopis  adhxscre.  lluic  malo ,  ut  mcdcrctur ,  Liicifcr 
Caralitanus,  mngni  tuiic  nomlnis,  aique  aucloritatis 
Episcopiis ,  novum  aniio  572  Aniiochix  antistitcm 
crcavit  PauIIntim  ,  bono  utiqtie  consilio ,  ut  schisma 
sustollerei ,  scd  quod  minime  e  senteniia  successit* 
Tuiic  eiiiin  pra*tcr  Arianorum  factionem  in  duas  vc- 
luti  paries  scissa  est  univcrsa  Ecclesia.  Oriens  ad 
Hcletiicomtnunioneni  se  rcccpit,  maxime  post  Alcxan- 
driiiam  Syuodum,  qux  rcpudiatis  quidcm  Ariaiia} 
hxreseos  nucloribus  ac  priniipilis,  alios  sUituit  in 
Catholica  communione  suscipieiidos,  qui  vel  cum 
Arianis  pridcm  communicassent,  vel  promoti  coruin 
qpcra  ad  Ecclesiasticos  gradus  fuis^nt.  Occldens 
afque  iOgyptiis  Paitlini  partes  sccuti  sunt.  Scd  non 
hac  (iiie  stctit  mafum.  Apollinarius  enim  Lnodiccniis 
hanc  nacttts  dissidil  occasioncin,  hxresi  quani  jamdiu 
occultaverat ,  in  apertum  profcrendx  opporttiiiam , 
anno  576  alium  submisit  Anliocficn»  Ecclesi»  Ept- 
scopum,  Viialcm  quemdam  ,  audiiorcm  suum  ,  qiii 
tradila  sibi  malesana  dogniata  Cathedrje  aucturitnte 
susiinercl. 

II.  Erant  ilaque  quatuor  ano  tcmpore  cjiisdciii 
^cclesi»  Episcopi,  quorum  pracipue  trcs,  Mclcirus^ 


ss 


S.  niEIlONYliil  VITA. 


Viulis,  ei  Pattlinus  Hieronymum  ( ut  ipse  tit )  ad  se 
qulsquerapcre  feslinabant,  suaa  acilicet  qui&que  par- 
tes  et  communionem  eum  sequi  iniendebant.  Ipse 
de  illorum  rect»  fide  anceps»  Sfi3f«li,re8pondebat» 
Cathedrm  Petri  jnngiiur,  meu$  eit^  Calbolicum  nempe 
enm  habcri  unice  existimabat,  qui  cnm  Petri  succes- 
sore  communicaret »  atque  illi  pelne  inniteretur,  su- 
pcr  quam  Ecclesia  est  xdificaia.  Quod  ut  de  Paulini 
communlone  satis  sciret :  cum  reponerent  tamcn 
aliarum  quoque  partium  asscclas ,  se  niliil  a  Ro- 
mnno  Pontifice  dissentire  (nam  ad  Damasum  scri« 
bcns,  Meletius,  ail,  Vtlalis,  Paulinus  tibi  litcrere  se 
dieunt)  dubius  ilerum  agebatur.  Ei  possem,  inquiebat, 
credere  si  hocunus  assereret.  Nuncautduo  menliuntur, 
aut  omnes.  Et  vero  tctus  in  hoc  ferme  controYcrsiae 
cardo  veriebaturi  cum  sibi  oinnes  Damasi  communiO' 
nein  arrogarent ,  quis  jure  meritoque  de  iribus  id 
faccret.  In  eam  rem  missus  est  etiam  a  Gratiano  An- 
tiochiam  Sapores  magister  miliium ,  qui  partes  de 
pracrogaiiva  illa  eontetidentes  audirel ,  quemadmo- 
dum  ex  Theodoreto  disciniiis.  Intereadum  S.  Pater 
nemiiii  ex  illis  adbaerebat ,  nuUumque  ,  nt  ipse  ait, 
primum  »  m»  Christum  sequent ,  uni  Damaso,  id  est » 
Cathedrm  Petri  animo  consociabatiir.  Atque  inde 
etiam  Sanctum  Domini ,  sive  Eiicbartsliam  ,  ntsi  tot 
interjacentiuro  maris  terrxque  spatiis  probiberetur , 
expetcre  voluissei.  Interimsolos  iis  in  locis  ceriissi- 
mos  Damasi  collegas  iEgyplios  Gonressores  sequeba- 
tu|^  iicquaqiiam  passus  alierutra  factiosorum  comma- 
nione  se  pollui* 

III.  Scd  Melcliani  prae  caieris,  illum  ut  in  sua 
rnpdreiit ,  nisi  suum  intcr  cos  nomen  profileretnr  , 
lixresis  suspicionc  ac  no(a  perterrebant ,  quotidie 
etiam  de  fldc  posiulaliant.  Index  ad  eam  rem  ,  sive 
potius  oflciidiculum  erat  nomen  Hypostasis ,  quod 
Grxci  cum  ad  personam  significandam  accipereni , 
tres  in  Triniiate  hypostases  dicere  non  verebaniur. 
Latini  autcm  substantiant  eo  vocabulo  intelligcntos, 
tres  prorerre  in  Triniute ,  ore  atque  animo  refngie- 
bant.  Ct  sancius  tame;i  Alhanasius  sive  unam  sive 
tres  catholico  aequc  sensu  dici  posse  definiverat  in 
Alexandrina  Synodo  anni  372,  quandoquidem  qiii 
unam  adstruerent ,  subsianilam  intelligerent :  qui 
vero  tres ,  personas  eo  nomine  significarent.  Yerum 
insanabile  quoddam  contenlionis  cacoctbcs  ita  mcn- 
tes  erudiiorum  quoque  Prxsulum  pcrvaserat,  ut  quod 
res  erat,  iniueri  non  sincrct.  Nodum  in  scirpo  quae- 
rebani ,  ipsumque  vocabulum  pro  utcntium  concepiu 
in  hareseos  caluinniam  torquebant.  &leleti:ini  triuin 
hypostascon  defensores,  quia  cum  Arianis  aliqunndo 
communione  conjnncti  fuerant ,  hxreticum  animum 
necdum  penitns  exuisse  ciilpabantur  :  alque  lii  vicis- 
sim  unius  asserlores  Paulini  asscclas  criminabanlur, 
perindc  atqiie  Marcello,  ac  Sabellio  faverent.  lu  eam- 
dem  itaque  suspicionem  venit  liieronymus ,  de  qua 
roultis  iii  Epistola  ad  llarcum  queritur  :  Bofreticus  » 
inquit,  vocor^  homoutian  prmdicans  Trinitatem  :  Sa» 
beUianm  impietatis  arguor,  tres  subsistentes  veras  inte- 
gras  perfeclasque  personas  indcfessa  voce  pronuntian^ 


Ei  in  prima  ad  Damasum,  7rfMm  Iqfpottauon  ab  Aria- 
nornm  proU  Campentibut ,  novellum  a  me  homine  Ho" 

ma.io  nomen  esdgitur Interrogamut  quid  tret  hg^ 

pottatet  arbitrentur  potte  inteUigi  :  tret  pertonat 
tubnstenletp  aiunt.  Retpondemut^  notita  credere :  non 
tugicil  tentut^  ipsumnomen  efftag^tani^  quia  netcio  quid 

veneni  in  tyUabitlalet ei  quia  vocabuUtnon  edici' 

mnt^  hmreticijudicamur.  Quippe  sine  illa  irium  bypo- 
Btaseon  explicaiione.  ut  vocabula  profiieretiir ,  nun- 
quam  S.  adolescens  adduci  poiuit ,  quod  in  ea  esset 
sentenlia,  hypostasim  propriesubsianiiam  signillcarc» 
tresque  absolute  in  Deo  hypostases  dici «  ciira  sacri- 
legium  omnino  non  posse.  Tota  ,  inquit ,  imcularium 
Ulierarumschola  nihil  aliud  hypostatim^  nisi  Usiam  no* 
vii :  et  quisquam ,  rogo  ,  ore  sacritego  Iret  tubttandat 
prmdicabit  ? 

IV.  Conrugit  ergo  S.  Pater  tantis  undcquaque  an- 
gustiis  constrictus  ad  Romanam  Ecclesiamy  cujus  aii« 
lequam  oraculum  consulerct ,  sustinendtun  sibi  esse 
ab  omiii  assensu  existimabat.Scripsii,  inqnaro,  ad  Da- 
masum  Epistobm  in  nostra  receusione  XT.  muUis 
eum  precibus  obtestans,  ut  quidnain  credendnm  sibi 
esset,  et  cui  apud  Antiocbiam  e  tribus  illis  Episcopis 
communicandum ,  decerncret.  Cujiis  Epistolx  ctim 
diu  muliumque  responsum  Irusira  expectasset ,  hx- 
retici  autein  eo  magis  divexare  illum  in  dies  perge- 
rent,daiis  tterum  ad  cunidcm  Poniiflcem  I'tleris , 
eiiixiiis  id  ipsum  quod  aniea  de  cominunione  sua  ro- 
gat.  Et  prioris  quidein  Epistolx  si  vera  genui- 
naque  lectio  illa  esset ,  ab  Arianorum  Prmsule  et 
ei  Campennbutt  quam  cdiii  quidam  libri,  doctique  Tiri 
nonnulli  pra:ferunt ,  cum  non  alius  sit  ez  Hieronynii 
sentenlia  Praesul  Arianoruni,  quam  Melelius  (hic  au- 
lem  anno  demum  378  ab  exsilio  rcvocaius,  eum  po-> 
tucrit  ad  irium  liypostaseon  coiifcssionom  prxsenlcm 
prxsens  adtgerc)  nihil  jam  dubium  cssct ,  quin  ad 
eumdem  illum  annum  ,  aut  inscqucniein  gesl;i  rcrcr- 
rentur.  Sed  nobis  poiior  alia  germaiiaqite  visa  est , 
ab  Arianorum  prole  Campentibus  ,  quam  plerique  ex* 
hibcnt  melioris  noUB  inss.  libri  ciini  nobis  ,  tuin  a 
Benedictino  editore  inspecti.  Gongruit  quoqne  nomi« 
nis  signific9(tio,  neqiic  cnim  Campenus  alia  de  causa 
par  crcdere  est  appellatos,  quam  qnod  in  Gampissa- 
cros  coBtus  agercnt  :  qiiemadmodum  ciim  aliis , 
tum  ipsi  Ilicronymo  sub  fincm  Dialogi  coiitra 
Luciferianos  vocati  sunt  eiiain  DonatisUe  apud  Ro« 
mam,  qui  cuin  vetarentur  in  Urhe  consistere,  ad  sa- 
cra  peragcnda  in  agrts  convciiebant.  Eodem  intel- 
lectu  Meletii  assedas  dcnoiavii ,  el  prolem  qiiidem 
Arianorum  dixit,  quod  Episcopum,  quem  Ariani  prx- 
scrlim  clcgerant  ,  palrcm  habcrent :  Campeiises  au- 
tcm,  quod  ab  Urbis  Ecclesiis  cxturbati ,  qnatidiu  ille 
exsulabat ,  in  agris  se  cogcront,  ibique  sacris  opcra- 
rentur.  Nondum  igitur  Meletius  fuerat  per  Gratiniii 
decrelum  Antiochenae  Gathedrx  restitulus ;  tnnc  cntm 
ille,  ejusque  communionis  socii  urbis  Ecclesias  post 
liminio  receperunt,  ncqiie  amplius  polerant  Gampcn- 
sium  vocabulo  traduci.  Elucet  ha^c  eadem  uoialic 
tetnporis,  qiiae  Gratiani  lcgem  anni  378  nonnihil  an- 


57 


lecedai,  ex  eo  loco,  obi  ge  atl  S.  Pater .  intenMdum 
iSgypiios  Confessorea ,  Ptfmasi  coilegas  sernii.  Hi 
scilicei  iidem  illi  Coafessores  shiiI,  quos  Eptslol. 
quoque  lertiaad  Riifritiuin  laudatos  diiimus,  iEgypii 
tpiscopi  ,  aique  sacerdolii  gradu  Collegm  Dainasi , 
quos  Vaiens  Imperator  in  Casarejim  Patxstina»  exsu- 
lare  iiisserai.  lUque  si  ab  istis  Smctum  Dommi  su- 
iiiebai,  haud  cene  luoge  ipse  aberai,  atque  adeo  ilii 
ailbuc  in  exsilio  agebaiit.  N.m  si  per  Gratiain  ve- 
uiain  iii  ifigypiuni  jam  rediissenl ,  non  eo8  inodo 
Confessores  Episcopos.  sed  uiiiversus  iEgypiios  Ga- 
iliolicos,  et  cumpriinis  Alexaiidrinum  ip^um  Episco- 
puiii  Pelrum  se  iiiierim  scqui  ariirmasset.  Porro  iUi 
reUieruiil  ad  suus  eadem  iiia  anni  578,  Gratiani  lege, 
q«a  Melelius  Anlioclienas  Ecclesia»   resliiutus  esi! 
Igiiur  iii  pra;cedeiiiein  proxiuie  annum  577  incide- 
lUHlcui.cerialiones  de  byposLisi ,  ot  qii;e  Uniopeie 
IJieruiiymum  lurboi  cxagiiarunl.  In  iiiud  propierea 
leuipus  coiijicienda  esl  piior  cjus  Epistola  ad  Daina- 
sum  ,  neque  enim  eam  aliius  evebere ,  prxcedeniia 
gesla  ,  loiusque  ViUe  Hieronymianic  ordo  permillit. 
Ne  auicm  scrius  differatur  ,  probibei  illud  deMeletii 
aiiliuc  in  cxsilio  agente^ex  qiio  bacienns  ai^umentati 
bumiis ,  indicium.  Sed  iitif|ue  altiira  ,  sive  Xlli  ad 
eumdeiii  Damasum  vidclur  in   sequeniem  an.  578 
ITotralienda.  Ei  ccrie  quidem  tandiu  post  primam 
scripia  est,  quandiu  ilie  rcsponsiooem  Romani  Poii- 
lificis  satis  patieiiter  et  iiliisquani  uiia  vice  prifotola- 
iiis  videri  possit.  Quin  ctiam  videlur  nobi^  post  i|isum 
Craiiaiii  decretum  scripia,sive  poslqiiam  Saporis  Ma- 
glsiri  miiiluin  judicio  Melcliani  Ecclesias  recepissenl, 
si  recte  verborum  iliorum  sensum  assequimur  :  tiic 
pra$idii$  fuUa  mundi  Ariana  rabies  freiwi.  Neqiie  enim 
aiiain ,  quani  qiiae  sibi  maxiiiie  molesia  eral,  pariem 
eo  nomine  S.  Paler  denolavit ;  eaque  do  iribus  qit» 
Ecdesiam  sciiidebunt,  una  Meieiianorum  erat,  qiioi 
jriuiii  byposiaseon  piofcssionem  iinportune  adeo  ab 
ipso  exigebal.  Ariaiia  auiciii  eo  sensu  diciiuilur  ,  ut 
supra  e\posuitnus ,  quod  Meleiitis  Arianoruni  praj- 
senim  opera  Catbcdmm  Aniiocbenain  conscciiderit* 
V.  Doclus  vero  Paier  Conslanlius,  qui  in  sua  Epi- 
siolanim  PiOinanoruin  Poiiliflcum  edilione,  luis  quo- 
que  liieronymi  duas  recudit,   utramque  conlendit 
«erius  adliuc  mulio,  sive  ad  annum  usque    581 
«liffereiidam.  Palmare  argumenium  ( neque  enim  cjiis 
coiiseciaria  persequi  vacat)  cx  eo  siimit,  quod  Viu- 
•ein,  post  Yaleniis  deniqiie  obilum ,  id  cst,  post 
-miuni  578  crcatum  Antioclii»  Episcopum,  videatur 
libellusSynodicns,  apud  Labbeum  tom.  2.  cdjlus  per- 
suadere.  Scd  ut  nolimusejus  nuiic  Libri  auctoritaiem 
iiiiuiiiuii,  iioii  est  tamen  iila  tanti,  quae  pra;ferri  ullo 
uiodo  possit  Epistolas  Petri  Alezandrini ,  apud  Fa- 
cundura  Germanensem  scriptas  Episcopis,  Presliyie- 
ns,  aique  Diaconis,  pro  vera  fide  in  exsilio  constitu- 
lis,  ipso  vklelicet  an.  578,  cuni  neinpe  Valens  adbuc 
m  Tivisagercl.  Ibi  auteni  Pclriis  de  Timoilieo  loquens, 
quem  Apollinarius  Alexandriai  Episcopnm  snbroga- 
Terat :  Voluit  etiatn  me,   inqiiii,  anathematizare ,   et 
fi««/mm  Ccnarea ,  et  Paulimm,  et  Epiphahium ,  et 
S.   HlERONYMl.    I. 


S.  RIERONTMI  VITA. 


3» 

Dtodormn  Eplieopos.  et  eum  VHaie  conmiumcare,  Ei;.t 
Wc  igitur  Vilalis  jamdodum  Epl^copns  ab  Anolllna- 
no  constilolus.ldem  cmittrmat  S.  Eplircm,  qui  teste 
HierDnymo,  libro  de  Viris  Illustribu*,  dieiii  obiii  sub 
Valenie,  nbi  hxTetlcos  Vliali.nos  in  testamei.lo  suo 
nomiuai.   id  est,  Apollinarlstas,  qnomm  docirina, 
Viuhs  jam  Eptscoi.us  nomen,  ob  digniiaiis  locum 
coiiimod.ibat.  Denique  S.  Epiphanius  ciim  lerihiin 
decimum  Valeniis  anniim,  qui  vulgari  576  rcspoii- 
det,  slgnasset  in  Panario  hasrcsl  sexagesima  sext;i 
subsequentisexagesimaseptima,  quaj  est  Ap«llin;i! 
nslarmn,  atijue  ad  eumdemmet  annum,  aui  insequni- 
tcm  ad  sumiiium  periinct,  Viialem  inicr  eos  Episco- 
pmn  memiirai.  Non  licet  ilaquecjus  ordinationem 
post  obitum  Valentis  dlflerre,  nihilqne  est,  quod  cx 
Aiiciore  Synodici,  noii  usque  adeo  probat»  fldei  ho- 
m.ne,  doctus  Gonstanttus  arguinenlaiur  :  qnin  potlus 
▼ulgari;j  teneiida  sentcniia  esl,  qiiac  ad  annum  circi- 
ter  o76  ordlnaiionem  illius  referi,  el  cum  serie  Epi- 
siola/umS.  B..silll,  iteinque  rerum.  qnas  in  iis  nar- 
rantur,  apprime  quadrat. 

VI.  Neque  porro  quidqoam  est  verosimllius.  atque 

hisionaj  Hieronymlanas  consonom  m.igls,  quam  quod 

dicebamus,  eum  ab  annb  577  vexari  faciiosorum 

turt>i8,  aiqiic  exposlnlailonibns  cmpisse,  nec  delnde 

icuisse  llli  lotum  biennium  et  quod  cxcurrit.  per 

ipso»  quieio  esse.  Ili  enim  iinllo  non  die  urgere  in- 

fesiare,atqueexpo«cere  fldem,  uiverchis  molesiils 

velle  S.  adolesceiitem   le  eremo  pn.pellore  videron. 

lor.   Quotidie,  inqult.  expoecor  fidcm,  qnasi  sine  fide 

renatut  $m.  Con/iteor,  ut  volunt,  non  plaeet,  Snb$cribo 

noncredunt.  Vnum  tantnm  placet.  ut  hinc  recedam\ 

Aiqiie  eo  demnm  co:ictu8  revera  est  :  Jam,  inqiiii 

jam  cedo  :  abraperuM  a  me  partem  ammm  mew,  can$^ 

timoM  fratres.  ecce  di$cedere  cupiunt,  imo  ditcedunt. 

hgo  tp$e.  »Mi  me  el  corporit  imbectUita^,  et  huemi$ 

retmeret  a$perita$  Jam  modo  fugerem.    Verumta^nen 

dum  vernum  tetnpue  adveniat,  ob$ecro  ut  pauci$  mihi 

men$ibu$  eremi  concedatur  ho$pitium,  aut  $i  hoc  tardum 

vtdeiur,  ab$cedo.  Hajc4lle,  priusqiiam  abiret,  scribenda 

duxit  ad  Mareum  Presbyierum  Theledensem  Epistola 

in  nostra  recensioneXVH.  qua  non  tam  illi  postulanli 

dc  lidei  suse  professione,  respondit,  qiiam  de  factio- 

soriim  molesiiis  iniquissimis  conquestus  est.  Acce- 

perat  vero  jam,  cum  btec  scriberet,  a  Damasi  Hteris, 

quod  tantopere  expetebat,  quo  cum  sibi  esset  Antio^ 

chlas  communicandum;  ait  enim ,  hcfretieum  me  cum 

Occidente,  hmHcum  cum  JSgypto,  hoc  e$l  cum  ba^ 

maio,  Peiroque  eondemnent.  Praeterea  byemis  qdam 

caussaiur,  asperiias  vergenUB  ad  linem  anni  ojus  578 

ipertissima  noia  est;  nisi  etiam  puUremalis  subsc- 

quentis  579  primordia  desiguari.  Profedo  nmi  erai 

illa  prima  annl578  tempestas,  ut  nonoemo  sibl  per- 

suasit :  imc  entm  ipso  anno  alteram  ad  Damasum 

Epistolam,  ui  declarautm  est.  Hleronymus  dederat, 

cujus  responsum  in  isu  ad  Marcum  jam  accepisse  so 

iudicat.  Quod  si  eUam  demns  scriptam  praecedenti, 

sive  eodemmei  anno  quo  et  prima  :  gesiorum  tamcti 

series,  et  qnod  a  priore  ad  isiam,  rursumqno  ab  ista 

IDcux.) 


39  S 

ail  Poniificis  Romimi  responsnm  intercedll  lemporis 
inlemllum»  puure  omnino  non  sinit»  ut  qiuB  in  bac 
sd  M:ircum  liyems  denouitur,  ejusdem  exeiinils  aniii, 
yel  insequenlis  318  iueunUs  rucril.  Sin  auiem  serius 
sive  post  annuni  381  lixc  conligisse  perieudcn<» 
iisdcin  facile  argumentis  dedoceberis,  C|uibus  P.  Coii- 
stniilii  sententia  modo  a  iiobis  oblrita  est.  Igitur  aniii 
579  byems  illa  cral,  ad  ciijns  iisque  anni  veriuim 
leinpus  iii  eremo  S.  Paier  videtur  constiiisse,  ciini  iis 
c|uas  dtcelramus  aernmnis  conflicifttus. 

Vli.  Ad  Marcuin  ipsum  quml  pertiuet*  noiMirm 
jnmpridem  nobis,  eum  in  antiquis  mss.  libri:*  Pre$by^ 
ierum^  sive  Epitcopum  CaldtUe,  appellari,  pro  qm 
eiliti  veleres  alii  Celedemem  dicant.  Visum  propterea 
uiiillo  verusiniillimnin  rescribi  jiiila  niios  codices 
Teieden$em,  a  Teledan  oppido  in  Calcidis  regione,  a 
quo  non  longe  abfiiisso  Monasteriuin  S.  Eusebii>  ei 
Tiieodoreio  tn  Vitis  Pairuin  c^ip.  iV.  discimus,  et  ad 
citjiis  luci  Prc&byteruiu  Marciim  lacile  peitinebai,  de 
Culcidensiuin  (ide  cognoscere.  Siib  Epistolai  flnem  ^ 
quod  se  ait  Hieronymus,  5.  Cyrillo  ded\t$e  conHri- 
piam  fidem,  ctim  iamdtii  oiim  tntercidcrit,  qtiidc|uid 
illiid  scripliouis  fuerit ,  pnebuit  tamen  ansam  impo- 
siori ,  ut  opusculum  lioc  lititlo ,  Explanaiio  fidei  ad 
tyrHlum^siib  Sancii  Dociorls  nomine  itientirelur , 
(|U  >d  iios  iii  ultimutn  hunc  TOiuuin  falso  inscri|Uoruin 
«»peruiii  rejecinius.  Sed  et  conjectunc,  quas  iiiiniuie 
probaiiir  nobis  locum  fecerc  verb^i  iila  :  conjecturie 
inqiinm  doclorum  bominum,  qui  S.  Cyrilluin  Jcroso- 
if  miianum  ibi  innui  putanl,  in  eamqiie  rem  eonvenlro 
aiunt,  qiiod  ille  per  id  temporis  ab  Episcopali  sede 
ptilsus,  per  Syri»  deserta  oberraret.  Vcrum  ciim  aliis 
ex  locis  videatur  ejiis  Patris  nomini  llieronymiis 
Cerme  infensus,  ciijiis  erdinartionem  iii  Clironico  pouio 
post  lucubrato  acribus  verbis  sugillat,  atqiie  iinpie- 
uiis  notat :  miiiime  est  verosimile,  ut  suam  illi  fitlci 
profcssionem  concrederel ,  et  Sancium  appellaret. 
^cd  Iixc  liacteiitts. 

CAPUT  m 
4.  Eremo  decedk  el  Aniioehiam.  rendgrai.  H.  Scribii 
J^ialogum  Luciferiani  et  Orikodoaa.  lU.  Presbyier  a 
J^auUno  ordinaiur, IS,  Tempns  ejui  oniinaiioniit  a$- 
-leri/fir. 

1.  Meletianis  luiiiom  molesUis  flnem  faclemibus , 
{Kir  credere  esi,  Hicroiiymiim  statim  aique  per  anni 
4em|)esUieiu  licuit,  vere  scilieet,  iit  proiiiiserat»  acc3- 
-«lciite,  ei  eremo  excessisse,  in  qua  eontra  mgenii 
jfui,  aique  loci  naturam  qirwto  stbi  esse  non  liciieRit. 
.^knnusiraliebnturCbristi  579,  ut  ei  bis  quae  superiori 
«apitc  edissemimns,  cnmpertum  est :  Qui  ciini  a^iis 
illius  Irigesiino  fere  tertio,  ab  initaCalcidtssolitudiiie 
qiiarto » aiit  quinlo  ad  sumnium,  conciirreiMt.  £rat 
^ero  illi  adeo  inflxiis  alte  aniuio  soliiuditiis  ejus 
ainor,  toique  ciim  licuit ,  tn  ea  spiritus  dulcedincs 
eipertus  fuerat ,  ut  quod  abire  concttis  esset ,  peiie 
tiicsrore  conflcereiur,  el  s»piiis  eum  discessissc  inde 
poenituerit.  E§o  qnidem ,  inqiiit  ad  Pammachiom 
scribens,  Bomm  non  eram.el  iunc  me  ienebai  Eremu$, 
sitpie  utittOin  pertenui$$et.  Egressus  aiitcm,  scti  vciius 


I11ER0NTMI  VITA.  40 

persdcotionibus  ba^rctioorum  tnde  ejeciits,  Antio- 
cbiam  repetiit,  etapiid  Evagriom  facile  divertii,  qnl 
ei,  ul  ante  coiisuevcrat,  omnlbasreboslarge  commo- 
dabat.  Ibi  cum  Paolino  episcopo  ,  Occidenlaliom 
eiemplum  sef|untiis ,  maxime  anlem  edocius  Ebmasi 
responso,  credi  potest,  si  qiiid  unqnam  proiime.  ad 
venim,  communicasse  :  non  itn  tnmen,  nt  se  partium 
coi»ienti<»mbtts  immlsceret ,  scd  poiiii»  oblnU  quieli:» 
f.)ctillale ,  et  lieneflcentissimi  amici  Ii1>eralitnic  ad 
Ktudiorum ,  quibns  Intenlii.^  eontiiiuo  ernl,  commo- 
dnin  ulerctiir. 

II.  Fuerai,  ut  diiimus  suo  loco ,  PnitTinos  episco- 
pns  a  Lueifero  Giralitniio ,  tn  Atitidcbena  Ecclesia 
adviventi  Meletio  SHbrogattis ,  t>ono  qiiidom  consilin^ 
sed  qood  miiNme  e  scntcnda  siicee^sit.  ffieronymiis 
«iteni ,  Uinetsi  Paulino  Luciferi  nluinno  ndb^crcrci, 
eoram  Umen,  qoi  ab  iiio  ilenominabanliir,  secinni 
Liieiferianornm  avcrsatiis  vebemrnter  ,  et  scripiis 
etiam  inscciatus  est.  Coiuigii  enimvcro  Iioc  ipso  anno, 
quo  Attlioebi:!:  snbstitit ,  nt  Lucircrianiis  nominc  El- 
Uu^n$  dispuUtioncm  iti  nrbe  ( plateam  cnitn  et  porii- 
eum  nointnnl)  eum  Orthodoxo  haberet,  qnain  S.  Pn- 
ler  eioepit  scrtpiis,  et  ad  Cntholicae  doetrinne  landcm 
jmris  etiam  publici  fccit.  Bidoo  iransacU  res  illn  csl : 
et  primo  quiileni  conviciis  potius  quam  argntnctilis 
utriti(|tic  actum,  ui  dum  audieniiatn  ei  eirculum  lumina 
jam  in  piMiei$  aecenca  $olverenl ,  ei  incondiiam  di^jm- 
latienem  nox  inierrumperet^  contputa  pene  invicem  /Vi- 
de  rece$$erini.  Hoc  iamen  hi$  qui  adfueruni^  $iatuemi' 
bu$^  ul  in  $ecfeiam  poriicum  primo  mane  conveniretur, 
distmlaiio  a  noUriis  eicepU,  Ita  deniuro  reliciler  Or- 
tltodoio  cesstt,ut  Lucifcrlanus  ad  meliora  proflciens, 
desereret  qtHKi  male  lcnebat.  Hanc  Hieronymus  po- 
slcrioris  diei  conccriaiionem,8eu  verius  Caibolicanun 
piirtium  victoriam,  prjemtssa,  qoj:  bisloriam  cxplkat, 
PnGraiiuncula,  tia  pcr  Diaiogum  repraescnint,  ui  cam 
ex  Aciis  omniiio  descripslsse ,  vii  pnucis  dc  suo  in- 
terduiu  additis  ,  nou  pr;etcr  verosimilitndinem  credi 
possit :  quamqiiam  aliis  siudioseopus  illod  conteitnni, 
aique  expolitnin  in  Catholicx  veritntis  gratiam  vidc:i' 
tiir.  Certe  i|use  Ariminensis  Concilii  gesu  sntls  diligeii  • 
ttserie  reciuntur,  ci  ipsiusmet  Aclis  descripU  suni  : 
qiige  auro  contragemmisqneaestimnndn  frngmcnta  nn 
alia  bodie,  iieque  alibi  qiiam  in  boc  Libro  sitperant. 

Jajii  quotl  huc  isia  referimu.«,  ac  porro  dicimus  boc 
ipso  anno  579  eonligisse,  demonstrandum  cst.  Kt 
vero  ciliiis  literonymi  reditu.  e  soliindine  Anlio- 
ehbm  censori  ncqnennt :  stquidem  et  Enzoius  jatn 
hU)  fiinclus  Nominn'nr(  qiii  anno  576  sub  ValciUc 
diem  obiil),  el  Antioditae  hnbiU  illa  dispuUlio  esi, 
a  qna  proxime  hanc  sc  S.  Patcr ,  qui  hocce  anno,  iit 
ostendimns,  eo  venernt  seribere  proflietur.  Scd  ne- 
quc  |)roirabi  serius  possunl  ilu  ex  ea  urbo  Constan- 
tinopolim ,  siqnidem  prnnccssit  bic  liber,  S.  ipso  au- 
ctore  in  suorum  Cnulogo  operum  teste,  Cbronici  clu- 
€ubralionem  ,  qitnm  fuissc  Conslantinopoli  eiliUm 
anno  inseqnenii,  sive  580,  iiiter  cbronologos  ferc  con- 
stnt.  Adco  etiamsi  pciTmctc  qiiis  velit ,  aiibi  quam 
AiUiorhi;c  hnhilam  dispntationcro,  ci  sivc  Conslan- 


41  S.  IIIERONY.MI  MTA 

;  Unopoli,  si?e  alia  in  urbe  :  onjnino  anle  clironici 
i  scriplionem  qtiae  anno  580  ilepulaiur  ,  referre  Ue- 
l)eal,ei  vix  demnin  pnuris  mcnsiluis  a  ruioni- 
j  l)os  bisce  noslris  abludal.  Qiiod  si  qucni  adliuc 
imovcat,  Lucirernm  in  Cbroiiico  inulla  cum  iau* 
de  memoniri,  ncque  verosimiie  videaliir,  ejiis  ibi 
celebr.iri  consianti.nn  ac  fidem.ciijus  senlenliain, 
iino  erroreni  liic  Di^ilogus  impiignal ,  nisi  si  lil)er  i^lc 
in  quo  malc  nudit ,  illo  in  quo  beiie  poslerior  sil :  si 
quein,  iiiqnam,  lioc  nioveat,  sciat,  in  boc  ipso  eliain 
Dialogo  saiis  ohscrvatiier  cuin  Lucifero  agi  ul  ibi, 
Cogor  de  bento  Lucifero  secns  quidquam^  qnam  ei  illius 
weriium^  et  mea  humanim  poscit^  existimare :  cl  vicis- 
8iut  in  Chroiiico  ,  non  ita  laiidari  bomiucm,  ui  ejus 
incleineiitia  ct  raciutu  rcpreheiisioiie  vacet.  Nequo 
igilur  ex  hac  partc  quud  quempiain  inoveat.  Nos  quod 
oriin  in  adinonilione  ad  biinc  Libruin  ceiisuiinus,  nd 
prspcedentem  proxime  anniiin  578  esse  refercndum, 
Donc  retraclari  malumus,  et  »<!  subsequeniein ,  de 
qiio  est  hactenus  dispulaiuin,  differri. 

ilL  Jaui  vero  cjusmodi  siudia,  ingcniumque  ad 

rcs  divinas  traclanda«  nalum ,  et  cum  priuiis  moruin 

exiinia    probitas,  Hieronynvum  in  magnn  bominum 

celebritate  asscruere ,  ndcoque  prol)ata  siinl  IDpiaCopo 

su;e  parlis  Paulino ,  iit  clero  eum  adscribere,  et  ad 

lacrtim  provebere  Presbyterii  ordinein  ,  omniiio  vo- 

luerit.  Queai  ille  laAluni  non  invitus  suscepil,  iit  ex- 

orari  &e  tanti  Pr.TSuIis  jiidicio,  al(|ue  adliortalionibus 

sineret.  Eain  tamen  coiiditionem  adbibuit ,  ut  niliil 

idcirco  ab  ineunda  iteruin,  si  vellel,  soliiiidtne  iiiipe- 

diretur»  iiullique  Ecclesise  atligalns  susceptum  ordi- 

nem  cxcrcere  numquam  cogi  possei.  Refert  ipsesub 

fniem  libri  contra  Joannem  Jcrosolymitnnum,  qiiid  lune 

a  se  mi$ello,  ut  vocal,  homine  sanctce  memorios  Episco^ 

pus  PauUnus  audiverit :  Num  rogati  le^  ul  ordinarer? 

Si  sic  Presbyferum  tribuit,  ul  3lonachum  nobis  non  au- 

feras,  tu  videris  de  judicio  luo,  Sin  autem  sub  nomine 

Presbyteri  tollis  mihi  propter  qnod  swculum  dereliqui : 

ego  habeo  quod  semper  habm  ;  nuUum  dispendium  in 

Ordinatione  pasms  es.  Alque  in  ea  quidem  seiaeiilia 

conliniio  perstiiit,  ut  ex  toto  Vil.c  rjus  iiistiluto  coUI- 

gerc  est,  maxime  vero  ex  S.  Epiphanii  lestimonio 

feipist.  Iiiler  Hieronymianas  Ll  ubi  eum  tradit  adbuc 

anno  394  propter  verecundiamf  it  humilitatem  noUe  de- 

bita  nomini  suo  exercere  sacrificia  ,  et  laborare  in  hae 

parte  ministerii,  quw  Christianorum  prwcipua  salus  esi% 

Erat  iste  illi,  ut  et  Presbytero  Vinceiitio  (  de  quo  erit 

}iosiea  dicendi  loctisj  inslinctiis  ininime  illequidem 

iuiprobandus,  sed  cx  alio  quam  vulgo  solet,  prove- 

nieiis  pietaiis  erga  Deum  ac  religioiiis  impulsu.  Ex 

eo  auleiii  licet  in  rem  nosiram  conjicere,  una  illuiii 

jettfotavias.  fuis.se  Presbyteratu  initiatum  ,  prout  illit 

Ecclesiac  lemponbus  ob  insignia  personarnm  merita 

aliquando  usuvcnit ,  nec  certe  Diaconum  ministnisse 

aniea,  prioresque  ordincs  suscepisse. 

lY.  Nunc  est  de  lempore,  qno  hxc  gesta  rcs  est, 
disquireitdum.Conligisse  aiitem  bocce  anno  379, 
aut  seqttenii,  narraiionis  ordo  qucm  t^Deinus,  mani- 
festo  osiendit.  Si  enim  Antiocbias  ordinaius  est,  S. 


4% 
Paler,  ut  nihll  dubilamus,  niqiie  ipsc  conrcptis  vci* 
bis  lestatur  siib  nncm  diidum  laudail  Libri  contra 
Jo.  Jerosolyrnitnnum  :  Ob  id  enim  et  ego  Antiochiam, 
etille  (Vinceiilius) Con3fan/mopo/fi)i  urbes  celeberrimas 
deseruimus^  non  vt  te  in  popuUs  prcedicantem  laudarc- 
mus,  sed  ut  in  agris  ei  soUtudine  adolcscentice  peccnta 
defleremus  :  omnino  cum  ilcrum  eo  venit  e  Calcidis 
cremo,  iion  priniocumibi  nbOrienlispen»griiintioiie 
siibslitit,  ordinatiis  esl.  Qiilppe  nondiitn  fuissc  sacris 
iniilatiim,  ciim  in  enm  solitudinein  S\r\x  scccssU  , 
nibil  esi  dubium.  Quin  ipse  eliam  ver\m  WWs  PauW- 
niiin  declnrat :  Si  s\c  Presbyterum  tribuis^  ui  Mona- 
chum  nobis  non  auferas :  (\\\od  scilicct  j;im  fuissei  inicr 
soli*nrios  iionien  suiiui  professiis,  ac  porro  vellet 
etiamsiatl  Saccrdotii  gradiim  proveheretiir,  imposte- 
rum  pronieri.  Noii  igilur  citius  qiiam  cuin'  sccundo 
vcnit  Antiochiaui  ordinalns  est.  Sed  iieque  seriiis 
potiiit ;  cum  enim  nequc  alibi  qiiam  Aiitiocbi.T,  neqiio 
ab  alio  qtiain  ah  cjnsdem  EccleslaR  Episcopo  Panlino 
(nam  spontc  sua  desipiunt,  quibushoc  inccrium  vi* 
deiur)  fiierit  ordinaius  :  ipse  tamen  se,  cum  Rom.-n 
paulo  post  dcgcrct,  inler  Prcsbyleros  recciisct.  .Siin/, 
iii(|iiit,  uUi  (de  mei  ordin  s  hom  uibus  loqu  ir)  qui  ideo 
Pre>bgteratum  et  Dinconatum  ambiunt ,  ut  muHeres 
Ucentius  videant  (K/;/s^  JJ7i.  «.28  ).  Consequilur 
binc  rccta,  qiiod  proposuiiniis  ,  iion  possc  ordinatio- 
nem  illnm  in  nliiid  coinmodc  lempiis  rejicl ,  quim 
quo  AnliochiaQ  secuudo  diversatus  cst  nb  nnno  379 
ad  Insequeniis  fore  inedinm. 

Et  luculenlissimo  lamen  iih  ipsiiismei  lllcronyiul 
testimonio,   in  libro  cotiiri  Jonnncm  Jerosolymita- 
nom,  ex  ijiio  dispiiia:um  est  hactenus,  repiignare  me 
iniioiiibiis  iais  vide»).  Ait  enim  ibi  (iit  advcrsario 
respondcat,  (|ui  alTccinre  euin  in  Ecclesia  Dci  princi- 
palum  calumninbnliir)  Si  de  me  et  Presbyiero  Vicentio^ 
dicis,  tatis  mnUo   dornusti  tempore^  qui  post  annos 
15  uunc  excilatus   hcec   loqneiis.  Ob  id  enim  et  ego 
Antiochiam  etiUe  Constnnihiopolifn  nrbes  celeberrimai 
deteruimus,,.  ut  in  agris  et  soUtudine  ^  adolescentias 
peccata  deflentes,  Christi  in  nos  misericordiam  deflecte" 
remus.  Et  licet  quo  proprie  anno  hacc  scriberet,  noii 
usque  adco  compertiim  est :  ipsi  tamen  nos  indicari 
599   boiiis  argumenlis  conteiidinnis  :  ct  siquidem 
alioriim  prsesiet  raiioues  sequi  (qua  de  re  suo  loco 
pluribus  dicemus)  bienniociitus  referantur.  Ut  iit  se 
res  babeat,  si  tredecim  anni  illi,  quos  noUit  S.  Patcr, 
a  Presbyiteratus  ordinatione  suppntandi  sunt  (quod 
certe  loci  coutexlus  primn  statim  fronte  indicat,  et 
vulgo  eruditi  fnriuni)  consequitur,  multo  cnm  serius, 
»ive  anno  386  aut  ut  minimum  ex  aliornm  senlentin, 
584  sacris  fuisseinitiaium:iilquodnullo  modo  ncque 
ciim  allatis  superius  argumeniis,  iicque  cum  reliqua 
viUfi  ejus  serie  coiistare  potest.Veruin  alia  nobis  iniui 
eftiratio,aiqueea,  nisiadmodum  fallimur,  admenlcin 
&  Dodoris  unice  vera  :  esso  scilicet  nnnos  illos  a 
376  snbdnceDdos ,  quando  ipsc  Aniiochiam  tertio 
rcdiit,  post  Dainasi  moriem ,  una  cum  Vincenlio , 
paulo   anlcquam  Bethleemitico  specu   se  abderet, 
I^ibil  enimvero  aliud  verWs  iilis  slgnificarc  voluii , 


s. 

i  qood  reJin  Anliocliiam,  com  in  ea  possel  £c- 
clesia»  ad  qaam  prxcedeniis  Ordinatioiiis  jiire  per- 
ijDebat«  forusse  eliam  Episcnpi,  atque  ainicoruni 
adbortatiotilbus  aliicicbalur ,  spleiididius  niniiere 
Presbyteratus  defungi,  nialueril  agros  ac  soliludi* 
nein  appetere.  Neque  sanc  potcrat  ad  Ordiiialionif 
lempus  respexisse  :  cum  enun  suum  cum  Tinreiiiii 
facto  conjungat  sub  una  eademque  tredecim  annoriiin 
iiouitione,  quo  ipse  temporc  ordlnatus  est ,  nondnm 
ecrte  erat  eamdem  \iiicenliiis  digiiiiatem  consequu- 
tus.  Compertiim  boc  est  ex  ipsiusmetS.  Palris  Prae- 
fatiooe  in  Ghronica  ad  eumdemVinceiitium,  qiix  cum 
anno  insequenti,  sive  380  data  sit»  dum  simul  agerct 
Gmstantinopoliy  numqnameDm  lamen  siveinrrontc 
Epistolae,  sivc  in  coniextu  tanqwim  Presbyleruin 
coinpeilat :  qiiem  honorem,  cum  eo  posCea  donatus 
est,  aliis  in  libris»  sicubi  cjus  roeiitionetn  facit ,  nuii- 
qii.nm  non  addit.  Erit  fortasse  eiiain  qui  euni  putet , 
nonnisi  post  niedium  anni  385,  quo  sc  ileruni  Con- 
staniinopoli  reddidit  ( co  nimirum  tempore,  ad  quod 
llierotiymum  contendinius  respexissc)  riiisse  ordi- 
naium  :  tametsi  libro  III.  coiitra  Ruffinuin  nuiii. 
22  qiio  tempore  Orientem  repctiiurus  navim  paritcr 
cuni  Uieronymo  in  Romaiio  portu  coiiscedit,  Sanclus 
Pretbyler  appellelur.  Facile  enim  ita  potuil  pcr 
itpdXrt^w  nuncupuri,  quod  jaindudum  Presbytercrca- 
tus  esset ,  cmn  isia  scribcrentur ,  lametsi  nondnin 
fuisscty  cum  res  ipsa  conligit,  quae  narratur.  (Jt  iit 
se  rcs  habcat ,  planum  est ,  non  debere  aniios  illos 
irededm  ab  epocba  Ordiriattonis  subduci ,  quo  teni- 
pore  iiihil  aliud  Itieronymus  quam  Uonacbum  in 
aniiiio  agebat ,  sed  ab  aftera  Presbyleratus  abdicn- 
tiune,  cum  Antiochiam  tcriio  deseruit :  qua  in  urbe 
sc  tunc  cliain  gloriatnr  fuisse ,  fruitum  commttmoiie 
Pontifici8  Confeuoritque  PauUni,  et  deductum  ab  eo 
wedia  hyente^  intratse  Jerosolymam.  Nec  sane  aliani 
-desiguat  S.  Pater  oblaiain  sibi  merendi  in  Ecclesias- 
licogradu  occasionein.  Nihilest  eiiini  lum  verosiinile, 
quam  fuisse  eum  perquam  enixe  et  m:iJoreiii  in  mo- 
dum,  ut  in  Clerum  cuoptari  se  sineret,  sui<|uc 
ordiiiis  niunia  obiret,  iiivitatuni,  ac  fere  Coiupulsum. 
Hoc  certe  pacto  recte  babet ,  quod  se  dixcrii  anie 
aunos  trededm  maluisse  agros  el  solitudinem  appe- 
tere ,  quam  Eccleslie  niinisierio  addicium ,  magna 
licet  com  dignitate ,  in  populi  frequentia  versarr. 
E  conlrario  qni  Ordinaiioiiem  ipsain  respici  anuo- 
runi  noiatlone  illa  exisiimant,  nec  habent  quo  se- 
euni  invlcem  gesta  concilient,  et  in  diversa  alia 
omnia  abeunt.  Denique  etcum  audent  S.  Patris  textiii 
nianiis  inferre,  ut  pro  tredecim^  rescribi  sexdecim  ve- 
Unt,  animadversionc  digiii  sunt,  ut  cautius  ac  reve- 
rentius  Antiquorum,  et  Patruiii  prxsertim  attiiigere 
luonamenta  discani. 

CAP.  VI. 

1.  AnfiecAia  Conitantinopolim  pereyrinatur^  ubi  Grego- 
riuM  Nazaxenum  audit,  II.  Ibidem  Cbronieon  Eu$e' 
Mi  LaHne  verHt ,  continnatque,  III.  Homiiias  quoaue 


IIIEKONYMI  VITA.  U 

Origenit  vigintiocto  interpretaiur,  lY.  Scribit  etiam 

Traetatum  de  Seraphim. 

Qiiod  iiollet  Hieronymus  solitarix  Yit»  dcsidcrio 
accensus,  Ecclesia;  servitiis  manciparl ,  illud  eiiain 
caiissa  fiiit,  qiiod  amorc  in  dics  ningis  disecndi  age- 
rcliir,  et  e<>s  qui  ernnt  prx  cxteris  Ecclesiastrcx  lit- 
toriiCurx  fania  rnsignes,  adirc ,  et  magistros  sFM 
adTiibere  vellel.  Ea  dc  caiissn  Aniiochiam,  studiis 
pnriium  inis<Te  ngitnlam  ,  dcrelinqnens ,  Conslnntr- 
iioporLin  prorcctiis  ej>t :  nbi  S;incto  Gregorio  Nazan- 
zeiio,  ciijiis  eloqnentiain  et  Scriptnrarum  doctriiinm 
summoperc  adniirabniur,  iti  disciprmnm  se  dc(Ki , 
ciiniqiii;  ratccliislen  habnisse,  pliiribus  in  Kneis  gfo- 
riaiiir  (Ep,  L.  alque  alibi),  Profecisse  etfant  se  mift- 
inin  ,  eo  pr:rcepiore ,  in  dlvinnrnm  rernm  scicnth 
(fib  i|nnin  illc  Tbcologi  cgnomento  donatns  est) 
profitetur  (Coiitra  Jovin.  lib,  I.  Contr,  Ruff,  lib,  1 )  : 
et  $iennocinallones,qiins  secum  habuit,  nonnumquam 
alTcrl.  Sid  el  pro^clare  socum  i|iso  nctum  existiniavit 
(In  Eph.  c,  5.) ,  quod  Sanctum  qiioque  Gregoriiim 
Nyssemini  per  idem  teinpus  ibidein  novil :  qni  slbi 
el  cognomlni  Nazanzcno,  qnos  scripseral  coiiirj  Eu- 
noiniuni,  plciiOi  eruditionis  nc  docirinae  libros  pra;- 
lcgil.  Faciic  bic  fc  Constantinopoliin  contiilerit  ad 
a;ciiinenicam  secuiidam  Synoduin ,  qii:c  linbiia  est 
anno  5^1  et  nnteqiiaiii  celebraretur »  niininiin  nl 
<|tia!(Iam  cuin  Nnzanzcno  conrerret,  co  venit.  Ilie 
cnim  regi:e  urbis  ICpiscopatnm  per  idem  taiilifm- 
iiiodo  leinpns  icnnit,  a  Maio  scilicel  ejus  anni,  post 
abrog  tum  Maxiinmn  Cynicuin,  ad  Juliuin  mensemy 
quo  ^e  si;  ipse  in  cecuinenico  Concilio  sponte  nbdi* 
cnvit.  El  Episcopuin  tnmen  agehat,  cum  cjusuteretur 
llirropynins  coiisueiudine  :  id  quod  Cummentario 
in  Isaia5  cap.  6,  tesiatiir ;  Aute  anntn^  itiqniens,  ctV- 
citer  Iriginta  cum  essem  ConslantinopoU^  el  apud  virum 
eloquentissimttm  Gregorium  Nazanzenum,  tunc  ejusdem 
urbis  Episcopum,  sanctarum  Scripturarum  studiis  eru- 
direr ,  scio  me  brevem  dictasse  subiiumque  Traetatum 
etc,  Nciine  eiiim  jure  satis  videtur  ejus  urbis  Episco^ 
pus  dici  potuisse  ob  eb  tempore,  qtio  eain  Ecclesiam 
adininisiraluriis  accessit,  ineunle  anno379,  vel  inse- 
qiicnti,  eum  ab  Imperatore  Theodosio  in  Basitica- 
riim  ejusdem  urbis  possessionem  missus  fuit.  Ei 
i|uof|uo  taiidem  se  res  modo  babent ,  saiis  lamen 
inde  recte  conficitur,  quod  narrationis  instilulx  ordo 
designat  llieronyinum  Constantinopoti  ab  an.  58Us, 
ad  insequentis  circiicr  mediuni  consliiisse. 

II.  Porro  inler  ingenii  suimoninienta,  qu»  tbideoi 
agcns ,  liieris  consignavit ,  priiniim  oblinet  lucuui 
Chronicon  omnimodas  historice^  quod  ab  Eu.*ebio  C£-> 
sareensi  Grx*ce  perscripium,  in  Latinum  convertit , 
pluribus  locis,  qit»  ad  Rotnanas  prxsertim  rcs  spe« 
etant ,  dc  Suetonri  nliorumqne  Latinoram  historiis 
aiixlt,  denique  a  vigesimoannoConsUnlini  (quo  fine 
Eusebii  opus  conclnditur)  ad  mortem  usqne  Yaten. 
tis,  id  est,anmim  378  totiim  de  sno  contlnnavit. 
Sed  niirnm  iltud  ac  feresupra  admirabilitatem,  quml 
tantas  molis  opus  propere  dictando  lucubrarit.  In 
Pn)cfattAiiA«  auam  Vineentio.  de  quo  satis  su|)errai 


13 


S.  HIERONTMI  VITA. 
qtiem  ignoraimis 


dictom  est ,  el  GalUeno  ,  qtiem  ignoramus ,   )«- 

scripul ,  ttib  iinem ,   hisioriam  Theodosii    alleri 

se    scriptjoni  reservare    signiiicat  :  ex  qiio  jam 

aliquod  ejns  imperii ,  qiiod  iniil  anno  379  tempus 

edQuxisse  imelUgas,  Ipsumqiie  adeo  Chronicum  opus 

nennisi  insequemi  aiino,  ut  ciiius,  adscribi  coininode 

posse.  Alia  ex  parte  ne  serius  differatur ,  vetat  quse 

ejus  meotio  fit  iii   Episiola  XVlll.  ad  Dainasmn  d$ 

Seraphim^  quam  incunie  aniio  581  scripiam  mox 

osteiidemus.  Et  scio  his  quidfiii  intionibus  illud  re- 

pugnareipsiusnietS.Palristesiimoriium  Epist.  LVII. 

iiuin.  5.  ubi  anie  annos  cireiter  tiginll  se  ait  Chronicon 

istiid  in  Latinum  vertisse,  cum  ipsa  Uxmen  Epistola 

anno  dnta  sit  395  neinine  dissenticnte.  Sed  inonui 

e%o  jamdudnm,  crrorem  ibi  in  nmncricis  noiis  irre- 

psisse,  Antiqiiariorum  oscit:intia,  (\\i\  XX.  Romanas 

npias  obvio  lapsu  seripsere  pro  XV.  Qiiod  cum  sit 

ex  hacienus  dictis,  aliisque  suo  loco  alluiis  argu- 

mentis  comperturo  plane  atque  evidens,  ei  nihilomi- 

nus  textum  immuure  absquc  mss.  ope  mihi  religioiu 

duxerim  :  invenlus  est  tamen  Untas  homo  dicaciia- 

tis,  qiii  bac  ipsa  de  caussa  sludiis  nosiris  detrnherct. 

III.  Siatim  ab  Clironico  in  sooruin  Caul<%o  Opc- 
nim  reccnset  S.  Taier  in  ieremam ,  et  in  Ezecliiel 
llomiUas  Origeni»  viginiiocto^  giias,  iiiqnit,  deGresco 
in  Latinum  verii  :  luin  siibdil,  De  Seraphim,  £t  sane 
iiiliil  est  dubium,  quin  perhocce  tempus,  cum  adhuc 
esset  Const^intinopoli ,  hacc  quoque  opera  elucubra- 
rit.  Qiiauiqiiam  altis  seciis  visum  est  dc  iltis  in  Ezc^ 
chiel ,  qiias  multo  serius  ab  eo  reddiias  Latiiie , 
contenduiit,  qiiod  iii  earum  Prxfatione,  Didynii  (quem 
solum  cum  in  iEgyptum  profectus  est ,  id(iue  post 
aiinos  fere  sex,  audivil)  sententiam  laudct.  Qiiasi  de 
illiusore,  non,  quodcredere  par  est,  ex  aliquoejus- 
dem  libro,  neces^e  sit,  ut  exceperit. 

IV.  Tractatum  de  Seraphim^  qnem  justis  de  caiis- 
sis,  ut  goo  loco  videre  est,  inter  Epistolas  sub  num. 
XVIII.  ad  Dainnsom  recensuimiis,  amicis  jubentibus, 
regla  in  urbe  dicuvit.  DicUvit  aulem  interrupte , 
qund  oculoruin  dolore  laboraret  :  postea  Romam 
veniens ,  Damaso ,  cui  nunc  inscribitiir ,  legendum 
dcdit.  Ejus  S.  Paler  meminitEpistolnLXXXIV.qu» 
nd  nmium  circiter  400  pertinet ,  ibique  editum  dicit 
anieanno$  vifinti.  LoCum  si  cum  eo  conferas  hujus- 
niet  TracUtus,  ubi  Chronici  mentionem  facit  (qiiem, 
ait ,  TeiNponim  iibrum  ,  nos  in  Latinam  linguam  ex 
CriBco  sermone  iransluUmus)  itemqiie  cum  ilh)  in 
Isai»  caput  VI.  ubi  annos  circiter  iriginta  ab  elucii- 
bratione  illa  numerat,  cum  ipse  ConstantinopqU  apud 
S.  Gregorium  tunc  ejnsdem  urbis  Episcopum  erudire* 
inr  :  subductis  probe  rationibiis,  eiim  plane  Intelliges 
fiiisse  anno  381  fere  medio  conscripluro.  Neqiie  vero 
nostramm  est  partium  haec  Intiiis  persequi,  quae 
sntis  abunde  suis  locis  edisseruimus.  Castera  etiam, 
qux  ad  ejus  scriptionis  indolem,  maxime  vcro  Addi^ 
tionem  iilam  specunt,  qiiani  Baronius  insequenti 
aimo,  et  ciim  Romam  venisset  S.  Pater,  subjuncum 
aiituroat,  suis  itidem  locis  dispuUU  suDt. 


CAP.  XIV. 

I.  ConstantinopoU  Ramam  ad  Sgnodum  proficiseiiur.  IL 

/«  Damaso  ab  Epistolis  elegitur,  ^usque  nomine  con  • 

sultationibus  Orientis  atque  Ocddentis  respondeU  III. 

Num  Presbyter  Cardinalis  fueritfW.  SoMt  Damaoo 

quanfiones  de  Osanna,  et  de  duobus  fiins^  frugiet  /tcxH- 

ftoso.  V.  Ejusdem  rogatu  Evangelia  Gracm  fidet  red^ 

dit.yLPialteriumquoquecurstmjuxtaLXX.emettdaU 

Intereadum  hxc  geruntur ,  Orientis  el  Ocddentis 

Episcopos  ob  quasdam  Ecclenarum  dissensiones  ^  Ao« 

mam  Imperiales  literof  contraxere,  ut  ipse  loquitur  S. 

Paler  Epist.  CVIII.  ad   Eustochium  :  ad  maaamam 

nempe  Synodum,  utTheodoreiovocatur(J7fj|.«ap  8), 

qiiae  Romae  habenda  erat  post  anni  trecentesimi  octo- 

gesimi  secundi  mediiim.  Inter  eos  qui  accili  fuerunt 

ex  Orienle,  Paulinus  Antiochenns ,  et  Epiphaniiis 

Salaminas  Cypri  Episcopi  ConsUiitinopoIim  conces- 

sere,  ut  simul  exinde  recia  Romam  navigarent.  Ifie- 

ronymus,  qui  opportonam  eo  proflciscendi  occasionem 

aiicnpatnrus,  in  ea  adliuc  regia  urbe  detinebntur,  his 

se  Palrlbus  atque  amicis  suis  junxit,  cuinque  iis  Oc- 

cideniem  transmisit.  Verum  qnippe  est,  aui  certo 

verosiinillimum ,  quod   Baronius  olim  oxlNtimnvii  ^ 

fuisse  eitm  quoque  a    Damaso  Pontilice    Romani 

arciium ,  ut  Synodo  interehset,  et  diflicimmis  Eccle- 

siae  rebus  opem  doctrina  sua  ferret. 

II.  Atque  hafcc  forte  ea  Ecclesiastica  nccessitas  est, 
qua  se  Romam  tractum  Episi.  laudaia  tesUtitr.  Nam 
et  fuisse  eum  Damaso  ab  Episiolis  dubiiare  non  sinii 
Ipse  Epist.  CXXII.  ad  Ageruchiam,  Anle  annos^  in- 
quiens,  plurimos  cum  chartit  Ecclesiasiicis  juvarem 
Romame  urbis  Episcopum,  H  Orientis,  atque  Occiden- 
Hs  Synodicit  Consuitationibus  responderem.  Neque  est 
prxter  verisimilitudinem  ,  hoc  cum  munere  statim 
atque  ad  Urbem  accessit ,  fuisse  ornatum  ,  eoque  iu 
Romana  Synodo ,  qtiae  paulo  post,  ipso  Umen  anno 
582  est  habiu ,  officio  functum.  Quiii  eliam  ab  ea 
istiid  negocii  accepisse,  ut  Fidei  fommlas  haereticis^ 
recipiendis  adhibendas  conscriberet,  facile  adductov 
ut  credam.  Neque  eiiim  hoc  alibi  inficiari  eiim  exl- 
sitmo ,  ut  nonnulli  volunt,  qui  locum  ejus  ex  libre 
II.  contra  Ruffinum  num.  20.  perperam  interpreUn- 
tiir.  Ait  quidem  ibi,  Cum  mUti  mea  ingeralur  fabella , 
a  Synodo  videiicei^  et  sub  nomine  cujusdam  amici  Da- 
masi  RomawB  urbis  Episcopi  ego  peiar,  cui  iUe  EcclO' 
nasiicas  Epistota*  diciandas  tradidit :  et  ApoiUnarium 
versutite  deseribantur ,  quod  Athanaui  librum ,.  ubi 
Dominicus  bomo  scriptus  est  ad  legendum  acceptum, 
ita  corruperint ,  ut  in  Uiura  id  quod  raserint ,  rursus 
seribereni ,  ut  sciUcet  non  ab  iiUs  fatsatwu ,  sed  ame 
additum  putaretur.  Verum  non  illud  his  verbis ,  quod 
fuerit  a  Romana  Synodo,  aique  Ipsa  cum  primis 
Damaso  delectus,  ut  EccLesiasticas  liieras  scriberet : 
sed  alterum,  quod  ea  oceasione  contigerit,  de  Apol- 
liuaristaruin  dolo,  fabell«  depniat.  Depuiat  vero  iu 
In  subnexa  ibi  responsione :  Ut  etiamsit  inquit,  a  me 
verum  audisti,  aUus  qm  rei  ignqrut  eslf  dicat  a  te  esse 
compositum  {Lib.  11.  Contr.  Ruff.).  Quibus  sane 
verbis  taotum  abest ,  ut  factum  n^et ,  quhi  potiu^ 


47 


s.  niE:noNY.Mi  vita. 


48 


falcri  viJolur,  a  sc  prai^cule  ipsi  Uiifliiio  narratiiiii 
iiitten,  ac  soluin  ail,  possc  aliis<|ui  igiiorarint,  YiJeri 
ab  ipso,  iitpoic  inimico  ,  oonfictutn.  Rcpiidial  aiileni 
iM  de  cau&sn,  quod  in  lilrclesiaslicis  Tractatibiis,  ubi 
de  veiitalc  doginalum  qim^rilur,  gravissliuain  aucto- 
tilatem  proferri ,  ct  ab  istiusmoiii  hisioriolis  »  qiias 
(etsi  vere  coiitigerinl)  fabulas  vocare  consuevit ,  ve- 
lii  esse  absiiiiendum.  Nnc  ignoramus,  quod  prxter- 
en  ,  ul  li.TC  fnbulis  adcenseal,  opponit  vir  Ecclcsia- 
stic.x*  antiquitmis  litlcmtc  peritus  P.  Constintius ;  sc- 
riindo  bcilicet  opiis  non  fuissc ,  ut  Fidei  forroii^a 
i-oiidoretur  •cui  Appolinnristao  subscriberenl,  cuiii 
hamasus  anie  aliquot  annos  advcrsus  eorum  h.Tre- 
sim  Tormam  |Tofessionis  P:uiIino  Antiochcuo  inisis- 
set.  Yerutn,  cuin  de  ApoUinarisiis  in  ea  Symulo 
iicruin  disputatum  fuisse,  S.  Ainbrosius  dala  hocmci 
anno  RpisloIa  testctur :  faci>e  et  novam  c<Hidi  for- 
niulam  oporluit,  et  fuisse  revera  roiidiiam,  ei  co 
licet  arguere  ,  quod  in  pnecedetiti  ad  Paulinum  An- 
tioehonuin  niissa  Christus  hoino  Dominicus  nunquam 
MppcIIciur.  Denique  nihil  cst,  ciir  hanc  laudcm  Hie- 
roiiymo,cujusexiiniae  erudilionis  juin  aliqueni  Paires 
vi  Dumasus  iisum  perceperaiit,  detiogomiis. 

liL  Scd  et  fuisse  euni,  statim  alque  llomain  venit, 
Kotnaiio  Clero  adscriptuin,  aique  ndeoesse  inter  Car- 
dinales,  u(  niinc  vooanl ,  adcciisendiim  ,  niagno  oliui 
conatu  quidani  coutendenini.  Pclagius  autein  sociin- 
dus  Roinanx  insupor  Ecclf^six*  Episcoptiin  eiiin  ap- 
pellat  (Tom.  4.  ConcU.  B.  p.  5U)  :  et  Anasiasiiis 
Ruiudeiii  quem  sibi ,  liiblfoihocarii  tiiulum  atque 
«>fnciui!i  ei  donat  {Mabil,  Mu$.  IlaL  t.i.p.  8i).  Ve- 
niin  cuin  llieronyiniis  ipsentet  ejusinodi  hononim 
nec  verbo  teniis  meminerit,  maxiiiie  voro  cum  id  e 
re  sua  fuisset;  imo  a  Joannis  Jerosolyiuiiani  sc  jiire 
cxeinpturus,  solius  Presbylcraiiis  recordetur,  quem 
AnttochiiVi,  ut  di\iroiis,  ea  condilione  sitscepit,  ut 
nulli  Eccle^iu}  obligaretur  :  eadcin,  qua  Iutc  propo- 
sita  sunt,  facilitnte  ref<>lluntnr.  Noqiio  sane  est  ho- 
ilieniim  (|uem  prxposicra  llla  vulgi  opinioadhiic  le- 
ncat,  posiquain  eam  Baronius,  suininiis  Ilierony- 
niiauui  glorise  adsertor,  refutare  data  opera  non 
iliibitavit.  Nihli  enimvero  potuil  tam  longe  abborrens 
»b  S.  Pafris  ingenio  et  moribus  excogitari ,  quam 
voluisse  eum  se  gradibiis  Ecctesiasticis  ac  titnlis  ad- 
stringi,  hoinineni,  qiii  aiit  coiitinenter  ereinos  inco- 
liiit,  aut  nihil  aliud  animo  unqir.im  versavit. 

IV.  Sed  utiqne  earus  Pontiftci  at(|ue  intimus  inter 
c]u3  ramiliares  fuii;  cui  pr.psertim  edisserendis 
Scripturis,  ita  iiigenium  atque  eriiditionem  suam 
prohavit ,  ut  iile  hiijus  elucubrationes  non  legeret 
inodo  perquam  libenler,  sed  et  stia  ipse  saepe  manu 
describeret.  Soepius  etiam  eiiin  de  locoruin  quae  dlf- 
liciiiora  viderentur,  sensu  consulebat  :  et  cuin  magis 
llle  sacris  libris  perlegendis ,  qiiam  novis  conscri- 
bendis  distiueretur ,  ad  scribendum  invltahat ,  scri- 
ptisque  snis  lacessebat.  Inter  qiixsliones  ,  quas  ipsl 
isolvendas  proposuit ,  illae  esl  de  vocis  Osanna  apud 
Maiihaeiim  significattoiie  ex  llcbnco  fonte  :  tum  de 
4n^hu§  fiiiis  frn$i^  el  Utxurioso  apud  Liicisim ,  quibus 


postiilalis  llioronymusduplicl  Epistola  sub  numeris  in 
Editionc  nostra  XX,  ct  XXi.  rcspondit,  ac  satisfecit. 
Eas  rcfcrt  ipseinel  in  Catalogo  statim  ah  illa  de  Se- 
raphim ,  unani  post  aliam  ,  quod  ad  idem  olraque 
icinpus  pcrtineat,  aniiuin  videlicet,  ntseries  histori:e 
hujiis  indicat,  suisque  locis  probatum  est,  583.  Alia 
posimoduin  adeumdem  Pontiflcem  rogatus  scripsii, 
qu;c  in  consequenlein  aunuiii,  et  quod  excurrit  dlflTe- 
renda  suiit. 

V.  Sod  illtid  saue  CTleris  longe  gravius  et  diflicilis 
plonuin  opus  alciK ,  quod  ab  i[>so  por  bocce  tenipus 
(neque  enim  rejici  potcsi  commode  in  aliud)  Dania- 
siis  postulavit,  ut  Evangolia  ad  Grxcos  codices  cmcn- 
d:iret  ac  restiluercl.  Erant  tunc  Lalin;e  Vu}gat;c 
Yorsio.iis,  qiia  pnssim  Ecdcsia;  ulebantur,  loi  pene 
exemplaria,quotcodiccs  {Ex  Proef.  in  Evang.).  Mulia 
a  vltiosis  Inicrpretibus  inale  reddita  ,  alia  a  pra;- 
siimploribus  iinperitis  eincndala  pcrversius,  pleraqiie 
a  librariis  dormitantibiis  addita,  vel  miitata.  iragi:a 
eiiain  contextus  Evangelistarum  inolita  perturbatio, 
iit  in  Marco  piura  Luc:e  ac  Maltli.Ti :  rarsus  in  Mai- 
tli.TO  pliira  Joannis  et  Marci ,  atque  ita  in  reliquis , 
qu:c  uiiitis  propria  sunt ,  in  aliis  invenirentur  Adeo 
nccesse  erat ,  ciiin  id  sibi  negotii  dari  pAssus  est 
S.  Pater,  ut  infer  varia  ct  pugnantia  Beciim  invicein 
L:itiiia  exeiiiplaria  loto  jatn  orbe  dispersa,  quasi  qui^ 
daiu  arbiier  sederet,  dcqtic  tot  loctionum  dissidiis , 
trajcc:ionibus,  nddilamenlis,  ubi  nihil  iion  grave,  ct 
tnonienii  est  pcrquam  niagni  ad  divinorum  senliuum 
inlogrilaleni  discerneret ,  aiqtic  inde  nnam  tertio 
quoque  verbo  exciiderei,  quor;  ad  Gnrci  exeniplaris 
eiiiend.-itiSsimi  fldcm  cxacti^  unice  verittti  coiisenti- 
ret.  Acccpit  tatiien  tantuni  adornandi  operis,  ati|iie 
invicto  aniino  laborcin  exantlavit.  Corrcctis  innniiieris 
fere  locis,  germanuui  lCvangelistarum  textuin  excu- 
dii,  el  Pruifatione,  (|ua  monuit  de  sui  operis  insti- 
tuto,  Oamaso  inscripsit.  Subtexuit  prxterea  Canones, 
qtios  Etiscbius  C;esareensis  Alcxandrinnm  sequutus 
Au>inoninm  Gr:cce  prrscrittseral ,  in  Latinuin  cou- 
vcrsos,  ut  distingui  uno  iuiuitu  posset  qoid  quisque 
Evangelista  peculiarc,  quidve  cuin  aliis  comniune 
haberet.  Nuin  reliquiiin  po^tea  Noviitn  Testamentuin 
iu^vi  eadem  puinice  ad  Gr.Tc:im  auctoritate m  expoli- 
viMil  (quod  ipse  ([uidein  Epist.  XX VII.  et  in  Catalogo 
innuit)  in  praefixa  decimo  operum  ejus  Tomo  Praefa- 
tione  nostra  disp«ilatum  est. 

VI.  Sublatis  Evangoliorum  erroribus,  Roma:^  iti-  ' 
dem ,  PioUerium  juxta  Sepluaginta  Interpretet  iicet 
cnrsim ,  magna  iamen  ex  parte  emendandum  suscepit 
(Preefat.  in  Psalt.  ex  Grmco).  Ea  nunc  recensio  Ao- 
manwn  Psalterium  audit,  qiiod  sive  Damasi,  sive  alio- 
rum  do  Urbe  amieonim  rogatu,  in  ejus  cerle  Eccle- 
hitb  graltam  aique  usuiii  fuerit  a  llieronymo  elabora 
tuin.  Ea  utitur  etianinum  Romnc  Vaticana  Basilica. 
De  aiia  caqiie  inultum  accuratiore  postmodum  ador- 
nata  ad  Grsccum  liexaplare,  cum  obelis,  aique  aste- 
riscis,  quod  GaUicanum  Psalierium  dicilur;  itctnqiM 
de  nova  ex  integro  iiHerpretatione  ex  Hebraieo  ar* 
(hciypo,  diccmus  suis  locis. 


49 


CAPUT  XY. 


I.  Cogitur  Romatm  aliqnot  Vlrgines  ac  Malronas  sa- 
crit  tileri$  inniluere.  II.  Ad  quat  plures  Epislotat 
seribit,  III.  De  tingutari  itta  ad  Eustocliium^  qum- 
dam  seortum,  IV.  A  Dainaso  de  quinque  quwstionilfus 
interrogmus  respondet,  }^  Editionem  Afjwlas  eum 
llebrteo  exewptari  confert  :  Homiliae  quoqne  Ori- 
genis  iu  Canlica  interpretatur,  Vl<.  Scribit  contra 
lletvidium,  yi^s^lia  quaidam  scripta  ejus  et  gesta. 


I.  Tot  inicr  stiidia ,  el  qnod  magis  minim  csl ,  in 
tniiia  Urbis  freqiieiUisi ,  et  Snmmi  PoiUiGcis  gralia  , 
niliii  de  vitx  austeriiate ,  qiuin  pridem  in  Galctdis 
ereino  iniernt ,  llieronymus  remiilebal ;  nam  et  f.:* 
bis  corpuscnlum  susleniare  solitimi ,  et  macie  ac 
paiiore   delcctaluin   sOy   non  uno   loco   profiielur 
{Ep.  XLV);  et  si  qui  ejuHinodi  vilam  mii^errimain 
imlnret,  eos  mulio  miserabiliores  existimabat.  Ple- 
hsqiie  autem  ea  de  caussa  probatus  adeo  est,  nt 
passini  audiret  Sanctus,  tiumitis  ac  desertus  ^  et  om- 
nium  pene  judicio  dignus  summo  Sacerdotio  decerne- 
reiiir.  IIxc  vero  tanu  de  illo  opinio  pluriiim  Matro- 
liaruni  sludta  ad  cai^esceiidas  ejusmodi  vilnm»  ac 
disciplinas,  iu  excilavil,  ut  licet  ipse  mulierum  con- 
soilia  numquani  non  allenle  declinarit;  nonnullis 
i»meii  longe  sanclissimis ,  quse  id  expeterent  snpre-» 
niis  precibus,  prxceptorem  se  in  Seriplurarura  in- 
tctligentia  dare  coactus  est.  Nutta  fuil^  iiiquit,  atia 
Rom<B  Alatronarum^  quas  meam  posset  edomare  men- 
tm^  ttin  tugens^  atqne  jejunans^  squalens  sordibus^ 
fleiibus  pene  cmcaia ,  quam  coutinuis  nociibus  nuseri  • 
cordiam  Domini  deprecantem  Soi  stepe  depreliendit, 
Fiiere  aulem  ez  his  Paula  maler,  Roman»  nobilita- 
iis  el  pieiatis  ornnmeritum,  ejusque  filia  Eustochium, 
qtin  iiulla  in  llieronyiniants  scriptis  celebrior  esi, 
BLTsilhi  item  soror,  qu:e  niorluo  mnrilo  tnt;im  se 
Deo  converterat,  tiim  Lea  religiosissiina  femina, 
:ilque  Asella  virgo,  qii:c  Roin»  velut  in  ereino  solita- 
riain  vitain  degcbat ,  Marcelln  denique  vidua  ionge 
iiobilissima,  in  ciijiis  a^des,  ut  Hieronyinum  de  Scri- 
piuris  disserenlem  audirent,  illo!  atque  ali»  Matrouac, 
ac  Virgines  conveniebanf.  Praeier  istns  Atbina  ma- 
ler,  Marcellina  et  Felicitas,  qiias  s.iluui  Epist.  XLV. 
iViiicipia  qiioque,  quam  pluribus  locis  im})ense  lau- 
(lai,  ct  Feliciana  qiiam  commeinorat  Epist.  XXX. 
(|u:iriim  uiia  ouinium  viu  aique  exemplis  Cbristiana 
res  valde  illustrata  est.  Nonnutlae  autem  ez  bis  iia 
co  praRcepiore  in  scieniia  Scripturarum  excelluere , 
Ht  Paula  Hebrtram  Unguam  personaret ,  riliaqtie  ejiis 
Custocbium  Hebraico  quoque  sciret  codices  iiitidius 
exscribere ,  i|)saque  soror  ejtis  Blu^silla  brevi  jain 
lin;(iue  ejus  dirficuliatcs  vicissei,  et  in  discendis  ca- 
neiidisque  Ilebraice  Psalinis  cum  inalre  coiitende- 
rci.  Marcella  vero  taniam  ex  ejus  praecepiionibus 
saiiciiorum  dibciplinarum  uotitinm  baurivit,  quankim 
vii  longo  ipse  sibi  stiidio  ac  labore  comparasse  fa- 
tttiir  S.  Pater.  Hoc,  inquit,  solum  dicamy  quod  quid- 
quid  in  tobis  tongo  fuit  studio  congregaium,  el  medi» 
tulione  diutuma ,  quasi  in  naluram  versum  ,  lioc  iUa 


S.  IIIERONYIII  YITA.  H 

libavit^  hoc  didicit^  atque  possedii  :  iia  ut  poit  pr^tfe» 
ctiottem  nostram^  si  de  atiquo  teslimonio  Seriplnranm 
efset  oborta  contentio ,  ad  itiam  judicem  pergeretur 
(Kpiit,  CXXVIl),  Alinrum  (iieqiie  eniin  vacnt  singu- 
larum  bistoriam  persequi)  baud  impar  indolcs  atque 
animus  fuil  et  profoctus  :  omncs  enim  iile  ad  virlu- 
tem  arrigebat,  perqoe  multas  exerciUliones  UnUm 
edocuit  sacrarum  Literarum  scieiitiam ,  quanla  ad 
pcrfcctam  earum  interpreutionem  usui  esset  fu- 
tiira. 

II  Giijus  openc  is  demum  rructus  ad  nos  usqiie 
venit,  ut  etininnuin  Episiolae  ad  eas  multae  superenl, 
quibus  difOciliora  quxdam  Scripturae  loca  expoiiun- 
tur,  iit  ea  modo  huc  referam ,  qux  ad  earum  postu- 
lau  Romap  et  per  hocce  tempus  ab  eo  scHpia  siint. 
Tres  habemus  ad  Paulain,  ad  Eusiocbium  duas,  ad 
llnrcellam  admodum  sexdecim  :  quas  omnes  ab 
cxeunte  anno  384  ad  insequentis  fere  mediuni  dedit. 
In  Clironologicts  ad  ens  Notis  de  hoc  ipso,  ad  qiiod 
spectanl ,  leinporis  inlervallo  ,  deque  ordine  queiu 
inicr  se  ob  eamdem  asiaiis  prjprogativam  obtinent, 
saiis  mulu  dispouta  suni,  qnre  roplicare  beic  iteruniy 
tanietsi  quamdnm  pecnliaris  ejus  bistoriaB  p:irteni 
contineniit,  neque  nostrarum  partium  est,  nequeotii. 
Et  scimiis  pra*terea  aliuni  inter  eas  institui  posse 
ordinem  ,  fortasse  etiam  propius  ad  veri  speciein , 
priore  illa  nd  Eustocbium ,  qu»  numenim  in  recen- 
sione  nosti-a  XXII.  obiinet  relau  ad  anni  ojus  584 
Octobrem  aiit  Novembrein  niensem.  Sed  quando 
conjici  in  aliud  ab  eo  quod  diximus ,  teni|iu8  non 
possunt,  et  vix  decem  spatio  mensium'  oinnes  conti- 
tientur  :  uon  videtur  e  re  nostra  aut  Lectoris  esse 
isiis  momenii  perqunni  exigui  rationibus  immorari. 
PriRstat  ab  bac  temporis  noutione  coliigere  (quod 
nd  modesiiam  llieronymi  praedicandam  plurimnni 
iiitcrest)  eum  noniiisi  sero  admoduni  ventitare  pas^ 
sum  ad  se  mulieres  discendi  gratia  :  nec  proprie  ad 
se,  sed  in  aedc^  Marcellu!  nobilissim» ,  sanetissimoi- 
<iue  vidu:e,  in  quibus  ipse  liospitabatur  :  neque  ante 
cas  in  disciplinain  excepisse,  qttain  siugularum  sibl 
rssct  virtus  exptorata,  utpote  qui  proprio  olim  for- 
lassis  periculo  verebatur,  ne  ex  frequenti  inulienim 
consortio  ad  voluptatem  inipelleretur  bomo,  qui 
omnia  prae  castitatis  stiidio  postputabat.  Serius  adhuc 
inulto  domum  S.  Paulaj  novit,  ut  ex  Epist.  XLV. 
coinpcrluin  est. 

Itl.  Idipsum  ex  XXn.  ad  Eustochlum  dt<cimus, 
qu»  inaxima  Hieronymianarum  caiissa  vicissitodi- 
nuin  fuit,  estqiie  adeo  sigillatim  rccolenda.  Ibt 
S.  Pater  nibil  eortim  quae  ad  virginis  institutioneits 
et  virgiuiuiem  servandam  pertinent,  pRetermisit 
prseceptorum  de  fuga  saeculi ,  de  victu  ,  ac  vestitu 
fnigi,  de  cavendis  Clericorum  aliqtiot  et  Monacboruni 
viiiis ,  avariiia  praesertim  ct  gtila ,  do  Saticiorum 
cxemplis ,  studio  Scripturarum ,  «ique  aliis ,  quas  ibi 
copiose  alque  ornate  siquid  alias  edisseril.  Tani 
cnidiia,  umqiic  clegans ,  rerumque  et  sententiaruin 
pondere  gravis  visa  est ,  ut  eam  Sophronius  Hiero- 
nymi  aroicus  dignam  duxerit,  quam  in  Grxcom  trans- 


Sl 

rerr«t.  Nifiiloininiis  qimntAm  ex  ea 
imilienim  in  se  aciicril  invidiam  in  maledica  dvitate^ 
et  in  urbe^  in  ^a  orbit  quondam  poputui  fuit,  pahm' 
(f*te  vitiomm ,  ei  quas  iiiimicitilas  ikicurrerit ,  pnulo 
fwist  jnxta  rernm  serieni  exponemus.  Addimus  inte- 
ritii  nrni  sAIis  eum ,  iit  ait ,  crebris  Virginum  tnrbis 
circnmdari  soliliim,  qii.T  de  Scripturis  intcrrogarent, 
H  capessere  sancliores  disciplinas  vellent ,  sed  et 
viros  nonnnllos  exstitisse,  quos  Ipse  Danieli,  Annni;c, 
AznrisB,  ct  Misaeli  in  Bahylone  cotnparat,  sacr» 
emditionis  ciipidos ,  qui  ejus  sa>pe  op  ra  et  ronsue- 
iinJine  in  eam  rem  iisi  snnt.  Pneier  summiim  Url>is 
PiMitiflcem  hainasum,  qui  nullis  non  litterariis  laiidi- 
biis  abniidabnt ,  insigniores  niere  Pammacbius,  H.ir- 
ocliiniis,  Domnion,  Rogaiianiis,  Oceanus,  ut  ex  iliis, 
quas  ad  cos  postmo<Iiim  literas  dedit ,  com|)ertuiii 
4S1.  Dc  his posiea  redibit  sermo. 

lY.  Qiioda  niiilieribns  instituendis  supercrat  tem- 
pus,  lcdioni  Hieronymus  dnbat,  eiriiie  se  toiiim  de- 
vovernl,  ut  excepto  Didyini  Tractilu  de  Spirilii 
Smcto,  qiiein  Latinitale  donare  inceperat  (differre 
auicin  ,  ut  dicemus  ;  in  aliud  tcmpus  ,  coacliis  osi) 
nihil  jain  diciando  ant  scribendo  cliicubrarcl.  Qtirul 
ciim  »*gre  Dainasiis  ferret  (mirnm  cnini  in  inodiiin 
ejtis  ingenii  moniinentis  deleclihalur)  ut  quasi  dor- 
niienlem  longo  jam  lempore  excitniel,  ab  eo  peliil,  iit 
si/|iiid  operis  in  prointn  haberet,  sihi  lcgendnm  Ira- 
dcret.  Ciimque  hic  nihil  suppelere  sibi  rcspondj^sct 
pnctcr  Epistolas  scripias  olim  in  eremo  :  fiirtivis  tn- 
nicn  noctinm  opcris  ,  dictntnrnm  se  novi  aliquid  ,  si 
veltet,,  poHicilus  est.  Qtiod  lihernlilcr  nccipicns  Da- 
mnsns,  dntis  labellirio  Diacono  litlet  is,  S.  Patri  (iuin- 
qnc  cx  Vetcre  Tesiamento  quxstiones  proposuit.  Ex 
his  ille  Ires  niodo  solvii  pcrqnnm  erndile  :  rcli<|nas 
diins  prrtermisit,  qnod  Tertnllinnns,  Novatus,  nlqiie 
Ongeiics  jaindiidnm  cas  agilarint,  alqne  cxpedierint. 
N<in  obsciire  aulem  ex  hnc  tola  narralione  nppnret, 
debiiisse  diins  islas  Damnsi  ad  nieronymiim,  ct  llie- 
ronymi  ad  Damnsnm  Epistolas  nliis  hujnsmet  anni 
nd  Ctistoc!iiuin  el  Marcellnm,  qii.x  in  Edhioste  nostra 
ordine  pnrponniitur ,  antrferri :  ad  qncin  sane  nio- 
diiin  reslitui  nuiic  velim.  Si  enim  fuissent  tuncilhn 
Kpistol.c  al)S  Hieronyino  elncnhrntic ,  neque  eiiin 
dixisset  Dainasns  dormlentem  tongo  jam  tempore^  et 
irgentem  potius  quam  scribentem,  iicqiie  rcspondisset 
Nostcr,  nutlae  u  jam  Ejrislola»  hahere,  exceptis  his, 
qnns  aliquando  in  eremo  diclaverat,  qnasqne  S.  Ponii- 
f»»x  tota  amditate  jam  legerat,  atquedescripserat.  Acce- 
tlit,  quod  ipse  in  suorum  Cntalogo  opcrum  S.  Pater 
tiniic  de  tribus  Quoistionibus  Legis  Yeteris  eliicuhratio- 
nein  laudatis  illis  ,  nd  Enstochinm  ei  Marccllam  Cpi* 
>toIis  antcponit,  imo  et  Homiliis  in  Cantica  Cantico- 
rtim,  et  libro  adversus  IJelvidinm  :  euinque  oidinem 
« hscrvari  cxteris  cuiciiimodi  argtimentis  prxstet. 
Porro  cnin  accilo  Notnrio  responsionem  diclare  llie- 
ronyinns  jam  can.pisset,  Hebneus  nescio  quis  advenil, 
qni  llcbraicos  Codiccs  diu  inultumque  ab  illo  exqiii- 
sitos  adtulit :  qno  inopinato  eventu  a  scriliendo  evo- 
ratus,  ii-qiic  lolus  inlentus  libris ,  a  rcspondendo 


S.  HICRONTMI  \ITA.  53 

et  consortio  ahstinuit.  Cl  videnttir  qtiidcm  nchraici  isii  codices 
iidem ,  qtiibuscum  jampridem  Ediiionem  Agmiw  si 
conferre  Cpist.  XX.Xn.  ad  Mnrcellam  testalur.  Ex 
quo  ilem  manirestius  liquet,  baiic  ad  Damasom  re- 
sponsionem  anle  illain  ac  pracceilenies  alias  ad  Mar- 
cellaro  liieras  fuisse  luruhratam»  Saiis  autem  erii 
prxpostero  apnd  nos  ordini  consuliuin  ,  si  vigesimas 
secuud:e  ad  Eiisiochium ,  duns  istas  qna;  nameris 
pr.cnot;ininr  XXXV.  et  XXXVI.  pr:rpfma$.  Per  idem 
tempus ,  ac  Dnniasi  ejusdi^m  horlafu  hinns  Origenis 
llomilias  in  Canlica  Canticoruin  Laiinitate  donavii, 
ipsinsqiie  nomini  S.  Fater  inscripsit. 

V.  Nec  mnlto  post  calamum  rogaius  a  fratribus  coo' 
ira  Helvidium  aeuit,  qiietn  refutare  diu  recnsaverat, 
ne  respondendo  dignus  itle  fieret ,  qui  vinceretur  ( Ub. 
contr.  Betvid.).  Crat  ille  e  populo  vnlgaris  homo, 
rnsticaniis,  laicus ,  el  vix  primis  imbuttis  literanim 
elcmentis,  inmqne  obscuri  noininis,  ut  quamquam  in 
oadem  ntqne  nicronymns  Urbe  degcret,  nnmquam  de 
facie  cognilus  illi  fueril,  qui  aibus,  aut  atunt,  aterve 
esset,  se  ait  ignornre-  Et  Auxeniii  lamen  discipuluni 
cnm  Gennatlius  vocnt,  et  ad  versus  nescio  quem  fratrem 
Craterium^  aut  Carterium^  in  quo  cloquentiam  et  lin- 
gn.-e  niiorcm  rcqnirerct  homoiiifantisstmns,  scripsissc 
cHin,  feslis  esl  S.  Patcr.  Probarc  stuflus  ille  contcn- 
dii  ex  aliqiiot  S.  Scriptnra;  testimoitiis  perperam  in- 
tclleciis,  dnoriimque  Scriplornin  vcternm,  TertuUiani 
iscilicei,  et  Viciorini  Pelahionensisniictoritnleni,.Ma- 
riam  |>osl  genitiim  nnlla  hoininis,  sed  Spiriliis  Sancti 
opera  Jesiim  Cliristum,  alios  cx  Josephocommnni  ho- 
minum  moreliliosgenuisse,  eosnimiritm,  qui  Fratres 
Domini  in  Evangeiiis  appcllantnr.  Neque  bac  line  ste- 
lit  inalnm,  nam  et  Virgiiiitati  Nnplias  coa^nandas 
fntilibus,  ut  poluit,  ai^umentis  probare  conatus  esl. 
Ejiis  erroris  deMaria,  plurium  filiorum  ex  Josepho 
maire^  doctor  jampridem  fiicrat  Cunomius ,  ut  ex 
Philostorgto  intelligimus  (  Hist.  lib.  T.  cap.  2),  ea- 
deinque  olim  doctrina  late  paluit  in  Apollinario,  Cpi- 
phanio  teste.  Sed  et  per  id  teinporis  quo  Helvidiiis 
srrthel)at,  aliorum  in  Italia  mentes  hominum  stultis- 
slmus  error  ille  pervaserat,  iii  ejus  Cpiscopi,  queni  S. 
Ainhrosiiis  confutavit  libro  de  Insiitutione  Virginis  ad 
Cusebium.  Haec  solito  fortasse  latius  pcrsequuti  su- 
iniis,  qtiod  Hieronymianx  contra  eum  hxreticum  di- 
sputationis  historia  et  canssae  penitius  intelleci»,  con- 
ferre  nonnihil  ad  Vilx  ejus  sericm  videantur.  Scri-  ; 
psit  aulem  S.  Pater  hnnc  Librum,ut  Cpistol.  XLVIII.  I 
ad  Pammachium  testatur,  Dum  admeret  sanctce  me-l 
morim  Damasus^  cui  et  satis  prohatum  fnisse  indicat 
verbis,  qu»  subnectit :  iViim  vir  egregius  ei  eruditus  in 
Scripturis,  et  virgo  Ecelesim  virginit  doctar  aliquid  in 
itto  sermone  reprekendit.  Meminit  autem  ejus  Cpist. 
XXII.  ad  Custochiuni,  qnas  eodcin  hocce  anno  post 
paucos  inenses  data  est :  Quantas,  inquiens,  molestias 
habeant  nuplifv....  in  eo  tibro,  qnem  adversus  Heividium 
de  B.  Marim  perpetna  Virginitate  edidimuSyputo  brevi^ 
ter  expressum.  Quare  si  recte  monuimus  ad  anni  hu- 
jtis  581  postremos  fere  menses  Cpisiolam  eam  esse 
d.flcrcndam,  molto  est  ctiam  propiiis  ad  vernm,  ut 


SS  S.  UIERONYMI  YITA. 

eodemmet  anno »  nee  sane  moUo  nnte  medinm ,  liic 
IpscLiber  conscrlpttis  sii,  quam  praccedcnti  prozimc, 
ul  olim  in  Admonitioiie  ad  eom  conjiciebamus. 

Yi.  Sunt  porro  alia  S.  Patris  scripta,  vel  dcformata 
duintax.il,  atqneadomaricoepta,  qitae  postmodnm  per- 
fecia  siini,  Tet  qnaead  privatos  schnlae,  ui  ita  dixerim, 
ustts,  non  ad  publicam  lucem  p.irabantiir,  vel  dcnique 
proniissa  quidem,  atqiie  animo  praeconcepla,  sed  prje- 
lermissa  postea,  neqne  ad  nmbiltciim  perducla.  Quae 
oninia  si  qtris  huic  tetnpori  adscribi  velit,  cum  vix  in 
nliud  rejici  possint,  tametsi  non  iisque  adeo  compcr- 
liim  esi  de  anno,  aut  vertus  anni  parte ,  favebo  con- 
jeciurae  :  ita  tamen,  ut  judicium  soum  sibi  unusquis- 
qne  integrom  habeat,  atque  alias,  sl  res  ferat,  ratio- 
ites  pro  lubito  inirc  possit.  Ex  eorum  numero  mcmo- 
randa  cum  primis  cst  Inchoata  Didymi,  qnam  et  supc- 
rius  Innoimus,  interprctaiio :  tum  Psalmonim  .id 
Marcellam  Expositio,  cujiis  laboris  pars  quxdani  exi- 
giia  in  Epistolis  eidem  inscriptis  snperat :  brevis  iu^m 
Commentariolos  in  Ecclesiastem»  ad  Blaesilla!  institn- 
tionem  «  privatosqne  osus ,  ut  difliciliora  locn  possct 
ciiam  al)sqne  prxceptoris  voce  intelligere  :  Coitalio 
qtioque  illa  codicum  Helnraicorum  cinn  Aqiiilu!  edi- 
lione  ,  qood  sane  sindium  neque  operae  prelio  caroil, 
n'>quc  ita  brcvi  temporis  spatio  absolotnm  est :  deni- 
qtieOpus  lllud  qoodin  Episiola  XXil.  Ad  Eustochiuni 
se  scripturum  receperal,  Adversus  avarhiam  ^  et  si 
placeat,  de  vilCB  ratione  Eremitarum  ^gypli^  coi  le- 
xendo  operi,  eisi  licia  fortasse  tunc  pararit ,  manos 
tamcn  poslca  numquam  admovit.  Plaret  eliam  huc 
referre  Dispotationcm,  qtiam  Epislola  LXIX.  ad  Ocea- 
niim  se  narrat  habiiisse  Romce  cum  viro  etoquentissimo 
supcr  ea  qnaestione,  nttm  qui  unam  antequam  baptixa- 
rcittr,  alteram  poit  lavaerum  ,  priore  mortua  ,  duxerit 
uxorem^  bigamus  censeri  debeat,  possilque  ad  sacros 
ordines  promoveri.  Seniicbat  llieronymus,  id  qiiod 
eiiam  post  annos  femie  duodecim,  ut  suo  loco  dice- 
mus ,  scriptis  consignavit ,  uxorem  anle  Baptismnm 
ei  qtii  ordinandus  esset ,  niinime  esse  Imputandam. 
QiiibQs  auiem  tunc  foerit  argumentis  usos,  atqoe  ad- 
versario  responderit,  ex  iaodata  ad  Oceanom  EpisloIa 
intcUiges,  obi  dispolationis  bistoriam  per  partes 
n.irrat. 

CAP.  XVK 
I.  Dama$u$  morilur^  cui  Siriciu$^  non  utque  adeo  Hie-' 
ronymi  studiosu$,  $uccedit,  11.  Hie  inimicitia$  p/itn- 
monini  $ubit.  III.  Calumnia  crimini$  graviuima  />p«* 
raiur.  IV.  Deeedere  Roma  inetituit.  V.  Ad  A$eUa»H 
scribit. 


U 


I.  Dom  his  intentom  stodiis  animom  Iiabet  Hiero- 
oymus,  diem  obit  Summns  Ponlifex,  idemque  som- 
uium  ejus  Operora  et  viiae  colomen ,  Damasus ,  post 
administralam  annis  duodeviginti  slngulari  iniiocen- 
lia  et  Sanciitate  Christianam  Rempobiieam.  Obiit  au- 
lem  prope  0ctogenttriu$ ,  iit  Nnsier  loquilnr  libro  de 
Vtrisllliisirthua  (c.  4.  p.  130),  ct  iit  vetustissima 
M»riyrologia  testanlor,  exconte  anno  584»  decima , 
Kive  undecimn  Decenibris  die.  Eodcm  liocccanito,  post 


paucos  alio  interjectos  dies ,  Siricios  in  dcmortoi  lo- 
com  siiffectus  est :  liomo  qui  amore,  potius ,  quam 
aoctoritaie  populus  regendos  susceptt,  niiti  admo- 
dum  et  simpiici  animo ,  et  qui  de  $uo  ingenio ,  ot  ait 
iterum  Noster  (Ltfr.  III,  contr.  Atfjf.),  caiteros  .xsti- 
mabat.  Tunc  vero  qoi  clancolum  Hieronymo  delm- 
hebant,  advivenle  Damaso  (apod  qoein  pollebat  plti- 
rimum  graiia,  et  cuuciis  honoriricentis  significatio- 
'  nibus  colebaiur)  Siricio  rerum  potiente,  qoi  male  de 
aliqoo  suspicari  nesciebal,  neque  admoduiii  suo  vide- 
tur  S.  Doctorem  praesidio.iuiatiis,  insurgere  in  eoni 
palam »  aperiumque  bellum  iiiferre  ausi  sonL  Quin 
ipsum  eliain  Siricium  nonnolli ,  de  qoorom  nomero 
Baroiiius ,  qiuirelarum  In  parlem  vocant ,  quod  Hie- 
ronymum  bonore  ab  Epistolis  sacris  abdicatum,  Ini- 
micortim  obtrectatioiiibus  velut  exposocrit.  Accedlt 
quod,  elapso  circilcr  mense  ab  ordinatione  so.i,  sive 
rerlto  ldH$  Februaritt$  anni  585.  Decretali,  ot  Tocint 
Epistola  ad  llinicrium  data  e.  n.  adversus  eam  11  ie- 
ronynii  sentcntiain,  quain  supra  exposuimus  (de 
uxore  aiite  Baptismum ,  ei  qui  in  Cleruin  coapiari 
vellcl,  iion  impuland»)  judirium  dixit,  coiisrniiitque» 
Clericos,  qui  secundam  uxorein  duxeriiit ,  dopoiicn- 
ilos,  et  bigaiiiiam  ctiam  a  matrimoniis  ante  Bapli- 
smiiiii  iiiilis  contrahi,  suprema  auctoriiate  soa  slatuil. 
Sed  nemo  liiiic  lamen  sibi  in  aiiimum  indocai,  eum 
quiitqoain  in  S.  Doctorein  commisisse ,  uiide  is  in 
alioiHm  criminalioncs  aique  odia  incideret.  Qiiod 
qnidcm  ex  ipsomet  ilieronytno  probari  polest ,  qui 
Huflino  temerc  ohjicieiiti  judicium,  quod  de  se  Romae 
lunc  habitum  fuit,  el  quid  po$tea  $criplum,  sirenue 
respondet,  niliil  se  horiim  tiniere,  coin  Scripti$  Eccle" 
$ia$tici$  (trguendu$  $it  {Lib.  III.  cap.  7).  Statimque 
sulMieclit  9  Vide  quantum  te  limeam.  Si  vel  parvttm 
$chedam  eonlra  me  Romnni  Episcopi ,  ant  atlerius 
Eccte$ia  protuleri$^  omnia  quas  in  te  $cripta  sunt^  mea 
crimina  confitebor.  Nihii  itaque  licic ,  iiihil  alibi  de 
Siric^o  querilur  :  neque  ab  eo  et»t  illa  coiiflictatio- 
nnin  S.  Palris  cuin  aiinulis  malisque  homiitibus, 
caussa  rcpeienda. 

II.  Scd  ipse  niique,  qiiid  caoss.'e  fucrit,  Hieronymus 
novil,  et  fassiis  est  Epislol.  XL.  No$^  inquiens,  vitii$ 
detraliente$y  olfendimu$  pturimo$.  Querelarum  origo 
ab  Epistol»,  seu  libello  de  virginiiale  eervanda  ad  Ku« 
stochtum  fuii,  qucm  et  Romac  obirectantium  mMnti 
tapidatHm^  scribens  ipscmet  postmodum  ad  Nepotia- 
nuin,  narrat.  Rcprelicnder:it  nempe  ibi  cumpiiniis 
Monachos,^qui  nlennm  a  propo^ito  vitam  agenies, 
gulae  indulgercnt  ct  vcntri,  diviium  domos  freqiicn- 
kirenl ,  sinderent  av.iriiioc  ,  insolescereiit  supcrbia  cl 
snperstilione ;  Apud  quo$,  ait,  affectala  $unt  omnia  , 
tasa:  manicee^  catigtB  fotticnnle$  ,  ve$ti$  grossiovj  crC" 
bra  $u$piria^  visilatio  virgitium  ,  detraclio  Clericomm  : 
Siircensuit  et  Clcricis,  qui  Presbgleralum  et  Diacona- 
tum  ambiunt,  ut  mutiere$  ticentiue  videant :  qitibus  om- 
ni$  ctira  de  ve$tibu$,  $i  bene  oteont^  $i  pe$  taxa  pette  non 
folleat ;  Crine$  cataim$tri  veetigio  roiati,  digiii  annHltie 
radiantee.  Ex  his  etinm  uniiiii,  qnem  et  principem 
earti$  vucai,  cl  reredarium  urbi$  brevlter  siriciimque 


55  %  S.  IIIERONY 

describiL  Scd  ncc  Virgiiiibus  pcpcrcil ,  quas  virorum 
consorlia  non  declinarenl  :  quod  uinim  cam  praece- 
pisset,  seu  yerius  dizissely  Virgines  s(Bpiu$  debere  cum 
nvdieribus  eue^  quum  cum  matculiit  lolius  oculos  Vrbis 
offendit^  cunclorum  digitis  notalus  est  ( Ep,  XXV II ). 
Inter  multos  aulein  qui  bis  ofTenderenlur ,  qmdain 
fitit  Onasus  Scgestanus»  sive  ex  Pannouia  ille  faerii, 
sive  ex  Sicilia  (uiraqiie  enim  lu  provincia  cognomiiiis 
civitas  Iia1)etur)  qui  Koni:c  pcr  id  tcmpus  degens ,  et 
quse  vitia  Uieronyinus  in  universuin  carpebat,  se 
fortassis  peccare  sentieiis,  dicta  ejus  ct  scripia  in  sui 
roiitumeltam  accepit.  Qiiantas  iiic  turbas  concitaril , 
discere  cst  ex  Cpisiola  XL.  ad  Marcellaro,  qna  homi- 
nis  impudcniiaiii  falsissime  S.  Pater  rerellit,  acridcU 
In  dies  auicm  niagis  obtrectanlium  vis  aucta  et  te- 
iiicrilas ,  ul  passiui  vulgo  Satyrieus  Scriptor  audiret, 
versipellis ,  et  criminosus,  et  iiiiquissimis  subiiide  ca- 
liiiniiiis  iiiipetilus,  publice  differri  ac  tradud  coeperit. 
Ki  |»r.ctio!averat  lamen  ipsc  ciiin  scribcrct  cunctorum 
adversns  se  maledicorum  tela  esse  lorquenda.  Quos^ 
aicbal,  obsecro,  ut  qwescatU  ,  et  desinant  maledicere; 
uon  enim,  ut  adversariis  ,  sed  ut  amicis  scripsimus^  nec 
inverti  sumus  in  eos  qui  peccant,  sed  ne  peccent^  monui" 
nms. 

Neque  vcro  sola  in  viltis  reprchendcndis  libertas 

llteronyino  iiividiam  creaver»t ,  scd  et  coiisilia  ad 

virliiles,  sanctaque  vit»  liistiluiio ,  qua  nnbilissinias 

fr'niiii:is  ab  iileccbris  s:Rruli  et  pouipiK,  ad  Ciirii^anae 

pici:itis  oflicia,  et  Scriplurarum  meditationem  evoca- 

vit,  civium  acuere  odia,  ct  poteuliuiii  iniuiicitias 

coiicitavere.   Biaesilhc,  rccctis  vidii:e,  i|uod  auclor 

fsiisset  ad  sanciiorem  vilae  ralioiicm  incuiidaiii,  ut  et 

liloiiaclinin  pt*onierciiir,i(a  iiiiillorum  piipugii  aiiimos, 

ul  cum  febrium  ardore  paitio  po>t  illa  diciu  obiissci, 

as|>ci-i(ate  vil;e  veliiii  occisa  diccrclur  :  iiii|tie  cjits 

litiiere,  de  Paula  malre  fere  ob  dolorcm  exauime, 

populiis  uiussiiarei,  Nonne  illud  est  quod  swpius  dice^ 

bamns  :  dolet  filiam  jejuniis  iuterfectani ,  quod  non  vel 

de  Si  cundo  fjus  mnti  imonio  tenuerit  nepotes,  Quousque^ 

a.ldnbnni,  genus  dctestabile  Mouaehorum  non  urbe  pel" 

liiur  ?  non  lapidibus  obruitnr  ?  non  prtecipilatur  in  /7ic- 

ctus?  Matronum  misprabilem  seduxerunt ,  qurn  quum 

Monacha  e$se  uoluerit,  hinc  probalur,  quod  nulla  Cen- 

liUum  iia  suos  unquam  fleverit  fHios,  Narrat  de  se  ipsc 

i:i  Pnuniiionc  ud  Didymi  libruin,  cuui  adiiuc  fn  Ba' 

bylonet  (id  esi  Uotna!)'vcrs:irclur,  posl  Damasi  nior* 

tcm,  ut  ex  reriun  serie  inauifeslum  cst,  quod  taiila 

siibicril  malcdica;  iirbis  et  purpurato!  meretricis  odi:i. 

Fscce,  iiiquil,  Pharisworum  clamavit  Senatus,  et  nullus 

Scriba  wl  ficlus  (forie  velificatus  uiio  verbo  legciiduin 

csi)  sed  omnes  quati  indicto  sibi  prcsiio  doctrinarum, 

adversum  me  imperitice  factio  conjuravit.  Quibiis  verbis 

primores  tum  ex  Clero,  luin  foriassc  oiinm  ex  Pairi- 

l>oruin  ordiiie,  iii  quoruin  mngtio  essel  odio,  dciiotari 

pcrspiciium  cst. 

III.  lu  b:ic  is^tUa  qiinm  apud  mullos  nominis  atqiic 
cxislimalioiiis  jacinram  feccrat  S.  Paicr,  utel  probro- 
sus,  et  mendax ,  et  lubricus,  et  Satana:  arle  decipiius 
audiret,  a  quo  Cbridtiaiia  pictas  magiium  incrcuieii- 


MI  VIT.A. 


56 


imn  acccpcrat,  ac  porro  acccptura  erat :  pcGuUaris 
etiam  iiescio  cujus ,  gravissimi  tamen  crinilnis  reat 
peragebaiur.  Inventiis  est  quidam  rumigerulus  bomo 
tam  impudens,  el  perfrictse  fronlis,  qui  testis  apposi- 
tus ,  illud  iiescio  quid  sceleris  vidisse  se ,  vel  audisse 
assereret,  et  nequissimx  criminationi  fidem  lestimo- 
nio  suo  faccret.  Sed  ubi  quaeslioni  admotus  est,  in- 
slructam  calumiiiam  (ateri  non  dubitavit,  et  removere 
qiiod  impe{;erai  delictum  imiocenti.  Qua  de  re  S.  Pa- 
ter  ad  Asellam  inscribens  :  Esto^  inquit ,  crediderunt 
mentienti :  cur  non  credunt  neganU  f  Idem  est  homo 
ipsCf  qui  fuerat :  falelur  insontem^  qui  dudum  noxium 
loquebatur.  Et  eerte  veriUUem  magis  exprimunt  tormen- 
la,  quam  risus ;  nisi  quod  facilius  ereditur  quod  aut 
fiaum^  libenter  auditur^  ant  non  ficium  ut  fingaiur, 
impeUitur  ( Epist.  XL  V.).  Nequc  lieic  tamen,  ciijus 
proirie  delicli  accusarelur,  indicium  f:icit.  Quod 
vero  n  nonnuilis  proditur ,  et  veuis  biiiuit  Aucior 
ViLc  Ilicronymianae,  desupposita  muliebri  vcste,  qiiam 
cuin  illc  imprudens  pro  sua  induissel,  eaqiie  ornnius  in 
coeuiin  Ecclesiasticum  noctu  prodiisset ,  et  risuiii,  e; 
Eliipri  suspicionem  sibi  coiiflaverit,  nullain  veri  S|»e- 
ciein  babeu  Neque  eniin,  qiiod  ad  tuendam  innocen- 
tiac  sux  famam,  dciecta  iniuiici  asliitia,  facile  prx- 
sinre  Ilioronymus  poterit,  ac  porro  prxstaiidum  sibi 
erat,  omiiino  taciium  dissimulassct,  neqiic  rei  nullam 
in  duduin  biudata  Epistola ,  qua  variis  iiividoruni  iii 
so  caiumniis  rcspoiidet,  mentionem  fccissct.  Mullo 
cst  verosiirilius  iii  eo  culpatiim.  quod  nobilcs  ac  di- 
viios  Maironas  Iu(  ri  cl  coiii^uetudiiiis  iiliciias  c:iiissn , 
saiictioris  vitae  pra^textu  deccpis:>ei,  et  Jerosoiymam 
cxpl«^nd:e  libidinis  graiia  vellet  abdiicere  :  ait  eiiim 
ibi,  yihii  mihi  aliud  objicitur^  nisi  sexus  meus^  et  hoc 
numquam  objicitur^  nisi  cum  Jerosolymam  Paula  pro- 
ficiscitur, 

IV.  Deiiique  cuiii  eo  vesnuiae  res  processiisset,  ut 
quaRcumque  agerei  S.  Paler,  iii  crimen  deputarenlur: 
alius  enim^  iiiquit,  inceuum  meum  calumniabatur  et 
risum  :  ilie  veluti  detrahebat^  hic  in  simpUcitate  aliud 
suspicabatur :  de  relinqiienda  maledica  (Jrl>e  seciim 
ipso  delibcravit.  Neque  aiia  erat  declinandi  insidia- 
tores  pcstilenlissiiiios  ralio.  Subduxit  se  itaque  ab 
eis  priinuui  fuga  in  solitarium  locuin,  ct  ruri  se  rece* 
pit  :  unde  et  ad  Marcellam  dcdisse  vidclur  Episto- 
lam  iii  receiisione  nostra  XLIII.  in  qiia  ipsaiii  quoque 
liortalur,  ut  rcliciis  Urbis  molestiis,  ac  turbis,  nis 
se  conferal,  in  ciijiis  solitudine  p:icc  sibl  frui  lic&it. 
Ipse  auiciii  iion  Urbis  modo,  scd  et  vicinlnrum  pcr- 
t:vsus,  diftcessum  suum  non  lam  animo,  quam  opere 
j:im  parabat :  cum  tandem  Augusto  mense,  spiranii- 
bus  Etesiis,  coraiiiodam  navigationi  in  Orienieni  oc- 
casioncm  nactiis,  Romae,  quae  adco  se  ejus  coiisoriio 
prachucrat  indignnin,  vale  uliimum  dixil. 

V.  Scd  aute(|unm  taiiien  daret  veiiiis  vela,  eum 
jnm  navim  iii  ttomano  portu  conscendisset^  raptiv» 
fitis  doleusque  Epistulam  XLV.  ad  Aseliam  scripsii, 
cx  qiia  et  pniica  superius  delibuyimiiSy  ei  quaHlaiii 
alia  lieic  in  rero  nostram  dcsrriliere,  operae  pretiuni 
csi.  PenCf  inqiiity  ccrtc  trieuniwH  eum  cm  (ttomaoisj 


I. 


57  S.  mERCNYMl  VITA, 

rixi.  Muita  me  Virgbmm  crebro  turba  cireumdedit.  Di- 

vinoi  libros,  nt  po(«f ,  nonnuHis  tqspe  edis^erui.  Lectio 

tssiduitatem,  assidmtas  ifamitiaritatem^  familiaritas  fi- 

dneiam  feeerat,  Dieant^  quid  unquam  in  me  aliter  sen* 

serint,  quam  Christianum  decebat?  Peeuniam  eujus' 

quam  aece\n  ?  muuera  vet  parva  ,   vet   magna  non 

'  tprevi  ?  in  manu  mea  css  atieujus  insonuit  ?  obtiquui 

!  smfio,  oeulus  petutans  futt  ?  yihit  miht  atiud  obiicitur 

j  uiti  texus  metiSt  et  hoe  numquam  objieitur  ntsi  cum  J«- 

rotolymam  Pauta  proficisdtur^  etc.  Et  paulo  post : 

Piumquid  domum  alieujus  taseivioris  ingressus  sum  ? 

Nnmquid  me  vestes  sericee,  nitentes  gemmo!,  picta  fa» 

eies,  auri  rapuit  ambitio  ?  Nulta  fuit  atia  malronarum, 

qua  tneam  posset  edomare  mentem^  nisi  tugens,  atque 

jejunans Cujue  eanlieum  Psa/mi,  sermo  Evange- 

rmm,  deliciof  continentia,  vita  jejunium,  Nulta  me  po- 
luit  alia  deteetare  nisi  ilta,  quam  mandtncantem  titim- 
qnam  vidi,  Sed  posiquam  eam  pro  suo  merito  cai^titatis 
venerari,  cotere,  suspieereeoepi^  omnes  meHlicodeseruere 
viriutes.  O  invidia  primum  mordax  tui !  o  Satana^  cat' 
Hdiias  setnper  sancta  persequens!  Nuttas  atia  Roma- 
WB  urbi  fabulam  proibuerunt,  nisi  Paula  et  Metanium^ 
qHCB  contemptis  faeuttatibus ,  pignoribusque  desertis , 
Cncem  Domini  qtuisi  quoddam  pieiatis  tevavere  vexit» 
Im,  Si  balneas  peterent,  unguenta  eligerent,  divitias  et 
riduiintem  haberent  materiem  luXMrite,  et  tibertatis, 
Dominw  vocarenlnr  et  Sanctas,  Nunc  in  sacco  et  cinere 
[ormosw  votunt  videri,  et  in  Cehennam  ignis  cumjeju" 
uiis  et  padore  deseendere  :  videlieet  non  eis  tieet^  ap^ 
plaudente  popub,  perire  cum  turbis,  Si  Centites  hane 
fiiam  earperent^  si  Judan,  haberent  sotqtium  non  pta^ 
tendi  eis,  quibus  dispticet  Christus.  Nune  vero,  proh 
uefas,  homines  C/irittiani,  prcetermissa  domorum  sua- 
rum  cura,  et  proprii  ocuti  trabe  neglecta^  in  alieno 
vcttlo  festueam  quaerunl ,  Lacerant  sanetum  propositum, 
et  remedium  poenas  suce  arbiirantur^  si  nemo  sit  Sanctus^ 
«1  omnibtts  delrahatur^  si  turba  sit  pereuntium,  si  mul- 
litudo  peecantium,  Deniqiie,  pluribus  ejusmodi  Inter- 
jcclis  :  Cratias  ago  Deo  meo^  quod  dignus  sim,  quetn 
mundtts  oderil.  Ora  atitem  /»,  ut  deBabytone  Jerosoty^ 
mmn  regrediar^  ne  mihi  dominetur  Nabuehodonosor^ 

ted  Jesus  fHius  Josedeeh Stuttus  ego,  qui  volebam 

cantare  Canticiim  Domini  in  terra  atiena^  et  deserto 
moute  Sina^  JSgypti  auxilium  ftagitabam,  Non  recor" 
dabfir  Evangetii^  qttia  qtd  de  Jerusatem  egredilur^  sta* 
lim  incidit  in  latrones,  spotiatnr^  vutneraturf  oeciditur, 
Sed  iicet  Sacerdos  despiciat  atqne  Levites^  Samarita- 
tmt  ilte  misericors  est^  etc,  Maleficum  quidatn  me  gar- 
rinni :  titututn  fidei  servus  agnosco.  Magnum  voeant : 
et  Juda:i  Dominum  ttieunu  Seduetor  :  et  Apostolus  di- 
ciHS  est,Tentatio  me  non  apprettetidat  nisi  hninaria, 
Quolam  partem  angustiamm  perpessus  stitn,  qni  Crtici 
milito?  Infarmam  fatsi  criminis  imputarunt ;  sed  scio 
per  bonam  et  matam  famam  perveniri  ad  regna  ceclo^ 
rum,  Qctera  longuin  esi  pcrpeqni.  Tempus  vix  poMill 
denotari  manilestius :  (finniloquidcm  spiratiiibus  EiQ- 
tiiis  scrtl)ere  hxc  se,  jain  janique  solvorc  c  poriii, 
noint,  (inod  esi,  Aiigiislo  mense  liiijnsce  anni  385. 
c^m  jam  Danuisiis  foto  f^uictus  e<sel,  qucm  DeaUe 


memoria!  tilulo  donat,  et  quem  praeeedentis  pmxim6 
anni  mense  Decembri,  ostendimus  obiisse.  Addit,  ne 
contigissc  Iiodc  scrius  putes,  pene  triennium  se  ciim 
Rnmanis  vixissc,  Venit  autem,  ut  certis  argumentis 
cvicimuSy  Roniam  anno  382,  circa  septembrem. 

CAP.  XYII. 

/«  Orietilem  Uieronymus  navigat,  II.  'Quo  proftd- 
scutUur  S,  quoque  Pauta  et  Eustochium,  III.  Vna 
otnnes  invisuntPala^stinnm^  etLoea  Sancta.  lY.  ^gy- 
ptum  etiam  et  Nilriw  Monasteria  tustrant,  V.  Be- 
thleemi  se  recipiuntf  ibique  sedem  figunt. 


1.  Ilieronymianx  in  Oricntem  nayigationis  hlstoria 
percipl  haiid  polest  per  partes  mellus,  quam  ab  ipeo- 
mel,  qui  ejus  perquatn  attente  memor  est  lib.  III.  in 
Rurfinum,  eamqne  ad  aemuli  retundendas  cavillatio- 
nes,  luculentissimis  Terbis  narrat  :  Vit,  ait,  nosse 
perfectionis  meas  de  Vrbe  ordinem  ?  Mense  Augusto^ 
ftnntibus  Etesiis,  cum  S,  Vineentio  presbytero,  et  ado- 
teseente  fratre,  et  atiis  Monaehis,  qui  nune  Jerosotymee 
commorantur,  navitn  in  Romano  portu  securus  ascendij 
tnaxiitia  Sanctorum  prequentia  prosequente,  Vent  l?Ae- 
^f «fit ;  in  Seytta^  tittore  pautulum  steti,  ubi  veteres 
didici  fabutas,  et  prcecipitem  fattacis  Vtyssis  cursum^  et 
Syrenarnm  cantica,  et  insatiabitem  Charybdis  voragi' 
nem,  Cumque  tni/ii  aecoUB  rttius  toei  multa  narrarent^ 
darentque  consitivm,  ut  non  ad  Protei  columnas,  sed  ad 
Jonrn  portum  navigarem  {ittum  ettim  fugientium  et  tur- 
batorum,  hune  securi  honunis  esse  curstm)  matvi  per 
Mateas,  et  Cyetadas  Cyprum  pergere^  ubi  suseeptus  a 
VenernbiU  Episcopo  Epiphmiio,  cujus  tu  tesiimonio 
gtoriaris,  veni  Antiochiam^  ubi  fruitus  sum  conmuniotie 
Pontificis  Confetsorisque  Pautini  :  Et  deduetus  ab  eo 
media  hyeme  et  frigore  gravissimoy  intravi  Jerosoty' 
tnam,  Vidi  mutla  miraeuta^  et  quce  prius  ad  ttie  fama 
p.rittterat,  oeutorum  judicio  comprobnvi,  Inde  contendi 
jEgyplum,  tnstravi  monnsteria  Niirice^  et  inter  San  - 
ciorum  ctioros,  aspides  latere  perspesa.  Protinus  conciio 
gradu  Bethleem  tneam  regressus  sum,  ubi  adoravi  prw- 
sepCy  et  incunabuta  Satvatoris,  Vide  quoque  famosisd- 
ttmm  tacum^  nec  tne  itierti  tradidi  otio,  sed  mutta  di- 
dici  qucB  ante  nesdebam,  His  totain  rerum  suarum  ab 
Urbe  ad  Rethleem  histOriam  complectitur  S.  Pater, 
quani  hoc  uos  capite  latius  et  per  partes  descriptuin 
imus. 

Sed  prius  qusedam  de  Paallniano  Hieronjmi  fratre 
(Yinccnlius  enim,  quem  alierum  nominat  iiineris  sui 
socium,  saiisex  superioribos  innotuit  monenda  sunt. 
niiiic  S.  Pater  videiur  paiilo  anie,  cum  sdllcet  Ro- 
ronm  accessissct,  de  pniria  Slridone,  ad  sui  coiilu- 
hrniiiHU  evocnsse.  Qiiod  ejus  iiulla,  cum  pariier  iii 
Urbe  dcgeretit,  Taiia  sit  meniio,  puerlli  ejusntaiii 
adirihuimus,  qui,  nisi  ratioiiibus  suhduccndis  hWv-] 
niiir,  iie  hoc  (;iiidem  anno,  qiio  Roma  iii  orienteui 
-navigavit,  vigesintuin  vidclursctalis  atligisse.  Fnistra    • 
ilnqiic  stinl,  qiiinuni  accossisset  nocnetunc  Monachi 
proposito,  dispiitant  :  sirenue  aiilem  falliiiitiir  qui 
roulio  .cliani  pridctn,  ct  Syriani  adeunti  llicronyiiio 


B# 


S.  IIIERONYMI  VITA. 


«omiieiQ  ruiMe,  ibiqae  in  eremo  pariter  senrisse 
Cbrislo,  arbilranlur.  Recurret  de  eo  sermo  iterum. 
etsaepius.Ca^tera  proseqnamur. 

11.  S.  Panl»,  quam  multo  aiitea  Jcroso)yni.T  invi- 
sendx  cupido  iiicesseral,  (siquidcm  al)enutil»us  Epi- 
phnnio  cl  Pnulinp  e  l\om»na  Synodn,  cum  ipsis  in 
orientem  navignre  op(nverat)  posiquam  ooconlcndit 
Ilieronynnis,  staiim  iter  unn  cum  Eustochio  filia  siia 
arripuil.  Siatim,  niqunni,  nam  et  ante  llicronymum, 
81  per  iRins  dudum  initas  rationes  licerct,  diccnda 
esset  y\x  sc  dedidisse.  Si  enim  cum  falo  ritncia  csl 
iiiitio  anni  401.  Auguslo  $cxie$  et  Amteneto  Co$$,  in 
Belhteem^  nntios  tighili  jnm  dcgeral,  ut  in  ejiis  Epi- 
tapliio  S.  ipse  PatiT  testatur,  jnm  ante  38.7,  atiiuc 
adeo  anie  ipsum  Ilieronymum,  Roma  debuit  disccs* 
sisse.  Sed  tcrmino  ulroque  incluso,  et  rolundo  prae- 
lerea  numero  ( quod  facere  in  his  amat)  S.  Doctorem 
ilii  usiim,  credere  nos  alius  cogit  ejiisdem  locus,  iiisi 
inlerpolaiiis  ilie  est,  in  fine  diidum  laiidnta:  ad  Asel- 
Inm  Epislolx,  ubi  iliscedens  e  Roinnno  porlu,  inter 
ccteras  sanctas  reminas  salvere  ipsam  quoqiie  Pnu- 
lam  et  Eiistochium   jiibet.  Quin  elinin  cum  ipsis 
pariter  nnvi$;asse  videri   possunt ,  siqiiidein   uiius 
idemque  esl,  qiicm  el  ipse  tennii,  carum  iiineris 
nrdo,  qiii  Episl.  CVIII.  describilur,  per  Maleam  et 
Cytheram  $par$a$que  per  nequor  Ctjcladas^  Cypriiiit 
iisqiie  et  Seleuciam,  et  denique  Antiochiam.  Alqiie 
liac  quidem  in  urbe  niliil  est  dubium,  quin  una  fiic- 
rint,  et  quin  reliqiium  ab  ea  per  Palsstinam,  peri|ue 
iEgyptum  itcr  qna  conreccrint.  Nam  et  media  hyeme^ 
ct  a  Pnulino  a^que  atque  Ipsae,  deductx  illue  dicun- 
lur  Jerosolymam  :  et  se  Bethleeni  advenisse  cum 
Pnula,  ac  deinde  ejtis  rogalu  Alexandriaro.perrexisse, 
leslalur  S.  ipsemet  Pater,  alterum  in  Preraiioiie  ail 
Osec,  alterum  laiidatn  dudum  Epistola  :  iu  qua  etianc 
accuralissiina  illa  descriplione   locoriini,  per  qii;e 
transierant,  et  rerum  quas  Pauln  ndmiraia  est,  gt? 
storum  denique  in  slngulis,  diciorumqne  ejus  pro  re 
nata  :  comitem  se  laieri  ejus,  nullo  iion  loco  prodil. 
Qiiod  igitur  ibi  siib  Pnulo;  noiniiie  iier  describii 
Aiitiochla  ad  PaI.r8tiiiaB,  atqiie  iEgypti  civiiates  ci 
luonasteria,  suum  qiioque  iter  est,  et  nos  pcrinde 
alque  de  seipso  nnrrnret,  huc  refercmns. 

Noininnl  vero  ea  tantum  loca^  qua  Sacri$  Voiumi- 
nibu$  continetUur.  Ducto  initio  a  Sarcpts  littore,  per 
areiias  Tyri  venit  Acco,  ci  per  campos  Mageddo 
ad  lerram  Piiilisiiim  :  intravit  drinde  Dor,  sive  Stra- 
lonis  turrim,  et  Antipatrid»,  el  Lyddnm,  Arimaihinni 
qiioque  ct  Nobe,  nd  Joppem  usqiie,  riigicntis  porliim 
•J«>iiae.  Hinc  itincre  Nicopolim  versiis,  sive  Emmaiis, 
repetiio,  ascendit  Beihorun,  ad  dexteram  aspicieiis 
Ajnlon,  et  Gabaon,  inqiie  ipsa  Gahaa  iirbe,  ad  solum 
iisqiie  dinita,  pauliilumsiihs'iiil.  Intravit  deniqiie  Je- 
rosolymnm ;  eumque  ProconstU  Pales^tina^  qui  fami- 
liam  Paiilne  optime  noverat^  prtemi$si$  Apparitoribu$^ 
ju$$»$ut  parart  Prcstortum^elega  illn,  alque  ipse  adeo, 
.qui  lateri  ejos  adhiierebatllieronyintis,  humilem  cellw 
tam  ;  ei  cuncla  loca  tanto  ardore  ac  $tudio  circumivit^ 
ta  tti$i  ad  reliqua  fe$tinaret^  a  frimi$  non  vos$et  ab^ 


duci.  Loiigiim  nimis  esset  ca  pcrseqiii  qua;  prope- 
moduro  innumera  a  singulis  quibusqiie  locis  capt.it 
mysterin.  Ita  nempc  ille  omnia  perluslravlt  diligen- 
ler,  ut  comitos  etiani  sibi  adjuiixeril  sapientissimos 
ex  Jiid;eis,  nd  loca  {>otissiniiim,  qu.-e  in  Scripturis 
mcinoraiilur,  coruniqiio  noniiiin,  quihus  ipsa  rei  si- 
giiificaiioconlinctnr,  peniliiis  iniernoscenda :  maximc 
qiiia  de  vclere  illa  dcnomiuationc,  sacpe  etiam  staiu 
ruerant  plernmque  pnrtem,  posupinin  Roinnnoriini 
Itnpcrio  subjecla  siinl ,  aliis  nominibus  doitala,  ei 
prisiina  fere  delela  vestigia.  Adoat  ipsain  Epistolam, 
qui  ha^c  recenseri  sibi  oinnia  dcsidcrat.  Sed  non  illiid 
pnrtermiliamus,  videri  eum  scilicel  hnc  occnsiono 
omnes  Vcteris  Testnmenli  libros  ex  Origenis  llexa- 
plis  descripsisse,  quoniin  nniiqna  exeniplarin  in 
Cnesariensi  Bibliotlieca  rcpererat.  Horum  ope  illnin 
deinde  Emendatioiiem  ex  Grxco  adurnavit,  quae  tnni- 
eisi  jamdin  olim ,  ipsoque  advivenle  Hicronymo, 
niaxima  ex  pnrte  inlerciderit,  in  magiia  lamen  con- 
linuo  Tuit  Ecclesinrum  xstimatione,  qun  parte  su- 
peravity  et  nullis  non  prob»  receiisionis  laiidibiis 
nbimdavit.  Redibit  deeadero  inreriiis  sermo. 

IV.  Lustrnia  perqiiam  diligcnier  Palarslina,  in 
iEgypluni  Hieronynins,  endem  socia  itineris  Pnula 
coiitendil,utNilrisMonasteria,qiiorum  lamn  ingcns 
percrehuernt ,  et  ad  qiiae  omni  studio  pariter  fere« 
hantur,  inviseret.  Occurrit  illis  Sanctus  et  venernbi- 
lis  Hermopoleos  Episcopiis  Isidorus,  tum  innumera- 
biles  llonachoniin  turbas,  quoruni  asprcto  vnidc 
quidem  ad  gtoriatn  Domini  latati  $unt :  indignos  au- 
lcm  se  tnnlo  honore  fatebantur.  Viderunt  Macarios^ 
Arsenios,  vel  Arsisios,  Serapiotias^  et  reliqua  cvtum- 
<inrum  Chri$ti  notuina^  quorum  et  cettutas  intravere, 
per  mngnlos  Clmstum  $e  videre  ercdente$,  Veriim  Ilie- 
roiiynio  iu  iEgyptum  proficiscendi  non  illa  unire 
raiissa  Tuil,  ul  Nitriae  monasieria  perlustrarct ;  sed 
ca  qunm  iii  Praefalione  Commeniariorum  in  Episto- 
lam  ad  Eplirsios  tradil,  Ob  hanc^  inquiens,  vet  maxi- 
me  cau$$am  Alexandriam  perrexi^  tu  viderem  Didtjmitm 
et  ab  eo  in  Scripturis  omt\ibu$  quee  liabebam  dubia  sci- 
scitarer,  Alibi,8ivc  Pnefatione  in  Osoain  rogato  Paulas 
illud  se  ait  iter  suscepisse.  Ante  atmos,  iuquit,  circiter 
vigintiduo$^  quum  rogatu  $anctm  et  venerabHi$  $ocrti$, 
imomatri$  tua  Paulte»..  e$$em  Aiexandriw,  vidi  Didtj- 
iiium,  et  eum  frequetiter  audivi,  tnrum  sui  letttporis 
erudiiis$imutn^  rogavique  ewn^  ut  quod  Ortgene$  non 
fecerat,  ip$e  compterelf  et  $criberet  in  0$ee  Conmienia- 
ri0$  :  qtii  tre$  tibro$^  me  petente^  dictavit,  Hos  lilirtis 
ct  sibi  ab  co  iiiscriptos,  teslnlur  ipse  de  viris  Illu- 
Iribus  cap.  CIX.  et  Apologia  ultinia  conlra  Ruffi- 
nuin.  Qui  alios  prneierea  quiiiquc  in  Zucharinniy 
et  Ires  iii  Michnnam  eideiu  dedicatos  existiinnnt, 
fnlsalectioiic,  ut  suis  locis  notatiim  est,  decipiimtiir. 
Sed  ad  proposiiiim  iit  revertnmiir.  Epistoln  quO(|UQ 
LXXXIV.  nd  Pnnimncliium,  Perrcxi,  inquit,  Alexan- 
driain^  viJi  Didymwtij  et  in  muttis  ei  gratia$  ago : 
quod  ne$rivin  didici :  quod  $ciebam,  itlo  doccnle^  non 
perdidi,  Niminiin  sibi  miniine  persuaderi  passus  est 
1     ejus  dogmala,  qu.is  ei  rores  Origenis  ccnfirmatum 


€t 


S.  niERONYMl  VITA. 


6i 


ibsjit,  quos  jam  solerter  deprehendenu.  Subinde 
Mb.u  Oidynd  mdeHth  discipulinn  «e  glot  ialiir  :  et 
E|ftslolaoi  observaiiCiae  plenain  ad  etiin  dedisse,  ex 
ftufOno  coUigimt».  Et  liuic  lamen  si  credimus  (iiitiil 
auiein  esl,  quod  lioc  vetet)  Non  totos  triginta  die$ 
Alexandria,  ubi  erat  Didymus^  eommoratus  exl  {Invect. 
lib.  II).  Neque  line  ex  parle  S.  ipse  Paier  repitgtiau 
qtiin  poiius  verbis  illis  consontit :  Protinus  coneito  gra* 
du  Betbleem  meam  reversus  sum  {Lib.  II.  contr.  Ruff.) : 
f)uil)us  etiam  indicai  se  antequam  ad  Didyinuni  acce- 
derci,  non  postquam  ab  eo  discessil,  ul  alii  seiiiiuiit, 
.Nilri:cHonasteria  lusirasse.  Ut  utse  res  habueiit, 
iiulli  se  unquatn  itliim,  in  peragrandis  regionibus, 
bbori  subduxisse  apparet,  vel  ut  ex  pluribiis  ai  ri- 
peret  exenipla  pielatis,  vel  ut  eximios  rerum  divt- 
naraiL  scientia  mngisiros  audiret.  insignis  in  eam 
rem  locus  ejus  est  iu  Prxfatione  ad  Librum  Parali- 
poinenon  juxta  Septuaginta,  quem  et  supra  innuinius 
ex  parle.  Quomodo^  in(}Uit,  Grcecorum  hisioria»  magis 
intelHguut,  qui  Athenas  viderittt,  et  tertium  VirgitH 
fifrrffw,  (fui  a  Troade  per  Leucaten  et  Acrocerauma  ad 
Sieiliam^  et  inde  ad  ostia  Tiberis  nawgarint :  ita  San- 
ctam  Scrtpturam  lucidius  intuebilur^  qui  Judmam  ocu" 
lu  eontentptatus  est^  et  antiquarum  urbium  memorias 
locorumqne  tel  eadem  vocabula,  vei  mutata  cognovcrit. 
Vnde  et  nobis  curas  fuit,  cum  erudilissimis  nebrosorum 
hunc  laborem  subire,  ut  circuniiremus  provinciam,  quam 
wiversas  Christi  Ecclesice  sonant. 

V.  Ab  boc  itaque  iiincre  revcrsns  stalim  est  Ikili- 
leem  suam,  iibi  priinum  adoravii  prcesepe  et  incunnbuta 
Satvatoris ,  tum  loci  captus  religibne ,  cum  sanctissi- 
ims,  qui  aderant ,  Mcmachis ,  sedem  ibi  figere  dclibc- 
ravit.  Oltm  Ephrata  vcicatus  est  locus  iste ,  quciiiad- 
modum  ct  in  QuaiStionibus  llebiaicis  ipse  lestaltir, 
el  in  Libro  Locoruni  ex  Eusebio  :  Ephrata ,  regio 


8CU  verins  Elhnarchx,  lumufo  iiiclpiebat.  Coiittruxit 
ibi,  Irieniiio  posl,  Pnula  duplex  Monasterhim,  ei  di- 
versas  cxcipiendis  pcrcgriiiis  manslones.  Monaste- 
rium  unum  virgines  incolebaiit ,  quas  illa  e  diversii 
.  provinciis  eougregnrat  tam  nobiies ,  quam  medii,  et  m* 
pnugeneris,  et  ut  vulgo  ediii  Ilbri  pra^ferunt,  »1  tres 
turma»,  monasteriaque  dioisit,  Earum  hoc  erat  vitm 
genusj  ut  in  opere  et  cibo  separata^  psaimodiis,  et  ora- 
tionibus  jungerentur.  Die  tantum  Dominico  ad  Eccle" 
siam  procedebantf  ex  cujus  habitabant  iatere  ;  et  unum* 
quodque  agmen  matrem  propriam  sequebatur.  Unus 
onudum  habitus.  Linteamine  ad  tergendas  soium  manus 
utebantttr.  A  viris  tanta  separatio^  ut  u  Spadonibus 
quoquesejungerentur.  Alteruui  Moiiasterium  vtrfj  tra^ 
diderat  gubernandum :  iiec  dubium  est,  qtiin  prxcipuo 
llieronymo  curam  ejus  dereiiqucril.  Cadein  quoquo 
plus  minus  eorutn  fuerit  adminibtraiio ,  atque  illa 
mulierutn.  Ei  vero  de  hls  qusedam  atiigimus  in  eam 
rem  ,  ul  pdssint  liuc  etiani  pro  sexus  ralione  atqiie 
viUc  rcrerri,  cuin  reliquis,  qu.ii  late  S.  Pater  iii  ca 
Epistola  GVIII.  ad  Eustocbium  persequiiur,  et  repeti 
ab  eo  bico  velim.. 

C^icteruni  nibil  magis  ad  ejus  soliiudinis  indolem 
percipiendam  facit,  quatn  qux  ab  iisdein  Paula,  filia- 
quc  ejus  Enslochio  ad  MarccIIam  missa  est  Epislola 
in  nostra  recensioiie  ](LVL  cui  coiiscribeiid;c  scn^us 
atque  ipsa  idcittidcm  veiba  praE^stitisse  Hieronyinus 
videri  possit.  Scripki  ccrle  esi  uno  eodemqne  aninio 
siatim  alque  iii  Bellileem  paritcr  consliterunt.sedeni- 
qtie  ibi  perpetuain  figerc  deliberarunt.  Nullas  non  Joci 
laudes,  el  recessus  opportunitales ,  ad  sattclissitnc 
transigendam  vitam.  coinmemorant,  quo  :ii)imiim  eo 
conim-grandi  Marcclix  acceiidnnt :  qu:e  si ,  relicla 
dcinutu  Roina,  Belhlecin  se  conrerat,  rruilura  sil  om- 
nibiis  Christi  tiionimcnlis  in  locis,  in  quibus  plcraquo 


MhUem  civitatis  David.  in  qua  natm  est  Cimstus religionts  noslnc  myslcria  pcracu  siinl.  Id  vero  ne- 


;«x/a  viam  ubi  sepuita  est  Haciiei,  qninto  milliario  ub 
JeruMlem  {Diai.  I).  Uiio  plus  dicil.  slvc  sex  passuuin 
ntillibus  abfitisse  ab  Jerosolyma  ,  Sevcnts  Sulpitiu», 
qui  orani  illani  aliqiiatido  invisisse  dicitiir,  sexque  ibi 
degisse  apud  nieronymum  mniscs.  Omniuo  autein- 
posiia  erat  Bethlecm  in  meridiana  plaga  juxta  viain 
qux  dttcil  Chebron,  et  tribui  Jitda,  non  Beiij:miin 
adnunierata ,  sexdecim  ab  Aiexandria  mansionibus  di- 
sians ,  ab  Joppe  quadraginta  sex  miitibus  (  Epist. 
CXXIX ).  Neque  vcro  in  civitatis  tuiic  ceiisu  erat, 
6ed  ignobilis  vicuiusy  cui  succedebat  vastissima  soiitudo 
ptena  ferocium  barbarorum.  Vcruin  quod  fiierit  Salva- 
toris  iiostri  Jesu  Christi  ortu  nobilitatus,  eaqite  eti;uii 
dc  caussa  esset  eo  concurrenlinm  religioiie  pcrcele- 
bris,  caiieris  praefertur  oinnibiis  orbis  civiiatibus,  al- 
que  ipsa  dicitur  augusiior  Koma.  Super  ipsum  spe- 
cum,  unde  Salus  mundi  eincrsit,  Ecctcsia  conslrucla 
erat,  et  super  ipsum  prxscpe ,  in  quo  Agnus  Dei  re- 
cUnaius  est,  erectum  altare.  Proxime  ab  illo  spccu 
siu  erat  cellula  S.  Patris,  ex  qiia  illud  cum  iiigredi 
«)lim  probibitus  esi,  commode  aspiceic  lamcn  potuit. 
Procul  tamen  erat  a  via  publica,  in  diveniculo,  cujus 
•eiuita  ab  ArcheioM  regis  quondam  Judww  {Lib.  Loc), 


que  ante  hunc  annum  58G  gestuni  censcri  ullo  modo 
poiest,  cum  sub  prxcedentis  proxinie  anni  fineiu 
Pauta  Jerosolyinam  iiavigarit :  neque  postpoiii  coin* 
iiiode,  cum  ex  ipsius  Epistokc  initio  saiis  appareai, 
scriptam  fuisse  cutn  prittium  mittendarum  occa^io 
litterarum  incidiL  Ncc  laincn  diffiteor,  parum  credi- 
bile  vidcri  posse,  Marcollam  ante  Atbinx  niairis  oi>i- 
tuni  fuisse  ab  \h  ad  Beihleemi  recessiiin  cvocatam, 
ne  qu:ini  ejus  m;ixitiic  contuberniu  atque  ope  ob  sc- 
iiectuiem  indigcre  sciebant ,  bortari  ut  deAercrct,  vi- 
detentur.  Indicio  etiam  esse,  illatn  cuin  ha;c  data  est 
Episiola,  jam  diem  snum  obiisse .  neque  enini  a  filia 
saltitein  ei  dtci  Paiila  ct  Eustocliium  jubeiit :  id  quod 
sub  Epistohic  saliem  Unem,  si  advixissct,  par  credere 
est,  miiiime  prxicrmissuras.  Fato  autem  functa  est 
Albina,  ut  infcrius  consubit ,  insequenti  anito  387, 
illaque  adeo  Epistola  post  aliquod  temporis  iiiierval- 
lum  ab  illius  obiiu,  ct  subsequenii,  ut  citius,  anno 
scripia  videatur.  Verum  ininime  adduci  ego  possuin 
ex  rerum  serie ,  ul  crcdam,  Paulani  ei  Eu&iochiuin 
Marcell»  in  spirilu,  ut  ita  dixcrim  filias,  passas  bien- 
nium  salicm  cffluere,  aittequam  ad  eam  ,  a  qtia  lain 
se  a»gre  divulsas  fercb;  nt,  litcras  darcnt,  et  illud 


C3 


S,  IIIERONYMl  VITA. 


ei 


lamdiu  compressisse  desklerium  quod  ejus  consuein- 
dinis  racicnds!^  impaiicniia  gercbunt.  Scd  ncque  ila 
opinari  permiUunl  priiua  slaiim  iLpislohc  ipsiiisnict 
vcrl)»  :  Men$ttram  carila$  non  habet ,  el  iwpaiienlia 
nescit  modumf  et  desiderium  non  »u$tinet.  £l  paiilo 
posl :  Qttod  $olttm  absente»  facere  possumus ,  querulai 
fundimus  preces ,  et  desiderium  nustrum  non  tam  fleti- 
bus^  quam  ejulatibus  contestamur,  ei  cxlcra,  qiiae  tule 
liuc  referas. 

CAP.  Vlil. 

I.  Quod  fuerjt  Hieronymi  vita  genus  in  Bethleem» 
II.  iVttm  ejus  Ecciesim  Reclor,  td  Sulpitio  didturf 
fueril  f  III.  Seribit  in  qnatuor  Pauli  Episloias  Com" 
mentarios.  IV.  Num  et  reliquas  omnes  exp^suerit? 
V.  Ejus  scriptionis  in  universum  iudoles  juxta  Hie* 
ronymi  sensum, 

I.  Tranquillilati,  quam  semcl  in  Syria  guslaverai 
S.  Paler ,  reddiius  demum  in  Bcililcem ,  tolum  se 
pietiitis  erga  Deuro  cullui  totum  rerum  divinarum 
conlcmplalioiii  uc  studiis,  qux  duo  sunt  Saccrdoiuin 
arma ,  dediravii.  Esse  aliquid,  non  videri  cupidus , 
ceUiila  claudebalur  (Ep.  LXXXll) ,  ei  in  eo  qui  in- 
tra  nos  esl  lioniine ,  non  qui  extra  nos,  per  virtuiuin 
qiiotidie  gradiis  proficere  salagebat.  Alicubi  testatur 
ipse,  ideo  se  erenii  latcbris  clausisse,  ut  adoUscentiiB 
deflens  peccata ,  Christi  in  se  misericordiam  deflecterel 
{Contr,  Jo.  Jeros.) :  alibi  ait,  nt  vcl  pneierita  plange- 
rct  vilia,  vcl  vilarc  nitcretur  prxseiitia  :  item  ut  pa- 
ratior  ihi  diein  Domini  •  sivc  judicii  prxstolarelur. 
Vilc  oliiscnlum  et  cibariiis  panis ,  alquc  is  quidem 
oppido  parcus  cl  moderaius,  quem,  ut  leslatur  Palla- 
dius  ( Laus,  c.  10  ),  euin  reliquis  ad  vilain  susteiitan- 
dam  iiccessariis  dc  Pauloi  largitionibus  accipicbat. 
Jejiinia  longa ,  somni  breves ,  et  quos  vel  liumi  lan- 
tuin,  vel  in  storea  abjccius  capiebat.  Veste  utebatiir 
contempta ,  taineisi  uliciibi  mundiore  usum  se  indicet 
(Contr.  Jo.  Jeros.),  Nei|iie  eniin  qiii  moiiachum  tuiic 
agebat,  extcriio  id  corporis  cultii  profiieri  cogeUiliir, 
lanlum  simplicilatcm  ChristiHnnm  habitu  prxrcirel. 
Ilis  accedcbat,  immo  animnin  vitainqiie  actibus  in- 
spirubat,  virtutum  omnium  qiia:  cssent  Chrisiiano,  ct 
pcifecliorem  Christi  iuruaiionem  pronicnie  dignu^, 
ii&us  assiduus.  Quod  supererat  oraiioiii  tempus,  in- 
icrdiii  docendo,  noctu  legcndo  contercbat.  lii  Scri- 
plurarum  medilatlonc  lotiis  erat,  quas  nulla  non  dic 
Paulu^  prxsertim,  atque  Eiislochio  explicabnt  {Inve^ 
ctiv.  //  ).  Prodit  Rufdnus  ,  quamquam  obtreciandi 
aiiimo,  illuin  prxterea  nobilium  puerossibi  comniis- 
Kos  in  Pi>ctaruin  ac  Rhetorum  litleris  insliluisse. 
Qiiain  crintiitationcm  adeo  noii  limel  S.  Pater,  ut  ncc 
rcfellere  dignclur ,  ea({iie  dissimulalionc  sigiiincct, 
se  ud  iiistar  i\iuli,  omnibus  oniiiia  facluin,  glo- 
rlari,  iit  omiics  Ciirislo  lucrifaccrct  ,  omiii  sexui , 
omnique  nrlati  scinet  accoinnio<]asse,  £t  sane  iu  dies 
niagis  mngisquc  conflucbant  ad  eiiiii  ex  lolo  undi- 
qiie  lerrarum  orbe  a^tatis  diverso)  bomines,  non 
lam  locorum  rcligione.  quam  ejus  cclcbriiate  no- 
minis,  doctrinaeque  adrairabilitaic   ducti,    ei  ina- 


joris  rerum  divinarum  noiiti»  adipiscenilai  caussa. 
II.  Sed  niirum  illud ,  imo  incrcdibile ,  quod  iradit 
dc  Hieronymo  Postuinianus  in  Dialogo  apod  Sulpi- 
tiuin  Sevcrum,  eum  scilicet ,  tiiitis  licet,  uiinque  di- 
vcrsis  solitarix  vitae  muniis  uccup:itum  ,  Ecclcsiain 
qiioque  illam  qiix  erat  iii  Bethleem  rcxisse.  Ecclesiam, 
inqiiil ,  loci  iiiius  Hieronymus  Prabyler  regit  :  nam 
parochia  esl  Episcopi  qui  Jerosolyntam  tend.  Ncquu 
Tcro  bic  falli  poluisse  hac  in  rc  videtur,  siquidem  et 
Ycritaii  caMera  conseniaiie:t  sunt,  qua!  de  illo  narrai. 
et  se  testalur  sex  mensibns  apiid  eum  fiiisse.  El  falli 
eum  tamen ,  ex  EpistoU  inier  llieroiijmianas  Ll. 
Sancti  Epiphaniiad  Joaimem  JerosoIyiniUnuni,  (|uani 
superius  laudavimiis,  perspicuum  est.  Eiiini  vero  ex 
ea  constat ,  llieronymiim  ab  ordinalione  sua  ad  an- 
num  usque  594,  ne  in  roonasierio  quidem  vobisse 
unquam  propter  verecundiam  et  humilitatem  Presbyleri 
onicio  fungi ,  el  debita  nomini  $uo  exercere  sacrificia , 
ei  laborare  in  ea  parte  ministerii ,  quas  Christianorum 
prcecipua  salus  est :  curam  videlicet  animarum  agcre. 
Qnid  quod  olim  cum  simnltales  at(|ue  odia  Joaunes 
contra  Hieronymum  exerceret ,  ut  ab  ipso  disciiiius 
S.  Patre,  fuerc  aliquandiu  ipse  suique  fraires  ab  ejus 
ecclesiae  ingressu  probibiii?  Quas  quidem  suni  qiii 
conciliari  posse  iu  putent ,  si  ab  eo  temporc  Sulpi- 
ciuin  loqui  existimes,  quo  reditum  utriniqiic  est  iu 
graiiam,  aiino  398,  ut  voluni,  quiim  Sulpitius  co  ac- 
cessit ,  jamque  illud  muneris  in  se  Hieronymus  cuin 
Pauliniano  fratre  susceperat.  Verum  ncqiie  consUare 
hoc  poiest,  neqiie  vcri  similitudinem  uliam  liabet.  Si 
eniin  S.  Paier  ab  eo  quod  in  Ordinatione  sua  propo 
suerat,  dimoveri  tunc  minime  potitit,  atque  exorari , 
iit  in  mouasierio  saliem  sacris  operarctur ,  quum  ah 
Ecclesi»  publics  ingressu  arcebalur :  quis  sibi  per- 
siiadeat  post  reconciliataro  cum  Joanne  amicitiam  , 
ciiiii  potuit  pro  lubitii  in  ca  Ecclesia  rei  sacnc  inier- 
csso ,  neque  ejus  erat  ministerio  opus ,  a  proposiio 
disccbsisse  :  maiiine  cum  alii  jamdudum  fuisseiii 
pluresqiie  Presbyieri  eidem  Ecclesiae  pnrpositi,  nef|iic 
ab  eo  tcm|M>re ,  qiio  S.  Patcr  a  Joanne  dissidebat , 
iillam  ejiis  rei  nccessiuiem  recurrisse  intelligamus. 
Ut  eniin  transeat,quod  miuime  tamen  dabo,  Bethleeiti 
aliqiiaiido  conccssisse  Sulpitiuin ,  idque  anno  398 ; 
irau.^eat  etiam  fuisse  tuiu  iniiam  cum  Joaune  paccin, 
qu:e  post  biennium  sarla  est,  iiisi  rationes  nostra;  iios 
falhint :  sane  diu  etiam  ab  eo  tempore  iinposteruin 
ibi  vixii  liieronymiis,  et  continuo  tamen,  sicubi  vii:o 
sux  ineininit,  eam  se  agerecuin  inonachis  omnino 
soliiariam  siguificat.  Sic  Epislola  CXVII.  quoi  aniio 
scripta  est  409,  se  aii  cJUmsum  cellula ,  et  procul  a 
lurbis  remotum^  qux  certc  Ecciesi.x  Parocbialis  Pra:- 
fccto  ncquaquam  congruerc  possunt.  Pnrterea  quaiiia 
illi  esset  justi  revcreiiiia  ,  et  quam  sedulo  caveret , 
parodiialia  jura  ne  Ixderet,  dcclarat  ipsc  toiies  laii- 
dato  contra  Joannem  libro,  verbis,  atqiic  excmplo  iii 
rcm  nostraiii  locupletissimo.  Quis  scindit  Eccleuam  ? 
Nos  :  quorum  omnis  domus  Bethleem  in  Ecclesia  com- 
municat?  an  (n,  qui  eic?  Nos  scindimus  Ecdcsiam, 
aui  ani*i  paucos  wenses  circa  dies  Penteeostes  ,  qHutii 


65  S.  ni£RONYMl  VITA. 

9bicuraio  $ole ,  oimls  mundut  jaM  jmutfue  ventHrum 

judicem  formUiaret^  quadraginta  diversa  cstatis  el  texns 

Presbyierii  tui$  obtulimu*  baplixandos  f  Ei  cerie  quin^ 

qne  Presoyieri  erani  in  monasierio^  qui  suo  jure  pote^ 

rant  baptixare  ,  sed  nolueruni  quidquam  contra  stoma^ 

chnm  tunm  facere,  ne  ei  hcec  tibi  de  fide  reticetididnretur 

»:casio.  An  noH  tu  polius  scindis  Ecdesiam ,  qui  prtC' 

ccpisti  Bethiteia  Presbyleris  iuis,  ne  Compeienlibus  no- 

stris  in  Pascha  bapiismum  iradereni :  qnos  nos  Diospo^ 

imi  ttd  Confessorm  ei  Episcopum  misimus  Dionysium 

baptiwndosf  Ecclesiam  scindere  dicimur ,  qui  exira 

cetlulas  nosiras  iocum  Ecclesim  non  habemtts.  Scil  ha^c, 

inqtiies,  c|ii;n  grniix  roconciliationem  prjccesseranl , 

sperUiiiL  Esio ,  ut  voles  ex  proiConccpUi  opinioiie  : 

sed  iKlqiie  en  sunt,  ex  quibus  jure  deiiiceps  liceat  dc 

nliquo  viigR  genere  argumcnlari,  cl  quale  iugeniuin 

rueril  S.  Patris,  et  quis  animus,  monslrcnt. 

Sulpiiius  iiaqiie  benigiio  leciorc,  et  commodo  opus 
liabet  iiiterprete.  Ego  ila  accipio ,  ut  privaiam  mo- 
nasterii  Ecclesiam ,  seu  conventum  ,  si  mavis  Latine 
lic  Ecclesiasticorum  phrasi,  dixissc  voluerit  Mbs  llie- 
roiiynio  adminislratum.  Aique  boc  quidem  sensu  vero 
dixerit :  nam  el  primas  ille  partes  ibi  susiincbat ,  et 
nibil  ad  fideiu  propius  ,  quam  frairum  conveniibiis 
ruidse  euin  et  virtutum  meriio,  et  Presbyierii  lionorc 
pncpositum.  Conveniebant  nempe  in  unum  locum 
f|uoiidie  ad  preces  et  psalmodias,  eaque  privata  erat 
Ecclesui ;  nec  ccrte  par  eredere  est ,  quo  teinpore 
llicronymus  cuiii  suis  ab  Ecclesix  public»  ingressu 
l<rohibiius  est ,  ab  illo  pieiatis  erga  Deuin  aciu  ces- 
sasse ,  et  tam  iongi  tempuris  spatium  Moiiachos  sine 
{ireciiNis  coinmunibus  iraduxisse.  Ibi  S.  Pater  loiuni 
Moiiachorum  eoetum  sacrarum  Scriptararum  docirina 
insiriiebat ,  novasque  iii  dies  proposius  ex  earum 
pracleaione  difficultales  Karvcmtf  instar  explanabat, 
Qiiamobrem  et  in  PraefaUone  ad  versioncm  Libri  Pa* 
ralipomenon  ex  llebraeo ,  LXX,  inquit ,  Inierpreies 
in  Contteniis  frairum  semper  edissero  ;  et  in  fine  Epi- 
slolx  GXII.  .id  Augustinum,  qux  anno  data  e8t404; 
Ta,  ait,  qm  juvenis  es^  ei  in  Pontificali  cuimine  contti" 
iMus,  doceto  populos^  eic.  Mihi  sufficii  cum  audiiore 
ei  leciore  pauperculo  in  angulo  monasierii  susurrare, 
Ejusniodi  alia  quxdain  in  llieronymiaiiis  scripUoiii- 
bus  teslimouia  invenies ,  qus  nobis  referre  luic  sin- 
gillatim  loiiguin  esset ,  Toriasse  etiain  a  proposiio 
(leviuin ;  diio  eiiim  ista  in  eam  maxime  rem  lauda- 
vimits,  ul  coiitra.atque  sensisse  videtur  Sulpitius,  et 
(liii  p(ist  ^us  temporis  notationem,  iion  aliam  constct 
abs  llieronymo  adminisiraiam  Ecclesiam,  quaiii  qiioi 
privaia  in  moiiasterio  cogebalur ,  ei  propiore  voca- 
hiAQConveniue  et  dicilur  (Ub.  conir,  Jo,  Jerosol.),  In» 
veiiies  autem  et  qux  ioca  tesientur,  ingeiitem  fuisi>e 
degenUum  ibi  Monachonim ,  atque  aliorum  eo  c on* 
flueuUum  iinmerum ,  ul  jam  non  sufiiccret  coiistru- 
ctum  a  Paula  monasterium,  sed  et  diversorium  pro- 
pterexstrui  peregrinis  excipicndis  necesse  fiierit; 
quibus  una  omnibus  ITieronymus  pr.-eerat.  £x  liis 
<liiatuor  etiam  ant  qiiinque  erant  Prcsby  teraius  (ctijus 
lamen  mvnia  n«mqnam  obirent  propier  humilitaiem) 


66 
gr.ulti  ortinli,  ul  cx  supcrius  laiidalo  conlra  Jomiuciii 
teslimonio  iutelligiinus.  Ex  quo  item  licet  colligcre , 
finania  corum  essct ,  qiii  co  conveniebant ,  vitai  ejii« 
amore  ducti ,  rrequenUa  :  siquidem  ad  quadraginia 
iisque  diversof  wtatis  ei  sexus  de  nondum  bapiixatis  , 
sou  recens  conversis ,  quandoquc  ibidem  dicuntur 
oxstitisse.  Scd  et  Episcopuin  ncscio  quein  Paulu>u 
nomine ,  queni  Tlicophilus  perscqtiebatur,  fiilsse  ibi 
Monachis  coopialum ,  ex  Libro  tcriio  iu  RurQiiuiii 
conjicimus.  Qiieni  locuin  S.  ipse  Pater  his  verbis 
f  oncludil :  Nobis  in  Monasterio  hospitalitas  cordi  esl , 
omnesque  ad  nos  venientes  lcsta  humaniiaiis  [ronte  sus^ 
cipimus^eic.  Et  lucuIenUus  aniea  Epist.LXVI  aci  Pam- 
iiiachium  :  Nos  in  ista  provincia^  cedificato  Monasieri(\ 

et  diversorio  propter  exstrucio ianiis  de  iotc  orbe 

coufluentibus  iurbis  obruimur  Monachorum^  ut  nec  cce- 
ptum  opus  deserere ,  nee  supra  vires  ferre  vaieamus. 
Vnde  quia  pene  nobis  iliud  de  Evangelio  contigil ,  tii 
fuiurce  iurris  non  anie  suppuiaremus  expensas,  coiiipuUi 
sumue  fratrem  Paulinianum  ad  patriam  miUere^  ut  se- 
miruias  viHuias,  qute  barbarorum  effugerunt  manus,  ei 
parentum  conmunium  census  venderei^  ne  ceepium  San- 
ctorum  ministerium  deserentes,  risum  maUdiciseieemuiis 
preebeamus.  Sed  haic  hactcnus. 

III.  Monachorum  erat,  qiiod  saspiiis  S.  ipse  Pator 
fatetur,  labore  manuiim  sibi  viciuiu  qii:ereie  :  scd 
satius  ipse  sibi,  atque  ulillus  uiiivers:c  Ecclesiae  con- 
sultum  fore  eiisUmavit,  si  nianuum  labori  stiidium 
Scripturarum  substilueret.  Ifa^is  u/iYe,  inquit,  quid 
ex  otio  meo  Ecclesiw  Christi  venturum  ratus ,  quam  ex 
aiiorum  negoiio  [PrtBf.  in  Job  ex  LXX).  In  primis 
itaque  se  ad  linguam  Hebraicam  retiilit :  quain  etsi 
probe  calleret,  voluit  t^iinen,  quoad  ejus  fieri  poiuit, 
poniUus  adsequi.  Prxceptore  tunc  usus  est  quodam 
B:irabba,  sive  Barnnina  (utroque  enim  niodo  ap« 
pellai)  qui  ciim  suorum  odia  incurrere  eam  ob  rem 
limeret,  noclu  tantum  ad  Micronymum  nccedchai» 
unde  et  noclumus  magisier  ei  diciliir.  Prndit  diu 
post  de  se  ipse,  quod  hanc  liiiguam  ,  quam  ub  adoie^ 
sceniia  nmlto  labore  ac  sudore  didiceral ,  infaiigabiii 
mediiaiione  numquam  deseruerit ,  tu  ab  ea  ipse  dese- 
rereiur  {Epist.  CXVIII).  Ab  hoc  auiem  stiidio,  ad 
Scripiurarum  Inierprelcs  gradum  fecit ,  qiioi  um  nou 
uiiuni  atiiue  alleruin,  sed  quotquot  fueriint  anio 
ipsum,  sediilo  evolvit,  adeo  ut  ncino  sive  Grarcos 
sive  inter  LaUnos  Palres ,  plurcs  qiiam  llicronytnus 
Auciores  legisse  videatur.  Lectioni  deinde  scripUo- 
nem  adjecit :  in  qua  facilem  adeo,  et  sciisus  spontii 
sua  ,  ut  ita  dixeriin  sUIuni  sorUtus  est  a  naiura  ,  ut 
una  interdum  luciibratioue  Gommenlarits  in  Scriptu- 
rain  coiisciibendis  inille  vcrsus,  seu  lineas  exaranl. 
et  alngulis  dicbus  singulos  Vcteris  Instruinenti  libros 
ex  Hebru^o  converierit.  Assiduus  adeo  eUani  hac  iii 
rc  fuit ,  ut  nulla  non  dic  sacrarum  studiis  Literariiui 
dislinerelur ,  id  qnod  Postiimianus  apud  SulpiUuui 
Sevcrum  (de  quo  snperius  mulia)  insigni  elogio  ilio 
lestatur  :  Toius  in  ieeiione^  totus  in  iibris  est :  non  di$ 
non  nocie  requiescit :  aui  legit  aliquid  semper,  aui  scrim 
bit  (Dial.  //). 


67  S. 

Vf.  Sed  scripu  ejus  peculiarta  juxta  hislorix  or- 
dinem  receiiseamus.  Peiieraiii  ab  eo  Paiila  aique 
Euslocbiuro,  ul  in  Pauli  Epislolas,  quas  iiomo  anlca 
Lalinoniin  fueral  inlerpreiaius,  Goinmenlarios  scri- 
beret.  Quibus  ille  ut  faccret  saiis ,  a  breviore ,  et 
magis  expedila ,  quae  esl  ad  Phileinoiiem ,  initium 
fecit,  Sumpsit  po$t  aliquol  diet  exponendam  illain  ad 
Galalns,  quam  tribus  Ilbris  absolviu  In  liis  Origenetu 
secutut ,  iiovam  de  S.  Petri  cum  Paulo  dispuiaiione 
litcm  commovit,  de  qua  pluribus  deinde  in  uiramqiie 
p:irtem  ipse  ,  ntqiie  Augusliiiiis  Epistolis  contetide- 
runu  Iti  Prscfationihus,  quod  lixc  propere  diclare 
cogeretur,  et  quod  neque  excogtlaium  opus  appareat, 
neqiic  admodum  lim:ilus  scriiM),  sa^ptus  cxciisai.  Ke« 
coleiida  in  hanc  rem  pauca  qitxdatn  ex  Prscfatione 
lertia  :  Omnem^  inquil ,  eleganliam ,  et  Latiui  eloquii 
venuBtatem  stridor  leciionit  Hebraicm  tordidavit.  Notiit 
enim  et  iptee  (Paula  alque  Euslochitim)  quod  plutquam 
quindeeim  anni  tunt ,  ex  quo  in  manut  meat  numqnain 
TulUut ,  numqnam  Maro  ,  mmquam  Gentilium  litera- 
rum  quilibet  Auetor  atcendit :  et  ti  qnid  forte  dum 
loquimur ,  obrepit ,  quati  antiqui  per  nebulam  tomnii 
recordamur,  Quid  autem  profecerim  ex  lingucs  illiut 
ittfatigubiti  ttudio ,  aliorum  judicio  derelinquo  :  ego 
quid  in  mea  anmerim,  tcio.  Accedit  ad  hoc  ,  quia  pro  • 
pter  oculorum  ,  et  toliut  corpuuuli  infirmitutem^  wanu 
mea  ipte  non  tcribo  ,  nec  labore  et  diiigeniia  compeu' 
tare  queo  eloquii  tarditatem  :  quod  de  Virgiiio  quoque 
tradunt,  quia  librot  tuot  in  modum  urtorum  foetnum 
lambendo  /iguraterit,  Verum  accito  Notario,  aut  ttathn 
iicto  quodcumque  in  buccam  venerit :  aui  it  paululum 
voluero  cogilare ,  meliut  aliquid  prolaturut,  tunc  me 
tacitut  iUe  reprehendit ,  manum  contrahil ,  et  frontem 
rugat ,  et  te  fruttra  adette  ,  toto  gettu  corporit  conte- 
ttatur.  Neque  est  prctereundum ,  quod  ad  reniin 
Ilieronymianarum  historiam  spectat ,  nunliatum 
fuisse  sibi ,  cuiii  hisce  adornandis  in  Epistolam  ad 
Galatns  Coinmentariis  aiiimum  adjecisset ,  Aibinaiv) 
venerabilem  anum  ,  Marcellai  matrem  ,  obiisse.  Ad- 
h:rsit  huic  statiin  ,  mntris  contuhernio  desiilut:c, 
Principia,  quas  post  Hieronymi  ab  Urbe  discessum  in 
8ui  locum  successerat :  unaque  anibae  in  siibnrbanum 
agrum  ,  tamquam  in  solilndinem  sese  receperunt. 
Rem  narrat  S.  ipse  Pater  partim  Pr9Rf:itionc  in  pri- 
iDum  Gommenlariiim ,  partim  Epist.  CXXYII.  quod 
est  Marcellae  Epitaphium. 

Porro  aulem  incceptum  sednlo  persecutns,  subse* 
qnentem  ad  Ephesios  Epistolam  exponendam  ,  ut 
alias  fecerat,  sumpsit,  et  tribiis  itidem  libris  abtolvit. 
Et  Paul»  quidem  atque  Eustocliio  de  more  inseripsit, 
sed  et  Marcellam,  quam  vocat  iciitcttm  viduitatit  esem- 
plar  ,  In  Pnefatione  priore  nominat,  ul  ad  eam  quo- 
que  transmitti  opus  Intc  suum  velit,  ea  cauiionc  ad« 
hibitn  iit  iie  malcdicis  aiquc  invidis  legendum  tradat. 
Quin  etiam  id  iptum  per  Epistolat  flagitatte  illam  abs 
se  f  indicat  Pra:falioiie  sccunda  ,  inquc  ejus  graliam 
b»c  86  adornare  significat,  nova  subinde  Romam  mu* 
nu9eula  trantmittenda.  Denique  ad  Tttum  qn»  in.<;cri- 
bitur,  paulo  post  singulari  eoque  brcvi  Cointncninrio 


HIERONYMI  VITA. 

explanavit 


^8 


Nihilquod  proposiluift  nostrum  spectet 
in  ea  Pra^fatione  monuit.  Ad  Gapitis  aulem  primi 
versum  undecimum  se  ait ,  ante  paucot  menset  tria 
volundna  in  Epistolce  ad  iiatatat  explanntionem  di- 
ctatte  :  ex  qiio  iuce  meridtana  clarius  est,  liosce  uni- 
vcrsos  in  quatuor  Pauli  Episiolas  Cominentarios 
fuisse  non  eodem  modo  anno ,  sed  anni  etiam  parte, 
seii  paucorum  spatio  inensium  elaboratos.  Neque 
porro  alium  videri  dixinius  suis  locis ,  quam  S87, 
vel  insequeniem  :  id  quod  uno  atque  aliero  pratcrca 
argumento  conflrmarc  libet.  Atque  illo  cum  primis , 
quod  se  ait  S.  Pater  ab  annit  ptutquam  quindecim 
iiullum  Geiitilium  literarum  Auctoreminmanussum- 
psisse :  ab  eo  sciiicet,  ut  nihil  dubium  est,  tempore, 
quo  per  somnium  admonilus,  cum  sc  Gnlcidis  erein» 
abdidisset ,  pmfnnonim  Scriptorum  lectioni  jurc  ju- 
rando  renuiuiavil.  Huic  auteni  leinporis  notalioni  si 
qoindccim  illos  annos  addas  ,  ad  huiic  nimirum  dc- 
venies,  qtiem  dixhuus  387.  Idipsum  Rtifnni  conipro- 
bat  testimonium  libro  Iiiveclivarum  sccundo  (qiiein 
scis  netnpe  scriptum  anno  401),  ubi  Commentariuni 
llieroiiymi  iu  Epistolani  ad  Epbesios  ante  quindecim 
ferme  annot  tcriptum  afOrmat.  Et  ilieronymiis  qui- 
dem  exactos  jam  suppuiant;  Ruffinus  vixdiiin  iti- 
cceptos.  Eadcm  denique  Chronica  nota  elucef  ex 
Prxfatione  Gommeniarii  iii  Ecclesiastem ,  de  qun 
erit  seqnenli  capile  dicendi  locus.  Quod  igitur  aii 
S.  Pater  Libro  primo  contra  Rurttuiim  de  exposi- 
tiotic  stia  in  Epistolam  ad  Ephesios ,  Deeem  ei  octo 
ferme  anni  tunt^  ex  quo  ittot  dictavi  iibrot^  eo  tempore 
quo  Origenit  nomen  ftorebatin  mundo^  oinniiio.aiit 
errore  Anttqiiarioriim  in  numericis  notis  laborat 
(siquidem  nihildubium  est,  eum  anno  401,  haec  ad- 
versus  aemuium  suiim  scripsisse)  et  Qnindecim  ferme^ 
8ive  XV.  pro  Decem  et  octo ,  sive  XVIll  lcgenduni 
est :  aut  quod  ptitarc  m»lim  ,  dc  eo  temporc  acci- 
piendus  esl  loqiii  llieronyinus ,  quo  primum  scri- 
plionibiis  Origenis  iu  Latinum  refundendis  manum 
admovit. 

lY.  Nihil  vero  allud  pRuierca  Commentariorum  iu 
Apostolum  elucubratum  ab  eo  eftt :  ut  ipsemet  indi- 
cat  in  suoruin  Gatalogo  operum ,  ubi  istas  dumiaxat 
laudatas  quatuor  Epistolas  abs  se  explicaias  recenset : 
tametsi  illam  ad  Philemonem ,  a  qua  initium  Expla  - 
naiionis  suas  fecit,  postremo  loeo  collocat ,  ordinem 
potius  Scriplurarum,  quam  temporis  secutus.  Abcr- 
rant  iiaque  a  vero  longissiroe ,  qui  Uituiii  fuisse  abs 
Hieronymo  A|iostolum  Gommentariis  illustratum  jam 
inde  a  Gassiodorii  aevo  arbitrati  sunt.  Eucum  ,  opi- 
nlor ,  fecit  studiosis  viris  locus  ille  Prologi  alterius 
libri  in  Epistolam  ad  Ephesios,  ubi  &itl^  S.  Pater  , 
Pauli ,  inqnit,  Epittolat  eonamur  exponere  :  quod  de 
uiiiversis  dictum  acceperunt,  cum  vel  solas  has  qua- 
tuor  spectet ,  vel  certe  propositum  modo  indicet  ai- 
que  animum ,  quem  in  reliquas  scribendi  hnbebat « 
numqiiain  autem  explevit.  Neque  hac  (ine  stelit  ma- 
lum ,  subinde  cnim  invenire  est  in  antiquis  libris 
liieronyino  adscriptus  Coffuiientorivs  tii  omnet  Pauli 
Epittolatf  illa  quae  est  ad  HebraH)8  excepta.  Tanlaro 


«  S.  HiERONTMI  VITA 

osim  fraDdem  Iuferre  litoirii  iiusl  siint,  quacsius  gra- 
tia ,  ul  ofMis  a  neqnlssimo  haeretico ,  el  si  Superis 
plaeef,  nomiDis  Hieronymiani  bosie  infensissimo  elu- 
cubralum » ipsi  Hieronymo  adscribereni.  Sed  est 
jamdudum  inter  suppositiiia  amandatum »  nosque  in 
bonc  rejecimos  Operum  id  genus  lomum ,  eaque  de 
re  satis  iii  praefiia  Admoniiione  dtximus. 

T.  Sed  sont  quaedam  in  antecessum  de  rattone 
qua  Gommeniariis  elucubrandis  asus  est  S.  Pater  , 
seroei  bac  prlmum  oUata  occasione  animadvertenda, 
ne  eadem  saepius  replicare,  cum  alios  deinceps  ad  A- 
nem  usque  recensebimiis,  necesse  sit.  Ille  enini  cum 
ingenio  suo  in  Scrtpturis  exponendis  difOderet,  quod 
sciret  illas  non  ex  arbitrio,  sed  esse  ex  majorum 
iraditiontbus  interpretandas ,  ad  eos  conf ugiebat , 
i|tti  in  euin  Librum,  quem  sibi  explicandum  propone- 
ret ,  antea  aliquid  edidissent.  Ita  vero  sedulo  omnes 
penrestigabat,  ut  suain  nemo  Tideatur  diligentiam  ef- 
fogisse :  legebat  iia  proposili  sui  attente  memor ,  ut 
niliil  eorum  quae  ad  rem  suam  Tacerent ,  practeriret , 
nihil  non  transferret  in  sua.  Et  laudabat  quidem  in 
Gommentariorum  exordiis  saepe  eorum  nomina,  quos 
laqueRtiir ;  sed  et  sscpe  praetermissa  faciebat ,  curo 
inagis  opportoiium  ?ideri  poierat ,  atque  eorum  ia« 
men  opiniones  suimet  operis  eontexiul  iiiserebaf.  Id 
amem  absse  faclum  atiex  quadam,  ut  ipse  auiuinat» 
Commentariorum  lege ,  ifi  qmbus  muUm  dhenarum 
ponuniw  opinkmes^  vel  tadU»^  ui  expretns  Aueiorum 
nomimhu ,  «1  Leetoris  arbilrium  fl/ ,  qmd  poiismmum 
tHffere  debmt^  deeemere.  Aique  bincroodo  sua,  modo 
le  aliena  diciare  proiiietttr  in  Prapfationibus ,  ita  ta- 
raen  ut  difficile  intemosci  aliena  ab  suis  possint , 
nisi  ab  eo,  qui  Anctores  omnes ,  a  quibus  iile  ex- 
ecrpsit,  lq{erit,  eorumquedieta  ac  senteatias  in  nu- 
merato  habeat.  Saepe  adeo  vei  a  RufBno ,  qni  ei  di- 
eam  ea  de  re  maium  dixit,tel  abaliis,  de  oplnlonuni, 
qoas  dissimulato  Auctore  retolerat,  leviuie  atque 
ineommodo  interdum  sensu  accusatus  est ,  periude 
aiqtie  de  suo,  aot  oerte  de  probaia  sibi  aucioritate 
proiulerii.  Quibns  hae  una  continenter  responsione 
Baiis  fecit,  qua  et  ab  Augustini  se  postulaiionibus 
defendit !  Si  quid  reprekensione  digmtm  pntaveras  in 
expianalione  nosira ,  erudiiionis  tu<e  fuerat  qumfere  , 
«(mm  ea  qum  seripshnus  kaberentur  in  Grascis ,  ut  n 
tVfi  non  dixissent ,  ftiiic  meam  proprie  sententiam  eon-- 
demnares,  prmsertim  cwn  libere  in  Proffaiione  eonfes* 
msim....  velmea^  velaliena  dieiasse.  Paria  his  sunt 
qnx*  RofDno  reponit,  et  quae  ut  recolas  auctor  sum  : 
neqoe  enim  ut  huc  a  nobis  referaniur,  insiiiutae  nar- 
raiionis  ordo  permittit.  Ac  sane  plurimum  sua ,  et 
nostra  ad  Scripturarum  docirinam  Interfuisset,  sl 
Bniuscnjusf|ue  Auctores  sententiae  de  nomine  laii- 
dasset ,  Tel  ex  iis  untum  in  GommenUria  siia  irans- 
ttilisset  probabilissimas  opiniones  vel  deniqne  regu- 
lam ,  quam  sibi  testatur  proposuisse ,  ut  aperte 
((ntfiteretvr  qum  sunt  keereiica^  et  qucs  suut  CaihoUea , 
lancie  continuo  observa^set.  Sed  quando  aliis  de 
caosis  satius  Ipse  judicavit,  Auctorum  nominibus 
{lareere ,  ne  allquem  vtdercinr  lacerare  :  in  hoc  nos 
S.  HlEROTIXIII.   1. 


commodom  Leetorum  ineubuimits ,  ut  qiias  loca  cx 
aiiis ,  Ofigene  praesertim  atque  Eusebio  S.  Paier  ex- 
pressit,  siiis  Auctoribus redderemns  HtNotis,vei 
if)SO,  cum  licuit,  apposito  Crajco  textu,  vel  nomine 
saltein  ei  Itbro  Scriptoris  indiealo. 
CAPUT  IIX. 

I  SertbHinEeeimastemCommentarhs.  H.  Queesliouum 
quoque  Bebraicarum  in  Genesim  :  de  toeis  ilem ,  d«- 
queUebrdcis  nominibus  libros  nngulares.  HI.  Didff- 
mi  iibrum  de  Spiritu  Sancto  in  Lalinum  iransfert. 
IV.  Hondlias  quoque  triginla  novem  Origenis  in  Lu- 
eam.  Y.  Seribit  in  Psalmos  a  decimo  usque  ad  deci^ 
mum  sextum  Traeiatus  septem.  VI.  Denique  MaieM 
eaplivi  monachi  viiam,  et  Beati  HUarionis. 

I.  Et  soliuriae  vitae  Iranquilliute,  qua  nibil  est  ad 
siudia  litterarum  aptius ,  et  Paulae  mairis  beiieficen- 
lissimae  liberaliuie  usiis  Hicronymos ,  qu£  jatn  in 
Ecclesiaruro  utiliutem  cedere  ingenii  sui  monimenla 
percoeperat,  iisdem  elucubrandis  in  dles  magis  totiim 
se  animo  et  viribus  devovil.  Sutim  ab  Epistola  ad 
Epliesios,scribcre  in  Ecclesiasiem  a^essus  est : 
um  saiie  brevi  atque  exiguo  temporis  inteijccto  spa- 
tlo,  ut  opus  ulrumque  ipsemet  Ilbro  contra  Jo.  Jero- 
seiymiunum  sub  cbronica  una  noutione  conjungat. 
Quin  etiam  praepostero  ordine  lioc  tlli  pr»ferre  vide^ 
tur :  Ante  annos ,  inquiens ,  ferme  deeem  in  Commen- 
lariis  Eeelesiastm,  et  in  exptanatione  Ejnstolmad  Ephe- 
mos,  arbitror  sensum  amuU  mei  prudenHbus  explicatum. 
Series  auteiu  rerum  et  quae  superius  dispuuu  suni, 
saiis  manifesto   evincuni ,  Commeuiarios  fn  cam 
Apostoii  Eplsiolam,  isUs  in  Ecclesiastem  praN:essis- 
se  :  aique  ilios  quidem  anno  3S8,  ad  flnem  vergenie 
adomaiot ,  istos  vero  subsequeniis  389  initio  ad- 
scribendos.  Idipsum  scriptionis  hisioria ,  ipsiiisque 
S.  Auctoris  locopleiissimus  in  Pncfatione  locus  te- 
stantnr.  Memim,  ait,  me  ante  hoc  ferme  quinquennium^ 
eum  Romm  adhue  essem ,  et  Eccteaastem  S.  Blmsillw 
iegerem....  rogatum  ab  ea,  ulin  morem  CommentarioH 
obscura  qumque  dissererem^  ut  absque  me  postea  inleUi- 
geret  qum  legebat.  liaque  quoniam  in  pracinctu  operis 
nostri  ,  subita  morte  iubtraeta  est...  tanloque  vutnere 
tune  percuisus  obmutui :  nuncin  Btthleem  po»tus,au- 
gustiori  videlicet  ciritate  ^  et  itlius  memorim  ,  et  vobis 
(Paula  et  Euslochium)  reddo  quod  debeo.  Atque  anno 
quidero  584  exeunte  ,  cum  ires  fere  menses  fui.sset 
in  Uieronymi  disciplina,  diem  obiisse  Btaesillam,  suo 
loco  ostendimus  :  cui  si  alterdm  ferme  quinquennium 
superaddas,  ad  hunc  nimirum  dcventes  anniim  389 
galtemincceptum,qiio  islos  sentimiis  lucubratos,  abs 
Hleronymo  Commeniarios.  Quae  Explanaiioiiis  ejus 
iialorani,ttt  ila  dicam,  alque  ingenium  speciant,  p.ir- 
tim  atiigimus  paulo  superius  ,  partim  sunt  ex  ipsa 
Praefaiione,  atque  operis  conlextu  repelenda. 

II.  Ejusdem  hiijusce  anni  decursn ,  aiit  si  libet  ad  . 
subsequenlis  usque  initla ,  videtur  S.  Pater  tres  alios 
diversi  parum  inter  se  argumenti  Libros  singularcs 
edidisse ,  quos  hoc  ipsemet  ordine  in  suorum  Cala  - 
logo  opcrum  recenset :  Qnontionum  Hebraicarum  in 

{Troii.) 


71 


S.  U1£R0NYMI  VITA. 


n 


(ieuttim  librum  unum.  De  Lqm  librum  unum.  Btkrai' 
corum  Nominum  librum  unum,  In  primo  alienun  ex 
his  meinorai,  iii  allcro  primom  ac  (enium »  atque  in 
iioc  duos  priores :  u(  illos  uno  eodeinque  (empore 
com  prae  inanibua  halNiisse ,  ipsa  hac  recensione  in- 
telligas.  Quin  etiam  primo  in  lucem  edidit,  quem  ibi 
ordine  posiremom  ponit ;  sive  cum  adhuc  Hebraicis 
qaxstlonibus  insudarci ,  el  nondum  Itbrum  de  He- 
braicis  Locis  edidissei,  (erttum  de  Nominibus  vulga- 
Tit.Ferebntur  liic  liber  jamdiu  olim  Grxce  a  Philone 
primuni  dcforraaius ,  deinde  Origenis  studio  auctus, 
sed  perlurbatus  adeo  et  coiifusus,  ut  debiiaB  ex  co 
percipi  utililali  parum  coiisullum  piitaril  Hieronymus, 
si  tanium  Latine  verierel,  non  auiem  novuin  ferc  ex 
iiitegro  repararet.  Profeclus,  quem  in  Hebraicis  li:te- 
ris  feceiat,  specimen  aique  experimenium  hoc  fuil , 
quod  hac  nimiruiii  de  causa  hortalu  (ratrum  Lupu- 
liam  (vel  LupuU  ,  ut  libri  alii  prxferunt)  et  Yaleriani 
scr.beiidum  suscepit,  rei  iptiu$  utiUlate  commotus ,  cl 
quo  fecisse  se  aliquid  glorialur,  quod  a  Gngcis  quoque 
appetendum  esset.  Ul  enim  pler.isque  omncs  qus  iu 
Gr«co  exeinplari  habebantur  elymologias  nominuni 
retinuerit,  ne  Giaecis  quidem  exceplis  aliquoi  nomi- 
nibus,  praepostera  olim  cura  iiitrusis  :  sxpiiis  taraeii 
de  &U0  alias  addidit,  et  eas  quae  subabsurdas  videren- 
tur,  el  coiitra  linguae  Hebraicae  ingenium  9  violettta 
interpretaiione  explicari ,  professus  est.  Librum  ila- 
que  iiunc  suum  vocat »  nunc  Pbiloiiis  ,  vel  Origenis , 
et  quxdam  se  alicubi  ait  in  libro  Noininum  Hebrai- 
corum  rcperisse,  quae  minime  in  hoc  suo  leguiitur. 

Editionis  hdnorem  subsecutae  suiU  Quxstiones 
Uebraicx  in  Genesiin,  novum  pliiie  opus^  et  lam  Grce* 
eit  quam  Latims  prorsus  antea  inauditum,  quo  id  sibi 
proposuil,  ut  vel  eorum,  qui  de  libris  Hebraicis  va- 
ria  susptcabantur,  errores  refelleret,  vel  ea  quae  in 
Grxcis  et  Latinis  codicibus  scatere  viiiis  videbantur, 
auctoritati  stiae  redderet.  Ejusmodi  qBaestioncs  iu 
caeteros  quoque  libros  Scripturae  adornare  in  aninio 
habiiit,  fortasse  etiani  adorsus  esi :  id  quod  subinde 
itinuli  ipse,  ut  quum  de  re  quadam  loculonim  se  re- 
cipit,  cum  Quastiones  in  Josue  explicabit.  Sed  quein- 
adinodum  in  Generali  Praefatione  ostendimus,  aut 
iiequaquam  postea  pcrfecit  quae  ad  rudem  earum 
contextum  informaverat,  aut  quod  propios  ad  fidem 
videtur,  mutato  consilio,  cuin  deiiide  Commentarios 
elaboraret,  licUs  illis  qo»  toniultuario  congesserai, 
'  utiliter  usus  est :  vel  denique  quidquid  illud  erat 
operis,  inlra  domesticos  parietes  cohibuit.  Certe  noii 
alias  praeterea  Qoaestiones  Hebraicas  ui  suorum  Ca- 
talogo  operom  ,  quem  post  ferme  biennium  scripsit, 
quam  Istas  in  Genesim  recenset,  ac  recipit  in  foetuum 
suonim  censum.  Postremo  loco  Librum  de  Locis 
volgavit,  quem  Graece  praescriptum  ab  Eusebio  iu 
Lalinum  transtolit,  alicubi  etiam  mutavit,  et  nonnih  1 
aoslt»  ut  ex  Graeci  textu ,  quem  e  Hicronymiaiiac 
interpreutionis  regione  edidimus ,  coUatione  per- 
spicaum  est.  Hanc  libertatem  ita  ipse  excusat  in  Prae- 
fntione,  Semel  enkn  ei  in  femporum  Ubro  preefatus  sum, 
me  tel  interpreiem  esse,  vel  novi  operjs  conditorem. 


Opposult  vero  interpretationem  hanc  suam  alieri, 
quam  qwdam  vix  primis  imbutus  tiUeris  edere  ausns 
fuerat,  ut  ex  comparatione  utriusque  prudens  Leetor 
judicium  faceret. 

lU.  His  Didymi  librum  iii  Catalogo  snbnectit , 
quem  in  annum  jam  quintum  premebai,  ex  quo  iilum 
Romae,  cum  Damasus  adhuc  in  vivis  agerct,  sivc 
anno  584,  ut  siio  loco  monuimus,  ad  finem  vergeute 
coeperat  interpretari.  Resnmit  eum  iiaque  in  manui 
et  sive  secundis  curis  totuin  recognoverit»  sive  reli* 
quam  modo  partem,  quam  pra*ieriniser.it ,  in  Lati- 
tinum  verterit ,  euin  sane  diutius  laiere  intra  cel- 
lulae  suae  parietes  minime  passtis  cst,  sed  honori,  ut 
ipse  loqui  aniat,  ediiionis,  boc  scilicet  389  anno  ad 
finem  properanle,  permisit ,  et  Paoliniaiio  fralri  sua 
dedicavit.  Rcm  (o(am  iiarra(  ipse  in  Pracfaiione  : 
Cum  t;i  Babylone^  iuqulens,  versarer^  et  purpurata 
meretricis  essem  cobnus^  et  Jure  Quiritum  viverem, 
volui  garrire  aliquid  de  Spiritu  Sancto^  et  cwptum 
opusculum  ejusdem  Vrbis  Pontifici  dedicare.  Tuui 
p.iucis  interjectis  de  odio,  quo  apud  Rumanos  labo- 
ra\it,  lUico  ego^  subdit,  vdut  postliminio  Jerosolymam 
sum  reversus.et  posl  RomuU  casam  et  Ludorum  Lu^ 
percaUa,  diversorium  Marim  et  Salvatoris  speluncam 
adspexi.  Itaque^  mi  Pautiniane  frater^quia  supradi- 
ctus  Pontifex  Damasus^  qui  me  ad  hoc  opus  primus  t  »«• 
puteralf  obdormivit  in  CimstOy  tam  tuo^  quam  venera» 
bilium  mihi  ancittarum  .Christif  Paulee  et  Eustochii 
nuttc  adjutus  oratu;  canticum  quod  eanlare  non  potui 
in  terra  aliena^  Idc  a  vobis  in  Judcea  provoeatus  tm- 
mtimmro...  Et  ut  Auctorem  titulo  faieary  malui  alieui 
operis  interpres  existere^  quam  {ut  qmdam  facimit ) 
infornns  cornicula,  aliem  mecoloribusadonare.  Qui- 
bus  postremis  verbis ,  maxime  vero  his  qu»  subse- 
quuntur,  S.  ^mbrosium  suggiilari  conleodit  Riiffiiius, 
eaqoe  de  caussa  criminationem  in  Hierooymnm  gra- 
vissimam  intenut.  Dictum  aiiis  ea  de  re,  et  nobis 
suoloco. 

IV.  Succedunt  Homiliae  triginUnovem  Origenis  in 
Lucam,  quas  persiiasum  est  doctis  viris  fuisse  ante 
abeo  rcdditas  LatUie,  quam  llebraicas  in  Genesini 
Quarsiiones,  et  Librum  de  Locis  ederet,  eoque  magis 
ante  eum  qiiem  modo  recensuimus ,  Dyolimi  de  Spi- 
ritu  Sancto  Traciarum.  In  quam  sententiam  iucuples 
quidem  eos  adduxit  S.  ipsiiismet  Patris  in  PraeCatione 
ad  Homilias  illas  locus  :  Pmetermisi  paututum  He" 
brcucarum  Quastionum  tibros ,  ut  ad  arbitrium  vestrum. 
luerativis  operis  hwe  quaiiacumque  suit/,  tton  mea  sed 
aUena  dictarem.  Veruin  valde  ego  aliler  seiilio,  et 
perperain  accepisse  eos  mentem  S.  Docloris,  sensum- 
que  ejus  verborum,  autumo.  Neque  enlm  Quaestio- 
num  iti  Geiiesim,  sed  knXSkf  Quctttionum  iibros  se  ait 
intermisisse  :  mulioque  probabilius  est ,  ct  pnr  cre- 
dere,  de  aliis  cum  loqui ,  quas  in  reliquos  Scriptune 
librosparabal  (et  semel  iunc  ipterceptas,  posiea,  u( 
diximus,  omnino  praetermisit)  quam  de  singulari  in 
Genesim  Iibro«  quem  toU  rerum  series,  et  quem 
tenet  ordo  in  Caulogo,  pcrfectum  jam  antea,  ac  pu-. 
blici  juris  factum,  persuadent.  Quod  si  yerum  est,  ut 


73  S.  HlERONTMl  VltA. 

teri  speciem  omnein  habet :  bts  anno  demuin  590 

ex  Grapeo  in  Latinam  converlendas  Homilias  susce- 

peril.  fn  PraefaUone  ad  Paulam  et  Euslocliium  quem- 

dam  quem  istae  lcgerant,  nec  satis  tamen  probave- 

rant ,  Liicx  interprelem  S.  Pater  suggillat :  ennii|ue 

S.  Ambrosium  esse ,   qui  ante  ferme    quadrien- 

nium  suos  ediderat  Gommeniarios  in  Lucam  ( //i- 

veel.  II) ,  Ruflinus  contendit.  Et  probare  eiiam  tum 

ex  eo  nititur,  quod  nullus  ex  Latinis  ad  id  usquc 

lemporis  pra^ler  Ambrosium  in  Lucam  scripsisset, 

lom  quod  ipsiusmct  Epistolam  Hioronymi  prorerre 

posset,  tit  qua  koc  ipsnm  de  aUi$  excutans ,  tit  illum 

eonveriil  suspieionem.  Sed  neque  hanc  Epislnlani, 

quod  tecreliora  queedam  alia  conlineret ,  Ruffinus  in 

vulgtts  edidit,  aut  quisquam  vidit,  ut  cx  ea  dispuiare 

liceat  :  neque  bomini  plusquam  Yaliniana  odia  in 

nieronymum  exercenti ,  faciie  erit  qui  liac  in  re  fl- 

dem  adhibeat.  Cxtcra  qua!  ejusdem  calumnias  spe- 

ctani,  quas  in  banc  instruit  llomiliarum  Origenis 

L:iiinam  interpretationem,  satis  abunde  disputicta  et 

refutata   sunt  nobis  in  Prxfaiione  ad  Tomain  sepli- 

mum ,  qiiae  si  lanti  sunt ,  recolas. 

V.  Paulopost,  hoc  tamen,  ut  videtur,  anno  elucu- 
bravit  S.  Pater  eos  etiam  quos  pone  subdit  in  Psah 
mo9  a  decimo  usque  ad  decimum  sexium  Tractatus 
stptem,  Docii  viri,  de  quorum  numero  Sixlus  Senen- 
sis  et  Daniel  Huetiiis,  non  alias  prxterea  existimant 
fuUse,  quam  totidem  Origenis  Homilias,  quas  de 
Grxco  in  Latiniim  transtulerit.  Nobis  hac  de  re  nihil 
pro  eerio  afnrmare  placet ,  maxime  cum  tota  elucti- 
br&U^  ilka  desideretur,  ex  qua  sumere  in  alierulram 
partem  argumentam  liceret.  Quin  potius  si  quid  con- 
jtcere  ex  modo^  quo  ab  ipso  recensentur » licet,  ma 
iim  ego  primogeikitos  foetus  S.  Doctoris  existimare  : 
Uimetsl  maxlmam  partcm  ex  graecis  Scriptoribus 
atque  Origene  praesertim,  ut  in  more  positum  tunc 
illi  erat »  desumptos,  ultro  etiam  fatear.  Porro  cor 
iiiterciderint,  aut  certe  neque  lntegri  siiperent,  neque 
eo  eulto,  ut  ab  aliorum  interpolaiionlbns  internosci 
queant,  caassam  addidimus  in  Admonltione  ad  Bre- 
mmium  in  Psalmos  ,  quod  Septimo  Toino  Appendicls 
loco  subnectimus. 

Yl.  Videtin*»  liis  absolutis  scriptionibus,  aliquan- 
diu  sibisilenliuraimposaisseS.  Pater  :  Silere  quippef 
ait,  ms  fecit^  eui  meus  sermo  supplicium  esl  (Protof^ 
ad  Yit,  Matchi).  Sed  graviorero  interim,  ac  longioris 
mtiUo  operas  scriptionem  animo  j:im  parabat,  unl- 
versnm,  vtdelicct,  rerum  Christiana;  historiam,  liie- 
ris  coiisigunre.  Scribere  enim^  Inquit,  dispotui  (it  ta- 
tnnt  vUnm  Dominus  dederit  :  et  «t  mtuperatores  mei 
salicm  fugientem  me,  et  inctutum  persequi  desierint) 
n6  adveniu  Satvatoris  usque  ad  nottram  astatem,  id  est 
i-b  Apottotis  usque  ad  nostri  temporis  fecem^  quomodo  et 
per  quos  Cltristi  Ecctesia  nata  sfr,  et  adutta^  persecutioni^ 
tus  ersverit,  el  martyriis  coronata  sit :  et  postquam  ad 
Ckriaianos  Principes  venertt^  potentia  quidem  et  divi- 
tiis  major^  ud  virtuUtm  minorfacta  sit  {Ihidem).  Porro 
elaciibrurit  nec  ne  poslen  istiid  operis,  dtibitalnm' 
cat  inter  eruditos,  clsi  cnim  nd  nos  nihil  ejusmodi 


71 

pervenerlt,  neque  ulla  unqoam  ejiis  apod  intiqnos 
vola  sit  aut  vestigium,  affirmare  tamen  yideior  ipse^ 
met,  idqne  post  annos  admcMlom  decem,  Libro  L  coik 
tra  Ruffliium,  ubi  se  ait  Ecclesiastlcam  Eusebii  hi- 
storiam  ( quam  suae  potuisset  inserere )  in  Latinuin 
iranstttlisse.  Laudavi^  inquit,  Eusebium  in  Historia 
Ecctesiastiea^  in  digestione  Temporum  (hxc  est  ChrO- 
nici  Tersio)  in  descriptione  Terrce  Sancta  (Iiaic  Libri 
de  Locis  est)  et  hcec  ipsa  Opuscuta  in  Latinum  vertens 
mem  tinguas  hominibus  dedi.  Yerum  aliam  nos  ad  eiim 
locum  innuimus  fuisse  S.  Doctoris  mentem,  quam 
Yiilgo  inielligitur,  ac  primo  statiin  obtutu  apparet : 
aiqiie  iia  hspc  diximus  accipienda  yerba,  ut  iYIud 
unice  ad  Ecclesiasticain  hisioriam  referatur,  quod  ait; 
taudavi :  ad  reliqua  autcm  duo  opuscuki  alterum, 
quod  suae  linguae  hominibus  dederit,  spectet.  Qua: 
quidem  geniiina  etiamnum  sensus  ejus  explicaiio  vl- 
detur,  et  qu^B  aliU  ejusmodi  apud  eum  exemplis,  si 
res  ferac,  comprobari  facile  possit.  Si  cui  tamen  mi- 
nus  arrideat,  ita  etiam  existlmare  liceat,  eam  Innui 
Eusebianae  bistoriae  partem,  hnud  eqaidem  magnam, 
sed  tamen  Eusebii  xarA  li^cy,  quse  Scriptores  Eccle- 
siasticos  recenset,  et  Nosler  suo  de  Viris  Ulustribus 
libro  Latine  reddltam  de  verbo  ad  verbum  Inseruit. 
Gerte  qul  elucubratam  revera  ab  eo  historiam  uni- 
versaro  Ecclesiasticam  putant,  longlns  a  veri  specle 
omni4iberrant. 

VII.  Sed  utique  cuin  primum  silere  desiit,  anno  ut 
videtur  591,  Malchi  Captivi  Monachi^  el  Beati  Bita' 
rionis  Vitos  conscripsit,  qiias  in  Gatalogo,  uno,  ut 
iui  dixerini,  spirliu  recensens,  ita  coniiectit.  Et  prio- 
rem  qiiideni  historlam,  ut  suo  loco  diximus,  Maronia», 
in  Syria  ab  ipsius  Malchi  ore  exceperat :  alteram  ab 
iClgyptiis  monacliis  enarratam  digessit.  Addit  qui 
Yitai  Pa/runi  Liber  iiiscribliur,  Asellx  fuisse  Auctore 
ab  ipso  nuiicupaiam  :  cnjus  lamcn  rei,  neque  in  edi- 
tis  in  manu  exaratis  llieronymianis  codicibus  vola 
est  aut  vesiigium.  Qiiod  unum  prodit  S.  ipsemet  Pa- 
ler,  Iianc  Sopbronius  in  Grmcum  etegami  sermofte 
transtutit  :  ex  coqiie  Vossium  ralll,  perspicuum  est, 
qui  in  Opcre  de  histbricis  Gr.Tcis,  Sophronium  viia 
llilarionis  Auctorem,  non  interpretem  facit. 

GAPUT  XI. 

I»  Becensentur  qwe  Hieronymus  ex  tAv  LXX,  exem- 
ptari  in  Latina  tunc  vutgata  Editione  emendavit.  II. 
Lt^j  qni  ex  eo  tabore  nunc  superant, 

I,  Nullam  videtur  S.  Patcr  in  Gaialogo,  laborls 
ejus  perquam  ulilis,  ac  dirflcillimi,  quo  Sacrae  Scrit 
pturae  librQS  ex  Latina  vetere  interpretatione  ad 
emcndatiasima  tAv  LXX.  exemplaria  recensuit,  re- 
stlluitque  innumeris  locis,  rationem  habuisse,  saltem 
quae  temporum  notalionem  spcctei.  Nec  sune  lain- 
quam  elucubraii  ab  se  operis  meniionem  ibi  ullam 
facit,  ubi  alia  omnia,  minoris  etiam  si  libet  momenti, 
in  censum  suorum  recipil :  et  liquido  tamen  constai, 
quo  tempore  Gatalogum  illiim,  seu  Librum  de  Viris 
Illustnbiis  scripsit,  mino  vidcliccl  392,  pleramque 
ejus  laboris  partcm  j^mi  cxni:tinssc»  nec  saiie  modi- 


71  S.  lUeRONYMl  VITiL 

iieuttim  Ubrum  unum.  De  JLpm  Ubrum  utttm.  Bibroi- 
eorum  Nominum  iibrum  unum.  In  primo  aliemm  ex 
his  meinoral,  in  allcro  primum  ac  (enium »  atque  In 
iioc  diios  priores  :  ul  iilos  uno  eodeiiiqae  (empore 
eom  pr»  maiiibua  iiabuisse ,  ipsa  bac  recensione  in- 
telligas.  Qtiin  eiiam  primo  in  lucem  edidit,  quem  ibi 
ordine  postremum  ponit ;  sive  cum  adhuc  Hebraicis 
qoaestionibus  insudarct ,  et  nondum  librum  de  He- 
braicis  Locis  edidissel,  tertium  de  Nominibus  vulga- 
vit.Ferebatur  l^c  liber  jamdiu  olim  Grxce  a  Philone 
primoni  dcfurmatus ,  deinde  Origenis  studio  auctus, 
sed  perturbatus  adeo  et  confusus,  ut  debils  ei  co 
percipi  utilitati  parum  coiisultum  putarit  Hieronymus, 
81  lantum  Latine  veneret,  non  auteni  novuin  ferc  ex 
iiiti^ro  rcpararet.  Profectus,  quera  in  Hebraicis  liJte- 
ris  fecerai,  speeimen  atque  experimentum  hoc  fuit , 
quod  bac  uimiruiii  de  causa  horlalu  (ratrum  Lupu- 
liani  (vel  LupuU  ,  ut  libri  alii  prrcferunt)  et  Yaleriani 
scr.beiiduin  suscepit,  rei  ipsiut  uiiUtate  commoius ,  cl 
quo  fecisse  se  aliquid  gloriatur,  quod  a  Grigci$  guoque 
appelendum  esset.  Ut  enim  plerasque  omncs  qux  iii 
Gneco  exeinplari  babebantur  etymologias  nominum 
reiinuerit,  ne  Graecis  quidcm  excepiis  aliquot  nuini- 
nibus,  praeposten  olim  cura  intrusis  :  sxpiiis  tameii 
de  suo  alias  addidit,  et  eas  quae  subabsurdas  videreii- 
tur ,  et  coutra  iinguae  Hebraicae  ingeniuin ,  viotenta 
interpretatione  explicari »  professus  est.  LibriuQ  ita- 
que  iiunc  suum  vocat ,  nunc  PUiloiiis ,  vei  Origenis , 
et  quaedam  se  alicubi  ait  in  libro  Nouiiuum  liebrai- 
eorum  rcperisse,  quae  minime  in  boc  suo  leguntur. 

Editionis  bdnorem  subsecutae  suiit  Quxstiones 
Uebraicx  in  Geiiesim,  novum  plaiie  oput^  et  lam  Grm* 
CI4  quam  Latims  prorsus  antea  inauditwn,  quo  id  sibi 
proposuit,  ut  vei  eonim,  qui  de  libris  Hebraicis  va- 
ria  suspicabaiitur,  errores  refelleret,  vel  ea  quae  in 
Grxcis  et  Lalinis  codicibus  scatere  vitiis  videbantur, 
auctoritati  sux  redderet.  Ejusmodi  quaeslioncs  iu 
ea!tero8  quoque  libros  Scripturae  adornare  in  animo 
habiiit,  fortasse  etiani  adorsus  est :  id  quod  subinde 
innuit  ipse,  ut  quum  de  re  quadam  loculurum  se  rc- 
cipit,  cum  QuasttioneeinJosue  explicabit.  Sedquem- 
adinodum  in  Generali  Prseratione  osiendimus,  aut 
nequaquam  postea  pcrfecit  quae  ad  rudem  earuin 
contextum  informaverat,  aut  quod  propius  ad  fideni 
videtur,  mutato  consilio,  cuin  deinde  Commentarios 
elaboraret,  licUs  illis  qo»  tuiiiultuario  congcsserat, 
utiliter  usus  esi :  vel  denique  quidquid  illud  erai 
operis,  inira  domesticos  parietes  coliibuit.  Cerie  nou 
alias  praeterea  Quaestiones  Hebraicas  in  suorum  Ga- 
talogo  operom ,  qoem  post  ferme  biennium  scripsit, 
quam  istas  in  Genesim  recenset,  ac  recipit  in  foetuum 
suorum  censum.  Poslremo  loco  Librumde  Locis 
Tulgavit,  quem  Graece  praescriptum  ab  Eusebio  tn 
Latinum transtulit, alicubi etiam  muiavit, et nonDihl 
ausit»  ut  ex  Graeci  textu ,  quem  e  Hieronymiana! 
interpreutionis  regione  edidimus ,  collatione  per- 
spicoom  est.  Hanc  libertatem  ita  ipse  excusat  in  Prae- 
fationa,  Semel  $nm  et  in  Temporum  Ubro  preBfatuaum, 
me  tel  interpretem  eue^  vel  novi  operji  conditorem. 


n 

Opposult  vero  interprelationem  hsnc  suam  alteri« 
quam  quidoin  vix  primis  imbutue  liiterit  edere  ausus 
fucrat,  ut  ex  comparatione  utriutque  prudene  Lector 
judicium  faceret. 

OL  His  Didymi  librum  iu  Catalogo  subnectit , 
quem  in  annum  jam  quintum  premeliat,  ex  quo  illum 
Romae,  cum  Damastis  adhuc  in  vivis  agerct,  sivo 
anno  584,  ut  siio  loco  monuimus,  ad  finem  vergeiite 
coeperat  inlerpretari.  Resumit  eum  iiaque  in  manui 
et  sive  secundis  curis  totuin  reGognoverit«  sive  reli- 
quam  modo  pariem,  quam  prxiermiseRit ,  in  Laii- 
tinum  verterit ,  euin  sane  diulius  latere  iiitra  cei- 
lulae  suae  parictes  minime  passus  cst,  sed  bonori,  ut 
ipse  loqui  amat,  editionis,  hoc  scilicet  589  anno  ad 
finem  properante,  permisit,  et  Pauliniauu  fralri  sue 
dedicavlt.  Rcm  tolam  iiarrat  ipse  in  Prxfaiioiie  : 
Cum  iu  Babyhne^  iiiquiens,  vertarer^  et  purpuratee 
meretricit  ettem  colonutf  et  jure  Quiritum  viverew^ 
volui  garrire  aUquid  de  Spiritu  Sancto,  et  cwptum 
oputculum  ejutdem  Urbit  Pontifici  dedieare.  Tuui 
p.iucis  interjectls  de  odio ,  quo  apud  Rumanos  labo- 
ra\it,  ItUco  ego,  subdit,  velut  pottUmimo  Jerotolymam 
sum  revertut^et  pott  RomuU  catam  et  Ludorum  Lu' 
percalia,  divertorium  Marim  et  Satvatorit  tpeluneam 
adtpexi.  Itaque^  mi  Pautimane  frater^quia  tupradi- 
ctut  Pontifex  Damatut,  qui  me  ad  koc  oput  jmmut  t mh 
puleratf  obdornuvit  in  Ckritto^  tam  tuo,  quam  o«nera- 
6t/ticin  mtAt  andUarum  .Chritti^  Paulm  ei  EuetocMi 
nunc  adjutut  oratu;  eantifum  quod  eantare  non  potui 
in  terra  aliena^  hic  a  vobit  in  Judma  provoeatue  im' 
murmwro,..  Et  ut  Auctorem  tiluto  fatear^  nuUui  aUeni 
operit  interpret  exittere^  quam  (ut  quidam  faciuut ) 
informit  eornicuUi,  aUenit  mecoioributadornare.  Qiii- 
bus  posiremis  verbis ,  niaxime  vero  iiis  quae  subse- 
quoniur,  S.  ^mbrosiom  suggillari  conteodit  Riiflluus, 
eaque  de  caussa  criminatiunem  in  Hieronymnm  gra-. 
vissimam  intentat.  Dictum  aliis  ea  de  re,  et  nobis 

SOOloGO. 

IV.  Succedunt  Homiliae  trigintanovem  Origenis  in 
Lucam,  quas  persiia&um  est  doctis  viris  fuisse  ante 
ab  eo  rcdditas  Latitie ,  quam  llebraicas  in  Genesini 
Quo^liones,  et  Librum  de  Locis  ederet,  eoque  magis 
ante  eum  qnem  modo  recensuimus ,  Dyolimi  de  Spi- 
ritu  Sancto  Tracta'.uin.  In  qiiam  sententiam  iucuples 
quidem  eos  adduxit  S.  ipsitismel  Patris  in  Praelatlone 
ad  Hoinilias  illas  locus  :  Prmtermiti  paululum  He- 
braicarum  Quasttionum  Ubrot ,  ut  ad  arbitrium  vettrum, 
luerativit  operit  hmc  qualiacumque  tunt^  non  mea  ted 
aliena  dictarem.  Yeruin  valde  ego  aliier  senlio,  et 
perperam  accepisse  eos  mentem  S.  Doctoris,  sensum-. 
que  ejus  verboruro,  autumo.  Neque  enim  Quaestio- 
num  iu  Geiicsim,  sed  knXSki  Qumttionum  Ubrot  se  alt 
intermisisse  :  mulioque  probabilius  est ,  ct  par  cre- 
dere,  de  aliis  eum  loqui ,  quas  in  reliqiios  Scriptune 
libros  parabat  (et  semel  tunc  ipterceptas,  postea,  ut 
diximos,  omnino  praetermisit)quam  de  singulari  in 
Genesim  libro,  quem  tota  rerum  series,  et  quem 
tenet  ordo  in  Gatalogo,  pcrfectum  jam  antea,  ac  pu-. 
blici  jQrls  factum,  persuadent.  Quod  si  yerum  est,  ot 


75  S.  HIERONTMI  VltA 

tcri  spcdem  omnem  habet :  bts  anno  denium  590 

ei  Qrxco  in  Latinnm  converlendas  Homiltas  siisce- 

peril.  In  rraDfatione  ad  Paulam  et  Eu>»tocIiiim)  qiicm- 

dani  quem  istas  lcgerant,  nec  saiis  tamen  probavo- 

rant ,  Locae  interpreiem  S.  Patcr  suggillai :  eunuiue 

S.  Ambrosium  esse ,   qui  anle  ferme    quadricn- 

nlum  suos  ediderat  Gommentarios  in  Lucam  ( //i- 

tecL  II) ,  Rnflinus  contendit.  Et  probare  etiam  tum 

ex  eo  niiilur,  quod  nullus  ex  Latinis  ad  id  usquc 

temporis  prxter  Ambrosium  in  Lucnin  scripsissct, 

tum  quod  ipsiusmct  Epistolam  Hioronymi  prarerre 

posset,  tit  qua  hoc  ipsnm  de  aliu  excusant^  in  iUnm 

eonverlit  $u$picionem,  Sed  neque   banc  Epislolan), 

quod  tecreliora  qtteBdam  alia  conlineret ,  Ruffiniis  iii 

vulgus  edidit,  aut  qnisquam  vidit,  ut  ex  ea  dispuiare 

liceat  :  neque  liomini  plusquam  Yatiniana  odia  in 

llieronymum  exercenti ,  facile  erit  qni  hac  in  re  fl- 

dem  adhibent.  Cxtera  qux  ejusdem  calumnias  spe- 

ctani»  quas  in  banc  instruit  Iloiniliarum  Origenis 

Liiinam  inierpretaiionem,  saiis  abunde  dispuncta  et 

refutata  sunt  nobis  in  Prscratione  ad  Tomum  septi- 

mum ,  qiiae  si  lanli  sunt ,  recolas. 

V.  Paulopost,  hoc  tamen,  ul  videtur,  anno  elucu- 
bravit  S.  Pnter  eos  eliam  quos  pone  subdit  in  Ptal» 
mot  a  dedmo  utque  ad  decimum  textum  Traclalut 
teptem,  I>octi  viri,  de  quorum  numero  Sixtus  Scnen- 
sis  et  Daniel  Huetiiis,  non  alias  prxlerea  existimaut 
fuisse,  quam  totidem  Origenis  Homilias,  quas  de 
Grxco  in  Latiniim  iranstulerit.  Nobis  bac  de  re  nihil 
pro  eerto  affirmare  placet ,  maxime  cum  tota  eluctt- 
brati^Ufci  desideretur,  ex  qua  sumcre  in  alierutram 
partem  arfumentum  licerei.  Quin  potius  si  quid  con- 
jicere  ex  modo^  quo  ab  ipso  reccnsenlur ,  licet,  ma 
liin  ego  primogekiitos  foetus  S.  Doctoris  existimare  : 
tametsi  maximam  partem  ex  graecis  Scriptoribus 
aique  Orlgene  prsesertim,  ut  in  more  positum  tunc 
illi  erat ,  desumptos,  ultro  etiam  fatear.  Porro  cur 
iiiterciderint,  aut  certc  neque  lAtegri  snperent,  neque 
eo  eulto,  ut  ab  aliorum  interpohoionibns  iniemosci 
queant,  caussam  addidimus  in  Admonitione  ad  Bre- 
«iorttfm  m  Ptalmot ,  quod  Septimo  Tomo  Appendicls 
loco  sttbnectimus. 

VI.  Tideiiir,  his  absolutis  scriptionibus,  aHquan- 
diu  sibisilenliumimposuisseS.  Pater  :  Silere  quippe^ 
ail,  me  fecit^  eui  meut  termo  tvpplicium  ett  (Prolof^ 
ad  Vit.  Malchi).  Sed  graviorem  interim,  ac  longioris 
mnlio  operac  scriplionem  aniiiio  Jam  parabat,  uni- 
versam,  videlicet,  rerum  Cliristians  historiam,  liie- 
ris  ronsignare.  Scribere  enim^  Inquit,  ditpotui  {ti  ta- 
mrti  «iVffifi  Dominut  dederit  :  et  n  vituperatoret  mei 
taliem  fugientem  me,  et  inclutum  pertequi  detierint) 
ifh  adventu  Salvatorit  utque  ad  nottram  mtatem^  id  ett 
(^b  Apostolit  utque  ad  nottri  temporitfecem^  quomodo  ei 
per  quot  Chritti  Eceletia  nata  tit,  et  adutta^  pertecutioni' 
but  ereverit^  ei  martyriit  eoronata  tit :  et  pottquam  ad 
Christianot  Principet  veneritf  potentia  quidem  et  divi- 
liit  major^  ud  virtutibut  minorfacta tit  {tbidem).  Porro 
elociibrarit  nec  ne  postea  istnd  operis,  dnbitaliim 
etl  inter  pnidltos,  cUi  cniin  nd  nos  nihil  ejusmodi 


71 

pervenerii,  tieque  ulla  unqnam  ejin  apwl  antiqnos 
vola  sit  aut  vestigium,  afnrmare  tamcn  videtor  ipse* 
met,  idqiie  posl  annos  admcMlum  decem,  Libro  I.  coik 
ira  Rurfliium,  ubi  se  ait  Ecclesiasticam  Eusebii  hi* 
storiam  (  quam  suae  potuisset  inserere )  in  Latinum 
iranstttlisse.  Laudavi^  fnquit,  Evtebium  in  Historia 
Ecctetiattiea^  in  diqettione  Temporum  (haec  est  Chro- 
nici  versio)  ir  detcriptione  Terree  SanctcB  (hac  Lfbri 
de  Locis  est)  et  hosc  ipta  Oputcuta  in  Latinum  vertent 
meas  tingucB  hominibut  dedi.  Yerum  aliam  noS  ad  eum 
locum  innuimus  fuisse  S.  Doctoris  mentem,  quam 
vnlgo  intelligiiiir,  ac  primo  statiin  obtutu  apparet : 
aiqiie  iia  hspc  diximus  accipienda  verba,  ut  illud 
unice  ad  Ecclesiasticam  hisioriam  referatur,  quod  ait; 
laudavi :  ad  reliqua  autcm  duo  opuscuhi  alterum, 
quod  suae  linguse  bominibus  dederit,  spectet.  Quac 
quidem  genuina  etiamnum  sensus  ejus  explicatio  vi- 
detur,  et  qnoe  arii»  ejusmodi  apud  eum  exemplis,  si 
res  ferat,  comprobari  faclle  possit.  Si  cui  tamen  mi- 
nus  arrideat,  ita  etiam  existimare  liceat,  eam  innui 
Eusebianx  historiae  partem,  haud  equldem  magnam, 
sed  tamen  Eusebii  xarA  >i{cy,  quse  Scripiores  Eccle- 
siasticos  recenset,  et  Noster  suo  de  Viris  Illustribus 
libro  Latine  redditam  de  verbo  ad  vcrbnm  inserult. 
Cerie  qui  elucubratam  revera  ab  eo  historlam  uni- 
versam  Ecclesiasticam  putaut,  longius  a  veri  specie 
omni^ibcrrant. 

VU.  Sed  utiqne  cum  primnni  silere  desiit,  anno  ut 
videttir  591,  Maichi  Captivi  Monachi^  ei  Beati  Biia- 
rionit  Vitat  conscripsit,  quas  in  Catalogo,  uno,  ut 
ita  dixerin:,  spirifu  recensens,  ita  coniiectit.  Et  prio- 
rem  qnidem  bistoriain,  ut^uo  loco  diximus,  Maroniai 
in  Syria  ab  ipsius  Malcbi  ore  exceperat :  alteram  ab 
iEgyptiis  nionachis  enarratam  digessit.  Addit  qui 
Vitw  Pa/rum  Liber  inscribiiur,  Aselbc  fuisse  Auctore 
ab  ipso  nuiicupaiam  ;  cnjus  tamcn  rei,  neque  in  edi- 
tis  in  manu  exaralis  Uieronymianis  codicibus  vola 
est  aut  vesiigium.  Qnod  unum  prodil  S.  ipsemet  Pa- 
ter,  hanc  Sophronius  in  Grmcum  eleganti  termone 
tranttulit  :  ex  coque  Vossium  falli,  perspicuum  est, 
qui  in  Opcre  de  historicis  Gr.Tcis,  Sophronium  vita 
Ililarionis  Auctorem,  noii  interpretem  facit. 

CAPUT  XX. 

L  Recen$entnr  qum  Hieronymut  ex  rfiy  LXX.  exem- 
ptari  in  Latina  tune  vutgata  Editione  emendavit.  11. 
Libri  qni  ex  eo  labore  nune  iuperant, 

I.  Nullam  videtur  S.  Pater  in  Calalogo,  iaboris 
ejus  perquam  ulilis,  ac  difficillimi,  quo  Sacrae  Scri* 
pturae  Ilbrqs  ex  Latina  vetere  inlerpretatione  ad 
emcndalissima  tAv  LXX.  exemplaria  recensuit,  re- 
stiluitque  innumeris  locis,  rationem  habuisse,saliem 
quae  temporum  iiotalionem  spcciet.  Nec  sane  lam- 
quam  elucubraii  ab  se  operis  mentionem  ibi  ullam 
facit,  ubi  alia  omnia,  minoris  eiiam  si  libet  momenti, 
in  censum  suorum  recipit :  et  liqnido  lamen  consiai, 
quo  tempore  Catalogum  illiim,  seu  Librum  de  Viris 
Illustribiis  scripsit,  anno  vidclicct  392,  pleramque 
ejus  luboris  partcm  j;ini  cxnntlasse»  uec  sane  modi- 


cam  penuisisM  Jam  ia  pubtiCQin  ul  prodiret-  Libro 
aecando  in  Ruffinum,  Egom^  ioquil,  contra  Sepina' 
ftuM  Interjfrete$  aliquid  mm  locutui,  quos  ante  anno» 
pinitmoi  ^Ugentiiiime  enundatoe  mem  iingute  ttudiosis 
dedit  Alque  i*sdem  ferc  Terbis  Libro  III.  Septuaginta 
Edillonem  iiitgeniiuime  emendatam  ante  annos  piiiri- 
liiot  mem  iingua:  liominibui  dedi,  Item  in  Prologo  ad 
librot  Salomonis  ex  Hebraeo,  Si  cui  $ane  Septuaginta 
Jnterpretum  magh  Editio  plaeet^  habet  eam  a  noine 
enmdatam,  D«Miique,  ut  alia  mulia  praecermiitam, 
Epist.  LHXI.  ad  Lucinium ,  Sepiuagima  Interprelum 
EdUionem  et  u  kabere  non  dubito^  et  ante  annos  pluri- 
wm  lUligentiuime  emendatum  tiudiosis  tradidi.  Ilacc 
salis  abunde  S.  ipsiusmet  Interprelis  testimonia  etin- 
cuuly  fuisse  ab  eo  islud  Operis  non  adornaium  modo, 
sed  et  Editionis  honori,  ut  ipse  alias  loquiiur»  bona 
saltem  ex  parte  perniissum. 

U.  Saiis  quoijue  ei  iis  constalt  eonlra  atqiie  Gri* 
tici  quidam»  casiera  non  indocti,  arbitrantur»  non 
illos  modo  Scripturae  libros,  uec  prasterea  alios» 
fuisse  abs  Hieronyino  ad  Graecum  exemplar  recogni- 
los,  qiii  Yel  supcrant  etiamnum«  vei  de  nomine  ab 
Ipso  laudantur.  Gum  enim  knXAi  Editionem  Seplua* 
ginta  abs  se  dicat  in  Latino  ad  Graeca  exeroplaria 
enendatam,  eamque  alleri  comparet  Translatioui  ex 
HebraeOy  manifestiim  est«  non  quosdam  tantutnmodo 
libellos,  et  ad  summnm  sex,  ut  volunt,  sed  uqJYer- 
sum  Ganonem  siia  ilia  cura  eipolitum  denotare.  Gu- 
jus  quidem  rei  alia  argumenta  sunt»  quae  laiios  in 
Praefatioue  nosira  ad  decimum  Tomum  protulimus, 
et  qQae«  si  tanti  videntur»  consulas  denuo ;  atqiie  buc 
referas.  Luculeniissimum  profecto  est  illud  S.  ipsius 
liiterpretis  testimonium  Epist.GXXXIY.ad  Augusti- 
num,  ubi  jam  tum  fuisse  pleramque  ejus  cmendationis 
partem  a  n^^scio  quo  compilatam»  dolet.  In  Ediiionef 
iiiquit ,  Septuaginta..,,  pieraque  priorit  laborio  fraude 
eujutdam  amisimus,  llulia  igitur  alia  eraot  praeter  ea 
qoas  vulgo  prostabant  tunc  temporis,  ac  supersunt 
hodienuni,  qu»  pleraque  operis  pars  dici  potuit,  ct 
ricile  univer&um  Ganonem  Scripturarum  explebant. 
Ctijus  deniqtie  rei  certior  ipse  factus  Augustiuus 
Epistola  inter  Hieronymlanas  GXVL  integram  ab  eo 
rceensionem  eam  postulat.  Miitas^  ait,  obseero^  inter- 
pretalionem  tuam  de  Septuaginla^  quam  te  edidisse  tie- 
sdebam. 

IH.  Porro,  qu.tnti  labor  hic  S.  Doctorl  sleierit,  et 
rjuid  pniprie  rei  sit  atque  operis,  aperiendum  est. 
Krai  Veteris  litstrumenti  Vulgata  vetus  iiiterpreia- 
tifi,  quae  tunc  temporis  passim  in  Ecclesils  obtinebat, 
ex  Graeca  alia  tA»  LXX.  versione  in  Latinom  refusa, 
scd  ita  librariis  omne  genus  viiils,  lacunis,  trajeciio- 
hibus,  assumentis  deformaia»  ut  interdum  etiam  alium 
a  vcro  senstim  praeferret,  et  divinae  aucloriiatis  verba 
et  sententias  redderet  iectionum  varieiaie  incertas. 
Praeclpua  errorum  eaussa,  qiiod  a  Gneca  Editione 
Kofyf.id  est,  Commum^  derivata  olim  fueril,  qnae  iii- 
numeris  ejosmodi  Titiis  scatebat  Ad  difncultatis 
aotem  cumulnm  accedebal,  quod  allae  praeterea  Gne- 
cae  editiones»  quae  fcrebatittir,  muUum  inler  se  pro 


S.  HIERONYm  VITA.  .    76 

regionuin  varietaieatqueosu  Ecclestarum  diffcrreot. 
Alexandria,  infiuil,  et  JEggptus  in  Septuaginta  suis 
llesgchium  laudat  auctorem  :  Constanlinopotis  usque 
Antiociiiam  Luciam  martyris  exemplaria  probat,  Medias 
inter  has  prowncite  Palagstinos  eodices  legunt^  quot  ab 
Origene  elaboratos  Eusebius  et  Pamphilus  vulgaverunl : 
totusque  orbis  hac  inter  u  trifaria  varietaU  compugnat. 
Et  eerte  Origenes  non  sotum  esemplaria  composuit  qua- 
tuor  editionum^  e  rcgione  singula  verba  describens^  ut 
unus  dissentiens  statim  cofteris  inter  se  consentieniibus 
arguatur^  sed  quod  majoris  audaeia  ett^  in  editione 
Septuaginia  Theodotionit  editionem  mitcuit^  atteriscit 
derignant^  quee  minut  ante  fuerani,  et  virgulit  qum  ex 
tuperftuo  videbantur  appotita  {Prwf,  in  Libb.  Paralip» 
ex  Uebr.),  Prxtermilto  quae  alias  alibi  memorat  edi- 
tiones  aiqoe  eiemplnria.  Unlce  ad  verum,  aut  certe 
caMeris  longe  omnibus  propins  aecedebat  illa,  qii» 
fuerat  olim  Origenis  Industria  in  tioLKXoU  elaborau 
cum  obelis  atque  asteriscis  :  eaque  niinirum  in  tanta 
edilionum  varietaie  Noster  usus  esi,  cujus  exemplar 
perquam  emendatum  in  Gaesareensi  Bibliolheca  re- 
pererat.  Quinetiam  eamdem  illam  ralionem  noiaruin, 
obeli,  iiiquain,  atque  asterisci  in  Latina  restiiuenda 
Versioiie  habuit.  Unde  Epist.  GXII.  ad  Auguslinum» 
Quod  qucfritf  inqnil,  cur  prior  mea  in  Ubris  Canonicis 
inierpretatio  asteriscos  habeat  ei  virguias  premolatas..» 
iiia  interpreiatio  Septuaginta  interpreium  est ;  el  «M- 
cKiii^  virguiee,  id  «if,  obeU  stmi,  significaiur^  quod. 
Septuaginta  pius  dixerini,  quam  habelur  in  Hebrieo. 
Vbi  ttutem  asterisd^  id  est^  tteiiulcs  praUucentet^  ex 
Theodotionis  ediiione  ab  Origene  additum  esi :  ei  ibi 
Greeea  transiuUmuSf  hie  de  ipso  Hebraico  quod  inteiU" 
gebamus,  expressimus,  Et  alia  ad  eumdem  Epistola 
GXXXIV.  Prieceptis  tuis  parere  non  possumt  uuudme 
itt  Editione  Septuaginia^  quee  asieriseis  verubusquc  d:t- 
liiiciii  esi.  Deniqae  omnlnm  luculentissime  Epistola 
GVI.  ad  Sunniam  et  Frelelam,  ubi  etiam  quantum 
intersii  Gommunem  inier  atque  Hexaplarem  Editio- 
nem  docet,  atque  banc  a  se  iestatur«  in  Latinmm  ser- 
monem  fideliter  versam,  El  paulo  post :  Ea  autem^  in- 
quil,  qucf  habetur  in  E|«itAeK  et  quam  nos  vertimus^ 
ipsa  esi  quee  in  eruditorum  libris  incorrupta^  et  immor 
euiata  Septuaginla  interpreium  Iransialio  reservatur* 

IV.  Tempus  quod  speclal,  cum  neque  unus  idemque 
sil  aunus  uniuscujusque  libri,  neqiie  cerio  possit  suus 
cuique  adsignari,  vero  simillimum  umen  est,  fuisse 
omnes  anle  annom  591  adomatos,  neque  eiiiin  par 
credere  est,  cnm  ab  hoc  tempore  novam  ex  Hebraeo 
textu  interpretaiionem  adorsus  esset  S.  Pater,  eum 
amplius  de  priore  Gorrectione  illa  cogilasse.  Adeo 
quidquid  istuc  operis  fuerit,  perfectum  jam  fuisse  ap- 
parety  alque  intra  cellulae  parietes  ad  privatos  mona- 
sterii  usus  magna  ex  parte  reposiium,  aut  cerie  Au- 
clori  non  probatum  usque  adeo,  ut  Ecclesiarum 
necessltatibus  satis  putaret  esse  consultum.  Neque 
cnim  novam  ex  integro  aggressus  esset  ex  Hebraeo, 
si  ad  Graecorum  exacu  codicum  fldem  Ediiio  illa 
snflrecisset.  Quinquennii  aulem  plus  minus  spatio  to- 
tus  labor  ille  absolutus  esl;  nam  392  anno  quo  Ga- 


77 


S.  HIEROiNYHl  VITA. 


ulogum  suoruin  Operum  lexebal,  jam  altquoi  ex 
llebraeo  libros  ceperat  inierpreiari :  quod  indictuni 
esl,  1  Graeeis  jam  destilisse:  haec  aulero  non  nisi 
aiino  demuro  3S7,  posiquaro  se  Beibleem  recepisset, 
inieii>retari,  sive  ad  eorum  amussim  Laiina  exigere, 
a(^gres8U8  esi.  Ei  praetuseral  umen  lanl»  inolis 
operi  recensione  il!a  Psalmorum  prope  dixerim  lu- 
mulluaria,  quam  ul  ipse  ail,  RomtB  positut  eurtim  et 
moqna  ex  parie  adornaveral.  Quod  rudimenlum  cura 
bene  cessissei,  el  Romanas  cumprimis  Ecclesiae  pro- 
barelar  usu  (eiiamnum  qutppe  AoiftaAuin  Pudierium 
audii)  aniinos  illi  addidtl»  cum  se  paolo  posi  Beili* 
leem  iransuilissei,  ei  SepluaginU  ediiionem  iii  con- 
venitt  rralruffl  quoiidie  edissererel,  ad  illara  versio- 
nera  ex  iniegro  juxUTGraecum  lexlum,  alque  eum 
quidem  Hexaplarem  emeodalissimum,  reOgeiidam. 
Nec  sane  dubium  videlur,  qum  oniversum  Canouem 
conllnenii  illa  coroparaiione  ad  Grtecum  expoiiveril : 
qua  de  re  pUiribos  in  Prdefatione  ad  decimum  Tomum 
edisseruimiis,  qoae  buc  rereras. 

y.  Yerum  duo  nune  soli  ex  universa  recensione 
illa  libri  inlegri  saperanl,  Job»  ei  Psallerium,  loii- 
deni  Prologi  in  Sulomonis  el  Paralipomenon  libros, 
quae  lanii  operis  vix  quaedam  indicia  sunl,  el  magis 
desiderare  ac  defldre  quod  pertil»  quain  qiiod  su- 
peresl,  frui  nobis  praebenl.  Quamqnam  possunt  Pro- 
pheurum  qaoque  omnium  libri  (quae  liaud  saiie  exi- 
goa  Scriplurarum  pars  esi)  inslaurari  ex  versione 
illa,  aive  emendaiione,  quam  in  Commenuriis  S.  Pa- 
ler  80«  ex  Hebraeo  versioni  suiiro  subneeiit  joxia 
Sepiiiaginu.  Yerum  liaud  scio,  nom  iu  iiide  exeudi 
inlegra  conlinenler  possil,  ul»  quod  rei  caput  esi, 
summa  appareal  S.  Doctoris  diligentia  iii  ohelornm 
aiqae  asieriscorum  notis,  quae  r^icile  per  Anliquario- 
rum^oscluntiam,  et  locis  quodammodo  peregrinis 
excidere  potueronl,  ac  rc  ipsa  excidisse  alicubi, 
comperiuro  esl.  Reliqua  jamdiu  olim,  aique  ipso  ad- 
vivenie  S.  Interpreie,  pars  opeiis  ejus  maxiina  pe- 
riil :  qaod  nouium  nobis  esi  aniea  ex  ejus  Epi- 
slola  CXXXIV.  ad  Auguslinum  in  Gne,  ubi.  Prteeepiit 
tmtf  inquit,  parere  non  pottum^  maxime  in  editione 
Septnapnla^  qua  atteritcit  verubutque  dittineia  ett, 
pleraque  enim  priarit  iaborit  fraude  eujutdam  amiti" 
mut.  De  hac  nos  jaclara»  deque  bis  qui  snpersiini 
doobas  libriSy  in  Praefatione  ad  decimum  1'oinura 
siiiis  mulu. 

CAPUT  XXL 

I.  VetMtTettamentumex  Hebraointerpretatur.  H.  PnB- 
potlero  ordine^  alque  initio  a  Regum  librit  faeto, 
maximam  ante  annum  592  ejut  verttonit  partem 
edidit»  111.  Qnamdam  etiam  apud  te  aliquandiu  reti- 
ntcfl.  IV.  Reiiquum  Hebrtei  Canonit  quod  tupererat, 
teeutit  temporibut  abtolvit, 

I.  Vemm  recensione  illa  atqoe  emendatione  Scrl- 
piuranim  non  usque  adeo  conlentus  Hteronymus,  ad 
novara  ex  Iniegro  Lalinara  interpreUlioaem  de  He- 
hraico  ipso  exemplari  utpoie  caeleris  praestanliore 
onmibtts,  el  ideliore  adornaiidam,  animnm  appoiit. 


7S 


Ei  maximnm  snne  ejos  partero  i.iin  anno  39?  absol- 
veral,  siqiiidem  vere  aique  kjtkOs  eo  lempore  stto- 
rum  Caial<^um  operum  oontexens ,  anirmavii .  ^e 
Yetut  InttrumentumjNxta  Bebraicum  tranttntitu.  Quai 
qutdem  caussa  est,  cur  huc  semer  referri  laboreni 
universum  rerum  qiioqne  llieronymiananim  hisioriai 
conseiiianeam  inagis  videaiur  :  lameul  reliqoum 
quod  erai  ejus  operis  seqautls  temporibus,  et  qax- 
dam  posl  ferme  biennium,  quxdam  eliam  post  molto 
Iranslulerit.  ut  non  nisi  post  annos  ab  eoadmo- 
duni  duodecim  tou  llla  juxu  flebraeum  Caiionem 
inlerprciatio  absoluu  sit.    Sed  enim  quod  fuerit 
uniusciijusque  libri  tempus,  quisve  ordo,  explicemus. 
II.  Neque  enim  jnxia  Scripturarum  ordiiiem,  ui  in 
HebrsroCanone  conlinelur,  a  primo  ad  novissiroom, 
sed  ui  poiuii,  rogaiusqiie  est  a  Fratribus  verlendos 
sibi  libros  illos  proposuit.  Initiam  fecit  a  libris  Re- 
gum  ,  quos  HebRei  in  dno  Untum  volumina  dlsper- 
tiunlur,  qiiae  Sainuel  elMalachim  vocant.  El  primam 
qiiidem  conatiim  hunc  suum  fuisse,  maiiifeslo  ipse 
iradil  in  Prologo,  quem  idcirco,  quati  gateatum  prin-  ^ 
eipium  vocat,  et  eonvenire  ait  omnibut  tibrit,  quot  de 
Hebreto  in  LaUnum  vertere  in  animo  habebat.  Ele- 
nim  parare  defensionem  sibi  voluit  adversus  illos, 
qitos  siio  studio  eo  infenaiores  fuiuros  praesentlebat, 
quo  majoris  hoc  erat  ausum  momenti  aiqae  operas. 
quam  quod  antea  in  recensenda  aique  emendanda 
versione  Tfi»  LXX.  praestiterat.  Erat  enimvero  ho- 
roinis  divina  quadam  prxdili  mente,  aique  ab  omni 
doctrinarum  genere  fere  snpra  morialiuro  condltio- 
nero  excalti,  inacressos  pridero  omnibus  Scriptura- 
rum  fbntes  attingere,  ac  velle  non  prius  aadilos  ex 
iis  sensus  et  verba  Ecclesias  docere.  iiaqoe  hos  jm- 
«iim  libros  qaasi  cnidiiionis  suae  specimen  praebiin- 
rus,  ne  sibi  nimium  iribuere  videretur,  lo^  poslolat : 
eoque  ipso  fuisse  prtmiim,  sive  ante  alSee,,  ab  se 
translalos  ex  HebraM),  nout.  Misit  deindc  eos  Ro- 
niam  Patn  Domniom,  trt  in  Episiola  XLIX.  ad  Pam- 
roacbium,  quae  anno  scrrpu  est  5d3,  prodit.  Sed  et 
libros  tededm  Prophetdrum  jutA  se  tit  Laiinum  de 
Hebrofo  termone  tunc  veriisse*  cam  eam  Epistolain 
scriberei,  tesutus  est :  quin  et  Pamroaclrio  ait  ad 
iegenduro  fuisse  in  proroptu.  Addil,si  isu  placaerint. 
et  delecuri  euro  hoc  opere  coropererii»  fore  ai  pro-  . 
voceiur  eUam  Cmtera  etauta  armmio  non  tenere.  Goih 
linuo  posi  Jobi  versionem  nominalv  jam  enim  animos 
sibi  sumpsemt  ad  malla  difliciliimam  librom,  iion  ex 
liebrxo  Unlum,  sed  et  ex  Arabo  Syroque  sermone 
Inierpreundoro  :  in  quam  rem  sibi  ethim  ex  Lydda 
praecepiorem  Judxum  olim  adsciverat.  Narrat  haec 
ipse  laiiiis  io  Praefatione  :  lempos  aotera  in  laodau 
modo  Episiola  ad  Pammaeliiara  bis  verbis  indicai. 
Trantiuti  nuper  Job  in  Unguam  notlram,  cujut  exsm- 
ptar  a  S.  Mareetla  eomobrina  iua  poierit  mutuari.  Non 
soluro  igfior  adomata^dodora  ea  foerat  inierpreutio, 
verura  eiiam  in  vulgos  ediu,  ei  Romam  iransmlssa : 
01  non  iia  modicum  pneeesaisse  tomporls  spaUom* 
ex  adverbio  illo  iiu|Mr  conjidas.  Urgei  eo  magis  ru* 
Uo^fi  qood  esteiiam  vcroiimiUimtira,  fiieront  Istha^c 


70 


S.  HIERONYMl  VITA. 


80 


voiamiiui  omnia  cootinuis  qiiodammodo  operis  in 
Laiinuro  conversa,  ct  eadcin  missa  occasione  Ro- 
mam.  Nam  mulio  ea  cilius,  ei  anic  aii.  592  lucein 
aspexissc,  ex  libro  de  Viris  llluslribus,  quem  hoc 
ipso  anno  elucubravit  S.  Paier,  perspicaum  esi.  Ex 
(juo  iiem  inieiligimus,  Psalierium  quoque  fuisse  ab 
eo  jam  pridem  sux  lingux  hominibus  dalum,  alque 
hoc  ipsum  aniequam  Proplieias,  quos  secundo  loco 
recensuimus,  inierpreiarelur.  Scilicel  inier  alia  opu- 
scula  sua,  qu3B  ibi  capiie  irigesimo  quario  -supra 
ceniesimum  referl,  fnisse  in  Gracum  ab  amico  So- 
phrooio  translala,  P$alierinm  quoque  et  Prophetat 
rccensct :  quot^  ait,  noi  de  Uebrm  in  Latinum  con- 
verlimus.  £t  sane  anle  spalium  (emporis  haud  ila 
exiguum,  ul  et  in  Grxcum  refundi  ab  illo  posseni,  et 
a  Noslro,  utpote  perfecia  jam  alque  ediia  opuscubi, 
lecense.ri. 

III.  Omiiiuo  iuque  ante  annum  392,  hxc  qua^  no- 
ininatim   recensuimus  volumiiia,  quibus   univers» 
Scripturx  pars  allero  tanto  major  continetur ,  perfc- 
cerat  S.  Pater.  Reliqua  subsecuiis  quidein  tempori- 
hus  in  lucein  emisit ;  verum  ex  his  eiiam  quxdam 
tnnc  habiiisse  eum  in  prointu ,  facile  ex  superius 
laudato.  loco  addiicor  ut  credam,  ubi  se  ait ,  ctstera 
clausa  armario  retinere.  Num  fuerit  de  horuro  iiumero 
Duiiiel ,  an  quartus  Prophetis  majoribus  accenseri 
existiinaudus  sit,  quaeri  non  incougrue  potest.  Nain 
Saactus  quidem  ipse  Inierpres  dum  laudau  ad  Pani- 
luachiuin  Epistoia  $idecim  Propketa$  ab  se  afOrmat 
de  Hebraico  in  Latiiium  conversos,  Danielem  ulique 
iii  his  computat;  secus  eniro  solos  numerasse  quinde- 
cim  debuisset.  Revera  eiiam  ab  alibi,  ut  Episiola  Llil. 
;td  Paulimim,  .Daiiielem  in  Prophelarum  roajorum 
ceosum   recipit,  tribus((ue  aliis  adjungit.  Alia  ex 
parie  iiber  ille  in  Hebraso  Canone  inier  Propbetas 
iion  compnutur»   sed   inter   Agiographa  :  neque 
alinm  in  ipsa  Uieronymiana  versione  locuin  habet , 
juxia  veleruro  exemplariuro  fidem.  In  Prologo  quo- 
que  G  ileato  atqiie  aiibi  S.  ipse  Docior  Danielan 
Agiflgraphis  adcenset :  neque  sane  videtur  ipse  pro- 
positi  sibi  Canoois  ordinem  in  soa  adornanda  inier- 
}',celAtione  inveriere  voluisse.  Denique  se  opus  istud 
:i  Propiietaii  longo  iiitervalio  dislinxisse  indicat  in 
Pncfaliotie  iis  roaxime  verbis,  Impegi  noviuimein 
Bamolem,  et  mto  teedio  affeetui  «iim,  ut  detperatione 
Bubita^  omnem  veterem  laborem  .voluerim  contemnere. 
Verum  adhortante  me  quodam  Hebreeo  ,  et  illud  miM 
€rebriu$  in  $ua  lingua  ingerente ,  Labor  omnia  viiicit 
linprobus,  qm  mihi  videbar  $eioiu$  inter  Hebreeot,  coepi 
ruf$um  di$eipultt$  e$$e  ChMmeu$.  El  ut  verum  fatear, 
tttque  ad  pranentem  diem  magi$  po$$um  urmonem 
Clialdaicum  legere,  et  inteiligere,  quam  $onare.  I3t  ut 
t  ero  se  res  babueril,  nam  dispuiari  hxc  posse  viden- 
tur  in  utraroqoe  partero,  potare  otiqu»  malim  fuisse 
Panielem  ab  Bieronymo  ante  annuro  saltem  595 
redditom  Latine  ex  Uebraeo  :  niiUosque  dobito,  quin 
abeo  tempore  tantam  iiie  (ueril  ejus  lingu^  peritiam 
arifecotas,  quania    sibi  ad  rectaro  concinnandam 
tfiA  ioierpretatiooem  libri  usui  erai.  Sed  utiqoe  aliod 


hinc  vflim  pro  aliis  scripiis  Chaldaica  dialeclo  llforis, 
eiijusmodi  Tobias  est ,  argumenlom  sumi.  Si  enim 
cum  Danielem  Hieronymus  transtulit  ante  annum , 
ot  diximus ,  593,  nondom  perfecte  quidem  lingttam 
Chaldaicam  noveraiy  iioverat  tameii :  cuin  vero  To* 
biam  interpretareiur ,  ila  se  ejus  ignarum  lingo;e 
confessus  est ,  ut  quae  Chaldaice  ibi  s^^ripta  erant , 
nisi  prius  iii  Hebraicum  refunderentur,  per  se  intel- 
ligere  nequaquam  posset  :  consequens  est,  honc 
rooUo  ante  librom,  quam  ilium  Laliiie  vertendom 
soscepissc.  Quia,  inquit  in  Praefatione  ad  Chroma- 
tiom  et  Heliodoriim,  vicina  ett  Chaldaorum  lingua 
eermotii  Uebraico ,  utriueque  Ungua  perili$simum  to^ 
quacem  reperient,  uniut  diei  laborem  arripui :  et  quid^ 
quid  ille  mihi  Uebraicit  verbie  ixpreent^  hoc  ego  acdto 
notario ,  termonibut  Latinit  expotui.  Omniiio  itaque 
fiierat  jamdio  antea  hasc  adornau  versio,  quam  ad 
Pammachium  Epistoiaro  toties  laodalam  scriberet : 
comqoe  ^os  ibi  nulla  sit  mentio ,  inter  ea  omnino 
computanda  est,  quae  se  dixit  armario  ciaosa  conii- 
nere.  Nam  etsi  iiber  iiie  de  priore  Hebraeo  canone , 
qui  Hebraice  scriptos  Untommodo  eoroplecteiiaior , 
non  essel  :  divinara  tamen  aoctoriiatem  tom  apud 
eam  geniem  eom  apod  Ecclesi»  Patres  obtinoit ,  et 
in  Scriptorae  sacrae  censutn  continoo  abs  Rieronymo 
recepios  est.  Ejiismodi  liber  qooque  erat  Juditha; , 
quero  S.  Pater  Cbaldaicae  iinguae  jam  probe,  ut  vide^ 
tur,  gnarus,  atque  adeo  post  ipsum  Danielem,  Laiine 
vertii.  Addi  forusse  hts  posset  unus  prxterea  aique 
alios ,  qnos  per  id  quidem  temporis  Romano  cultn 
donatos ,  nondiim  in  volgus  protolisset  :  sed  hx'c 
minus  explorata  res  est.  Alia  ex  parte  salis  hxc  sunt, 
utsna  dictoveritasconstet,  jam  scilicet  ab  anno  59^ 
Vetus  Tesiamenium  iranslaium  ab  eo  fuisse  Juxta 
Hebraicam  (idem  :  quanJoquidem  quoe  operisperfc- 
ctioni  tunc  deerant,  nec  singillatim  refert  ipse  in 
Epistola  ad  Pammachium ,  clauta  armario  magiia  ex 
parte  jam  tenebat  :  et  iicet  aliis  subtnde  annis  in 
luceni  proiulerii,  ab  eo  tamcn  arrX&s  exordio  ac  tem« 
pore,  nisi  cum  secus  jussit,  repetenda  significav*! 

IV.  Qtiac  igitur  volumitia  ex  universo  Hebrseo  ra- 
nitne  aut  nondum  alligerat,  aut  certe  nondum  publici 
juris  fecerat  S.  Paler,  Octaietichum  fuisse,  Paralipo- 
mena,  Salomonis  libri  atqoe  Esdrae  vidcniur.  Hunc 
autem  cum  Nehemia  haud  multo  (^>.st ,  sive  Iiiennto, 
iii  sunimum,  ab  editu  libro  de  Viris  Illustribus, 
anno  scilicet  594  in  iiicero  emisit,  Domnioni  et  Ro- 
gaiiano  inscribens,  a  quibus  jaro  a  tribiis  reiro 
annis  conlinenter,  ut  iaborero  hunc  subiret ,  rogatus 
fuerat.  Rogat  vero  ipse  eos  vicissiro  in  Prologo,  ut 
pricata  tectione  contenti,  librum  non  efferant  in  publi- 
cum ,  nee  fattidiotit  ingerant  cibot ,  vitentque  eeruw 
supercilium,  quijudicare  tantum  de  aliit,  et  ip^  facere 
nihil  noverunl.  Si  qui  autem  (sobdit)  Fratrum  ncnl, 
^^ics  notira  non  di$plicent ,  •  Aij  tribuatie  exemplar , 
admonente$ ,  ut  Hebrwa  nomina  ,  quorum  grandi$  m 
hoc  volumine  copia  eet^  dittincte ,  et  per  intervaUa 
tranecribant.  £x  quibos  denoo  inteiiigis  io  rein  no« 
stram ,  qoanto  iile  stodio  publicam.  luccm  effugerety 


Sl 


S  nUElROMYMI  VITA. 


ei  siia  TclU-l  omiics  proMcr  aaiicM  latere,  qusn  eaiisM 
csi,  ctir  qw£4iam  non  a  quo  lempore  elueubrau  siiiit, 
sed  qiio  in  vulgus  prodierunl »  repelemla  Yideanliir. 
niijus  aiilem  \ersionis  aiinus,  quem  diximua  594, 
manilesio  ei  eadem  Pracfaiione  illa  apparel,  ui)i 
lAulu  quae  in  ETaogcliia,  quasl  de  Veieri  Tesismenlo 
Uodaninr ,  el  apud  Sepinaginla  non  suiil ,  expen- 
dend.1  se  ail ,  iaiim  operi  teunare.  Niliil  enim  la- 
lioris  operis  nomine  denoUre  aliud  Yoluil «  quara 
Episiolam  in  noslra  recenssone  LVII.  sive  libellum 
de  Optim»  genere  inlerpretandu  in  quo  de  illa  Seplna- 
ginUviralis  versionis  comparaiione  ad  llebneum 
lexlum  pro  insliuilo  dispuUl ,  eamque  deducUm  ab 
Evangelits  qusstionem  expedit.  Porro  euro  libellum 
sive  Epislolam  anno  scripum  fiiisse  395,  nihll  jam 
dabium  esl,  ei  suo  nos  locd  oslendimus.  Esdne  sub- 
jiinxit  S.  Doclor  Paralipomeiion  interprelalioiiem 
eodem  illo  ,  ul  videlor,  anno  :  siqiiidcni  in  Prologo 
ad  Chromaiium  eumdem  illum  de  Oplimo  genere  m- 
inpreiandi  libellum  a  se  Nuper  edltuin  dixil.  Quam 
m^Hlicom  eo  adverbio  iemporis  intervallum  denolel , 
«X  rerom  com  priinis  serie  disces,  lum  aliis  pleris- 
qiie  apud  euin  ezemplis.  Proinde  qui  posiremo 
oinnium  locn  prodisse  liasc  auiumant,  a  vero  longiHS 
aberrnnl,  ul  ez  laudalo  lestimonio,  alque  inreriusdi- 
midis  plaiiiiis  coiisubiu  Sunt  qui  Esihene  libnim 
his  addanl ;  sed  videtur  eum  S.  Pater,  OcUteuchi  de 
quomox  dicenius,  numero  comprehendisse ,  juxla 
proposiii  sibi  canonis  Ilebrxi  recensionem  ,  in  quo 
Jitdices  et  Ruth  libri  in  unum  coalescunt.  Probabi- 
litis  iUqiie  Paralipomena  exceperont  tres  Salomoitls 
libelli,  Proverbia,  Ecclesiastes,  ct  Ganlica,  quos  non 
atnplius  quam  Iridui  opercin  Lalinum  verlil,  el  ChrO' 
maiio  atque  lleliudoro  Episcopis  sua  quolidie  repo- 
sceniibus  ingenii  monimenla ,  inscripsit.  Atque  hoc, 
ne,  aii,  longa  eegrolatione  fractne,  penilus  koe  anno  re- 
iicerem^  et  apud  vo$  mutne  esum :  qutbus  eam  acgro- 
taiioiiem  indicare  visus  est  nobis,  in  quam  alibi 
etiam  se  qneritur  incidisse ,  ui  in  Pnefaiione  Goin* 
roentariorum  in  Matlhaeum,  Episiola  LXXI.  ad  Luci- 
nium ,  et  mulio  luculentius  LXXI1I.  ad  Evangelum , 
et  ex  qua  demnm  convalnisse  non  iu  pridem  se  indi- 
tsii  in  Prok>go  terlii  Cominenlarii  iti  Amos.  Cerlis 
antem  nos  argumentis  ostendimus  ex  rerum  prxser- 
tim  serie  in  Chronotogicis  ad  eas  Epistolas,  et  Com- 
menlarios  Nolis,  ab  anni  598  inilio,  nisi  si  eiiam 
mavis,  pnccedeniis  flne ,  enm  S.  Doctnri  flegrolalio- 
nem  obligisse ,  a  qua  vix  allqnot  post  mentes  pau- 
lisper  recrealus ,  dum  omissa  sludia  nimia  avidiute 
repetit,  iterum,  el  gravius  dccubnit.  Posl  hiijus  iu- 
qiie  annl  medium ,  ac  fere  nnetn  ,  id  qiiod  ipse  indi- 
mre  bis  verbls  videlur,  ne  penitue  hoc  anno  retieerem, 
ties  illos  in  Latinum  ex  llebrao  libellos  convertit. 
Ueliquum  erat  Octateucbtim ,  priores  sctllcel  oeio 
sacri  coiilexins  libri,  sive  septem,  nt  alii  contendunl, 
<|ui  ctuvom  nnmerum  huc  adscilo  Esther  lihro  ex- 
plent,  nam  Ruth  joxU  Hebneorum  recensionem  unam 
etim  Indicam  libro  suppulatum  dizimos.  Et  certe  qni- 
dem  ipse  in  Epistola  LXXI.  ad  Lucinlam,quem  niox 


lAcnm  latidnbimiis,  Oclateuehum  voeil  S.  Paler  iquam- 
qit&in  HeptateuckumM  e^Ueeptem  dum:axai  /i>rff,vc- 
leres  qu;i*dam  ejiH  loci  editiones  prff'ferunl :  qua  lo« 
ciione,  eliamsi  Hebr.i*i  codicis  lenenila  ej^set  ratio « 
omnino  Esiher  excluderelitr.  Sed  olique  iila  Octatea' 
ekum  unice  vera  leclio  esl,  eique  fuisse  Esihene  lilNrum 
a  S.  Doctore  adcensilum,  lociis  infra  laodandus  ex 
ejus  Pra^fatione  In  Josue  pcrsuadehit.  Nihil  pniitulo 
no8  movci,  quod  quidam  magno  conatu  urgeiii,  eoii- 
siare  sciiieet  ex  ejus  Pnefaiione  libri,  qnod  ageiiio 
adbuc  in  vivis  Paula  niaire ,  Latiniiale  donalns  sli , 
cui  ut et llliae ejns  Eustoclio  inscribitur  :  cum ecim- 
Irario  si ,  ut  dcbuii,  ex  ordine  uliimus  ez  illo  Ocu- 
tcucho  versus  est  in  Latinutn,  Paula  biennio,  ul  mi- 
niinum,  antea  jam  dietn  obierit.  Scite  enlm  vero 
reposiium  hnic  argnment»  est  cura  ab  aliis,  tum  ipso 
Bi-nediclino  Edilorc ,  non  debere  scilicet  ibi  Paolam 
Eusioi-hii  mairein ,  sed  juniorem  aliam  intelligi , 
Lxa;c  iiUuin,  alque  ex  fratre  neplim  Eustocbii,  illud- 
qiie  scribarum  oscitantiae  ,  ac  receplse  in  his  ponen  • 
dis  nominibiis  consoetudini  impntaiidum,  qood  amii;e 
ncpiis,  sentori  juuior  anteferlur.  Sed  lixe  bacte- 
lus. 

OcUteuchum  igitur  Epislda  illa  ad  Lucininm 
tosutus  est  llteronymns  sibl  reliqoum  esse ,  euni 
alios  omnes  Hebraei  Canonis  libros  pneris  cjus  ac 
noiariis  describendos  jam  dedisset.  Canonem,  inquli, 
nebraica  veritalie,  exceplo  Oclaieucfto^  quem  nunc  in 
nmnibue  habeo  pueris  tuis  ae  notariis  dedi  deseriben- 
dum.  Annus  agebatur ,  cum  haec  scriberet ,  598,  lit 
siio  loco  certis  argnmentis  demonstraium  est,  et  re- 
rnm,  quas  hactenus  traciavimos ,  ordo  evincit;  Ve- 
rnm  Pentateuchi,  sive  quioqtie  Mosis  libroram  iuter- 
prcutionem  dttdom  aggressus  videtor  horiaiu  Desi- 
derii  Aquitaiii  Presbyieri ,  ejus  ad  quem  pridem 
Epislolam  in  recensione  nosira  XLVH.  dederaf ,  et 
qno  pastmodnm  Impellente,  contra  Vigilantium  scri- 
psii.  Eidem  illl  o|kis  hoc  snum  postea  dcdicavit, 
cnjos  aiiqvam  lamen  paricm ,  pota  Genesim  alque 
Exfidum  sallem  jam  anie  eum  annum  ettam  absolvo- 
ni,  quum  vere  se  dixit  aliis  de  Octaieocho  lihrb 
insudare.  Hos  porro  alios  qui  snperabant,  aliquihus, 
nrscio  quibus  ciiris  impeditus  in  posterum,  diem  de 
die  iraheiiB,  distulit,  nec  nisi  post  Paulae  matris  obi- 
Itini,  sive  post  annuin  4C4  ahsolvii.  Gompertum  hoc 
e>t  quam  quod  maxime  ex  Pnclaiione  in  llbros  Jo- 
siie,  Jndicnm  ct  Rnth,  qiiomm  interprelationem 
Enslochio  enixe  flagitatiti  eliicubravit,  eidemque  uni 
dono  dedit.  Tandem,  inquil,  finilo  Penlateucko  Mosis^ 
veluti  grundi  feenore  liberati ,  ad  iesmn  fiiinm  Nave 
manum  mittimus,  quem  Uebrei  Josue  ben  Nnn,  id  est, 
Josue  fUium  Nun  Vocant^  et  ad  Judicum  Ubrum, 
quem  Sophtim  appetlattt,  ad  Rulh  quoque  et  Esther, 
quos  Osdem  nominibtts  efferunt,  Et  suh  finein  ,  CtBie- 
rum  post  Sanelm  Pauta  dormitionemt  cujns  wta  vtriti- 
tis  exemptum  est,  et  hos  tibros,  quos  EustocMo  virffini 
Christi  negare  non  potui ,  decrevimus ,  etc.  Obiit  vero 
diem  sunm  Paola,  ut  alibi  declarauim  e^t  nobis,' 
Ipsoqtic  ejtis  Epllnpbh)  coiistat,  Honotlo  Avg.  VI   et 


n 


8.  HIERONTMI  VITA. 


AHtfimM  Com^  fuae  aiml  404  nou  esl.  Potest  haee 
igiUir  comiBOde  in  sabieqaentem  Tersio  transrerri » 
qua  aniversos  absololnsest  HelNrsus  canon,  ducto, 
ut  dicelMimos»  initlo  a  Samnele ,  seu  Regnm  libris, 
nd  Esther,  qno  flnem  ezantlatls  ejusmodi  pcr  ferme 
quhidecennlam  laboribas  S.  Pater  imposuit.  Jam 
Tero  qn»  fortunam,  ol  ita  dlcam  ejos  Editionis  apad 
Larlnas  Ecdesias,  qassqne  historiam  pertinent,  el  nos 
attif  imas  ex  parte  in  Praefatione  ad  decimum  To- 
roum,  et  aiii  pridem  Gritici  eraditlssimi ,  quoram  ibl 
laadamus  de  nomine  aliquos,  edisseraerant ;  denique 
ad  Tiiam  S.  Doctoris,  qaam  scribimus ,  parom  aul 
nihil  spectanl. 

GAPUT  IIIL 

L  Intereadum  variai  Hleronymtt$  ad  Paulum  atque 
Euetoehium  Epistola$  $criyu.  IL  Scripett  etiam  in 
Miehmam,  Sophonium ,  Naum ,  Abaeue ,  atque  Ag^ 
genm  Commentario$.  III.  NumJonam  antea  expo^ 
euerit ,  et  num  breviore$  aUo$  Commentarioe  in  ein- 
gulo$  duodecim  Prophetae  minoree  elucubraritf 
IV.  Eadem  opera  aiio$  Prophetae  iltu$lrare  pergit. 
Y.  Ubrum  de  Viri$  lllu$lribu$  edit. 

L  Gompulit  nos  libroram  Seriptur»  series  Untis- 
per  a  proposito  tramiie  temporum  evagari :  nunc  ad 
itlam  VilaB  Hieronymian»  atqoe  bistoriae  ordinem 
revertamur.  Statim  a  Veteris  Tesumenti  juxu  He- 
braicoro  iranslaiione  refert  S.  Pater  in  suorum  Cala- 
logo  operum  ad  PauUm  atque  Eu$toehium  Epistola^, 
^Manfm  ait «  quia  quoluHe  ^eribuntur^  incertu$  e$t  nii« 
rnenu.  Quibus  quidem  eas  ipsas  videtar  nobis  magna 
cx  parte  indicare  Epistolas,  quascum  iisdem  sancUs 
fieminls  suas  nuncuparel  vartas  interpretationes  ex 
Bebrso»  vel  Commentarios  in  aiiqnoi  Scripturae  Th- 
bros,  eludubravil.  Ejusmodi  swil  Praeraiioues  in 
Regum  libros ,  in  Isaiam  qaoque,  Jeremiam ,  aiqne 
Ezecblelem»  iiemque  in  mlnores  Prophelas  duode- 
ciroy  el  Jobom,  Danielem  denique  ei  Paraiipomena » 
qoaram  tempua  ex  librorum ,  qoibns  praeflgantor , 
ehronica  nouiione  jam  cousUU  Hia  addi  possunl 
aliae  oclo ,  quibus  diu  antea  Gommentarios  soos  In 
quatnor  Pauli  Epistolas  iisdem  noncopaTit :  el  rur- 
sum.quibttsEcclesiaslici  explanationem,  Homiiiarum 
Origenis  InLooam  interpreutionem  de  Graeco  iisdem 
inscripsit.  Si  qoae  prasierea  aliae  exsliteront,  tcI  aile- 
rios  sant  generis ,  quae  ab  eo  nountur ,  ad  nos  mi- 
nime  per?enerunl,  aol  cerie  nobis  aeque  atqoe  aliis 
ante  oos  Grilicls  diligenlissimis  ignolae  penitos  sunt. 

11.  Inlermiseral,  ot  diximus,  S.  Pater  Scripiorae 
Tcnionem  ex  Hebraeo»  olaliis,  prooi  rogabatur, 
adornandis  operibus  Insodarel.  Interpellatas  aoiem 
esi  primo ,  scribendis  in  Prophetas  Minores  aiiquol 
Gommentariis ,  quibuscerte  cum  manum  admovit , 
annus  adhuc  591  aul  subseqoens  agebator,  Jam  enim 
dimldiom  fere  laboris  ejos  exantlaTerat^coQi  bocmei 
anno  soorom  Caulogom  operom  scribens ,  istos  de 
nomioe  Propbeus  reccnsuil :  Serip$i  prwterea^  iu- 
c|iiiens ,  tn  Miclimam  explanatianum  libros  duos ,  in 


Sophomam  Hbrum  unum ,  in  Naum  Rbnm  imum ,  io 
Abaeue  tibros  duos,  in  Aggmum  hbnm  unum,  Rem 
narral  Incnleiilioribus  adhuc  Terbis  In  Pnelkiione 
Gommenurii  tertii  in  Amos »  Unlum  qood  ordine 
loTerso  babet,  el  Abacocom  ab  boc  nomero  eximit, 
ac  dUrerre  in  aliud  tempos  videtor.  Pnepostero » in- 
qoit,  ordine  atque  comfueo  duodedm  Prophetanm  opu$ 
et  ceepimue^  et  Chri$lo  adjuoantey  eomplcbimms.  Nom 
enim  a  priuM  usque  ad  navissimum  juaua  ordinem  quo 
ieguniur^  sed  ut  poiuhms  et  ui  rogaU  sumns ,  ita  ooa 
dissenrimus,  Naum^  Michmam^  Sophomam^  et  Aggmum 
primo  fOoxovmtc  Poiif^*  tfusque  fUim  Eustochio 
;  $eeuttdo  m  AJbucuc  duo$  Ubros  CAromelie 


Aquiieiensi  Episcopo  delegati. 

III.  Dtfficilis  explicata  res  est »  cum  nolloro  prm« 
lerea  aliam  de  nomine  Propbeum  abs  se  per  id  lem- 
poris  GommenUrio  illaslratom  rcferal»  quid  sibi  lom 
voluerlt,  com  secondo  in  Sopboniaro  capite  se  ail, 
tit  Jona  iVtnism,  M  eal,  speciosam .  qum  ad  prmdiou^ 
ffotiaii  Jonm^  id  eii,  Golombae,  egerit  peenitentiam^  Eo' 
cienam  interpretatum  fuisse  de  Gentibus  eougregatam. 
Tantom  enim  abest,  qoo  lempore  Sopboniam  espo- 
nebat,  ot  Jouam  jam  edisseraissely  ot  in  illa  Praef»» 
tione ,  qnam  modo  toodavimas  in  Amos ,  et  qoa  ra* 
tlonem  laboris  sni  reddit »  Sopboniam  qaidem  in 
prima  cbsse,  Jonam  vero  in  teriia ,  et  dia  posi  sttm« 
psisse  sibi  interpreUndoro  signtflcei.  Tertio,  inquit , 
post  tongi  tempori$  nlentium  Abdiam  et  Jonam  tiU 
imperanti  edi$serui.  Quin  etiam  Prxfatione  in  hunc 
ipsum,  Tanto  post  tempore  a  Jona  interpretandi  sumo 
princifnum,  Hanc  vulgo  erodili  dirGculiatem  iu  expe- 
diuiil.  S.  Doctorem  bis  volunt  operam  soam  expli- 
candis  Propbeiis  Minoribus  impendisse  :  ac  primo 
qoldem  in  singolos  duodecim  Aiiiroadversiones  qaas« 
dam  breviores  atque  alierius ,  quam  GommenUrii 
suntgeneris,  concinnasse,  quae  minime  nune  qoidem 
exstent,  sed  perfeciae  jam  aiite  393  annum  fueriuu 
Ad  eas  porro ,  inquiunt ,  ilio  in  Sophoniani  loco  re- 
spexit.  Quod  ul  verosimilius  persuadeant,  Ipsum 
Hieronymom  in  Epistola  XLIX.  ad  Pammacliium 
nu.  4.  lidejussorem  adbibent,  ubl,  miiermi,  inquit, 
qumdam  rA»  &ice/ui9ii/i^T«y  fii  Prophetas  dwodedm  S.  Patri 
Domnioni^  qum  n  tegere  votueris^  etc.  Nempe  haec  daU 
est  343  anno  Epistola,  el  qux  adeo  ibi  in  doodecim 
Prophetas  lif/K^futrm  denountory  anleriora  omnino, 
atqoe  alia  ab  his  essedebeni,  qo»  noncexsunt, 
qnippe  quae  post  annum  deniqoe  406  perfecu  suni. 
Verum  supinam  salis  hanc  esse  doctorum  hominum 
hallocinationem  eo  perperam  inielleclo  S.  Pairis 
lestimonio,  ostendimos  nos  suo  loco ,  eamqne  porro 
multis  in  Generali  Praebtione  refuuvimos.  Neque 
enim  in  prirois  in  oniversos  doodeeim  Prophetas 
Hieronymus  adornativn  abs  ae  opos  dixit,  nec  singn* 
los  Propbeurom  libros  designat,  quibus  explicandis 
operam  suam  probaril ; sed  fiiiA6«  libnun,qui  duo^ 
decim  Prophetm  inscribitor,  laodal,  in  eoroqoe  se  ait 
fuisse  aliqiia  commenUlom.  Sic  in  Dialogo  conlra 
Lnciferianos  tit  duodecim  Prophetie  scriptom  ess4 
dixit»  Saerilicia  eorum  tamquam  panis  luctus  eic.  qoi 


8S  S.  llieROMYIIl  VITA 

uiiiM<hee  locMMl.  Dflud«  iieqiie  aii  nbsolale  imo-  que  illorum  Prophelai 
l^^nmm^  GoHMMifana,  sed  qnmdam  tA»  insoiunfmxuif , 
ui  OOH  iMMvenos  daodecifn ,  sed  altquoe  modo  ex 
illis  ftignificarei»  quos  jam  per  id  temporis  explana- 
Teral.  Nimirmn  isUM  qiioe  recenseliami» »  Nauin , 
\licliaeam«  Sopboniam ,  quibua  si  lubel  unum  adde 
aique  akerum,  AggaMim  pula  atque  Abacuc. 

IV.  Qui  igitor  factum  esl,  inquies»  ut  ra  Sopbo* 
niam  scribens,  in  ionam  Gommeatarios  memorat  S. 
iHiter,  quos  posi  ferme  quinquennium  adomavit? 
Ego  ibi  adversaria  soa  qiittdam  in  eum  librum  diio* 
dedm  PropkeiarMm^  indicare  eum  autumo,  quae 
antea  in  universos  paraverit ,  qnam  unumquempiam 
sibi  sumeret  perpetua  explanatione  lUustrandum. 
Adeo  licet  lanlo  post  Sopboniam  tempore  explicave» 
rit  ionam,  potuit  lamen  in  eom  scribens,  allegoriam 
iilam  budare  ex  isto  lanquam  abs  se  prideui  exposi- 
tam .  Gujtis  texendo  Gommentario  licia  quaedam  el 
«ibtegmina  jAmdodum  in  promptu  babebat.Sedneque 
est  praeier  verisimilitudinem »  Tuisse  postmodum  ea 
verba ,  Pimvem »  qum  ad  prmdiealionem  Jona ,  ide$t » 
eolumlKe  •  egerit  pmnilentitm ,  EecUiiam  interftrelali 
tumus  de  Gentibut  eongregaiam ,  a  S.  ipso  Auctore 
addita,  cum,  universo  expleto  opere,  librum  in  or» 
dinein  digessit,  et  supremi8,ui  ficri  amat,  curis 
recognovit.  AUcrulrum,  quod  probator  magis »  eligi- 
to.  Ccrtum  est,  S.  Doctorem  ab  inceplo  miuime  de- 
siiiisse,  perqiie  id  temporis,  quo  supra  laudaios 
quiiique  Propbetas  ab  se  dixit  Gommentariis  expla- 
iiatos,  plerosque  alios  eadem  opera  Tuisse  prosequn- 
lum ,  qiiibus  intereadum  ad  perfeciiim  expoliendis 
incumbebat.  Tesiatur  hoc  ipse  conceptis  in  Gataliigo 
verbis ,  quae  statim  subnectif ,  suonimque  librorum 
receusionem  concludit,  MuUaque  alia^  inquiens ,  de 
opere  Proplutali ,  qucs  nunc  habeo  in  manibue^  ei  nee* 
dum  expleta  $uni,  Ex  quo  islud  sedulo  animadvertere 
est  iterum  quod  proposuimus ,  fuisse  ab  eo  scilicel 
in  orones,  vel  certe  plures  ex  duodecim  Propbeiis 
quasdam  sibi  anlea  deformatas  Animadversiones , 
quam  unum  aliquem  suraeret  exponendum  ex  inie- 
gro :  atqiie  eas  qoidem,  ut  sibi ,  et  cum  interpreta- 
lione  soa  lotus  apte  contextus  Propbetarum  cobai- 
reret,  idque  ipsom  si  res  ferret .  ipse  perspiceret , 
in  Adversaria  conjecisse.  Enimvero  non  unum  aut 
alierum,  Abdiam  puta,  aut  ionam,  se  ait  prae  mani« 
bos  tunc  habere,  sed  multa  alia,  el  de  opere  Prophe- 
tdi  \n  iiniversum,  quae  necdum^  inquit,  expleia  $unt* 

V.  Atque  his  quidem  totus  concluditur  CaUlogtis 
operum ,  quas  abs  se  ad  annnm  usqiie  Theodoeii 
Principi$  decimum  ^iiarliim ,  sive  Ghristi  592.  lucu- 
braia  S.  Pater  recensuit.  Quas  subjungunt  aliac  cjus 
Giiafogi  editiones,  Advereum  Jotitdanum  libro$  duot^ 
eiad  Pammachium  Apologetieum  ef  Epitapluum/m 
Mss.  antiquioribus  et  melioris  not»  non  habentur , 
seque  produnt  alicna  manu  adsuta ,  ut  suo  loco  os- 
ieiidimus,ex  Pra;fatione  Gommenurioruni  in  ionam. 
Nondom  certe  fueranl  abs  Hieronymo  adomala,cum 
eimi  librum  dc  viris  Illustribus  scriberei.  Hic  igiiur 
postremus  liber  esl  ex  bac  serie;quem  staiim  a  quin- 


M 

inlerpretaikme  emkll,  a«t 
veriusquo  opns  illud  Propbeule  inlerrapil,  utbHidaia 
Prsfatione  in  iouam  tesutur «  Poetquam ,  inqaiens  « 
quinque  Prophetae  inierpreialue  itim,  Mieketum^ 
Namm^Aba£uc,Sopho9ttam^et  Aggmum^  aiio  opera 
deieniue,  non  potmimpiere  quodceeperam*  Scripei  enim 
iibrum  de  Viri$  lltuetribue^  elc.  Aique  ut  nihil  de  aii* 
110  dubiies ,  Um  in  exordio,  quam  sub  libri  iinem , 
annum  laudat  decimumquartum  linperaioris  Tbeo- 
dosii,  qiiem  Iste  a  Galendis  Februariis  iniit,  et  diidum 
nos  aerae  Ghristianx  39i  diximus  respondere.  Ad  id 
operis  auctor  aique  hortator  Hieronymo  fuit  Dexter, 
Sanctus  Pacianl  Barcinonensis ,  ut  Baronius  quidein 
autumat,  fllius,  vir  certe  primarius,  et  qui  PrmfeeiU" 
ram  admini^irauit  PreeiorH^  quod  ipse  prodil  sanctos 
Paier  libro  secundo  contra  Rufrinnm,  atqoe  ex  codi- 
cis  Theodosiani  prosopograpbia  maxime  perspicuum 
ost.  Accepit  vero  Nostcr  bauc  9imfw  eo  libentius. 
quo  sibi  pateniiorem  viam  sierni  sensit  ad  retunden* 
das  Gentiiium  adversus  Ghristiaiios  oblrecutiones . 
etGelsi  cum  primis  iiiliani  et  Porpbyrii,  qoos  raW- 
do$  adver$u$  Christum  canee  vocat,  eorumque  secU« 
torum  inaledicu  et  scripia  rcruianda » qui  temere 
blalerabant,  Eccledam  nuUo$  Philo$opho$  ei  eioquait' 
te$^  nultoe  habui$u  Doeloree,  Quam  porro  egregie  pro- 
positum  sit  persecuius  ,  et  quanam  Scriptorum  QOft 
modo  ante  se  ferme  omniiim ,  sed  eorum  eiiain  ex 
p:ir^,  qui  adviverent,  volumina  vel  suis  ipse  oeulia 
perlusiraverit,  vel  certe  nou  satis  ad  Cerendum  da 
illis  judiciuin  babuerit,  ex  ipso  disces  immeosae  pn^ 
pemodotn  erudiiionis  Libro,  quem  articttlis  GXXXV. 
sive  capitibus  per  siugula  Auclorom  nomiua  ei 
scripta  absolvit.  Nam  quod  noimullos  praeteriit,  velut 
Aibenagoram,  Hermam,  atqoe  alifm  quempiam,  ea 
causa  videtur ,  quod  maluerit  de  non  satis  sibi  no« 
tls  silere ,  qoam  temere  aliquid  pronuniiare.  Gaete» 
Urum  ne  longiores  aequo  nos  hisce  perseqoendis 
videamur,  quae  olim  in  prasfixa  eidem  Libro  admo- 
niiione  per  partes  animadvertimus,  accipe  quae  S. 
ipse  Auctor  de  ea,  quam  fecisset  ilti  in^criptionem» 
deque  ejus  qiiodammodo  indole  ac  natura  ad  Ao- 
gustinum  Epistola  CXll.  rescribens  docet.  Diei$  aece^ 
pi$$e  le  librum  meum  a  quodam  fratre,  qm  titulmH  non 
haberet^  in  quo  Scriptoree  EccU$ia$lieo$  tam  Grmcoe , 
^ttom  Latino$  enumeraverim  :  cumque  ab  eo  quareree, 
ut  iui$  verbie  utar ,  ciir  liminari$  pagina  non  e$$ei  in^ 
$cripta^  vel  quo  centerelur  nomine ,  re$pondi$$e  appet-' 
tari  EpiUphium  :  et  argumentarie  quod  recte  $ic  voca» 
retur^  $i  eorum  tantum  vel  vita$,  vet  $eripia  ibi  legi$$e$^ 
qm  jam  defuncti  e$$eni ;  cum  vero  muliorum  ei  eo  iem-' 
pore  quo  ecribebatur^  et  nune  usque  viventium  comme" 
morentur  opuecula^  mirari  ie  cur  ei  hunc  iilulum  im^ 
poeuerim.  Pulo  inleliigere  prudentiam  tuam ,  quod  ex 
opere  ip$o  iitulum  potuerie  intelligere,  Legitti  enim 
ei  Grmco$  ei  Laiino^^  qui  vita$  vivorum  iUuttrium 
deecripuruni,  quod  numqmm  EpiUphium  hvAc  operi 
in$crip$erinl ,  $ed  de  lllustribus  viris ,  verbi  gratia  Du' 
cibue ,  Philotophit ,  Oratoribut ,  Oittorici»  ,  Poelit » 
Epicit,  Tragicitf  Connci$,  Epilbapbium  autem  j^oprie 


17 


S   NIERONYMI  YlTiL 


mnhUur  «opMMrttm,  pioi  ^Mm  in  dQrmitiane  ioncim 
m$me€im  Nepotiwu  Pralk^tm  aUm  feciiu  m$  nc9i. 
Er§$  Me  titer^  tml  de  lllusirilNis  ¥iris,  vel  ffrejme  de 
Scriptortbus  ficdesisslicis  appeUandui  esi :  lieH  n 
pierieqne  emendalcribui  imperiiii  de  AactorilNis  di' 
taiur  ineeripiui, 

CAPUT  xxni. 

I.  Joviniani  kccredm  S.  Paier  impugnat  duobue  iibris. 
II.  Quibui  dum  virginilalem  extollit^  nuptii$  detm- 
here  visus  est,  111.  Scribit  adeo  pro  iisdem  suis  libris 
Apologeticum  ad  Pammachium,  IV.  Item  ad  Do^ 
mnionem  eadem  de  re.y.Literis  quoqne  Desiderii,  ui 
el  proposiUs  sibi  ab  Amando  qutBsiionibus  respondet* 

I.  Yisdum  Gentilium  cslumniis  erudilo  illo  de  Viris 
illttstribus  libro  Hieronymus  satisrecerat,  eum  eodem 
hocce  snno  592,  siyeinitio  insequenlis,  ut  ex  laudata 
sxpius  In  Jonam  Praefatione  eolligimus«  difnciliorem 
multo  laborem  subire.elcnm  bxreiico  homine  congredi 
<^iusest.  Jovinianusdives  monachus,  qutid  satis  di- 
ctu  est,  ut  hominem  neqaissimum  inielligas,  luxuidedi- 
tos  in  tantumac  dis80lutns,ul£;Na(nf«C/irts<m}iortcm 
menierit  audire,  basresim,  qiia  vitae  susconsueludi- 
nem  excusarevlderetur,sive  intulit  primus.sive  olim 
extinctam  post  Basilidem  instauravlt ,  aique  editts 
Commentariis ,  ut  latlus  serperet ,  Romanis  aiiribus 
insihiiare  couiendit,  vulgaris  plane  bomo,  nec  elo* 
^ueiis  nec  emdltus,  sed  dicacitate  aiqne  arroganti:i 
nemini  posiponendus.  Nefariae  doctrinae  caplta  baec 
erant .  Primnm  Virgines,  Viduas,  et  Mariias,  qua  semel 
in  Christo  totm  satii,  si  nen  discrepent  cmteris  operibus, 
efusdem  es$e  menli.  Altenim ,  £os  gtii  p/«iia  fide  in 
Baptismate  renati  sunt ,  a  Diabolo  non  posse  subverti. 
Tertium,  Inter  abitineniiam  eiborum^  $t  cum  graiiarum 
aeUone  perceptionem  eorum  ,  nuilam  esse  disiantiam, 
Dtehiqoe,  Esse  omnium  qui  suum  Bapti$ma  $ervaverunt 
unam  in  regno  emiorum  remunerationem,  S.  Angiisti- 
nns  diias  ei  praeterea,  easque  rermc  exitiosiores  bln- 
sphcniias  impuiat ,  qiiarum  altera ,  Omnia  peccata 
esse  paria  :  altera ,  Deiparam  Virginem  Christi  ma« 
irem ,  non  in  concipiendo  quidem ,  sed  in  pnriendo. 
fuisse  violalam,  Veruin  bncc  duo  sunt  qui  rutnore 
tantum  populari  jaclata  de  Joviniano  exisiiinent, 
praeserlim  cum  peculiart  abs  Hieronymo  responsiotie 
non  refulentur.  Attamen  prlmiim  consectarium  ejus 
videtur ,  qnod  de  meritorum  aequalitate  baereticus 
asserebal  :  alterum  ex  S.  quoque  Arabrosii  Rescripto 
evinciiur,  ab  illo  cjiisqne  asseciis  imple  assertum , 
Virgo  eoncepit ,  sed  non  Virgo  generavit.  Isliusmodi 
vrnena  novus  Ecclesiarum  magister  Romanis  propi- 
nabat ;  ct  quemadmodum  usuvenire  solet,  cum  vitiis 
fraena  laxanlur,  nt  Augustini  verbis  uiar ,  iantum  va- 
iuii  in  urbe  Roma^  ut  nonnuilas  etiam  ianetimoniaUi , 
de  auorum  pudicitia  iUipicio  nutlaprmceiserat,  dejeeisie 
in  nuptiai  dicereiur ;  et  virorum  eiiam  ianciorum  iau" 
etum  cmtibatum  commemoratione  fratrum  et  eompara' 
iione  frangeret  {Retraet,  lib.  II),  Qiiin  eliam  asseclas 
habuit  aiiquantoi  Romanoi^  ut  in  Syricii  epistola  scnV 
bitur,  lum  alios,  qoos  Hieronymus  ibi  notat,  ubi,  Ne 


gteneris,  ail,  quod  nmiiei  dkdpidei  kakea$  :  lamelsi 
neminem  e  $ae€rdetibu$  (qood  AogQStinas  lestatur) 
neque  aUcufme  nominis  C/mos  {Lth,  II )  trahere  ad  se 
am|uam  potuerit. 

11.  Porro  autem,  adnliente  cnmprlmis  Paiiimaehio 
{Chrielianorum^  ut  Hteronymas  loquitar ,  no^titsMino , 
ei  nobitium  Chrinkmli^mo)  aliisqoe,  ut  Syricius  ait, 
fideiiieimii  Chriaianii  virii ,  genere  eptimii ,  letigione 
prmetarii,  fuerat  de  Romani  PontiAcis  senteniia  da- 
mnaliis,  ejusqoe  icriplura  herrifiea  iurerdotati  jwHcie 
deieetu  divinm  tegi  eeniraria^  i^iuaii  ienieniia  deieta, 
Sed  et  Roma  expulsus  cum  sols  Mediolanom  com  se 
recepissei,  coilccta  ibi  Synodos  ittoi  emmum  ex$eera» 
tiene  damnato$  Mediotanenm  ex  urbe  quaei  prefugee 
reputii,  Deniqiie  et  Imperiali  Rescripto  in  eum  vide- 
detur  animadversom  Lege  53  Codicis  Tbeodosiani 
Tii.  V.  de  H^creticis ,  de  qua  nos  plura  in  praeflxa 
Hieronymianis  libris  Admonltione  dispotavimus.  Ni« 
hilo  tamen  secius  cum  ejiui  irritamenta  nequitiae , 
scripta,  inquam,  Joviniani  vulgo  prostarent ,  fortasse 
eiiam  avidius  legcrentiir ,  uipote  quae  frena  vitiis 
adimerent ,  «aitcit  ex  Roma  fralree ,  et  Pammachius 
cum  priinis,  istos  hxreiici  Commentariotoi  ad  lliero* 
nymiim  transmiseruni,  rogantee^  ui  eorum  ineptUe  re- 
epondereit  et  Epicurum  Christianorum  Evangetico  atque 
Apotiotico  vigore  eontereret  {Lib,  I),  Quod  praesiare  ipse 
post  paueoi  admodum  diei  nggressus,  initio  statlm 
profe '  us  est ,  mutto  sibi  esse  difficitius^  scriplionein 
illam,  ciijus  tanta  erat  barbariaet  tantis  viliiitpurcii- 
iimui  iermo  eonfusui,  nosse  quam  vincere.  Evicit  nu« 
tem  duobus  libris ,  quoruro  priore  primam ,  altero 
trcs  alius  Jovlniniii  pn  positiones  exagilni,  aique  iia 
hominem  innumeris  Scriptiirt-e  diviiiae  locis  obniil, 
pninigatqiie  bisiorinrum  lestimoniis ,  et  Philosopbo- 
rum  sentenliis,  ut  iiullum  ei  leliquum  eflugium  fuciat. 
Erat  boc  tameii  opus  perquam  dirOcile  ,  quemadino- 
dumipseeiiam  Aiigustinusolim  animadvertil,  aDquan- 
tem  nuplias  virginitaii  refellere ,  ut  ne  isias  repre- 
benderc  viderelur,  qui  merilam  ei  Tellel  p:ilmaro 
defcrre  {Reiraci,  EAb,  II,  cap,  22).  Jactatum  quoque 
tunc  vulgo  ( versipellls  enim  haereticus  ita  blandls 
illecebris  mulloru:ii  aiiimos  fascinavcrat)  noti  po^se 
illi  llieronymum  respoiidere  eum  taude^  ted  cum  vitU" 
peratione  conjugii.  Ad  baec  supereranl  Maiiicliaei , 
qui  nupiias  damnabaiit,  in  eoque  niuUuin  pcriculi 
subernl,  ne  dum  loius  iu  Virgitiitniis  commcndatione 
S.  Pater  versarclur ,  favoris  iu  hanc  secinm  su>pi  - 
cioncm  iiijiceret. 

III.  Satis  adeo  bcnc  ac  snpienter  si  quid  alias,  et 
vcrbis  haiid  sane  paucis  ipso  libri  prioris  cxordio  nb 
ea  sibi  llicronymus  suspicione  cavit,  qua  conjugia 
damnarc  vidcrelur,  palam  proressusnon  ignoraresi^ 
cum  Apostolo ,  Honorabilci  nuptiai^  et  thorum  imma' 
eutalum,  Nibilominus  cum  libri  allali  suiit  Romam , 
facile  quod  laiius  pro  virginilate  disseruerit,  iniquior 
in  niatrimonium  visiisest,  et  iioii  a  laicis  modoalqoe 
indoctis ,  sed  a  Glericis  quoque  et  monachis,  liitera- 
tisque  bominibus  male  audiit ,  eaque  passim  aspersus 
est  nota.  Fuil  inter  cxieros  rumigcnilus  nescio  qois 


89 


S;  UtCUOnYill  YITA. 


iDOiiacJius»  qui  per  mpmiorum  ehrculosy  iiiii/jereii/tf- 
rumqHB  9\»fi.n69m^  adversuin  iilum  concionarelor* 
ejusque  Ubros  canino  dente  roderel^  laeerarel^  eonvelti' 
ra,  Painmacliitis  bi^  se,  quoad  eju8  fleri  poierai,  ob- 
irectalionibus  objiciebat,  et  convicia  concoquebat, 
quibua  amicum  suuro  advers®  |>anis  hominea  onera- 
iiant.  Ad  eitremuro  cum  et  sibi  parum  his  proiicere 
videretur,  exemplaria  Hieronyroiani  bujusce  operis, 
quanta  invenire  poiuit,  undecumque  coiiquisita ,  slii- 
diose  subtraiit,  deditque  ad  ipsum  Hieronymum  litie- 
ras,  sive  iit/erro^oit»,  ut  quod  obscururo  videb;ilur« 
clarius  edissereret,  ut  ex  Epistola  ILVHI.  colligere 
esl,  sive,  ul  ex  sobsequenti,  arguent,  quod  sibi  mtnos 
placnisset  :  alicubi  enim  se  qnoque  ip^um  offensum 
iionnihil  indicat.  Libellos  quoque  subtractos,  ut  no- 
biis  locls  emendarenlur,  ad  eum  remisii.  Mem  ferme 
prjcstilit  aliquanto  post  Doinnio,  qiii  ct  censiiras 
rabulae  ejos  monaclii  supcrfus  mcmornti  addidil, 
eaque  loca  qute  tcandahm  quibusdam  facere  videban- 
tur  excerpta  de  volumine  per  ordinem  digestil^  potcent, 
utvet  entendarei,  vel  exponerei. 

IV.  Et  saiie  maluisset  i|)se  elinm,  ut  videlur, 
S.  Pater  nioreni  amicis  suis  gerere ,  et  quae  illos  mo- 
vebaiil ,  loca  ad  eoruin  ingeniuni  inlerpolare.  Veriim 
ininime  id  jam  licebat,  quod  longe  niniium  laleque 
per  ainicos  perque  aemulos  diffusa  jaindodum  ejus 
operis  exemplaria  apud  orones  essent.  Quamobrcm 
ad  Pammachiuro  rescribens»  De  oputculit^  aii,  mm 
(ontra  Jovinianum,  quod  e$  prudenler  el  amanier  fece" 
rit  exomplaria  tubirahendo  ^  opiime  novi»  Sed  nihil 
profuit  isia  dUigeniia^  eum  aUquanii  ex  Vrbe  venienlet 
mhi  eadem  iectilarent,  qua  te  Romm  excepitte  refere- 
bant,  In  hac  quoque  Provincia  jam  libri  fuerant  divui* 
gaii,  ei  ut  ipte  tegitti^  Nescit  vox  niissa  rcverti.  Non 
sum  tantcB  feUcitatit^  quentO!  plerique  hujut  temporit 
Tractaioret,  ut  nugat  meat  quando  voluerim^  emendare 
potsim,  Statim  ui  aliquid  teriptero^  aui  amatoret  ma^ 
eut  tnWff j,  dieerto  quidem  ttudio,  ted  pari  certanune  in 
vulgus  notira  ditteminani,  ei  veiin  kude^  vel  in  vi/u- 
peraiione  mimt  «im/,  non  meritum  tlilif  ted  tuum  stO' 
nwehum  oequentes»  Itaque  quod  solum  facere  polui 
ApologeliemH  iptiut  operis  libi  np^nfdtimveit  quem  cum 
Ugeri»  ipse  pro  nobis  satisfacies ;  aut  si  tu  quoque  na- 
rcm  eoniraxerit^  iilum  Apostoii  irc^cxoffiiy,  in  quade 
wginitaieei  nupiiisdispuiai,  aUter  disserere  eompeUeris* 
Ad  Domnionem  quoque  de  roaledico  illo  inonadio 
loqiieiis ,  Utiquef  ail,  m  errare  mearbitraius  est,..  d«- 
buii  vei  arguere^  vel  interrogare  per  Uteras  :  quod  vir 
eruiUtut  et  nobiUs  fedt  Pammachiut^  eui  ego  AntX^yviA'- 
^Dv,  til  poiui^  ei  EpittoUt  disserui  longiore,  quo  unum* 
quodque  aenm  tHxerim.  Nimiruro  qua  pnecedit  pr(»xi- 
me,et  numero  XLVIIlin  reeensione  oostra  pnetiolalur 
ad  Pammacbium  Epistola  9in€Xoyinixo ,  sive  siios  de- 
fendiioonlra  Joviuianum  Iibro8,eo  noniine  iradiictoe 
invkliose  ab  emotis,  quod  niroius  in  coromendaiione 
Virginitatift,  iniquior  io  nuptlas  sit  visus.  Ea  de  cauaa 
etiam  Uber  ApoUgeAeus  iiiscripius  est.  Sunt  autem 
qui  velint,  fuisse  de  obtrecuiorum  ejos  nomero, 
ia  qoen  pK«Mlpoe  meole  alque  animo^  Apologeticum 


Jibrum  bnneseribena,  insisteret,  Peiaglom  :  quem 
certe  Joviniani  disclpulom  coiiceptis  verbis  in  Pftefa- 
li»ne  primi  In  Jereniiam  Commenlaril  vocai .  Preeier" 
eo ,  inquit,  in  Joviniamgm  uolumina,  in  quibus  doiei 
( Pelagius  utique,  ut  ez  prftcedeniibua  liquet )  virgi" 
niiatem  tmptiit,  ei  nuptias  digamia,  digamiam  polgga* 
mite  esse  preektam.  fiee  recordatur  stolidiuimus  ^  ei 
Scotorum  puliibus  ptwgravatus^  nos  in  ipso  dixisse  ope^ 
re^  Non  damno  digamos,  imo  |ec  trigamos,  el  si 
ficri  potest ,  ociogamos  :  ptus  aliquid  inferam ,  etiani 
scoriaiorem  recipio  poenitenlem.  Quidquid  xqmili- 
ter  licel,  xquali  lance  pensandum  est.  Legai  ejusdem 
operis  Apohgiam^  quam  ante  anuos  piunmef  advertue 
magisinm  ejus  gaudens  Roma  euseepii  :  et  tune  em'- 
madvertei^  aUenis  te  vocibut  blasphemare^  etc.  Qoin 
ciiam  inter  Pelaginmc  baereseos  pr.TCursores  JouiniU"  * 
num  in  Prologo  Dialogi  adversus  Pelagianos  recenset, 
et  sub  iiiitium  libri  terlii,  iVo»  erubetcit,  inquil,  «s* 
plotam  atque  damnaiam  Joviniani  tententiam  tequit  £i 
iUe  enim  hit  UtUmoniis,  tmtque  nititur  argumen^t^ 
imo  tu  iUiut  inventasectarie,  Miiiime  binc  taroen  eon- 
ficias,  fuisse  in  Joviniani  diaciplina  Pelagiom,  atqoe 
hunc  abs  Hieronymo  iibrum  Apologetieuin  adversus 
euin  potissimum  scribi.  Si  discipulusille  dieendus 
esl,  qui  senientiam  alicujus  aliquam  atqueex  parte 
ampleciitur,  quicuinque  litteris  damus  operam,iio- 
^lri  invicem  cliscipuli  sumus.  Sed  beiie  profecio  est, 
qiiod  ex  laudato  Inco  intelligimiis ,  multo  fuisse  S» 
Doctorem  meliore  fortiina  usum  io  hoc  conscribende 
iibro,  qtiem  gaudent  Roma  tuteepiit  et  quo  adee 
omnes  iiispersos  libris  contra  Jovininniim  naevos« 
omnesadversariorum  calumniassustiiiii.  Kihil  reven 
ex  his  libris.quod  criniinarcuir ,  HiifOnus  escepil, 
qui  niillam  n<»n  llieroiiymo  deirabendi  ansam  ei 
ejus  cxteris  fcriue  omuibus  scriptis  avide  arripuil. 
Alterum,  cujus  ab  ilio  testimonio  admoneremus, 
lempori&noia  esl,  juncla  rerum  quas  hactenus  edis- 
seriinus  hisloria.  Nam  itisos  quidem  contin  Jovinia^ 
nuin  libros  anno  S93,  aut  proxime  superiore  ad  exi* 
titm  vergente  fuisse  elucubraios,  nibil  est  dnbiunK  Id 
nos  ex  eo  dudum  evicimus,  qiiod  minime  ihtos  recen- 
seatin  suarum  lucubrationiim  Catalogo,  quemadan- 
num  usque  392,  Theodosii  Principis  decimumqiiarluro 
produxit,  memoret  vero  hi  aliis  libris,  tainquam 
proxime  ab  illo  adomatos.  Scripsi,  iitquit  in  Pr%fa- 
liune  Commeniariorum  in  Jonam,  Ubrum  de  Viris  ll^ 
Uutribus^  et  adversum  Jovinianum  duo  voluntina^  ^po* 
logeticum  quoque ,  et  de  Optimo  genere  interprelandi 
ad  Pammachium.  Porronestaiim  a  libris  conlra  Jo- 
vinianum  putes  conscriptum  Apologeticum ,  monel 
Epistoia,  quae  huic  Juncta  est,  XLIX.  ad  Pammachinm, 
quanlum  iniercesserit  temporis  intervalium,  com 
diu  se  aii  S.  Pater  quereias  smulorum  dissimulassob 
suosque  ila  latius  divulgatos  libros»  ut  aUquanti  ex 
Vrbe  venientes  sibi  tectitarent^qum  Rommexeepissere^ 
fer^ant.Hxc  nobis  onins  circiter  annt  inlerroedii 
spatium  indicare  visa  suiil,  adeoque  vel  ad  bujus* 
met  anni  595  finem,  vel  inseqoentis  initlum  Ap^ 
logetirom   hunc  libmm  dlximus  esse.relerendom. 


•1 


S.  niERONTMI  ViTA. 


n 


ttdnc  iirosifiie  ftd  DofHnioDem  Epittola  tecnu  est. 

V.  Sed  ei  alias  per  idem  lempus  Cpisiohs  ad  va- 
rioa  dedil.  Rarum  ona  est  XLVII.  ad  Deaideriom , 
qn»m  et  paolo  ante  scripiam  erisiimamus,  qoam  sty- 
liim  contra  JoTinianam  acueret.  Hlc  autem  ille  idem 
videtor  Presbyter,  qnem  olim  diximus ,  abs  llicro- 
nymo  peliisse ,  ui  tramferret  in  Latinam  lingnam  dt 
Bebrasa  sermone  Pentateuehum ,  et  cui  re  ipsa  in  Ge- 
nesim  Praefatio  in^ritiilur.  Gtim  Rom»  per  occasio- 
nem  nescio  quam  versaretur,  denuo  S.  Doctorem  ro- 
gaTll ,  ut  suorutoi  opcrum  exemplum  ad  se  aliqood 
mitceret.  Cui  nosier  respoiidtt,  ncscire  se,  cum  vul- 
gata  Jam  pleraque  omnia  esseni ,  qoid  mitterei »  ne 
eadem  fartaue  milteret,  gumjam  kaberet.  Librum  vcro 
de  ScripCoribus  Ecclesiasticis  monct ,  ut  apud  Mar- 
ceilam,  aut  Domntonem  legat,  In  eujue  me^  inquit, 
eaUe  wUaminii  ^uan  akartivum  et  minimum  omnium 
ChriUianarum  potui ,  «^i  nuki  neeesee  fuit  utque  XIY. 
annum  Theodom  Printipit  qum  teripeerim  breviter  ad- 
mtara  :  quem  lihrum  eum  a  supradictis  eumpserie^ 
quidqmd  de  indice  ndnut  habuerit^  pauiatim  teribi  fa^ 
I,  st  toluerit.  Nibil  praiterea  de  libris  iii  Jovluia- 
aut  de  Apologetico  pro  iis  adjecit :  ex  quo 
eoHigere  non  immerito  licet,  noiidum  hxc  fuisse 
oposciila  elucubrata  :  tametsi  fieri  potuisse,  non  dif* 
fliemur,  ut  lusc  babere  jam  apod  se,  utpote  recens 
seripta,  et  qnae  masime  Roms  in  omnium  ore  esscnt, 
suieniet  liieris  signiflcaverit  Deslderios ,  qoorom  oc- 
casioiie  alia  abs  Hieronymo  peteret.  Utot  vero  se 
res  haboerit,  neqoe  ante  annum  595,  ncqne  post  In- 
scqoeiitem  datam  liaiic  fuisse  Episiolain ,  argumen- 
tom  hoc  ipsuni ,  totusque  ordo  rerum  persuadet. 

Yl.  Sed  iitique  insequenli,  sive  anno  594.  sex  alias 
Epistolas  credl  ab  Hieronymo  scripus,  par  est.  Ex 
liis  prasfert  eiiam  nescio  qiiam  sHatis  prsrogativam 
quinquagesima  qirinta  ad  Amandum  Burdigalenscm 
Presbyterum  pobtea  Episcopum ,  in  qua  tribus  ab  eo 
propositis  ex  novo  Testameoio  qua^stionibus  respon- 
dei ,  alqoe  illt  pr&terea,  qoam  reperit  adjonctam  in 
brevi  ch;irlola,  Uirum  muHer^  reiicto  viro  aduitero  et 
eodomita^  et  aUo  per  vim  accepto^  pottit  abtque  peeni' 
tentia  eommwncare  EccletMB^  vivente  adltue  eo,  quem 
priut  reliqtterat.  Enimvero  qood  ejos  nollam  in  Ca- 
lalogo  mentionem  faciaf,  manifestom  est ,  post  an- 
nom  592,  qoo  liber  ille  prodiit  in  locem ,  hanc  fuisse 
diicubralam ;  neque  enira  Epislolam  unti,  el  sacra- 
ruwmaximeliterarumexegeticam,  caeieris  accensere 
praetermisisset.  Alia  ex  parte ,  quum  io  tertia  qo»* 
stione  (qoam  aliqui  codices  alteram  ad  Amandom 
Epistolam  inscribont)  de  corporom  resorrectione  dis- 
putans,  deqoe  senso,  qoo  Ghristos  Deo  Patri  omnia, 
seqtie  tandem  tpsom  dicitor  sobjectoros,  ita  senten- 
tiam  snaro  e:plicet,  ot  ad  lobricam  Origenis  interpre* 
lationem  videator  accedere,  satis  manifesto  apparct, 
hanc  antea  diciasse ,  qoam  se  in  Origcnem  adversa- 
riom  intenderet,  post  Epiphanii  videiicet  adventom, 
de  qoo  roox  erit  dicendi  locos,  atqoe  adeo  cirea  annl 
5fU  mediom.  Reliqoas  porro  per  comdem  honc  dixi- 
mos  leniporls  trictom  scriptas  :  iUam ,  inqoam  ,  ad 


Nepotianom  de  Clericorom  vita,  doeum,  Deus  bone, 
et  laborio!»am  Epistolum ,  cojos  ipse  annom  voluti 
diglto  sub  flnem  notat,  obi  ait ,  Coegitti  me,  lapdnto 
Jam  virginitatit  Libelto,  quem  S.  Euttochio  Romastcri' 
pteram  pott  annot  deeem^  rurtu»  Bethletm  ora  retarare. 
Tom  subsequentes  doas  sub  numerts  Llll.  et  LIY. 
qiiarum  aitera  ad  Paulinum,  initia  Conversionis  ejos, 
sive  perfectioris  arreptje  vit«  (qoas  nimirom  boic 
anno  594  depotator)  laudat :  allera  ad  Furiam ,  qoa 
se  testauir  ante  ferme  bienmum  Ubrot  contra  iavmia» 
num  edidisse :  qo»  ejusdeni  anni  ad  floem  properan- 
tis  nou  est. 

CAPUT  XXIV. 
L  RecMtparumpera  Rufini  amieitia  deelaradone  eua 
quadam  in  Origenem,  H.  Qum  in  apertam  »muitatem 
abii  oecatione  adventut  S.  Epiphanii  Jerotolgmam. 
111.  Bine  primordia  tchismatit  Jerototymitam^  cujut 
preutringitur  hittoria.  IV.  Noster  ab  Epiphanii  par- 
tibus  stat  conlra  Origenisias^  Rnfinus  Joanni  Jeroso» 
Igmitano  adhmrH.  V.  Distidii  aucla  occasio  ordina- 
Uone  PauliniatU  fratris  Hierongmi  ab  Epiphanic  fa- 
cta.  VI.  Jtem  acrius  ob  ejusdem  EfnphanU  Epistolam 
ad  Joannem  Grasee  scriptam^  quam  Bierongmus 
Latine  vertH^  atque  alia  ad  Pammachium  Epistola 
defendii, 

I.  Ea  erat  ad  hsc  osqoe  tempora,  aoteerte  proxlne 
praecedentla,  Hieronymom  Inter  atqoe  RiilOnom  ne- 
cessitodo,  qo»  Christianis  omnibos  exeroplo  eaaet« 
et  nemo  non  admiraretor  l<im  earas  (ot  ioqoilur  Ao- 
gostinos)  famitiaresqHe  personas^  cunctis  pene  EeeUsiis 
notismso  amidtia  vineuto  copulatas  {Epis$.  CX).  Rebua 
nempe  cseteris,  qoibos  par  nectitor  amiciti»,  ot 
nenipea  prima  osqoe  adolesceiitia  joncu  sit,  et  ma- 
gnisotrinqoevirtotibosinnotriu,  loci  proxliiiius  ao- 
cedebat,  (jamdiii  enim  Jerosolyms,  obi  et  Presbyteri 
ordtnem  sosceperat ,  Rufilnos  morabator)  ot  conve- 
nire  freqoeniius  posseni,  deqoe  pari  ferme  viUe  iiisti- 
toto,  ac  ratione  stodiorom  froi.  Qoid  qood  Origenia 
ingenio  oterqoe  plorlmom  deiectabator,  tameui  di- 
verso,  ot  roox  dlcemos,  intelleeto  atqop  animot  Gon« 
tigitvero  (annos  tonc  agebator  593)  ot  Jerosolyroaro 
adveniens  Aterbios  nescio  qois  una  oom  aliis,  dicam 
ex  eo  diceret  Roflino  gravissimam ,  qood  Origenem 
sectaretor»  eaqoe  criminatione  Hieronymon,  otpote 
Rofllni  intimom,  et  oliro  Adamantii  praBConem  obvol- 
veret.  Hinc  prima  mali  labes,  et  disoordlarom  torbo : 
Hieronymos  enim  qoem  non  iu  Origeniafue  doctrinm 
adroiratio  cepcMt,  ot  non  siibindeiBtelligeret,  ab 
ejos  sibi  esse  erroribos  roetoendom ,  ^orare  palam 
ejus  aoctoriutem ,  eiqoe  erranii  nontlum  remitiere , 
nihii  dalHUvit.  Rofflnos  e  eontrario  haod  aatis  seiens 
stodiis  sols  moderari ,  clausos  domi ,  ne  videre  qoi- 
dem  Aterbiom  ansos  est ,  damnari  aotem  ah  amico. 
Adamanlium,  perqoam  a^  lolit.  Rein  narrat  S.  ipse 
Paler  loculentissimis  verbis  lib»  Hf.  Apologiae  :  Quis^ 
inqtiiens ,  Aterbii  eonlra  10,  et  eettarorum  rabkm  con* 
cilavit  ?  Nonne  ilte  esi  qui  et  me  hmretiesm  a»  tuis 
amiciliis  Judicabat  ?  cum  satisfeciuem  dammtUme  do* 


93  S.  niEftONYMl  YITA 

pnatum  Qrigemi^  tu  ciau$u$  donti  humqHam  eum  vidert 
ttUiUM  e«,  ne  aut  damnare$  quod  nolebat,  aiU  aperte  re* 
ttUene^  hcBreuot  invidiam  tuitineres.  An  ideirco  tettit 
eonira  le  eue  poterit^  quia  accutator  tui  ett  ?  el  paiKis 
iiilerjectis  :  Acerbiut  eontra  te  latrabat  Jerotolymitf  et 
iittt  cilo  abiittet,  teneittet  baeulum  non  lilterarium^  ted 
iexterw  tum^  quo  tu  canet  abigere  contuevitti. 

n.  Haec  igitur  prima  Hieronymi  in  Origenem  de« 

clantio,  non  param  RufOni  ab  eo  animnin  avertit , 

cui  ob  id  maxime  visus  est  mutnam  amiciliam  l«de- 

re«  qaod  ne  ab  sui  amicitiis  ille  bsrelici  notam  su- 

biret»  damnatione  illa    dogmatum   Origenianorum 

caTisse  proflteretur.  Non  diu  autem  bac  finestetit 

malum  ,  anno  enim  inseqnenti  sive  394  boc  nimi- 

ram,  ad  quem  nos  vilae  Uieronymian»  scries  de- 

duxiu  in  apertsim  simultatem  abiit,  rixisque  atque 

odiis  gravissimis  utrinque  czarsiL  Facti  occasio  aique 

bisioria  iu  babet.  Gum  aegreadmodum  ferret  S.  Epi- 

pbanias  Salaminae  Cypri  EpiscopuSy   partiarios  Ori- 

(enis  pervagari  latius,  jamque  sciret,  ipsum  Ecclesi» 

ierosolymitans  Antistiteni  Joanocm  in  eorum  per- 

tractum  partes,  gliscenli  in  dies  malo,  ut  maturius 

Qccurreret,  circa  dicti  anni  Pascba  Jerosolymam  ve« 

nit.  Exceptus  ab  Joanne  bospitio  et  mensa ,  blande 

illum  pro  eo  ac  debuit»  erroris  commonefecit :  quod 

umen  adeo  videtur  Joannes  parnm  cnrasse,  ut  neque 

animum  adverterit  {Ex  Ejntl.  LXXXIi.  et  lib.  contr. 

Joan.).  Ita  enimvero  conciliari  posse  antutmo,  quod 

post  ea,  cum  pabim  in  Ecclesia  correptus  est ,  ve- 

bemeoter  doluit,  et  Jurejurando  arQrniayit,   nibil 

primo  secom  ruisse  ea  de  re  locutum  Epipbanium : 

id  quod  falsi  arguit  Hieronymus,  conirarium  cvin- 

cere  se  posse  affinnans  adductis  tcstibus,  nlsi  Epi- 

scopum  perjurii  reum  agere,  neras  putarei.  Itivisil 

deinde  ilie  et  Hieronymum  nostrum»  apud  quem  etiam 

divcrsalum  faisse,  postea  dicemus :  lum  Ruffinum 

saiis  diligenter,  quem  maxiroe  sciebat  erroribus 

Origenis  irreUium,  et  quem  at  facilius  dedocerety 

ac  saniorem  ad  mcnlem  ut  retraberet ,  ad  pacis 

quoqoe  oscuUim»  et  ad  preces  excepit.  Sed  aut  nibil 

proficienSy  aul  certe  paruin  privatis  ejusmodi  adbor- 

lalionibus,  landem  palam  atqtie  in  populi  frequenlia 

ia  Anatiasi,  sive  Templo  Resurrectionis,  magna  aiii- 

mi  contcntioiie  adversus  Origenem  declamavit»  et 

Joannem,  qui  aderat  utpote  ejusdem  doc(rinx  alu- 

mnnm  non  obscure  perstrinxii,  ubi  admonere  eum 

voluit ,  ne  ArU  patretn  ,  Origenem  tciUeet,  et  aliarum 

hmreteon  radicem^  et  parenlem  laudare  iinposterum 

vellet.  His  Joannes  usque  adeo  excandiiit ,  ut  misso 

siatim  Arcbidiacono  silentium  illi  imposiierit ,  ci  ab 

incQspU  publica  concione,  ut  dcsisterei,  iinperarit. 

Dau  baod  multo  post  occasione ,  in  aede  Sancias 

Crucis  omnes  a  se  babiios  sermones  in  Quadragesi- 

ma  (sub  ejus  utique  finem,  aut  certe  noii  mulio  post 

Pasclka  :  ob  quam  caosam  in  id  temfioris  Epiplianii 

Jerosolymam  adventum  rejicimus»  unica  oratione 

complexa5»  non  solum  pro  Origene,  atque  adeo  pro 

se  molu  dispouvit ;  sed  et  Anthropomorpbilarum 

ba;resiin»  qa«  httmanam  Deo  formam  tribuit»  et  Ori- 


U 
genianae  doctrin;e  ex  diametro  opponitor,  aosoi;  est 
pubiice  Epipbanio  objicere.  Statbn  isu  notam  abs  se 
bxreseos  depulit ,  palam  professos  probari  qiiidem 
sibi  Joannis  concionem»  et  damnaUm  ab  eo  bxRf»- 
simdamnari,  velleautemut  vicissim  ab  illo  Orige- 
niana  dogmata  respuerentur.  Verum  Joannes  animo 
rixandi  avido  nibil  jiisi  causas  vindlciss  qoaerebat « 
taniaque  S.  Episcopum  molestia  aifecit,  ut  inde  ad 
fietbleemi  sccessum  abire  coactos  sit.  Et  regressus 
qoidem  est  denoo  Jerosolymam  Aoriatu  ac  precibus 
monacborum ,  ot  iterum  Joannem  de  fide  conveni- 
ret :  sed  cum  vespere  vix  co  accessisset ,  compulaus 
iitde  est  fugerc  sub  mediam  noctem ,  rursumqoe 
apud  Hieronymum  csterosque  solitarios  divertit. 
Tcstaius  tuiic  eiiam  est,  valde  se  CQmmonloius  l 
Joanne  alUsque  parliariis  ejus  babitx,  pcenitere. 

III.  Hoc  discordiarum  turbine  via  muiilebatur.scbi- 

smaii  Jerosolymiuno.  Cum  enim  ab  Epipbanii,  ca« 

tholicis  videlicel  partibos  slaret  Uieronymos,  el.qai 

niagno  nomero  roonachi.  vium  cuni  ipso  Betbleemi 

agcl»nt :  Rufnniis  banc  avide  occasioiiem  in  eum 

vcliundi  arripuii,  qoum  se,  suaroqtie  de  Origeoe 

praBconccpiain  opinionem  tueri  Ecclesi»,  cujus  erat 

clero  adscripios,  jodtcio  licebat.  Adba^slt  iuque  iile 

coniinoo  Joanni ,  cui  etiam  videtur  Origenistarum 

docirinas  propinassiB,  ei  causam  pro  digniute  otqiie 

auctoriuie  sedis,  quara  oblinebat,   promoTendam 

tradidisse.  Neque  boc  sane  Ignorabai  Epipbanius , 

qui  euni,  ut  diximus,  cnm  priniis  convenerat ,  quique 

omne  se  punctum  lulisse  cxi.stim»bat,  si  eiiin  de  tc- 

mcre  suscepto  Origcnis  pairo:;iuio  delerniissel.  No- 

tatum  id  quoqiie  saepius  llierotiyino,  et  iibro  prae* 

aertim  illo  coiura  Joannem,  ubi  bunc  Increpans  que- 

rcnlem,  sibi  privaiim  ab  Epipbanio  «lute  concionem 

publicam  non  fuisse  objectas  Adamantii  partes,  de 

quibus  palam  deuide  illum  accosaverit :  JUe,  ait,6^- 

jeeitte  tc  dicit  ;  tu  negae.  Jtle  ttttet  profert ;  tu  non 

vit  audire  productot,  Jlle  etiamcommemorai^  ALJUM 

et$e  conventum,  tn  pro  utroque  dittimulat.  Et  quis 

iste  aliut    fuerit,    non  alium  scilicet  a  Ruffino» 

explicat  bis  lib.  III.  Apologia;,  Ergo  pollutut  erit 

Epiphaniut ,  qui  tibi  pacem  dedit   et  in  tuo  corde 

dolum  tervavit.  Cur  non  itlud  veriut  tit ,  quod  TE 

PRJMOM  monuerit?  Fiicrat  ctiain  Hiifiinus  ex  I|is, 

qui  Epiphaniuin  in  concione  ilia  pubiica  deriseninl : 

qood  dudum  laiidato  c(»ntra  Joaniiem  libro  exprobMt 

S.  Paler.  Quando,  inquit,  contra  Origenem  in  Eccle- 

na  tua  Papa  Epiphaniut  loquebatur :  quando  tubUliut 

nomine  in  vot  jacuta  torquebantur^  tu  et  Chorut  tuut 

canino  rictu ,  naributque  contractie  tcalpentet  capita, 

delirum  tenem  nutibut  loquebamini^  etc.  Qua;  rur$iiiii 

ipsi  Ruffiiio  impropcrat  Jib.  DL  Apologi».  Simulque 

ri$um  tenere  non  pottum ,  quod  a  quodam  prudente 

commonilutf  in  laudet  Epiphanii  pertonat.  JJic  ctt 

ilie  delirut  tenex,  hic  ett  Anihropomorphiiet ,  etc.  De- 

nique,  ul  gemina  his  alia  pleraque  pra!terniitunius, 

flufflnus  ipsemet  sub  finem  Prologi  in  Apologiam 

Painphili  non  partes  se  modo  Joannis  scqui,  scd 

nec  aliam  lenere  fidem  Jacut,  quam  qn»  Jerosoiy- 


15  S.  fflfiRONVMi  VITA. 

BritalKB  BecletiflB  db  illa  praedicaliaUir.  Bmc^  Inqiiit, 
Jem^lf^mh  in  Eceietia  Dd  a  Saneto  SaewioU  ejm 
iamna  prmdieaiUur.  Hwe  no$  eum  ip»o  et  dtciiHus  et 
ienemus. 

lY.  Afqtie  bttc  lanta  Hieronjrnfi  liilmicoram  con- 
jnnclio,  qnorum  alterum  ir»  impoteiitem  cfTerebat 
gradiis  atictortias,  alieram  offensx  rcceiis  amteitiac 
suspicio.  et  qu:vBtta  vitidictae  opporliiiiitas  asperabat, 
▼ix  diciu  esl,  qoas  S.  l>octori  inolesiias  crcarit.  Ac- 
Cessit  tamen  uiideet  jitre  In  spectem  quxri  dc  Epi- 
pbanio  ac  Uieroiiynio  vi<leri  possent,  aut  saltem  quo 
homm  de  recta  flde  postulationes  eludercnt,  rixa- 
runiqiie  eausam  ointiem,  et  cut)|).im  in  eos  torqiie- 
rent.  Paiiliniani,  iiiquam,  fralris  liicronymi»  ordina- 
lioab  Epiplianio  TacU,  Joanne  ad  ctijus  illc  Iiactenus 
paroetiam  pertinuerat,  iitconsulto.  Iia  vero  licnbuit  se 
m.  lerosofymis  abiens  Epiphanlus ,  iino  aufiigicus 
noctiif  ob  eas  quas  diiinios  caiisa^*  in  Betbleemi 
se  roonnsterio  recepit.  Hutta  ibi  de  turbis,  qnns 
Joaniies  concilarat,  deque  aiispecia  cjus  coinmunione 
eonquestus,  multos  vicissim  c  inoii.'kcliis  conqueren* 
los  audlit,  quod  Presbyterum  non  baberenl,  qui  Sa- 
cris  operaretur  :  et  si  res  ferret»  ut  se  ab  Episcopi 
lerosolyraiiani  communione  sejungerent,  nemo  unus 
apud  se  essei ,  qui  Ssieramenta  conficeret.  Enini* 
Tero  Hieronymos,  et  Vincentius,  nl  alins  notsitum  esty 
qoamquam  fnissenl  alter  Antiocbi»,  alter  Constanii- 
nopoli  Presbyteralu  initiati,  nnmnuain  tamcn  addnci 
tM^taerant  propler  reverenliam  el  humilitaumf  ut  ofll- 
cio  illo  fungereniur,  ac  Noster  maxime,  qui  ordinero 
ea.eoiidiiione  susceperat.  Dignabanlur  autem  uno 
omnes  ore  raulinianum,  ex  quo,  si  Presbyterom  or- 
dinari  se  aliquando  sineret,  plurimam  universo  mo- 
nasterio  utilitatcm  reditum  iri  afArmabant.  Scd  aul 
frusira  lentatos,  ut  alias  saepe,  tunc  lilc  est  (nam  el 
fuga  se  aliquando  ab  ejusmodi  ordinalione  sub- 
traxil)  aut  opportunam  certe  magts  occasionem  au- 
cupari  Epiphanius  in  animo  habuit.  Anno  igitur  inse- 
quenti  ctim  ex  eodero  monasterio  qnidam  ad  cum 
Episeopom  agentem  tnnc,  ui  vldetur,  Eleuilieropoli* 
legati  fuisseni,  ut  ei  nescio  quibiis  de  causis  satisfa* 
cerent,  essetque  inter  eos  Pauliniairas ,  ille  et  bujus 
meriium,  omnium  monacborum  testimonio  sibi  olim 
comprobatom,  et  necessttaiem  monasterii  secum 
animo  reputans,  propositum  sanctl  adolesceniis,  qua 
adhorlationibus ,  quave  imperiis  expugnavii,  eumqae 
loviiam  fcrme  ac  reluctantem  primo  Diacomnn ,  et 
posiffuam  minltiratil ,  ncrstit  Presbyterum  ordinavit. 
Qiiod  qiiidem  non  intra  Jerosolyinitano^  ditionis 
Jlnes  prxslare  ausus  esf,  scd  m  monaslerio  fratrum  , 
ff  fratrum  Peregrinorum,  qui  provinciffg  Joannis  nifiil 
deberent  :  in  monaslerio,  inquam,  quod  Veius  appel* 
lab:ilur,  inter  Jerosolymam  et  proxitnam  Eleuihcro- 
poliro  silo ,  exstructnqne  oltni  ab  ipso  Epiphanio: 
Nlhilominus  in  eo  se  Joannes  graviler  offensum,  hc- 
saqne  paroeliee  sua;  jiira  rcputans ,  exnrsit  ira,  mul- 
tnqite  privatim  el  publicc  conquesius  est,  rem  sese 
miniians  apod  omnes,  et  maxime  Occidentales  per 
filteras  ^ulgatunim.  Intcrim  baiic  pnctcxuil  dtscor- 


96 
dbntm  ab  Epiphanio,  el  Hleronyino  caasam  ,  om- 
neinque  in  eos  transtulil  qucrelanim  InvidiAm.  Au- 
sus  csi  eliam  scrilicre  ad  Thcopbilum  Alexandiiac  , 
quod  antequam  Patdinianus  Presbyter  fieret,  numquam 
se  Papa  Epiphanius  super  Origeitis  errore  conveneril, 
Qiiod  nirsum  noii  sine  siotnacho  refert  Hieronymus 
Epistoia.id  eumdcm  Tlieopliilum  LXXXII.  Antequam 
ordinaretur  fraler  meus  (Panlinianit8),»iiiii^Nam  dixii 
fuisse  inter  se  et  sanctum  Papam  Epiphanium  de  do- 
gmatibus  queesiionem.  Et  qum  eum  ratio  compeliebat , 
sicut  ipse  tandem  scribit,  inde  inter  populos  disputare^ 
unde  nemo  quctrebat  T  Nec  Ixsa  modo  paroetiae  suio 
jurn,  utcumque  tcmere  et  fulso ,  sed  ct  Paullntani 
aciatem  nondum  acerdotio  idoneam  caiisabatur : 
qux  duo  S.  Paier  ila  exsomat  :  Fratren{  meum  cau- 
sam  dicit  esu  discordia  ,  hondnan  qui  quiescit  in  nio- 
nasterii  cellula^  et  Clericatum  non  honorem  interpreta- 
lur ,  sed  onus.  Quumque  nos  usque  ad  prcesentem  diem 
ficta  paeb  ostentiona  tactaverii,  Occidentalium  commO' 
tit  aures^  dicens  eum  adoias€astutum  et  pene  puerum 
tn  pangtia  *sua  Bethteem  Presbyterum  constitutum.  Si 
hoe  verum  est^  cuncti  PabKstim  Epiuopi  non  igno- 
rant.  Monasterium  enim  S.  Patrii  Epiphaniiy  nmmtbS 
Vetus  dictum^  in  quo  frater  meus  ordinatus  est  Presbg- 
ier^  in  Eteutheropoiitano  territorio ,  et  non  in  JSlunsi 
situm  esi.  Porro  eetas  ejus  ei  Beatitudini  tuof  nota  est, 
ei  cum  ad  tringinta  annomm  spaUa  jam  pervenerit, 
puioeam  in  hoc  non  esse  reprehendendam,  quce  juxla 
mysterium  assumpti  hominis  in  Christo  perfecta  est,  etc. 
Denique  ul  haec  posseni  objecta  excusnri,  illud  pnc 
cxteris  in  crimen  vocabat ,  quod  promissis  Epi|:ha- 
nlus  defoissel.  Asserebat  enim ,  se  per  sanctum  Pre- 
sbyterum  et  Abbalem  Monachorum  Gregorium  mandasse 
illi,  ne  quemquam  ordinaret;  el  ille  hoe  polUcitus  sit 
dicens  :  Namquid  juvenis  sum^  aut  canones  ignoro  T 
V.  Hxc  ille  Epiphanio  crimina  objiclebai  quas  hic 
diloere  staiim  saiegit  miti  Epistola^  qiix  ntinc  inter 
Hieronymianas  quinqnagesima  priina  babettir.  Et 
primum  quidem ,  de  Isso  scilicel  parcetiaK  Jerosoly- 
roitanae  jure,  iisdem  ferme,  quas  modo  ex  Hierouymo 
deliberavimus  verbis  (unice  enim  vcra  responsio  illa 
esi )  refbtat.  Alterum  de  Pauliniani  nondum  idonea 
ad  Presbyteretum  xtate  prorsus  negllgli,  quod 
nempe  falsum  constarel,jamque  explosum  videretur. 
Tertium  vero  his  gravius,  quo  minime  sletisse  con- 
ventis  dicebatnr,  ita  sob  jurejarandi  obtestatione  abs 
sc  removel.  Aiidi,  inquil,  veritatem  in  sermone  Dei, 
me  hoc  nec  audisse ,  nec  nosse^  nee  islius  sermonis  pe- 
uiius  recordari,  Suspicatus  autem  sum,  ne  forsUan  in- 
ter  muliaf  quasi  homo  oblitus  essem,  et  ob  hanc  cau- 
sam  sanctum  Gregorium  suscitatus  ««m,  ei  Zenonem 
Presbyterum,  qui  cum  eo  est.  E  quibusAbbas  Gregorius 
responditt  se  hoc  peniius  ignorare.  Zenon  autem  dixit^ 
quiacum  eis  Presbyler  Rufinus  nescio  quas  aiia  transi" 
lorie  loqueretur^  etiam  hoc  dixerit  :  Putasne  aliquos 
crJinaturus  est  sanetus  Episcopus  T  ft  hucusque  stetisse 
sermonem.  Ego  autem  Epiphanius  nec  audivi  quid* 
quamj  nec  respondi,  Mulcet  dcnlque  mitioribus  vcr* 
bi$  bominem  rixandi  aviduin,  seque  ab  eo  appeiitum 


in  s.  HiBRONYiii  vm. 

demeiiMrat  noo  ob  inpositniB  qMm  PaaliniaDO 
PresbyCorii  charaelerem ,  sed  ob  r epreliensum  in  eo 
siudliini  Origenianorum  dogmatnm,  a  quibus  deniio 
ui  sibi  cayeat,  sedulo  horlalur.  Te  autem^  ait,  frater, 
liberei  Deus^  ei  ioneium  populum  Chrisiu  ^aj  iibi  ere^ 
ditu4  «sl,  et  wnnu  fratres  qui  tecum  ranl,  et  mamme 
Ruffbmm  Preetyterwn  ab  heeresi  Origenie,  et  alii$  hte" 
reeihue^  ei  perditione  «orvm.  Missa  Epislola  esi  per 
Glericum  seu  Lectorem  :  ipsaroque  antheniicam  in 
numu  RufRni  veniue  (quamquam  ipse  ignorare  eam 
se  altqaaiido  simulavertt )  S.  Docior  libro  III  contra 
eaindein  evicit.  Et  sane  debuisset  hujusmodi  officium 
Jerosofymitani  AniiBtitis  auimum  recolligere,  cum* 
qae  Eptpbanio,  et  Hioronyino  qui  ab  ejus  partibos 
slabal,  pacein  coiicordiatnque  rednccre.  Evenit  t:K- 
men  peniius  e  contrario.  Sumnio  illa  cum  plausu  ab 
atiis  prjfiter  loannem  ejusque  pariiarios  cxcepta  esl 
Epistola,  ejusqiie  exemptaria  cerlatim  PalmtuKB  ra" 
piehantur  vel  ob  Aactoris  meritumy  vel  ob  etegantiam 
sermonii,  Id  vero  ipsum  niagis    mngisque  animos 
Joannis  eiasperabat,  qui  laudes  lllas,  graliamqiie 
adversus  Epiphaniutn  in  sui  conlumeliam  transrcre^ 
bat.  II la  per  multorum  ora  votitabat,  et  mirabaniur 
eam  docti  pariter ,  et  indocti :  ipse  nodiim  In  scirpo 
qna»rere,  captnre  rumusculos,  trisiilias  et  rixas  inler 
fratres  concitare,  et  queri  suam  brereseos  notndo- 
ctrinam  ndcmque  perstringi  perquarn  iiijuriose,  qu» 
ab  Orthoduxa  verilate  adeo  non  descisccrenl,  ul  enm 
potius  ab  adversariorum,  uli  aiebat,  rusticitaie  assc- 
rerentac  vindicareni.  Pejore  loco  res  erat ,  quod  in 
promptu  illt  esset,  a  quibus  etiam  pcenns  repeterct, 
et  in  quos  iram  eflunderet  ezpleretque.  Hieronymum 
quam ,  cujus  praeserlim  cnusa  motus   istos  conci- 
tatos  volebat ,  et  qui  sub  ipso  erant  fratres  ,  utpote 
dnctrinis  iisdem  acsludils  imbutos. 

W,  Sed  nondum  tamen  commnnionts  olrinque  ab- 
ropla  societas  erat ,  qoam  cerie  Epiphanium  ad  id 
usque  temporis  custodisse,  tota  illa  Eplstola  prodit, 
ubi  vel  80  in  Joannem  habuisie  caritatem^  quam  is 
stadiose  dirupium  iret,  vel  pro  ipso  in  publicispre- 
dbus  se  orare  solitum  ,  declarat.  Produnt  eiiam  illa 
mnlto  Ittculentius,  quibus  eumdem  Joannem  monet, 
uiab  Origene  recedat,  in  quo  sin  mious  sibi  obse- 
qtiens  fueril,  minitantur  velut  pedem  oculom  ac 
manum,  quae  scandalo  sint,  juita  Evangelii  precce- 
ptitm,  abs  sc  abcissum  irl.  Et  vos,  inquil,  nve  oeuii 
tiitri ,  sive  pedes  fueritis  ,  simtVio  sustinebitis,  Neque 
eniin«icsffntfts/»,  dixit,  aut  sustinetiSf  sed  sustinebitis^  ut 
notidum  ab  ejus  se  coinmunione  separasse  signiflcet, 
cum  bxc  scriberet.  Quod  si  nondum  ipse  se,  multo 
mlnus  monachos  Betbleemitas  ab  Episcopl  sui  cari* 
tate  scjniigi  tunc  voluisse,  pulandus  est.  Quin  potius 
apparet  cx  Hieronymi  contra  Joannem  librOy  litteras 
ad  eos  dedisse ,  quibiis  monebat ,  ut  in  ejus,  quoad 
fieri  poierat,  communione  perstarent.  Sed  utiquc  alt- 
qoanio  post,  cum  neque  Epistola^  «uae  responsutn 
ioannes  facerei,  neque  revocari  ad  meliorem  fri^ 
gem  posse  videreiur ,  imo  vero  majores  In  dles  tur^* 
Ltas  concitarel,  obflrniaretqiie  in  Origene  pntrocU 


nando  animum,  audor  illis  fuit,  ne  teroere  imposto- 
rum  cum  illo  communicarenl ,  ac  nisi  priiia  de  lldo 
saiisfaceret,  abejuscommunione  omiiinoabsiiiierent. 
Cum  Igiiur  dare  ille  fldei  satisfactionem  noliet ,  se- 
cessionepi  ab  eo  fecerunt,  Epipbanio  auclore,  el 
llieronymo,ut  ulliil  dissimulem,  duce.  Eninivero 
cuin  fidei  negoiium  agcbatur,  nullum  bic  volebat  .esse 
dissimulaiioni  locum ;  ipse  autem  nequaquam  inipe- 
trare  abs  so  ipso  poterat ,  ut  cum  hanrelico,  aul  qui 
ejus  labis  suspicione  laboraret ,  sinccrani  in  Cbrisio 
paoem  concordiainque  haberel. 

VII.  Tuiic  vero  vix  dictus  est ,  qunniam  Joannes 
illi  apud  oinnes  virulentis  oblrecialionibus  invidiam, 
ei  quas  asseclis  ejus  mniesiias  crcarit«  Caliimniatu^ 
conliniio  est ,  quod  Ecclesiam  Dei  scinderent ,  atque^ 
proprium  sibi  faeerent  principatum  :  diiriterque  adeo 
habuit ,  ut  eliam  pro  sacrilegis  traduccrel,  atque  ab 
omni  rerum  sacrarum  usu,  atque  Ipso  fiethlecmitic9 
ecclesiar.  ingressii  prohiberet.  Qiiicdain  quos  moliius 
cst  illis,  aiii  reapse  intulii  maia,  refert  ipse  oliiier 
S.  Paier  sub  rinein  librl,  quem  conlra  ipsum  ad  Pam- 
mRchtum  scripsii ,  et  qux  prse^Ui  ab  ipso  aiidiro ; 
An  non  tu   potius  scindie  Ecelesiam^  qui  ptmepieti 
Bethteem  Presbgteris  tuis ,  ne  Competentibus  nouris  in 
Paseha  Baptismum  tradereni^  quos  noe  DiospolUn  ad 
Confessorem  ei  Episcopum  misimus  Dionysium  bapti^ 
xandos  ?  Ecclesiam  seindere  dieimur,  qui  extra  ceUulas 
nostras  locum  Eecieeiw  non  habemue?  An  non  Inscih* 
dis  Eeclesiam,  qm  mandas  CUrieis  /nis,  ut  si  quis  Pau^ 
limanum  ab  Epiphanio  Episeopo  consecraium  Ptesby^ 
ierum  dixerxt^  Ecclesiam  profubeatur  intrare  ?  Ex  quo 
tempore  usque  in  prassentem  diem  videmus  ianlum  sper 
cum  Donuni ,  el  heereticis  intrantibus,  preeul  positi 
Sttspiramus,  Nosne  sumus  qui  Eccleskam  seindimus,  an 
iite  qm  vivis  habUaculum^  martuis  sepulcrum  nageil  ?  qui 
fratrum  exsiliaposiuiat?  Quis  poleniissimam  illam  feram 
totius  orbiseervieibus  imnitiMiKetii,  eonira  nosiras  earvxes 
spedaUter  indtavit  ?  qms  ossa  Saneiorum^  ei  innosnos 
eineres  hucusque  verberari  ab  imbrUfus  sinit  ?  De  exi- 
liu,  quo  aii ,  stbi  ei  frairibus  procurando,  JoanaejH 
laborasse  ,  rursos  ad  eumdem  Theophilttm  loqiiiinr 
Epistola  LXXXII.  Nuper^  inqiiiens,  nobis  postulavitf  ei 
iinpeiravii  esst/fum,  atque  utinam  implere,  polnissei,  ui 
sicui  ilii  voluntas  impuiatur  pro  opere  :  ita  ei  nos  non 
solum  voUtnlate^  sed  et  tffeeiu  eoronam  haberemus  ex- 
si7it.  Feram  auiem  lllam,  quamvoeatpoteotissimam, 
videri  dixirous  Rufflnum  Arcadii  tutorem,  illum  per^ 
diteilem,  qol  Goihonim  ducem  Aiaricum  contra  Arca« 
dium  arcessivii,  ut  ejua  ipse  imperium  occuparet. 
Quod  item  verostmilius  ex  eo  flt  quod  addidit,  non 
poiuisse  Joannem  Implere  quod  volebai  :  repulso 
Ciiim  Alarico,  trucidaius  esiRuffinus  sob  anni  395 
nnem,  ojnsque  adeo  Rescrlptum  de  Hieronymo  in 
exsilium  deportando,  nihili  fuit. 

VII.  I  sec  movit  ferilaiis  ac  duritiei  exempia  lu 
Joannis  efferato  animo ,  multaquo  Origenismi  lue 
Infecto,  nata  ad  deducendum  ab  errore  bominem ,  ci 
grattamcom  ipso  reconciliandam  EpiphaniiEpistoli. 
Sed  ei  accidii  ex  Hieronyml  parte  paulo  post  qttain 


w 

ilb  $d  ▼algi  mntii  derenU,  ot  gravlonini  feraie  rl- 
lanim  semlna  jaeereiicar,  qo»  post  ferme  annum  et 
lex  menses,  at  soU  locis  dicemus»  efferbuerant.  Pia- 
cet  vero  qood  in  imire  positum  babemus ,  Ipsiusmet 
S*  rairis  terbis  hanc  quoque  rem  loqui.  Erof ,  Inqnit, 
in  Monaiterio  nottro  mr  apud  moi  haud  i^obilh  Eu-' 
$Miu  Cremoneftiif  qui  amhme  (  Cplplianii)  EpitiO' 
la  per  mmliorum  ora  voliiaretf  et  nnrarentwr  eam  pro 
doelrinat  et  pnritau  termoni»f  docti  pariter  et  indocti^ 
ceepH  a  me  oMxe  peterct  ut  nbi  eam  inl^tinum  verie- 
rem^  et  propter  inteHigendi  fadUtatem  apertiu$expliea» 
rem  :  Gitect  emm  e/o^  pentiiM  ignarue  erat,  Fed 
^od  voluit^  aceitoque  Notario,  raptim  celerUerque  ilt- 
cfari ,  ex  latere  in  pagina  breviter  adnotantf  quem  tn- 
frntMait  snMtim  nngula  eapitula  con^nerent; »  quidem 
et  koe^  ut  tibi  toti  faeerem^  oppido  ftagitarat*  PottutO' 
vique  ob  eo  mutuo^  ut  domi  haberet  exempiar,  nec  faeite 
ttt  vulgut  proderet,  Rtt  itaanno  et  tex  mentibut  tran- 
tHt^  donec  tupradicta  interpretatio  de  terimit  efut  no» 
vo  prwtHgia  Jerototgmam  eounnigravit,  Nam  peeuRta, 
«I  perepieua  intalligi  datur^  vel  gratuita  maUtia^  ut  t it« 
e«sinm  corruptor  Mtur  penuadere^  eompilatit  ehartit 
^m  et  eumptibut ,  Jtidiie  faetut  ett  prodMtor ,  deditquo 
ailwermriit  latrundi  contra  me  oeeationemf  ut  iuter  tm- 
petvlof  eoNaoRenliir  9  me  faltariumt  me  verbum  non 
oxprttthedeverbo^  pro  liononibill  tftdcuse  cariaimara, 
ef  imilJfmiiiilerprefaitONe,  ^iiod  nefos  dktu  sli»  mttmi' 
pAtmm  witiKiaKf ,  R#<Ktsse  tranoferre,  Goncitaverat  au* 
ton  bas  mrbu  oniiies  RufDnuSy  eii|us  erat  eo  inCettiior 
aolmas,  atque  inimicitia ,  quod  In  aciem  proeedere 
mlnime  ausns ,  clam  ad  scorpii ,  ut  abs  Hleronsrmo 
vocatur,  insiar  feriebaty  aiiisqae  rixaodianias,  alqne 
arma  soppediubat. 

Atque  ^us  qaidem  novo  ftMSsli^Jo  impaCat  5.  Paier, 
qood  descrjniis  Eaaebli  Jer«so%mam  eommj^aaif  lUa 
Bpistolat  el  ad  Ipslos  manos ,  alioroiBqoe  hooiiom 
anocim  ▼entt.  Aperte ,  etiam  culpam  monacbi»  ad 
totom  perpetrandom  solticilatl*  in  eom  regerit»  isfa 
esf 9  inquiens,  Kpittola  quam  de  eubieulo  fratrit  Eutebii 
nnmmts  aureit  produxitti.  Quamquam  sunt  quibus 
terosimilius  Tidetur,  fuisse  groiiuia  moltlta  furium 
lllod  admissomyqoandoquidem  pseodomonacbus  non 
eharti»  modo ,  scd  ettam  sitmpit6iM  improbas  mauus 
dicitur  injeclsse  :  neque  par  sane  sit  credere ,  fuissa 
illom  pretio  coiMloctum ,  ot  aHud  quam  cbartas  de 
scriniis  Eosebii  aoferrel.  Nibilosecius  cum  baud  salis 
constel*  qaid  sibi  eo  loci  Telil  eumpiut  irocsbuluni, 
ac  possit  de  ejusmedi  aliis  cliartis  aot  rebus  accipi» 
in  qiias  Eosebius  impensaa  egerii,  levior  ilia  videtur 
excusatio ,  quam  qoae  purgare  Ruffluum ,  cailidum 
aane»  et  magnarum  virium  adyersarium  possit.  Quin 
ipse  etiam  videlur  aiibi  apud  Uieronymuro,  ejus  cor* 
ruptorem  se  monacbi»  tanlum  non  iiiOciari :  Ei  aa* 
det  quidam  ex  Ht  (oliqoe  Raflinus)  adducta  tupereiiio^ 
ef  conerepantibut  d^gitit  eructare  el  dicere :  ^tnd  em'm 
tiredeuutf  st  toUicitamt  t  Fecit  quod  tibi  profuit.  Quem 
llieronymos  iaseetari  pergit»  Ifira»  inquieps,  teelerit 
defentio^  quati  non  eS  tatronet^  et  furett  et  piratm  fa" 
eiant  qnod  si6i  prodetl^  Certe  Ammt  et  Cmphat  tedu^ 


&  lllfiRONyill  Vlf  A. 


m 


eentet  infeHeem  Judam,  feeenmt  quad  dbi  utite  esiifi 
mabant.  Urget  ldi|ltom  lib.  111.  Apotogias «  ubi  ejus 
artibus  ae  doKs  iropuiat,  clam  fulsse  oodtcem  quem* 
dam  Betbleeml  iu  cubicolis  S.  Fabiolae  senloris  ei 
Oceani,  otroqoe-inscio ,  collocatom,  Qats,  inquieiis, 
Bethleem  de  eubieuh  fratrit  EutehH  furatut  ett  Epieto* 
lam  Umdatricem  tuam  f  eujut  artifieio,  et  a  cujut  miiij- 
ttrit  in  taneUt  Fabiolee  hotpitio^  et  vhri  Chrittiani  et 
prudentit  {keaui,  inventut  ett  codex,  quem  ilH  num- 
quemi  viderant  ?  An  idevreo  le  eflsftmei  innoeentem^  n 
quidqmd  tuum  esf  i»  aitos  eonferat  t  Exisiimo  qocdam 
etiam  de  illa  Eptstela»  qoas  facile  in  calnmoiaro  tra- 
bi  possent,  Ruianopridem  subolnisse  :  qiiamobrem 
sedestuffi  roonacbom  ad  compilanda  Eusebii  scrinia 
solliduverit.  Re  enim  vera  cum  ia  soas  denique  ma* 
nos  ea  venit,  tot  illos  triompbos  egtt»  et  damoras 
excitavii,  perinde  ac  rem  diu  moltumquc  expotitam» 
tandem  esset  conseculus.  Nullus  tuin  linis  insulundi 
liberius  lu  llieronymi  caput,  ac  debacchaiidi,  ejus* 
quenon  Um  imperitiae  carpendx,  quara  fldel,  quippc 
qui  aliis  aique  in  Graeco  erant,  sentenliis  ac  verbis 
Epistolam  illam  in  Latioum  transtulisset. 

Neque  porro  nostrarum  est  partium  beic  loci,  ferre 
de  illa  iuterpreutione  judicium,  et  causam  S.  Docto- 
riaadversus  atmuiorum  impugnationes  tuerl.  Qiiln 
fateri  potius  non  decet,  siquidem  mt^tfunaxf  icAiricflcv 
Joaonem  bonoris  graiia  Epiphanius  compellavit,  ma- 
le  banc  reverentios  signiftcaiionem  fuisse  ab  iilo  .aut 
peniius  pReiermissam  ,  aut  dilutiore  alia  quapiam 
formula  iromiiiutam.  Maxime  vero  ob  eam  rerum 
coiidiiionem  ac  .  temporis »  cum »  ingravescentibus 
utrinqoe  animonim  motibos  atqoe  odiis^  quod  casu 
atque  aliod  agens  in  Ulios  observantiam  peccasset. 
vix  poterat»  aot  ne  vix  quidem  osdUnli«  iribol.  Ui- 
tro  eiiam  dederim  ,  eam  inierpreUiionem  vitiis  nec 
levissimis  sane,  nec  paocis  laborare,  siqoidem  expen- 
denda  res  est  a  Graecis  quae  supersunt  verbis,  et  a 
quibus  inilium  ducebai  Epipbaiui  Episiola,  iiu  y<V 

4/ift«,  «yaexiiTft»  /ui^  r^  «Iiimc  tI^  x>4f ««  fip€a9aiyAp^  quae 

sic  ab  Hieronyiuo  redUita  sunt»  Oportebat  not ,  dt/e- 
eliestme,  Ctericatut  konore  non  abuti  in  tuperbiam»  Ne- 
que  eiiiro  jure  prirouin  iliud  ymp  pnetermissuin  esly 
iicc  recte  redditutn  eeyaicr«Ti  ditectittime  pro  dt/ee/e, 
Ittin  additum  houore,  quod  minime  in  Gneco  liabeiur, 
denique  ahilt  tn  sii|^6iam  pro  eo  quod  est  orisnc 
fipcTSac,  alieuum  fortasse  adliuc  magis  videatur.  Alia 
eju^modi  cursiin  dicUtas  interpreutionis  viiia  fadie 
addiicar  in  reliquo  conlexiu  occurrisse,  ui  credaiii : 
absit  Umen,  ut  binc  putem  meritoS.  Inierprctem 
Ruffliio  poenas  dedisse,  Mitto  quod  nulluin  iii  bis  suii- 
sus  dispeiidiuro  est,Uroetsi  longitis  interduro  pbra- 
ses  et  verba  abiiidunt.  Una  iila  llieronyiuum  ratio 
excusai,  lotamque  ejus  causam  valldissimo  praesidio 
munit,  quod  in  privatos  aroid  iisus ,  et  intra  doroe* 
slicos  parieies  perpetuodeiinendani  interpretationem 
iliam  adornarit,  nibilaliud  soilicilus,  quam  ul  ab 
Ignaro  Graed  sermonis  alumno,  niens  sensusque  Ao- 
ctoris  apertiut  intdiigeretur.  Ad  bunc  tueri  se  mo- 
doro  satis  ipse  babct  Episu  LVII.  Volo  in  chartulit 


fOI  S.  HiERONTIfl  YITA. 

miii  qtuniibet  meptiai  unbere ,  emmentari  de  Scrt- 
plKnj,  remordere  ladeiaes ,  digerere  ttomacUum,  m 
loeii  me  exercere  comnmnibui^  el  quasi  liniatas  ad  pU' 
gnandum  sagiUas  reponere  :  quamdiu  non  profero  co- 
piala,  matedicta ,  non  crimina  sunt ;  imo  ne  maiedicta 
quidem ,  quof  oures  publicm  nesdant.  Tu  corrumpas 
sermlos^  soliicites  clientes^  el  ut  in  fabuUs  legimus  auro 
ad  Danaem  penetres ,  diseimulatoque  quod  feceris^  me 
(atsarium  voces-:  quum  multo  pejus  crimen  aceusando 
in  te  eonfitearist  quam  in  me  arguis.  Gscierum  neque 
illa  inepta  versiohabita  esl,  ncque  aliis  bene  imiliiB 
bonae  interpretationis  laudibus  caruit.  Scimus  etiam 
ab  Alvarosxculi  IX.  Scriplore  non  conlemnendo  lau* 
dari  in  S.  Eulogii  Yita,  ut  nlios  magno  numero  secu- 
lis  niaxime  (emporibns  praetereamus, 

VII.  Sed  el  comniode  in  rem  litierariam  ac  no« 
siram  cessit,  quod  illa  conceriaiione  provocatus  S. 
Paier,  ut  calumnias  adversarioruni  reiunderet, 
sunmqiie  In  Grxcis  maxime  Scriptoribus  Latine  ex- 
plicandis  rationem  comprobarel,  novam  ad  Pamma* 
cliium  Epislolam  adornayit,  de  cptimo  genere  inter- 
pretandif  in  qua  lam  veierum  omnium  erudiliirum, 
quani  sacre  Scripturx  Iinerpretum  testimoiiiis  atque 
exeinplis  docet,  quodnam  sit  opiimum  ejus  ariiricil 
genus,  illud  scilicct  esse  osiendens,  quo  sensus  e 
sensu,  non  verbuin  e  verbo  transferiur.  A/ft,  iiiquit, 
syllabas  aucupentur  et  titeras^  tu  qumre  senteniias. 
Locum  lenel  hxc  in  nosira  recensione  LVil.  et  cui 
proprie  sit  bujusce  anni,  in  ciijus  historia  versnmur, 
395,  parti  adscribenda,  salis  abunde  in  Ghronologi- 
cis  ad  eam  notls  demonsiraium  est.  Reliqua  nos  qu» 
ad  Vilam  S.  Docioris  perlinent,  persequamur. 

CAPUT  XXVIII. 

I.  Dissidentes  in  concordiam  redigere  Archelaus  Comes 
incassum  nililur.  II.  Id  ipsum  Theophilus  Alexan- 
drinus  Episcopus  fruslra  conatur.  III.  Cutpa  polis' 
limum  Jvdori  Presbyeri  Origenistce,  quem  legatum 
in  eam  rem  miserat  IV.  Binc  Theophili  adversus 
Hieronymum  benevoleulia  refrigescil.  V.  Scribit 
nUiilominus  Sanctus  Paler  ad  emn  swpius.  VI.  Scri- 
bit  etiam  ad  MarceUam,  et  Epilaphium  ^^epoliani. 
YII.  Commentarios  quoque  in  Jonam.  VIII,  IX, 
X.  Tum  alias  ad  alios  EpistolaSf  in  qmbue  nonnulla 
de  Origeniana  causa. 

1.  Ingravescenies  quotidie  magis  Joannem  inter 
nlc(uc  Epiphanium,  sive  iilos  qui  ab  allerutrius  par- 
lihus  KkUianl,  animoriim  motiis  compescere  sluduit 
Archolans  Gonies ,  queui  ornal  Hieronyinns  diser- 
inmii  et  Christianixsinn  viri  laudilius  (Ldb,  conlr.  Jo.). 
Iloc  intercedente  pacis  sequeslro^  quoniani  violatae 
Adei  suspicio  discordias  pepererat,  constitutum  est, 
ut  a  lidei  proressione  via  ad  concordiaiii  iniinirelur. 
Postutatum  est,  iiiqtiil  S.  Pater,  nl  fulurm  concordice 
fides  jaceret  fundamenta.  Gondicto,  in  qucm  pars 
Qtraquc  locum  conveniret,  poUicilus  ipse  cliani  est 
ioannes,  esse  se  venturum.  Inslabant  dies  Paschm : 
freauens  Monaehorum  turba  convenerat :  ille  unns  ex- 
9peelabatwr  in  loco :  et  quid  faceret  nesciebat :  verba 
g»  HlEROIfTIIL  h 


m 

sunt  liieronymi,  cujus  Testigia  accurale  perseqniiin:r. 
liepenle  mandavit,  aggrotare  nescio  quam  :  illo  div  se 
non  posse  vemre.  Ludione,  subjungit  ITicronymus,  an 
Episcopus  hese  loquitur  f  Pone  verum  esse  quod  dicis^ 
propter  unius  muliereulce  d^licias^  ne  te  absente  doUai 
eaput,  faslidium  sustineatf  stomacho  perfrigescat,  Ec- 
eteties  causain  negUgis  f  tot  virorum  et  Ciiristiunornm 
et  Monachorum,  contemnis  prasstantiam  f  Noluimus  oc- 
eanonem  dare  :  videbamus  enim  stropham  dilalionis 
tucB^  injuriam  patientia  vicimus.  Rescribit  Arclielaus  : 
monet  attero  et  teriio  die  manere,  si  vetlet  venire.  At 
iUe  occupatus  {mutiercula  enim  vomere  non  cessnvit) 
dum  nauseam  evasisset,  nostri  peniius  obiilus  est.  Mo- 
nenli  nimirum  Archelao,  el  ad  pacisceiidum  plu- 
rles  inviianti,  eadem  continuo  usus  excusatlone, 
roinime  paruit. 

II.  Post  duos  menses  tandem  exspectalus  venit  Jsi- 
dorus  (Ibid.),  celebris  ille  Presbyter  Alcxandrinus 
ei  Monachus,  lcgatus  ad  Joaiinem  atqiie  aiios  a 
Theophilo  Alexandrino  Episcopo  missus  cum  lileris, 
quibus  conieiitiones  illas  sedare,  adversosque  invi- 
eem  in  graiiam  .nnimos  reducere  lentaljai.  Sive  enim 
censcret  ille  ofGcii  hoc  sui  esse,  pro  sedis  quam  ob- 
tinebat  fasiigio  :  sive,  quoJ  abs  Hieronyino  prouiiuro 
est,  Joannis  precibus  el  querelis  excitatus,  ul  bis  se 
concerlationihus  opponeret,  arbitrum  sc  inter  ulram- 
que  paricm  dcdlt.  'Vertim  idem  ipse  ea  lempesiate 
Origeni  ravebat,  quippe  qui  tolus  adversiis  Anlhro- 
pomorphitas,  Origeniaiio  dogmati  oppositos,  fereba- 
lur.  Aiiclor  quoque  est  Palladius  In  Vita  Ghryso- 
stomi,  scriplas  ab  eo  litteros  fuisse  ad  Siricium 
Romam,  quibus  Epipliaiiium  lamquam  haereticuin 
aique  auciorem  schismatis,  ob  Pauliniani  videlicet 
ordinationem,  iradiicebal.  Ad  hsec  erat  ipse  cum 
Joanne  el  Ruflino,  discipiilo  olim  suo,  junctus  amici* 
lia,  eorumquc  opinione  jamdudum  occupaius.  Quarc 
istud  inter  coitera  jure  exposlulat  S.  Paler,  quod 
Joannes  ad  Alexandriiuim  EpiNCopum,  ad  qiiem  ni- 
hil  de  Pal.nesUna  pertiiiebat,  polius  quam  ad  Gxsa- 
riensem,  cui  suberat  lamquam  melropolilaB,  et  rut, 
ait,  spreta  communione  tua,  communicare  nos  noreras 
{Ibid,)^  vel  ad  Aiiliorheniim  totius  Orientis 
Palriarcham,  litleras  suas  direxisset.  Sed  novi,  sub- 
dit,  cur  Oesariam,  cur  Aniiochiam  nolueris  mitlere. 
Sciebas  quid  fugeres^  quid  vitares.  Maluisti  occupatis 
atirJ^tM  molestiam  facere.  qnam  debitum  melropotitano 
tuo  honorem  reddere.  Nec  hoc  dico,  quod  prmter  Aiii- 
ciTiAS,  quas  snspicionem  generant,  quidquam  in  tega- 
tione  reprehendam.  Deiiique  fuerat  cliam  a  Riifriiio 
saepe  in  Hieronymum  iiistigatus,  quod  hic  Paulum 
quemdam  iiiceriai  sedis  in  iEgyplo  Episcopum,  cjc- 
clum  a  Theopliilo,  in  suo  Monaslerio  recepissel,  el, 
ul  «Tmuliis  ille  blalerabat,  summo  nisu,  et  omnibus 
studiis  defenderet^  eique  aucior  essct,  ut  per  Impe- 
riale  Rescriptumreciperet  sacerdolium,  quod  Episcopati 
judicio  amiserat.  Qux  ita  quidem  ille  exaggei'ai>3l, 
vertebaique  in  Theophiliconlumeliam,  uietiain  cjus- 
deni  ad  Ilieronymum  epistolas^  ne  reddereniur,  nli- 
quando  prohibuerii.  Mea^*  autem,  reponil  S.  Patei 
{Quatr0.) 


103 


8.  lltERONtin  m.K. 


Itl 


Kb.  ni.  Apofogise,  eommunfom^  «I  Papnt  Thecjtkm 

nuUum  atium  ttiUm  vocabo,  ntif  ipmn,  quem  a  m$ 

ftiESUM  rim«te«  :  eufue  Efistolas  ad  nne  semper  dahu, 

€iiam  eo  iempore  non  i(gmorfl«,   flfno  ntttl  oai  rwWI 

riioinBEBifl,  el  quoiiiie  n^seii  taMlarik  hiimkum  ^^ 

wicum  noitrum  et  famtMiOmum  jacH^ahai,  ei  em 

pm  minc  impudenier  icribii,  menttebark^  »1  M^ 

:ontra  noi  odia  concitareif  el  injurkedohr^  fidei  fieroi 

yppreaio. 

III.  Bulus  erat  ingenif  f  heophilttB,  s^uo  tone 
lcmporis  animatus,  caeicra  pielalis  joiu  aique  eru- 
diiionis  laudibus  maxime  insignis.  Isidorus  anteffi 
illc,  quem  ad  Joannem  adlegavcrat,  ei  ciijus  volebat 
opera  incensos  animos  delinire,  merus  crat  Orige- 
nisia,  Joannis  et  Rufflni  parlibus  impense  addictus, 
lurbandis  denique  rcbus,  quam  componendts  apiior. 
Ante  trei  memei  quani  Jerosoiymam  acccdcrci,  liile- 
ras  dedit,  qtix  poriantii  errore  (sive  ut  Vasiclius 
fegendnm  aotumat  in  Vindiciis  portanlei  terrorem^ 
neque  enim  satis  plncet  portantei  errorem  [Lib.  coni, 
Joan.],  quod  libri  quidem  omnes  habent)  VincMtio 
Preibylero  reddita  iunt,  quibui  eohortabatur  ducem 
cxerdtui  stci,  ut  iuper  petram  fidei  (hoc  quippe  no- 
nilne  Origenismum  donabat)  ilaMi  pertiUeret  gradu^ 
nec  Hieronymt,  ejosque  sectatorum  nirnif  terreretur  : 
pollicilus,  etiam  antequam  tegationii  eael  ulta  iuipi- 
ciOf  aAitorum  se  propediem  ad  cnneos  adversario- 
rom  proterendos.  Quomodo  (aiebai)  fumui  in  aere 
diiiotviturf  et  cera  ad  viciniam  ignii  tiqueicit :  ita  dii^ 
npabuntur  qm  umper  Eectciiaiiicm  fidei  reiiitenteif 
HMnc  per  hominei  iimpticei  (puta  Monacbos)  eamdem 
fidem  inquietare  eonanlur.  Et  designari  quidem  per 
ducem  exerdtui  Haftinum,  ex  his  manireslo  iiquet, 
qnrc  eadcm  ferc  verba  in  eum  profert  Hicronymus 
lib.  Hl.  Apologise  ubi  dc  illis  Isidori  litteris,  Ne  ira^ 
icatwp^  iiiqoil,  ii  tibi,  qui  eontra  Papam  Epiphanium 
ad  te  Epistolae  dirigefis^  hortabatury  ut  permaneree  in 
Jidei  veritate,  et  non  mutaree  utlo  terrore  ienteiitiam  : 
qucB  Epistola  hotographa  tenelur  ab  Ai«,  ad  quos  pertata 
esl,  nimirum  a  Vincentio  Presbytero,  Ad  hunc  itaque 
modum  aniihatus  venlt  egrcgius  isle  pacis  sequC' 
ster  ;  Joanncm  ejusque  asseclas  adit,  lcgaiionemque 
suam  renuniiat.  Adit  etiam  Theophili  nomine  itc-' 
rum  ac  tertio  Hieronymum,  sed  commissas  sibi  ad 
rainc  litcras  reddcre  nunquam  volmi.  Quumquc  di- 
cerct  S.  Palcr,  Si  legatus  e«,  redde  tegationis  Episto 
las  :  si  Epistolas  non  habes^  quomodo  tegatum  te  pro^ 
babis  ?  Respondit  se  habere  quidem  titeras  :  adjuratum 
tamen  ab  Jerosolymorum  Episcopo,  ne  eas  red- 
deret  ( Ibid, ).  Iia  studiosum  se  Joannis  manife- 
sto  prodcns,  spcni  pacis  omncin  percmit^  reque  in- 
fecta  discessit.  Discedenti  Joannes  Apologiam  pro 
sua  causa  ad  Theophilum  deferendam  dedit  :  cui 
concinnandae  operam  ipse  suam  Isidorus  contulerat, 
«1  idem  essetf  quemadmodum  llieronyrous  exprobrat, 
et  dictator  etbajutus  titerarum  {Ibid.),  Has  deindo 
liiteras  idem  Jerosolymorum  Episcopus  qiiaquavcr- 
sum  misity  utque  per  lotum  orbem  difriindercntur, 
I  raescriim  vero  ut  Occidentalium  Saeerdotum  aurH 


eoromoveMl,  awnM>  sltidlo  ogil.  in  iH»  appoiiiuni 
le  ab  EpiphaiNo  per  summam  injoriam,  miaimo  vero 
eb  violaum  ulla  ex  parie  Origeniants  dogmatibiis 
fidem,  ex  eo  poiissimum  declarabat,  qwHl  stiam  iUo 
tomroiiiiloiiem  nunquam  reftigerat.  Proinde  Hiero- 
nymiim,  lolque  com  eo  Monaeiiorum  choros,  qu:isl 
ftictloses  homines,  alqne  hosics  publicos  iraducebni. 

IV.  Nec  sano  rea  male  ex  Joamiis  seotenlia  suc- 
eessfi,  oecapaios  siquidem  hisoe  ejoa  liieris*  a&quc 
Isi^ri  insiisarratioiiilMis  Thoophili  animos  apgre  ferre 
▼istts  est,  Hieronymam  pacis  oondiiiones,  ad  q>tas 
illom  per  legatum  suum  invtlaveral,  respulose.  Hia 
igitur  multumque  Aiil,  quum  nullas  ad  eum  liicras 
dedtt,  neque  ab  illo  scriptas  ad  se  ullo  responso  di- 
gnaiusesl.  Sed  numquam  lamen  ab  oflHcits  cess:ivil 
S.  Paler,  et  subiratum  contra  se  inalis  advcrsario- 
rum  insligationibus  virum  cxtera  eximits  virtutibus 
prsndilum,  sulque  antea  studiosnm  delinirc,  et  qoa 
vocc,  qiia  scriptis  interpellare  nunqoam  deslitil. 
Taiidem  et  vicit  crebris  officils  hominem,  qui  diu- 
turnum  silcntlom  rupit,  ct  subamaras  quidem,  sed 
Kterns  tamen  ad  S.  Doclorem  dedii.  In  his  euin 
priino  de  sacrorum  Ganoniim  observaniia  moiict, 
quod  nimirum  Episcopo  suo  Jerosolymitano  non  ol>- 
sequeretur,  eiqiie  communicaret,  ei  fratrctn  Paiili- 
niannm  rite  Ordinaium  contenderet.  Queri  deiiide 
videiur,  quod  Origentano  nomint,  ejusquc  ingenil 
atnatoribus  usquc  adeo  infcnsum  se  gcrerel,  iibi 
Rullum  Fidei  dispendium  esset.  Haec  nos  exccpinius 
querimoniae  potius,  qoam  aniiciiiarum  ct  benovo- 
leniix  signa  ex  ipsiusmet  S.  Palris  responsione  ad 
Theophilum,  qu»  loeum  in  recensione  nestra  Epi- 
siolarum  tenet  LXIII.  el  quam  huc  refcrre  opcrae 
pretium  est.  Meminit^  inquit,  Bealitudo  tua^  gHpd  eq 
tempore,  quo  nobi$cum  tacebas,  numquam  ab  officiis 
nieus  serpio  ccssaverit :  nee  consideraverim  quid  tu  pro 
dispensalione  tunc  facere^^  sed  quid  me  facpre  comc'^ 
niret.  Et  uunc  sumptis  l>ignationis  tum  Epistolis,  fru' 
^tum,  aliquem  cepisse  me  video  Evangeliciie  tecttQpis, 
El  i^ulo  i^st,  Quod  de  Cananibus  Ecctesiasticis  mo- 
neSf  graiias  aginius  :  quem  enim  diligit  Dominus  cor- 
ripit,  et  Dagellat  omnem  filium,  qiiem  rccipit.  Sed 
tamen  scilo  nobis  nihil  esse  antiquius^  quam  Christi 
jnra  servare,  necPatrum  transferre  lerminost  semper- 
que  meminissef  Romanam  fidem^  Apostotico  ore  lan- 
datam,  cujus  se  esse  participem  Atexandritia  Ecclfsi'i 
glorialur.  Denique  :  Super  nefaria  han^esi  (Orig<'iii:tii:< 
niique}  quod  multam  patientiam  geris,  et  pnlas  luclc 
si(e  visceribus  incubantes  tua  posse  eorrigi  teniluti\ 
nultis  Sanctis  displicet,  ne  dum  pancorum  poeniten 
tiam  prasslolaris,  nutrias  audaciam  perditorum,  et  fa- 
ctio  robustior  fiat.  Ilicc  data  est  Epistola  anno  circi 
(er  597;  hoc  nimiruni  spalio  temporis,  in  cujiif 
dcscribenda  hisioria  vcrsnmur,  ut  saiis  maniresto  in 
Ghronologicis  ad  eam  Nolis  ostendimus. 

IV.  Sed  et  alia  paulo  ante,  ab  anno  scHiccl  5ft(> 
mediis  in  altercationibtis  scripsil  S.  Paier,  qnx*  ^ete 
in  unum  recensere  historise  serics  atque  ordo  jtibeL 
Triorc  loco  vcnit   Epistola  ad  Marccliani  nntnero 


M 


S.  IflERtiNYW  YITA. 


m 


prxnolito  LHL  «la  6»i»ct?B  ferainaB  respondel  quae- 
renii  inler  eaeiera,  qiiid  iliud  sii,  quod  per  transiium 
m  ejtt«  Opii«m/i#  tegi^$e  f|iceb?il :  ijfuod  ^sini ,  qui 
ilanladeslns,  6|  ^(lF<^i  fliq  $lanl  a  siniilrii,  Chriftiani 
esseni  aique  tieniiie$,  ei  non  po/iiw  boni  et  mali,  Re- 
spoudel  aulem,  bQC  si  pcrjpsjsse  ,i)iquando,  roinimp 
quidem  recofdari  :  quanlum  UmQQ  ({iclanti  8ul)iio 
iiicuiori»  occurpit,  secundo  contra  Jovinianum  yo- 
luuiine  ab  se  nescio  quid  &innie  disputaium.  Conje-* 
cinuisadeo  nos  S.  Patrj»  Epislolam  (quando  propiora 
ail  vcrum  argumeni^i  non  suppetcbanl)  po^t  aiiquot 
.innos,  duos  puia,  aut  tres  ab  exs^ratis  conlra  Jovh 
ninnum  librls,  nam  neque  alia,  quam  quas  in  Praefa- 
tione  Commenuriorum  in  Jonam  memoranlur»  et 
ab  anno  3d2  ad  395  eiucubrata  sunt,  \i4eiur  Mar* 
cella  pr»  oculis  lunc  liabuisse  :  neque  Hieronyraus 
ii.i  recens  vulgaios  abs  se  conlra  Joyinianum  libfos 
significai,  ui  rem  animo  repeicnti,  ille  demum  lo* 
cus  occurrcret.  Per  Idem  lempus,  sive  ipso  395 
csennte  anno,  subilo  febri  correptus  eximius  ille 
Aliiiiiensis  Ecclesiae  decor,  in  quo  uno  Clerica)is 
viia^.  ornamenla  omnia  reposita  videbantur,  Nepo- 
tianus  diem  obiii.  Erat  illi  jam  inde  a  puerOi  ul 
sxpius  narratum  snperius  est,  Hicronymus  omn\ 
voluntaie  addiclisslmus,  aceedente  ad  c^teraa  San- 
cii  adolesceniis  taudos,  quae  ainoren  ab  inviijs  ex- 
torquerent,  vetere  avQnculi  ejus  Ueliodori  cum  &• 
Doclore  amicitia,  qu;e  causas  benevolentia)  condu- 
plicaret.  Denique  cum  ipse,  luetanU  amnkat  supro- 
mas  jam  voces  emitterei,  apprebensa  avunculi  man^ 
necessitudinis  cum  Hieronymo  reoerdatHS,  hanCj  iii- 
qnit,  innicam  qua  ulebar  m  minisieri»  Ciirt4/t,  miU4 
dilectisiimo  mihi,  celaie  puiri,  fratri  coUegio,  el  quid- 
quid  a  te  nepoti  debekaiur  afeclue,  in  iUum  trantfer^ 
qnem  mecum  pariter  diligebas.  Atque  in  taUa  verba 
defecit,  avunculi  manum,  uwi  (Hieronyrai)  recordalione 
conirectans.  Itaque  illo  ad  superos  translato,  non  po<» 
luit  S.  Pater  qnin  vicem  suam,  et  amici  Heliodorl 
dolerel,  seqne  el  illum,  qunad  ejus  fieri  potcrat,  con- 
solaturus,  in  defuncti  laudibos  celebrandis  lanlisper 
acquiesceret.  Arripiiii  itaque  stylum,  et  LX.  in  nq- 
sira  receiisione  Epistoiam  ad  Heliodorum  scripsit, 
qonc  ut  in  Chronologicis  ad  eam  Notis,  ita  debet  iui* 
tio  nnni  396,  iniiio  adrrgi,  ut  neque  ulierius  diQeririi 
qnod  pnssHn  docli  homines  faciuul,  neque  rursii^ 
praponi  jure  possit.  Argumeuu  qttifaua  id evicisse 
nbbis  videmur,  recolenda  omnino,  atque  buc  trans* 
ferenda  sunt,  ne  iisdem  repetendis  longrores  aequo 
siinus,  ei  filum  abrumpere  necesse  sit  historise  quam 
lexiinus. 

V.  Ab  hac  panegyrlca,  ut  ita  dicam,  Epistola  ad 
Co:iimcnlarium  adornandum  in  Jonam  se  eonlulit  S. 
Pater,  quod  opus  intra  anni  596  flnes  conjicimus, 
lii;et  subsequentis  initia  attigisse,  et  nobis  ipsis  pec- 
suasiim  aliquando  fneril,  et  quas  S.  ipse  Pater  ratio- 
nes  init  in  Prologo,  indicare  videanlur.  Triennium^ 
inquit,  drciter  ftudt,  postquam  qttinque  Propketae  in^ 
Urpretatw  <»m,  Miehanam,  Naum^  Abacuc,  Sophe- 
nkm,  Aggasum;etali0  opere  delentus  non  patui  im-> 


plere  quod  coeperam  :  scripsi  enim  librum  de  lllnstribus 
Viris,  ei  adversum  Jovinianum  duo  voluminOf  Apolo^ 
geticum  quoque,  et  de  Optimo  genere  interpretandi  ad 
Pammachium,  et  ad  Nepoiianum,  vel  de  Nepotiano 
duos  libros^  et  alia  qum  enumerare  iongum  est*  Scilicer 
Nepoliani  Epilaphium,  qui  liber  slve  Epistola  ver- 
bis  de  Nepoiiano  indicatur,  et  quem  nos  annl  596 
initio  arfigendum  diximus,  at  neque  ulterius  differrf, 
neque  rursus  prasponi  ullo  modo  possii.  Adeo  cuin 
a  priorum  quinque  Prophetarum  Interpretationc  , 
ipsoque  libro  de  Yirls  lllustribus,  ad  hujus  Epitapliii 
elucubrationem  (quod  est  ab  exacto  ut  mulium  antHf 
592  ad  596  )  plus  quam  triennii  spatium  inlercedai, 
idque  per  Hieronymum  puiare  liceat,  qui  drciter  ad- 
verbio  usus  est :  haud  tamen  licet  ad  subsequentcni 
usque  septimum  supra  treceniesimum  nonagesimnm 
excurrere,  ut  sails  sibi  Itla  temporls  noiatlo  consiet. 
Aliler  jam  non  triennium  dlcere  S.  Pater  debujsset, 
scd  quadriennium  :  in  quam  lectionem  qui  locum 
ejus  sollicilarc  ausus  est  vir  cetera  doctissimus,  te- 
inerc  et  coittra  librorum  omnium  lldem  egit,  ut  suo 
nos  loco  ostendimus.  Hoc  igitur,  quanto  quidem  se- 
rius  licet,  lioc  tameu  anno,  post  cirdter  triennio  in- 
terceplos  in  niinores  Propheias  Commentarios,  Pam- 
machii  precibus  superatus  ad  Jonam  explicandum  se 
contulit. 

Facile  etiam  eidem  Pamniachio,  sibi  cum  primis 
conjunctissirno  ,  opus  inscrlpslt :  tameisi  in  editis 
libris,  et  quibus  conligil  ad  hnnc  dlcm  uii  mss.  mi- 
nime  ille  quidem,  scd  Cromalius  Papa  ve^terabitis  in 
Prxfaiione  compellalur.  Diximus  hac  nos  de  re  in 
Notis  ad  eum  locum  :  nunc  aliud,  nec  sane  pneler 
verisimilitudinem,  In  mentem  venil.  Fiierit  olim  in 
aliquo  exemplari  scriptum  Chromati,  pro  qiio  monue» 
ril  Anllquarins  ad  libri  oram  Pammachi  restituen- 
dum  :  alius  qui  exemplar  illud  sibi  describendum 
sumpsii,  liieras,  mentenique  ejus,  qui  eniendaverat, 
nori  assequutus,  putarlt  ibl  coinpendiariis  noils  non 
Pammachi  (qnandoquidcm  Chromatius  in  textu  lege- 
batur)  sed  Papa  Venerabilis  significari,  quod  ct  hujus 
proprin  honorissignilicatio  est,  et  simililudinem  litte- 
rarum  quamdam  habet,  aique  hxc  adeo  verba  prO 
noniine  illo  iniruserit.  13 1  ut  habuerit  se  res,  certe 
bunc  a  sc  fiiisse  Pammachio  inscriptum  Conimen:a' 
rium,  asserere  ipse  alibi  Sanctus  Pater  videiur,  uhr 
ipsum  alloquens  amicum  snum,  Terlio,  tnquit,  posi 
longi  temporis  sMentium  Abdiam  el  Jonam  tibi  impe- 
ranti  edisserui  (Prcef,  lib.  III,  in  Amos).  Sed  et  plu- 
ribus  bic  locus  dirficullalibns  obnoxUis  est,  et  ul 
sxpe  alias  diximus,  et  dicluri  infra  snmus,  commodo 
opushabet  interprele  :  aut  lola  isilincc  deCommenta- 
rio  in  Jonam  historia,  depravalis  alicnbi  intcrpola- 
lorum  fraude  testimoniis,  conipotii  nequit.  Caeierum 
insignis  in  rem  noslram  locus  est  in  caput  II.  ex  quo 
adhuc  Origenismi  faclionibus  agilalara  Jerosolymita- 
uam  Ecclesiain,  cum  ea  scriberei  Sanctus  Pater  de 
corrupliofie  et  incorruplione  corporum,  liqnel.  Hoc^ 
inquit,  iUi  (Origefiisla;)  ad  Occasionem  suce  ducuni 
haereseos,  ut  sub  persona  Cl^f.^fi  mo^Uiantur  Antichri* 


107 


&  hieronVmi  vita 


stunif  Eeciemai  Uneanl^  u/  venlrm  pitiguiumum  ttti- 
triantf  ei  carnalher  mentes^  contra  earnem  disputent. 
Joannes  scilicel,  ejusque  asseciac  Origenis  defenso- 
res,  neque  enim  alium  quam  Episcopum  dcnotant 
▼erba  «(  Keclenae  teneant,  quemadmodum  erroribus 
irreiitos  Origenianis  illa  contra  carneni  tUsputent ;  sci- 
tum  est  enim,  quod  cum  corporum  resurreciionem 
.^  fateri  cogerentur,  carnem  nominare  refugiebant. 
ilieronymus  contra  Joannem,  ad  decipiendae  aures 
ignorantium  novies  corpus^  et  ne  semel  quidem  carnem 
nominas.  Denique  Ruffinum  propius  illa  perslrin- 
gunt,  ui  ventrem  pinguissimum  nutriantf  quem  ssepius 
alibi  Sanctus  Pater,  pinguem  et  nitidum  et  bene  curata 
cute  hominem  ridet. 

Vl.  Acuit  quoque  stylum  per  haec  tempora  Hiero- 
nymus  in  Vigilantium,  qui  cum  anie  ferme  biennium 
apud  eum  fuisset  iu  Pal:estina,  PauUni  ut  videlur 
Ulteris  commendatus»  sibi  ipse  defuit,  iiullumque  ex 
illo  coDtiibernio  aique  exempiis  monachorum  fru- 
cium  percepil :  unde  ei  ipso  quo  advenerai,  vcl  sub- 
sequenU  proxime  anno  cjus  pertxsus  vitdc  discessit. 
Fuerai  bic  subdolsc  menUs  homo  nalione  Galius  (Ba« 
ronius  Hispanura  pulai)  SulpiUi  Severi  ad  PauIinuniNo- 
lanum,  etPaulini  ad  llieronymum  Utierarum  porUtor, 
atque  horum  forlasse  (esUmoniis  inflatus,  aliis  fucum 
fecerat,  et  ad  Presbyieratus  quoque  gradum  evecius 
est.  Gum  BeUileemi  apud  S.  Doctorem  dlversaretur, 
Rufnao,  ut  crediiur,  aiires  accommodavit,  eoque  au- 
ctorc  Hieronymum  dcs|>ec(ui  hdbuisse  in  eo  di^itur, 
quod  ct  lcgerc  palam  Origenis  libros,  et  sequi  erro- 
res  Auderet.  Gui  S.  Duclor  licet  muliis  satisfacere 
contendisscl,  haud  umcn  persuasit,  si?e  cdomare 
effrenem  ejus  ingenii  Ucentiam  valuit :  quin  potius 
abipso  per  summam  injuriam  hxrescos  accusalus 
est,  in  eamque  pertractus  criminaUonem  et  calum- 
niam  amicus  eju&  Oceanus,  qui  Roma  lunc  lemporis 
se  translulerat  in  PalaesUnam.  Neque  niagis  acquie- 
vit  ille  lestimonio  Presbyteroruni  ViiicenUi  et  Pau- 
liniani  (qui  tuiic  forle  e  Gypro  Hieronymum  fratrem 
inviserai)  neque  denium  Eusebii  Gremoneasis  pro 
rccta  S.  Pairis  fide  jadicium  est  veritus.  Rcccpit  ta- 
meii  se  tandem  aliquando,  et  facU  poenitens,  veiiinm 
al)s  Hieronymo  peUit,  eidemque  de  Rcsurreclioney 
dcquc  carnis  veritate  verba  facienti,  manibus  et  voce 
applausit.  Ita  sive  ex  aiiimo  reconciliatus,  sive  re* 
conciliutionem  simulans,  decessit  e  Paiseslina :  cujus 
disccssus  causam  saiius  duxit  Hieronymus  ad  Pau- 
linuni  de  illo  scribens,  quem  sibi  commendnvenit, 
Mlcntio  prxleriret  quam  dicerc.  Cicr,  inquit,  VigHan- 
uus  tam  cito  a  nobis  profectus  sit,  et  nos  reliqueril^ 
non  possum  dicere^  ne  losdere  quempiam  videar  :  tamen 
quasi  pratereuntem  ei  festinantem  paululum  retinui  etc. 
UcgTCSSus  autem  in  Occidenlem,  aique  hanc  proprie 
ItaUx  partem  ac  regionem  pertransiens,  inter  Adria 
fiuetus^  Cottiique  RegisAtpes^  denuo  Hieronymum  ejus* 
que  amicos  reprebeadere,  et  tamquam  Iisereiicos  tra- 
ducere  occoepil,  quin  etiam  in  palriam  rcdux  laces- 
sere  scriptis  S.  Doctorem,  et  voluminibus  suis  obruere 
non  dubitayit.  Suarum  proimlc  pnrUum  csse  existi- 


mavit  Sanctus  Pater,  quamquam  non  ia  esset  Vii;i. 
lanUiis,  qui  responsum  niereretur,  purgare  obtrecta- 
toris  impudenUssimi  aecusationea  et  calumnias  :  cle 
ditque  ad  eum  Epistolam  in  recenslone  nostra  L\l 
qua  et  singulas  ejus  malignas  postulationes  refcllii, 
et  ut  aliquando  vero  cx  animo  resipiscat,  et  pocai- 
tentiam  agat,  hortatur.  Scripsisse  autem  eam  circa 
anni  596  flnem  vel  subsequentis  initia,  ex  hacieinis 
dictis  liquet ;  jam  enjm  redierat  VigilanUus  in  Occi- 
dentem,  et  S.  Doctoris  cum  in  itinere,  tum  in  patria 
famam  atterebat ;  decesserat  vero  e  Palxstina  sive 
Bethleenii  monasterio,  cum  degeret  ibi  adhuc  Viii- 
cenUus,  quein  anno  397,  nisi  si  etiam  iiiavis  circa 
pnccedentis  flnem,  cerie  quidem  mutto  tempore  ante 
Rufflnum  Ronuim  venisse^  ex  Apologis  libro  terlio 
discimus. 

VII.  Ejtisdem  cst  temporis,  ut  et  ferroe  argumenti, 
quam  dedit  S.  Pater  LXU.  in  rccensione  nostra  Epi- 
stolain  ad  Tranquillinum,  qui  ab  co  petieraidc  libro- 
rum  Origeiiis  lectione,  utrum  vitaiida  illa  penittis  cs- 
set,  ut  Fauslinus  nescio  quis  contendebat,  an,  quod 
alli  passim  existimabant ,  permittenda  ex  parte.  Gui 
S.  Pater,  qui  sententiam  hancce  alteram  praeferre 
nequaquam  dubitat,  asscrens  eos,  qui  in  amorem  Ori- 
genis  mmtnm,  vel  in  odium  stomachi  sui  pravitale  du- 
euntur^  maledicto  Prophetieo  subjacere^  Ya  his  qui  di- 
CU9U  bonum  malum,  et  malum  bonum :  auctor  est 
tanien,utincju8auctoris  scriptionibus  cautus  inccd.it, 
approbaUs  melioribus ,  sequioribus  rejecUs.  Elucet 
hinc  vero  saUs  aperte  temporis  nou ;  jam  enim  cx 
Oriente  invidia  nominis  Origeniaai  Occidentcm  |)er- 
vaserat,  ibique  inter  ▼ariornm  studia,  turbas  ciere 
jam  CQcperat :  quae  sane  non  aUum  quam  396  annum 
aut  subsequenUs  ioiUa  designant. 

VIII.  Sed  fit  eadem  multo  etiam  darior  ex  Occaai, 
Roma^tunc  degenUs,  roenUoiie,  quam  ingcritin  eadeai 
Epislola  S.  Pater ,  et  qua  notatu  non  indigna  eorum 
temponim  memoria  conUnetur.  Suceurrat  igitur  menU 
quod  diximus  paulo  ante ,  fuissc  Oceanum  superiore 
proximc  anno  Jerosolymis,  sive  in  Dethleemi  mona- 
sterio,  ubi  praesens  a  Vigilantio,  qui  pariter  ibi  tunc 
agcbat,  haereseos  accusaius  cst.  Post  aliquod  spatium 
temporis,  eodem  tamenannoad  finem  properantc,  duin 
in  utramque  partem  de  Origeaiana  doctrina  coiitca- 
ditur,  subita  Barbarorum  irruptio  plurcs  Romani  im- 
perii  provincias,  hasqiie  inter  PalxsUaaai  aut  depo- 
pulaia  est,  aut  certe  cladis  proximitaic  perlerrtiit. 
Ecce  tibi  (inqutt,  Sanctus  Pater  Epistola  ad  Heliodo- 
rum  LX.)  anno  prmterito  (scilleet  395)  ex  uttimis 
Caucasi  rupibus  immissi  in  nos,  non  jam  ArabiWy  sed 
Septenlrionis  inpi^  tantas  brevi  proviHcias  percurrerunt, 
Quot  monasteria  capta?  quantiB  fiuviorum  aqum  huma- 
no  cruore  mutatm  sunt?  Obsessa  Anliochia^  et  urbes 
reliquee,  quas  IlaliSf  Cydnus,  Oronies,  Euphratesque 
praterflnunt.  Tracti  greges  captivorum  :  Arabia,  Pho^- 
nice^  PaUestina,  /Egyptus  timore  captivce.  Vixduni  hxc 
scripscrat,  cum  ipsa  sibi  ob  oculos  Palxsiina,  Bai  ba* 
roram  coruscarc  gladios  suisque  iinmincre  ccrvicibus 
sensil.  Uunnorum  (inquit  Epist.  LXXVII. }  exnmina 


m 


S.  HICRONTMI  VITA. 


liO 


femicilms  eqwi  kue  itluaiHe  toUiimlia^ecsdit  panter  ae 
terroris  etmela  eomplebanL..  IntperaU  ubiqtte  aderant, 
ei  (aniam  eeteritate  vincente* »  non  retigiom ,  non  digni- 
tatibus^  non  wtaii  parcebant,  non  vagientie  miserebantwr 
ittfanlia..,  Con$onu$  inter  omnee  rumor,  petere  eos  Je- 
rosolymamy  ei  ob  nimiam  auri  eupiditatem  ad  hanc  uT' 
bein  percurrere...  Tunc  et  no$  eomputei  sumus  parare 
naves,  me  in  littore,  adventum  hostium  prwcavere,  et 
UBPientibus  ventis^  magis  Barbaros  metuere,  quam  nau' 
fragium :  non  tam  proprue  saluti,  quam  Virginum  casti" 
moniiB  providentes,  Erat  ilto  teutpore  qutedam  apud 
nos  disseneio  (de  Origenis  sciltcei  doclrina  cam  Joanne 
JerosolymiUiQO ,  Ruffino  afque  aiiis  Origenislis  coa- 
cerialio,  el  Barbarorum  pugnam  domestica  betla  supe- 
rabant.  His  rcrum  angustiis  ei  belloruin  lerrore  per- 
ciilsus  Oceanus,  qui  cum  Sancia  Fsibiola  Jero&olymam 
vcnerai  (voluissentquo  In  Sanclis  locis  reliquum  viiaB 
degere)  despoiidii  animiim ,  alque  una  cuin  eancla 
ftfinina  in  palriam  ,  Romam  Tidelicet,  reversus  est. 
Nos  j(subdil  Uieronymus)  in  Oriente  lenueruntjam  fixee 
udes,  et  inveteratum  sanctorum  Locorum  desiderium  : 
illa  (Fabiola,  ejusque  iiineris  comes  perpeluns  Ocea* 
niis)  quee  tota  in  sarcinis  erat,  et  in  omni  urbe  peregri- 
na,  revcrsa  est  ad  patriam.  Trabebatur  j;im  ilaque 
aianus  596,  et  valde  etiam  processerat ,  ui  ex  conse- 
queniibus  planum  fiel.  Joannes  eitini  Jerosolyinitanus 
jaindudum  suam  iilam  adversus  Hieronymuin  Apolo- 
giain.  ut  in  alias  plerasque  orbis  paries,  ita  et  Ro- 
niam  miserat,  uUi  et  plurium  aninios  jam  coinmove- 
r:it.  Alia  ex  parie  restilcrat  jain  slrenue  Oceanus 
luibis,  quas  j»cripiura  illa  in  Urbe  pepcrerai,  eorum- 
que  iusipientiae  occurrerat,  qui  se  patiebantur  Orige- 
nislaruin  artibus  decipi.  Atque  bxc  quidein  oiiinia 
S.  Pater  cum  Tranquiiiino  respondii,  abipsopriraum 
narrante  didicisse  se  indicai  :  qunQ  baud  sane  levis 
esi  ab  Oceani  regressu  in  pairiam,  tcmporis  interme* 
dii  noUi.  Quod^  inquit,  diciSf  Orlgenis  mutlos  errore 
deceptos^  et  sanctum  fitium  meum  Oceanum  illorum  iU" 
sanicB  repugnare,  et  doleo  simul  et  gaudeo  :  dum  aut 
supplantati  sunt  tfmp/icei ,  aut  ab  erudito  mo  errantibus 
subvenitur. 

IX.  Per  idem  tempus  sive  anno  fere  medio  597 
scripsit  Hieronyraus  ad  Principiam  in  Psalmum 
XLiV.  et  aliquanio  post  ad  Pammacbiuin  quoque  de 
morie  Paulinae  :  quartim  Epistolarum  cum  satis  ab« 
unde  sit  expiorata  epocba  in  cbronologicis  ad  eas 
Notis,  noD  est  cur  iisdem  edisserendis  diutius  immo- 
reniur.  Sed  et  Augusiiiii  ad  Hieroiiymum  litierse  liuc 
temporis  referendae  sunt,  quibus  ei  graiiam  babet, 
quod  pro  subscripta  satutatione  ptenam  Epistolam  sibi 
reddidisset.  Hxc  autem  jamdiu  oiim  iniercidit,  nec 
supraquam  conjecliira  colligere  licet,  eruditi  existi- 
maiit,  in  ea  Hierouymum  de  Origcne  ejusque  errori- 
btts  capta  occusione  fuisse  loquuium,  et  Hipponensem 
Episcopuin  pieuue  jain  Uim  florentem  atque  enidi- 
tione,  quicum  sibi  noiitia  aliqua  interoesserai,monere 
vohiisse,  ut  ab  scrpeiitis  tn  dies  magis  lue  Origenismi 
cavcret.  Eiunivero  islsec  Augustihi  Responsio  (qua 
ejussccunda^suutadNosiruin  lilterx)d60rigeneprae« , 


sertim  loqultar,  cujas  Umen  errores  slbi  parom  notos 
postulat  indicari.  lUud,  inquit,  de  prudentia  doetrina- 
que  tna  desiderabam,  el  adhue  demdero,  ut  nota  nobis 
facias  ea  ipsa  ejus  (Origenis)  errata,  quibus  a  fide  veri-' 
tatis  ille  vir  tantus  reeessisse  convineitur,  Quanquam 
vero  data  ea  fuerit  hocmct  anno  Episiola,  reddiia  la- 
men  est  multo  serius,  et  post  saltem  anni  intermedii 
spatium.  Denique  S.  Pater  ad  Caslrucium,  Panno* 
nium  hominem,  scripsit ,  cujus  sane  fuit  adrairabilis 
adversus  eum  amor  ac  sludium ;  nam  licet  oculis  la- 
boraret,  ejus  invisendi  cupidiUite,  Iter  in  Pala^stinam 
instiluerat,  ac  Tenerat  usque  CfMam,  nihii  veritus 
Adriatici  Maris  asstus ,  et  JEgat  atque  lonii  subire  dis' 
crimina,  ut  nisi  eum  pius  fratrum  retinuisset  affectus^ 
voluntatem  opere  complesset,  Acceperat  autem  hxc 
Hieronyintis  de  illius  erga  se  prolixissima  voluniale 
ab  Heraclio  Diacono ,  quem  Amabilis  quidam ,  ejus- 
dem  regionis ,  sive  Pannoniai  Episcopus,  Bethlecin 
mieerat ,  ut  explicationem  decem  Isaix  visioiium , 
quam  alias  ssDpe  a  S.  Doctore  flagitaverat ,  praesens 
ille  impetraret.  Qnod  quidera  cum  obtinuisset ,  Epi- 
siolam  quoque  S.  Patris  Caslrucio  deferendnm  acce- 
pit :  ex  quo  intelligas  ulramque  ad  unum  idemque 
tempiis  scriptioiiem  pertinere. 

X.  Aliera  autem  Istha^c  in  decem  Isaiae  vislones  lum 
chronlca  nota  insignior,  tum  elucubrationis  genere 
mulio  est  nobilissima.  Quamquam  se  ait  S.  Paier, 
pro  angustia  illius  temporis ,  qwd  sibi  videretur  in  sin^ 
gutiSf  brevi  sermone  perstrinaasse :  reque  ipsa  historiam 
tantum,  quod  Amabilis  petebat,  edisseruerit,  Postmo- 
dum  lamen,  cum  m  totum  Prophetam  Commentarios 
scriberety  afque  eo  loci  pervenissct,  superftuum  ratus 
aut  eadem  rursus  iterare^  aut  in  uno  opere  diversas  sen' 
tentias  ponere,  quintum  in  Isaiam  Librum  ex  hoc  feclt, 
^ut  quondam  solus  editus  est.  Verba  sunt  Hieronymi 
in  Prxfatione  ejus  Libri  ad  Eustochium ,  cujus  vestt- 
gia  accurate  persequimur.  fn  priore  autem  Praefatione 
ad  Amabilem,  Hueusque,  inquit,  per  litteras  ftagitabaSf 
ut  tibi  decem  visiones,  qum  in  Isaia  obseurisumas  sunt^ 
historica  expositione  dissererem,..  meque  retractantem , 
et  motestissimum  explanationis  genas  in  tempui  aliud 
differentem^  swpissime  commonebas.  Hoc  autem  anno 
nusisti  fitium  nostrum  Heraclium  Diacontcm,  ^t  me 
manu  conserta  in  jus  vocaret^  et  pronnssum  per  mo- 
menta  exigeret.  Et  sub  finem,  Si  latius^  ait,  nitar  expo- 
nere,  multis  Ubris  opus  erit^  et  exactoris  mei  navigatio  in 
annum  alterum  differetur,  Itaque  ut  vts,  singutis  testi- 
moniis  breves  sententiolas  eoaptabo,  ut  non  tam  exponam 
quid  sentiam ,  quam  paucis  verbis  tibi  sentienda  dimil' 
tam.  Dictamus  hcse,  non  scribimus  :  eurrente  Notario* 
rum  manu,  currit  oratio.  Temporis  autem  notationem 
quod  spectal ,  non  videtur  ambigendi  locus ,  quin  sit 
anno  597  adtribuenda,  quo  primum  Heraclius  e  Pa- 
laestina  regressns  est  in  Pannoniam.  Nam  cuin  iterum 
ex  liac  regione  in  Orieniem  contendil,  ViUilis  Presby* 
teri  lileras  ad  Hieronymura  detulit ,  quibus  iste  re- 
spondens,  Isaim  Prophetiam  memora*,  quam  inter 
decem  visiones  nupbr  interpretatum  se  dlcit.  Agebatur 
vero  taue  annus  59S,  ut  mox  suo  loco  certis  argu- 


111 


S.  HiERONTltl  ViTA. 


112 


mentis  ostendemuSf  ei  prscipiie  ex  alia  ejus  atique 

auui  Epislola  ad.Lueiniom  compertum  est,  ubi  eadcm 

U6U8  illa  leniporis  notatione,  ^uper,  se  ait  S.  Paler, 

9i$ione$  htuw  valde  obseuri$$inm  hi$loriea  explana- 

tione  di$$erm$$e.  Igitur  praecedenti  prdiime  anno 

edisseruil ,  ot  et  illam,  de  qua  dixitrius  panl6  ante, 

Epistolam,  ad  Gasirucium  dedit. 

CAPUT  XXIl. 

I.  RM/Jfntii  in  Oceidentem  reversurus  cum  Bieronymo 

in  templc  Ana$tasi$  ex  ihimicilia  redit  in  gratiam, 

II.  Annu$,  quo  id  contigit,  novis  argumenti$  adstrui- 

tUr.  III.  /funi  hoc  tempore,  et  liufflni  Melaniwque 

eum  primi$  op&ra  extincium  penitu$  $ckisma  Jeroso- 

lymitanum,  sartaque  pax  ^t  ihter  Joannem  quoque  et 

Monachos  ^elitfuos  ?  lY.  Argtimenli$  pro  asserentiuni 

parte  tespondelur ,  altdque  afferuntur  quce  id  negant, 

T.  Quaednm  obiter  de  Patladio,  YI.  Interea  S.  Pater 

in  adversam  valetudinem  incidit,  et  febri  per  tre$ 

men$e$  laborat,  VII.   Scribit   nihilominu$  quadam 

qu<B  recerisentur,  TIII.  In  hisCommentario$  in  Mat- 

thaium.  IX.  Bt  contra  Joannein  ad  Pammachium , 

et  ad  Theophitum.  X.  Tempu$  $criptionum  i$taruni 

a$$eritur,  et  vindicatur.  XI.  Demum  in^taurata  ihter 

omna  pace,  $cribit  ad  Fabiolam  de  Veste  Sacerdoiali. 

I.  Postaciam  tot  annos  in  Oriente  yitam,  RufTinas, 
aive  turbarum,  qus  Jerosolymilanam  Ecciesiam  cxa- 
gitabant,  perUesus  :  sive,  quod  propius  ad  verum  est« 
ut  Melaniffi ,  iter  Romam  aliis  de  causis  medilanlif 
obsequeretur ,  etlatencomcs  adhaererel»  in  Occi- 
dentem  remeare  ad  patrias  sedes  constituit.  Aute** 
quam  vero  se  itineri  daret ,  suarum  esse  partium 
duxil,  solliciiare  ad  pacem  concordiamque  Hieronymi 
animum  »  ut  ne  offensum  ac  dubium  de  sua  fide  bo- 
riinero«  nova  injuria  oumulareti  privatumqoe  inimi- 
Mm,  a  quo  sibi  valde  metueret ,  in  Palaestlna  relin- 
queret.  More  ilaque  solemni  in  Anasta$if  post  Missie 
sacriQcium,  junxil  cum  Hicronymo  dexleram,  atqoe 
anlmis  utrinque  ad  pacem  compositis  ,  ex  inimicitia 
redit  in  gratiam.  Suni  qui  puUmt  iu  liac  pace  errores 
Origenis  silentiodamnaios  :  alii  Rufiinum  nullius  er- 
roris  comperium  fuisse  dicunt ;  se  enim  ille  magniflce 
jactat  lib.  il.  Invectivarum ,  Nunquam  ego  $equuiu$ 
tuni  errantem  aut  alium  quempiam^  ni$i  Ecclesiam  Ca- 
thoticam  sequar,  Numqmd  mea  aliquid  proferre  pote$ 
icripta,  in  quibu$  me  vel  in  juventute  erra$$c  convinea$f 
Sincere  Hieronymus  ac  bona  flde,  /n  Ana$ta$i^  inquit^ 
immolato  Agno ,  dextera$  /umctnmi ;  et  paulo  anle, 
Pacem  dtdimu$ ,  non  htBre$im  $uscepimu$  :  junmmu$ 
dextera$i  cbeunte$  prosecuH  $umu$,  ut  a  privata  dum- 
taxat  simultate  tunc  se  animos  recoUegisse ,  indicel. 
Geterum  quod  Ana$ta$im  nominat ,  locum  in  qiio  ad 
coneordiam  coaluerunt,  Templum  Dominieie  Resur- 
rectionis  signiQcal ,  a  CoBStantino  Magno  olim  ex- 
strucium,  et  Cbristi  Resurgentis  memorise  dedicalum. 
Duo  quippe  Jerosolymse  lempla  sive  basilicas  magtius 
ille  Imperator  exstruxit,  quorunt  alterum  in  loeo 
Pa$sioni$i  quod  et  Crux  et  Martyrium ,  nppcilabalur, 
alterum  in  iie$umctioni$  loco,  eui  proprimn  Anaitam 


ex  Qneco  ididmate  liortieii  fdlL  Pticcdldiii  iihqlie  n 
Benedictino  Eilltore  satis  supinfe ,  (\u\  AHrMttsii  ih  . 
laudaio  Hieronyml  teitu  pro  And$td$i  t^^H  :  tjiiaiti 
nos  vocem  restiiuimtts.  Atibi  S.  Pater  llbrb  conira 
Joamiem  ,  Ifonne,  inquit ,  cum  de  Anaita$i  ptir§'eretif^ 
(kd  Crueem  ete.  ubl  et  Gfaecis  literls  kvtkMiiti  bbdlces 
nonnulll  praeferuut.  Sed  hgec  hstclenus. 

II.  Annus,  quo  haec  contigerunt ,  s^u  qiid  Rttfinns 
in  Occideniem  navigavit,  qtiin  hic  ipsb  fliei-lt  397  nd 
quem  demum  per  t^erum  Hieronymianai*urh  liarralio- 
nem  dcTenimus ,  minime  inter  ei*dditbs  aibblgitur. 
Id  ipse  etiam  nuperus  Ylt^  Rbfllnianae  scriptor  Foii* 
taninus  pro  certo  habet,  in  eamque  fem  ihulta  ex 
Anltquis  leslimonia  cbhgerlt ,  et  Paulini  Nolani  cum 
primis ,  etijus  etlam  tpistolalrum  it  Natalium  ordi- 
nem  et  Cbronologiam  Irefigere  fex  hae  t>racconcepia 
opinione  audei.  Pace  iimtn  doctorum  homlhum 
dixerim,  vldentur  hi  nobis  hallucinari,  partlm  quod 
minus  accurate  expehderinl ,  qua  proprle  nhni  pnrte 
dederil  Rufflnus  se  vitfe,  parlitti  ^tiani  quod  hxc  cum 
aliis  ex  Hieronymo  tesiimonlls  comparare  disglexc- 
rint.  Pendent  enimvero  multa  cbm  Hieronymlanac 
Yitse,  tum  bistoriae  eoruhi  teinpofom ,  et  Orlgenian.^e 
cumi^rimis  causae  uiomenta  et  rect<$  cohsignata  Riir- 
flni  dlscessus  epocha  :  quae  causa  est ,  cur  his  tan- 
tisper  immorari  nos  deceat.  Primutd  itaque  fex  Pal- 
ladio,  qui  Melanix  iier,  quacum  erat  RufTlnus^ 
descrlbit  iu  Historia  Lauslaca,  comperlam  cerlomqne 
est ,  eos  percito  cursu  ftiisse  ex  Orl^nte  in  Italinm 
transvecios.  Nwvem^  iiiquit  cap.  GXVIII.  tiscendit,  el 
Cwsarea  mvijan$,  viginti  dierum  $patio  Romam  venit, 
Gomperla  deinde  est  cx  Paullno,  cum  illi  tcrrestrl 
itinere  Romam  versns ,  Nolam  in  Campanla  ndVene- 
runt ,  quac  atini  tempestas  agebatur.  Inltlum  hcmpe 
veris.  Gum  enim  Epistoia  XXIX.  ad  Siilpitlum  Se- 
verum  dicat ,  Yictorem  inona^lium  ejusdeni  Sevcri 
tabellarium  ,  Nolam  iis  diebus  advehissb ,  quibus 
Mpiania  quoque  advenerat  e  Palabstlna,  in  praetedenti 
ad  eundem  scribit ,  illnth  abs  se  Noiae  shsceptuni 
decedente  jatH  HIKME.  Igitttr  sub  Nlemis  (inem, 
quibus  verbis  Februarii  exitus ,  potius  quam  Marttl 
exordla  signiflcantur,  ut  Yictof  illfe,  Ue  quo  Paulinus 
id  refert ,  ita  et  Motnnia  cuni  RulHnd  slio  Nolam  -,  ad 
famiil2C  suae  cognatos  divertera>«  Placet  audife  t^ah^ 
linum  iterum.  Reliquay  inquit,  ,jd$  (Melantae}  negotid 
ae  tempora  tran^ibo,  et  hoe  ip$Hm ,  quo  reiheatii  navt' 
gavit,  ttt  ettr$nm  e^us  emttler  ,  transfretabo ,  ijuo  eitius 
$ermonem  meuth  in  ejtt$  Advetttu  exponendo  determi- 
nem  :  in  qtio  MHgnw  Dei  ^tia  $peetator  fiii.  IfeapoHtn 
urbembrevi  $patio  tt  Nolana,  qtiut  degimu$,  dvit&iedistin" 
eiam  ^  advecta  e$t^  uhi  fHionthi  f^Bpotttmque  aecUf-^u  eX" 
cepta^  mox  Nt>lamadhtMdlitaii$  Ho$trm  ho$pititti^  fe<lf- 
navit.  Porro  autem  si  hiemBdeeedente{Epi$t.  IX IX.) 
Nolam  venerunt ,  et  ante  vigit^i  die$  naviiU  in  Gaesa* 
rese  portu  conscenderant ,  par  utiqtie  est  ci*edere, 
cnmpridemJerosolyma  discederenl  lerrestri  itlnerc, 
imo  et  aiitequam  discedereiit ,  eum  pacem  abs  Hle« 
ronymo  impetrarunti  nttnum  vix  tom  cmpisse.  Sentiit 
auteni ,  nisi  his  fallor  rationibus  subdUcendiSy  eum 


{I5  S.  lilfiiiO.NViih 

397.  Ql  volnkH ,  eujus  helhpe  prHtttt  adlme  mensis 
J.inuarins  sgel«tiir »  cre*i  fiequ«quam  posse.  MuUa 
enimvero  iunt  scripia  Hierimfmi  el  «esla,  qu» 
bnicmet  anno  noi^  initenti  laHtmn»  sed  et  salis  adul- 
u>,  nemiM  Jam  dissbntieiltev  tribuontor»  qus  umen 
pncem  eum  Rntllno  pnecessisse,  ioerto  certius  liquet. 
Ejiismodi  smit  qu»  snperiort  pmime  capite  recen* 
suimus  i  et  E^tistola  ctim  primis  ilia  S.  Patris  ad 
Ttieopliildm  \  «Hi  Stmctk  displicere  ait  quod  inffer 
nefarik  htereki  ¥kmti0lmtmlietUiam§erifei  (Ep.  LXlll). 
Sertes  iqnoqin  rerum  Hierotvymianarum  ab  aUornatis 
in  loiiam  GommcnlariiS)  quos  inira  prscedentis 
pidiiifoe  mmi  Hnes  eoniicere  vix  potuimus ,  ad  haec 
usi)oe  temporat  liaud  sane  potesl  paucissimorum,  qui 
liiterceddnt  mehsiiliin  sp^lio  bttiHpreliendi. 

Sed  jam  snis  preprie  argumentis  opiulonem  illam 

conrtttenuis  ^  el  qui  ab  ea  siant ,  haud  siatis  constare 

sibi,  ostenddmQS.  Liiirnm  S.  Pairis  ad  Pammachium 

contra  JoiMliem  Jerosoifmitannm  ruisso  Uoc  anno 

Sd7  conseripiiim  ailtumiiiit  :  Qain  imo  id    magno 

conaitt  agunt,  et  nt  vere  qnod  rcs  esi;  dicam,  per  vim 

atque  invituhi  hue  eum  boguni,  qat  post  ferme  bien- 

iilom  scripcom  se  prodii.  Fuerit  tamoii^ut  voluni,  hoc 

anno  ftcripius  \  qnaiidb  neque  aliius  ipsi  repeti  posSe 

■llo  tnodd  i  sehtiuht,  neque  ut  hypoihesi  suas  iiiser* 

Tiant,  epocha  ▼eiustiOre  opils  liabenL  lloc  ego  ipsum 

eTincere  alb  palamqOe  osiendere^  iiondum  iilo  aniio 

Ruffinum  ex  Uriebte  in  Ilaiiam  tr.tjecisse.  Enimvero 

si  adveiiit  ilie  decedente  kkme^  liber  circa  autumnuin 

ezaratus  omniiio  est :  et  siquidcm  uno  eodemque 

anno  597)  cum  lllius  adventusi  tum  ejus  eiucubraiio 

eontlgfi «  llx*e  t»men  illo  posierior  dimidto  ferme 

innb  est)  quantumscilicetab  lliemis  fine  ad  finem 

S»iiitls  (  alve  aiitumNi  exordiuiiit  interOedit.  Dabo  rei 

tesi^mlpsunimetSanciumPatrem,  qiti  sub  eius  iinem 

libri;  seribero  ehm  s^  ^l  paubos  meiises  a  Penieco- 

ste^  piita  adgusto  autseptembH  mehse;  signiflcat.  Nos^ 

laquit)  annr  pimMs  $nei/i$ei  cirea  dk$  PenieceUes ,  eum 

ekemni»  wble,  onmls  mithiiis  fMidalqwe  unturum  fu- 

tSicem  f^mMarei  \  ^adrAgmta  divenw  miati^  et  eexus 

Presfrfffrit  Ittfs  obtuiimui  bapiixandoi.  Atqui  oinnino 

pRBcedere  RaflinidiscesSUiif  in  eorum  iiypolhesi  debci, 

idque  est  eoriim  dispuiatioiils  prttcipuum»  tum  atiis 

de  eaosisi  eum  pHesertim,  ul  qup  tempore  ille  in 

Ocoideniem  remeatitiSdblatum  Jam  penitus  dicant 

schisma  lOH^sOlymiianum  t  sartamqne  inier  omnes 

gratiami  IgltOI*  postbum  Ltbrmil ,  qiil  scribi  ante  an- 

nnm  597  omnino  hOrt  potuif  i  RHffinus  advenit  s  ad- 

venit  aded  subsequefhtisartni  3B8  initio. 

H;ec  ex  illonim,  quae  eontra  se  pugnant,  rationibus. 
Cxterum  liocce  demuhi  altero  anno  Melaniam  cum- 
quc  ea  Rttfllnam  In  Occidentem  navigasse,  pleraque 
ilia  Tbterum  (estlmonili  suriij  qti«  faciie  persuadeaht. 
Paliadlus  cap.  GKYIit  Melhuiam  affirmat  post  aniioi 
^imi  aptim^  ex  quo  et  tlrbe  se  ih  jfigyptum  eontu- 
lerati  palriam  repeiiisse  :  qoi  nlmirum  tcmporis  tra- 
ctus  ab  ipsO,  Inclusive,  ttt  alUnt,  anno  572  quo  trans* 
vecia  eu  est»  in  598  terminaiur  :  Gerium  est  enim  a 
Palladio  hiine  ona  yuptiotari,  laineui  duniaiat  in- 


V4Tx\. 


114 


choatum»  maxime  cum  Nniim  e(  a//^iim  meiuem  pri- 
mse  iiavlgationi    impensum,  ingruenie  jam  Ineme 
praecedentis  anni  57i  ,  puia  a  novembre   meose« 
eo  nomero  comprehcndisse ,  perquam  sit  verosimile. 
Adeo  cum  Paulinus  rolundo  usus  iiumero  reduceiq 
Melaniam  dixii  posl  quinqui  luitra^  perspicuum  est  cz 
ipso  computandi  niodo ,  minus  eum  fuisse  acctiralc, 
ut  ficri  in  bis  amai,  locuium  :  unde  intelligi  ad  Pal- 
ladii  sumtnam,  atque  expUcari  eum  oporieat.  Fonia- 
ninus  tainen  pncpostero  studio  ad  Paulini  rationes 
redigere  Palladium  jubet :  Qua  in  re  falli  eum  et  fal- 
lere,  ut  prseconcepue  opinioni  sux  inserviat,  neuio 
non  videt.  Quippe  alias  Paulinus  ipsemet  bocce  anno 
598  non  prxcedenii,  ut  inierpretantury  Ruffinum  ad- 
venisse  noiat.  In  fine  EpistoLe  dudum  laudatas  se  ail, 
Yiiam  S.  Martini,  oiim  a  Sulpiiio  Severo  adornatam, 
Melaiiiae  hospiti  tunc  suac  reciiavisse,  quemadmodum 
reciuvcrat  illam  antea  VenerabiU  Epiicopo  atque  do- 
ctiaimo  Nicetas,  qui  ex  Dacia  Romanii  adnurandui 
advenerai  (  Epiit.  XXIX  ).  Advcnerai  hic  autem  hie- 
me  :  adfuit  eniin  die  ii  Januarii,  quo  sancti  Felicis 
fesio  solilum  quotannis  Nalale  carmen  Paulinus  ceci- 
niu  Quoruin  quideniNatalium,  utcsterudilenoiaiiim 
Baronio,  alque  ab  ipso  S.  auctore  colligitur ,  quinium 
illiid  erat ,  cui  primum  Nicetas  interfuit :  atque  adeo 
aiini  erat  598,  ulpoie  a  priore^uinlum  :  siquidem  ab 
anno  594 ,  ut  ceriis  argninenlis  CbiflQeiius  et  Pagiiis 
evincunt,  condi  coepla  illa  sunt.  Hujus  igitur  inilio  anni 
post  Niceiam,  Mdania  cum  Rufllno  suo  Nol«£  acces* 
serunt :  aique  liasc  verior  corum  ei  Oriente  ad  Pa< 
trias  sedes  regressus  est  epocha.  Gur   hsee   nos 
lalius  persecuii  sumus ,  qu»  praeier  rem  esse ,  prima 
statim  fronte  videbantur ,  ex  coiisequentibus  intelli- 
ges. 

III.  Persuasum  vulgo  eruditorum  est,  com|H>sitis 
Hieronymum  inter  ac  Ruflinum  anlmis»  dalaque  in- 
vicem  aique  acccpia  salute»  sublaiuro  eo  ipso  fuisue, 
atque  extinctum  schisma  Jerosolymitanum.sartamquo 
graiiam  inter  omnes,  Monachos  inqiiam  reiiquos 
et  Joannem.  Gujus  quidein  rei  sane  luculentum  pro^ 
ferunt  testimonium  ex  Palladio  in  Lausiaca  ex  aiUi- 
qua  versione  licraclidis  cap.  CXYIII  ubi  de  Ruffino  ct 
Meiania  loquens ,  conciliaiam  eorum  opcra  paccnt 
Inter  oinnes  prxdicat.  Uloif  inquit,  eliam  quadiingenm 
loi  numero  monachoi^  qui  propier  Paulinum  se  ai 
Eceleiia  ieparabant^  ianeia  runui  Eccteiice  reddiderunt^ 
Nec  sane  dlffitendum»  quin  pro  PauUno  legcnduni  iU 
sit  PmiifNlaHttni»  qoemadmodum  Vasieiiusolim  ad< 
moniiit,  Hieronymi  scilicet  fratrem ,  cujus  ordinaiio* 
nem  ab  Epiphanio  factam  Joannes  abrumpcnd:i 
eommunionis  causam  practexebat.  Gongruii  et  nu- 
merus  Monachoruro»  quem  sane  ingentem  fuisse,cuni 
perslarent  adhuc  in  schiBmate,  significai  sanctns  istc 
Pater  Libro  contra  Joannem  his  verbis  :  Taniam  fra  • 
irum  muUiiudinemt  et  Monacborum  choroi  ,  qui  tibi  tn 
PalcBstina  non  communicani.  Alia  ex  parie  par  credero 
est ,  eos ,  sicuti  Hleronymum  auctorem  habuerunt 
cum  secessionem  a  Joanne  facerent :  ita  ejus  exem- 
pluroi  siquidem  in  concordiam  ipse  se  priroum  resti'* 


ifS 


S.  HIERONTMl  ViTA. 


tlG 


tiernt ,  fttatim  secutoft.  Itaque  aiunt  post  triennaie 
deniqiie  spatiom  siiblntnm  schisma  Jerosolymiiaiium 
qnod  solum  canlitus  lolii  posse  Yidebatur. 

IV.  Gonirarium  niobis  scripiionom  rerumque  Hie- 
roiiyminianarum  series  persuadel,  et  nedum  ad 
Ruriini  usqiic  discessum  e  Paljestina  (  alqueeuin  qui- 
4!cni  398  anno ,  non  superiore  proxime,  ui  illi  sen- 
tiunl)  sed  ct  per  aliquod  adhiic  lcm^)oris  spalium, 
puia  uiiius  lerrneanni,  abstinnisseS.  Doctorem,  cuni- 
que  eo  Monachos  Beilileemilas  ab  Joannis  commu- 
nione»  existimamus.  Non  quod  vere  ineundx  pncls 
pariim  Noster  esset  soliicitus ,  scd  qood  orihodoxa 
fidcs  caosn  cadere  videreiur,  si  cum  hisqui  h.Treseos 
suspicione  laborabamt,  facile  commuiiicarct.  Denique 
iiistauratnm  ex  integro  concordiam,  non  Kuillini  qui- 
dem  aul  Melaniae,  sed  queniadmodura  visum  cst  etiam 
Baronio,  Tlieophili  opera ,  qui  novo  se  studio  inter- 
josuit,  ei  quod  pridem Isidori  cnlpa  noii  potuit ,  ine- 
lito  suo  demum  et  gratia  obtinuit.  Gonst:ibil  senten- 
iix  hujus  veritas  evideiiii  propemoduin  argumento 
paulo  post,  ubl  subsequcnti  anno  599,  aut  certe  qui- 
dem  isto,  in  quo  versamor  ,  ad  fiiiem  properanie, 
quaedam  osteiidemiis  fuisse  a  S.  Dociore  contra  Joan- 
nein  scripia,  alque  ea  quidem  acriorequam  aiias  stylo 
aique  oflenso  magisanimo,  qux  prorecio  scribi,  per- 
cussa  jnm  pace  potuisse ,  nemo  sibi  in  animum  indu- 
cai.  £pisiolam,  inquam,adTheophilum  inrecensionc 
noslra  LXXXII,  et  proprie  lihrum  boc  tiiulo  ad  Pam- 
macbium  Conlra  Joannem  Jeroiolymitanum :  qn-K  cnm 
evicerimiis  post  Ruffini  discessnm  edita,  iilud  eliam 
quod  urgemus ,  plane  constabit ,  non  eodem  atque 
lile  tempore ,  Joannein  ad  concordiam  graiiamque 
runi  Hieronymo  ac  soeiis  suis  rediisse.  Eo  itaque  loci 
referenda  pars  isthsc  dispiitationis  est,  sive  qu»  de 
illariim  scriptionum  epoclia  argumenta  conieximus, 
buc  revocanda. 

V.  Quinquam  ex  hb  etiam  quse  dicta  sunt  hacte- 
nus,  ferre  liac  de  re  jiidicium  congrue  Jam  licet.  Ne- 
qiis  enim  aut  Ruffinus  aut  Hieronymus  cum  mutuam 
pacem  Hlam  commemorant,  sive  exprobrant  sibi  in- 
vicem ,  pius  aliqoid  dicunt ,  quam  quod  privaUe  si  - 
multati  sigiiificet  flnem  imposiium.  Imo  apene,  et  con« 
ceptis,  ut  alunt»  verbis,  S.  Pater,  Pacem^  inquit,  de- 
dimui ,  non  harenm  nueefnmus,  JunximM  dexleras , 
abeuntes  proteculi  sumui,  ut  vo»  esseiis  Catholici ,  non 
ut  nos  essemus  hoeretici :  quibus  lantum  nbest,  ut  red  • 
ditam  inter  omnes  pacem,  ut  vix  alind  qonm  Ghri- 
stiaiias  interduosurbanitalis,  restitui»  dudumofficia 
aniicilix  notet.  Pniladii  lestimonium  qund  speciat , 
hnud  eqnidcm  scio  quanli  illud  hac  in  icsii.  Nihil 
eerte  veriil  siiiit  doclissiini  viri ,  quorum  agmen  Ba- 
roFiius  ducit,  ejiis,  utpoie  Rufiuo  ac  Melaniae,  quibus- 
fiiin  nliqunndo  vixit,  aniicissitni,  eoniniqiie  addictis- 
siini  pnrlibus,auclorilalcm  imminuere.Nec  ignoramus, 
fnl<os  tamen  in  hoc  eos  esse,  quod  hnnc  Histori:e 
Lau^iac;e  nuclorem,  primo  Hclenopolifnnum,  ut  fe- 
r  ii:i!,  in  Bifhyriin,  deinde  Asponensein  in  prinia  Gala- 
1::.  Episcopuin  prol/atissimnm,  cum  cogiioniine  alio 
P;;iladio  Galaia  conruderunt  ^  quem  9emU$  neqmlUe 


hommem{ProL  Did,  cant.  Peiag,)^ti  Pclagianni  Iine- 
reseos  instnoralorem  liienmymus  v«cat,et  Epi;»ii;i' 
nius  indigcre  aii,  misericordia  Dti^  quia  Ori^eius  htv- 
resim  pradicat  et  doeet  (Efrist.  inter  Hier,  LL).  Ut  nu- 
tem  liinc  illi  fidei  derogand»  nulla  sii  causa,  ninxi* 
ma  est  tamen ,  qiiod  nimium  se  Ruffini  ac  Mebiiisii 
sludiosum  prodit,  totuS4|ueest  in  hujus  Inudibiis  pra.* 
dicandls,  in  ciijus  eiiain  domo,  cuin  Romae  diversa 
retur,  omni  orficiorum  genere  cumulatum  se,  iiidoqno 
profiscisceniem  liberalissiine  adjutnm  testaiur.  E  con- 
Irario  iniquinr  iu  Hieronymuro  fuit,  cumque  Bethleenil 
ageret  toto  .nnno  388,  obloquenti  conira  S.  Doc  oroni 
Pnssidoniosolitarioaures  accommodavii  (cap,  XXi,u 
eiqiie  summa  omnia  pr»  Hieronymo  iribuit :  qti»  ini« 
nime  ipse  capilibus  LXXVIl.  et  GXXIi.  Historiae  suse 
diffitetur.  Praetereo  fortassis  posse  eiiam  eo  sensu 
verba  ejus  explicari ,  ut  exemplo  quidem  Melianae  ac 
Ruffini,qu9e  secuta  postmodam  est  Monachornm  recon- 
cili»tionem,  non  praesenti  eorum  operae  attribui  veliu 

VI.  Abstinebat  itaque  adhuc  Hieronymus,  ejusque 
socii  Beibleemitae  ab  Joannis  Gommunione ,  cumqiie 
duriore  fortuna  illa,  quam  diximus  paiiio  ante,  con- 
fllctabantur,  cum  hoc  ipso  anno  398  novus  laborum 
eumulus  accessit,  et  adversa  S.  ipsum  Patrem  vale- 
tudo  invasit.  Gorripuit  eum  primo  febris  vel  ab  exeun  - 
te  superiore  proxime  Decembri ,  vel  cerie  quidem 
primis  slatim  hiijusceanni  diebuspersubsecuiostres 
menses,  initioquidem  toleranda,  deinde  ingravescens 
in  dies  magis,  ut  tenue  ejusque  fraclumque  laboribus 
corpiisculum  lecto  adegerit,  et  misenim  in  modiim 
depopulata  sit.  Tandem  meiios  ei  fuii ,  et  in  diebus 
Qnadragesimae  assurgereex  morbo  coepit  et  recreari. 
EgOf  inquit  Epist.  LXXI.  ad  Lucinium,  iongo  tenlus 
incommodOf  vix  in  diebue  Quaaragenmm^  qwbus  Nota 
rii  proficiscebanlur^  respirare  empi.  Et  in  Prologo  Goin 
mentariorum  in  Malthaeum  ad  Eusebium,  Imminente, 
inqiiit,  jant  Pascha  dictare  me  eogis^  cum  scios  me 
ita  tribus  men^busianguissef  utvixHunc  ingrediincipiam. 
Tum  Epistola  LXXIH.  ad  Evangelum ,  Ego  post  ion- 
gamagrotationmf  vixin  Quadrageshnas  diebuv  febri 
carere  potuit  etcumaileri  me  operi  praipararemy  paucos 
dies  qui  supererant^  in  Matthwi  expoMone  eonntmpsi, 
tantaque  aviditate  studia  omisea  repetivi^  ut  quod  exer- 
cilationi  iinguof  profuit  ,  nacuerit  eorparis  vaietudiHi, 
Hinc  statim  in  febrim,  et  languorem,  ex  quo  nonduin 
bene  convaluerat ,  relapsus,  tenaci  morbo  ad  imni 
fere  finem  coniinenter  laboravit.Quo  lempore  ad  Rur- 
finum  Romnnom  Presbylerum  (alium  utique  ab  Aqtfi 
leiensi )  rescribens  Epist.  LXXIT.  eum  ipsum  nicn 
ficm.  sive  paucos  dies  Quadragesimae ,  quibus  rvs  i 
rare  tantitlum  coeperat,  cum  his  conipiitat,  i|uibns  esi 
conlinenter  cum  adversa  vaieludine  coiiflictatns.  iVos, 
inqiiit,  et  heee  ipsa  in  iectulo  deeumbenles .  longnque 
eegrotatione  eonfecti^  vix  Notario  ceieriter  scribcnda  di- 
etavimus.  £t  paulo  post,  Ora  pro  ncbis  a  Domino  sospi- 
taUin ,  iif  post  duodecim  menees ,  quibus.jugi  laitguj  e 
confeetns  snm,  possim  aliquid  dignum  vestrw  scriberr.  lo- 
luntaii :  el  iguosce,  si  scaUns  oraiiocnrsii  nonsoliio  flual. 

Nibilosecius  a  scribendo  penitus  abtinuisse  il* 


117  S.  IIIEKONYMl  VITA 

lum,  pe  piices*  Inio  Teroquolieftlicuissetper  rebrium 

iDtervalk ,  aul  bcribere  sua  ipse  manu ,  aui  noiariis 

diclare  aliquidy  uonquam  praetennisii.  Tol  sane  hoc 

i[»so  anuo,  quo  fere  coolineuier  languit,  el  lectulo 

teniiis  est,  bal»erou$  ab  co  scripta,  qoanta  hodie  viz 

aliquis  nostrum,  qui  lilteria  operam  damus,  ijitegris 

Tiribtts,  etsecuiidavaleiudine,  forlasscadornaret.Epi- 

8tol;e  ex  his  supersunt  in  nostrareceusioneaLXlll. 

ad  LXXV.  quaruitt  unaquaeque  non  inter  atuicos  of/i- 

cia,  sed  de  rebus  gmvissimis  Traciatus  coiuinent. 

Priuia  cuidam  Magno,  cujus  et  Sidonius  vidotur  me^ 

minisse.  Rbetori  Boniano  respondei ,  qujireitti ,  cur 

iu  opnscnlii»  suis  S.  Pater  sxcularium  lilieranim  te* 

stiniouils  uteretur  ( Lilf,  Y,  Epi$t,  X ):  reddlfque  facli 

raiionem,  et  quatenus  id  liceat ,  et  qiioruin  exempio 

Id  faciat.  Noverat  auiem  satis  bcne,  cujus  ille  subor- 

iiatus  insusurraiioiiibusquaestioueinsibi  proposuissel. 

Rufliui  scilicel»  quem  ibi,  ut  vero  ejus  noniiiii  parcat, 

propUr  amorem  hiUoriarum  Salluslii  Calpurnium  co- 

gnomento  Lunnrium  vocat.  El  iibrn  1.  contrn  eunidem, 

Miuirnm,  ittquil,  iUe  nt  Culpurniui  SaUuslianus,  qui 

nokis  pcr  Magnum  Oratoremnon  magnam  moverutqua^ 

stionem.  Adveuerat  jam  itaque  Roniam  Kuffinus»  et 

creare  nomini  Hieronymiauo  invidiam  s:ilagebat.  Al- 

teni  eet  ad  Liiciniuro  B«eticum,  qiieni,  ut  in  proposito 

caslitatis,  adaentieute  uxore  ejiia  Theodora ,  persiei» 

horiutur,  et,  qiiemadmodum  proposucrat^  cito  adna- 

viget  Jerosolymam.  Tum  dejejuntis,  de  Eiicharistiae 

suropiioiie,  dequeEcclcsiaslicis  traditionibus  disputat. 

Meniio,  quam  aegrotatioois  suae  facit,  ez  qua  lum  de- 

Duim  coiivalescere  tantisper  coepisset ,  de  anno  hoc 

sciiicet,.cui  Epistolam  adlribuimus ,  duhitare  non  si- 

nit.  Accedit  Uimen  alia  eaque  insigiiior  temporis  nota, 

vbi  decem  Isaiw  visiones  wtlde  obseurissimas,  qiias  doiio 

ad  Liieiuium  mittit,  seait  itttper  historica  expianatione 

disseruisse.  Nos  quid  illud  nuper  valeat,  superius  os- 

teudimua»  Ideni  character  est  subsequenlis  ad  Viiaiem 

Presbyterum  de  Salomone  et  Achaz  qua  muitis  docet 

pro  cerio  bai>endum,  Salomonem,  et  Achaz  undecimv; 

xtatis  anno  lilios  genuisse ,  quamquam  minime  infi 

cias  eat,  posse  Scripturam,  quae  id  asseverat,  aiia  ra- 

tiohe  explicari.  Rursum  aegrae  valetudinis  suae  memi- 

nit  in  subsequenti  ad  Evangelum  de  Melchisedech, 

qua  anonymi  Auctoris  librum  refellit,  negantem  fuisse 

Melchiaedech  ex  homimim  genere,  sed  spiriluin  San* 

ctiim  vei  Angelum.  Ipse  nedum  hominem  fuisse  os- 

tendit  exveterum  maxime Ghristianorum  senteuliis, 

sed  et  Ghananaeum  genere ,  ac  si  pnestet  Jud;eis  hac 

in  re  fidem  adbibere,  Sem  ipsum  fuisse  primuin  Noe 

(iliiitn.  Dentque  et  LXXIV.  ad  Rufinum,  quem  Boma- 

uiim  diximus,  dcdit  sub  anni  fiiiem,  quam  ait  se  non 

taii)  lectuh  decumbentem,  quam  longa  aigrotalione ,  et 

duodeeim  mensium  jugi  languore  confectum  ^oiSiriO  di- 

c:asse.  Oisscrii  autem  in  ea  perquam  erudited^judicio 

Saiomonis,ac  jurgioduarum  meretricum,  quod  allego 

I  ico  seiisu  de  Ecclesia  ex  Genlibus  coagregata,  ac  Judse- 

oriiiii  Synagoga  e.^pontt.  \hxtc  iios  Cpistolarutn  vcluti  ar- 

giimenl.i  paiicis  porsirinxiinus,  ulmiraiisubeal,  tanlis 

de  rebus  bomiuem  icciulo  decumbeutem  disseruisse. 


Ii8 


V'I.  Sed  et  Scripturas,  quod  rei  capnt  est,  lucu- 
lentissiinis  libris  in  eodem  illo  lempore  exposuit. 
Gommeniarios  inquam  in  Maiihxum ,  a  priore  trium 
mensium  febri  vixdum  recrcatus  (  cum  subiio  ex 
Orieiite  Romam  navigaturus  Gremoncnsis  Eusebiiis  , 
hanc  sibi  veluti  silarciam  dari  pctiissct)  quatuorso- 
lidis  libris,  vix  aiitem  quiiideciiu  dierum  s|»atto,  im- 
minente  jam  Pascha,  pmfudit.  Has  noiai  ipse  opcris 
circumstantiao  S.  Paier  diidum  laiidaiis  Epistolls,  ut 
illa  ad  Litciuium,  Et  longo  tentus  incommodo ,  vix  in 
diebus  Quadragesinm  respirare  ccepi.  Et  alia  ad  Evinrgc 
lum,  Ego  post  longam  ofgrotalionem  vix  in  Quadvage- 
simm  diebus  febri  carere  potui ;  et  cum  alteri  me  oi^eri 
priepararem,  paucos  aiesquisupererant,  in  MuVhanej" 
positione  consumpsi :  tantaque  aviditale  siudia  omissa 
repetivi^  ul  quod  exercitationi  linguas  profuii ,  nocuerit 
corporis  valetudini,  Omiiium  auleui  luculentissime  n 
eorumdeiu  Goinnieiitariorum  Prologo  :  Satis,  inquii, 
miror,  Eusebi  dileclissime,  cur  Roniam  subito  navigatu- 
rus  hane  tibi  a  me  quasi  silarciam  dari  volueris,  ut 

Matihamm  breviter  expontns^  etc Si  meminisses  re- 

spomionis  mece^  numquam  in  paucis  diebus  rem  annorum 
peieres.  £t  pauio  posi ;  At  tu  in  duabus  hebdomadibus, 
immiiientejam  Pascha,  el  spirantibus  ventis,  dietare  me 
cogis  :  ut  quando  Notarii  excipiant,  quando  scribantur 
schedula^,  quando  emendentur,  quo  spatio  digerantuf  ad 
purum,  minime  Mllendas  :  maxime  cum  scias  me  ita  tri- 
bus  mensibus  languiue,  ul  vix  nune  ingredi  incipiam , 
nec  possim  laboris  magniludinem  brevitate  temporis  coiu- 
pensare.  Porro  aulem  Pascha  eo  anno  Aprilis  decima 
ociava  die  couiigit;  nec  sane  est  praetcr  verisimilitu- 
diiiem ,  et  Sancium  Patrem  sub  prxcedentis  Martil 
exitufu  dicure  coepisse  hoc  operis ,  et  Eusebium  alia 
tx  parte,  non  nisi  post  exactos  Pahchatis  dies,  quod 
esi  Maio  ineunte,  navigationi  se  commisisse.  In- 
tererat  hanc  temporis  notam  sedulo  animadveriere : 
siquidcm  negoiium  facessit,  ut  postmodum  explicabi- 
mus,  quod  videtur  S.  Doctor  asserere ,  post  annum 
a  Ruffiiii  profectione,  trajecisse  Euscblum  iu  Occi- 
dentem. 

VIII.  Jam  vero  quod  ait ,  alteri  se  operi  antea  pree- 
parasse,  quam  in  Matthaeum  «oriberet,  locum  divina- 
lionibus  facit,  quid  isthuc  tandem  operis  fuerit.  Nobts 
nihii  ad  verum,  aud  certe  veri  similitudinem  propius 
videlur,  quam  Libruin  innui  ad  Pammachium  contra 
Joannem  Jerosolymiianum ,  cujus  Apologia  illa  qua- 
quaversum  missa ,  multorum  jam  animos  in  diversa 
distraxerat,  ut  pati  diutios  non  posset  S.  Paier  •  ve- 
ram  ac  genuinam  contentionls  causam  explodi ,  fal 
sam  autem  ab  eo  iracundiae  suae  praetendi.  At  enim 
liividiai  plenum  opus  hoc  erat,  slylum  lo  Episco- 
pum  suum  acuere:  adeoS.  Paterde  Indostria  scri- 
piionisejus  argumentiim  reticuit.  Adbsec  non  \idelur 
cumma  illi  ab  Auctore  manns  impostta :  aique  hoc 
etiam  in  rem  nostram  cedit ;  primo  enim  llle  est  scri- 
bendis  in  Matlhaeum  Gommentariis  iMerpellalus,  deiu 
febri  recidiva  oppressus,  intereadum  Librum  prcraerc 
niorbo  cogiiur,  Theopfiili  studio  landem  insiaurata 
iiiter  omnes  pax  cst.  Denique  RufOnum  Tractatuahic 


119  S 

laiuit»  in  qaem  certe  fcirri  toli)  tirftrum  aesW  hbn  |de- 
sliiisset  in  Invmivarum  libris.  NirnlrUm  neque  cum 
elucubratus  ^t,  agebat  ipse  adkuc  tn  t^alsfesruia ,  sed 
Uoma,  neque  ad  ejus  devenire  maiius  poiiill ,  quippe 
qui  nec  ab  auciore  perteclus,  ntiqud  ab  e6  W  vulgtis 
est  editus.  baec  autent  nos  omhia  iii  ea  qua  suihus 
menteconfirmanteo  magis,  fidemque  bpinidni  accre^- 
cunt,  non  alio,  quam  quo  diximns  ann6,  lioc  scili(iet 
598 ,  elucubratum  videri,  in  quem  unum  perquihm 
commode  adjuncta  rei  bmnla  conveniunt.  E]usdeiii 
porro  atque  ille  ( nemine  Jam  dissehiiente )  aimt 
est  ut  et  ^i^umenti  S.  Doctoris  kpistola  ad  ttieophl- 
lom  LXUll.  quam  aut  praeferre  illi  ordine  mavis,  ;iul 
postponere,  per  nos  licet,  tanlum  he  longo,  at(|U^  ul- 
tra  anni  ejus  tcrminos,  iniervallo  separes.  llilus  ilaqU(& 
est  novis  adhUc  argunienils  epocha  comprobanda ,  ct 
qua  tanta  rerum  itieronymianaruni  memoria,  et  cer- 
tus,  ut  nolaium  superius  est,  schismalis  Jerosolytni- 
tani  finis  innotescit. 

VL,  Ipso  statim  exordio  Libri  se  ait  S.  Paiei* ,  ut 
ne  possit  vei  impatieiitlae,  vel  tehicriiatis  reprchendl, 
haec  demum  contra  Jo;mnem  von  triennium  totfui.  t^a- 
ria  habet  iiifra  num  XIV.  ubi  de  Epiphanio,  quem 
Joannes  mutiisoffenderat,  t//€,  inquiens,  per  totum 
mnde  triennium,  $ua$  injuriat  devarat,  pritataque  st- 
multate  contempta,  fidei  tantum  eorrectionem  posiulat. 
Quibus  notat  ipse,  iniiiiim  cjus  trieniiii  unde  ducat , 
ab  annosciiicet  395 ,  post  I^auliniani  consecralionem, 
po»lque  <)aia$  ab  Epiphanio  ad  ioannem  Jiiteras.  kb 
eo  enim  tempore  iacessilum  tum  palam  se  ab  Epi-^ 
phanio  jerosolymiianus  Antistes  irepuians,  jactare  iii 
eum  maledicta,  et  qua  voce,  qua  scriptis  conVicia  in- 
gerere,  nunquamdesiiilt :  quas  ille  injurias,lantumde 
&dei  correctione  sullicilus,  tacitiis  devoravlt.  ^cio, 
passim  erudilos  a  superiori  pi-bxiroe  ahiio  594,  qii6 
ordinatiisestPauiiiiianus,  triennium  illud  ila  exordiri, 
ut  in  397  ineunte  exeat.  ^ed  pari  utique  ralione 
poterant,  a  praecedenti  i9i  sumere  initium;  si- 
quidem  lunc  primum  Joannerii  inter  atque  Epipha- 
nlum  dissensio  coepit ,  alque  ab  eo  jam  inde  est  isie 
conviciis  proscissus.  Quod  cum  minime  tamen  pne- 
sieni  (rationesenimeorum  omnes  ab  ilia  epocha  evei^- 
terentiir)  maiiiresium  esi,  eus  iia  cal^ulos  subducere, 
ut  bypothesi  suac  inserviant.  Sanctus  vero  Pater  non 
aliud  pro  eo  ac  debuit,  tempus  manifcsto  denolat, 
quaro  quo  in  apertam  simuliatem  Joannes  erupit,  post 
daias  ad  eum  ab  Epiphanio  liiteras,  humanlssimas 
quidem,  et  iia^(v<Tix«$,  quas  ille  tamen  contumeliis, 
ac  virulentis  obtreciaiionibus  proscidit :  postque  diu 
cxspectatam  abeo  fidei  satisfactionem,  ad  quam  prae- 
siandam  cum  adduci  nmiquam  pbtuerit,  hseresis  sii- 
spicionegravissimaiaboravit,  causamque  Hieronydio 
et  qui  sub  eo  erant,  Monachis  prxbuit,  ut  ab  ejus  se 
coromunione  separarent.  Uno  verbo ,  ab  eo  repetit 
Hieronymus  tempore,  quo  scbisma  Jerosolymitanum 
eonflatum  est ,  qnod  anno  factum  595  ex  hisioria 
prxscripia  liquet.  Praeter  quam  quod  in  eo  etiam 
gplendide  fatluntur  qul  a  praecedenie  594,  trien- 
Bium  hoc  repelunt,  quod   ineunte  597,  conclu- 


nilElUONtMl  ViTA.  IM 

dttm,  ^  (MyVre  iceiW^iWl^ta  taMfMl  l^ffl^lBM  Maeil 
shht :  cbm  liquid^  bmehi  totosl»  \  ftub  tnem  ferme 
ahnt ,  site  pbst  panfc&s  Wt^iA  ii  PMK^hM  eoiweri* 
ptum  LibHim;  Ait«truM  WSt  Milil^rfe  lAneiKHMleris  ar» 
ghmehlbiii  et  ^  ^unHiOr^tiued  att  S.  P«l6r  iiu«i  IVIK 
abs  IM  intB  «kli9i  feHM»  HttM  Qommeniarios  in  6e* 
cleslaslem  elueubratos.  Prbbaium  ilempe  nobis  esl 
stio  loeo  intlctis  at^mHeMls,  qui»  hie  replieare  lon- 
gthn  esset ,  ad  amil  5S8  Hnein  CnMmentairios  illos 
ptHlittere  :  cttl  sl  decem  Iniermedtoi  proelerea  tddi- 
d^rfs,  ^d  hunc  niinlrilnl  pervenies »  cni  Libmm  con-^ 
tehdiinus  ^dscribendum.  Denlque  )ialmare  illud  esi 
ih  refh  nbslram,  qttod  hisqui  aliter  atquenos  seftliunt, 
crutem  Rglt  ubi  lium.  XLI.  Joahdi  calimnlanti»  ^uod 
f¥opritmi  sf§{  facerel  principahim  8.  Pater^  reapfmdeti 
SldemeH  lit  P¥e^l$^o  Vineeklfb  dMi ,  tatii  muttd 
dormiiH  fahipbre,  ^it  pou  <MHoi  rreMinii  Niiirc  l»mM- 
011  fuBc  loqnerii.  0§  ftf  enim  el  bj/(^  Antihehhm ,  el  itU 
CMitan^nopoHfh,  nrbei  cffedmiHtdl,  «fMrttiiHttS^  mm 
«I  te  in  poputli  pfasHicmuem  fmMftfl^cHiill,  ad  M  fit  a^rit 
it  Miindine  ndotetceim  p^cMa  »«/letiUi,  GArttfi  fii 
ndt  iniieritot^am  defteteiremui.  In  Hae  INilmvero, 
quam  nos  probudimus,  ejus  Libri  ehn>nelogia  doeere 
est  in  promptu,  hx  quo  tftdeeiM  llll  dftfif  supputamll 
sint,  ui  sibi  perquam  bene  et  r^nttti  seHe^,  ei  tempo- 
rls  ratlo  cbiistet.  fecbnirario  ioi1|ueni  se  misi»re,  qul 
nium  ihitio  i^rAbedbnlls  annl  atfscHbuut,  hec  lamcii 
concitiare  iiivlcem  posshilti  *iqhe  60  IXhdem  addu-^ 
chiitur,  ut  Vel  Hleronymum  de  IhcuHa  in  compuiandis 
^Hilis  inCd^^r^  alideani ,  vel  l*jtisdem  lexiul  lemer^ 
ihikims  ihferb,  ic  pt^  ttedidm  rescHbi  tKjnfwtm  yfi^ 
lint.  Atqhi  S.  P^tcr  liecURillHiHie  ratkHleft  iniit ;  vo* 
liiiiituh  dtrinirio;  qiiod  res  eral,  supputflH  frci/edm  eos 
Sintios  a  586,  qub  tihb  verissiMe  de  sb  illutt  alflrhiiti^ 
potlilt,  Aniibchenae  £ccleslaei  bbnoribds  agros  ei  sbli- 
tUdiiiem  se  prdetitliss<i;  Ilaiti  buitt  ordlUdtiHi  cit,  liadH 
(^quidem  tit  solitJiHam  vltant  agei-et ;  iib  fejus  ae  am- 
pliiudlhe  ac  s^hriilo  subttuilt,  sed  tii  Itb^l*e  studlOi*uib 
hiaximd  caus4  pbregHttaretUK  Gtim  teHi  eb  slHnd  poit 
Damasi  moriem  hHii  chhi  Tliici^Hlib  Antibbhlahi  re- 
versus  t^st,  ullcjue  ut  Ih  erelDuin  Cbhcedehei,  eam  Eb- 
ciesiam  d^seruit,  2td  quaih  OHllH^tibnil  itiiblttie  jtirh 
^ertiriebat,  et  ih  i|Ud  SatlS  IpienUhie;  II  llbhlsi^lt  Pre- 
sbyteraius  fbul  gradu  poliiHit  i  ftibll^  tAimi  UlM  ttib- 
nere  fungei^Kjr  ,  Paulitii  fi|JI§cHtil ,  Suthe  athicoriim 
adhoriatiOnlbusallicIebaiiiK  Ohininbigtlttrab  eo  anno 
trededm  isto  itumei^t,  iit  ibHhlno  Uii*bqti^  ullli  suppu- 
iatd,  qu6d  acchi*ailssirharhm  i*aiionuiti  biit ,  ostendit 
ipse  mahireslo,  ^i  tamcthaih  iiiglio  HdUit;  inhunf  quo 
iiaec  scriberet,  S88  tliisse. 

X.  fijusmodi  ha^c  ^uUi  arglihifenlfl,  qtilh  nlsl  admc 
dhm  fallimhr,  itsseii^utfi  ab  IntlltS  feitor^ueartt.  Fh 
tendum  esi  nihiioihiriti^ ,  4h:edaih  fiosse  objlci  qux: 
negotium  facessere  videahtur.  Aiqhe  illud  cnni  priniis 
<}uod  nit  S.  i^aler  hbc  ipso  Llbi^d  et  ilumerb  diidum 
laudato  de  Pauliniaho  Fhklre,  Videi  kum  Epiicopo 
iuo  eae  iubjectum ,  venari  CypYi ;  ad  titilationem  no- 
itram  interdum  venire  non  nt  luum,  ied  ut  dlienum,  ejui 
videlicet,  a  quo  ordinattii  eU,  Qtiod  quldemi  st  ul  con- 


Kl 


Si  ItifeAbKlfMf  Vt^r.t. 


ih 


stnuiMttl;  tmm  to9,  Sbfiticlftl;  ^t  ^ttetlMA  ptisse 
Tidotiir»  lit  11«  tii  tittidehf  «uiti  dlld  «Jus^m  te^ilinttL 
nid  Hb;  III.  <:oiiti^  Rfin)fiu«in  uM  ealumHUlUI  ^niulB, 
qtmd  ^ti:Udatoi«^  sui  Romam  Bubttildlsaeii  tHMit)<>ndet» 
rmiUMnHtU  9t  E^ietfiil9  po$t  bitttum  Mtm  navti^artd- 
nli  pmjecU  MUHL  Neiup^  hoc  ipso  antio  398  fefb 
iiiKlio  Roittiim  uavigasso  BnseblUm ;  acte})ti4  lli 
Mntili^r.Um  Comineuiariiii  delinitom  est  sttfira  :  tltitle 
qiiod  toia  diSfmiailone  isia  coniendimtia,  Rurtintilti 
hoc  ipsO  iticuttie  liU  Ut-beid  aceessisse,  eonsuire  dl(&' 
eile  poiesi  t  mlniitie  autem,  si,  quod  tidetur  afnrmttre 
S.  Pater^  Pattlitliauusunacdm  Eusebio  nflvigti?it.  Ho^ 
leiuis  enim  id  ei;ith(tSi  ui  dubaiini  tinem  eoriseriptnm 
Iniiic  ab  ed  Librtim  osttsitderemus^  In  quu  frairem 
siiuni  dielt  {fersttH  Ctfpri  <  it  ad  vi^tutionem  sul  iJt^ef- 
dtttii  temre ;  (jui  diceiidus  fuissel  Jam  ante  aliqiiol 
meiises  iii  Occidentem  se  contiillsse.  Hutc  enimvet^o 
euidum  veiuti  scopulo  allisa  Criticorum  logeuia  surtl : 
quem  declinare  lainen  commode  poterant,  sl  quid 
istuc  rel  esset ,  penitus  irispexlssent.  Esi  autem  euin< 
primis  sedule  atilmadteHendum,  dlterso  inter  se  Eo- 
sebidin  ci  Piiullhianum  lempOl^  navigdsse,  alque  nUim 
quideitl  talde  istb  cilitts ,  quem  lionnlsi  slibsequentl 
aiino  599  i^measse  diseitnUs  ih  OccidenUBni;  Salvk 
hac  anlmadversione  res  erii :  ad  hunc  etilm  proprte 
rereriur ,  quod  sil  poil  ttimum  a  Riifflni  navigaiione 
profectiis  Romain,  lamelsi  aliuilv  sive  Euseblus  eodem 
vcnerit  post  allquol  t^HlUth  menses.  Occurruht  ejus- 
inudi  atia  .ipiid  Hieronymum  locutldhid  etemplit ,  ih 
quibus  Uni  aul  alieri  b  pluribus,  quas  simul  conjungit, 
rei  vcritas  Jjerrecle  Contenit.  Unum  proferam  e*  I. 
contrd  eumdcm  Rufnnum  libro  nUni.  II.  Lauddvi,  ln<- 
quit,  Emebinni  in  EeclekiatiicA  hittoritt,  in  Diyestimtb 
temporum ,  in  deuriptione  Terrw  snnctaB :  et  Iubc  ip^tt 
opuscula  ih  I^iinam  tertent ,  meo!  linguoi  hominibUM 
dedi.  El  coniperttim  est  lamen  ,  nuinquam  fiilsse  ab 
illo  Ecclesiastlcatit  Eusebll  Hlstoriam  Latlne  explica- 
tam,  sed  alia  duo  lahlohl,  qu«  suis  locis  rccehsulmud, 
opera,  Chronlcum  incjuani  Gahonem,  ei  de Loeis  Scti- 
pluraj  llbruin.  Cointnodo  Cst  iiaquc  iniellectu  accii» 
piendus ,  Ul  haec  quidcih  in  LtJtinum  Vf rtisse  *  illud 
aiiiem  ,  sive  Historiatn  Ecclesiasticam  laudasse  duiii- 
Uixat  se  dlxerit.  Hdud  alla  in  qua  versamtir,  res  est; 
vcre  eniin  po$t  ttnnum  a  Rufllho  PaUHnus  discessit  i 
eumquc  prbpi-ie  faolaltio  illa  temporis  dpectat.  lino  et 
vcritis  mulio  in  liac  liabel :  tametsi  enim  fiusebius , 
Cremonensis  Scilicel,  qUem  ciiin  Pauliniano  S.  Pater 
conjungit ,  nott  inlerincdio  solido  antio ,  sed  posi  alU 
(|iiol  laiiluiil  menses  a  RufDiio  navigarlt ,  post  eum 
i:imen  fiirift«  naYigaVli ,  quod  sfltis  huie  parti  est ,  ut 
verius  sententide  constel.  Accedilquod  posse  videatur 
iilnd  pott  ahHum  acclpi  perinde  aiquc ,  anHo  po$t : 
<\M  si  probabatur,  facllc  flila  ei  parte  potoit  Hlero- 
nymus  initta  Ruflniange  profeciionls  respeiine ,  quoe 
prKcedente  utiqiie  ahno  exeunte,  putt  Decembrl 
mense  coniigeiint :  illudi|Ue  de  Busebio  quoque  di^ 
Cintn  consiabit.  Ului  se  res  habeat ,  haud  sane  hasc 
snnt  Cjiis  momenti  ohjecta,  quibus  moveri  non  deceal, 
ceierisqiie  imctenus  eondtiiubifc  sententl»  .IrgUmeulifl 
tefragiH;  RedOflttiUi  &d  HleronjfUiumi 


Xtl;  n^Hthia ,  pt  btte(»«tibtt(ihi  tHi({he  HllBI,  ut 
pir  ciedeit  Hl ,  ei  Ibahhl^  tartfe ,  &m^i  !ltf|li«  ex 
dnhtio  Hitrib  tiiter  et  Hierbhymiim  ,  hitibfe  litlefutfius 
^m  i^eiMbi  pace,  vbths  dblltemu  peiittti^  slihilitas 
est ,  at^Ue  ita  i-ediihm  ittirinque  iti  gratiant;  tit  ^l  fa- 
hiiflarittHi  d^iribe|)s  ^e  ilii  ihvicbm  Ibdb  liibuerini 
Iliicd  Eticlesinhi  ih  toco  Domlhicafe  NSilivitiilli  tiHsiitim, 
fl  citjUs  dlii  fbenil  Irigressu  pl-ohtbiius,  S.  Wifel'  ricc- 
pit ,  qiiarn  jfietAiti  loci  cblere  Ih  dies  ttiagi^ ,  ei  bbt-di 
hnbcre  non  deftiilit;  Atqoe  hbc  faciie  est ,  ^uod  ^ilii 
PusiumlahuS  Vblbit  apiid  Sulpicium  IH  Diiftldgb ,  u|ii 
EeetHiiAin  (M  ttliu^  (Beiliiebra)  ab  eo  regi  di)tit ,  pa- 
roehim  Episcopi  qui  Jeh$blymam  teni^t  [Dialog.  i ). 
Ifeqtie  ^hlm  itbt  Curairi  anitnarUhi  Isgisse  illiiin  ,  aut 
dtbiltt  ndmini  Itio  ekereere  ihtrifieiA  voUiisse  llnquani, 
qUod  bdt  Presbyteri  olYlcid  Hcfbhgl  ,  kupcrius  cap. 
XVIII.  osieiidimtis.  Porro  ncc  pheterinlsit  Hierony- 
mu^,  ()uaiH  praeblare  sccum  ngerdlur,  arrcptsi  occasio- 
lie ,  ahilcos  ccrtlores  laccre.  Scripsit  eriimvero  lioc 
Ipso  exeiihie  annb ,  seU  subscituentij  599  Itiiiio  ad 
Fbljiolam  de  Veste  Sacerdoiall  E|1istoiaih  ,  iii  ^ua  de 
percussa  Jnm  pacc,  de^|Ue  phosl^^t-d  qua  iillsrclur  for- 
tuhn  exsillians ,  ejUs  vii;i«  saliv:im ,  Ut  Viilgb  dlcitur , 
didehi  hfibVet.  Tn  tiMem,  alt,  optdlo  ffueri^  dtio  :  et 
juxla  Btibglonem  (Romani)  BetMeemitica  foirsiion  rttra 
sttspirans.  Nos  in  Ephrata  ,  tAndein  paei  reddita ,  vd* 
gieniem  de  Prtes^fpi  audinM  liifahteni,  ki  (literimoiiia% 
ejus  ae  voculas  ad  tuas  autes  cupimds  fte^imire. 
Quin  ipsa  haec  verha ,  ut  Epistolam  ad  hd*c  usque 
iempOra  diflbrremiis ,  fuerunl  argumemo  nobls  : 
quaniqttam  atias,  et  irt  chi*onoIogiciiS  dd  eahl  Notis, 
jtixta  rcceptam  vulgo  seutcritiam ,  eath  i|)^i  hos  pnt:* 
cedcnti  anno  aMxcriinus.  Habeinus  nUhc  |i)*o  Ccrlo, 
pacem  quam  nOmtilat,  hon  Jiliam  ab  hac  esse,  qunni 
cdm  Jondhe  Episcopo  ifiiil.  Nam  quod  nottiulli  jiutant, 
eam  dici  qusb  Hunnoruih  irrUpilone^  (de  quibu^  iiaulo 
ante  egimiis)  cohsettiiutd  Cst,  alieHiith  ptnhe  h  S.  Dd 
ctoris  mente  ostenduht  qii:«  contihuo  Ip^^  d(S  Praisepi , 
deqtie  vagiente  ibi  ittfante  subdlt :  ^ulbu^  (^rtitiilaH 
videtur  Ipse  sibl  de  reccpii  ptir  rbcblifciilaUis  rtriiicl- 
tlas  loci  ejus  Ecclesia  ,  cujus  pridfem  ihgrtilsd  Ijifeb 
prohibebatur.  Prbhibilbs  autehi  fuet-al  ad  Id  hdfttl^ 
tetnporis ,  qUO  LiBrbhi  eUhtH  lo^ ribm  «cribebat : 
quod  deflet  it>se  ibl ,  Vstfue  ih  prassement  diefH,  IH*- 
quiehft,  ^idemus  taHtuin  speeum  iJdinlnf »  k  hwiretieis 
intrdiUibuk ,  proeul  posiii  siupiYdmuk.  Ipisa  lb(|he  ad 
Fabiohtm  Eplstola  post  paUcos  Inenses  ab  eo  Libro  daui 
Viderl  debet :  diO^rri  autein  serius  ohihirio  hoh  polest. 
CAPOt  XXX. 

I.  iVotja  ctim  RufjiHo  contenHo  eteritur  ob  interpreta- 
ium  ab  eo  Origenis  librum  Petiarehen^  H  iaudatum 
in  Prmfatione  Hierongmum.  11.  Quem  Pammachius 
el  Oceanus  ad  respondendum  Ruffino  excitant.  HI.  Ad 
kunc  Noster  antice  eonquestus  ea  de  re  scribit.  IV. 
Apud  iilos  autem  /ttcHlcnla  Efnstola  se  purgat :  qun- 
cum  suam  libri  Periarchon  transktionem  fidelem  mit' 
tit.  V.  Kiirwis  f/«ii  scribil  varii  argumenti  Epistolas, 
qum  recensenfur,  VI.  Origenem  interea  ^usque  asse- 
clas  damnat  Theophilus,  eqquft  dereioribit  adHieronff- 


m 


S.  HIERONYMI  VITA« 


m 


minii ,  H  Md  AnoiiaMwn  Papm.  VII.  Qni  (famiial 
ilem  exeerpta$  ex  eo  Ubro  Origenii  bhsphema$,  datque 
ea  super  re  ad  SinipUcianum  MediolanMsem  Episco- 
pum  literas.  VIU.  Rufinum  quoque  Romam  ad  cau- 
sam  dicendum  accenit,  IX.  Qui  tre  detrectans,  Apo- 
logiam  pro  $e  niUlit,  X.  Scribit  eodem  lempore  contra 
Hieronymiim  Apologiam,  seu  libros  Intectwarum. 
I.  Vixdum  percussa  in  Orienlc  pax  fueral,  cuin  no- 
Tus  ex  Occidenic  discordiarum  iurbo ,  eandem  illam 
Origenianam  ob  causam  exorius  eal.  Ifacarius  noii 
noniinis  Monaclius  Pineli  in  agro  Romano  ad  maris 
oram,  cum  ab  RuffuiOy  qui  per  id  lemporis  in  eodem 
iilo  Monasierio  agebat ,  gustuui  aiiquem  Origeniano» 
rum  o|)erum  jam  coepissel,  ab  illo  eiiam  atque  etiam 
flngiiavit,  ut  libros  quoque  llipi  kpx&v^  id  est,  de 
Principiis^  sive  de  Potestatibus  (iit  verti  posse  in  Pro- 
logodicitur)  Laiine  sibi  inicrprelareiur.  Cujus  ille 
studiis  obseculus  ,  priores  duos  libros  cum  proo&mio 
transtulit ,  de  opinione  apud  vulgus  facturus  pericu« 
lum ,  cum  alioruin  subinde  amicorum  impulsu ,  reli* 
qitos  duos  quoque  vertit.  Vertit  autem?  imo  interpo- 
lavit  :  et  qucmadmodum  iii  priore  Praifaiione  ( duas 
euim  apposuit)  ipse  profitetur  cum  aiiquanta  ofendicula 
invenirentur  in  Grwco,  ita  elimavit  omnia  interpretando^ 
alque  purgavit,  ut  nihil  in  iUis  quod  a  fide  nostra-diurO' 
pet^  Latinus  Lector  invenireL  Et  1n  altcra :  Itlud  aulem^ 
iiiquit ,  necessario  commoneo  ,  quod  sicuU  in  prioribus 
libris  fecimus »  eliaiii  tii  intis  observavimus ,  ne  ea  (jnce 
reliqws  ejus  senientiis  el  nostrce  Fidei  conlraria  vide- 
bantur ,  interpretarer ;  sed  vetut  inserta  ea  ab  aliis 
et  adulterata  prwterirem.  Sed  malum  loiige  illud  ina- 
jus ,  q«od  conscientix  suje  diffisus  cuin  forc  non  du- 
bitarei,  ut  ejus  tanietsi  subdola  inlerpreiaiioue  obdu- 
cix  doctriiiae  novitas  multos  percelieret,  ausus  est 
sibi  ab  Hieronymi  aiictoritate  pairocinium  petere: 
^usque  exemplum  causjs  suae  prxlexuii ,  et  laudcs 
lota  illa  Prxfationc  persecutus  est.  Ilinc  maxiina 
mali  labes,  et  quarum  nullus  posimodum  fiiiis,  dis- 
eordiarum  origo.  Editus  iu  iucem  libcr  multorum 
quidem  e  Sacerdotibus  et  Monacliis  et  Clirislianoruin 
vulgo  simpliciuti  iUusit(  Epist,  CXXV, ),  plerosqiie 
tamen  ita  perculit,  ut  totum  orbem  post  Ruflini  iuler^ 
preiationem  in  Origenis  odium  exarsisse ,  et  transla* 
tum  opus  expavisse,  Hieronymus  trodat.  Aucior  ideni 
est  (Lf6.  /.  eoni,  Ruf.)^  primam  Marcellam  Romaiiam 
sulM>lescentem  errorem  deprehendisse ,  cumque  diu 
se  cohibuisset ,  ne  per  amulationem  quidpiam  faeere 
videretur^  postqnam  sensit ,  fidem  Apostotico  ore  iauda- 
tam  in  pterisque  violari  ( Epist.  CJJK/i.),  sumpsisse 
sibi  etiaiii  aiiimos  ad  repriinendum.  Ruffinus  autem  , 
cuin  jam  se  fereut  haereiicum  dtgito  notari  inCelli- 
gtM^et,  discedere  iiistiiuit :  et  ab  Siricio  urbis  Episcopo, 
f/fi,  ut  ait  Hieronymiis,  de  suo  ingenio  cateros  afstima- 
bat ,  Eccletiastieas  Ejiistolas  inipetravit ,  ut  Ecclesiae 
posset  communione  gloriari  ( Ibid.  ei  eont.  Ruf.  Lib. 
IIL).  Hiscommuniiuft,  per  Mediolanum,  qua  Romana 
tunc  fcre  coinmodior  via  siei  nebatur ,  Aquileiam  re- 
nieavit.  Anntis  agebatur  cuin  inferpretaiionem  illam 
abtolvit ,  398  nltra  mediuni :  cum  Roma  discessit , 
iam  ad  flinem  properabat. 


II.  At  Pammaehius  et  Oceanus,  Romani  proteres, 
et  Hleronymi  cumpriiuis  amiciiia  clarlssimi ,  sckedas 
Rufllirtans  interpretationis,  nondum  quidem  vulfpktas, 
furtiiiique  sibi  porrcctas.  denique  falsis  alicubi  sen- 
tcntiis  incrustatas,  ut  Rufltnus  quidem  conlendlt ,  ad 
Hieronymum  una  cam  subdola  Praifatioiie  illa  irans- 
miseruut»  quaedam  causantes,  quae  fitmtii  caUioHce 
dicta  sibi  viderentur,  aliaque  ab  interprete  suhtracta, 
quse  aperlam  impietatem  Auctoris  numslrara  poterant 
(Ub.  11.  contra  Uieron.  et  atibi).  Ruffini  nomeo  reit- 
cuerunt,  quod  nec  ipse  operi  suo  adseribere  ausus  est. 
Multis  auiem  ad  reponendum  illi  S.  Doctorem  excUa* 
runt,  petieruntque  ut  eosdem  meliore  fide  libros  ipse 
iiilerpretaretur,  et  interpotata  proderet^  et  maie  expU- 
eata  convinc^et  ( Episi.  LXXXlll. ).  Maxime  vero 
auctores  eraiit,  ut  injeetas  de  se  suspiciones  purgaret : 
seiretque  se  PraeCaitione  illa  obliqais  laudibus  inter 
Origenisias  positum,  atque  ex  sui  nominis  fama  haere- 
•i  patrocinium  quxri. 

III.  Uas  Hieronymus  schedas  jam  acceperat ,  cum 
ipaiusmet  Ruffini  ad  eum  literae  redditae  suni :  quae , 
tainetsi  interciderunt,  quid  coiitinerent,  utcumque  ex 
S.  Patris  Responso  colligtmus.  Scilicet  diutius  dice* 
bat  se  Romae  mansisse,  quam  voluissel,  quod  accepio 
de  obitu  mairis  nuntio,  probibitus  luctu  sii,  reiiieiire 
ad  patriam  ,  ne  materoaB  domus  aspectu ,  doiorem » 
quem  vix  absens  aniino  premebat,  ferre  pracscns 
omiiino  non  posset.  Revocatum  eo  se  tainen »  spirt- 
tuaUum  parentum  (Cliromatii  at({uc  Eusebii)  denderio: 
sed  ab  aemulis  ccnlinuo  impetitum,  iisque  Hierouymi 
cum  primis  fainiiiaribiis ,  ut  queri  videretur ,  qiiod 
instigantc  illo ,  vel  certe  aon  inscio,  borum  odia  sub- 
iisset.  Conlra  se  pacem  secum  illo  reconciliatam  san- 
cte  servare ,  utquc  ab  eo  pari  siudio  observeiur , 
expetere.  Respondit  Uieronymus  Epistola  in  nostrii 
recensione  LXXXl.  nullis  erga  illuin  officiis  se  inle- 
rim  defuisse  :  et  conscienticB ,  inqult ,  nostrw  teslis  est 
Dominus ,  post  reconeiliaias  amidtias  uiillum  interces' 
sisse  raucorem^  quo  qiiemfnam  twderemus  :  quin  potius 
cum  omni  cautione  providimus ,  ne  saltem  casus  in  ma- 
levolentiam  verteretur.  Sed  quid  possumus  facere^  u 
unusquisque  juste  pulat  se  facere  quod  facit ,  ei  videtur 
sibi  remordere  potius  quam  mordere?  Tuin  illud  etiara 
amiee  ac  leniter  expostulat ,  quod  obliqne  Pra^fatione 
illa  f  imo  aperte  peleretur,  ac  monet ,  ne  se  in  (lostc- 
rum  simili  modo  laiidel.  Atque  bxc  poterat  suboflen- 
sos  invicem  animos  Epistola  rccolligere ;  scd  qui  eatn 
curandam  acceperant,  et  Roma  Concordiain  usiiue 
Iransmittendam ,  Hieronymi  familiares,  Pammacbius 
Tidelicet  atque  Oceanus,  baud  scio  num  roeliore  con- 
sitio,  successu  cerle  non  prospero  suppresserunt.  Ego^ 
inquit  Hieronymus  lib.  I.  Apologia^,  scripsi  ad  te  sta- 
lim  brevem  Epistolam,  expostutans  super  laudibus  tmSf 
quam  quia  Romee  non  eras  amici  mei  tibi  mittere  no/ut« 
runl ,  eo  quod  te  dicerent ,  cum  sodalibus  iuis  indignu 
nomine  Christiano  de  mea  eonversatione  jaciitare :  cuj\ja 

'  exetnplum  huic  volumini  subdidi^  ut  scias  quanium  do 
ioretn  quanta  moderatione  necessitudinis  tcmperavi.  Et 
lib.  lli.  Novum  quoque  me  putas  finxiste  mendacium  , 
m  Epistolam  ad  U  meo  nmine  eomponerem  quasi  oUm 


{is  s 

sciiptam ,  quo  hoim  e$ie  videar  el  mode$tits  :  quam  tu 
munquam  ommno  sttsceperis,  Htec  res  perfacile  probari 
poiest.  Multx  Romee  ejus  exemplaria  habent  ante  hoc 
circiter  triennium^  qm  Hbi  eam  mittere  noluerint^  scien' 
tes  qucB  de  meo  nomine  jactitares ,  et  qnam  indigna  ho- 
vi  ne  Chrtstiano  ^  el  quam  infanda  eonfingeres,  Ego 
;  cnpsi  nesciens  quasl  ad  amicum  :  lUi  non  reddiderunt 
li  qttem  inimicum  noverant^  parcenles  et  meo  errori,  et 
:ii(c  conscientiee. 

lY.  Acceperant  una  aalem  eximii  illi  Hieronynii 
familiarcs  ab  eodem,  ut  parcredere  esl ,  litiernrura 
poriltore  Ruffino,  alteroSyro  (quem  S.  Pater  o6  quott' 
dam  causam  per  Romam  Mediolanum  miserat,  et  qneni 
s.ine  interesl  ab  cognomine  Aquileiensi  disiingucre) 
novnni  ab  co  adornatam  iibrorum  nc^2  Ipx^^  versio- 
nem  cum  luculenta  ad  se  proprie  Epistola,  qua  suam 
illc  apud  eos  fidem  liberat,  purgaique  omnes  de  se 
siispicioues.  Origenis  ingenium  quldem  et  eruditio^ 
nem  laiidasse  se  fatetur,  dogmata  tenuisse,  aut  te« 
norc  se,  pernegat.  Laudavi^  inquil  ( £pur.- 74) , 
interpretem,  non  dogmatisten ,  ingenium^  non  fidem; 
Philosophum^  non  Apostolum.  Quod  si  votunt  super 
Origene  meum  scire  judicium^  legant  in  Ecclesiasten 
Commentarios,  replicent  in  Epistolam  ad  Ephesios  tria 
tolumina^  et  intetligent ,  me  semper  ejus  dogmatibui 
contraiitie,  Et  panlo  post :  Si  mihi  creditis,  Origeni- 
stes  numquam  fui  :  si  non  creditis^  nunc  este  eessavi. 
El  sequenti  capitc  :  Fac  me  errasse  in  adotescentia^ 
et  Philosophorum ,  id  esl,  Gentilium  studHs  eruditum, 
in  prineipio  Fidd,  dogmata  ignorasse  Christiana^  et  hoc 
putasse  in  Apostolo,  quod  in  Pythagora  et  Platone  et 
Empedocte  legeram,  Cur  parvuli  in  Christo  atque  la- 
etentis  errorem  sequimini  ?  eur  ab  eo  impietatem  discitiSf 
qui  necdum  pietatem  noverat?  secunda  post  naufragium 
tabuia  estf  culpam  simpRciter  confiteri.  Imitati  estis 
errantem ,  imitamini  eorreetum.  Multa  deinde  in  eum 
profcrt  (nomen  enim  Ruffini  conlinuo  reticuit)  qui 
propinare  Romanis  auribus  doctrina:  ejus  yenena  au- 
Siis  est.  Quisquis  es^  inquit,  assertor  novorum  dogma» 
tum,  queeso  te,  ut  pareasRomanisauribus,  parcas  Fidei^ 
qum  Apostoii  voce  laudata  est,  Cur  post  quadringentos 
annos  doeere  nos  niteris,  quod  ante  nescivimus?  cur 
profers  in  medium  quod  Petrus  et  Pauius  edere  noiue" 
runt?  Denique  in  eum  proprie  qtii  se  figuratis  laudi- 
bus  in  Origenian»  caus»  patrocintum  adscivcrat ; 
Malo^  SLii ,  existimatione  periclitari ,  quam  fide.  Hoc 
mihi  prmstiterunt  amici  md  (  Ruffinus  utiquc  )  ut  si 
tncuero,  reus ;  si  respondero,  inimicus  judicer.  Dura 
uiraque  conditio ;  sed  e  duabus  eligam  quod  tevius  esi : 
simultas  rediniegrari  potest  :  blasphemia  veniam  non 
meretwr, 

V.  Ad  ipsam  quod  atliiiet  interpreiationeni  libro- 
nim  a«/c  Aj»xG»,  quam  Epistol»  juiigii,  mtiltum  se  ait 
in  illa  adortianda  laboris  sustinuisse,  dum  mutare 
quid^am  de  Grceco ,  non  est  vertentis ,  sed  evertenlis 
fLtfr.  1.  con.  Rufin,).  Adornatam  abs  se  auiem  eo 
consilio  lesiatns  est  alibi,  non  ui  crederct  Leclor  iis 
qua  interpreubatur,  sed  ne  crederet  ils ,  qu»  alius 
aoie  trftnstuierat.  Atque  hane  (|uidem  unico  causaai 


BIERONTMI  VITA.  |f6 

esseauiumo,  de  quo  mirari  doclos  homines  ftlirioftndo 
subiit,  cur  bacc  scilicel  pericrit  &incli  Docloris  iu- 
terpretatio ,  qux  et  ad  Grseeam  textum  exacta  rideli- 
ler  est,  et  ab  inierprete  eiaboraia  sermonis  otriusque 
peritissimo  :  contra  Ruf6niana  illa  superstes  sil,  qiias 
et  laudibus  hisce  caruit,  et  ab  ipsa  editione  primn  in 
liiccm,  conviiiis  bonorum  pessumdaia  fere  est,  ac 
diris  omnibusdevota.  Nempe  illa  Origenianas  bln- 
sphcmias,  pn)ut  fuerant  Auciore  ab  Ipso  prolalac,  lis- 
dcm  st^nientiis  ac  loiidein  fere  verbis  referebat :  qu;u 
priino  stalim  aditu  aversari  Ghrisiianos  animos  atque 
exhorresccrc  inipia  scripu  res  cogeret;  hac  vero 
exiiiosioribos  pra^lerniissis,  reliquam  sublesUe  ridei 
doctrinani  vcrborum  fuco  oblitam  commendabal,  noii 
ab  siii  leciioiie  ac  descripiione  delerrebai.  Porro  aii- 
tem  Hieronymlanain  versionem  eamque  prssertim 
Episfolam,  suppressa  illa  ad  Rufllnum,RoiiiaDi  Procc- 
resinvulgusspargere,  aique  iiigerereomnibus,  prie- 
dicare,  et  llicronymianae  lidoi  proferre  testem.  Sunt 
qui  addant.  nec  eane  praeler  veristmilitudinem,  eog 
qu»  ex  corumdem  voiis  Episiola;  deerant  ( maiutssent 
enim ,  concopiis  vcrbis  aemulum  ab  eo  pcrstringi ) 
vivae  vocis  veluti  commeniario  supplesse  atque  exng- 
gerasse.  Re  quidem  ipsa  Hieronymus  sibi  admodiim 
lemperavil,  nec  Ruffinum  de  nomine,  aut  peculiari 
quaplam  nola  lacessivil.  Ego,  inquit,  moderatus  in 
Epistola  publica  ( hac  scilicet  ad  PammachJum  et 
Oceanuin )  ditigenter  cavi,  ne  quid  in  te  dictum  puta* 
fes.  Sed  quae  illi  omiiia  in  RufGnum  proprle  dicla  re- 
ferebani,  qux  Sanctus  Pater  laie  in  Iwrcticos  de  in- 
dustriadixerat:  confiicius  quoque  ejus  inierpretaiionls 
curo  Ruffiniana,utaiel)ani,  perfidia,  Kahujusacuerunt 
animum,  ut  Hieronymum  jam  pulai  ei  jura  violasse 
amiciti®,  etpristlna  in  seodia  exercere  :  cui  proindc 
instituit  tanquam  inimico  atque  arma  inferenti  re- 
8l8tere.lta  errore  poiius  quam  alierutrius  culpa,  di- 
rempta  iterum  graiia  esi,  qux  nunquam  inter  eos 
postea  coaluit;  ut  eiiam  post  obitum  fam.e  su»  Ru- 
finus,  caetera  doctissiinis  sanctissimisque,  quos  ca 
lulit  aelas,  Patribus  admodum  carus,  dispendium  sii 
passus.Redibit  de  Hicronymiana  iibri  UtpiApj^,  in- 
terprelatione  postmodum  sermo,  ubi  Epistohim  ad 
Avitum,  quae  post  annos  circilcr  decem  daia  esi.  rc- 
censcbimus.  Haec  porro  cum  agerenlur,  annus  Christi 
traliebatiir  400  uno  minus. 

Yi.  Epistolas  vero  iniereadum  multas  Hieronymus 
ad  varios  scripsit,  quae  in  Editione  nosira  a  LXXV, 
deinceps  recensentur.  Ac  priore  quidem  ista  Thcodo'- 
wm  Lucinii  ( ad  quem  prajcedenU  anno,  ut  suo  loco 
oslendinius  scripserat)  viduam  de  mariU  mortecon. 
solalur,  ubi  ei  w,  ait,  non  meruisse  ejus  viri  viderefa^ 
ciem,  quem  in  breoi  tempore  vci.lurum  ad  se  BcUileem 
«perabat.  Ex  quibus  coliigimus,  haiic  ab  ey,  qti»  ad 
Lucinium  dala  est,  unius  circiicr  anni  spatio  di^lnre 
Epistolam,  nec  facile  serius  esse  difierendam.  Cum 
cnimhunc  iiiteratque  liierooymiim  non  nisi  semel, 
idque  superiore  proxime  anno ,  litlerarum  oHficia  iii* 
teroesscrint,  non  aiiis  quam  hls  M^iquc  credendus 
ifMecsiJcroftoivmiuii  adeuodi  spemS.Doc(orifecistc : 


5.  HlfERQiprill  VITA 


Ift 

neque  hlc  adeo  cqm  rnfunim  <utss6  ail.  Ul  eum  ^reri 
ki  Sanclis  Locis  compleciere^ur,  longjus  qu;|m  quod 
constitwniu»»  m^\m  ^fnpops  de«ignarii.  Iniitsla-! 
ttm  poat  wm9  m  viilM^TIieodv^  PPrfPfiHoq»»  v»an), 
de  qqa  SaBCtjia  iu;m  mr  ?i  mw\^  scr»l>en?  8"b 
fineiR,  SflWlaii»,  Inquil,  /?«aw?  mea^  f^eodora^  loro- 
r^rii  ^«i<«nimori«  *'•»««««  fi^f  f«  <JommiJ«f/<flflm,  mco 
sermoue  cuwiiH»)do,  tt|  f»  c(Bp<o  Hinere  non  /a««e- 
/ttr,eic.  qiiipanuum  huHC  ipSMm  «on  0l)scure  iudi- 
cani.  Eodem  lemppre,  aiv*  ;ii>ni  ejus  sub  linein  scri- 
piaa  duas  9\\^  SaivcHis  Ip^eniel  Auciof  prodif.  Prioro 
ex  bia  Fabiolam  im  faio  hmm  fonebri  quadapa 
budaiione  proseqiii^qr :  sanclissiipam  cerl^  feminam, 
VI  qu»  passim  snpcriui  gesuejusrecensuiraus,  coni-. 
probjnii,  \i{  auiei»  ypcat  Ipse,  laudem  Chruiianorum , 
miracul^m  G«iU«iW,  /•*«**»  pattp«r«ii|,  t^olatium  ^fo- 
nacluir^m.  :  qp«  poslquani  aij  Chrislurn  cpnver^?  es|, 
vereChristiaoamegerit  viiara,  gjoriqsumque  iperqe- 
rit  viiae  (Ipeui.  Eam  pqrro  ^cribere  se  leslatur,  cum 
jaro  (im^  «•<«*«  ^^^^^  evolvfstetur  ab  eq  leip- 
pqre.  quo  NujWlwi  ^piqphi^m  ^viheM,  qui4quui 
h^bere  pqiuerm  wr\u^  fn  ?//« tunc  da/ore  co««tt»»p«er* 
rroinde  si  recte  lil^rt  iniiio  anni  59P  consignalqm  e^t 
( quo(J  cem  npbiMWerpuT  ipsi  p%lmaribus  »rgonie«- 
li.s  evipisse)  Jai9  nihil  eal  4ubiqm,  fluin  xslas  ab  09 
quar^  liHius  pimirpm  aifni  fuerit,  cqius  hiitoria» 
persequimqr-  Allerfi,  qpae  Fabiol»  ipsipiet  inscribilur 
de  XLII,  ipansiqpihus  in  de^erto,  adorna|ri  quidoni 
niulip  'aptea  cqm  sciiicct  agerej  ipsa  pethlpeipi,  ab» 
Uicronymo  r.»pprit,  ertiliwis  lamen,  ut  loqui  ipse 
^iQui,  hooprem  huic  teiopori  dfcbet :  noque  epi»  ipw 
ciim  jidviyorct,  scd  memQritB  ejut  e^t  rcddila.  Be». 
prxstal,  ab  ipw  ^udire  :  pMorfaw  rfi#,  mquit  pro»i»« 
lamlau  Epislola,  qum  in  mamim  Moyn  Numna$  Ur. 
uer^mift,  ei  me  veneun^  rogare^  iUa  (Fahiola)  «nM 
iibii  t>p««l  uomhmm  tama  congeTie»^  «ar,  eiC...  w- 
«pofiiji  tfi  poiui,  «I  vim  «tf p»  iuierxmiiom  eim  laij*^ 
cer^.  Rewl^m  «"^a  librwu,  pervenH  ad  em  ioeum^ 
ubii  ^iaioque  4e$enbim  onwium  Manmnum,  perquai 
de  y^m(o  e§redien9  populue,  pervenU  ueque  ad  /luwla 
iorrfanii,  emque  caum  queareret  ek  taliom  itiijftt- 
larum,  iu  qYibuukttn  ha^eHavi,  t»  fl/w  inogen$a  eucurri 
pede.  in  pierisqueeimpiiciter  igiiiflran/jam  coii/«iiii  itt«- 
Tttiic  »cro  maqh  c(»jw«  wqete,  #1  ^ttfiii  non  mhi  licerH 
netcire  quod  neicio,  expo$mlttte,  ac  ee  indignam  loiKii 
msfil^iii  (Heere.  Quid  pluraf  ExioreU  mihi  ne^ndi 
terecundiaf  ui  proprium  ii  «ptti  |itt;tticemorfi  diepula- 
tiuncuUf  poUicerer ;  quod  u$qtte  in  pra!*en$  tempu$^  ut 
nunc  inleUi§0  9  Dmim  volunktie  dilatum,  reddetur 
memorim  iUiU»^  «l  Socerdoki/ittti  priorii  ad  $e  Vo- 
luminie  induia  ife$iiku$  per  mundi  buju$  $oiHudinem 
gaudeat  $e  ad  lerram  Beproiuienom»  aHquando  vem$e. 
Conjecimua  iii  boc  quoque  tempusquapi  dedii  S.  Pa- 
ter  EpisloUfB  ad  Salvinam,  ex  geucre  nobilissimo  vi- 
duam,quam  de  Nebridii  mariti  suimorte  consolalur, 
ac  potro  docot  qua  ratione  supemites  ei  eo  parvulos 
educaM ,  qiialomque  ipsa  vit»  railoncm  tmducpre 
oporteat.  Ih  autem  huo  ref^rremus ,  argumenio  com 
primbiiih,  qwod  dSm^  Salwnaimaier  Consiairtitm- 


poli  apud  Bliara  luncfuisse.  Certe,  inqqit,  ^ttum  teatm 
eancta  $it  mater,  etc.  Ula  eninrvero  non  nisi  posl  Gil- 
donis  mariii  sui  inortem,  aniio  5Q8  Gonsi^ntinopoliin 
se  contulisse  credenda  c$t.  Ca^lera  ne  serius  Epistola 
differniur,  inChronologicis;|d  eam  Noijsedisseruiiuus. 
Peniqueeiproposilissibj  a  Paulino  qu$slionihus  hoc- 
mei  anno,  sive  ut  scrins,  subsequentis  iniiio  rospon- 
dii :  cujuscerterei  tolus  ferme  contexius  Episiolx 
indicio  est.  Sed  omnium  luculenlissimus  locusilli', 
ubi  Responsionis  suai  mqr^s  pi^u^ans  Sanclus  Puicr, 
Libros,  inqulf,  I|e/>i  A/}x&>v  «iiptr,  ^ammachio  nostro 
jubenle,  interfirelatus  $mn  ....  ^no  detenl^s  opere,  im 
plere  non  potui  quod  promiseram  tibi^  et  Danieiem  no- 
^lrum  rursum  eomperendinavi,  El  quideni  quamvis  md 
anmntis$imi  el  egregii  viri  Pammachii,  tnmen  unius  i'o- 
luntatem  in  tempu^  aliud  dislulissem^  ni$i  omnis  pene 
(raternitas  de  Vrbe  eadem  postuiasset^  asserens  mullos 
periclitari,  et  verversis  dogmatibus  aequiescere.  Vude 
nfcessitale  comvuisus  sum  trans(erre  iibros ,  in  quibu$ 
mfi/i  p/m  9ttflm  6ont  est^  et  hnnc  servare  mensuram,  ut 
ticc  adderem  quid  nec  demerem^  Grwcamque  pdsm  La- 
tiffa  inl^(jrnlal<  i«Tflrcm.  Quorum  ezempima  a  suitra" 
^ctofratrepo{eri$  mfiittari,  elp., 

Yli.  Rever^mwr  ad  cpntenlionuro  Hicronyimim 
inter  ac  Ruffinum  liistoriam,,  cqjus  laudatus  locus  isle 
nof  monet.  Cpm  duas  in  parles,  ut  (it,  RomaoQruiu 
animi  ^t)iisseot,  Ruffino  scilicet  alii ,  aiii  HierouymQ 
faverent,  quidfiin  Apronianus  Rpmanoruni  lunge  nobi- 
lissimus,  olira  I\u|nni  el  Melani;)?  opcra  ab  Idolorura 
C^liu  ad  Ghristi  fidem  tradiictus,  suique  in  ChrisiQ 
pgtfis  sludiosissimus,  Yersionis  ut  et  Epistolae  Uicro- 
nypiianae  apographura  ad  eum  Aquileiam  misit,  uique 
par  crcdere  est,  ad  respondendum  iusiigavil.  Causj\ 
epjipvorQ  discordiarum  is^rum  niaxima,  in  pariiarios 
plrius((u^  nominis  ^st  refundenda,  qui  iicet  egregie 
calhoiici,  et  raente  bona  atquo  anipio,  dum  sibi  tamcn 
9ffendicuia  pertimescont,  ^  partis  cui  nomen  dede- 
rant,studio  ducMntur^  ejusmodi  flammasdisseosionum 
coiiciiarMpt.  Siierey  inquit  Ruffinus ,  contra  con^cien- 
tiqp\  criminati^  P^nivie  polttimtti,  cufft  ipittti  pene  Fidei 
|i((S  nonntt//i  jflcmraro  ducerent  ft/«{iiU*Mi?i  noi(rttm.  Ac- 
c^ptis  liic  ilaque  Hieronyipi  ^Cfiptis,  qua^  iu  sui  cqn- 
lumeliani  dici  exisiimabal,  bs^udqu^quam  negligenda 
ralus,  animum  sia^im  ad  reponendun^  appuiit.  Sed 
antequam  de  Responsione  ejus  dico,  aUa  quae  praices- 
serunt  in  Oriente,  atque  baiic  maiime  causam  spc- 
ctant,  cxponenda  sunt. 

Theophiius  Aieiandriaus  Episcop\i88imul  atquc  pa- 
cem  Joanoepi  inter  alque  ^lieronymum  concillavii,  in 
Origenein,  cui  pridem  iuipcnse  faverat,  muUlo  dere- 
penie  animo,  signa  converlil.  Ei  post  pauca  quiUcin 
in  eos  quibus placiUj  QrigfirjS  arridebi^pt,  fa^u  q^e- 
dara.  acerbiora  aul  (|icta,  qodem  ilio  anno  599  ad  exi- 
lum  properante,  aul  si  mavis  iiii|io  svibseqMcmis,  diro 
Origewianam  docirinaip  ^usqwe  asseclas  qmnes  ^na- 
iheuiaie  perculil.  Ejus  synodi ,  quanquam  lupc  u«l- 
lam  conlra  Origeuisias  habilara,  pagius  aliique  cop- 
tendant,  mcminisse  \isus  cs,^  Qobis  Prvisppr  jfl  ^^  ^' 
^i^Q  Imperiali,    ubi,  i^qnlenao^    ail,  e.y  Uoc^w.a 


m  ^:  HIERONYMI  VITA 

Origenht  Synodwn  apud  Mexandriam  eoegit,  eujus  ex- 

stiut  eenieniim,  ui  eaUrn  EuU$imn  ferei  qnicumqne 

iuftadkii  viri  apefm  prokameei.  Mok  dedil  ilfe  ftd 

R»p«iii  Aiu|slMiiiin,  qai  SirMH>suceessmi  in  Romnni 

2alli4Mli«,  Gpistolain»  41»  Orifeneni  snbjeciis  siM  p(»- 

fMli^  li9r«»ieoia  d^nttniiasse,  sigBiacabst,  vlque  ipse 

i^iaiii  m  (kcidMiiaii  Ccelesia  dsminaret,  ejusqne  le- 

etioAi  OpenMk  iitiefdieerel,  auctor  erai.  EMit  eiinm 

f^usmfidi  ad  liieronymum  iitierM,  qoditts  nequam  ei 

furiemi  famtM  kmr^  (kigenii  tn  niQnaUerns  Hkrim 

Itfndmrf  oiptMMi  Bropkeika  fatee  $ueei$ee  nuntiat : 

iMN-Ulunittp,  ttl  si  qui  alii  deeepti  t unt,  ipse  coii^rtili 

^flumum  sermamkue  enm^.  Ha^  ipse  litteras 

LatiQe  interpr^tua  e^  i.  Pater,  qua  Domerum  ob- 

iinenl  in  recensioiie  nostra  LXXIVII.  quibiis  et  Re- 

IP<insum  iia  «|u«  aubsequttntur»  fiieicnaf  poslquam 

selum  cuiis  evimiis  laudtl^tts  eituKss^t»  Eifuidem,  sub- 

dit,  snfKT  tmte  (OrigeniaBa  soilieet  causa)  ei  antequam 

fmkirpe,  nd  Qeeidiutem  EpUokm  wmram  (itlam  otl- 

giie  ad  ^mmMsbittm  et  Qef)aoam)  ex  parie  ImreHeO' 

rm  iMrppAqi  itK«  Mo^itai  tommi^us  tndfauis.  £s  dts- 

fem^iom  M  M^  V^f  ^  ^^>^  lempore  tu  qu^ 

q^  a4  Anaeaueim  Papam  eerik^u ,  ei  noetram  dum 

(fiiorf^,  ^Hnkim  roboraru.  Verum  a  umtHC  admoni^^ 

mgi*  etndium^cmada^eifut,  ut  kic  ei  procuimnpHeu 

^  erfoxi  rommu^.  6ub  finem  snbdit,  KmMnirnf 

Prei^y^,  ciii«  Mmm,  q/eam  kane  Epieioiam  daremf 

de  Vrb^  v^?ff,  ett  suppkciier  10  eahiai,  erekroque  m- 

mne  coneeUkraH^  t^mm  ei  ioiam  pene  lialiam  mis 

post  Chrietum  Bpi^toHe  iikeraiam.  iam  iUque  multum 

ipicrces&erat  teippons  ab  iiia  quani  ad  BomaDum 

Mexaudriuus  ^ooiilei  dodeiat :  ut  cum  tameii  bmc 

qqoqiie  sit  UicronyiiM  R^ponsio  inira  ejuedem  400 

aiini  lermifkosc^ippiebend^nda,  illa  quidem  bieme,ba8C 

Yerq  adv^ntanle  saitem  3Bstate  si|  scripu.  Quid  igitur 

ioiereadum  ab  An4«iUsi0  iNraistitum  sit,  videamus. 

\1U.  Ac^ptis  Tb<mp|ilU  iitteffis,oblata  sunt  illi 
jplii^m  ab  Eu^iebi^  Cremop^nsi,  veter^  iUo  Hieronyml 
limicf).  qumiiam  fOiA^ia  Uml^^  •  QU^  iiM^  ^^ 
Itiifljnian:^  librerum  ^$^  ^px^  imerpretaiiooe,  ad 
creandummagi9yi|agU.qv(f»Oii8«iiai^doctrtnasodium9 
^xcerpsergt.  Tum  vero  siurum  psiriium  esse  iuteli^iit 
Anastasius  etqiim  nqxium  peipepiere  eapui^  ei  ttkiiantid 
k}tdr<B  qrqcompiecerq.  Coacta  itaque,  ut  par  crcdere 
^81,  Uamm  symMio  (^'nos  eiiim,  ut  8«  Leo  lia§mis 
(eslalur,  in  annis  ringulii^  vere  scilicel  atque  autumno 
cclebrari  fpiscppornni  cffit«en/iis  [Epiaiy.  cap.  7], 
cx  antiquiorum  praeceptis  Patrum  mos  erat)  et  re  in 
iiraqiqife  partem  mature  perpeiisa ,  Oiigenis  errori- 
bus  hcer^eos  notam  impressit.  Passim  de  isu  in  Ori- 
gcnem  i^U  alque  ey  Syuodoquidem  sententia ,  occur* 
ruut  apvd  Veteres  el  praecipue  UierQnymmn  testimo- 
nia.  Quaffgiwii^  inqiiil  Spiftt.  XCVII  ad  Panunacbinm 
^  lllfCl^iili  ^kri  temona  vuigatum  eit,  keaimm 
quoque  Papm  Anaelomm  eodem  (erwfo^  quiu  eodem 
tfnriiu  utf  lafikmiu  tn  fonm  nns  kmreticu  pereeeuiumt 
ijm^  &ier^  doMwil,  dtaiMimii  lo  Qecidenu^  quod 
ta  Qrientq  danmalHm  fii.  El  lib.  11  contra  Ro(finQm , 
^eoii  ^jriifeiPi»  dB<i(awtii  ^  7iMopAthis  el  Veneriue  et 


150 

ChromatiuSf  et  om?iis  tam  Orientis,  qtiam  Occtdenits 
CalhoHeorum  Synodue,  qui  peri  senteutia,  quia  pari  vt 
ipirHu,  iHum  (Origencm)  haretitum  denuntianl  popH- 
Ht,  Tum  lib.  III  in  eumdem,  S^nltsne  non  hwrere  inter 
te  mendaeium  t  ei  quod  in  ariieuh  temporit  profnit ,  ut 
Epiteoporum  temeniiassublerfUgeret,  pateredtscussum. 
I>eniqne  ei  Theophrlos  In  Eplsiola  ad  quosdatn  n)o> 
iiflchos,  cujus  fhigmentum  profert  Justinianus  ad.Mc- 
nam,  qued  Latine  iia  eonat :  i<^iliir  anatkema  dicenus 
in  Origenem  atiosque  keerukui  quemadmodum  fuctum 
ett  a  nobit,  «f  ab  Anatiario  tanctm  Momanorum  /ic- 

clesim  Episeopo quem  ei  omnii  Beatorum   Om- 

dentit  Episcoporum  seqwlur  emtus,  Alexandrmorum 
Ecciuim  sententiam  adeertut  impium  laiam  tuHi- 
pient* 

Sed  nlhil  a^que  luculenlum  atque  lllud,  qiiod  nobts 
proferre  in  luccm  ex  antiquissimo  Ambrostanse  Bi- 
biioibccx  Hs.  libro  montmentum  sorle  datuin  esi, 
quo  ipsa  S.  Pontificis  hac  super  re  Epistoia  contine- 
tur.  Dedit  quippe  ille  stntlm  litteras  ad  Simplicia- 
num  Hediolanenscm  Episcopum,  Theophili  studium 
iropense  laudans,  ejusque  sc  Htterit  conventum  refe- 
rens,  in  Oi*igenianam  liaDresim  anathema  pronun- 
litasse  incipit  :  Domino  fratri  SIHPLIGIANO  ANA- 
8TAS1U8.    Grandem   toiiiciiudinem   atque  excubiat 
eupergregem  tuum  patior  kabere  approbotur.,.  Pari 
animo  vir  taneiut,  ei  konorabiHt  Tkeophiiut,  frater, 
ei  toepiteoput  notur  eirea  talutit  eommoda  non  duitdl 
eigilare^  ne  Dm  populut  per  dieertat  Eecleriut  Orige* 
mem  legendo.inmagnatineurratblatpkenuat.  Coneentut 
biiterit  menwrati^  eonvenio  Sanctitatem  tuam:ut  tieuU 
not  in  Vrbe  Roma  porili,  quam  Princept  Apottoiornm 
ttatuit,  el  fide  tua  con/irmavii  gloriosus  Peirus,  ne  quit 
contraprmeepium  legat  kmequmdixinm,  damnavimus^ 
et  cum  magnis  preeibus  posiulammut,  ui  EvangeSorum 
insliiifla,  <  tc....  Igilur  koc  prmeeplum  tenentet,  illud 
quidquid  ut  fidei  nottrm  eontrarium,  ab  Origene  quon- 
dam  teriptum,  indlcavimut  a  nobit  use  alienum,  alque 
punitum.  Bme  Sanctitati  tum  tcriprimus  per  Eusebium 
Prubyterum  qui  calorem  fidri  gettant,  et  amorem  drea 
Dominum  kabent,  qumdam  eapitttla  blatpkemim  obtu^ 
lit,  qum  not  non  solum  korruimut,  el  judieavimut, 
verum  et  ri  qua  aHa  tunt  ab  Origene  exposita,  cum  tuo 
Auctore  pariler  a  nobis  tdat  esse  damnata.  EptstolaQ 
tempus  ex  Ipsa  inscriptione  ad  Simplicianum  coIKgi- 
tttr,  quippe  quem  hujusmet  anni  400,  mense  Maio, 
vel  JuniOf  ut  sommum,  jam  diem  oblisse,  cerlissi' 
mis  monimeDtts  constat.  Hiijus  otique  alierius  men- 
sis  sob  flnem  scribens  Paultnus  Nolanns  Episto- 
lam  XX.  successisse  jam  Cathedrte  Mediolanensi 
Venerium,  prodit,  ubi,  Mediolanenris  quoque,  ail  Epi- 
teopm  NOVUS,  filiut  vuier  kucusquey  nuncfraler  Ye* 
neriutjam  tcripteral  nobit  poslordinatfonem  tuam,  elc. 
Congruit  et  Gremonensis  Etisebii  Presbyteri  menilo, 
quam  ingeril  Anastasius,  el  quo  rrtterarunri  portitore 
osus  est :  hunc  enim  per  id  nempe  teniporis  MC'» 
dtolanum  ventsse,  cum  fuisset  etiam   tum  Romai 
diversains,  rerum  ejus,  quas  subtndc  aitlgimuSy 
SftHes  «si^^nrflcat.  Tum  iliud  ibl  videtur  coniigisse, 


m 


de  quo  Buffinus  lil).  K  conlra  Uicronymnin  queritur, 
fuUsc  scilicet  ab  E»«ebio  sciitenlia  quadam  impia 
scUedas  su»  inieipreiaiiouis  adiilieralas.  Qmm^  in- 
quit,  hujumiodi  $enientiam  apud  Mediolanum  recitaret, 
ei  a  nie  quw  exigebat,  [alia  eue  dicerenlur,  inierrogatiu 
a  quo  aecepiuel  exemplaria,  respondU,  maironam  quam- 
dam  tibi  dedim.  Deniquc  parum  scsc  promovlsse 
raius  Aiiastasius.  in  ipsum  se  tumullus  Auclorem 
iliiflinum  ▼eriil.  ac  Romam  ad  causam  dicendam 
accersivii.  Neque  eum  umcn  unum,  sed  el  alios  om- 
oes  per  lt«liam,qui  Origeni  faverent,  ad  purgaodam 
haereseos  su8|.icioiiem  saspius  accilos  ,  Hierouymus 
imlicat :  et  laudi  Marccil»  tribuit,qua  in  id  tolis  vi- 
ribus  iiicubuissct.  Damnationiij  inquil  Epist.  CXXVIL 
htereiicorum  hwe  fuil  prindpium,  dum  adducit  teeles 
qui  prius  ab  eis  erudili,  et  posiea  ab  harelico  (uerant 
errore  correcli ;  dumostendit  muUUudinem  deceplomm, 
dum  impia  n«pi  Apx**  «"9«"'  volumina,  qnw  emen- 
data  manu  scorpii  (Rufrmi)  monstrabantur  :  dum  ac- 
eiti  frequentibus  litteris  hteretici^  ut  se  defenderent,  venite 
non  siitil  flMt ;  tantaque  vis  eontcientiw  (uit,  ut  magis 
absentes  damnari,  quam  prasentes  coargui  maluerint. 

IX.  Cuin  hac  Igitur  duriore  forluna  Ruffinus  con- 
lliciabalur,  cum  exislimalioni  suas  consulere,  calamo 
cl  scriptis  ddiberavil.  Ac  primuin  Epistol»  Hiero- 
nymian.'e  ad  Pammacbium,  responderc  instituit,  cx 
qua  partem  malorum  contra  se  maximam  manarc 
seutiebal.  Sunt  qiii  hoc  responsum  inlcrcidissc  au- 
tumant,  magni  in  re  litteraria  nominis  'virl,  Huelius, 
Gaveus,  atque  alii  liodienuro,  qui  libros  Invectiva- 
rum,  ut  vulgo  inscribuniur,  diversuro  ab  illo  opus 
existimani.  atque  Apologi»  Hierooymianas,  non  Epi- 
stobe  refelleiid.x  naium.  Sed  Ruffinus  illos  Episiolae 
ipsi  opposuit,  ut  ex  universo  scriplionis  coutextu,  si 
alia  in  e:im  rem  dcsint  argumenta,  perspicuum  est. 
Ac  sibi  quidcm,  ail,  respondendi  ex  paric  jusiam 
.  Qccessitatcni  imponi,  siquidem,  nisi  impacUm  jam 
ab  se  noUui  haircscos  dcpellerel,  fama  apud  muhos 
pcricliurclur.  Priore  iuque  libro  (in  duos  enim 
Apologiain  lianc  suam,  sive  utodioso  nomiiic  inbcribi 
solenl,  Jnveciivas,  tribuit)  totus  fermc  esl  in  refcl- 
leiidis  de  Fide  criminationibus,  siiumque  dogma  de 
Trinitate,  Incaruatione,  Rcsurreclione,  secuiido  Ad- 
ventu,  et  futuro  Judicio  Salvaloris,  in  quibus  pr«- 
sertim  de  Origenianae  scnleulia  pr.TJudiciis  accusa- 
balur,  ununi  idemqtie  plane  esse  cum  dogmalc  Ca- 
IholicaR  Ecclesias,  ostendil.  Tura  nihil  sibi  cur.T  ait 
csse  de  Origonc,  sive  enim  slat  apud  Deum,  sive  la- 
psus  est^  ipse  viderit.  Adoritatam  abs  se  tameii  libro- 
riim  ejus  Ucp\  Apx<^y,  intcrpreUtionem  ralionibus, 
nique  argumeniis  sane  non  coniemnendis  lueiur. 
Valde  autem  de  iis  queritur,  qui   schedas  suas  in- 
emendaias,  furlo<|ue  accepus  proferre  in  publicum 
malo  utique  animo  ausi  sunt,  et  non  solum  perversa 
inleUigenlia,  verum  etiam  verborum  adulterio  conati  sunt 
in(<mare.  Altero  libro  Hieronymum  prxcipue  impc- 
lit,  censuramque  immitem  in  ejus  gesta  diciaque 
omnia,  maxime  vero  in  GommcnUrios  ^jus  supcr 
Epistolas  Paiili  exerceu  Mobis  bxc  persciiii   non 


S.  niERONYMI  YITA.  15» 

vacat.  Siitos  Senensis  Blbliothec»  snae  Lib.  VI.  sui- 
gnlas  Ruffini  aocttsaiiones  {Ad  not.  287.  et  seq.)  dili- 
genler  excerpsity  cumquc  Hieronymi  rcsponsioDibus 
comparaTit :  quem  consuluisse,  opcrse  prcUum  erlU 
X.  Uanc  aulcm  Ruffinns  Apologiam  non  ca  rocnic 
scripsit,  ut  vcl  ad  Hicronymum  ipsofn  miitcrct,  leA 
faccre  publici  juris  Yellei,  sed  ut  ainteis  RnmaiiiSy 
atque  Aproniano  cum  prlinis,  cui  iliam  inscripseraty 
commuuicaret,  purgaretque  apud  ipsos  siispicionem 
hap.rescos,  apud  quos  Beiie  audire,  sua  maximc  in- 
tererat.  Faetum  quoque  ex  Anctoris  voio,  ut  neqiia- 
quam  iu  vulgiis  spargeretur,  sed  per  angutos,  ul  ait 
Hieronymus,  et  inier  cjus  gregalcs  notnitiis  lantuni- 
modo  legeretur.  Quod  hic  quidem  dolo  l^ictum  malo 
inierpreiatur,  quo  nempe  simptidnm  credulitaii  illtt- 
dereni,  sibique  pro  se  rcspoiidendi  faciiliatem  au- 
ferrent.  Ruflini  nutem  animus  fuit,  quod  cx   ipso 
contra  eum  libro  Sancii  Pairts  III.  colligitur,  iit  ad 
cos  tantum  mitieretur,  qni  Hieronyml  verbls  /a;st 
fuerant^  et  non  ad  plures.  El  sane  alios  diu  mnltam- 
que  latuit,  scriniis  amicorum  observaU,  ut  untum 
inaudire  praccipua  quacdam  ejus  capita,  caque  cor- 
rosa  hinc  indemiucre  postmodum  ad  llicronymum 
Pammachitts  ei  Marcclla  potuerint.  Quae  causa  cst, 
cur  post  tres  ferme  annos  cum  demuin  intcgra  nd 
ejtts  mautts  devcnisset,  Riiflinum  dixerit  Noster,  in 
ca  elaboranda  trienmum  desudasse  {Ub,  IU,  cont, 
Ru(.),  Locus  ille  eruditissimis  viris  rraudi  oliiu  fuit 
ct  nunc  est,  qui  vere  triennium  elucubrationi  su» 
illi  impcnsum  ab  Raffinoautumant,  cum  ab  hac  lamen 
rerum  ejiis  serie  quam  edisscrimus ,  fuissc  illam 
conslet,  paiicis  hujusmet  anni  400.  ejusque  ad  fiiiem 
Tergentia,  diehus  ccpptam  atque  absolutnro. 

Sed  ut  ami<;is  Romanis  Preshyter  Aqiitleiensis 
multum  scriplione  illa  sua  se  proharii,  satisfacien- 
dum  adhnc  crat  Anasiasio  Poniifici,  a  quo  fuerat,  ut 
modo  vidlmus ,  Romam  ad  caiisam  dlcendnm  acci- 
lus.  Eodem  lUque  tempore  breviorem  aliam  Apolo- 
giam  ad  eam  pro  fide  sua  mislt,  ad  detrectaiidam  eo 
perfectionein  ,  bis  usus  exciisni ionibus  :  Quomam, 
inquit,  ipu  posi  triginta  fere  amos  parentibus  redditus 
Sttfn,  et  durum  satis  atque  inhumanum  erat,  ti  iam  cilo 
desererem  eos^  quos  tam  tarde  reviseram  :  simul  et  quia 
lam  lonai  ititieris  labor  frngiliorem  me  reddit  ad  itc- 
randos  labores,  Omnino  atiicm  hanc  se  scribere  pro-' 
fitetur,  ut  contlaum  sibi  ab  semulis  apud  eundoni 
invidiamdiluat ;  non,  ul  ail,  desanela  mente  lua,  qva 
velitl  quoddam  Dei  sacrarium  aliquid  iniqwim  non  re- 
cipil^  macuUun  suspicidnis  abstergerem,  Purgai  doiiide 
se  (Idci  sux  exposiiione  in  his,  qna:  Ofigeni  ut  Au- 
clori,  sibiqiie  ut  iiiterpreti,  ha^retica  i1t>gmala  ohji- 
eiebnntor,  Do  Trinitate  Yerbi,  Inc:irnntione,  Resur- 
rectione  carnis,  ExlremoJudicio,  Diaboli  damnatione 
xterna,  denique  animarum  orlginc.  Tom  qtiod  ferinc 
rei  caput  erai,  suam  excusans  librorum  Utpi  ApxAv  in- 
terpreutionem,  Origenis,  ait,  ego  neque  defensor  sum^ 
neque  asserlor,  ueque  primus  interpres,  AUi  ante  me 
hoc  idem  opus  feceruni  :  fed  et  ego  postremus  rogatns 
a  fnitribus.  Si  /«^r/iir,  ne  fial ,  jnssio  observari  $oM 


f35 

(tl.  dekH)  in  poiUrum, 


S>.  inERONTMf  VITA. 


134 


Si  cutfianiur^  ifsii  atuejui$i<h' 
nm  fecerunt,  culpa  a  ffriwu»  mmffiat.  Ejo  mm  prteter 
fumc  fidem^  quam  iupra  expowu  i^  ^  9<^  Romana 
Eccleiia  et  Altxandrina,  el  Aquileiensie  notlra  ienet^ 
quwque  Jero$oiynu$  prasdicatur^  aliam  nee  Imbai  unr 
9»iifii,  nec  habeo  in  Chrieli  nomine^  nec  habebo.  Ter- 
llus  qtKH:..romodo  hic  ejus  est  Apolo^*®  ^^^^^*  V^^"^ 
cerie  una  cutn  daobus  aliis  adversum  se  scriplis 
compuiaTil  Hieronymus»  ciim  TRES  eoMra  $e  libroe 
venustate  Atticatexui»$e  Ruffinum,  prlmo  conlra  eum* 
dein  lilnro  sub  iniiium  te&iatus  est,  et  cum  alibi^  tria 
volumina  appelUvit.  Re  enim  vera  Apologiam  banc 
qttO(|ue  ad  Anaslaslum  passim  eontra  se  scribi » 
S.  Paier  intenexit,  eldemque  per  paries  respoHdit. 
HadeDas  vero,  cum  duo  tantum  sint,  qui  euro  pro- 
prie  pelunt,  liivectlvarum  Itbri,  In  bac  explicanda 
difllcuhate  erudiiissiini  viri  abieruiit  a  vero  longius, 
neque  nos  in  Prxratlone  secundi  Toml,  isibuc  quod 
res  erat,  ruimus  assequuti. 

CAPCT  XXXI. 
I.  Theophilue  in  Origeni$ta$  deelamat  Pa$chaH  Epi^ 
$tola,  li.  Tum  de  Nitria:  mom$lerii$,  eoacta  ibi  Sg- 
nodo  ejicit.  III.  Synodicam  quoque^  sive  Generalem 
contra  iUo$  Epistolam  $eribit.  lY.  Alia  ejue^  aique 
aiiortim  ea  di  re  $eripta.  V.  QumHieroHymus  Latiue 
omma  vertit.  Yl.  lncipien$  a  Pauhali.  YU.  et 
Vlll.  A  qua  aliarum  ejus  interpretaiionum  chromue 
ordo  re$tiiuitur.  IX.  Et  germanitas  Bierougmianes  in 
ii$  operiB  comprobatur» 

I.  Quod  pone  sequitur  ab  iis  Occidenlaiis  Eccle« 
six  motibas  biennii  circiter  spatium,  Oricnlem  Ori- 
gcniana  factio  turbis,  ac  gestisomni  diritate  tcterri- 
inis  cxagltavit.  Nos  dumtaxat,  quae  maxime  sunt  cum 
VHa:  iliefonymianae  serie  conjuncta,  paucis  persirin- 
gcmus  :  quanquam  omnis  fere  causae  ejus  historia,' 
vcl  scriptls  Uicronymi  primigeniis,  vel  aliorum  ab  eo 
Latiiie  eiplicaiis  conlinetQr.  Tbeopbilus  simul  alqtic 
Anastasli  deperditas  modo  littcras  accepii,  quibuf;, 
bt  noiatnm  videtur  ».  Patri,  significabai,  damna' 
tum  m  Ocddente,  quod  in  Oriente  damnatum  fuerat 
{Ejnst.  XCYIi),  animossibi  sumensaique  audentior 
facius,  novum  multoque  acrius  contra  Origenistas 
bcUum  indixit.  Erat  Alexandrime  Ecclesi»,  ciijus 
ipse  Ihronum  obiinebat^  Episcopis  jamdiu  olim  In 
morc  positum,  ut  quoiannis  initio  fulunim  proxiine 
Pascba  pr.xtiQntiarent  encyclicis  ad  loiius  Episcopos 
;£gypti  Epistolis^  quibus  esl  eiiain  ea  de  caiisa  no- 
mcn  Paschatibu$.  Illa  occasione  ad  rectx  fidei  cauie 
custodlcndum  depositum,  sancteque  traducendam 
vium,  proQt  res  Ecclesi»  ferrciil,  boriabantur.  An- 
num  hunc  itaqiie  40!  Theopbilus  aperit  PascliaH 
Epistola,  qu»  priinuro  Je  tribus  quas  Hieronyinus 
Laiiiie  Inierpretatus  est,  lociim  in  Recensione  noslra 
obtinet :  suum,  iiiquam,  conlra  atqiie  babent  Edi- 
liones  ante  nos  omnes,  in  quibus  omnium  pncposle- 
ros  et  confusus  ordo  est.  Scd  de  bis  posiea.  fn  ea 
quidqiiid  ad  crcandam  Origenianis  opinkmibus  invi- 
diaroi  Ipsumqtie  Aiictorem  diris  devovendiim,  jactarl  - 

B.  HlERONTM!.   I. 


poterat,  coRviciis  odiosissimis  tertlo  quoque  vcrbo 
Intermixtis,  congessiu  Hlc  tameriiatls  eum  nofatlm- 
pttdcnlissimaB,  alibi,  erroris  inaniresti,  lum  insania:, 
imperiti.ie,  siiperbis»  iinpieiatis,  detirii,  vccordiae,  cl 
81  qiiae  alia  sunt  qii»  malevolciujam  leciornm  acuant. 
Oenlqae  et  daemoniaco  actdm  splritu,  et  fautorcm 
da;monum,  perpeiuo  autcm  blaspliemum,  el  bla- 
spbeinlamm  auctorem  nequissimum  vocat.  Nec  fere 
mitioribus  sectaiores  ejus  doctrioffi  vcrbis  peratrln- 
gil,  quo^  facesscre  jubct,  $tultis$imo$  mortalium,  ae 
deseenderein  Infernum,  ut  praceptorem  impietatis  $i(m 
ibi  e$$e  ocuils  suisccrnani.  E(  paulo  superias :  Qtue^ 
$eant  ergo^  ail,  aUquando,  qui  regni  Chri$ti  finem 
$omniante$f  verbo$itaii$  Origenie  cupiunt  e$se  parasHi^ 
nec  cum  fidelibus  ambutantes,  fidemquam  non  habent^ 
smulent^  elc.  Et  prope  fincni :  Capti,  inquil»  elo^ 
quentim  (Origeiiis)  $ono^  non  intuentur  dogmatum  Mrt- 
latemt  erube$cnnt  errorem  pristinum  confiteriy  et  arro* 
gantimtumore  cmcati^nolmUeeudiecipuHt  ne  po$tquam 
correcti  fuerint^  priue  erra$$e  videoKlur.  Garpil  his 
vcrbls  Niirienses  prsecipae  Monacbos,  Origeni  per- 
quam  addicios,  qnl  synodico  prascedentis  annl 
damnaiioni  ejus  minime  acqaieverant.  Sed  neqoe 
modo  obsecuii  sunt ;  at  enim  crrores  iUos  itliro 
cxsccrarenlur,  non  tamen  Origeois  esse  conteflde- 
bani,  sed  hxretfcorum,  qui  adalieratis  ejas  operibus 
de  sno  inseruisscnl. 

II.  Movit  h:i!e  Monachsrum  perilnacia  Tlieopbili 
slomacbum,  honiinis  suapte  etlam  natura  irarum 
Impotentis :  qm  saiius  lamen  in  pr^rsentia  statail 
reponere  odium,  ut  coinmodam  ultiooi  sa»  illosroa- 
ctarel.  Diu  qulppe  erat,  quod  Ecclesi»  caasam  prl* 
vatls  simultatibiis  prffitexebat,  sl  Palladio,  Auctori 
Vitae  S.  Joannis  Cbrysostomi  (alio  uilque  ab  bistoria 
Laiisiacoc  Auctore)  Socrati  etiam  el  Soiomeno  credi- 
mus.  Atqne  Invlsos  certe  cane  pejus  et  angue  babe<- 
bat  gerroanos  notlssimos  fratres,  cognomento  Longoa 
Ita  a  proreritaie  corporis  appelialos,  cttroque  his 
memoratum  sifperius  sarpe  Isidorum,  variis  quidem 
de  caasfs,  ut  proditum  esi  ab  Antiqujs,  sed  quaniin 
nulla  de  nimia  illmn  severiute  excusel.  Quo  aiitem 
iraruro  processerit,  sive  obtentu  Origenismi»  sive  ul 
privatas  injurias  perscqaeretur ,  ex  Palladiu.  ca- 
plle  VI.  sub  finero  audiamas  :  Theophitu$  nnttit  iite^ 
ra$  ad  vieinos  (Nilrlae)  Episcopos,  et  jubet  quosdam  e 
primariis  a  monU  et  ab  interiori  eremo  expelli,  eosque' 
prmcipuos  monachos,  minime  addiia  cauta.  Qui  monaehi  \ 
eum$enioribn$Atexattdriamcumde$cewlU$unt,  orabant  j 
Theophiium,  cau$am  ut  diceret,  ob  quam  condemnati 
ejectique  essent.  Uie  autem  sanguinoteniie  oculis  draco^ 
num  inslar  inUndene,  toreum  taurino  nwre  intuebutnr; 
modo  quidem  titfidus,  modo  pailidue,  modo  autem  amare 
gttbridens.  Ab  immodica  ira  abreptus,  Ainmonio  viro 
grandmvo  omophorium  nmiubus  ipse  $ui$  injieit  in  cot^ 
tum,  cum  maii$  eju$  plaga$  in/li«ifici,  et  pugnis  «orei 
eju$  cruenta$$et^  indaman$  hi$  vocibus^  Hmretice  aiia- 
themati%a  Origenen^;  cum  mhil  esset  propositum  ds 
Origene  prmter  po$tttlaiionem  I^dori  eauea.  TaU 
enim  ira  esf,  veiuti  eane$,  cmca  et  dicta  et  lacta  parit 

(Cinq.) 


f55 

/jftirr  $k  tmtffHifii  §$per»^  </  mu  re$pmm  reverm  ad 
<iM  tiiofiM/«rM,  propovUum  wUa  im^itium  pmequ^ 
kaniuT,  Scfipturarum  teientia  mgeHhm  oeuente$^  per 
^iuu  $alu$  aeguhritur ;  Uli»$  iu$aniom  eo  euranie$  mi^ 
KMi,  qupd  nuUiu$  maU  mki  eon$ai  e$$eni.  Ui$  non  ad- 
ifme%een$  TheophHu$,  miiiit  ad  «idnM  epiuopo$.  el 
adver$u$  numacfio$  eogit  OudiiMin,  neque  ad  defenti^ 
nem  tfoeMi$  ipns,  nee  facta  UU$  dieendi  pole$lute.  Tre$ 
mros  ex  pracipuit  exeommunicat^  werilus  $imul  conira 
muliiiudintm  pcmam  deeernere,  prmiexene  dogmatum 
peruereiieUem;  H  quo$  piusquam  epi$copo$  honorave-^ 
reU  ut  ma^tro$  propter  vilamt  doctrinam  el  wiaiem^ 
m$  n$n  puduie  appeUare  prcuii§iatore$,  eo  quod  erga 
ludorum  opiime  agecti  esHUi.  Aererl  deinde,  qaein- 
ataodfln  tubontlis  qainqoe  ex  \p»o  Nilrix  Moii.islc< 
Fio,  «/  UbeUo$  darmU  adwersue  ire$  iUo$  $ene$,  faUa 
aeeu$aiioni$  uerba  ip$e  eoniexit :  H  iiigres»us  ad  Au- 
guaiaiem  peiiH,  «I  iNiiiMrt  numu  expeUereniur  u  hom^^ 
me$  ex  unmeroa  JE^ifpio.  Ei  emcepio  (pergii)  in  epe- 
eiam  mUks^  um  auii  mmuiaio,  eceteraiornmmuUiiu^" 
memcotsireffai,  qui  eurea  poie$talH9ir$aniur  ad  omniM 
paraii^ei  repenU  monaeteria  noctu  invadU^  cum  priue 
puerm  qui  eeeum  erant^  mno  ingurf^ita$$ei.  Ex  paucis 
ioicrjeais  de  Dioscuro  :  inde  prtedaiuT  manlem,  Mo» 
naehorumreeuiaejuniorihus  preedam  addicene.  Expiiit' 
4is  ceiiuii$t  tre$  iUo$  inquiriiy  quo$  in  puieum  dimi$e- 
raniy  imposiia  ori  putei  jlorea.  Cum  autem  non  titrenis- 
$ei^  eorum  ceUuiae  $ttrtnenii$  incendii^  combuetis  una 
Ukrie  omMuSf  etc.  Cum  aulem  impolene  ejue  ira  pauiu' 
ium  de[erhm$$ei^  Alexandriam  repetii^  ioeum  fugm  dan$ 
eanetia  iUi$  wrti,  qui  $umpti$  eiaiim  meioiie  $ui$,  iii 
Palmtinem  profeeU,  MUam  adHMant.  Cum  U$  egreeei 
euni^  pnBier  Pre$hjtero$  ei  Diaeonoe^  UUue  monii$  ire^ 
eenti  optinwrum  Monaehorum;  uUi  vero  per  diverea 
ioea  dieperti  sunt.  Operae  preiiiiin  Tuil  hxc  paulo  licet 
difliisiora,  atq^c  ex  Auctorc  iion  usque  tdeo  probatae 
in  bis  fldei  descripsissc,  vt  qnse  tien  de  fugatis  o 
Nitri«  monle  Origenistis  Tbeopliilus  iir  Sjaodiea,  si?e 
Generali  Bpistola  sua  narrat»  quanqoam  in  sui  gra- 
lian  serie  gestorum  eomposiu»  luic  laosen  omnia 
speciare  videas,  neque  aiiam  eam  esse»  Deque  alle- 
rius  temporis  narratioiiem. 

fll.  Scripsit  iiaque  stattm  Tiieopbiliis  Synodicam^ 
nt  Nosler  vocaCy  slTe  encyclicam,  generaiem  atque. 
uniformem  fipistolam  ad  Epi$eopo$  PaUg$iino$^  et  ad 
Cgprioe,  atqve  eos  quidem  iii  jEliee  Enceenii^  eongre- 
gaioOf  quibus  miiitiat,  quod  e  vidno  £ji»$copi$  eongrO' 
gati$f  qui  prope  (lort.  prote)  impierent  numerum 
Sgnodi,  perrexmi  /ftlriom,  ei  coram  muiUe  Pairibui^ 
qui  da  lola  pene  jEggpio  eoneoiaueruni,  leeU  $int  Ubri 
Oriefeme,  tn  qmbue  impio  Uibore  eudanUt  ei  conun$u 
onudum  condenmati.  Errores  deinde  pnecipuos  noial, 
quos  el  pridem  anallieroaie  perculsos  abs  se  indicau 
Cnjus  quidem  ait  rei  causa,  ciftm  Monaehorum  gui- 
doM  Nitriae  indigne  ferreni^  auciorem  maU  iaati  cum 
$m  errofe  damnari,  manu  iacta,  advolasse  Alckan- 
driam,  ac  de  se  interflciendo  cogitasse :  giio<dam » 
Inquit,  inopee  ei  $trvo$  $pe  gulce  $oiUdtatos  $uo 
junxere  eomlaluiy  et  facto  cuneo,  eedenii  in  Alexandria 


mciioNTau  TiTA.  m 

vim  faeere^olmii  $$mL  Ei,  PfatermiOo  qtmmodo  mohe 
neeem  inferre  ientaverim ,  el  ^as  in$idii$  id  mmcid' 
nmi  smmi,  efte.  Tum  illes  quasi  Iransfugas,  iion  abs  so 
aniem  exados  dc  monasteriis,  signtlicaiis,  iKldil,. 
(^eftilMiftali  $unly  Hejeeii  de  Euleeia;  eed  fatukaii 
juncUi  euperbia^  Epiecoporum  judieii$  cotttradicuni^ 
coheereiicum  $uum  nit€9Ue$  eodUiome  defenderCf  ei  per 
ttiienae  provineiae  $uberrante$,  dammaii  danmimn  ha^ 
beni  ducem  /puia  fsidorum)  et  kuiu$  operi$  eriguniur. 
Obeeero  iiaqHe  vo$f  Fraire$cari$$imi^  ui  $i  i$ihuc  ve- 
niunt,prmcepii$  LvangeUcie  eo$  ad  Uurjfnm  provoce». 

ii$ Sed  ui  amdio  imiimitee  iabulum^  hue  iUueque 

di$cmrrunit  ei  queerunt  quea  eui$  impietatibue  deva^ 

remi Si^ic^i  ergo  fratree  ei  plebem,  quee  vqbi$ 

credUa  e$t,  lurbare  temtaverintt  cuetediie  gt^gm  Do*. 
mini,  et  ineanoe  impetue  eorum  reprimite^ 

lY.  Verba  bec  ipsa  svm»  qoje  ex  Theopioli  firw^o 
textu  Laiine  reCudit  tiierouyiuus,  oi  el  illa«  qii.-u  su* 
perius  ex  Pascbaii  priina  deeerpsimtts.  Saiictiis  enim-. 
▼ero  Fater  cum  niiro  odio  Origeni&mum  avcrsarelur, 
suamque  ad  com  exsiirpandum  coiiferrc  opcram,  el 
6.'epius  flagitarelur,  ct  sponte  veliei,  nllii!  In  cam  rem 
snlius  duxit,  quam  eorum,  qui  auciorilaie  sua  in  Ori- 
genistas  nnimadvenerant,  scmenlias  et  scripLi  pro- 
ferret  latlns,  et  su:e  lingux  homlnibus  coiiimiinica- 
ret.  Cnjus  certe  rci  maxima  dcbetur  ci  gralia,  ut 
Sicubi  cilam  peccatum  homanhus  sil  in  ea  pcrageiida 
causa,  privatis  odiis  ad  Ecclesioe  partes  acredciui- 
bus;  mommcnla  Hla  tamen,  quibns  hxrclica  pr(»fli- 
gaia  esl  faciio,  et  S.  Paier  est  interprciatus,  ab  bac 
ctiam  siut  labc  immunia.  Accedit,  qiuui  Criccis  jani- 
diu  olim  earmn  scripUonum  deperditis  excmpJaribus» 
totus  fcriuc  ab  l)i$  frjucius  rcpcijudu3  est  Ongcniamo 
bisiorix,  asserlxquc  lunc  leuijXNris  Caiholicx  Fidci, 
qu»  auUicfiticil»  libris  Acta  comijicbafilur.  Ncihio 
enim  Pascbalem  tajilummodo  illam  et  Synodieaiu 
Epistolam  convertit,  sed  pieraque  aKa  in  eadeiii 
causa,  Gum  Tbeopbili,  tum  aliorum  scripu,  Synodi, 
inquam ,  Jerosolymiun»  respousum ,  et  DionysU 
Liddeosis,  e<  £pipbaiiii,  atque  alia,  utque  e$t  verosi- 
Diillimuin»  onuiia,  qux  hoc  anno  fucrunt  coiitra  Or> 
genislas  elucubrata.  Qux  quidem  nos  prifmim  maxU 
mam  eerie  parlem  i^  lucem  proiulimus,  el  cum  aui 
nescirentur  pLine  antea,  aut  deperdiia  jamdiu  crc* 
dereiitur.  Hicronymianis  reriquis  utpote  gcrmanam 
procul  dubio  iiigciiii  ejus  soliole  adcensuimus.  Aiio 
auiem  rcspcciu  iiitcr  se  atque  ordiiie  ibi  rcccnsenlur, 
ab  eo  qui  nunc  inagis  adrideret,  et  ad  quem  bcic  loci 
exigcre,  noo  abs  re  videtur,  mmeisi,  ut  aperte  quod 
ficntio  dieam,  neque  bic  saiis  prui^eiur,  neque  porrp 
videam,  si  quis  in  tanla  pugnaiUium  couira  sc  invi. 
eein  lestimoniorum  diversitale,  quantam  baud  facilo 
credel,  qui  hisce  monimeulis  manum  non  admoveri^ 
€ertm  excudi  possil. 

Y.  Fecerii  itaque  Sancius  Paier  ab  interpreialiona 
Pasdialis  EpistolsB  iniiium  :  qux  prima  in  EdiUoDt. 
nostra  est,  el  juxLi  certissimasCycli  Pascbsjis  regUf- 
las  hujusmelanni  401  Pascbs  deiiuotiat,  quod  nono' 
dedmc  die  mensis  Pitarmuthi^  id  cst,  Aprilis  decimo 


«57 


S.  lUERONYMl  YITA. 


m 


(fiiarto  designamr.  Ei  primoquideai  Vvro^  m  Hacei^ 
Latine  baiie  refuderit»  uc  ab  eo  lempore  ad  snbao- 
qucDtie  aiini  «statem,  cum  tertium  advcrsus  Ruffi- 
Ditm  Librum  exararct,  Tcre  dixerit,  ferme  bienmum 
inlercessisse.  Locuui  iiifni  laudabiinus.  Huc  autem 
referre  iilud  liceat,  quod  priinam  tempestatem  illam 
aiini  S.  Interpres  nolat,  eum  Epislola  XCVII.  ad 
Pammacbiuin  et  Marcetlam,  mittetis  Pascbalem  altc- 
ratn,  Rwrsus^  ait,  Orienialibui  voi  (oeupielo  mercitms, 
el  AUxandrinas  apes  primo  Romam  Vere  transmilto, 
ut  illud  primo  vere  ad  ulramque  Pascbalemi  bojus» . 
iaquatn,  et  subsequeiitis  anoi»  vi  adverbii  riirm, 
quod  Qtruoique  sententi»  membrum  affieiat,  refcra- 
lur.  Ita  nos  rerum  ordo  compoiiere  rationes  jubet»  ut 
les  deinde  aliqiia  aiTulgcat^ 

VL  Costeroin  non  Pascbalem,aed  Sjrnodicam  priore 
ipse  loco  nominat,  ex  bis,  quae  ifisigni  testbnonio  illo 
lib.  IIL  eonira  RuQinum  de  Tbeopbili  scriptis  se  ait 
tiansiotisse*  Duas ,  inquit »  Synodicam  et  Pasckaiem 
ejus  \  Theopbili )  Epistotas  contra  Origenem  illiusque 
diicipuioM^  ei  alias  adversus  Apotlinarium  et  eumdem 
Origenem  per  hoc  ferme  biennium  interpretatus  tttm,  et 
in  etdificationem  Ecclesice  legendas  noslrm  linguas  ko* 
minibus  dedi,  Polest  in  eam  quoque  rem  sumi  argu- 
mentum  ex  loco ,  quem  in  Ambrosian;e  Bibliotbcc» 
manuscripto  codice  auro  contm  ae  gemmis  o^timan- 
do,  obiinec :  in  quo  cwn  omnla  ferme  Origcnjait» 
caus»  ac  damnationis  monimenia  aba  iiieronymo  in 
Latinuni  iransiau  eontineanlur,  Synodica  proiime 
PascbaLem  bujus  anni  Epistolam  antecedil*  Anteee- 
dit  autem  non  imprudentis  Antiquarii  lubitu  aut  casu« 
scd  ded;ta,  ut  coliigere  licet  ex  eonseqoentibos,  opera; 
nam  aftoqui  gesiorum  ordo«  et  materles  poslulabat , 
ut  illana  pone  snbsequeretnr  Synodi  Jerosolymilanx 
rcsponaio ,  non  Pascbalis  illa  Epistola ,  qu»  inler 
otrainque  conjecia,  ad  fidem  veiustisaimi  extmplaris» 
ae  lemporis  faeile  llieronymiani,  iia  olim  collocatam 
se  iiidicaU  Quae  quidem  ideo  replicaiAiis,  qood  adbnc 
re  ipsa  noe  moveant,  aique  expendi  ab  erudiiioribua 
Teliuius  :  denique  iit  iie  videainur  olim  *  cum  Syno« 
dicam  ipsam  edldimus,  leviter  ei  hoc  ordine  conje-i 
ciuram  feelsse  de  transbitionis  praerogatiTa.  Ai  enim 
li  priore  loeo  reddilam  Laline  Synodieam  dieuauSy 
qu»  nisi  posi  Septembrem  mensem  Uieronymo  inno« 
lesceve  omnluo  non  potnk  (eo  siquidem  mense  fere 
mcdio .  Grxce  adhuc  perscripta  ab  aoetore  ad  Pa« 
iaistinos  Episcopos  iu  Miist  Euccsniis  congrcgatos 
niissa  est)  miiiime  iila  biennii  raiio,  qnam  notat  S* 
Inicrpres,  consiabit,  nisi  si  eam  potemus  pr«cedemi 
anno  400  scriptain.  Qiiie  quidem  senleniia  olim  no- 
sira  erat ;  sed  obsiare  posiniodum  visa  est  rerum  , 
qna:  subsequutde  suni,  series»  au|ue  illod  coin  prlmis 
quod  de  traRsfiqfisMonaebis,  deque  toi  moiibus  i|iios 
Synodica  memorat,  PasebaUa  silei :  qim  sequioris 
temports  nota  est ,  cnm  ea  contigerunt.  Igiinr  posi 
Bovem  fore  ab  bae  meoses  seripta  lUa  tideri  potest^ 
ei  haud  multo  post,  eodem  vertente  tamen  anno  401 
aot  subeequentis  initio  in  Latinum  tersa  «bs  Uiero- 
avmo. 


VII.  Sedlnterprciatiopem  ip^am  qnod  spectat,  duoc 
aliae,  nisi  admodum  falljinur,  TDpistolae  praBcesscrnnty 
quarum  aitera  Tbcop>iili  ad  Hieronymum,  altera  Im- 
JHS  ad  illum  Responsio  cst :  illa  nurncro  LXXXIX,,' 
baec  LXXXVI  in  Ediiioi:e  noslra  prxnotanlur.  Scri* 
bit  Thcopliilus  per  Theodoruin  monachum,  qiii  Ro- 
mam  nmgaturus^  facile  ad  ferendum  Anastasio  de  pro- 
fligatis  Origenislis  nutitiuin,  notuit  ante  proficisci,  nUi 
llieronymum  et  sanctos  fratres^  qui  com  eo  erant  m 
MonasteriOt  quasi  sua  viscera  amplexaretur,  et  invise- 
ret.  Quem^  subdit,  cum  susceperis  pro  Ecdesia  tran- 
quiUitate  lcetare.  Vidit  enim  cuncla  Nilriee  Monasteria, 
et  referre  potest  eontinentiam  et  mansuetudinem  mona' 
cliorum  :  quomodo  extinctis  et  fugatis  Origcnis  sectato- 
ribuSt  pax  Ecclesia  reddita  sit ,  et  disciplina  Domini 
conservetur,  Atque  utinam  apud  vos  quoque  deponerent 
kypoqrisim,  qui  occutte  dicuntur  subruere  veritalem. 
Uae  prim»  vidcntur  Theophili  ad  Nostrum  litcr» , 
quibus  de  ejcctis  e  Nitrix  inonie  Origcnisiis  monacliis 
nuntiatum  est.  Intercesscrat  vero  jam  aliquod  ab  re' 
gesia  temporis  spatiuro  :  siquidem  et  qui  Nitrioi  rc-' 
roanserunt  Monachi  ex  seditione  jam  se  in  tranqiiil- 
lum  coiiiulerant,  et  ad  eos  qoi  rngas  se  dederant , 
perscquendus ,  submiserat  Theophilus  in  Pahistinam 
Icgatos,  Priscum  atque  Eubiilum.  qnibus  nihil  ad  se 
litierarum  dedisse,  blande  llieronymus  qua?sius  est ; 
tJnde^  inquieos,  licet  per  Sanctos  Fratrcs,  Priscum  el 
Eubutum  tuus  ad  nos  sermo  eesiaxerit  :tamen  quia,  ctc» 
Hxe  porro  S.  Doctoris  Epistola,  aliera,  inquainy  cx 
bia  de  quibus  dispulamus,  quemadmodum  muUis  vi^. 
detur,  nec  sane  esi  prseter  verisimilitiidinem,  ad 
Tbeopbilensein  illam  Responsioest  leaindem  certe 
molto  luculentius  temporis  notam  dcsignat.  Nnper  , 
inquit,  ttim  Beatitudiius  accepi  scripta,  emendanda  ve- 
tvs  sHentium^  et  me  ad  solitum  ogicium  provocanita, 
Niinirum  scripta  ista  non  alia  sunt,  qiiantum  intelligo, 
a  Synodica  toties  laudata  Epistola  :  qua  nuper  acco- 
pta,  provocatum  se  ait  Sancios  Paier  ad  solitum  ofi- 
eiumf  transferendi  acilicet  in  Latinum.  Vetus  autcni 
illud  silentium,  quod  scripu  emeodabanty  non  erga 
se  habiium  CMmpril^is  dieit ,  ^d  in  Origeniana  uii- 
que  eausa»  quod  subs^quenseon^extusdeclarat.  Oaim- 
dislif  inquit,  quod  hueusque  taciturnitas  dispensatio 
fuitf  nonconsensus»  Libereenim  Reverentia  tui  loquor» 
Dolebamus  te  nimium  esse  patientem^  et  ignorantes  ma- 
ffistri  gubernacula^  gestiebamus  in  interitum  perditorum, 
Sedf  ut  video  exitendisti  manum  diu,  et  suspendisli 
plagam^  ut  ferhres  fortius.  Vides  quo  silentium  illud  , 
iotusipie  loci  contextus  spectet.  Siluit  enimvero  post 
eonditam  Paschalem  prjmam,  sivc  ab  bnjus  initin 
anni  hueusqne  TbcophiluSy  seque  continuo  satis  pa- 
iieoier  gesslt  adversus  contentiosum  itluc  ac  piignnx 
Mopacborum  genus,  qui  frequentibus  Synodis  ac  mo- 
nitis  Episooponim  nuoqnam  paruerant.  IIoc  autcm 
aiino  circa  Septcmbrem  tacuisse  jam  satis  se,  jamque 
(acto  opos  esse  lntelli|^nSt  es^dit  manum,  cqspMqm 
in  eoa  pcen^s  :  qfias  quidem  paulo  Iniqulore  ianimo 
Palbidius,  Socrales  ae  SDZomi^nu&  oarrando  exagge^ 
non  alia  ab  bac  tamcn  res  cst»  quam  Synodica 


159 


Epislola  ipsa  indical.  Omiuno  iiaquc  nuperns  Scii- 
plor,  qui  laudata  nieroiiymi  verba  ad  aliod  lcmpns 
fespicere  atflumat,  quam  i|uo  exacii  sunl  de  Niirias 
llonasteriis  Origcirisix,  el  Synodica  contra  ilios  con- 
dila,  a  Tcri  spccic  tMunl  abcrral. 

\1U.  'Videri  aiitem  adbuc  duax  possunl  anlc  Syno- 
ditjm  Epistolae  abs  Ilicrouymo  in  Laiinum  vcrsaj , 
qoarum  alleram  TJicophilus  ad  iLpiphanium,  allernm 
ad  Noslrum  Epiphanius  dedit.  Quamquain  paruin 
equidem  refert,  de  translationis  prxrogativa  scrupu- 
losius  invesiigare^cum  inira  paucos  menses,  et  anic 
jnsequentem  aiinuni,  a^qiic  omnesHomano  culiu  do- 
natx  siiit.  Priorc  illa  Tbeopbilus  Eiaphanio  nunliat, 
tgredtentei  de  cavermt  tuis  Origenh  eolubrot  Evange- 
lUo  tttte  truiiralos  :  et  teemdum  Nitriis  Monachorum 
aptten  contagione  petti[era  liberatum.  Tum  ail,  Pauca 
ftgo  ea  hit  quos  getta  tunt,  in  Gcnerali  (Synodica  scl- 
Hccl)  Epittob^quam  ad  omnet  in  commune  direxi,  pro- 
ui  patiebatur  anguttia  temporit  comprehendi.  DignatiQ" 
nit  tufB  ettf  qum  in  hujuscemodi  certaminibut  ttepe  ante 
no$  pugnavil,  et  potitot  in  ptaHio  contobri,  et  congrc 
ffore  totiut  intulie  Hpiuopot,  ac  Synodicat  litlerat  tam 
aU  notf  quam  ad  ConttantnwpolHanag  urbit  Epitcopum 
(eo  cnim  inteltcxerai  iran^fugas  Monacbos  navigasse) 
et  ti  quot  aliot  putaverit,  mittere^  ul  contentu  (minium 
tH  Ipte  Origenet  nominatim,  el  hceretit  nefaria  conde" 
mnelur.  Altera»  qux  banc  pruxime  data  est,  significai 
Epipliaiiias  Hieronymo  gaadium  ex  Origenistarum 
proscrlpiione  perceptum,  cui  et  miltit  Gencralem 
Tbeopbili  Epistolam,  Tactle  ut  Latine  interpretetur , 
vA  latius  proferat.  DeniqQC  aucior  esl,  ut  quos  adver- 
sus  eam  bxresim  scripsisset  iibros,  in  vtilgus  edat. 
Iwdicio  aulem  bxc  sunt,  et  nonduro  abs  Hteronynio 
fuisse  Synodicam,  sive  Generalem,  ut  vocant,  Episto« 
lam  Latine  explicabm,  et  posl  exiguum  ab  ea  temp^- 
ris  spatiua  lias  etiam  literas  scriptas.  Diccmus  paulo 
|H)st,  quibus  tcstimdniis  de  barum  quoque  translalioiie 
vere  llieronymiana  constet. 

fX.  Postea  igUur  et  Synodicam  centies  laudatam , 
e(  <;ujus  gratia  h»c  dlsputata  sunt  bactenus,  vertit. 
Vertii  autem,  nisl  nosseries  veroslmilis  rerum  fallit, 
Octobrl,  autNovembri  inense  :  certe  rationesiu  siib- 
diicere  illad  nos  cogil,  quod  ipsam  autogrnpbam  ab 
Alexandrino  Aniistile  mi»sam  in  commune  ad  Epitco- 
pot  sub  initium  Septem1)ris,  jam  constitaimus.  Trans- 
tulit  autem  simul ,  cademque  opera  Synodi  quoque 
Jerosolymitanx  ad  illam  Rcsponsimi ,  Synodicam  , 
ioqiiam,  aliam  ab  Epiuopit  in  JElice  EnceenHt  congre* 
gatit  Epistolnm  ad  Theopbilum.  Incipit  iHa,  Domno 
el  honorabiUssimo  Epitcopc,  Theophito,  Euloghtt,  Joan- 
net  el  cwteri  EpiscoyA,  qui  Fwotolymit  in  tancia  Enccs^ 
f^onm  die  reperti  tunt.  Sumina  contextus,  Omnem 
propemodum  PaijBstmam  grath  Christi  ab  hareticorum 
ulienam  etu  tcandalo ,  prceter  paucot  qui  Apollinarit 
erroribut  adqmeuerent,  Exsecrari  tamen  se,  quos  suis 
ille  Htleris  errores  dcnnntiavcrat :  ct  quot  vel  propter 
dogmatum  pravitatem^  vel  propter  alias  cautat  a  com- 
nmmonetejunxeratfnan  teeepturos,  donecipte  peanten* 
iiw  eorum^  ti  tamen  voluerint  damnare  pervcrsa^  lemam 


S.  niEnONTM!  VITA.  liO 

dederit.  Posireroo  et  aiiud  ad  eumdcm  Tlieopbilum 
Latine  ttinc  Nosler  vertit  Respon&um  Dionysii  Lid- 
densis  Episcopt,  quo  eidero  gralulatar  de  ejectit  (Ms. 
electit)  teeleratlttimit  blatphemit  (fort.  blatphemi)  Ori» 
genrt  ditcipulit^  atqiie  ut  iiullum  pcrscquendi  eod  fi« 
nem  faciat,  borlatur.  Has  quoque  doas  quantivis  pretii 
inter  t>mnia  Ecclesiastic»  eruditionis  monimenta » 
Epistolas  nos  de  sttu  ac  pene  interitu  ipso  in  inoem 
salvas  protuliroas  :  qu»  fiieronymianorum  Opcrum 
psrriem,  qua  iiactcmis  caruervnt,  longe  nobUissiinani 
exploiit. 

Enimvero,  quod  aeque  omnesab  lllo  Aierint  Lati- 
nitate  donat»,  ut  pleraque  alia  nunc  praeiermii- 
tainttS  argoiiieRia,  ipsomet  S.  interpreie  Ode  jubente, 
coinpertum  est.  Nibil  eo  ckiriHS  lestimonio,  quod  et 
supra  laudaYimusextertio  ejuscontraRufnnoin  Hbro: 
Duat,  Synodicam,  et  Patehaiem  ejut  (Tbeophlli)  Ep- 
ttolat  eontra  Vrigenem,  itiiusque  discipnl&t,  et  aliat 
advertut  ApoUinttrium  et  eumdem  Origenem  per  hoejer' 
me  biennium  interprelatut  tumf  et  in  asdificaiionem  Ee^ 
cletiof  tegendat  nostrm  lingwe  hominibut  dedi.  Relii|iias 
qnod  spectat,  nibil  eo  lucalentiiis  qiiod  liabe  A|oIo- 
gciico  lib.  I.  adversus  eomdem  Runiitum,  num.  12. 
uIn,  5t,  iiiqutt,  quidquid  contra  Origenem,  et  tectnto- 
ret  ejut  dicilur^  in  te  dielum  putat,  ergo  et  Epistola 
Papw  TheopMli,  et  EPiPBANii  el  ALiORUM  EPi- 
SCOPORVM,  QVAS  NUPER,  ipeis  jubentibus  , 
TRANSTULl,  tepetunt,  te  taeerant.  Qtiippc  alii  pnc- 
ter  iaudatos  de  noniine  Episcopi  in  Ortgenem  ejiis- 
que  seclatores  Epistolas  scripsisse,  quas  per  id  lem- 
poris  Hieronymos  Latine  expiicarit,  minimc  itinui 
possnnt,  si  Jerosolymilanac  cumprimis  Synodi  Palres, 
ei  Dionysius  isie  Liddensis  non  suitt,  quoram  Itiera^ 
proferuntiir.  Res  praetcrea  ipsa  postubliat,  ut  qtiando 
Tbeophili  Synodicam  ad  eos  vcrlerat,  horum  etiam 
ad  cum  Rcsponsa,  qux  plurimum  Eccleslu:  causam 
contra  Origenisias  preinovebaiit,  tnitisferrct.  Diony- 
siam  enim  quod  speocat,  tU  ejusflpistoiam  interpre- 
laretar,  ratio  alia  acocdebat  quod  ei  scilicel  jttuetiw 
pridem  erat  amicilia,  ut  qao  teinpore  ab  Joannis 
Jerosolymiiani  se  coniiiiiuiione  separavcrat,  ad  coni 
roiserit  baptizatum  Clonifetcnies,  quos  in  Monasierio 
babebat.  Quos,  iuquii,  nos  Diospolim  ad  Confetsorem 
Episeopum  misimut  iHonytium  bapiixandot.  Diospoltm 
autem  et  Liddam  unnm  csse  sab  diverso  nomine  ci- 
vitatem,  nemo  est  qui  nesciat. 

His  itaque  series  llierouymianaram  interpreta- 
tiotram  hujus  auni  concluditur :  quas  et  poiiere  ob 
iegcnlium  oculos  ad  iiidicis  instar  prxstnbit. 


TheophiU  Patehalit  Epist.  i. 

Efusd.  ad  Bieronym.  qua^-incipit  Didici. 

Bieronym,  ad  Theoph.  cujus  initium  Nuper* 

TheophiH  ad  Epiphamum. 

Epiphanii  ad  Bieronymum, 

Synodica  Theophili  ad  Epitcopos  Palmttinot  et  C§ 

priot. 
Syuodica  Jerosolyaut.  Concilii  ad  ThiophiL 
Dionysiii  Vddentis  Emconi  ad  cunidem. 


n\ 


S.  IIIEROiNYMI  VITA. 


i\i 


CAPUT  XXXII. 


I.  Pasctudm  TheofhUl  aUeram  interpretatttr.  H.  Tum 
iynopd librorvm  contrase  RHglni  re$pondet.  III  .Quo 
iempor&  et  Hospitium  juxta  Monasterium  adificat* 
lY .  Ad  eum  Rufllnui  integrum  exemplar  Iwectiwirum 
nmnm  mitU.  Y .  Atque  una  Epi$lotam,  nunc  deper- 
diiam^  qud  iltum  ejutque  tibros  petsime  excipit.  YL 
Adrersus  quem  Noster  ieriium  Apoiogetici  sui  Ubrum 
cudk.  VII.  hicet  ab  AquHeienti  Episcopo  Sancto 
Chromntio  rogatus^  utascribendo  in  Rufinum  abstine- 
ret.  Vm.  De  commentitia  Epistola  adAfros  sub  ejus 
nomine  in  vulgus  edlta.  IX  .  Scribit  ad  varios  Epiito^ 
las,  quw  recensentur. 

I.  Sabsequenii  anno  vixdum  incboaio  prodiii  aliera 
Theophili  Paschalis  Episioia  adversus  Apolliiiariuin 
ei  Origenem,  cujus  iniiium  est,  Prknum  solemnitaiis 
augustag,  el  quam  ex  Pascbali  oyclo  baic  esse  anno 
adscribettdam*  coutca  aique  £dittones,  qo»  noslraoi 
prxcessere  ^  omnea  babenty  comperium  est.  Aiqne 
lianc  statini  Laiine  IlieronjEmos  expiicavit,  ei  simul 
aique  apertum  est  navigationibus  mare^  Romam  una 
lum  Grxco  cxemplari,  versioni  suas  fidem  contra  ob- 
treclatores  Tacturus ,  ad.  Pammacliium  et  MarcclJam 
ntisii.  Dedit  siinul  ad  eos  Epistolam,  in  recensione 
nostra  XCVII.  cui  scilicdtPaschalein  ipsam  adjuflxit, 
atque  exordium  boc  fecit :  Rursum  Orieniatibus  vos 
lociipleto  merdbus^.et  Alexandrinas  opes  ffrimo  Rjomam 
r^r^ /j-anfmi/to.  Mariii  nempe  mensis^  iniiio ,  quodel 
fiicilc  verba  ipsa  pjnmo  vere  innuuntv  et  sedulo  notari 
in  eiim  qiiem  e  vestigio  dicturus  sum  linem,  velim. 
Posi  alifiuanta  :  Vos  Christiani  Senalus  luuiina,  asd- 
fite  et  Cra^cam  et  Latinani  etiam  hocanne  EpistotaHi  ^ 
ne  rursum  liCBretici  mentiantur,  a.nobis  pleraque  velad^ 
dita  tei  mulata :  in  qua  taborasu  me  {aieor^  ut  uerbo^ 
rtnnelegantiam  pari  interpretationit  venustate  servarem. 
Siiperius  aulcm  cum  niiilln  in  Origenistas  dixisset , 
aiqiie  iu  ajmulos  Hios,  qyi  maledictorum  pitnnos  hina 
ihde  consuebant^  ac  diccre  pnrn)  pergnl  prxcipue  iii 
Rufnnnm,  quem  laciio  noinine ,  acritcr  sspius  per- 
striiigit :  nunqonm  lamen,  ne  verbo  qiiidem  teniis  ^ 
Apologelici  conlra  illtim  Opcris  meminit.  Memiiiissft 
aiiiem  omnlno  debuit,  si  tunc  lemporis.eIucubraverat; 
prlmo  enim  elucubnssel  ante  paucos  dies,  qiiam 
rasclfnTem  ipsam  inierpretaretur  (siqnidem  certo 
certius  est,  ut  suo  loco  mox  osicndemus,  non  poluisse 
cititis  bocmet  anno  scribi)  dcinde  ciim  iisdcm  Pam- 
niacbio  el  Marccllas,  quos  liis  litcris  alloquitur,  in- 
scripscrit,  ac  miserit  Romam  :  non  poluit,  quin  re« 
crnlissimi.operis  ad  eos  ita  dudum  missi,  nl.accipere 
nondum.  poiuissent^  menlioncm  eis  facerjet.  Igjjiur 
posiea  elucubravit.  Sed  qpidopos  est  pluribiis.?  Ap-< 
parct  ex  adjunctis  cei  omnibus,  ac  primum  elaoiibra- 
lioneS.  Dociorem  iniiium  fccisse  hoc  annoscribendi 
Itoniam,  nec  quidquam  scriptionum  suarum  prxoe-- 
dciiii  liiemey  siveduobuscirciter aiUeactis-moDsibus^ 
co  mi^issc. 

II.  Siatim  igiiur  ab  b*'*  littorls,  atnuc  hoc  i(Ho  in-^ 
cunlc  Vere    Sanctus  Pater  scribcndls  Auoloaciicis 


contra  Ruflinum  libris  manom  adoiovit.  Qui  factum 
id  aniea ,  atqiie  anno  quidero  superiore  scrtptos  cos 
libros,  hocautcm  vulgatos,  et  Romam  mtssos  existi- 
mant,  fugiLcBuditoscrBtora  borokus  Ritio.  euin  enim 
ipsi  muiime  dimteantur,  Romam  aiile  ver  scqnentis 
annt,.  hiijus  sciiicct,  mitti  non  potuisse  (qHod  cUuso 
j.im.  tum  pcr  biemem,  et  procclloso,  ut  noverMnt 
prafterea,  mari,  opporiuBum  navigatioiu  tempus  opc- 
riondum  esset)  primum  qiioil  consiiiuerant^  raiiofie 
liac  altera  planc  destruunt.  Eiilmvcro  neque  eadem, 
qiin  P:isc!ialis  Epj&tolic  interpretaiio,  occisione  missi 
suiit,  qnod  ex  adjuactis  rei  omnibus  constat :  neque 
prxccdcnti  poterant,  siquidem  illa  siatim  atque  aper- 
tum  est  mare ,  Roinam  pnoperare  Jussa  est»  el  qu(B 
illi  jiingebainr  ad  Marcellam  Epistola  de  iis  libris,  u« 
dudum  ostendimus,  conlinuo  sikt.  Hec  se  Itaqiic  or- 
dine  ac  moda  rcs  habuit.  Paroroacljius  ei  Marcella 
cuin,  nnllaadiiibita-diligcntia,  Ruffimani  Operls  tnte* 
gruni  exemplar  obtinere  poiuissem,  praccipua  obje- 
clionum  capita  ex^  illo  propcre  excepia  ad  Ilierony* 
mum  transmiseninf.  Addidcrunt  ct  literas ,  quibiis 
eum  acriiis  ad  respondeiidum  incilarent.  Factle  bxc  . 
autem  dererenda  tradidcriuit  Paiiliitiaiio  ejtis  frairi , 
qiii  ex  Occidenie  Jerosolymam  boc  niiniruni  tcmporo 
remcabat ,  et  de  ore  poierat ,  qiiam  ille  ab  Riifrini 
amicis  malcdice  tmduceretur»  refcrre.  De  ejuspro^ 
fectione  atque  reditu,  qiiibus  insignls  llioronymianai 
pieiatis  memoria^ontinetur,  diocmus  panli»  posl,  ne 
coiiilum  bistori»  filum  intermiitamus.  Acceptis  his 
iiaque  librisUieronymns,  illico  siyluin  ad  retundciidas 
xmuli  calumnias  arripuil :  et  geminam  advcrsus  ilhiin 
Apologiaro  pro  se  scripsit  Atque  eam  qnidem  Roma- 
iiis  iisdem  Proceribus,qui  syiiopsiii  RufQniaiit  operis 
ad  se  iransmisefant,  Paromacbioinquam9..et  MarcolU 
(non  MaKellino,  ut  olim  lecitun  est  pcrperam)  nuii" 
cnpavit.  Ab  bis-  auiem  exorditus  est  :  JS<  vestris  eb 
muttorum^tiiteris  didici^  objid  miJti  in  tchola  T^ramA 
( lingua  eanum  meorum  ex  inimids  ab  ipso )  cur  Jhpi 
AfxSt-^iibrositt  laiinum  verterim.  Fuisse  RufAno  prscno* 
men  Ttfrannio-^  nos  eiiam  animadvortimus  seciindif 
curispostFofitaiiinum,  cnm  pridem  ab  loci  nomine 
derivandiun  vocabuliim  viderelur.  Tyrannum  itnqiio' 
illum,  sive  ejus  seholam  T^annieam  Nosier  nomiiid 
iu  suggillationem  detorio ,  vocat :  sive  illild  Actunia 
cip.  XiX.  v.  9.  ditjmtnns  in  schota  Tyrannt^  aHudiW 
Porro  ad  singulas  a^muli  criminationos-  priore  libro 
rcspondet,  qno  ci  nulia  de  (^'igeniana  Pampbili 
Apologia,  qnam  haie  Martyri  abjudir^t,  deqiie  Didy* 
nio,  Eusebio  Ca^sariensi,  aHisque  ScripioribuS'  Ori- 
geni  addictis  intermiscet,  et  quo  ipse  animo-et  can- 
tiiine  adhibita ,  illos  traclaverit ,  nionstrat.  AltcrO' 
Ruffini  Apologiam  ad  Anastasium  Pnpom  spcciatiiH' 
refulat,  in  qua  atbi  calumnia  slmf  videbatur.  El  par* 
ticulis  quidem  ejus  idenlidem  recitatis  de  verbo  ad' 
verbum  (ex  que  colligas  honc  ob  ocnlo»  IntegranK. 
babuisse)  manom,  periudeatque cum  hoste suocon- 
scrit  :.et  cum  sententias  de  sublesU  fide  aot  falsitalO' 
acousaverit,  verba.ipsa  pcrscqultur,  et  sennoms.bar^ 


113  S 

.iKirieiu  Hsu  ei  probrU  ei^atiial.  fii  fine  cund  pro  sua 
Scripiurairttiii  et  llebraeo  transblione  perorassei,  ex- 
speelare  se  ail  fria  rnidci  votumina,  et  ad  con^eriem 
crimiRum  ejus  tou  esse  inente  suspensum  :  nisi  quod, 
.suixiil,  iediut  eU  profeunm  inimicum  etnere,  qnam  ho- 
stem  latentem  snb  oimci  nomine  sustinere.  Constabil 
porro  ex  bis  qus  dieenila  mox  suhi,  quanii  islud 
«peris  S.  Dociori  sleterii :  iia  enim  pnipere  videiur  ab 
eo  adornalDm,  ui  forlasse  una  alqoe  aliera  elucubra- 
lioiie  absoiuium  sii,  certo  quidem  Romam  boc  ipso 
vericnte  Martio  meiise  transmtssum. 

111«  Dicamus  nunc  obiter  qnod  reecpimus  de  Pauli- 
nianO^  Causam,  car  eum  Stridonem  ante  duos  annos 
«I  quod  exourril»  sive  399  fere  medio ,  Hieronymus 
iniserit,  bis  aperit  ad  Pammacbiaro  verbis  Cpi* 
tola  LIVL  sob  fincro :  Afos  iM  iita  provincia  mdificaio 
MoHOJsUrio  el  Diversario  propier  esstructo^  ne  forie  et 
wodoJoseph  cum  Maria  in  Belhleem  tenieni^  non  inve- 
uiai  hospitium^  Umtis  de  toto  orbe  eonlluentibus  turbis 
obruimur  Monaehorum ,  ut  nec  eosptam  opus  dcserere^ 
uee  supra  tires  ferre  valeamus,  Onde  (fuia  p  ne  nobib 
iliad  de  EvanfieHo  conligit ,  «1  futuros  iurris  non  anie 
supputaremus  ezpensas ,  computsi  eumus  fratrem  Pom- 
linianum  ad  Pairiam  miltere^  ui  semiruiasvilittlaSt  qum 
Darbarorum  effugemnt  maniU,  et  parenlum  commw^ 
nium  census  venderet^  ne  cwptum  Sanelorum  ministe^ 
rium  deeerentes,  risum  maledicis  et  ofmulis  prc^eamus. 
Hanc  nos  Epislolam  anie  fere  bienniom  aliis  otim  usi 
argiifnentis  scriptam  dixirtius ,  quam  huc  lamen  dif- 
fcrri  oporiere,  ad  saltem  399  anni  mediom ,  nunc  in« 
leliigimus  ex  bis  de  Pauliniano  (cujus  profectionem 
ex  Orienie  buic  nosmet  anno  adslgnavimiis)  ac  porro, 
Ht  differatur,  aueiores  somus.  Dlscimos  ei  hisaniem, 
quod  rdcaputest,exemplam  flieronymianffi  preta- 
tis  longe  insignissimum,  alque  iiiter  Viueejtts  laades 
inemoria  praecipna  dignum,  Gum  enim  recipiendis 
iBnameris  prope  llonacbonim  catenris  MonosteHani 
iamcxsirnxissotfConlaiis  Puulx  somplibas  ae  studiis : 
bospites  eiiain  de  loto  illuc  orbe,  tam  loci  religioBt, 
quan  sui  nominis  celebrilalo»  eonfiaonies  eordi  ha- 
bttiu  nec  decsse  ofBctis  crga  Ulos  potuiu  Cumqoe 
Ribil  sibi  aiiod  suppeterel,  ad  Xenodochiom  «dlfl- 
eandom »  quam  parentum  census  ac  Tliluls»  ne  his 
quidem  pepereil  gentis  sus  patrimonils,  quin  di- 
slraberel  m  aedificii  ejus  soroplus,  et  ut  qaibasquc 
Tementibos  ad  sa,  aut  traaseantibas  ,  large  in  his 
qa$t  ad  vitae  osus  necessaria  sunt ,  commodaret.  £t 
mirum  hoc  mogis,  lanura  ab  6o  poiuisse  rebos  ejas* 
modi  caram  adbiberi,  qaem  vii»  raiio ,  lum  maxime 
altercalioiiibtts  baereticoram  soliiciue ,  longeque  dis- 
aiipiles  labores ,  ac  suidia  distinebanl.  Nam  el  anle 
aiiqoot  annoi  ad  Luclniam  scribens  (Epist.  LXXl) » 
quod  prae  frequeniia  et  peregrinorom  tttrbis  relegere 
quae  scripseral,  non  poluerit ,  causalor.  floc  aotcm 
potissimum  lempore»  qoo  preiia  viilaram  attulH 
Pauluiianua  rrater^  simul  huic  operi,sim«l  liileria  to- 
tos  incumbebaL  Id  ipae  etiam  saiismaniteto  innult, 
^u>)i  paulo  posl  tenium  scribens  adversas  nuffinam 
libruin,  Nobis,  ait,  m  Monasterio  hospitatitas  cordi 


HIERONYMI  VITA.  tu 

esl.  omnesque  ad  tiol  venientes  Utta  humaniiatis  fronte 
suseifnmus  :  veremur  enim^  n$  Mariacum  JoHnh  /tf- 
ctfiii  non  tnveniat  in  diversorio ;  ne  nobis  Jesus  dicat 
exclttsus,  Ilospes  eram,  et  uon  suscepistis  me*  Hi- 
sioriam  persequamur. 

IV.  Vixduni  Apologelicos  eos  libros  Sanctos  Paler 
absolveral,  quum  eorum  exemplar  per  negotialorem 
nescio  quem  ex  Oriente  Aquileiam  ad  RuCQDam  lans- 
missuin  est.  Iucertum,  doderiine  ipse  Hieronymos 
defcrcndum,  an  alios  quispiam,  ut  ferme  osuvenit, 
concerialionis  acuendie  magis  magisque  animo»  llle 
autem  negoiiaior,  caetera  ignotus  bomo,  cbartis  illis 
Presbytero  Aquileiensi  reddilis,  cuui  sc  illuc  «nde 
Tcnerat,  propere  Irajeciuruin,  rcbus  ila  suis  ferenii* 
biis,  affirmaret,  biduum  taniuromodo  ad  re&ponden- 
dum  concessit.  Ante  biduum  (inquii  ille  apttd  Hiero* 
nymnm  Apologia  IH. )  miki  quam  profieisceretur  Ao- 
rum  bajutus,  in  manm  venerunt,  qumin  me  declamasti. 
Qttod  repelit  ipse  quldem  S.  etiam  Paler  libro  lau- 
dato,  Ante  biduum  inquiens,  quam  ad  nos  Epistotam 
scriberes^tibeltosmeosinmaHus  tuas  venisse  testaris, 
ef  idcirco  non  habuisse  spaiium  ex  oiio  respondendi. 
Aiioqui  m  Niei^ilalus  in  nos  paratusque  dig^sses,  ful" 
ndna  jaeere^  non  crindna  videreris,  Ifinime  aulem 
adbibttit  fidom  :  quin  neque  ab  co  scripla  saa  legi 
biduo  poiuisse,  conlendit.  Sed  haec  alibi.  RufHnus 
angosiiis  sive  bidui,  sive  dienim  paulo  plurium  pres* 
sus,  com  reponero  adversario  per  singulas  crimi- 
naliones  non  posset,  suos  ipsos  libros,  quosNosier 
refolaveral  nonduro  accepins  (ifla  videlicei  summa 
usos,  dc  qua  paulo  anle  diximos)  ad  eum  perrereiidos 
eidoro  ncgoiiaiori  illue  redeunti  dedii,  adjuncta  Epi« 
siola,  ui  mox  vldebtmus  ,  convicioruin  omne  genus 
et minarum  referta.  laqiie  Noti,  inquii ,  multo auro 
redimere  notarium  meum^  sicu  i  anud  tui  ( Etisebius 
Gremonensls  )  de  meis  Periarchon  uhedtdis,  nondum 
ad  purum  ifnjwflis  feceruni ,  ut  facilius  falsare  possent^ 
quod  mtt  nullus  haberet ,  ottf  admodum  pauci.  Gratis 
a  me  missum  suseipe  codicem,  quem  censu  magng 
cuperes  comparatum.  De  Slsdem  et  Noster  loquituf 
Epislola  GH.  ad  Aaguslinum «  Iftnl  mihi  iemeritaie 
sodta  sua  maledicta  Calpurnitts  cognomento  Lanaritts, 
qwB  ad  Africam  quoque  studio  ejus  didici  pervenisse^ 
ctc.  Salis  quippe  sibi  vtndiciarum  Presbyter  Aquilci- 
ensis  in  bis  posilum  libris  existimabal ,  ul  eos  qua- 
quaversum  mittcrel,  el  nihil  sibi  ab  aemulis  metuen- 
doin  polaret. 

y«  Sed  ipsam  quam  adlexuIlEpistolam,  et  proprio 
Hieronymianis  dudum  acceplis  Libris  opposuil, 
operae  pretium  est  nosse.  Quamqoam  enim  jamdiu 
otim  inlercidlt,  01  nequc  Gennadius  cam  in  Caialogo 
soo  recenseal,  salis  ex  bis  lamen,  quae  passim  ex  ea 
Sancius  Paler  recitat,  innotescii.  Iiiitio  incrcpat  eum 
Rttffinos  et  conifnoiiel,  ne  oficnsioni  e.'se  Gbristianis 
concerialione  liae  sna  pergat,  no  rixando  invicem, 
moriem  aliis  anim»  inferant.  Ad  me  ,  inquil  Noster, 
Epistolam  scribiSf  ut  me  commoneas^  et  emendatum 
veiis,  ne  cmteris  scandalum  faciat,  et  aliis  'furentibus, 
jutjulentur  aiii.  Scnsim  vcro  slimulis  irarum  aflriiatus. 


«45  S, 

ui  deterreftC  eBm  meut»  icribeiMle,  vKam  intermiiia- 
(ur  :  p«lttqiie  Taeli  fmnsm  eoovicUs  ei  turpibue  pre- 
bris,  qu»  gnvitsimt  m  &  Doctorem  jaeii.  Specimen 
tx  Ws  eape  ^  siuf olft  eAin  cemmemorafe  noe  ptidet« 
PosUioam  iliiMn  ironiee ,  iPAi/oflepAMi ,  RkHorem, 
GVmuMfJcimi,  Dkleeikfm^  He^um,  Gmeum^  L«- 
fiNKiii,  triiimfmem  di&isset,  Te.  subdil,  ^  M  dltdpH- 
mnm  ocmlu  m§ik$ ,  qumuifd^  «mie  dmmdue  e§,  n 
emnerU.  €t  wmperpeiM  imdork  rilmtk  omiegeHdusf 
Ilem,  Imymri  te  voim ,  $ed  refeitimmu  eotimadte  re- 
meakai^  muim  paucie  ud  M,  tgutm^  ud  tfltM  pra  itds  me- 
U^ctis  latiui  ecr^ere.    Superftua  m\iA    reffrekenno 
fiui  im  pameiM  ,  ^or  profeoia  liki  kaketur  in  omnibue. 
Et  p^tilo  poei,  £it  dki  dieo  :  queeeo  quh  liki  permiierit, 
ei  m  cemmeJitoriif  eaia  ^««dmii  de  Orifeme ,  qwrdam 
4e  Apol^uvio ,  qmmdmm  de  ie  ip$o  oetiheree^  et  non  de 
Origeno  totmus^  mut  exU.auies  oHo.  Deniqne,  Habeene 
mttra  aiiqmd^  quo  nerooe  tteB  ioquaei$alU  Intmida»  f  Fa 
iadigtmit^  li  pmtidete  ioqm  arQuam,  qumm  Cometdiarnm 
turpitudhees ,  et  scortevum  ametorwmque  iudicra  Ecde* 
ms^eu^  scripior  aesiumao.  Ninas  qnod  speetat ,  non 
ipsa  eas  quidem  Rufiftm  verbe ,  sed  Hteronyml  idcMi- 
depi  eKprobrentls  testantur.  /n  frlrniia,  inqiiit,  parte 
Kpisiolm  demuniiaia  morto  me  deierret,  »e  audeam  re- 
spondere.  £t  moriem  mbtaris».  minaris  interitum ,  mu 
taeuero.  Deniqiie,  Terres  me  gladiis  tuis,  et  aecusatio- 
nemwmjm  Ecclemasitcmm,  sed  tribuneihm  eommina- 
ris...  <f  «li(ir  credHis^  quid  uui^  occidere  f  An  qui  a 
vobis  ^Hseenserit^  occidemdus  estf  et  simllia  bis  aKa 
plemque,  que  cemmemerare  lengum  csi. 

VI.  Tuni  voTO  Hieronymus ,  quem  lanlum  aberat, 
ut  mtniUotis  aRnMili  verlie  delcrrenl,  qiiin  potius 
aniroos  ad  ClirislianAm  preferendam  doetrinam  ad- 
dcroni,  vixdum  aeccpta  Riiffiuiana  Bpistola,  siilum 
ia  eam  ,  si  ueqiiam  alka  animose  actiil,  et  proprium 
Libnim,  qui  tertius  Apolegia  su»  inscribiiur,  cndit. 
Praecipuas  quas  ct  prioribus  quidem  Libris  abs  se 
crimiBatioiies  rcpuleral,  boc  ilcrum  diliiii,  et  in  ad- 
vcrsnrium  iia  rctorquet,  u|  nuUum  ei  roliquum  pcr- 
fugium  faciat»  Episietom  vcro  iUam  proprie  slbl 
reTutandam  sumit,  efusqiie  partlcuUs  sensim  atqoe 
t%  ordiiie  rcciiatiSt  responsionera  snarn  ^'eris^imam 
quidcm,  scd  et  acri  perfusara  aceto  subnccflt.  Illud 
quod  Uufnmis  caiisabatuv  (unum  enim  qtied  niaxime 
proposiuim  titsiQriam  spedat,  delibare  liceat )  de  bi- 
dui  angustiis  sibi  ad  respondcBduin  conccssis,  lia 
excipit,  Qua^  aii,  tibi  credet  liomini  veracissimo^  ut 
tt0gotiator  Orientalimm  merdum^  qui  et  hine  deportata 
vendero  necesu  kabekU «  ei  ibi  emere  qum  kuc  mrsns 
advekeret^  biduum  tantum  Aqmleke  fuerH^  ut  raptUn  ei 
extemporecontra  nos  dictaro  Efnstaiamcogererit  f  Libri 
enim  tui^  quos  limatti  per  triennium,  discrtieres  sutHf 
£t  paucia  interjcciis  :  7eni  aprr/«m  iemporis  menda* 
dum  est^  ut  non  dicam  respondere^  sed  logere  biduo  mca 
tcripta  mom  pofueris .  Kx  /fNO  apparet  te  iilom  Epistoiamy 
aut  plurikus  diebus  scripsisset  aut  m  tumultmOria  dictO' 
tio  est^  niitftiyii)  ie  eue  negiigemtem,  qni  qttum  eaiempo* 
rtdis  iqliemst  mediiatus  deierior  fueris.  nujut  cum 
ii^dul,  tum  eloquontix  rcltquus  omnls  coutesos  cst 


niERONYMI  VITA.  146 

Llbri ,  liaud  sane  brcviuris  qoam  pru)ccdcnies  duo* 
ncc  minus  expofili. 

Quod  propere  tamen  adornaios  ab  eo  fuerU,  ct  fa- 

cile  una  aut   altcra  eluciibratione »  quod  in  more 

positum  ilH  crat,  series  ipsarcrum  persuadct.  &Htn- 

vero  prlorcs  Cjus  duo  Libri  anie  bujusmet  aiini  Apri  - 

lem  mcnsem  ;  nisi  raiionibus  ab  eorum  eondiiu  sub- 

dttcendis  fallimur,  ad  RufYinum  dcferrl  potuissc , 

mfnime  videntur ;  Imo  vero  par  crcdcre  esi»  codcin 

illo  mcnse  ferc  medio  dcmum  adlatos.  Ilic  vcro  sta- 

tim  post  bidiuim,  sivc,  qiiod  Nostor  contcndit,  ct 

propiasacceditad  vcri  spcciem,  posl  plurcs  dies,  fal- 

mineam  Cpisiolain  iilam  intorseril.  Cerlc  ut  bxc 

nieronymo  rctlderetur,  uno  adbuc  femie  intcrmcdip 

mcnse  opus  fuit ,  tanto  intcrjacenle  Aquileia  ad  Bc- 

tblccm  maris  spallo.  Devenimus  jnm  itaquc  ad  Maii 

fl*re  cxiium  ,  quo  ccrio  temporis  terroino  scrius  dif- 

fcrre  S.  Patris  rcsponsum  non  Iiccl.  Etenim  Aoasta- 

sium  pulabat  ille  adbuc  in  vivis  agcre,  quoU  nnniium 

de  reccntiejusobiiu  nondum  accepisset.  Esto,  inquii, 

num.  21.  pra;feri(t  anni  ego  Epistolam  (inxerim  : 

recemia  ad  Orientem  $eripta  (Cpistola  scilicet  Anasta- 

sii  ad  Joannem  de  Rufrino]^t5  misil  ?  in  quibus  Papa 

Ana$(aau$  tantin  te  ornat  fioribue ,  ut  cum  ea  legeris^ 

magis  te  vetie  defendere  incipiae,  quani  nos  accusare. 

Et,  Siricii  Jam  in  Domino  dormienti$  profen  Eptsto- 

iam^  vi^enti$  Ana$ta$ii  dicta  €ontemm$?  Falo  autcin 

functus  est  Anastnsius,  non  snperioris  anni  Decem- 

brl  mcnse  (ul  Pogiu$,  Papcbrocbius,  Consiantius  ct 

nos  qnoqticolim*  eiistitnabamus  aliis  dncti  argnnien- 

tis) ,  sed  hocmct  anno,  Y.  Kalendas  Maias ,  quo  mc- 

moria  ejtis  dic  In  plerisquc  labulis  Ecclesiasticis  con- 

srgnatur.  Baronius  quoqne   ita  olim  rationes  suas 

InHt,  quas  dcinde  plnribus  Tillcmontius  confirmavit, 

afqiie  hxc  demum  Ilicronymianarum  scriplionum 

scricsevincit.Porro  cjusobiius  Ilicronymum  latuisso 

unrhis  fere  mensis  spaiio ,  idquc  ut  inulium ,  potuii : 

dtutins  certe  ut  lalucrlt  ncmo  sibi  in  aniiunm  inducat. 

Ul  scrius  igitur  boc  ipso  cxcuntc  mciisc  lilaio  adver- 

sus  Roffinum  nbrum  S.  Patcr  clucubrarit :  acceperit 

vcro  antcdics  ndinodiim  pnu^osadvcrsarii  Episiolam, 

qtiam  rcfutatuni  ibat. 

Vn.  Fiicrnt  vcro  cadcin  illa ,  ut  vidctur,  occa- 
sionc,  ccrte  antcqtiain  scril)crct,  rogatus  ab  Aqiii- 
lciensi  Antislitc  Sancto  Cbroniaiio,  apud  qucm  Ruf- 
finus  morabatur,  ut  Gonccriaiioni  bnic  tantx,  qu;c 
cceperat  jam  Cbristianontm  animis  oITcndiculo  essc, 
fincin  imponcrct.  Cui  quidcm  sunimo  viro  ^  el  sibi 
cunii  primis  vcterc  amicitia  junclo ,  laudibus  a^itcm 
plclalis  atqne  cruditionis  ornatissimo,  morcin  gcrcre 
voluissct,  idqiic  sc  aniino  liabuissc,  jurcjurando  le- 
siaitts  est.  Sod  nbi  scnsit,  dctcrrcri  sc  minis  a  rc- 
spomlcndo ,  ut  crimcn  fht<9l  vidcrctur ,  quod  abs  se 
repcllcre  dcstitissct ,  committere  omnino  non  poluil, 
tttfama*pcricliiarctur,  scquc  rnritum  cogi  adscribcn- 
dein,  dc^uit.  Testem  ,  tnqitft  snb  hiijusnict  Libri  iiii- 
liuin,  invoco  Jesttmcmncientfm  mem^qui  et  ha$Uttera$^ 
et  tnnm  Epistotam  jndica(urn$  est^  me  ad  Commonillo^ 
nent  Sancti  Papic  Chromatii  votMsse  retUere^  el  finem 


147  S.  niERONYMI  VITA. 

facere  ilmuliatum^  ei  mnccre  in  bono  mai$an.  Sed  quia 
mtuaris  interitum ,  ni^  taeuero ,  respondere  compellor^ 
ne  videar  tacendo  crimen  agnoseere  et  lemtatem  meam 
maUe  eonscienti<e  crimen  interpreteris.  Praeterqaain 
quod  mului  nimiuin  el  gravia  erant ,  qus  contra  se 
in  vulgns  maledicta  et  Romee^  in  Italia ,  et  per  DalmO' 
UcB  ineulas  Ruffinianl  labellarii,  quos  Nostcr  CereaUs 
et  Anabasios  vocal ,  disseroinabanl ,  ut  totantia  toto 
orbe  jacula  falsitatis,  ciypeo  veritatis  escipere,  non 
aDquuro  modo,  sed  et  necessum  illi  esset. 

VIII.  Ex  lionim  fuit  numero  commentitia  qna^dam 
Cpisli>Ia  siib  Sancti  Doctoris  nomtne  prolata  in  vul- 
gus ,  in  qua  poenitcrc  se  admodiim  teslaretiir ,  quod 
fueum  sibi  (leri  pissus  in  adolescentia  ab  Hebracis , 
eorum  Tolumina ,  quge  nihil  vcri  contiiierenl,  Latine 
rcfuderit.  Eusebius  Cremoncnsis  eam  se  reperisse 
primum  signiflcavcral  apud  Afros  Episcopos^  qui  pro- 
pfer  Ecetesiasticas  causas  ad  Comitatum  venerant,  Fa- 
cile  hi  fueriiit,  quos  legalos  misit  Cartbagincnse  Con- 
eilium  Idibns  Septcmbris  superioris  proxime  anni 
liabiluro ,  ad  Imperatorein ,  ut  ab  eo  peterent  in  Ec- 
rlesia  manumittendi  faculiatem ,  quam  et  concessam 
fuisse,  ex  Augustino  discimus,  Fontaninus  t-^men 
Comitatuni  api^ellari  Auiam  Pontifidam  sentit,  et  Le- 
galosdici  autumat  ad  Anastasium,  de  noroiiie  Vene- 
rium  Mediolanensem ,  et  Honorium  Aiigustum ,  qui 
Epistolam  illam  secum  ex  Africa  attulerint.  Utut 
liabucrit  se  res,  lioc  audiens  obsiupuit  S.  Paier :  mullo 
autem  magis  demiratus  est,  quuro  idipsm  mullorum 
ex  Vrbe  fratrum  uripta  docuerunt,  seiscitnntium  an  ita 
se  haberet,  et  a  quo  ipsa  Epiitola  diiseminata  essel  in 
tutgus^  tacrymabmter  tRdicaN(tttin.Neque  tero  difficile 
ei  fuit ,  ex  stilo  et  forroa  eloquii ,  quam  sibi  fuisset 
f;dso  afQcta  ,  deroonstrare ,  deque  ejus  Auctore  doll 
Rufllno  conjecluram  facere.  Calumnia  tamen  scii- 
ptionis  sublata ,  nomini  falsarii  pe percit.  Sed  iilo , 
ut  se  culpari  intellexit,  etiam  aique  etiam  obiestanie, 
iiihil  abs  se  tale  otiqnam  perpetratum  ,  banc  Ipsam 
videtur  S.  Paier  excnsationem  ei  culpas  vertere,  qtii 
perperaro  putarit  sibi  dictum,.quod  nominatlro  nemini 
fucrat  imputatum.  Nec  ideo  eum  tamen  ab  hujas  con- 
scientia  criminis  libcravit.  Qvo,  inquit  hoc  111.  Libro, 
non  erumpat  iemel  effrenata  audacia  t  Atiorum  crimen 
sibi  objecit,  ut  nos  fnxisu  videamur.  Quod  absque 
nonnne  dictum  esl ,  tn  se  dictum  refert :  el  purgans 
extema  peccata^  tantum  de  eua  securus  est  iunocentia. 
Jurat  enim  h  Efnstotam  non  seripmse  ad  Afros  smb 
nomine  meo ,  in  qua  conptear  inductum  me  a  Judeeis 
mendada  tranuulisse :  et  nuttit  libros  eadem  omnia  con* 
tinentes^  quw  nescisse  sejurat,  Et  miror  quomodo  pru* 
dentia  ejns  cum  atterius  nequitia  convenerit ,  ut  quod 
alius  in  Africa  mentitus  est,  hic  concorditer  verum  di* 
eeret ,  stitique  e^us  etegmiittm  nescio  quis  imperitus 
possel  imitari,  Sin  itaque  earo  i))8e  Epistolaro  Runi* 
niis  commentos  est,  sed  ex  ejus  scbola  aliquis ,  ipso 
haud  lamen  inscio ;  non  injuria  tamen  abs  Uierony- 
roo  altemira  ex  parte  reus  agitur. 

II.  Hac  ccrte  de  causa  videtur  S.  Patcr,  ut  suus 
L')c  Liber  qnantocios  in  Africam  dcfcrretur ,  sate* 


liS 

gisse  :  niroirnm  otapud  eos  maxime  cahironlam  tol- 
leret,  apod  qoos  conflau  poiissimum  dicebatur.  Scri- 
psit  iuque  hoc  ipso  anno  ad  Augustinmn  Epiu.  Cll . 
elque  hujosmet  libelli  soi  esemplar  adtexuit.  Et,  Misit, 
ait ,  miAt  temeritate  soUta  $ua  makdieta  Caipurmus 
cognomento  LqnMrius ,  ques  ad  Afrieam  quoque  etUfUo 
eju»  didici  pervenisse  :  atque  breviter  em  paru  respondi, 
et  iibeiii  efus  vobis  misi  exempiaria,  latius  opus  (priorei 
nempe  duos  Apologiae  suae  libros)  ^MKm  opportunum 
fkerit ,  primo  miuurus  tempore  :  in  quo  ittud  cavi ,  ite 
emtimationem  tasderem  Civristianam ,  sed  tantum  ut 
deiirantis  imperilique  mendacium  ae  vecordiam  eonfu' 
tarem.  Scd  ei  alix  suni  ad  Angusiinum,  aique  hnjna 
ad  Hieronymuro  Epistol»  hocmet  anno  scripias,  quas 
Uincn  su  bsequenti  proxhne  Capitulo,  ad  cojos  proprle 
conlexlum  pertinent,  recensebunus.  Porro  autem 
alia  est,  qos  argumento  ex  ejua  couientionis  historia 
ducto,  per  Id  temporis,  sive  isto  aot  sabsequeml 
proxime  anno  scripu  Epistola  vidcaiur,  aut  certe 
com  diroiiicls  ccrtioribus.  noiis  careat,  referri  hne 
non  incoiigrue ,  serie  renim  consentienle ,  posaiL 
Eximia  ea  est  inter  omnesdtvimeSeripturai  exege- 
ticas  ad  Sonniaro  et  Fretellam ,  viroa  e  Getarom ,  ot 
volont,  genere  sacrae  eroditionis  percopldoa,  qoa  ad 
singulaa  aibi  proposius  ei  Psalmis  qoxsiioDes  re- 
spondens  llieronymus  docet ,  qoamam  slt  inter  va* 
riantes  lectioiies  Gnccas  atqoe  Lattnas  caeieris  prxfe- 
renda,  qusque  propios  ad  Hebraicom  fontem  accedat. 
Auimadvertimos  in  clironologicia  ad  eam  Notis,  mi- 
nime  eam  videri  ante  Apologeticoscontra  Rofllniim 
libros  clucubraum,  siquidem  ohjicientl  xmulo,  qiiod 
Septuaginla  Inierpretes  contempioi  haberet ,  itique 
eorum  suggillationem  novatn  ex  Hebrxo  trdnstaiio* 
nem  adornassei,  banc  ottqne  S.  Paler  elucubniionem 
auam  opposnisset ,  in  qiia  bene  Interpreies  Itli  con- 
tinuo  audiunt,  potiusquam,  hnc  luciilentlssimo  pro 
se  testiroouto  prfletermisso ,  exempla  soi  erga  illos 
studii  binc  inde  ex  alils  suis  operibus  emendlcaret. 
Addidlmos ,  nec  molto  posi  videri  dilferendam  :  si- 
qoidero  ejos  qoxdam  nieniio  habcreinr  in  subse- 
quente  ad  Lxum,  obi  dicuntnr  Bunni  Psaiterimn  di- 
scere ;  qusa  quuJem  Epistola  hnicmet  anno,  aiit  Initio 
subsequentis  403  affigenda  vldebalur.  Sed  ea  nunc 
praiermissa  conjectora,  alia  ex  parte  arguimns,  fuisse 
recens  a  profligalo  Rufllno  scriptam.  Ex  eo  sctlicet 
ubi  ad  Psalmom  88»  illom  ifonioc  appellat,  disertisii' 
mum  ttfNM  temporis  interpreiem^  qui  GraRCUm  ^ov^iymvat 
verterit  annilttiastif  vel  annuitasti^  vei  nuilificasti ,  et 
si  qua  aiia  possunt  inveniri  apud  imperitos  portenta 
verborum,  Atque  ha»c  Umen  omnia,  qiianlum  assequi 
conjectora  licet ,  argumenu  proponimos ,  non  pro 
eertis  orgemus. 

Verum  Epistolam  ad  Laelam  qnod  specut ,  ottqoe 
eam  nuiic  malim  ad  prttcedentem  401  revocare, 
qii:tm  in  sequentem  403  vixdum  licet  itielioatum 
dtflerre :  Umetei  huic  Htam  in  Epistolarom  reccnsione 
aflixcrim.  iSupserat  Lxu  Toxotio,  S.  Paute  filio, 
ex  quo  et  flliaro ,  qo»  de  avi»  nomine  Paula  nnncu  • 
pau  est  junior ,  sosce|ierat.  Hanc  S.  Patcr ,  qoluos 


119 

iasliiniift  }am  indeab  ipsis  ioconabulis  ad  Cbristianain 
pieutem  inronaari  oporteai,  doeet :  canique  avus 
ejas  Albtnos  adliae  in  Etbnicismo  persuret ,  inter 
alta  qu^  magoifice  extollii ,  rei  Cbristlan»  dceora 
aiqiie  injcrementa «  Ulud  memorat ,  ex  quo  epocba 
scriptionis  satis  inuotescit.  Manm,  att,  Gnsar  lugel 
MiuHi^  €i  cversionem  tmpH  ingiier  pertimetcH.  SciU- 
cet  ex  S.  Porpbyrii  ejusdem  urbts  Episcopi  Yita  eom- 
pertum  esl,  fuisse  anno  398  missum  Diaconum  ad 
Imperatorero  Arcadium ,  qui  TempU  ejus  profanos 
ailius  curaret  probU>endos.  Tum  laia  Lex  esi  boc 
eodem  anno  in  eam  rem »  ejusqne  auctoriuie  baud 
mulio  posi  ipsffi  TempU  fprcs  obseraUe ,  el  Marnas 
ittclusue.  Triennio  post  noya  Porphyrii  iegatione  im- 
petraium,  ut  penilus  deleretur,  reque  ipsa  Templum 
absumptum  ineendio  est.  Cum  ait  iiaque  S.  Pater , 
llarnam  eversionem  sui  jogiier  periimescere,  jam 
lUa  Idolio  dades  imromebat :  qus  magis  ntiqtte  anui 
401,  ad  Qnm  ut  Hbet  properantis ,  quam  proxime 
insequentis  est  nota.  Idem  quoque  tetnpus  non  ob- 
sciire  iiidicat »  quibus  subsequiiur  verbis,  GeiQrim 
rutilut  et  /laviu  exerdlits  EcclemArum  drcumfert  len- 
Unria  ,  ei  ideo  fornlan  contra  noi  aqua  pugnani  acie^ 
quia  pari  rcligione  confidunt,  Nimirum  ab  anno  400 
imipeniiit  in  Italjam  Gotbi ,  aiiasque  deinoeps  pro- 
viiicias  pervasere,  strenue  eontra  Romannm  exerci* 
luni,  nec  sane  improspere  dimicantes,  ot  eorcm 
lemporum  bisiorix  prodtint. 

CAPUT  xxxiir. 

I.  Contentio  Bicrongmum  inler  alque  Auguttinum  oka' 

ritur,  II.  EpiHola  hae  iuper  re  uUro  citroque  iiiis«e. 

IJI.  Commentariut  in  Abdiam  huie  tempori  adteriivr* 

IV.  Sancta  Paula  diem  obit ,  cnjut  laudet  Sanctut 

Puler  Epittola  ad  Euttochium  proteqttitur,  V.  Tiutt 

kvjut    anni    Patchaiem    Theopkiii    Latine  vertil* 

Vi.  ItenupM  Regutam  Sancti  Pachomii ,  ejntque  ut 

et  Theodorid  Epittolat ,  ef  verba  mytiica»  VII.  il«- 

rum  adeertut  Auguttinum  ditputat.  Vlil.  Eorum 

hac  tuper  re  Epitlotee.  IX.  Scripta  alia  qumdam 

Sancti  Patrit^  qum  kuc  pertinent. 

I.  Otim  Angustinus,  quum  llieronymi  Comroenta- 

rios  iii  Episiolam  ad  Galatas  legerct,  eo  loco  of- 

fensus  nonnibil  est ,  ^tio  Apottolut  Petrut  a  perni' 

dota  nmulaUone   reeocatur.    Quippe   Nosler  baiid 

vere  Paulum  Pelro  Aposlolo  resiiiisse,  autuinai; 

sed  factum  ntriusque  dispensatlone,  iu  Paulut  nova 

beliator  vetu»   utut  arte  pugnandi , .  ditpentalioncm 

Petrif  qua  Judeeot  talvari  cuplebat,  nova  ipte  contradi- 

ctionit  ditpentatione  corrigerel ;  et  retitteret  din  fadem^ 

non  arguent  propodtum ,  ted  ^it  in  puhlico  contro' 

dicent  ^  ut  ex  eo  quod  Paulut  eum  arguent  rcdttebai^ 

hi  qui  erediderant  ex  Gen(t6ics,  tervarenlur»  Uxc  Hip- 

poiiensem  Episcopum  exposUio  movit,  qui  ^iairod- 

ai om  mendadi  tuteeptum  timuiatione  illa  exisiimabat, 

ef  esJitoiissJine  credi  in  tanctit  Librit  haberi  mendo' 

dum,  idett^  eot  hominet,  per  quot  nobis  iila  Scriplwra 

minittrala  ett  alque  conuripta ,  aliquid  tn  tiuit  librit 

fmtu  mentitot.  Votebat  autem  ipse  alia  ratione  solvi 

difficulUitem  :  videliccl  ol  Paolus  Ijcgalia  tonc»  roodo 


IIIERONTMl  VITA.  1S« 

quodam  non  necessario ,  observans ,  minime  errave* 
rit,  sed  Pelruro  quidem,  qui  ad  ea  Gentiles  exemplo 
soo  adigeret,  jure  repreticnderit.  Hxc  erat  conten« 
tionis  maleries  lota,  aut  certe  pr.Tcipua,  qu»  multo 
qoidem  aiitea  oborU ,  boc  demom  tempore  agitari 
inier  eos  co^pil. 

II.  Ui  aiitein  ciim  siomachi  etiam  sigiiiflcatione 
aliqnando    liieronymus  respoiidcret ,  in  caosa  fuii 
Epislolarom  qine  ultro  citroqiie  mlss»  sunt,  im* 
prospera,  ut  iia  dicam,  fortun».  Scripser^t  prtmnm 
de  ea  re  Aiignsiinus  jam  inde  ab  anno  39i  Episto- 
lam,  qiiac  llieronymo   lanien  nunquam  esl  reddita. 
Tnm  aliain  posi  fermc  Irienntum  ad  cumdem  dedit , 
qusB  diu  multumqiie  per  Urbem  perqiie  lialinm  va- 
gaia,  quiim  et  caiicre  iUum  mU^ZiK»  siipra  cjiis 
expositione  loci  Juberel,  et  satis  esset  prolixa,  ansaro 
niinori  fecit ,  ut  librum  adversiis  llieronjmiim  com« 
posuisse,  et  misisse  Roinam  Sanetus  Aniistes  dice- 
retur.  Ipse  autem ,  qui  nndenam  ortiis  bic  cssct 
vulgi  sermo  ignorabat,  terilas  superiore  proxitne 
anno  402  liiieras  ad  Nostnim  scripsit,  assevcrans,  Id 
se  neqiiaqnam  focisse  quod  dicebaiur,  nee  ullo  pncto 
ejiis,  qoem  ex  animo  suspicerei,  aique  nmarct,  vclle 
offensionem  incorrere.  Hae  flcmum  Hieronymo  rcd- 
ditai  sunt  eodem  illo  anno,  cum  esset  Asierins  Ily- 
podiaconus  in  ipto  profectionit  articuto  e  Palxstina  in 
Africam.  Htijus  itaque  occasione  rescribit  Nosier , 
bcne  babere  boe  qoidem,  qiiod  talitfach^  ait,  ic 
conHa  parvitatem  meam  tibrum  Romam  non  midtte, 
Sed  Epittolm  (subdtl)  eujutdam  quad  ad  me  tcriptm 
per  fratrem  nottrum  Sgdnnium  Diaeonnm^  huc  exem- 
ptaria  pervenerunt :  in  qua  hortarit  me  ut  ir«).cv^?l«e9 
tnper  qnodam  ApootoU  capituto  canam.  Qoamobrem 
-sobiratus  addit ,  Bgo  dmplidter  faleor  dignationi  tum^ 
ticel  thflut  et  iirixc(pii/»aT«  liia  mihi  viderenlurj  tameu 
non  lemere  exemplaribut  Htterarum  credendum  putavi^ 
ne  forle  me  retpondenle^  Imtut  jutte  expottutaret^  quod 
probare  ante  debui$tem ,  luitm  ette  termonem ,  et  dc 
retcribere^  etc.  Vcrum  lixcqnoque  Soncti  Patris  E})!- 
stola  Asterio  crediia,  saUs  mulio  post  tempore,  qnam 
debuissct,  in  Africam  dclaia  est.  Intcreadum  eniin 
perbrevem  allam  ad  euindem  scripsit,  qoa  rntsidinm 
iUi  commcndat,  et  salvere  jubet  Alypium  (Epitt. 
CUl) :  cieiera  observanU»  atque  amoris  slgninca* 
Uonibus  abundat.  I>e  bae  nos  multa  iii  clironologicts 
Notis,  qus  buc  ut  rcferas ,  auciores  sumus.  Sed  et 
AngosUnus    interim    Ilieronymiani    ejiis    responsi 
nescios  doas  alias  ad  eom  dedit ,  quarom  prinr  did- 
tor  intcreidisse  teinpornin  injuria  :  allera  illa  est , 
ctijus  inlUum ,  Ex  quo  cmpi  ad  te  tcribere  :  cni  ot 
stiperiorum  Epistolaniin  suarum  exenipla  adiexoit, 
quod  ea  titrum  accepisset  ille ,  neene,  ignoraret.  In 
iMcnutem  noT»  concertalioni  ansam  pncbuit,  dom 
libere  proliteior,  miniine  probari  sibi  ejos  sindinm  in 
Tericiidis  ex  Hebraeo  Scripturis  ,  qoac  voeom  novi^ 
tate ,  adsoeios  veteri  TranslaUoni  ex  Grasco  sspint 
perceUeret.  Quare  ei  tumoltos  eum  admonei  excitaii 
apud  Africam  in  Oosnsi .  Ecdesia  occasione  vocia 
hederm,  quam  pro  cucurbita,  ut  Telns  ferobat  VersiO« 


III  ,   S.  11I£I10NVHI  VITA. 

ji  qvodsuil  JoM.x  loco  usiirpaTfcnt.  Hteronymut  priori      facile  amio  daborktun 


cx  bi0»  ei  videlicct  qiix  desideratar ,  rc<pondet 
Epistola  in  receiisione  noslrt  GV.  mullo  qoidem 
acrius  quain  anlea  exposlulaiis  com  llipponensi  Epi- 
scopo  injuriam,  qua  impeliium  se  rcputabat,  et  mm 
simpiid  ammo  sparsa  in  vulgus  Epistola  lacessilum 
ad  respondendum.  Si^  Inquii,  mta  cominui  diela 
rspreiiendiu ,  et  rulkmem  wriplwum  espetae ,  «f  ^wb 
tcripurim  emendare  eompellas^  etjtd  fcvltnflut»  pro» 
voeee ,  et  oculos  mihi  reddos ,  in  hoe  lasditur  mnkitiM^ 
ia  hoc  neeessitudinh  jura  violantur.  Adiniscet  quas' 
dam  lamen  interduin  benevoleoiiafi  stgiiificatioaes ; 
uiqnc  iDtelligas  maximam  iis  qui  creditas  sibi  litte- 
ras,  atit  serius,  aut  nuroquam  rcddidcruni,  concer- 
iniioojs  culpam  voluisse  tribuere,  lioc  fine  concliidit : 
Iloc  a  me  rogalus  obsena ,  ut  qmdquid  mihi  scripseris^ 
ad  me  primum  fadas  pervenire.  Snyt  Translationis  ex 
|lebr.To  iiec  rocminii  quidem ;  id  quod  manifesto 
iiidicio  est ,  nondmn  hoc  anno  ^QIS,  quo  haec  scrtbe- 
bat,  ut  in  chronologicis  Notis  evicimus »  aecepisse 
enin  nlicram  Augustini  ea  de  re  Episiolam ,  quam 
dudiim  l:)ud:iviiniis.  Hac  fine  eurum  stelil  coiitrover* 
sia  hoc  aimo,  quae  subsequenli  404  «xeuulo  reno- 
vaia  qiiidcm  csi  p:iuIo  majore  contentione  animi,  sed 
salva  lamcn,  qua  certatum  inter  eos  est»  carttale. 
1     lll.  Inscrea  teinporis  S*  Patrem  lii  Abdiam  Gom- 
nicntarios  clucubrasse ,  pcrsuasum  nobla  csl»  comra 
dique  erudiii  pkrique  omnes  scntiunt,  qni  eum  Pro- 
phcuiin  quinquennlo  anle,    eodem  sciJioet  aiqiie 
Joiias  tempore   explicatum  conteiidont.    Et   sane 
Sancius  ipse  Auctor  Prsfatione  Libri  III.  in  Amos, 
Terlio,  inqiiit,  po$t  (ongi  temporls  sHentium  Abdiam  et 
Jonam  tibi  (Pammacbi)  tmfMranii  edisserui*  Verum, 
qi!0  sit  locus  isie  iotellectu  aeciplendus  atqiie  iRler- 
prciandus,  ut  sibi  et  com  oieieris  bac  de  re  lestmid- 
iiiis  consiet»  ncs  prasftxa  Tomo  VI.  Prsrattooe,  quan- 
lum  nssequi  conjcctando  licuit«  ostendimus.  Paimare 
flutem  argumcniom  ad  eam  elucubraiionein  hue  re- 
irabcndam,  ex  ipsiusmet  verbis  S.  Patris  in  Prologo 
od  eum  PFophetam  exctidimus ,  ot  rationes  ita  ipse 
eoUigere  videatur.  Quippe  se  aii,  ab  eo  tempore  quo 
epcdmen  bujus  Commentarii  is  adoleseentia  untaveratf 
triifinta  fam  annos  in  Dd  opere  ab  labore  sudasse,  Tum 
illud  declarat  quale  tempus  fuerit,  quando^  inqiiiens, 
sgresd ,  mi  Panunachi ,  scholam  lihilordm »  diverso 
ftudio  ferebamur :  qmndq  egOj  et  JBetiodorus  coriitt- 
mus  pariler  habitare  Chalddii  soUtudinem  nitebantur. 
Ujsc  vero  satis  perspiciie  irecentesimum  ae|»ioagesi* 
mum  tertium  annuin,  aul  inseqtteiitem  Dolani ,  qnod 
ex  toto  Vilae  llieronymian»  contexlo ,  el  praescripla 
Gapite  IX.  bistoria  eomperium  est.  Ncque  saae  aUo 
commodius,  quam  quo  iempore  diversatus  esi  Aniio- 
elii»,^  protime  anlequain«in  Ghaicidis  solitudinem  se 
reciperei,  oi  reoens  ab  aadiiis  Ecclesiasiicis  Tracta^- 
loribus,  aique  Apollinario  eumprimis;  ingenii  iile  siii 
pericitliim  lecerti.  His  igitur  trecenlis  sepiuagiuta 
tribus  atinis  si  alios  triginla  addideris,  qui  ab  illo,  iii 
ipse  ait ,  pueniis  tngenii  prsittdig ,  ad  hoc  maturm 
smmufis  opus  iulerccsscrnni,  bune  leneas  405,  quo 


ISS 

Gomiiiehlarlum  existi- 
mamiis.  Noturo  porro  quod  de  priore  lllo  rodimento 
narrat  S.  Paier  :  Sperabam  in  scrimoH^  iutere  quod 
scripseram^  et  ingenioU  md  primam  iemmtatem  igm- 
bus  voveram ,  quum  eubHo  de  halia  alfertur  exemptar 
a  quodam  fiame  tat  annis ,  quotet  ego  quondam  scri- 
peeram ,  iaudante  apuscuimm  mmms*  Fateor^  ndratus 
SM,  quod  quantumvio  aiiquis  wtah  scrlpserH,  invenit 
mndlem  tectortm  siii.  llic  pmdicabat,  egdmtbesee' 
bam  :  Ule  quad  mgsHcos  intdieeius  ferebat  ad  eeeium, 
ego  demisso  eapite  confiten  meum  pudorem  prohibe- 
har  {In  Prmfkt,).  Factum  delndeex  Audoris  voio,  o: 
hoc  novo  Gomroentarlo,  nomeris  omiiibus  absolulo, 
hi  volgus  prodeunie,  specimen  Ulttd  sensim  evaiiue- 
rlt,  ei  Jamdio  olim  exeiderii. 

IV.  Inliio  subsequenils  «nni  S.  Pauhi ,  sttmmom 
Hieronymi  praesldiam  et  decos,  diem  oblt.  Tuuc 
enimvero  atiriiai  ejits  res  sttDi,  totosque  ille  sanclo* 
rum  ccBtos,  ct  maxiroe  Virglnum  hicef  ttt  ila  dleam, 
soa  caruii.  Fuerat  admirabills  sanctiUlis  femlna,  ot 
generis  nobiliute  aiqoe  opibos  nttlli  seconda,  lia  et 
Gbristinnarttm  viriDlQffl  iattdibos  supr»  quam  verbls 
eompieeti  quis  poasit,  longe  AObUisshna  :  Toxoilo 
marito,  coi  quinqtte  ilberos  ediderai,  dehineto,  to* 
la»  se  Deo  vovii,  et  in  sancio  Proposito  diu  Romae 
vixit.  Detnde  domos  opolemissimae  omDibus  pene 
divitiis  in  pauperes  erogaiia,  non  tiberorum^  non  fa* 
miUte^  nott  possessionunif  non  alieujus  rm^  qum  ad  sat' 
cutum  pertinentf  niemor,  In  Orienlem  cl  Loca  sancla, 
navigavii,  amorem  ^orum^  majore  in  Deum  amore 
eontemnenSf  et  tn  sota  Eustochio  fHia,  qum  et  Froponti 
et  namgatioms  efuecommerat^  acqukneens.  Perlusiraiis 
diligenibsime  sacris  JudauB  loeis,  atque  ifigypil  mo- 
nasteriis  Alexandriam  osque  «na  eum  Hieronymo , 
io  Hcibleem  juxta  Domini  pnssepe  consedii.  Ibl  ex- 
sirucio  Virginum  moDasierio,  vix  diclu  esl,  quibus 
te  institttiis  ad  Angeliee  Viiie  lostar  composuerit, 
quibusqiie  alias  exemplis  ac  praccepiis  rexerit.  Inier 
cumttlaiissimas  viriuies  cjus  eminebai  quodammodo 
humilitas,  qux  prbna  Christiam>rum  est  virtus  :  tuni 
paitenlia  pdse  singularis  :  contempius  secttli  supra 
fldmirabilitatem  :  in  pauperes  auiem  atqae  vgrotos 
cariias  et  Uberaiilas  qu»  exeedebat  modum,  His  acce- 
debai  jugis  Scripiurarum  meditaCio,  non  sine  lingtto* 
rom  Gr»cae  atque  Hebraica»  periiia,  quo  velutl  c«« 
lesti  poboio  viiam  animae  susieDtafoai,  ei  ad  pletatem, 
divinanmique  rerum  scientiam  in  dies  magis  profi- 
«iebat.  Sappius  morbls  lenUia,  et  fraeto  fenr/i,  debi- 
Mtatoque  corpuscuto^  tanim  coniinentim  fuit,  at  neqoe 
tunedeinum,  quum  jamjam  animam  agerei,  obrefe^ 
aionem  corporis  vino  uii  volucrii,  ncque  ad  Id  esorari 
se  passa  sit  sivo  a  lledicis,  sive  ab  liieronymo,  sett 
deniqttc  ab  eo,  qni  tuiie  aderai,  SHmm»  cum  pieiatis 
tum  dignimiis  viro  Beato  Papa  Epiphanio.  Deniqtte 
virtutum,  quss  penc  supermit  fidem,  laiidibtts  eumtt* 
lau,  DormMt  Sancla  et  Beata  Pauta,  septimo  Kalen^ 
das  Februarias^  tertia  Sabbathi  post  SoUs  occHhilwm 
Sepultu  eu  quinto  KateHdarum  earumdemt  Uonorio 
Auguslo  Mexies  el  Aristenwto  CoHSulibus.  Vixitin  SOHCH 


155  S.  HIRRONYMl  VITA. 

Prap^sitg  Rmm  9im$  quiuque^  Belhleem  Mnoe  «t- 
pnli.  Omne  mUe  lemims  impievii  amiie  quinqimpniu 
tex,  mefuibne  octo,  diebui  eigiHli  et  unom 

lUeroDyiDuft  qui  M  ejus  Tiiiutum  perpetmitfMem 
admirator,  lanto  aoimi  oMsrore  peronlMS  cst,  ut  eum 
proseqoi  eam  laudibns  veUet«  idqiie  Eustocbto  iUas 
recepisset,  aliquaDditt  prae  dolore  non  valoerit.  fim, 
inquit,  quotieeeumque  $tiium  fiqere  Mn»  et  opue  «m- 
rore  ffroniesum^  toiie$  otri$uirunt  tSgiti^  ceeidit  manue^ 
iemus  etanguit.  Prosequutus  est  lamen«  el  Mtis  ma- 
gniltee  baud  rouito  poat»  diclalo  ad  deme  iMcubrotimS' 
culae  iii>ro,  sive  £pistola,  cui  litulum  de  mope  £p<* 
tapAfiun  fecity  eidemque  VlrginiEustoclilo  iBScripsit. 
Ea  nunc  locum  teael  in  recensiooe  nAstra  GVIIi^  ex 
qua  illx  etiam  pleraeque  omnes  desumpimifMit,  qnas 
inodo  S.  MairungB  laudes  ddibavimus. 

V.  Dedimus  quoque  ilii  inler  biijus  aom  scripia 
priorem  locum  :  cum  enim  mense  Januarto,  Ttxdum 
Dedium  pra^e|gr«sso,  Sancia  ilia  femina  avolaril  ad 
supcros,  raiitime  visum  est  verosimlle»  Hieronjmiim 
postquam  ab  ilio  infortunio  resplravit»  aique  anumim 
appellere  ad  scribendum  potutt,  ab  aiia  exorsom 
scriptioRO  quom  ista,  quse  el  conii  ipsi  erat  qosm 
quod  maxime,  et  memori»  illiDS  grati  quoqoo  animi 
ficnyi  debiia.  Ab  liocitaquepersokiio  officlo,  gradom 
Ad  alia  coosignanda  litteris  fecit.  Ei  primo  quidem 
Thcopluli  Pascbjlem  Epistolain  in  Latinum  veriii : 
Pascbalcm,  iiiquam,  bujus  anni  404,  quod  ei  Pascba» 
tis  dcnimliatioiio  vicesima  secunda  die  mensis  Pitarmu^ 
tM,  id  est,  decima  octava  Aprilis,  compertum  esu 
Numenim  ea  obtinel  in  reoensione  nostra  cenlesi* 
miim  ;  cujus  rei  causas  in  Cbronologicis  Noiis 
sdjecimus.  Teriia  auiem  ex  bis  est,  quas  S.  Paier 
Laiine  expiicavit;  nam  qoarUm  qui  dicunl,  eft  ciun 
Baroniocoutendunt,  superioris  qmique  proxtmeanni 
Pascbalem  ab  llicrouymo  Laiine  reddiiam  (qii»  mi* 
nime  tamen  aMatem  tulerit)  loto  caelo  cnranl.  Sed 
ipsoni  prxsiai  S.  Inierpretero  bac  de  re  loquenlem 
audire  Episiola  XCIX.  qua  ae  apud  Tbeopbilum  ex* 
cosat,  qood  scrius  eam  verterit,  unpedittts  parlim 
obUu  Paiilx,  partim  suo  morbo.  Ex  eo^  inquit,  ism* 
me,  quo  BealUudinistttesaccepiEpistoiae^junclo  P** 
tcfiali  libro,  usque  in  prwsenlem  diem,  ita  et  mmrore 
luclus  et  eoUiciludine^  ae  dieersis  euper  statu  Eecletm 
bine  inde  rumoribue  exagiiaiue  sum^  ut  oix  volumen 
tunm  poiuerim  ia  lAitittum  sermonem  verlere,  Oplime 
e»nm  nosti  juxta  veterem  eenlentiam^  Non  esse  tristem 
eloquentiam  :  maxime  si  ad  esgritudinem  animi  aeeee» 
serit  corporis  esgritudo.  Et  luuu  ipsam  Epislolam  febre 
attuans,  et  quintum  jam  diem  decumbene  iululo,  m- 
mie  [estinatione  diclavi  :  breviler  indicans  Beaiiludini 
tn<e,  magnum  me  laborem  sutlinuisse  in  tranelalione 
ejns,  ut  omnee  sententiaspari  venuelate  Iraneferrem^  etc. 
Et  paulo  posl ;  Unde  obsecro^  ignoscas  tardilali  edam 
meg  :  iia  eidm  sanctee  et  venerabiiis  Paulw  confeciue 
$um  dormilione^  ul  absque  translatione  hujus  libri^ 
tisque  in  preeeentem  diem  nildl  aiiud  divini  operie  scri^ 
pserim,  Perdidimus  enim,  ut  ipse  nosd^  repetUe  sola- 
Uum,  Quod  {ut  conecientiet  nosirm  t  siis  est  Dominusl 


154 

Hon  ad  propriae  dueimue  neceuitates,  sed  ad  Saneto^ 
tum  refrigeria^  quibus  iila  soDiciu  serviebat. 

Vi.  Aliqoandio  post,  eodem  boc  tamen  anno,  et 
nonduin  obdiicta,  qnam  Paubcobitus  inffixeral,  pbga, 
aliam  de  Graeco  Iranslaiionem  adornavii.  Ilabuit  vero 
iu  se  res.  Gum  in  Tbebaidis  comoblis,  ct  In  Mona- 
slerio  MelenoeiB  babitareut  plorlml  Latinorum,  qui 
ignorabant  iEgypiiacum  Gnccumqoe  sermonem,  quo 
Pachomii  et  Tbeodori  et  Orsiesii  Pra^cepta  conscripla 
soiit,  homo  Dei  quidain  Silvanos  Presbyter  libros,  qui- 
bus  iibi  comiiiebontur,  de  iEgypiiaca  jam  versos  in  Grae- 
cam  iinguam,  ad  Uieronytnum  direxit,  eilam  atque 
eliam  ilagiuits,  ui  Laiina  de  GrccIs  redderel.  Misit 
etiam  ob  eam  causam  Leontium  Presliytcruni  et  cae- 
leroscumeo  fratres,  qui  opus  urgorcni,  et  fere  per  ino- 
menia  exigerent.  Accepil  itaque  Nosier  provinciara, 
ei  Grscain  liiam  versionem  in  Latinum  refundens, 
acciio  NoUrio  dicUvil,  ut  toit/tf,  iii  atl,  viris  imperan^ 
tibust  nedum  roganiibue  obediret.  Absoluto  operi  Prae- 
fationcm  de  suo  prxfixtt,  in  qiia  lum  liacieniis  dell- 
baia,  tum  filcraque  alia  rei  adjimcta  oxplicai,  quibus 
et  de  ipsa  temporis  noUtione  adinonemur.  Iiiiiio  si- 
gniflcat  jamdudum  esse,  ex  quo  siiluin  non  cxcrciTct : 
quem  adeo  comparat  acuto  gladio  et  levigato,  qui  m 
diu  in  vagina  conditus  fuerit^  sordesdl  rubigine,  et  splen- 
dorem  prisdni  decoris  amitliL  Vnde,  snbdit,  el  ego 
moBrens  super  dormilione  sanclw  etvenerabilis  Paulm.,» 
quod  muilomm  incisa  ilUtts  tuorlerefrigeria  suspiraretn^ 
aceepi^  eic.  Tutn  ioter  alias  abs  se  adornalx  vcrsionis 
causas,  banc  addit :  ut  bono,  ui  aiuitf,  auspicio  lon- 
gum  eHeulium  rumperem,  reddcne  me  prietinis  studiie, 
el  sanclm  feminee  (Paulaj)  refrigerans  animam,  qum 
ilonasleriorum  setnper  amore  fiagraviL  lleinque  \%\as^ 
ut  VenerabUis  quoque  virgo  filia  ejus  Euslochium  ha- 
beret  quod  Sororibue  agendum  tribueret :  nosirique  Fra* 
tres  JEggptiorum^  hoc  esi,  Tabeunensium  Monachortm 
exempla  sequerentur.  Pergit  adeo  quxdam  comme- 
morans  prxcipua,  ut  videniur,  conim  vitae  instltoia  : 
quibus  cursim  expositis  de  Cornelii  et  Syrt,  qul  tui:e 
etiam  utlra  centum  el  dcccm  annos  adrivero  diceba^ 
Itir,  Alpbabeio  niystico  at(|ue  Epistolis  loqiicns,  ea 
se  profiictur,  ut  repererat,  cleincnta  posuisse  :  cae* 
tera  imitaluro  simpUciiaiem  jEgypiH  sermonie,  ne 
viros  Aposiolicos^  et  lolos  gradee  spirilaUs,  sermo  Hhe-^ 
lorictts  iuwmlaret,  Denique  alia  quce  in  eortun  Tra- 
ctalibus  coniinentur^  consulto  prxlerniisisse,  quod  tit 
suis  Auctoribus  disrenda^  et  ab  ipsis  rcpetenda  fomibus 
vidercntur.  Haiic  tios  Regulam  llicroiiymianoruni 
Collectioui  operum  primi  adcensuiroiis. 

VII.  Vergenio  boc  auno  nd  exituro  instauraia  csc 
quccslio  com  Aiigtistioo.  Asterius  by|>odiacoiias,  ciii 
Nosier  liieras  ad  ilbim  pcrfercttdasdcderal,  una  cum 
altera  adversus  Uuninuui  Apologia,  pervenitdcinum 
in  Afric;im,  cuiii  }am  duas  olias  sopcrius  mcmoraias 
HipponensisEpiscopus  llieronymianxrcsponsionis  iit« 
scius  ad  eura  misisscl.  Ilas  vero  ubi  aecepit,  subira 
tum  sibi  atqtte  offtinsum  S.  ratrisanimum  intellcxit. 
Uuaiuobrcm  siiidioso  cgit,  ui  recoliigeret :  ct  priwa 
data  OGcasicuc  proficisceniium  iii  Paiaesliiiam  amicQ* 


ISS 


S   HIEROXYMI  VITA: 


nim,  Epistolam  ad  iHum  scripsitin  rcceitsione  nosira 
CX.  qiia  omnibi»  observaniiae  signiGcalionibus  ad* 
versus  eum  loquitur,  et  quam  potest  demis&isslme 
alqiie  subjectissime  demulcere  siudet.  Addit  et  quo^ 
dam  de  illius  conlra  Rufnnum  Apologta,  qnam  s^  te- 
suitur  accepisse,  et  quum  ferrc  in  altcruiraro  partem 
JiKlicium  nolit,  dolere  tamen  vehementer,  ac  depio- 
r.re niiseras rerum bumanarum  vices,  quando  tantos 
viros  ct  qiiondam  amicissimos  potuit  um  amftruleiita 
disc(»nlin  facerc  iiivisos.  AUam  buic  Epistolae  adjnnxit 
a<l  Pr:rsidiiun,  eiim  scilicet  quem  sibi  qiiondam  Hie- 
roiiymus  commendaverat,  alque  iUi  sciebnt  vetere 
aiiiiciiia  junctum.  Rogalque  enixe,  ut  eam  Rpisiolam 
cidcm  liieronymo  reddeudam  curei,  sibiqne  illum 
addiiis  suis  etiam  liileris  placcl.  In  eam  remadiieclit 
ct  Hieronyinianaram  literarum  et  suaemei  vcspoiiftio- . 
uis  excmpb),  ut  scrlbcndi  ad  cum  raiionem  penilius 
iioscat  :  simulqiie  olisecrai,  ut  si  quid  minus  ei  pro» 
kirctur  abs  se  scriptum  ad  sancium  seiiem,  id  sibi 
qiiamprimHm,  qno  possel  emendare,  significaret. 

YHI.  Noster  antein,  intereadiim  ba^e  geninittr, 
cerie  nondtim  accopiis  bisce  poslremis  Angustiiii  K- 
teris,  ri'spoiidet  ad  qnas  stbi  in  praM^cdcntibiis  mo- 
verat  qtiaistiones  iiiia  onincs  Epistola,  qu.'e  in  nostra 
rorensione  locuin  CXII.  tenet.  Et  qtiatnqiiam  fraire, 
qui  in  Africam  trajcciurus  erat,  fesrmanl**,  pene  in 
proeinciUt  el  tumuliuario  respondere  $ennone  se  dtcai, 
non  maturilale  scribentis^  sed  dietantis  temeriiate  : 
iiaud  t^ibt  tamen  swsqiie  rationibus  dcest.  Saiisfaclt 
primo  dc  libri  (itulo,  quo  Scriptores  Eeeiesiasticoe  tam 
Grtecos  quam  Latinos  enumewaverat^  eumque  vel  dt 
illusrlbns  Viris^  vel  proprie  de  Scriptoribus  Ecclema- 
stias  docct  essc,  nou  Epitaphimn^  iit  illi  ftierai  a 
qu  idain  fralrc  perpcrain  signilicalum.  Secundo^  loco 
fiinm  de  Pelro  reprebciiso  a  Paulo  sententiafn  vin* 
dicare  ab  offieiosi  mendacii  criininatione  Dititiir,  et 
qiiam  |ioiest,  slreniie  liieiur  cum  veterum  Tmctaio* 
rum  auctoritate,  lum  exemplis  Scripturarum  et  sacr» 
bisioriac  coniextu,  denique  rationum  momentis,  quas 
ulrinqiie  excudit,  atque  urget.  Quin  etiam  suggillat 
sa^pe  acriter  opposiiam  Augiistin»  espositionem,  £l 
guis^  ait,  hoc  Christianorum  patienter  audiat^  quod  in 
tua  Epistola  continetur  :  c  Judeeu»  erat  Fanlus,  CVin- 
etiantu  autem  factus  non  Judworum  sacramenta  reti^ 
querat,,,.  ideoqne  suscepit  eetebranda  ea  quum  jam 
Christi  esset  Apostolus^  nt  doceret  non  esse  peniiciosa 
bis^  qiu  ea  vellent^  neut  a  parentibus  per  Legem  acce" 
perant^  eustodire. »  Docct  eum  deinde  qiiid  rei  sit, 
quod  in  priore  Translatione  si8«  ex  Scpiuaginta, 
Mieriscos  atque  obelos  posnerit  ;  alieram  enim  ex 
Hebraeo  fonie  dcrivatam,  dcfendit  perquam  erudite, 
suamque  operam  in  ea  elaboranda  nedum  bene  col- 
locatam,  sed  et  necessariam  ad  Judaeorum  expugiian- 
dam  perfidiain,  et  Ecclesiis  maxime  profularam  evin* 
cit.  Deniqne  fabulam  de  hedera  pro  eucurbita  apud 
Joiiam  exsHfflat,  nec  moratur  populi  imperiiiam,  qui 
seditioncm  ea  de  causa  excttarity  nec  Judxorum 
ejns  urbis  maliliam,  qui  hoc  edixerint  esse  in  suts  vo- 
ktmimbut^  quod  in  Greects'et  Latinis  continebatur^  cu;n 


manifesto  demonsiret/  quod  in  Hebraeo  est  Ci^ 

cmon^  non  aliud  rectios  quam  hederam  posse  verti. 

Petit  in  Qne  Eplstote,  at  per  eum  siht  qoleto  esso. 

jam  emerito  seni,  iiceat.  H.Te  nos  paulo  fusiui  pcr- 

seculisumu8,quodere  nostra  videretur,  Hieronymi- 

aiix  eoDcertatioQis,  et  siomaelii  caus»  qoae  fucrini» 

ut  scires.  Qui  Umen  haiid  dubium  esl,  quin  animos 

recoUegerit,  guiiro  atque  AugusUni  Epistolam  supra 

Diemorataro,  tot  dcmissioms  aiqoe  obsequli  lestimo-. 

niis  rcferlam  accepit.  Accepit  vere  paocos  post  dles  : 

eui  licet  illa  occasione  haud  responderlt,  factum  sibi 

tamen  ab  eo  saiis,  baud  multo  post  signifieavlt,  ciim 

redeunte  e  Palasstina  in  Africam  Firmo,  Saneii  Prae- 

sulis  necessarlo,  Epistolaro  ad  eunr  seripsit  GXY. 

omnia  pr»  se  Cerentem  amoris  ac  benevoteniiae  slgna  : 

ut  cliam  excuset,  quod  liberius  responderit,  rogetque 

ut»    omlssis  imposlenim  ejnsmodi  quaestionibus , 

ainice  secum  in  sacrarum  Scriptoranim  campo  ver- 

sciur.  Quod  quidem  addidit  Augustuio  animos,  ot 

ofrensionis  flieronymlanae  jam  secorus,  illam  de  Pe- 

Iro.  repsehenso  a  Paulo  quaestionem  retraciarel ,  ei 

prolixa  Epistola  ia  nosira  recensione  GXVI.  accura- 

tius  ei  responderet,  conflrmans  quod  Peirus  mcriid 

veraciterqne    reprebensus  fiierit.  Caetera  minim, 

qoam  se  demisse  adversus  eum  gerat,  vcniaro  dsprc- 

catos,  sicubi  dictis  incautioribus  eum  oflrcnderil,  at- 

que  cxcusans,  quod  nolla  soa  colpa  prior  illa  Eplsiola 

per  multorum  maniis  obambiilarit,  antequam  ad  eum 

pervenirci.  Hiinc  finem  babuit  cclcbris  illa  Hieroiiy- 

mutn  inter  alque  Angostinum  dtsputaiio,  qoos  summa 

deinceps   gratta  ei  necessitudo  Intercessii.  Annus 

trabelMitor,  cum-  finis  conoertatioiii  impositus  est, 

qHadringenlesimus  quinius,  ot  ex  cbronologici^  ad 

laudatam  modo  Aogustiiri  Epistolam  Notis  constat. 

IX.  Per  id  aulem  temporis  quacdam  alla  fui^se  ab 

Hleronymo  scriptis  tradlta,  nihirest  dublum.  Et  su- 

pefiore  quidem  proxime  aiino  admonitus  n  Ripario 

Tarraconeiisi  Presbytero,  quod  Vigilantiiis  doccret, 

Mariyram  non  esse  colendos  cineres,  damnarcfqne 

solemnes  Fideliom  ad  corum  sepnlcra  vigilias,  Epi- 

stolam  ad  illuni  scripsit  in  recensione  nostra  CIX. 

qiia  contra  nefariam  baeresim  velitatur,  ei  quasi  pra;- 

lodit  ad  pognam,  oiH&rens  paratum  se  confutationi 

horoinis,  si  eju^  ad  se  libellos  Sonctus  Presbyter  mit- 

tai.  Osiendemus  sobsequenti  sectione,  ipsum  Sancii 

Patris  Traclalum  contra  Yigilantium  anno  efucubra- 

luin  406.  In  qno  cum  testetur  ipse  dc  se  biculeniis- 

simis  verbis,  de  VigHiis  etpemoctationibtts  in  Basiticii 

ilartyrum  seepe  celebrantHSf  in  Epistoia,  quam  ante 

hoe  (erme  biennium  Sancto  Ripario  Preibytero  seripse- 

ram,  responS  bremter  :  nullus  cst  dtibitandi  locus, 

subdudis  rationtbus,  quln  hxc  sit  Epistola  quarUi 

sopra  qnadringcntesimum  anno,  adscribenda.  Inse- 

quenle  405,  aliam  scripsil,  sire  CXVil'.  ad  libelll  insiar 

ad  Matrem  et  Fiiiam  in  Gattia  commoranteSy   qna  id 

potissimum  urget  ac  docet,  viduid  et  virgilnibus  vi- 

tnndam  esse  domesticam  eonsuctudincm  eorom,  ondts 

sii  pericttlum  vel  pudiciliae  vcl  fhmac.  Retulerat  ci 

ncinpc  quidam  fratcr  e  Galfia,  se  habere  sarorem  nr- 


S.  mEKONYUl  VITA. 


138 


Onm,  matremqutvidnm,  qng  in  eadm  urbe  *•..« 
kahUarenl  eeUuHt,  et  rel  ob  tMpUli  Muidinm,  velob 
aaodiendae  faeuUatulae.  pnesule,  eibi  qaotdam  CU' 
ricot  awimpmtint,  «1  majore  dedeeore  ;imff«r«»»«r 
aeait,  quam  a  te  fuerant  teparaim.  Rofabal  iuque 
SaDCUm  Palrem.  ut  eas  corripcrei  litleris  suis,  cl  ad 
toBCordiam  rerocaret.  Qoam  cum  ille  suWiswt  pro- 
«nciam,  ejagque  esset  Epistola  in  vulgus  edua,  fucre 
qni  nctam  ab  IUo  matcriam  dicercnt,  ul  Rheloriea 
Lggeraiione  declamarcl.  Narral  objectiim  td  sibi 
ipse  Libro  <luaum  laudaio  conira  Vigilanti.m..  quem 
dix-.in,is  anno  m  eluc«braium.  Se,  i«(|uit.  r«r»Mm 
mlignut  Interpret  dUat  fietam  a  mematermm,  em 
Bhetoriea  deetttmatione  retpondemn  :  lieul  iUam,quam 
tcripti  ad  GaUiat  Mairit  et  filia  inter  u  diteordantet. 
Quibus  aalis  maulfeslo  innuii,  reccns  boc  fn.sse  abs 
sc  opus  adornaium  :  eoque  mofis  si.  quod  erua.l. 
mssim  eiisiimant.  malignut  inlerpret  iHe  non  al.us 
«l  a  Ruinno,  qni  ci.m  ..ihll  tale  in  libris  Inveciiv». 

mm  objecerit,  F»»*»»  "'•  <"«  ""^  «*"*""*^""'  ,tt 
lensse  :  hoc  Tidelicet  lempore,  «ve  anno  W.  aut 
insequenti,  eui  scripiioncm  .llara  afHgl.nus. 

CAPUT  XXXIV. 
I  Ubrum  TheophUi  eentra  Sanelum  JooHnem  Chrs- 
'  mtomum  de  Gr«eo  teriit.  II.  Ccidit  el  Commenta. 
riot  m  Prophetat  Zachariamel  Ualachiam  :  Oteam 
m,oqne ,  Jaelem  et  Amotum.  III.  Scim  et  Librum 
xontra  Vtgilantium.  IV.  Tmn  ad  Uinervium  el  Ale- 
mulmm  de  veriit  Apottoli ,  0.n..cs  quiUem  dw- 
inieroos.dc.  V.  et  iu DanieUm  Commenlarium.  M. 
Cuiut  oeeauone  ertmiuatiouem  jrfltJMiwoii»  ««6«. 
VII.  Eiutd«u  ad  variot  Epittola.  VIIl.  Demque  et 
OmmeHtmutin  Itmam. 

I  Epislola  ,  qux  numerum  5n  lecens.one  noslra 
CXIH.  oblinct.  quod  juncu  l.acienus  fucrilcum  sub- 
sequenu  in  unum ,  c«nii..ua  oralionis  8er.c,  IlMsro- 
n/miauorum  operum  Ediloribus  fraud.  fuit.  cjusqac 
Scriplores  ViUe  transvcrsum  cgil.  Sejuni.n.us  nos 
coniexium  ulriusque.  ct  in  duas  tribuimus  :  quarum 
alieram  poliore  quidcm  sui  parie  mulcialam,  H.ero- 
D».am  babcre  inierprclcm  .  allcra.n  ,  qnas  intcgra 
vtea  est,  eurodcm  praferre  auctorem  ,  osie..dunus. 
Uh  iuque  Theophili  Episiola  esl ,  quam  suo  conira 
iaannem  Chrysosio.uum  Libro  prxlherat ,  s.vcad 
nierouymum  una  direxeral.  rogans  ul  Lr.uue  .nier- 
preurcwr.  El  sane  inicrprclem.  non  auclorem  rcdo- 
leitou  dicuti  ej,«  uracisi  cxigui ,  slructura ,  eoque 
mag-is  propositnra .  quo  xrura..is  Sa..ctissiu..  Pams 
Cbl^swtomi  de  Sede  Consla...i..opor.iana    .leru.n 
eiiurbali.  acliq..e  in  cxsir.um ,  llUidiiur  .  nag.linque 
iUi  el  acelera  immania  impuuniur.  I3l  en.ra  H.cro- 
nymus  passus  sildemum  eiorari  se  abs  Thcoph.lo  , 
ui  malcdicu  illa  in  Latinum  refu.iderel :  ..un.mc 
omi>.um  credi  potest,  de  suo  unquam  jcc.sse  m 
«mctmu  Episcoptm, ,  qunniuravis  r*» '^«'"f; '": 
dirc  poluiswst.  Sed  h«c  nos  laiius  .n  Nol«  ad  eam 
Epistotam  pcrsequuti  sumus.  Subjuncius  hu.c  eral 
iose  InveeavarmnLiber,  qucm  Noster  Lnine  lUdHU 


expUcavit ,  ct  Facundus  Uermianeitfis  lib.  VI.  cap. 
5.  vocat  iunormem  Ubrum,  eonttmelnt  et  matedietit 
ntmt*  horribilem.  Sedenim  ille  jamdiu  oltm  iniercf 
dii,  quam  promcrilus  erat ,  fortuna  usns  :  iu  enim 
lunc  ctiam,  quuin  superaret,  limis ,  ut  aiunl ,  oculis 
exccplus  est ,  ut  Facundos ,  quod  ex  eo  quxdam 
memoret ,  ex  tula  necetutau  excusct.  No»  camdem 
pnefoli  venia..i ,  FragmenU  ,  qux  ab  co  rcciiantur 
ex  Hieronymiana,  ut  tesuiur ,  versione  coUegimus  : 
cailera  haud  asgre  ferenies ,  quod  illo  Sancli  Pairis 
opere  cansamus.  Utmam  ne  illi  unquam  elaborandio 
inierpreuiioni  manum  admovisset ;  lameui  quod 
elabonivil,  nihil  ei  culpai  vcriimos.    . 

Altera  ,  siveCXlV.  ipsius  e«t  Hieronymi  EpistoU 
ad  Tboophilum,  qua  «oum  ei  Ubrum  Laiine  con- 
vcrsum  reroiitit ,  muluque  causatur  impedimenta , 
quud  seriu»  sit  iuterpreuiu*.  Quod  tardiui .  inquil , 
Bemitudiui  tuee  Latino  termone  «rantlalMm  Librmt 
tuumremitlerem,  multa  in  medio  impedimenlafecerunt: 
Itaurorum  repenlina  erupUo,  Phemieit  QaliUeaque 
vattilat ,  tetrar  Paletlina ,  pretdpue  Jerotolgmw.  Ad 
imc  atperitat  kgetmt ,  famet  iniolerabilit,  nobu  pr«- 
Hrlim,  quibut  mullorum  fralrum  eura  impoula  ett. 
luler  quat  dificuUaiet  lueratieit,  elulUa  dkam ,  fur- 
Utit  per  naelem  operit ,  creuebal  interprelalio ,  el  jam 
in  tehedulit  lenebaiur ,  quum^  diebut  taueim  Quadrage- 
timiB,  teripta  ad  purum  cotlaiione  lantum  iitdigartm  , 
gravittimo  knguore  eorreptut ,  et  morOt  limen  ingre- 
dient,  Itomini  miuricordia,  et  luit  predbut  retervatut 
mm.  llMt  Dobis  aimum  40(5  desigiure  olim  visasont: 
siquidcffi  et  baurorora  irruptio  et  Palasstinas  vasii- 
us  eo  anno  conligcront,  qiias  «rumnas  fame»  inlol- 
Icrabilis  subsecuU  e»l.  Hieni»  quoque  eju»  anni  vi- 
debatur,  qo«  In  aliqool  jam  exauciorati  Chrysoslon.t 
Episloii»  sdito  «sperior  dicitor.  Verura  quod  addtl 
S  mclu»  Paler,  »e  in  diebut  Quadragttinue  granttimo 
Itnguore  eorreplum  pene  morlit  Umen  ingretimn,  si , 
qnod  e«t  vcrosimilo,  eamdem  nout  eegrolaiionem 
gravitttmam,  quam  PrxCUoiw  tcrtia  in  Araos  mcrao- 
m  ut  hasc  illi  certo  ccrtius  auno  Itwidit  400,  iu  eo 
erii  tcmporU  iiUcrpreUiio  Ula  a^ue  Epiiilola  refe- 

iwida. 

II.  Uiot  verohabueril  se  re»,hoc  certe  annoHiero- 
nymus  quinqne  de  minoribu»  Propbcii» ,  qiii  reliqoi 
sibi  «rani  explanamli,  Zachariara  poU,  et  Malachiam, 
totn  alio»  ires  post  aliquod  lcmpori»  inleryallom , 
Oseam,  Joelem  et  Amosom  CommenUriis  illustra- 
vit.  Tesutur  id  nempe  ipse  luculeDtissimi»  veri.l8 
dudum  laudau  Prasfatione  in  Amosom  tertia.  Prm- 
lenti,  iBqi.it,  anno  qtd  texti  ContHhlut  Areadu  Augu- 
tU  el  Airiia  Probi  fattit  namen  impotuit  { uUqoc  460, 
ut  Consulare»  FasU ,  TCienwioe  monomenu  alia  pro- 
dunl)  Ksutperio  Toloianie  EceUwB  Ponft/W  Zaeha- 
riam,  el  ejuidem  uririi  Minervio  et  Alexandro  monacldi 
MaUtehiam  Prophelam  inUrpretalui  tum.  Statinuiue 
recurrent  ad  prmdpium  voluminit,  Otee  et  Joel  et 
Amot  m  (Paromacbi)  negare  non  potui.  Et  poti  gra- 
vittimam  eorporii  mgrotalionem ,  diclandi  ceUniaie 
otlendi  temerilatem  mtam '  ut  qnod  fllii ,  tUlum  — * 


150  S.  niE^ONTMI 

vertendo ,  non  aUdent  tcribere^  ego  eommttter^m  eam , 
^i  $emper  dlelantei  seqnhur ,  et  de  ingmo  attjue  do- 
etrmee  audadw  periculum  faeit  :quomam  utuBpe  teUa- 
tut  tum  laborem  propria  oeribeHdi  manu  ferre  non 
taleo. 

III.  Interpellntus  aulcm  hic  tabor  mI  breTi  alio 
confra  Yigilanlinm  Libro,  qtiem  slatim  ab  esplannlo 
Malacliia,  el  anlequam  ad  Ose;im  recurreret,  S.  Pa- 
ler  elucubravit.  Innulmus  paulo  ante ,  quam  homo 
ille  hxrcsim ,  ei  qoibus  In  locis  screret.  In  Gallia 
nempc ,  ex  ea  enim  crat  ipse  natione  ,  ut  Gcnnadius 
tradit :  et  proprie  Calagurritanut ,  sive  ex  Calagurris 
vico  prope  Convenarum  urbem ,  in  inreriore  Aquita* 
nhi  ad  radices  Pyrcnrel.  Ibi  ei  Erc/ei;«m ,  ut  idem 
Gennadttts  refert ,  parochim  tenuit  ;  qnas  cum  essct 
s.inclorom  Presbyterorum  Riparii  ac  Desiderii  pam- 
cils  contcrmiiia,  vclde  hi  sibi  ab  ejus  vicinia  metue- 
bant.  Nam  et  Episcopus ,  sub  cujus  ille  diiione  age- 
bat ,  aeqmeuere  fHrori  ejut  visus  est ,  dum  corripere 
vesanos  motus  aut  negiigcrct ,  aut  non  aoderet.  Ilm- 
rcseos  barc  eranl  eapita  :  Primum  non  csse  mariyres« 
ncqiie  eorum  rdiqiiias  venerandas,  non  vigilandui» 
nd  eoram  sepiilcni  In  ecclcsiis  ,  nullos  iis  bomircs 
deferendos.  Tum  niinune  adjuvari  nns  precibus  San- 
ctonim,  quos  nosinc  necessiiaies  niliii  tangant ,  et 
quoriim  sigiia  iiicrodulis  dumtixit  prosiDt.  Tcrlio 
Ecdeslaiquasdamccremonias,  aU|iic  illam  cumprimis 
cereos  interdiu  accendcndi ,  pagaiiam  sa^icisiiiioucin 
redolere,  nec  AUeluia  caiit:ind«tm  iiisi  in  P^scIki.  Sed 
nequc  abdicatioHcm  a  s:ccttli  rebus  e&se  iu  laudi» 
[arte ;  qutn  potius  lloiiachoriim  paoperUKcm  ac  siJt- 
tudinem,  desidiam  ac  turpem  fiigain  videri.  Eleem»- 
synas  qiioque  improbaiidas ,  quae  lerosolyiuam  in 
Sanctorutii  suflTragia  mitli  cotisiicvcranl.  Dcnique 
Clericos  miuimi  otnnium  debere  esse  caelmes,  et  iie* 
minl  credi  di^bere  castilatem :  nuUos  cxlibes  wdiukvl 
posse.  Ilase  bhuerabat  limo  ex  vit»  oliw  iostitut». 
eauponara  exercens  :  qm  seriptis  eliam ,  vi  laliud 
venena  serperent ,  cimsifpiavit.  Jandiu  aute»  iUa 
Hicronymiis  exspectabat  :  qu»  siatim  fttque  acceptl, 
Sanctorum  Pres6jfl«rorttm,  lUparii  90  Ottsiilerii  rogatu^ 
per  piirtes  conrutavit,  queinadmodum  praestituritmsie^ 
Itfis  anie  blennium  reeeperai.  Exseeuius  est  au:eni 
singutari  libeHo,  qaem  umuo  noctio  lueukratione  dkt^ 
9it,  fn^nmnte  admodum  fratre  Sipnm^r  eujus  ab  icm-» 
solymis  in  ^yptum  properanlis ,  atque  exijide  io 
Gallias  vegredieniig  oppoitunilatcin  eo  dcsereiMke 
serlptlonks^Has  miaiaie  duxit  pvaslerinittendam*  Purre 
Slsinnios  idem  itle  esi,  cui  Saneiu»  Paler  Gommeii* 
Urtos  In  Zacharkim  Essoperio  To&osaoo  E^s^pa 
reddcndos  dedU ,  e|  cuiu»  iiidem  fetiinatianm  reper-: 
turi  in  Prsfatloiie  causatar.  Hos  auiem  CooMiieoia'- 
rios  quom  ipse  se  dieat,  ul  dudum  MetuliBSttl,  anno 
406  eliieubrasse,  alque  eo  quidem  ioettuie »  quew^ 
admodum  aliis  ratloaom  momealis  ex  eadero  Pranliii* 
llone  iila  coUigimus ,  eonsequitur ,  ut  Itic  quoque 
Liber  contra  Vlgilanlliim  tid  earadeas  anni  ^  par- 
lem  sll  reTcrendttS.  Sed  et  itlod  quod  svpra  atljgi* 
mus  in  reccnsione  Epistol»  ad  Ripariiim  haiic  ipsaiii 


VITA.         ^  ico 

temporia  nnlationem  pr»att.  TeslaUir  qoippe  Sanctiis 
ipse  Aiiclor,  ex  quo  tempore  Epistolam  illam  de  vi- 
gUIU  at  pemoctatiombuM  in  Batilicit  Martyrum  dedil , 
ad  bttticabs  se  conscriptum  libollum  ferme  bicnniuui 
erflttxisse«  Ea  vero  aniio  quadringctitesjmo  quarta 
baud  dubie  adfigitnr. 

IV.  Per  idem  lempus,  cadcm  certe  disccdeniis  Si- 
siniiii  opportuMilate,  ad  propositas  sibi  quxsiioncs  a 
Minervio  aiqiic  Aiexandro  llonachis,  Sancius  Pairr 
reS)M)udil«  Quamquam  non  onuies  tuiic  solvit ,  scd 
proprie  illam  dc  verUs  Aposloii,  Omnet  quidem  dor- 
Mismutt  etc.  (t.  CW.  15,  5),  qiix  et  cvleris  visa  cst 
omiiibus  gravior.  ct  inajore  cuui  studio  proponi.  Rc* 
li<|uis  cur  non  satisraccrct,  c;uisatur  angiistiQS  tcni* 
poris ,  et  ftilarum  qooi  abs  se  uno  tcinpore  ceruiim 
rcpctebanliir,  scriptionum  el  liuerarum  vinc  iiiniiam. 
Sed  rem  prir&tat  ab  ipso  audire  coiiecpiis  vcrbis,  cx 
quilHis  ipsa  etiamf  qiiam  diximiis,  Epislolx  cjiis  xtas 
clttcet.  in  ipto^  iiH|iiil,  jam  profecUonit  ankulo  tancii 
fratrit  notlri  5i«fN»,  qui  vetlra  milti  tcripta  deiulerat, 
hme  quaHacumque  «imr,  ^etare  compellor :  nee  pottum 
vetiram  ceUpre  prudenliam,  ted  obtecro^  ne  hoe  diclum 
referatit  ad  gioriam ,  quin  potiut  ad  plenam  necettitu- 
dinem ,  dum  ita  vobit  quaa  mihi  loquor,  Mmltttt  son- 
clonioi  fratrum  ae  tororum  de  oettra  prowucia  adjnc 
detuHt  quattioMt^  ad  quat  utque  ad  diem  Epiphanio^ 
rum  targittimo  tpatio  me  retponturum  puiaham.  Cmu- 
que  furtivit  noctium  lucubratiunculit  ad  pieratque  di- 
ctarem  :  et  expletit  alik ,  me  ad  veotram  quati  ad 
difieiUimmn  retervarem^  oubito  tHperveuit^  aturent  te 
itHco  profectnrum.  Cumque  eum  rogarem  ut  differrvt 
iter^  Libya  miki  empit  famem  ohtendere,  moHatieriormn 
jE§gpii  neeettUuietf  NiU  non  pknat  aquao^  muUorum 
inediam,  ut  pro\}e  offenta  etiH  in  l^rnmum  iUmH  uUri 
velie  retinere.  itaqpe  tubtegmen  et  itamina^  iiciaqpe  e$ 
tetat ,  quai  mihi  ad  vettram  tunicam  paraveram,  vobit 
inconfecta  trantmiti,  hi  qnidqnid  miiii  deett,  vettro  fe- 
xatur  eloquio.  IVeliqiia  Imm  tute  rcfcras. 

V.  Jam  itaque  in  Propbelns  minores  omnes  S.  Pa-' 
ler  Comiiicntarios  »bsolve:at,  quuni  ad  Daiiielcni 
e;idem  opera  iUustranJiim,  aiHiuum  ndvcrtit.  ki  Prac- 
btione,  Ipmit,  inquit,  Prophetm  verba  texamut.  non 
juxta  contuetudinem  nottram  ,  proponentet  omnia ,  et 
omnia  ditterentet,  ut  in  Duodecim  Prophelit  f^cimnt : 
aed  breviter  et  per  intervaiia  ea  tantum,  qum  okuura 
tunt  explanantet.  Annus  proiode  jam  exccsserai  qun- 
dringcotesimus  sextus,  cujiis  postrcnuc  fere  parli 
IM)Streina  ilem  ex  diiodecim  Prophotis  explanatio, 
quac  cst  in  Ainos,  ex  rorum  serie,  et  sexii  Gonsulatiis 
Arcadli  Augusti  ci  Aiiitii  probi  nolatioiie  afligitur. 
Alia  ex  parie  iiondum  quadringentesimus  ocuvns 
agcbalur,  ut  ex  bis  qu;c  de  Stiliconis  nece  mox  di« 
cemus,  constabit.  Igiiur  iniermedio  qu.idringentesimo 
septimo  conscriptus  Gemmcntarios  hic  esl,  cujus  In 
Praefalione  S.  Auctor  pUovo/ntaf  omnem ,  el  causas 
susccpti  afos  se  opcris  exponit.  Subinde  eiilin  Por 
phyrii ,  qvi  contra  Damelem  duodedmum  proprie  ff- 
brum  scrifiserat,  calumnias  refellit :  ostendiiqne  con- 
tinenicr,  nullum  Proplietarum  tam  apcrle  A\x\s*ie  d^ 


1(1 


S.  IUF.nONYMI  YITA. 


1^2 


Qiristo.  IYmi  emm^  ait,  «odcw  icrHfU  eum  et$e  v«i</if- 
rirm»  ^md  M  emnmwte  cum  ceeteris  :  sed  etmm  quo 
umpwe  tenturui  «(«  docet :  ei  reget  fer  erdinem  di^ 
gerU ,  ei  mmoe  etmmerat^  ae  manifeetiuima  tigna  pne* 
nuatku.  Inscribit  fkntm  Pammadiio  el  NarceilXt 
quoft  ei  compeltat  ibi  verbis  tiouorificcnUssimis ,  Ob^ 
teero  m,  im)uieitfy  Pammachi  fOMfm$lTc»r€,  et  Mar^ 
eelUtt  unieum  Rommtm  eanclitatis  exempiar^  junclos 
fde  et  sanguini ,  tU  conatus  meos  testris  orationibus 
ttdju»etis. 

\1.  Faclum  vero  tunc  aliqaot  improbiiate  homi- 
notn,  qui  llieronymianis  stodiia  et  nominis  ceiebritali 
invidebaut,  ut  quidam  Gommeotarii  ejns  locus  in 
calumniam  tralieretur  longe  gravtssiinam »  perinde 
atque  Princtpi  luac  viro  Slilieoni » qui  de  barbaris 
gontibus  ad  Romani  exercitus  duoem  processerat» 
injuri.iin  diceret.  Sanctus  Pater  in  eiplanalionem 
magiue  illius  statuae,  quam  objecta  aiiimo  spocie, 
Nabuchodonosor  viderat,  mysterium  qiiarti  Regni 
juxta  Danidem,  dixit  proprie  ad  Roniaiios  pertiiiere, 
et  statux  pedcs  et  digitos  ez  parte  ferreos  et  ex  parte 
ficiilcs  eo  tcmpore  manirestissime  comprobari.  Sicut 
eitiiii,  ail,  in  principio  nitul  Romano  imperio  (ortius  et 
diaius  fuit  :  ita  in  fins  rerum  mldl  imbociUitu^  quavdo 
ei  iu  betiis  civilibuSf  et  advertum  dieersat  nationes  aHa- 
rum  gentium  Barbararum  indigemus  auadlio.  Et  sug- 
glllai  i  his  qnidcm  barbarum  ducem ,  res  ferme  ipsa 
iiguiiicabaty  ut  conflandx  accusationi  iu  S.  Doctoreni, 
baud  saiie  esset  ejus  acmuiis  laborandum.  Econlrario 
omnis  impendenda  a  studiosts  sui  cura ,  ut  benigua 
iolcrpretaiione  loci,  sensum  alio  rererreni,  et  suspi« 
douem  iUara  btod  leveni  l»s»  inajcstntis  purgareni. 
Prardarius  autem  aclura  cum  eo  est,  quod  ante  intcr- 
fectiis  est  Stiiico,  quam  dererri  criminis  indida  pos- 
seitt.  Rem  narrat  ipse  Prxratione  undecimi  in  l^aiam 
CommenLirii,  quem  post  ferme  triennium  elucubra- 
vii.  A'oii  sic ,  inqiiit ,  adulandum  est  Principibus ,  «I 
Sacrarum  Scripturarum  veritas  negligatur  :  nec  gene» 
ratis  ditputatio  unius  personce  (Sliliconis)  injuria  est : 
qua  quum  benigno  meorum  studio  caveretur^  Deijudtdo 
repente  sublata  est,  Annos  agebatur  quadringenlesinuis 
octavus,  ejusque  mensis  Augustus,  quuin  Stiiiconein 
violenue  manus  susiulerunt.  Putare  auicm  par  est, 
ante  sex  ilios  aut  septem  menses,  qui  pra^cesserunt, 
jam  S.  Patrls  Commentarium  ad  Tulgt  manns  deve- 
nissc,  ut  illa  instrui  accusaiio  in  euin  posset,  et  ab 
smnlis  quidem  urgeri ,  a  sui  autein  sludiosis  cavcri 
benigne,  atque  in  bonam  pariem  expoiii.  Gonstat  jam 
itaque,  quod  dicebamus,  nondum  octavum  supra 
qnadringentesimum  annum  illuxisse,  quum  scriberct 
in  Danielem ;  scd  utique  prxcedentem  proxime  qua- 
drlngeiitesimum  sepiimum  ad  fere  (inem  properasse. 

YH.  Qtiod  subsequitur  fere  biennluni ,  scribendis 
ad  varios  Episiolis ,  qiu-e  librorum  speclcm  et  Tra- 
cintuuin  ex  mole  atque  ingenio  scriptionis  prae  se  fe- 
rant,  absumptum  est.  Sed  et  ab  anno  pr.ccedenti 
scripta  ona  atque  altera  videri  possit ,  quas  heic  ta  • 
men  recensendas  distulinius,  ne  cceptum  historias 
ordiiicm  abnimporcmtis.  Priorem  cx  bis  locum  obii- 


net  illa  ad  Julianum  in  Editione  noitra  CXYIII.  qua 
S.  Paier  hominem  olim  prxdivitcm  consoiatur ;  quod 
intra  paucos  dies  amisisset  duas  filias  et  uxorem , 
alque  incursantibus  barbaris  bonam  quoque  posscs- 
sionuffl  partem.  llortatur  autem  ad  perfectam  vilani 
^xcmplo  Pammachii  ct  Paulini ,  quetn  cum  adhuc 
Presbyterum  vocet ,  satis  manifesto  indicat  anle  au- 
num  409,  quo  ille  Episcopus  creatus  cst ,  h'M  se 
scriberc.  Alia  cx  paric  quadringeuiesimuin  sep;inuiiu 
plus  ininus  notat,  ubi  inter  Juliani  tentatioiics  com- 
memorat  vattationem  totiut  barbaro  hotte  provinciw,  et 
in  conmuni  depoputatione  privatat  possessionum  ejus 
ruinatf  abactos  armentorum  greges,  tinctos  occitotiiue 
tervulot ,  atque  his  similia ,  quae  sub  Rliadagaiso  in 
Tbuscia  aique  llalia ,  ex  qua  regione  fuisse  Julianus 
Tidetiir,  niala  contigeruut,  ut  Prosperi  Cbronicon , 
atqiie  alix  eorum  tcmporum  Ilistoriae  docent,  Accepit 
paiilo  post  S.  Docior  de  extreniit  Gaillw  finibut  dtio- 
decim  propositas  sibi  Qua?stiones  ab  Hedibia ,  aiqiie 
undeciin  alias  ab  Algasia,  feminis  cuin  plcrisque  luii- 
dibus  aliis  pielatis  atque  innocentiae  prxditis,  tum 
vero  ob  studia  sacrarum  Scripturarum  exiniiis.  Qui- 
bus  singillatim  et  ad'  singula  qiiaestionum  capitula 
saiis  accuratc,  atque  adeo  prolixis  ad  Commentario* 
rum  instar  Epistolis  {Epp,  CXX.  etCXXI),  respon- 
dens,  nutlibi  tanicn  vastitalis  Yandalorum  Alanorum* 
qiie  irruplione  Galliis  illat»  jueminit  :  quam  non 
videtiir  silentio  dadem  pRcteriturus ,  si  proxime  ab 
ca  scripsisset.  Contigisse  autem  illa  videtur,  si  probe 
rationes  ab  eorum  temporum  historicis  monimentis 
subducimus,  aniii  408  pridie  Caiendat  Januariat. 
Verosimiliiinum  cst  alia  ex  parle,  per  eumdem  Apo- 
demiuni,  qui  Algasix  Quxstiones  (Protper,  in  Chron.) 
detulerat,  eas  etiam  quas  lledibia  ab  lisdem  mittebat 
GaHiaruro  finibus  adlatas  :  parque  vicissim  est  cre- 
dere ,  responsum  uirique  uno  tempore ,  ejusdemque 
opporluniiate  A|iodemii  redcuntls  in  pairiam.  Adeo 
quum  Hd  Qtixstionem  Algasiae  decimam^  se  dicat 
Sanctus  Paler  de  Rempham  in  Propheta  Amot  plenius 
ditteruitte^  isque  Goinmentarius  ad  anni  406  fere 
exitum  spcctet :  omnlno  erunt  \\\x  Epistolae  in  sub- 
sequentes  septimiiro  aut  octavum  supra  qiiadringeii- 
lcsimum  dllferendae.  Aique  bujus  utique  temporis 
est,  quae  has  pone  sequitur,  CXXII.  ad  Rusticum  : 
quem ,  quia  promissam  cum  uxore  Artemia  coiitl- 
nentiam  fregerat,  Hieronymus  ad  poeniicniiam,  el  ut 
Loca  sancta  invisat,  conjugis  exeinplo  adliorlatur* 
Quo  et  vocari  illuin  ait  ab  adversa  Galiiarum  fortuna, 
miseraque  provinciae  su»  vastiiate ,  qiiam  ob  oculos 
pouit.  Quod  ti  /e,  inquit,  rei  famidarit  tenenl  reliquiw, 
ut  tciiicet  et  mortet  amicorum  et  civium  videatf  et  ruinat 
uibium  atque  viiiarum^  taitem  inter  captivitatit  maia^ 
et  ferocet  liottium  vuitut,  et  Provincice  tuce  infinita  nau- 
(ragia,  teneto  labuiam  pcenitentiw.  Ejusmodi  ocrumnas 
stibsequcnte  anno  409,  scribens  ad  Agcrucbiam ,  ex- 
aggerat ,  ui  eam  a  secundis  nuptiis  dehortetur.  Hi- 
tpanicB^  inquit^,  jamjam  periturte,  et  Roma  ipta  in 
gremio  tuo  non  pro  gioria ,  ted  pro  talute  pugnant : 
imo  ne  pugnant  quidentf  tcd  auro  et  cuncta  supeiiectUe 


tHam  redhneni  (Epiil.  CXXIll).  Posl  annum  scilicei 

408,  quo  incdium  praitrrgresso ,  seelere  temibarbari 

proditm$  SiiWtovh^  ol)sessa  ab  Alarico  eslRoma, 

quae  vilam  ul  lediracrcl,  barbaro  duci  ingcnlem  vim 

auri  appendit.  Deniquc  el  ad  Aviium  bocmet  anno» 

aut  insequenti  proiime  scripsit,  ut  prima  siatim 

Epistol»  ejus  vcrba  indicant :  Anle  annos  circiter  de- 

cem  Sauctut  vir  Pamntadniu  ad  me  cujusdam(Ru(M) 

ichedHlas  misii ,  ques  Origenis  vtpl  «/>x**  interpretata 

volumina  continerent ,  imo  viliala ,  hcc  magnopere  ;)0- 

stulGus,  «I  Crwcam  veritaUm  Latina  tenaret  trantlatio 

{EpisL  CXXI V).  Enimvero  circa  annnm  599,  Pam- 

macbius  sciiedas  illas  ad  Uieronymum  inisii ,  ut  su- 

periorcCapitc  XXX.  demonslratum  csu  Porro  auicm 

practerraiitenda  non  esl,  quam  cjus  Origenianl  libri, 

abs  sc  iii  Latinum  convcrsi,  liistoriam  ipsc  subneclii. 

Fertt ,  iiiquit ,  ut  voluit ,  misique  ei  libros ,  quos  cum 

legimt  cxhorruit,  et  reclutit  scrituo,  ne  prolati  in  vutgus, 

multorum  unimos  vulnerarent.  A  quodam  fratre,  qni 

habebui  xctum  Dei ,  sed  non  secundum  scientiam,  rogatus 

ul  traderel  ad  tegendum,  quati  ttatim  reddituro^  propter 

angustiam  temporit  frandem  non  potuit  sutpicari.  Qui 

acccperai  tegendos ,  adhibitis  Notariis ,  opus  omne  rfe- 

scripsit ,  el  mttllo  celerius  quam  prouiiserat ,  codicem 

reddidit,   Ehdenique  temeritate  ,  et  ( «f  levius  dicam ) 

ineptia ,  quod  male  turripuerat ,  pejus  aliis  credidit.  Et 

quia  difficile  grandes  libri  de  rebut  nnjstlcit  disputantes, 

notarum  possunt  scrvare  compendia,  pra^scrtim  qui  fur- 

lim  celeriierque  dictanlur  :  ita  in  iUi*  confuta  sunt  'om- 

ma ,  ttl  et  ordxne  in  pleritque  et  sentu  careant.  Hac 

igitur  de  cansa  ipsuni  flagitanti  Avito ,  translalinnis 

8UJC  cxcmpJar  dirigil ,  totaquc  Episiola  ,  qiia;  lucrint 

ab  Origene  iinpie  dicia ,  cl  sedulo  caveri  opoi  ic;:i , 

DOtat. 

VIII.  Jam  tiim  vero  majoris  longe  quam  quos  an- 
tea  ehiciibraverat  operis ,  Commentarium  iii  Isaiaiu 
scribebat  Sanctiis  Pater  libris  diiodevigiiiiis.  Quaiii- 
quam  ex  his  quinium ,  qui  deceni  Vi  itmes  bistoru  a 
explanatione  prosequiiur,  diu  antea  edidii,  quain 
universum  Prophetam  explicare  instiiuisset :  obsecu- 
lus  eiilxe  id  flagiianii  Episcopo  Amaluli,  cnjus  et  nn- 
mini  inscripsit.  Diximus  de  hoc  nos  libro  superius 
Cap.  XXYIIl.  ut  cl  in  Cliroiiologicis  ad  Episiolatn 
LXVUL  notis,  qiiibus  locis  ad  annuin  397  periiiicrc 
illum  ostendimus.  Scdenim  in  universum  Proplieiani 
Commentariuin  non  uno  vidctur  coepisse  aiqHe  absol- 
'  Tisse  auno  :  siqitidem  et  longi  operis  elucubratlo  illa 
erat,  et  aliis  se  fuisse  lunc  curis  distentum,  ei  Noia- 
riorum  laborasse  inopia,  denique  senecta  ct  corporis 
imbecilliiate  pene  confecluin,  in  Prxfaiionibus  libro- 
rum  queritur.  Coeperii  exeunte  408  quod  subindicat 
ipse  loco  dudum  laudato  ex  Prusfatione  libri  undc- 
cimi,  ubi  Stiticonem  Dei  judicio  repente  tublatum  nar- 
rat.  Perfecerit  vero  iiisequenie  409  medium  prxter- 
gresso,  quod  ex  Praefationc  priini  iii  Ezechielcm 
Gommeniarii  coUigimus,  et  mox  clarius  ex  rerum 
contiiicnti  serie  ostendcmus.  Certe  opus  universum 
ante  dcicxcr.it,  quam  nuiitium  de  capu  direptaque 
l)rbe,rerum  olim  domiiia  ab  Alarico,  accepisset. 


lUERONTMI  VITA.  IM 

Loctts  itaque  ille,  qui  ralionibtts  hisee  obslat ,  inltio 
llbri  tertii,  De  hae  Visione  (Seraphim)  mae  emnot  dr- 
dter  triginta,  qitum  essem  CotisUmtinopoU ^  el  ajmdvi* 
rum  eloquentissimttm  Cregorium  Nauanxenum^  tunc 
eiusdem  urbis  Episeopum  Sortctttrum  Scripturenmm 
studiis  erudirer^  scio  me  brevem  dietatse  sMlumque 
Traciatum^  ut  ex}}erimentum  caperem  ingenioR  mer, 
iste,  ini|uam,  locus,  qui  et  nos  altr|uando  moTii, 
commodo  lectore  opus  iiabel.  Gum  enim,  ut  superins 
suo  loco  oslendiinus ,  annus  ageretur  381 ,  qoo  tem- 
pore  S.  Pater  Gonsiantinopoli  fuil  apud  Gregorium 
Nazianxenum,  nequehicrevera  GaUiedram  regias  nr* 
bis  nisi  ab  e]us  aiini  M.1I0  mense.  ad  Julium  tenueril : 
conscqtieiis  essei,  ot  toio  adbuc  biennio  serius,  sive 
in  annum  denique  undecimum,  aiil  decimum  sallein 
snpra  quadriiigeutesimum  Commentarii  hiijus  inifia 
diflerretitiir.  Sed  Ilieronymus  ipsemet  nuniero ,  ul 
vocaiit ,  rotiiiido ,  et  circiter  pncterea  usus  adverbio 
locuin  accuratiori  suppulationi  facit,  ut  etiamsi  tan- 
tum  anni  duodetriginia  inicrci'8!»erini,  sibi  ipse  lamen 
suis4|ue  ratiouibus  satis  coiistet. 


CAPUT  XXXV. 

L  Nuntio  de  capta  Roma^  et  MareeUa  obitu  eonttenm" 
liu,  detpondet  auimum.  11.  Ceeptos  tamen  in  Execln^ 
lem  Commentarios  postea  resumit.  III.  Et  ad  Mar- 
celiinum  retpondent ,  queritur  de  irrupHone  Sarace^ 
tion/m,  a  quibut  vix  salvus  e/fugit.  IV.  Scribit  deinde 
Ld  Principiam  MarceUee  Epitaphium.  V.  Ad  Ansfi- 
cum  quoquCy  et  adCaudentium  Epittolnt.  VI  Com- 
mentariot  in  Execltielem  abtolvit,  VII.  Scribii  ad  Oc" 
meniadem^  et  ad  Uardanum,  VIII.  Quadam  atia 
scripta  ejus  et  gesta, 

Alaricus  ingoiitern  viin  aiiri  a  Roinanis  quum  exe- 
gisset,  IJrbis  liheriatiMu  cuin  iis  pactiis,  inseqiieiiti 
proxime  atiiio  409,  foedus  violavit ,  ct  Romam  pn^e- 
potenti  cuin  exercitn  Rarbaroniin  rcvcrsus,  eain  iiii- 
serum  in  inodiim  die  nieusis  Aiigusti  XXIV.  toioque 
btdiifi  iiisequciili  diripuit ,  forro  aiquc  incendiis  va- 
stavit.  Narraiit  leterriiitain  stragem  Olympiodorus 
apud  Pholium  Cod.  LXXX.  RufTuius  Pnrfatione  Ho- 
miliaruiu  Origenis  in  Niimcros  apud  Valcsium ,  et 
Palladius  in  Lausiaca  cap.  CXVIIl.  Quoriim  nps  se« 
quuti  rationes,  ad  huuc  annum  cum  eruditi>siino 
Chronologorum  Pagio  Urbis  casum  revocaviniiis. 
Caetcra  scimus,  vulgo  obtincre  alioriim  senleniiani , 
qiix  in  aiinum  iiisequentcm  410  trausferl  :  quani 
quidein  et  nos  olim  amplexi  sumus.  Tanlx*  autem  cludi 
proccres  Romani  coniplures  ex  eorum  numero,  qiii 
Rieronymo  juiicti  amiciiiis  erant,  succubuerunt/  Hos 
iiiter  Painmachius,  quem  de  nomine  laudat  S.  Pater : 
et  Marcclla,  cujus  pnslea  ipse,  ut  mox  diccmus,  Epi- 
tapliium  coiididit.  Sed  haruiii  iiuiiliuin  calamitatum 
ubi  accepit,  ita  animo  contternalut  est,  ut  propemo- 
dum  obstupuisse,  de  sc  ipse  lcstclur.  Diu  certe  mul- 
lumque,  puta  solidum  aunum,  et  quod  excurrit,  moe- 
rore  superaius  conlicuit,  et  quem  vixdum  occoeperal 
in  Ezechiclcm  Commcnlarium  excidere  e  manibus 
passus  cst. 


m 


S.  niERONYMI  VITA. 


m 


II.  Id  vero  prxsiAt  ab  Ipsomet  iniclligerc,  quum  ad 
ejus  se  demum  elucubraiioncm  reccpit.  FinHi$^  In- 
qult  Prologo  prinio  in  Ezechiel,  in  Isaiam  decem  et 
oclo  Explanaiiomm  voluminibus ,  ad  Ezecluel ,  quod 
libif  et  tanctm  memorite  matri  twB  Paulas^  o  Virga 
Ckri$ii  Euslockiumf  $a!pe  pollicitus  Bum,  iransire  cupie- 
bam ,  et  exiremam ,  ut  (/ici/iir,  manum  operi  imponeie 
ProphetaU  :  et  ecce  $ubito  mor$  mihi  Pammachii  atque 
Marcella:,  Romanas  urbi$  obtidio,  muUorumque  fratrum 
ac  sororum  dormilio  nuntiaia  e$t.  Atque  ila  consterna^ 
tu$  ob$tupui^  ut  nihil  aliud  diebus  ac  noctibus ,  ni$i  de 
$aluie  omnium  cogitarem  :  meque  in  captivitate  Sanclo^ 
mm  putaretn  e$se  captivum ,  nec  po$$em  prius  ora  re* 
serare,  nisi  aliquid  certius  discerem :  dum  inter  spem  et 
desperaliohem  soUicitus  pendeo^  aUorumque  maU$  me 
crueio,  Poslquam  vero  claris$imum  terrarum  omnium 
lumen  extinetum  e$t ,  imo  Romani  imperii  truncatum 
caput :  et  ut  verius  dicam ,  in  una  (Jrbe  tolus  orbis  in  • 
teriit,  Obmutut,  et  humilintus  sum,  clc.  Verum  quia 
et  tu  indesinenter  hoc  flagitas,  el  magno  vubieri  cicatrix 
paulatim  indudlur :  Scorpiusque(KiMms)  inter  Euce- 
ladum  et  Porphyrionem  Trinacrice  humo  premitur^  et 
hydra  muUorum  capilum  contra  nos  aliquando  sibilare 
ce$$avit :  datumque  tempus ,  quo  non  hasreticorum  re- 
spottdere  insidii$y  sed  Scriplurarnm  exposiiioni  incum- 
bere  debeamu$ ,  aygrediar  Ezechiel  Prophelam ,  cujus 
digicullatem  Hebrceorum  probal  traditio^  elc,  qux  liuc 
referas.  Jam  ilaque  Rufniius  rato  funcius  erat,  qucro 
alt  S.  Pater  Trinacriae  jam  humo  prcmi :  Messan» 
scilicet,  ad  quam  ultimani  Italitc  urbem,  barbaricam 
proceilam  effugiens,  sese  cum  utraque  Melania  atque 
allis  receperat ,  inter  Sicanos ,  utique  giganlibus  En- 
celado  et  Porpbyrioui  ( perpernm  lectum  ante  nos 
Porphyrio)  juxia  fabulas  Poeiarum  montes  stiperim- 
pbsitos.  Mortuus  antcro  bic  esl  ab  illa  cum  Rom£  lum 
Latii,  Sttbinde  et  mngnae  Grxcia:  depopulaiionc  anno 
uiscquenti,  sive  410,  eoquc  ferc  medio,  si  fidem  Mar- 
tyrolngto  illi  adhibemus ,  quod  Bolandiani  socii  sub 
iiomine  Florarii  Sanctomm^  identidein  laudant,  etin 
quo  ejus  memoria  die  xiv.  Junii  consignatur.  Dcni- 
que  uactus  jam  erat  HierQnytnus  lantum  oiil ,  quo 
sibi  quicio  esse  ab  hsreliconim  insidiis  liceret ,  et 
posset  scquo  animo  Scripturarum  cxplunaiioni  In- 
cumbere.  Qoae  omnia  deveuisse  Jnm  illum  ad  anni 
411  exordi^  saiis  manifesto  indicant. 

111.  Qute  subsecnia  est  rerum  suarum,  ac  Yilae  se- 
riemS.  idem  Pater  Epistola  CXl  VI,  quam  liocmetanno 
(post  plures  atias  quse  interciderunt)  ad  MarccUinum 
ct  Anapsychiam  scripsit,  perseculus  est.  Cumque 
narrasset  pluribus ,  Toiuisse  olim  se  volnmen  Eze- 
chietis  explanare,  malis  autem  Ingrueniibus ,  ferc 
despondisse  animum ,  diuque  tacuisse ,  quod  tempus 
esset  lacrymarum ,  addit ,  Hoc  autem  anno  ( ulique 
411)  cum  tres  expUcassem  Ubros^  subitus  impetus  Bar^ 

baromm^ sic^gyptiUmitem^  PaloestintB,  Pncenicis^ 

Syrim  percurrit  ad  in$lar  torrentis  cuncta  secum  rra- 
hens,  ut  mx  manus  eomm  misericortUa  ChrisU  potueri* 
nms  evadere.  Dnos  itaque  Ubros  misi  Sanctce  fiUm  mece 
Fabiolce  (jUDiori  scilicet ,  quae  se  IJrbis  et  patrisc  de- 

5.    HlERONYMI   I. 


vastaiioni  subducens ,  in  Africam  recepcrat)  quomm 
exempla  si  voluerie,  ab  ipsa  poteris  mutuari;  pro  an- 
gustia  quippe  lemporis  aUos  de$cribere  non  potui,  Fa- 
cile  quod  ct  teriium  describcre  non  potucrit,  causx 
fiiit,  quod  confugienlium  ad  se  de  tolo  orbe  frequeii- 
tia  iiicredibili  pressus,  obeundis  erga  omncs  hospila- 
litalis  officiis  distineretur.'  Nimirum  boc  ipsc  in  ejus- 
dcm  Prafalione  libri  causalur,  Quotidie^  inquicris, 
sancta  Belhleem  nobiles  qnondam  utriusque  sexu$  atque 
omnibu$  divitiis  affluentes,  suscipit  mendicantes.  Qui- 
bus  quoniam  opem  ferre  non  po$$umu$  condolemu$ ,  et 
lacrynm  iacrynm  jungimu$  :  occupatique  sancti  opiris  ^ 
sarcina ,  dum  sine  gemilu  confluente$  videre  non  patt' 
fimr,  Explanationem  in  Ezechieif  et  pene  omne  $tudium 
omisimus,  Scripturarumque  cupimus  verba  in  opera  ver~ 
tere^  et  non  dicere  $ancta,  $ed  facere» 

IV.  Interiin  S.  Palcr  scepe  et  muUnm  rogatus  a  Prln- 
cipia  virgine,  utmmnrinm  sanclx  Marccllac  littciis  ' 
commendarct,  ciim  hucusque  moerore  afrcclus  incrc- 
dibili  rcticuisset,  ct  biennium  ab  iliius  obilu  pra!tei'ii$'- ' 
set  $Uentio,  quod  niliil  tunc  sibi  videretur  promcre 
possc  laudibus  cjus  digiium  :  denique  opportuniuatcm 
iiactus ,  Epistolam  ad  earo  dcdit  in  recensioiie  no- 
stra  CXXVif.  qua  dcbitiini  Marceltsc  virtutibus  ofti  - 
cium  una  lucubrationcp^v^o\\\\.,  Atquc  eain  snue  nulll 
secuiidam,  cum  iiobiiissimi  gencris ,  tum  pictalls  ia 
Deum  laude  mulicrem  niagnince  prsedicat^  quod  sc- 
piiino  a  niiptiis  mense  viro  orbnta ,  Ccrcalem  Consu- 
lcm  secundas  ejiis  nuplias  amblenlem  rejeceilt,  ct 
Monachac  Vitam  primn  noMlium  fcminarum  ausa  sit 
Romx  profiteri,  suoqiic  cxemplo  niullas  ad  idcin  in- 
stitutum  pcrtraxcrit.  Tum  illud   pluribus  exornat, 
qiiod  snnclarum  Scripturarum  sludiis  acccnsa,  abs  se 
Uom:c  tunc  agonle  diviiias  Liltcras  diiigentissimc  di* 
diccril,  ulqiie  altiiis  inngcret  meiiti,  sx'pius  nd  nbscii- 
lcniscripscrit,qu;t-slioiies  in  difnciliora  loca  flagitnns, 
Ul  sibi  edissercrel.  Ad  hxc  cjus  nnrrat  raclum  opcra, 
et  intcinerntx»  Rcligionis  nniore,  ul  faciio  Origcnistn- 
rum  ,  qunc  Romx  ccepcral  invalcsccre,  prodila  niqnc 
extiucia  slt.  Dcniquc  et  in  Romnnac  cjusdem  urMs 
dircplione,  suiqiie  cnptivilnte  impcnse  laudal,  i'|uod 
'constanlcm  animura  gesserit ,  ut  ccB$a  fustibus  flngcl- 
li$que  viderelur  non  $eri$is$e  iormenla,  et  inter  cruentos 
g(adio$  invenerit  pietati  locum,  et  post  aUquol  d\e$  sano 
integro  vegetoque  corpusculo  obdormierit  in  Doinino. 

V.  Per  id  quoque  temporis  scripsisse  pntaiidiis  est 
S.  Pater  Epistolas  duas  alins,  nlieram  ad  Ftusticuni 
Monachum,  ad  Gaudcntium  alterain.  Illa  quemadinu- 
dum  oportcat  insiitnerc  vltam  Moiiacho  dignam  ,  per 
p:irtes  docet :  cumque  paiipertniem  cum  primis  nm- 
pleclcndam  moneat,  Coeterum,  ait,  juxta  wiserias  hnjns 
iemporis,  et  ubique  gladios  sofvientrs,  saiii  dives  e$t 
qui  pane  non  indiget.  Non  alrns  aulcm  i;e  quam  modo 
narratas  calamitaies  dcsignare  (conlra  atqiic  alii  aii- 
tumant,  qui  eas  huc  refernnt,  qux  antcquiiiquennifiiii 
conligenmt)  pan!o  superius  prodit,  ubi  Riifllnum  j:iiii 
fato  functnra  significat,  larditati  cjus  sub  Grunnii  no- 
niine  insutums.  Testudineo ,  Inqnil ,  Grunnivius  inc*^ 
dcbat  ad  loqucndum  gradu ,  et  per  intervaiia  ifuceaam , 

iSir.) 


i67  S. 

vtx  pauca  verba  earpibat ,  ut  eum  pulare$  nngulnre , 
non  proloquu  Et  tamen  quam  menta  po»ta ,  librorum 
exposuhtel  $lruem,  addueto  iupercHio,  contracti$que 
naribu$^  ac  fronte  rugala,  duobu$  digituH$  conerepO' 
bat,  cic,  qiiibus  lule  falcaris,  non  alium  voluissc, 
qmm  Rufriiium ,  cumque  non  iia  pridem  vila  dcfun- 
cltim  pcrslringcrc.  Allcra,  qua  infanlubm  bicnnium 
circilcr  natim,  Pacalulam  nominc,  prxccplis,  qua) 
pnstmoduin  lcclura  sit,  ad  Chrisli&iiam  pielalcm  in- 
Mrtuit ,  eadem  temporis  iiidicia  prxfert.  Intcr  alias 
qiias  dcfletsxculi  calamiialcs,  Orbi$,  inquil,  terrarum 

ruU lJrb$  ittcltjta,  et  Romani  imperii  caput  uno 

haueta  e$t  incendio ;  nnUa  e$t  re^o ,  quee  non  exulee 
Romanm  kabeat :  Et  paula  posl :  Bi$  Paeatuta  no$tra 
nata  e$t  letnporihie :  inler  heee  aepundia  primam  ear- 
psfl  cetatem,  ant§  lacrt^ma$  $citura  quam  ri$um.  Ula 
vcro  vix  tcrtium  tunc  annum  iniisse  pmanda  esl :  di- 
eiliir  quippe  interim  intinu  matri$  garrula  uoeebat- 
butire,  ncc  $i  modo  liiierarum  elemenla  eo^ouerei^  ul- 
\rA  aliquid  posse,  quam  $gltaba$  jungere. 

VI.  Reeepit  couiinuo  se  ad  Ezechielem  suum  S.  Pa- 
Ur,  et  lentcsceiite  per  tempus  dolore,  opus  a  quarto 
iid  notium  Bsque  librum  ,  12,  supra  400  anno  ver- 
gcnie  ad  iiacm ,  et  subeeqventis  inilie,  pcrsequutii» 
csl.  Tanli  aulcni  ci  lalior  bic  sielit,  ut  vix  posset  lu- 
<  ralivis  imo  furtivis  iiocliiim  horis  coepto  insistere. 
Fateor^  ait  ( Prcf.  lib.  V//),  me  Expknalionee  m 
Eiechiel  muUo  ante  tempore  promi9i$$e^  el  occupattom 
de  toto  hue  orbe  venienHum  implere  non  po$$e :  dum 
nulla  hora  nuUumque  momentum  ett^  mquo  non  fra" 
trum  occurramue  turbi$ :  in  tantum  ut  aut  claudendum 
$H  nobi$  ofitnm,  aut  Seripturarum,  per  qua$  aperiendte 
$unt  foree^  $tudia  retinquenda.  Itaque  luerativie,  imo 
furtiti$  noctium  korie^  qum  hieme  propinquante^  ton* 
gioree  e$$e  eotpernnt^  heec  ad  lucernutam  quatlaeumque 
$nntt  dietare  eonanmr,  et  at$tuanti$  animi  teedium  inter' 
pretatione  digerere :  et  paulo  post :  Aecedit  ad  hane  di^ 
ctandi  difficuttatem,  quod  eatigaulibue  oeuiie  $enectute; 
ad  noeturnum  tmnen  nequaquam  vatemmn  BcbrtBorum 
wtuttunaretegere^  quee  etiam  ad  Soti$  dieiqme  futgorem, 
Htterarum  nohi$  parvilau  ca^antur,  Sed  el  Grmcorum 
Commeniarioe  fratrum  iantum  voee  eogno$eimu$.  His 
prscpedilus  difricultaiibus ,  et  novis  subinde  injeclis, 
nbi  lantisper  ab  una  respirasset ,  occapationibus  et 
moris,  relicpios  itbros  per  intervalla  dictavit ,  ut  ne- 
dnm  reliquom  quod  erat  hujus  415  anni  in  illa  czpo^ 
sitionc  Iransegerit ,  sed  ei  magnam  insequemis  por- 
lein.  El  vero  sub  illius  linem  iioniim  Jibrum  se  indicat 
adornasse,  abi  HeracUanum  Africs  Comitem ,  homi- 
mm  pr»  Barbaris  ipsis  impiiim,  NUI^ER  dedisse 
poDnas  perfidix  suae  refert.  Hic  sciliect  illo  anno  415, 
qtio  LuctaDi  Y.  Cl.  Collega  in  Consulatu  fuit,  j.im  ul- 
tra  medium  excurrente ,  stte  Anguslo  mense,  Nova* 
rtim,  ul  Prosper  ail,  rit  Afriea  rerum  reu$  honorem  ami- 
^tet  vitam  (In  Chron.),  Ut  proinde  minimum  pulcs 
nuver  illo  adverbio,  temporis  anteacti  spatium  desi- 
gnari,  posiremos  prope  dixerim  dies  ejusdem  anni , 
vt  notet  necesse  est.  Hinc  reliqui  libri  iii  subsequcn- 
tcm  414^  facile  diflrcrendi.  Quod  quidem  de  poslre.ujs 


HIERONYMI  VITA.  I^ 

dttobus,  qui  Yisionem  Templi  edisserunt,  liquido 
consiat.  Qttum  cnim  pervenisset  ad  eam  partem  de- 
lubri ,  in  qua  Sancla  sanctorum ,  et  Thymiamatis  al- 
lare  describiiur,  se  lesiaiiir  Sancius  Interpres  ma- 
luisse  opiis  parumper  intermitlere ,  ut  ad  virgincm 
Dcmetriadem  scriberet,  quod  est ,  ul  ipse  ait ,  De  al^ 
tari  tramiret  ad  attare, 

YII.  Ilanc  itnqiic  Epistolnm  paulo  antequam  fincm 
Commeniario  illo  Imponcrel ,  dedit  ad  eximiam  eam 
virginem ,  Julianx  filbm ,  et  Prob.nc  nepiim ,  qiiam 
spreiis  illustribus  nuptiis,  cum  sc  Chrisio  dedicasset, 
hortalur  ut  in  sancto  proposito  perseveret,  et  quibus 
id  prxstet  onkiis  ac  siodiis ,  docet.  Quod  auicm  an- 
nus  tunc  ageretur  414,  pluribus  ipse  locis  satis  mani- 
fcsto  prodit,  atque  illo  CBm  priinis,  obi  se  ait  ante 
anno$  triginta  cognominem  liuic  librum  ad  Eu$toehiutu 
de  Virf^nitate  $ervanda  cluciibrasse.  Cxtcra  in  cbro- 
nologicis  Notis  salis  abunde  persequuti  somus.  Sed 
et  ad  Dardanum  de  terra  J^omi$$ioni$  Epistolani  in 
Dostra  rccensione  CXXIX ,  hocmet  anno  vergente  ad 
exitum,  scripsil,  Commcntario  in  Ezeehielem  jam,  ut 
videtur,  absoluto.  Dicitiir  enimvcro  Dardanus  jam 
duptici$  Preefecturm  honorem  transegisse,  Pncfecii 
seilicet  PnDtorio  Galiiarom  :  quarum  primam  obicral 
jamanno  409,  alieraro  413  gessil,  ut  cx  Pr^peri 
Tironis  Chronico  liquct ,  qul  ejus  potissimum  opera 
oppressum  iovinnro  lyrannum ,  averso  ab  i|)sius  so- 
cietate  Rege  Abmlfo,  tradit.  Serius  ne  difleralnr,  ve- 
lat  aliiid  S.  Palris  teslimonium  libro  1.  Comroenlario- 
rwn  iii  Jeremiam  :  quem  eerto  certius  insequenti 
proxime  anno  adornavit,  el  cap.  IN.  eam  nuper  ab  se 
editaro  rcfort  (Gothofr.  eod.  Theod.  lib.  XII .  til.  i. 
de  Centurionib,  Legt  171). 

YIII.  Ceeptum  deinde  cst  inter  Ecclcsiasticos  viroo 
de  Animx  origine  dispiitari :  cujiis  ad  llieronymuni 
dispulaiionis  arbilrium  delatum  est.  Paulus  Orosius, 
Oiigenismi  labe  corripi  seosim  llispimtasanimadver- 
tens,  ad  Angiisiinum  in  Africon  trajecil,  euroque 
suscitaius  est  inter  alia  mulia  de  illa  ^puesiione,  ut- 
pole  ab  Adaroanlii  fbnlibtts  derivtta.  Sed  minime  au- 
siis  llipponcnsis  Episcopus  ferre  sentCBliam,  ei  auctor 
fuit,  ut  in  Palaestinaro  smI  Hieronyrouro ,  quasi  petilu- 
rus  oraciiluro ,  navigaret.  Dnas  quoqoe  ei  dedit  in 
eam  rcm  defereiHlas  ad  illum  Epistolas ,  qu»  nunie- 
ros  in  reeensione  nostra  CXXXI.  el  sequ.  obiincnt. 
Ilarum  prima  recenseiis  vurias  de  anim»  origkie 
scntcntias,  pctit  doceri,  quas  potissimum  tenenda  sit, 
et  quomodo  advcrsus  Pdi^iaDOfum  dogroa  ilb  ejus 
defendi  possit,  quam  Epistola  a4MareelIinum  et  Ana- 
psycliiam  insinuaverat ,  singulas  aninais  novas  nas- 
ccnlibus  crcari.  Ahera  eonsvlit  de  loco  ex  Jacubi 
Epistola,  Qw  offenderit  in  «ito,  factu$  e$t  omnium  reu$* 
Advenit  Orosius  circa  vernum  tempus,  ibique  alt- 
Quaudia  eommoratus  est :  aderat  eniiii » ut  mox  di- 
ccmus,  ejusdem  anni  415,  adhuc  mense  Julio,  quo 
Jerosolyinis  conlra  Pelagium  in  aciein  descendit. 
Hieronymoad  Augustiiii  Episiolas  respondendi,  otium 
defuit  tot  undequaque  concertalioiiibus  conira  huire- 
(lcos  occupato  :  id  quod  et  narraium  nos  tmus»  et 


46» 


&  R1ER0NYMI  VlTA. 


m 


lamio  imeqneiui  ad  illam  scribcns  Epislola 
CXXXIV  eaiufiMttr. 

CAPOT  XXXVI. 

I.  Pelagiut  liosrenm  wttm  impntal  m  Palccitinanu 
•  II.  Quem  Uieronynitu  m  JeremUm  scribent ,  per- 
slringit.  III.  Nox  impugnat  dai^  ttd  Ctegipftoutem 
Epistola.  IV.  Et  pra:fationibu8  tficmda  et  tertia  in 
Jerentiam.  V.  Tum  proprio  opere ,  tive  trihut  librit 
Diatogorum.  VI.  tlecipit  teiterumadCommentariot : 
quod  tamen  oput  imperfecium  relinquit,  VII.  Male 
habetur  a  Petagianit ,  qid  in  Monatteritim  ejut  igne 
et  ccdibut  tcetHtmt.  Vlll.  Contolatoriat  ea  de  re 
accipit  ab  tnnocentio  Papa,  IX.  Sedet  mtttat ,  nec 
tamen  demit  hwresi  infettut  ette.  X.  Euttochium 
mofituri,  XI.  S.  ipte  Pater  diem  obil^ 

I»  Jam  66  se  ilaquo  in  Pala»tiiiaro  ex  Africa  inlrtt- 
9erai  Pelagiana  pestis ,  nonnullosqiie  de  ipsius  Jero- 
solymitamn  Eccleslas  primoribus  corripuerat.  Uuic 
baeresi  a  Pelagio,  ejus  auctore ,  nomen  esse ,  nemo 
est  qtii  nescial.  Ipse  quis  fuerit,  paucis  accipe.  Nalus 
est  homili  loco  in  Scolia ,  unde  Scoiorum  puttibut 
praggravatuB  Hieronymo  dicilur  (Pro^  1  el  11  in  Jer.) 
ei  Albinut  canit  tt  corpulentut ,  ab  Aibin  sivc  Albion, 
quo  nomlne  patriam  insiilani  Scoli  appellabanl :  aliia 
Brilannut  coluber^  et  Brito  eognominatut  {Protp.  de 
Aug.  ng>  /.  Ep*  i86).  Seqnutns  Monastic«  Vitas  In- 
Bliiuitim  ,  diu  Romae,  ncc  stne  sanctiiatis  exisiima-> 
tione  aliqua  vixit,  erroris  sni  semina  cl:inculum 
spargens,  sibiqoe  talde  a  publica  liicc  metuens. 
Venil  poslea  in  Africam  semel  atque  iterum ,  ub! 
Caileslium  crroris  sui  discipulum  omninm  facile 
principem  instiluit :  qui  Carthagine  Presbyterii  bo- 
norcm   conaeciitusi  contra   Cbrisii  graii»m    pne 
magistro  soo  classicum  cecinit.  Ipse  in  PaluiStinam 
contendit «  et  Jerosolymae  coromoraius  est ,  ubi  et 
familiaritatem  cum  Hieronymo ,  dum  bene  ei  nolus 
adboc  non  csset,  fertiir  junxisse.   Sanctus  certe 
Patcr  testatus  est  postea,  se  paiienter  adversus  illam 
Jixresim  gessisse,  ne  veterem  Imdere  videretur  necetti' 
tudinem  (Prot,  lY.  inJerem,).  Cscterum  latere  sub 
ejns  verborum  melle,  cordis  venena ,  satis  mature 
animadveriii,  jamque  a  superiore  anno  413 ,  cum 
sexttim  in  Ezechtelem  Gommentarium  ciucubrarct , 
jn  Prologo  questus  est,  reviviteere  Hydras  novelta 
*  plantaria ,  ei  h(greAci$  Dei  percuttit  manu ,  hmretin 
t  iptani  mm  mori ,  iiareditariit  odiorum  fuorum  catutit 
derdietit ,  qui  notlra  mtutantes,  genitricit  antiquce  ve- 
nena  non  deteruni,  Ad  Demetriadem  qiioque  scribens 
(ad  qiiam  ipse  etiam  Pelagius  ,  nobilissimse  virginis 
inslituendae  obtentu,  Epistolam  dederai  bxresis  suae 
veneno  suffusam)  monet ,  ut  tibi  caveat  ab  impia  el 
sceieraia  doclrino (Pelagiana  utique,  quam  prognalam 
suspicabatur  ab  Origeniana)  quWf  inquit,  olim  in 
JEgypla  ei  Orientit  pariibut  vertabatury  ct  nune  ab- 
ecandite^  quati  in  foveit  viperamm  apud  plerosque  ver- 
Wicr,  illarumque  partium  poUuii  puriiatem^  eic. 

II.  Insequenti  anno  Hierunymus  Commenl»rios  in 
Jeremiam  scribere  aggrcssos  cst :  volebai  enini ,  si 


per  luereticos  aemulosque  suos  iicuisset ,  exiremara 
operi  Propbetali  manum  imponere.  Ipsa  autem  hoe 
basresis  in  causa  fuit ,  ut  explere,  quod  in  volis  ha- 
bebat ,  nequaquam  potuerit ,  dum  verba  subtnde  ac 
slylum  in  eam  coactus  convertere,  cceptum  opus 
iniermittit,  ct  scnio  ingniente,  aique  aliis  qnae 
moriem  proxime  anieccdunt  incommodis,  sensiin 
deserit.  Nee  coniinuit  se  tamen  hoc  Ipso  scriptionia 
genere  ab  impiignanda  impia  doclrina ,  cjusqne  au- 
^tore  exagitando,  lametsl  nomiiii  parcerel.  Et  prioris 
quidem  Prologo  libri  indoctum  caiumniatarem  eum 
vocat ,  et  nintia  tiertentcm  Yecordia  :  Grunii ,  inio 
el  Jovinianl  asscdam  tioiidittimum,  qui  aHenit  vocibue 
biatpiiemareif  ei  in  tantum  imperitum,  ut  ne  maledicta 
quidem  iiaberel  propria. 

IIK  lioc  absoluto  libro,  Ctesipbon  nescio  qiih, 
Vrbicutf  vel  Urbiciut^  ut  in  Mss.  nonnnllis  dicilor,  ex 
tanctw  atque  iiiuttrit  damut  conciiiabuio^  quod  vidcHir 
Pelagio  et  suis  opes  ad  susteniandam  vitam  cetilu- 
lisse,  Hieronymom  de  bujos  doctrina ,  quae  plurimos 
jam  movebat ,  consuluit.  Ad  qiiem  statim  llle  Epi- 
siola  CXXXIU.  quae  ad  Tractatns  instar  ordtnata  esf , 
respondit,  nihii  hxreticorura  Tcritns  minns,qufn 
potius  idcirco  animos  sibi  sumens,  quod  illi  teripto^ 
rum  euorum  fulmina  miuitarentur.  Ac  primo  quidem 
hwAtUi»  et  Afutpni9iM»  quo  velotl  gemino  tibicine 
tuperbitnma  itafretit  fulciebatur,  id  est,  immuni- 
tatem  ab  anlini  pertnrbationibiis ,  et  impeccantiam, 
vlpote  diabolic»  superbite  figmenta  refutat,  ostendit* 
que  ex  Philosopliorum  coeoosis  funtibus ,  et  maxime 
Pythagoricorum ,  ^t  iiominem  excsqnant  Deo ,  ad 
Christianse  fidei  exitium  derivari.  Ilinc  Dei  gratiam, 
ciijus  per  singnla  opera  niUmur  et  regamur  auxilio, 
lu  adstruit ,  iit  vcrborum  fallaciis  ,  quibos,  obieniu 
liberi  arbitrii ,  simplieioribus  illudebant ,  reliqimm 
locum  nulloin  faciat.  Tum  illos  ad  respoiidcndum 
lacessil,  ot  libere  loqiiantur  qtiod  creduni,  et  quod 
semcl  scripserint,  negare  Iiaud  possint.  Deniqiie 
Ctesiphontem  rogat,  et  commonct,  ne  per  unum,  aKt 
ut  muitwn  tret  hamuncuiot  eancta  iiia  alque  iiiuttm 
domut  tutcijnal  tonfornm  facet  hcereteon ,  ui  nbi  pr(-> 
mum  virlut^  et  tanctitae  iaudubatur,  ibi  pratumptiotiit 
diaboitcw  et  tordiditrima  iocieiatjt  turpiludo  vertciur  : 
tciantque  qui  hujuteemodi  homiaibiu  opet  tuggerunl , 
hmreticorum  tnullittuiinem  cangregare ,  ef  Chriui  ho$tet 
facere,  ei  enutrire  adrertarios  eiut.  De  anno,  qiio  ha^c 
scripta  sunt,  et  quem  diximus  415,  dobitare  nmi 
sinit  dudum  laudaius  Orosius  Apolngetlci  cap.  iV. 
ubi  de  Jerosolymiuno  conveotu,  quem  eonstat  liocce 
annostib  Julii  mensis  Ancm  celcbratiim,  deqiie  Pe- 
lagii  errore  loquens  ,  quod  homo  suis  viribus  possit 
mandaia  Dei  custodire,  Hoc^  inqiiit,  Beatm  Bierottt^' 
mut  in  Epibioia  tua^  quam  nuper  ad  Ctetipbonlem  edi 
dii,  condemnavit. 

IV.  iieccpit  statiin  se  Sanctus  Paier  ad  Commcn- 
tarios  in  Jeremiam  :  et  secundi  Prologo  libri  se  ait, 
avertere  parumper  awret^  ne  atuUai  judicium  tanguinif 
ei  inierfulorum  animat  depiorei,  qui  opinione  virtutunr 
quolidie  corruunt  in  tuperbiamf  ei  Deo  temtiiet  arbi 


m 

raHtMT.  QuohMtf  subdit,  furori  reipondimust  ut  potui- 
nuiy  tt  u  DominuM  mtam  dederit ,  pUnius  responsuri 
Mimus^  Interiin  ci  tenium  liUrmii  oxcudii  eadem  iti 
Prolugo  coiHiiiestus,  ftoupati  Diabolum ,  quo  nomtne 
rectain  Pclagii  notiit ,  se  optata  quiete  conteutum^ 
Scripturarum  Manctarum  explanationi  inmtere ,  sed  id 
oijere  diebuM  et  noctibuM ,  et  aperte ,  £t  per  iuMtdiaM, 
ueriM  faUa  miscendo ,  itno  universa  mendacia  iubdoto 
weiie  circumlinentem,  ut  qui  audit  terborum  dulcedinem; 
venetHi  peeiorie  non  fornadet,  Et  posi  aiia  id  geiius « 
Latrare  per  Atbimtm  canem  (Pelagium)  grandem  ei 
'  corpulcntum^  e/  ^iif  caietbus  magis  poMUt  Mtevire,  quatn 
dentibuM,  ilabet  eHtm  progenient  Scoticce  gentlM  de  Bri^ 
tannorutn  vicinia ,  quia  juxtn  fabutoM  Poetarum  Mpiri^ 
tuaii  percutiendus  est  clava,  ut  wterno  eum  muo  nwgiMlro 
Plutotie  Miientio  cotiliceMcat.  Verum  hoc  atioM,  etc. 

V.  Goactus  revcra  est  iterum  ,  hoc  absolulo  libro 
ab  explanatione  Prophetnii  m.irium  revjcare,  iit  pro- 
priuro  opus,quod  racluruiu  se  receperal,  in  bxrcticos 
«pgrederetur.  Coniexit  hoc  autcin  forma  dialogorum 
siib  persona  Attici  calliolici ,  et  Creiobuli  bsretici» 
cx  ordiiie  omnein  de  Divina  graiia ,  deqiie  libero  ar- 
bitrio  coiitroversiam  expiicans,  et  verbuin  veibo 
ad  singubis  b;preticorum  sententias  rcponens.  Scd 
«tiqtie  sciiu  disna  tcmporis,  qiio  Id  moliretur,  noiatio 
est.  Extremo  sdlicet  Jiillo  prsesentis  anni ,  adniten- 
tilmsceiltra  bosicm  antiquas  fidei  Prcsbyteris  Jero- 
^olyiniiaiiis,  Joannes  Episeopus,  qui  primas  haeretico 
deferebat ,  tolius  Clcri  synodum  iiidixit.  Eo  vocatus 
esi  etiam  Orosias ,  et  quid  ex  Africa  contra  Pebgia- 
nam  doctrinam  advexisset ,  jdssus  exponere.  Tuin 
Pclagius  qiioque  inirodactiis  est,  qui  judice  usus 
suarum  partium  studioso ,  deqne  sua  fjciioiie  inter- 
pretibus,  qui  Orosii  Latine  dicta  in  Grxcuro  relun- 
derent,  judicium  Synodi  declinavit ,  quin  eiiam  hx« 
reseos  invidi^mi  in  accusantem  convertit.  Nempe 
Oroslum  aliquot  posl  dies  Joanncs  blaspheml»  arguii, 
quam  ilie  criminationero  edita  mox  Apologia  abs  se 
coactus  esi  amoverc.  Eo  autero  Operc  laudatis  intcr* 
dum  adserUm  ilieronymi  teslimonio  fidem ,  eum 
ctiam  refert,  tunc  lemporis  conscribendis  contra  bnb- 
reticuro  dogma  libris  Dialogoriim  insudasse,  Hoc, 
in^tikns^  BeatUM  HieronymuM,..  in  libro  ^  quetn  ttuiie 
Mcribit^  collata  m  modum  Diatogi  attereatione ,  coiifu'' 
tat.  Jam  itaque  ad  finem  annus  properabat  quuni 
absbluti  atque  in  lucem'  editi  librt  siint  :  nam 
September  roensis ,  quuro  eam  Apologiahi  Presbyter 
Hispanusscriberetjam  Irahebatur. 

VL  AUquanlo  poslcontulitsetertiumSanctusPater 
adCommentarios  in  Jeremiam,  quos  per  tres  adbuc  Iit 
bros  sWe  ad  sextum  usqoe,  et  ad  Prophet»  caput 
irigesimum  secunduni,  aliis  subinde  occupationibus 
disteutus,  adomavit.  Oblivisci  tamen  contra  bxreticos 
pugnae  non  poterat,  et  insectandi  fidei  bostes  occa- 
fiioiii  aeroper  imminebai.  In  prologo  quarti  libri  Pa- 
iriarchas  Defaridb  ejus  sectie  I^thagorain ,  Z<>nonem , 
OrigenofQ,  Griinnium ,  Evagrttim  Ponticum,  Jovinia- 
numdicil:  s<;riplaquesua  ingerens.Cifi,  inquit,  respon- 
derediutacenotit  dotorem  Mitentio  devorans,crcbra  fra- 


S.  eiEnONYMI  YITA.  |7| 

trumexpostutatione  eomputMUM  sutn^  nee  taihen  liucuMque 
prorupi,  ut  aicclorum  ( Pelagii  cum  prirois,  et  CAlestii) 
nomina  ponerem^  matens  eos  corrigi  quam  infamari^  etc. 
Et  prologo  quinti ,  aitero  ail  apud  Jereiniani  Calatho 
hareticorum  perfidice  amaritudinem  demoiistrari^  nola- 
rique  illos  personis  Anania;,  et  Seraeia;,  et  Sophoni» 
saccrdotis,  qui  in  prophct»  InteriUim  conjurabant. 
Dcnique  ex  scxto  tibro  sub  fiiicm  Scriplumrnnt  ic- 
slimoiiia  congcrit  multa  ,  ad  relundendam  eorum  im- 
pudentiam,  qui  putant,  hominem  omnia  posse  compicre, 
qim  se  facturum  esse  poUidttis  est,  Alius  pr:c(erea  li- 
bros  Conimentarioruni  in  reliquuin  Prophclx'  conlex- 
tura  non  eliicubravit  SanctusPater,  ut  suo  nos  loco,  et 
in  gcnerali  prxTatione  ccrtrs  arguinciitis  probasse  visi 
sumiis.  Aul  certe  sl  duos  aut  tres  postca  adjccii,  qpi- 
bus  opus  complcret  (  non  iiljque  alios  qunluordccim, 
utbactenus  perperam  existimalum  est )  llli  jam  tuiii 
ndviventc  S.  Auctore,  aniequam  in  viilgus  edercntitr, 
in  dircptione  illa  monasterli,  qnam  paulo  postPeb- 
giaiii  sateUiies  perpctrarunt  nos  imus  iiarraturn,  depe- 
rierunt. 

VIL  Farinoris  ejus  longe  nequissimi  historia  iia 
habct.  Pelagius  a  Jerosolymiiano  contentu ,  Joannis, 
ui  dixiiiitis,  opcra,  liber  enm  evasisset,  post  qutnque 
fere  inenses  Diospoiiin,  qu»  urbs  in  Scriploris  Lydda 
appelbitur,  ad  Conciliuro  ,  cui  admodum  qiiatuordc- 
ciin  e  Palxsiina  Episcopi  aderant,  vocatus  est.  Qtne 
sibi  objiclebantur  errorum  Capitul»,  ut  ioquiUir  iniio- 
centius  Papa,  partim  vitaiido  suppressit,  parlim  niulia 
in  se  verba  relorqiieiido  lota  obscuriiaie.  conrudii, 
aliqua  magis  fatsis  argumenlis,  qwim  vcra  ratione,  iit 
ad  tcmpiis  potoral  videri,  purgavil,  negando  alla,  alia 
falsa  iuierprctalioue  vertendo.  Nempe  Itereticas  opi- 
nioucs  laiiiic  scriptas  Groeci  AHiistiles  cuin  bauil  sa:is 
per  se  possent  expendere,  nullusquc  essei  ex  adver- 
60,  qui  urgeret  (  Erotes  enim  et  Lazarus,  qui  in  eain 
rcin  ex  Galliis  venerant  in  PalaBSlinam,  propter  grarem 
uniuA  eorumwgritudinem  [Aug.de  Geet.  Pel.].  Synodo 
uiteresse  mlnime  potueruut)  Judices  denuo fefellit,  de- 
qiie  Diospoliiano  concilio  veiul  absolutos,  suo  lamen 
palaiii  damnato  dogmate  egressus  esl.  Tum  vero  ha> 
rcticiis  triuinphum  agere,  sparsaqne  invnlgus  Epi- 
felola  carnaliM  ventositatis  et  etatiottis  { Idem.ibid.), 
lanqiiam  Gallorum  insulius  fregisset ,  cfl^erH  aique 
iiisolcsccre,  sibique  animos  et  suis  coolra  rectae  fidci 
adseriores  addere.  In  Hieronymum  autem  pracseniem 
iuimicum,  ejusque  saiicios  Monasterii  fraires ,  non 
scripUs,  aut  verbis,  sod  igne  ei  caulibus  saevitunt  esU 
Tuiic  ( vcrba  sunt  Atigiisiini  libro  de  Gestis  Pelagii 
sub  nnein  impie  faciiim  nofi  sinc  exsecraiione  el  la- 
crymis  enarranlis )  a  neMcio  quo  cuneo  perditorum  , 
qui  valde  in  perverMum  perhibentur  Petagio  9ufragari\ 
incredibili  audacia  perpetrata  dieunlur  tantamala,  ut 
Dei  Mervi  et  ancidce  ad  euram  saneti  Hierongmi  perit' 
nentes  sccteratUsima  ccede  afficerentur,  DiaconuM  oecide^ 
retur ,  adificia  monasteriorum  ineendereninr ,  vigque 
ipsum  Hieronymum  ab  hoc  impetu  ,  atque  ineursu  int- 
piotstm  in  Dei  misericordia  turris  munitior  tuereiur. 

VIIL  Tanti  sceleris  iiaiid  inscium  fuisse  ipSuro 
Joaiiiicm  fcpistopum,  qui  Pelagio  favcbai,  pleraquo 


«73 

indicio  erant.  Uieronynius  sane, 
cl  Paula  junior  ,  scriplis  conlinuo  liac  de  ra  litleris 
Romam  ad  Innoceniium  (quarum  Inmen  nulla  xlalem 
lulll )  mnlta  conquerentes  Ponlinct  de  pcrdilorum 
hominum  facinore  impio  atque  immani,  ol  opis  ali- 
qiiid  ferrel  extremum  laborauiibus,  iroplorarimt»  cum 
])lu$  ie  adhue  metuere  dicereni^  quam  conquererentur 
eiu  perpettae*  Nomen  tamen  hominis  cau$amqne  re<i- 
euerunt :  qux  earum  chrisiiana  modcslia  fuil.  Re- 
spondil  sancius  Ponlifex  Iribus  Epialolis,  qu©  inter 
llicronymianas  a  nom.  CXXXV.  per  subsequcntcs 
duos  rcccnsenlur.  Prima  ad  Aurelium,  quae  el  pau- 
cissimis  versibus  conslat ,  hunc  precatur  ul  quam- 
primuro  alleram  Hieroiiymo  reddendam  curei.  Hac 
aulem  S.  Patrem  vcrbis  lenissimis  consolatur ,  et 
bono  esse  animo  jubet ,  quod  pro  veritale  perpessus » 
exspectet  beatitudinem^  laborum  in  Christo  mcrcedem: 
quam  ipse  aliis  conlinuo  prxdicabat.  Tum  ti,  inquit» 
deposuerii  apertam  manifeitamque  in  hominei  aliquoi 
accuiationem  ,  aul  judicei  competenlei  tribuam ,  aut  n 
aliquid  urgentiui  ioUidtiuique  a  nobis  fieri  poteit ,  noa 
retardabo,  Interea  quid  sibi  pro  lempore  faciendum 
duxerii,  ac  porro  fcceril,  declarat.  Teriiam  ad  ipsiim 
dedit  Joannem  episcopum  ,  quem  pro  Sedis  Aposio- 
\u*3B  auctoritate  satis  acriier  reprehendit,  in  eoque 
rcum  agit,  quod  prospiccrc  debuisset ,  ne  scelus  ad- 
milterelur  :  pronui  enim,  ait ,  Sacerdoiii  gravitatem 
condemnat  tanlum  nefai  in  Eccleiia  fuiue  completum. 
Quod  nisi  deinceps  corrigat,  vel  retundu I ,  fore  ut  jui 
Eccteiianicum  de  labefactatiicauiaseum^quinondefen" 
derit^prcestarecompetlat.  Has  Epislolasin  chronologicis 
ad  ens  notis  annoscriplas  fuisse  417  ineonle  ostcndi- 
rous,  post  aliquot  ab  illo  in  Hieronymum  facinore 
perpeirato  menses.  Ex  eo  loco  inonienta  raiiontim 
rcpete.  Innocentius  paulo  post,  sive  duedecima  die 
rocnsis  Marlii  obiit ,  cui  Zosimus  siircessit :  ncc  diu 
post  falo  quoqiie  fimctum  esse  loannem  Jerosoiymi- 
tanumy  quemr  Praylus  excepit,  vetera  monumcnta  per- 
suadent. 

JX.  Sunt  vero  alia  ,  quoi  ejus  scrjem  temporis',.  nt* 
qne  histori.nescriptaSancti  Pairis  continuant.  Epistola 
CXXXVUI  ad  Riparium ,  fuisse  demum  Pelagiana 
dogmata  rejecla  indlcat »  et  pulsum  esse  non  iolum 
ite  urbe^  ied  etiam  de  Pakeitinoi  finibui  Catilinam ,  quo 
nomlne  alium  qunni  Pelagiuni  denoUire  voluisse,  non 
eslTerostmile.  Doletautemplurimum,  qvod  mu//i  con- 
jurationii  iocii  reinanserint^  qui  in  Joppe  remorantur» 
Nobii  autem  ( subdil)  meliui  viswn  est ,  locum  mulare^ 
quam  fidei  veritatem ,  eedificiorumque  et  mamionum 
ammnitatem  amitlere ,  quam  eorum  communione  macu^ 
lart ,  quibui  impreBiemiarum  aut  cedendum  erat ,  aut 
certe  qttotitMe  non  tingna  ,  ied  gtadiii  dimicandum. 
Quanta  qutem  pmn  iimue »  et  quomodo  excetsa  manm 
Chriili  pro  nobii  in  hoslem  iosvierit ,  puto  te  celebri 
nuniio  aamia  cognoviiu»  llero  in  subscquenti  ad  Apro- 
nium,  profligatos  jam  hxrelicos  in  Orientc  nunliat. 
Hie  enim  » inquit,  quiela  iunt  omnia:  et  kcei  venena 
peetorii  non  amiterinty  tamen  et  impielatit  non  audent 
aperire ,  $ed  tunt  ticut  aspides  turdw  et  oblurmitei  au- 


S.  niERONYJill  VITA.  i7l 

itemque  Eustochium  ret  tuat,  Notlraflutem  doniut  tecuKdum  camalet  opet^ 
fwsreticorum  penecutionibui  pemiui  everta ,  Chritto 
propitio  t  ifnriiualibui  divitiii  pAena  iit.  Eadem  plus 
roiiius  reminliat  ^ribens  ad  Augustinam  Episiola 
CXLI.  ct  subse<]uenie  V  qnamm  altei-a  cengaudeas 
ejus  in  Pclagianos  strf^nuikiti,  verae  eidetn  glori» 
venil,  quod  eum  omnet  hwretid  detettantur ;  et  me^ 
inqiiit,  pari  pertequuntur  odio^  «1  quot  gladiit  nequeunt^ 
voto  interfidant,  Aliera  signiflcat,  roultos  adhuc  asse- 
qtii,  ne  fractit  qnidem  cerddbui  inclinantur^  habentei 
affeclum  errorii  prittim  ^  cum  prmdicandi  eamdem  non 
habent  Hbertalem.  Esse  eliam  nonneminero  poientem 
qui  dissimulanter  eis  Xaveat.  Capta^  inquit»  Jerutalem 
tenelur  a  Nabuchodonotor ,  nec  Jeremiw  vuli  audire 
consilia»  etc.  H»c  autem  omnia  cum  reli(|uum  qtiod 
erat  aniii  417  tum  subsequentem,  ant  lotum,  aot  ina* 
ximam  certe  partem  per  historiac  Pelagian»  adjitncta 
siatasqoe  varios,  saiis  manifcslo  desntant. 

X.  InscqtieRsanmis  il9  laborimi  cnmiiliim  et  mise- 
riarum»  jainjam  properanti  ad  vknc  Ihiem  Ilteronymo 
aitnlit.  Eustochium,  qu?c  cjus  instiluli  jam  indc  a 
Deihleemitici  Moiiasterii  conditu*post  Paiilam  maireui 
reliqtia  una  lux  erat,  occubuitv  Virgorei  Chrisiinii:is 
lum  Monastic;e  viix  sanciitsimx  decus  pRCcipimm  : 
cttju^ego  laudes,  totque  edita  pcr  annos  ferme  vigin- 
li  quinqtie  viriutum  exempla  complecti  verbis  hniid 
possim.  Nata  priiicipe  apud  Romanos  ioco,  pntre  To« 
xotio,  de  Jiilia  geiite,  unde  ct  Juiia  appellau  ipsa  ostv 
roatre,  ut  dtxiiniis,.Si  Paiila,  de  Sctpionum  ci  Panlo- 
rum  &iirpc,  iii  lanta  opttlcntissimsc  domus,  at(|uc  tr- 
bis  frequeniia,  pro  nihilo-habuit  biimana  «imnin,  coih 
Iraque  adtiitcnlibus  sunimo  studio  Uymctio  nvo,  cl 
Praeiexata  ejus  uxorc,  castiiatem  Dea  vovji.  SccuU 
dcinde  csl  S.  matrcm  in  Palacslinnm  ,  ct  Ikthlcciiii 
eonslrueto  Virginiim  monastcrio,  sccurn  illa  in  saii- 
cto  prnposito  ,  ad  p^rfeclionis  Eva^gclicac  sutiitna 
contendit.  Matread  supcros  cvocnta  nntc  annos  rcrine 
qiflhdecim  ,  MonaStcrium '  sola  ndnrmistr.ivit,  quod 
virginibus  quinquaginta  constasse,  Palladius  tradil : 
iocidisse  autcm  in  dinicillima  tempora,  qii.x*  supcrius 
narrata  sunt,  monstrant.  Annum,  qiio  vivcre  dcsiiu 
hunc  nimiruro  419  asserunt  cruditiorcs  (  Lant  cnp, 
S6 ) ;  dicm,-  qtio  memoria  cjua  agitur,  M.in3PrologiHm 
Uomanum  consignal  Septembri^  28,  oo  scilica  qul 
proxime  Prxceploris  sui  Hicronymi  memoriam  anttt- 
bcdit.  Hicautem  tanlo  ob  illius  inortem,  rooerorc  af* 
fcctiis  cst,  utanimumfcredesponderil.TcstatnripsCK 
scribens  paulopost^iioctamcn  vericnie  aniio,  Episto^ 
lain  CXLIILad  Alypiumel  Augiislinum,  afflicirs  Jnni. 
rebus  omnibus,  nec  {uisse  sibi  ampliiis  cordi,  siiis  si* 
ve  Ccclesix  hostibus  responilerc.  Quod,  ait,  quwriiis^ 
uirum  rescripserim  contra  libros  Aniani  pseudodiacom 
Ceiedensiij  qui  copiotisiime  pascitur ,  ut  aiienm  bla- 
tphemimverba  frivola  iubministret,  tciatii  me  iptot  U- 
broi  in  tchedulit  mittot  a  Sanclo  fratre  notito  Eutebio 
(Cremonensi)  Presbyiero  iuicepitte,  non  ante  multum 
temporit^  et  exinde,  vel  ingruentibui  morbit,  vei  rforwii-' 
tione  Sanclas  et  venerabilit  filias  vestroi  Eustochii  ita  da^ 
iuisH^  nt  propenwdum  contemnemics  putarem,  clc. 


115 


6,  IIlEnONYMl  YITA. 


m 


XI.  NuUura  ftb  lacEpifitola  exslal  aliud  llieronyml 
scriplum,  geslorum  quoque  ejus  nuHa  deinceps  est 
nienlio.  Facile  snndum  seiiem  actate,  laboribus,  nior- 
bis  confoctum»  trahentemque  magis,  quam  agentem 
vitam ,  bocce  anno  4^0  Deos  ad  ccelesiem  palriamy 
merilamquo  glorioi  coronam  voeavit.  Certe  Augustl- 
nus  eodcm  boc  anno  ad  Optatum  Mileviianum  scrl- 
bcns  Epislolam  in  rccensione  nosira  CXLIV.  quae  non 
lUpridem  delecia,  etvulgata  primum  esi  Vindobono^, 
lesiaturse  nibil  abs  nieronynio  litierarum  accepisse, 
super  qoaBslione  de  origine  animx ,  quam  il|e  si  per 
vliam  licuisset,  explicaturum  receperat.  Iii  Eiicbiridio 
uutem,  quod  iuscqucnti  proxime  anno  quadringen- 
tesimo  primo  scripsisse  dicitur  ( <]f.  2.  »,  i(i  et  q.  1. 
N.  4)  Hieronymi  tanquain  deruncli  jnmdudum  meniiiiit, 
et  lilulo  taitctte  mefttoria  ornat.  Concinit  Prosper,  cui 
lidominbac  temporis  noiatione  dcferri  par  est,  (a- 
inelsi  in  nalali  ejusdem  adsignanda  epoclia,  liaud  sa? 
tis  constare  oum  sibi ,  ostendimus.  Ait  vero  ,  eum 
anno  420  videre  desiisse,  Theodouo  IX.  ef  Qotutan 
lio  III.  Co$t.  el  prldie  quidcm  kaUnda$  Ociobm  : 
quam  Ecclesias  (asti  diom  memoria  ejusdeni  consi- 
giiant.  Nisi  itaque  follimur ,  ab  aiino  circiter  446, 
natalilia  ejus  repelentes  ( quod  nobis  quidem  multis, 
ncc  saoe  hiflrmis  argumeiitis  captie  bujtis  bistoriie  I. 
adprobassevisi  sumus)  qoum  fato  fuiictus  csi  Sanctus 
raier ,  aniium  agebat  statis  quartum  et  septuagesi- 
inum.  Nec  movet  nos  ,  quod  se  ipse  pene  deerepitmn 
[Ep.  CXLII)  alicubi  dicat,  et  senio  confectum,  qu^ 
bomini  annos  sepluaginta  paulum  pnstergresso  iin- 
putanda  non  vide^iiitur :  ut  et  illud  quod  Augusiioum 
vix  octo  post  annos  natum  di^nitate  quidcm  pairem, 

m 


eetate autem  plium  vocet  (Ep.  CXIXIV).  Sunt  cnim 
ista,  ut  dudum  loudato  cap.  I.  ostendimus,  ex  vclcre 
illa  astatis  bnmanae  per  vicennia  computandac  ratioiie 
desumpla,  saepeetiam  corpuscull  infirmitatem  polius 
quam  xiatem  notant.  Sed  ea  quidcin  scquiorum  lem- 
porum  Scriptortbus,  quorum  testimonia  mox  reciia-* 
bimus,  causa  fuit,  cur  Sancti  Patris  Viiam  per  plures 
adhuc  .innos,  et  ad  sejtimumusqiieet  nonagesimum, 
eoqiie  amplius  proferrent.Necdesuntqiii  ceniesimnm 
eum  scribant  pRCteriisse.  Narrant  etiam  iia  eum 
vires  defecisse,  ut  nisi  fune  manibus  apprebcnsa, 
quod  ad  boc  ei  dc  irabe  pendebat ,  surgere  de  lecto 
bnud  pnsset.  Tum  iu  Icvem  iiicidissc.  fcbriculam,  qiiae 
llliim,  ]»m  in  carne  prxmortuum  dissolvil.  Adruisse 
jiixta  cum  monacbos  ,  et  Christo  dicaLis  Virgiiies* 
atqtie  alios  undiqiie  de  sanctis  Locis,  quos  ipse  a'arii , 
YuUu  et  la:to  coiispiciebat :  alia(|ue  his  siniila,  qiisD 
ut  probabilitate  non  carciit,  niillo  lamen  certo  Aucia- 
rc  adscruiitur.  Prxlerco  pseudoEusebii  ad  Damasmn 
Portucnsem  fabulas,  quarum  raiionem  niillam  baberi 
velim.  Scpullus  inDcthleem  est,  uhi  maximam  viMe 
partom  egit  :  indc  Romam  postea  (ranslalus,  super 
Exquilias  iii  templo  S.  Marix  Majoris  summa  cum 
veneratione  populi  frequcntis  colitur,  et  Maximi  inier 
Ecclesix  Doctnres  tiliilo  doiiaius  est. 

Ilxc  sunt,  RIVERA  Cardinalis  Eminentissime,  quaa 
de  Ilieronymi  Viia  liltcris  consignaada  babui,  Tuoqiie 
volul  amplissimo  Nomini  inscriberc,  ul  palam  omiii- 
bus  &it,  me  Tuo  prxsidio,  Tuisque  adborlationihua 
arceptiim  refcrre,  si  quod  res  erat,  in  ejus  :^dornnnda 
Operum  ediiionc  sum  assequutus. 


mapiT  («)  viTA 

(6) 


SAT^CTI '  HIERONYIWI, 


PRESBTTERI. 


-O^- 


liieronymiis  (e)  noster  m  op|ddo  Stridonis,  quod  a 
Gothis  nune  eversum,  Dalmatiae  quondam  Pannoniae-> 
qoeconfinium  fuit,  patre  Eusehio  natus  cs(.  Vesien^ 

(a)  Geunadio  lHassiliensi  adscripsit,  qui  primus  l\ano  yu 
tam  ex  aaUquis  Mss.  iu  lucem  protultt,  Cl.  Mabillouius, 
quem  etnonuuUi  ex  eruiliuirum  cltoro  sequuti  sunt.  Atque 
ifise  eliam  11  arlianxus ,  bomo  recensione,  neduin  lecUone 
Hieronymtanorum  operum  subactus,  qui  verosimile  id  sihi 
videri  iirofessus  est,  lum  propter  siyli  ralionera,  cum  pro- 
iiter  siienlium  in  causa  Rutlini  Aquileiensis,  cuiOcnnadius 
impense  iavelKit.  Veruin  aliler,  cum  res  ipsa,  (um  oiioris 
coutextus  otnnis  persuadet.  GennadiuSj  qui  Ruffino  adver- 
sus  Hieronymiim  tanlopere  favet,  ut  iu  Caulogo  bunc  ob- 
trectatorein ,  et  (jeinulaliotm  sttidto  incitatum  dicat,  iiliiin 
vcro,  non  mininuni  partern  Doctorinn  Ecclesia:,  ininime 
owuium  crcdi  potest,  c]ns  voluisse  aliciuando  gesta  laudi- 
bus  cxomare,  cujus  uoinioi  et  virialibus  forme  iniquior 
fuit.  Nibil  deinde  eorum  haec  Vita  ooniinet,  quse  verua 
Geunadius  referrn  potuisset,  imo  et  debuissct :  satis  caim 
babuit  quisciuis  ejus  Auclor  fuit,  Hieronymunidescri|)sisse, 
pee  fere  quidquam  habet,  quod  non  in  sua  ex  illo  iranslu- 
Itirit.  De  suu  auletn  quae  adiexuit  fulsa  pleraque  omuia 
luot,  et  fabulas  se(i*jiorum  (emporum  redolenl.  Denique 
fWC  paulo  Incomplior  Oeouadiano  siylns,  loiaque  scripfio- 


Chrisli  puer  Homae  suscepil » Ibiquo  litteris  Cirxciii 
ac  Latinis  a  primaevo  eruditos  est.  In  arte  quideia 

nis  fasies  Scriptorem  octavl  aut  nonl  saeculi  potios  quan^ 
quiDti  refert. 

((r]iHunc  nos  lU^ellum  cum  aatlquis  satisque  emendalis 
tribus  Mss.  codicibua  comparavimus,  ad  eorumque  fMlein 
exegimus.  Primus  Vatitanus  nuniero  |)raenolalur  641.  duo 
alit  ex  cadem  quidem  Bibiiotheca  sunt,  sed  ex  his,  qui 
o[im  Reginae  Suecoruni  fiiere,  quousque  adeo  de  ilUus  no« 
niine  appellamus.  AUer  numero  488,  aller  5i3.  deuoian- 
tur.  Denique  et  Varianies  Lectiones,  quas  seorsum  edidit 
Mariianxus ,  et  ad  h^iusmet  Viiae  calcem  amandavit,  in 
consilium  adhibuiuius,  hucque  transiuiimus.  Excer[Hae  au« 
tem  illae  suni  ex  quinque  oodicii)us  Manu$criptis,  iisque, 
ul  vocat  iUe,  vetuslissiiuis,  uuo  Gorbeiejisi,  aitero  Narboc 
nensis  Ecclesiae,  tertio  Monasterii  Silvae  Majoris  prope 
Burdegalam,  quarto  Luxovienai,  quinto  Sancli  Gailensl. 
Heic  lirimis  stalim  verbis,  Regina;  alter  Beati  habet  pro 
sancti  :  Vaticanus  post  presbyteri  addit  et  confessoris, 
Tres  ex  his  quos  Marlianaeus  laudat,  Presbyteri  Orthodoxi^ 
Lougius  abludii  Narl)onensis,  qui  aliaro  prsefert  ioscriplio- 
iiera,  m  mtali  s.  nieromjm  presbyteri. 

{c)  Vatictinus  cum  Buniegalensi  codice  )  ro  noster,  Pr&* 
sbyter  les^i :  lum  ilio  cu  u  duobiis  Rcginx»  a  cotltis  cver&um 
abJKiuc  wmc  vociila. 


ill 


S.  IIIEROiNYMI  YITA. 


«78 


GramniiKica  Donaiiim  liabuil  prxcepiorem,  iti  Rhcto- 
rica  aulem  Yiclorinum  oraiorem.  Poslquain  vcro  (a) 
oinuem  mundanorum  siudiorum  lilieraluram  adepius 
esi,  probatissimorur^quoqucMonachorum  liabiUim  (k) 
faclumque  imitatus  est.  Cupidilatem  siquidem  anim® 
jiigi  sinceritale  calcatis  Toluptatemque  corporis  pe- 
rcnnifrangcns  jejunio,  plerosque(c)  virorum  bononim 
et  religiosorum  meliores  fore  suo  docuil  institulo. 

QtiodaiB  igiiur  tempore ,  dum  ex  more  idcm  Hie- 
ronymusdivinaadlegendum  pandil  (tf)  volumina,  oi 
morialcm  bibliothecffi  suae  auctorem  Tullium  recorda- 
tur.  Hox  coelilus ,  nc  tales  quandoqne  rcvolverel 
libros,  saiutifero  castigatiis  est  vcrbere.  Itaenim  ipso 
de  se  ad  Eustochium  virgincm  scribens  asserit :  Cum 
ante  annott  plurimoi  domo^  parentibus,  $orore ,  cogna^ 
I»,  et  (quod  his  digkilius  eU)  (e)  eonsaetudtne  lauiioris 
dbi  propter  coeiorum  me  regna  castramnif  et  Jerosoly- 
mam  miUtatunu  pergerem ,  bibliotheca^  quam  Ronm 
eum  summo  ttudio  ac  lubore  confeceram ,  carere  non 
poteram.  Ita  (f)  niiser  ego  lecturusTullium  jejunabam : 
pou  noclimn  crcbras  vigiliatt  posi  lacrgmas,  quas  mihi 
preeteritarum  recordatio  peccatorum  ex  imis  visceribus 
eruebat  (P/aHfus),   Plato  snmebatur  in  manibus.  Si 
quando  %n  memetipsum  reversus  ,  Prophetas  legere  coB" 
pissem^  sernio  horrcbal  incullus ;  et  quia  lumen  cwcis 
ocutis  Kon  videbam,  non  oculorum  cutpam  putabam , 
sed  sqHs.  Dum  me  ( al,  ita )  itaque  anliiiuus  serpensillu' 
deret^  in  media  [erme  Quadragesima  meduliis  infusa 
febria  corpus  meum  invasit  exhaustum;  et  sine  ulla 
reqme  (quod  dictu  quoque  incredibile  stt )  sic  iufelicia 
membra  depasta  sunt,  ut  ossibus  vix  (g)  limrerent.  Inte- 
rim  parabantur  exequiw^  ei  vitatis  animi  calor ,  toto 
frigescenle  jam  corpore ,  in  solo  tantum  tepente  pectu- 
uuto  patpitabat.  Cum  subito  raptusJn  spiritu  ad  tribu- 
nai  judicis  pertrahor^  ubi  tantum  luminis^  et  tantum 
erat  ex  circumtantium  claritaie  fulgoris^  ut  projectus 
in  terram,  sursum  aspicere  non  auderem.  Interrogatus 
conditionem^  Christiannm  me  esse  respondi.  Et  ille  qui 
pra!sidebat:  Menliris^  ait,  Ciceronianus  es^  (h)  non  Chri^ 
stianus.  Ubi  thesaurus  tuus,  ibi  el  cor  tuum  est.   lllico 
obmuluiy  el  inter  veibera  (  nam  cwdi  me  jusserat )  con" 
scientite  igne  magis  torquebar,  illum  mecum  versiculum 
reputans  :  In  inrerno  aulem  quis  confilcbilur  libi  1 
Clamare  tamen  ccepi^  el  ejulans  dicere  :  Miserere  mei^ 
Domine,  miserere  mei.  llcec  vox  inier/lagella  resonabat. 
Tandem  ad  prwsidentis  genua  provoluti  (i)  qui  asmle- 


(njlidcmpari  consensu  Omne  rutmi/aTiarum  siudium  titte^ 
ra  {i/R.  UuusNarboiiensis  «OmnemmunUanorumsliidiorurn 
ItUeraturara.  Corbeiensis.  Omaem  periliam  miiDdanarum 
siudiis  lilterarum, «  elc. 

I^)  UaiKi  eqtiidem  puio,  facti  vocabulo  ad  mores  ini^tiui- 
lauue  MoDadiorum  denolunda  usus  Gennadius  ruisset. 

[c]  Hss.  nostri  onines  pterosqve  bonortnn  retigiosorum, 
absque tntermcdiis  wronun^  aique el  coiula. 

[a)  Unus  Valicauus  ucnmiiu  :  quod  non  improbarim. 
liox  alter  Reginae,  cum  quandoque  iates  rewtverety  clc. 

1«)  Karbonensis,  satietaie  luuttoris  cibi :  lum  aller  Ue- 
ginae,  mcom  mifn  imuv  elc. 

\f\  llterque  Regina*,  Jtaque  miser  ego. 

\g\  Regiux  aller^  ossibus  lix  hwrtrem. 

(/i)  lAem^  cicerofwmus  estu :  iiim  aller,  i  bi  enin  ihe.au- 
rus.  DelndeNarbonensis  inter  verbera  qriimccedi  nie  m- 
seral :  denlque  Yalicanus  conscietilia}  nuiqii  vpte,  elc. 

[t]  Codiccs  nostri  omues,  qui  udslitcrant. 


bani  precabantur ,  ui  veniam  tribuerei  adolescentia^  ei 
errori  locum  pcenitentiee  commodaret,  exacturus  deinde 
cruciatum^  si  getitilium  iitterarum  aiiquando  legissem  : 
Ego  qui  tanto  consirtctus  articulo  vellem  etiam  majora 
promitiere  (j),  dejerare  c€epi\  ei  nomen  ejus  obtestans 
dicere :  Domine ,  «i  HR^uam  habuero  codices  saculareSf 
n  iegero,  te  negavi.  In  liwc  sacramenti  verba  dimissus 
revertor  ad  superos ;  mirantibus  cunciis,  oculos  aperio 
tantolacrymarum  imbre  perfusos^  ut  etiam  incredulis  /f- 
dem  facerem  exdolore.  Nec  vero  sopor  ille  inanis  luit(i), 
ut  vana  somnia,  qtdbus  scepe  deludimur.  Teste  est  tri' 
bunal  ante  quod  jacui^  judicium  teste  quod  timui;  ita 
mihi  nunquam  contingai  talem  incidere  qua^tionem. 
Livienies  ( sup.  faieor )  me  habuisse  scaputas  ,  plaga$ 
sensisse  per  somnium ;  ei  ianio  delmc  studio  di" 
tina  legisse^  quanto  mortalia  antea  non  legeranu 

Intcrea  Hieronymus  Romanx  Ecciesiae  Presbyier, 
os  Damasi  Sacerdotis ,  sacrx  Bibliotliccae  scrutator, 
divinorum  disserior  voluminum ,  duro  per  trieniiiuui 
continuum  carus  acceptus(|ue  popiilaribus  vciiera- 
tur»  (I)  omniumque  judicio  dignus  esse  summo  sacei*- 
dutio  deccrnitur,  quidam  ex  Clericorum  Monaclio- 
rurn  ordinibus  pro  pctulaiitia  proque  ingluvie  discur* 
saiites.ad  eiruganduin  Urbe  Ilieronymum,  (m)  qut  ulro- 
rumque  eorum  vitia  scribcns  doprebeuderat,  insidias 
paravcrunt.  Verum  eiiim  vero  liunc  ego  fclicem  dixe<« 
rim,  bujus  fugx  evenium  cori  igcntis,  Cbrisii  judieio 
dispensalum,  quem  pravoruin  bominura  persecutio- 
nibus  (n)  paratum  fore  existimo  :  scilicci  ul  Romaiia 
Ecclesia,  Peiri  instiluta  regimine,  oiDiiiumque  veie- 
ris  Testamenti  librorum  edocta  veritatc,  Cbri^to  Deo 
volente,  et  Ilieronymi  speciali  studio  desudante,  He- 
braicam  (|uoque  babcat  veritatem;  el  Graecorum  quo- 
rumdam   levitas ,  quae  sibi  Romanos  a  se  omDcs 
Scripturas  divinitus  inspiratas  aceepisse  plaudebal , 
eos  habcre  quod  non  babct,  rccognoscat.  Igitur  liie* 
ronymus  Roma  egressus,  ad  orienlem  tcDdei^,  pr<w 
fectus  est  ad  Gregorium  Nozianzenum  Constiintino- 
poIitan:fi  urbis  Episcopum ;  ubi  iu  proliccre  studuit, 
(o)  ut  mira  scientia  donarelur.  Qui  ut  sanctarum  S«ri- 
pturarum  siudiis  pleno  crudirelur,  supplei  docilistiue 
discipulus  hunc  adiit  prxceptorem,  eumqiie  Constau- 
iinopolitaua  urbe  ol.servabal.  Hoc  discipulaiu  Hierony- 

U\  \i^^^as\mei^DeumiuTQrecaspi.}lLoTi  inVatieano  rel 
si  tegero.  Deniquc  in  Biu-degulensi  inier  hvsc  sacranieuii 
jsertfa  dimissus  revertor  a  superisy  etc. 

(A)  Narbonensis  et  Burdegal.  ^ut  vana  smmtia.  Tum  uous 
Corbcien.  Tcftis  esl  tribunal.  Judicium  testis,  q^tod  tinmi. 
Paulo  post  iilerique  omnes  Mss.  liventes  babeot,  luuis  Ue- 
gix /tt?/das.  Ideiu  posi  Mtmnium  »rectius  quam  per  som- 
nitmf  In  fiiie  legiy  \)to  leqisse. 

[l)  Absunt  a  Regi.i»  uliero  Ms.:  Dumper  trienmmn  cou" 
tinuum ;  tuin  a  Vaticano  islsc,  omii  umque  judicio  difjnns 
essc  sunmiQ  sacerdotio  decertnLitr. 

(m)  Vatic.  c  uU'umqnc  corum  scribcns  vitium  deprelien- 
derat.  t  Scquiinr  unua  Regina^  «utrani  cnim  virum  huuc» 
BurdegaL  c  Vere  eniin  virum  Imnc, »  eic. 

(n)  QuiUam  liltri  pticaUtm  pro  paraUm  liabent.  Tuni 
Valic.  verba  edocta  vjritale  prxteril,  moxque  cum  ulrociuo 
Reginxaddit,  «  Hieroflymo  spiriuUi  studio.  »  Con''er  lo- 
lam  prericopen  siilis  heic  impedita)ii  Ubrarioi*umciilpa,cuni 
oa,  quae  iu  subsequeuti  Vila  habetur  oolum.  253.  [xisl  me- 
diuni. 

(o)  Mss.  nostri  omoes  t  studuit,  ul  sancUram  Scriptura- 
rmn  studiis  erudirelur,  V  praetermissis  qii«  inter(K>imutiir. 
Ljius  Burilegalc.nsis  «  sluduil,  el  |  rofecil,  ut  uma  sciealia 
Jonarclur  :  qui  ul  buuciaiuiii, »  elr. 


Aid 


S.  UltUON^Ml  YITA. 


m 


nius  pcracto,  in  Syriam  pcrrexit :  cl  dum  in  posses- 
sione  Era^rii  prcsbyicri  morarelur,  Malcbum  Mona- 
chum  et  aliqiiando  caplivura  reperit,  pcrcuncialus* 
que  eum,  omnenrejus  cnpiivitalis  accepil  bisloriam , 
quam  poslca  edidil  scriplam  et  Romanis  fidetibus 
misit ,  bxc  in  ejus  bisiorix  prologo  interserens. 
Scribere^  inquil,  dispo$uif  a  tamen  Deus  vilam  dederit^ 
el  $i  vituperalores  mei  saltem  fugientem  nie  et  clausum 
persequi  desferini,  (a)  Ad  deserta  deinde  loca,  ad  quac 
'  olim  ad  agendain  inibi  pocnilenliam  properare  cupie- 
rat ,  i(a  I:ctus  accinclusquc  accessit ,  ut  volasse  eum 
magls  quiSim  remeasse  credercs.  Quomodo  vero  per 

•  qirndricnnium  continuumChristi  polius  auxilio  poeni- 
"  uicrit ,  idem  Hicronyinus  qux  sponte  (a).  pertulil) 
"  pcrtiilerit ,  ipsius  Del  adruisse  gratiam  verbis  hiijus- 

modi  indicavit.  Qnoties  in  erenio  comtitutug ,  et  iUa 
vasta  soliludine ,  qu^s-  exusta  solis  ardoribus  horridum 
'  Monachis  prcestat  habitaculumf  putavi  me,  inquit,  Ro- 
'  manis  interesse  deliciis,  Sedebam  solus  quia  amarilu- 
dine  (b)  repletus  eram.  Uorrebant  sacco  membra  defor- 
mia;  squalida  cuHs  situm  jEthiopica  carnis  adduxernL 
Qttotidie  (acrym^e,  quotidie  gemitus;  et  n  aliqmndo 
repugnantem  sonmus  imminens  oppressisset,  nuda  humo 
vix  ossa  /uerentia  eoUidebam.  De  cibis  vero  et  potu 

•  taceo,  cum  eiiam  languentes  ibi  aqua  frigida  utantur,  et 
coctum  aliqnid  aecepisse ,  luxuritB  sit,  Jlle  igitur  ego, 
qui  ob  metum  gehennce  tali  me  carcere  ipse  damniive' 

•  rofii,  scorpiohum  tantum  socius  et  ferarnm,  scepe  choris 
intereram  pueliarum,  Pallebant  ora  jejuniis ,  et  metis 

» (f)  desideriis  mstuabal  :infrigido  corpore,  et  anle  homi- 
nem  suum  jam  came  pramiortua,  sola  libidinim  iucen- 

•  dia  pnUtttabant,  Itaque  omni  auxilio  destitutus ,  ad 
'  Jesujaeebam  pedes,  rigabam  lacrymis,  crine  tergebam^ 

et  repngnanlem  carnem  hebdomadnrum  inedia  subige- 

•  bam.'Non  erubesco  infelicitatis  mem,  quin  potius  plango 
,  non  eise  quod  fuerim,  Memini  me  clamantem  diem 
-  crtbro  junxisse  cum  nocte,  nec  prius  a  pectoris  cessasse 
-9erberibm,  quam  a  Domino  rediret  (d)  imperanle  tran- 

qniilitas.  Ipsam  quoque  cellulam  meani  qua^i  cogita- 
.  iionum  conseiam  pertimescebam :  et  mihi  iratns  et  rigi- 
aus  solus  deserta  penetrabam.  Sicubi  concava  vaUium, 
aspera  monrftim,  rupium  prmrupta  cernebam,  ibi  me  in 
oralione  miserrimas  camis  ergastuto  locabam;  et  (ut 
mUn  lestis  est  Donunus)  post  multas  tacrymas ,  post 
cfxlo  oculos  inhmrentes ,  nonnunquam  videbar  mihi  iw- 
teresse  agtninibus  Angctorum;  et  talus  gaudensque  canr 
tabam  ;  Posl  te  in  odorcm  ongiientorum  tuonim  ciur- 
rimus. 
Quadriennio  itaque  dedicaiae  poeniienti;v  (al.  exactm) 

(fl)  Addit  idem  Burdegalensis,  «  ab  Adveota  Salvaioiis 
ustiuo  ad  iiosiJ-ain  aiaiem,»  quae  io  laudata  heicPraefaiioiio 
verba  consequunlur.  Mox  inde  pro  deinde  legii.  Valicanus 
iiaulo  posl  cupiens  pro  cupierat,  et  cum  iribus  aliis  anud 
Martiauaeum  measse  pro  remeasse. 

[b]  Unus  Burdepalenslsp/enw  pro  reptetus,  tum  scalida 
pro  squattda.  Sequiiur  VaUcanus  etsi  quatidoi.ro  atiquando : 
«i  paulo  post  tanguentes  aqua,  praeterrtiissa  tbi  vocula. 

(c)  Idem  «  meos  desideriis  a^uabat  ia  frigido  corpore. 
Et  aute  liomiaem  sutimt  etc.  Mox  Heginae  ulerqne  twcCTt- 
dm  buUiebant :  pleriqoe  autem  omnes  subHctebam  pro 
suoigfbam.  * 

(a)  Cum  Vaticano  Burdegalcnsis  inerepante  i»ro  impc- 


exacto,  ad  Bctliloem  oppidum  Ilieronymas  remeavit, 
ul)t  prudens  animal  ad  prxsepe  Domini  sefie  obtutit 
pcrinansurum.  Bibliothecam  suam  quam  sibi  summb 
siudio  ipse  condiderai,  clausam,  omniumqne  libronmi 
oraiinncs,  quas  pene  inemoriter  reiinebal,  iterum 
relegens,  diem  jejunans  ducebat  ad  vesperam.  Phires 
ad  eum  Religiosorum ,  quibos  vit;»  ejus  fama  com- 
perta  erat,  proiinus  confluxerunt :  boiiumque  Docte- 
rein  parvo  adliuc  sub  («)  tugurio  bont  observavere  di- 
scipuli.  Ncc  multum  post  ccllulam  sibi  ob  discipn- 
loru^  copiam,  el  propler  frec|ueniiam  advenlaniium 
ad  Bethleemiiicam  portain,  qusc  ad  Occidentem  con- 
spicit,  el  egredieniibus  ad  Scptentrionem  videtuf, 
parvuluin  hnbitationis  locellum  construxit. 

Inlcrim  Hieronymus  duin  eximiorum  Cremilarum, 
Monachoruinqiie  humilia  subterraneaqiie  peragrans 
liabiiacula  contemplatur ,  vitasque  eorum  supplioi 
voce  scisciuns,  scribeiisquo  vcriUlem  exponit,  mul- 
t.ique  alia  libellis  suis,  epistolisqne  suo  in  Monaste- 
rio  conficiens  edisserit;  bcatus  Damasus  Roman»  (0 
urbis  Ecclesix  eloquentissinius  Ponlifex,  ul  ad  su;ira 
idem  Romanx  urbis  Ecclesiam,  ad  scribenda  mitten- 
d.iqnc  vulumina  ^ssiduo  opere  non  dcsisteret,  liujus- 
modi  verbis  exhorutus  est.  Dilectissimo  filio  Uiero* 
nymo  Damnsus.  Dormitantem  te,  et  tongojam  tempore 
legentem  potius  quam  scribentem,  queestiuncutis  adie 
missis  exciiare  disposui :  non  quo  legere  non  debeas , 
hoc  enim  vetuti  quolidiano  cibaatiluret  pingumit  ora" 
tio;  sed  qtiod  lectionis  frucius  sit  iste,  u  scribas.  Itaque 
quoniam  et  tabeltario  ad  te  ranissOj  nuUas  lejam  ha- 
bere  Epistolus  dixisii^  exceptis  liis  quas  in  eremo  ali- 
quando  dictaveras ,  quasque  tota  avidiiate  legi  atque 
scripsi,  (g)  et  ultro  potticitus  «,  furtivis  noctium  operi- 
bus  atiquas  si  vetitn  posse  dictare  :  tibenter  accipio  ab 
offerente,  quod  j%gare  votueram,  eliatn  st  ncgasse^* 
Neque  enim  uttam  pulo  (Ugniorem  disputaiioms  nostne 
confabutaiionetn  fore ,  quain  ut  de  Scripturis  itUer  nos 
sermocinemur ,  id  est ,  lU  ego  ittterrogem ,  tu  respon- 
deas,'.qua  vita  nihU  in  Itac  tuce  puto  jucundius,  (/i)  quo 
aniuia:  pabuto  otnnia  tnetta  superantur»  Quam  dulcia , 
inquit  Propheta,  guiiuri  meo  eloquia  tua!  siiper  mel 
ori  mco.  Nam  cum  idcirco ,  ut  aU  proicipuus  Orator^ 
homines  a  bcsiiis  differamus ,  quod  toqui  possutttus  : 
qua  tHude  dignus  esl ,  qui  in  ea  re  cceteros  sttperal,  iu 
qua  homities  bcstiis  antecetluntl  Accingere  igitur  ei 
tnihi  qtUB  subjecta  sutU  edissere^  servatts  utrobique 
tttoderamen^  ut  nec  proposila  sotuliotietn  (i)  desiderenty 
nec  Epistota  brevitaletn.  Fateor  quippe  libi,  quia  Ubros 


{e\  Burdogalensis  stib  trgurioto.  Paiilo  |K)8t  duo  alii  |n>- 
nes  Martiana^um  «  ad  Occidentcin  respicit.  » 

[/*]  RecUus  in  Vaiicano  urbs  reiicelur.  Habetur  deiiide 
negltqetitem  :  tom  ab  remisso  pro  te. 

[(l)  Narbonensis  cum  Burdegaleusi ,  c  £t  oltra  poUicilos 
es,  ut  furtivis  noclium  o|jeribus  ahquas  si  velles,  poest» 
dicUre, «  cic.  Valicanus  teoco  ut  hahci,  ei  si  veiis  poma. 

(//)  [u  Valicano  lyuo  eptdo  Unlum.  Mox  unusBurdiga- 
leiiMs  «  Super  mcl  et  favum  ori  uieo.  Nani  idciroo^ul  ait.n 
Valicunus  c  Nam  si  idcirco,  »  etmox  differimus  pro  dtffC" 
ranvis. 

(t)  Aller  Reginae,  denderenl^nec  sotuta  breriiaiem.  Tnm 
iiniis  Burdegaleiisis  qtda  hpisiotai  esjus  ali^iue  x6  plurimm, 
ManifcsU  mcnda  pr.xtcrmilliiuus. 


m  s 

quos  nulii  de  fiae  LactantH  dideras^  ideo  non  tibenter 
,Ugo ,  qma  plurimas  Epistodg  ejus  usque  ad  mille  ver- 
suum  spatia  tenduntur,  et  raro  denostro  dogmate  dispuy 
tal :  ifuo  /Sl,  tU  el  legenti  fastidium  generet  longitudo ; 
et  si  qua  brevta  sunt^  schotasticis  magis  suni  apia  quam 
iiiMf*  De  metriSf  el  regionum  siCu  ei  Plulosophis  dis- 
putans. 

.  Qiiid  Sibi  Tult  qvod  in  Genesi  SGriplum  e&l :  Omnis 
qui  ocdderit  Cain ,  septem  tfindictas  solvet,  Sed  et  si 
ooinia  fecit  Detis  bona  yalde.  quare  ad  Noe  de  mon- 
dis  el  imoiuudis  animalibos  mandat,  cnni  immunduin 
nibil  bonum  esse  possi^?  Et  in  novo  Testaroento 
posi  visionem  quse  Petro  fuerat  osloosa  diceuii  : 
.4^«f  ( ,  Domine ,  quia  commune  et  immundum  nunqunm 
inlroitnt  t»  os  meum  ^  tox  de  coelo  respondil :  Quod 
Dominus  Deusmundavit  (a),  tunc  commune  ne  dixeris, 

Cur  Deus  ad  Abraham .  loquilur  dicons»  qnod 
qiMrta  progenie  iiiii  Israel  de  ^gypto  esssent  re?er- 
suri  ;  et  postea  Moyses  scripsit :  Quinta  autem  gene' 
ratione  vel  progenie  ejderunl  filii  Israel  de  terra 
yEggpti.  Quod  ulique  nisi  exponalur ,  videtur  esse 
couirariuin.  Cur  Abraham  signaro  Circumcisionts 
suscepit?  Cur  Isaac  justus  ei  Deo  cams,  non  iili  cni 
Toluit,  sed  cui  noluit  deceplus  errore  benedixit? 

Nunc  quibus  ausibus  (b)  quanlisque  laboribus  solos 
omuium  Romanorum  Uicronymus ,  Hebraicaro  lin-» 
guam  liUerasque,  irao  Clialdaicam  Itnguam  didice- 
rii ,  sicut  ipse  perbibuit ,  subnectendum  est :  Dum 
euem ,  inquit ,  juvenis ,  et  solitudims  nte  deserta  valUh- 
reni ,  incentiva  vitior,um ,  ardoremque  (c)  naturtB  ferre 
non  poteram  (at,  qitoi) ;  quem  quum  crebris  jejuniis 
friwgerem,  mens  tamen  cogilationibus .  aistuabat,  Ad 
quem  edomandum,  cuidum  fratri,  qui  ex  Hebreeis  cre* 
diderat^  me  in  discipulum  dedi  :  nt  post  Qtiintiliani 
acumina ,  Ciccronis  /luvium ,  gravitaSemque  Frontoms^ 
el  lenitatem  Plinii ,  olphabetum  discerem ,  slridentia 
anhelutitiaque  verba  medilarer.  Quid  ibi  luboris  (d)  in^ 
«iunpsmm,  ^tiid  sustinuerim  difficultatiSj  quolies  despe- 
raverim ,  quotiesque  cessaverini ,  tesiis  esl  conscientia 
mea,  qui  passus  sum^  quam  eorum  quimecum  duxerunt 
titam,  Et  graiias  Deo ,  quod  de  amaro  semine  iiltera» 
rmn,  duices  fructus  capio,  Porrolibrum  Job  Hebratcis 
qui'lein  litteris,  sed  Ctialdaico  (e)  quidem  sermone 
conscriplum,  cum  Ilieronyinus  verieret  in  Latinum, 
buncqut  subter  adnexus  cst,  babuit  prxcepiorcm : 
Memini  tne ,  inqpil,  ob  intelligentiam  hujus  voluminis^ 
Liddeutn  quemdam  prwceptorem ,  qm  apud  Bebraos 

(a)  Hss.  noslri  omoes  tu  ne  commune  dixeris. 

{b)  Vaiicanus  qitibusve  laboribns :  tuin  juQctisdaohus  diis 
Kegiuae,  Hebrai>:am  lingumn  didicerit,  prsiennissis  uu^e 
inlerserunlur,  titterasque,  imotfiatdaicam  Unguam, 

(c)  Vox  tiaturo!  aVaiicano  uonnuHisciuc  aliis  Mss.  ahe&L 
Tuin  babel  ille,  «  Ad  qiiein  emeQdaudiim,  cuidain  frairi... 
lue  in  disciplinam  dedi. » 

{d)  Corbeieii.si&  snsceperim.  Tum  addit  Vaticsnus  post 
cessaverim^  isihajc,  et  cotucntiQne  discendi  rursum  incoepe' 
rim:  csequitur  tcsiis  est  conscienifa  quid  passu»  sim, 
quem  eoruiu  qui  niecum  duxeruul  vttaui ;  susiinui  scio.  » 
Alii  Mss.  corucieniia  lam  mea,  quam,  etc.  Mox  tibrum  Job 
|)ro  Danielis  ex  altero  Heginae  Ms.  sulisliluimus. 

(e)  Alteram  quidetn  voculam  reclius  Hegin»!  Mss.  reti* 
cem  :  demde,  juncio  Vaiicano,  periius  habebatur  pro  pri- 
m/M  legunl.  l)euique.unus.Bunlegaleusis,  tNoQ  iiOlutsse 
wc  iulcri  rclari,  nisi  luotl  iutcllexcraiu.  » . 


IIIERONYMI  YITA.  m 

primns  habtbatur^  non  purvis  redenusse  nummis.  Si 
ejus  doctrina  uliquid  profecerim,  nescio  :  hoe  unum 
scio,  non  potuisse  me  nisi  quod  antea  intellexeram,  iri^ 
terpretari.  Quo  vero  labore  sudoreque  Cbaldaeam  lin- 
^iiam  didicerit,  idem  Hieronymns  ila  scribens,  atquo 
adflrmans  dicit.  Ego  adolescentulus  post  QuintiUani  et 
Tullii  lectionem  ac  flores  Rhetoricos,  cum  me  in  lipgua 
hujus  pistrinum  reclusissem,  et  multo  sudore  mtUtoqub 
tempore  easpissem  anhetantia  stridentiaque  verba  reso- 
narOy  et  quasi  per  cryptatn  ambulaiu ,  rarum  desuper 
iumen  aspicere^  impegi  novissime  in  Danielem,  ei 
tanio  tadio  affectus  sum^  ut  desperaiione  subita  omnem 
veteretn  iaborem  vottierim  contemnere.  Vertun  adhor" 
lante  (fj  me  vhro  Hebreso,  et  iilud  rtuhi  sua  lingua  ere» 
brius  ingerente,  labor  omnia  vincit  improbtis^  qtii  mihi 
tndebar  sciolus  inter  eos^  ccepi  rursus  discijmius  esse 
Chatdaicus.  Et  ut  verius  fatear,  usque  nt  prwsentem 
diem  nmgis  possum  sermonem  Chaldaicum  tegere  et 
intelHgere ,  quam  sonare.  Cbristi  itaque  graiia  Hiero- 
nymus  fidem  adeptus,  lilterisque  Grxcis  ac  Lalinis 
atque  Hebraicis  docius,  cuncta  Ilebraeorum  voluniina, 
quae  inCanone  (g)  continentur,  ex  veieri  Testaineiito, 
vera  Editlonc  in  linguam  Latinam  vcrtit,  eaquc  oninia 
commeiitatus  est.  Danielem  quoque  Chaldaico  ser- 
mone  loculum  Romano  stylo  descripsit.  Psaltcrium 
videlicet  quod  a  Soffronio  .4»ostttIatus  Hleronymus  ex 
Hebraeo  Canone  Laiina  niodulatione  canendum,  ver- 
bum  ad  verbum  exposnit,  eumque  breviter  dtsse- 
ruil  et  eiichiridionem  appellavit.  Duos  libros  Salo- 
monis  explanavit :  Cantica  vcro  Gnnticorom  ex  Ort- 
genis  interprelatione  :  siciit  et  de  Sprifu  Sancto  (h) 
pidymi  videntis  librum  in  Lalinain  transtulit  lin- 
giiain.  Maiibxi  niiiilominus  Rvangelium  ex  Hebraeo 
fccit  esse  Romnnum;  quodque  compcndiosa  poliiia 
quam  fastidiosa  explanaliono  siudiosis  lectoribos  in« 
lerpremtus  est.  Sexdeciin  quoque  Prophctarum  volu- 
mina  seu  vaiicinia  a  nullo  quandoque  Romanorum 
vel  meminisse  vel  sciibere  incboasse  rcperta,  disse- 
ru.t  quatuor  et  septuaginta  libris  editos  Connncnbitiis 
est.  Plerasque  pnsterca  Pauli  Epistol.is ,  ct  Joannis 
revelatioiiem  disseruit.  Inter  has  ituque  numerosas 
operis  sui  paginns,suis  (at,  universis)  uiiivcrsas  prx- 
falionibus  praenotatis ,  quinque  ei  centum  triginta 
Virorum  Illuslrium  Ecclesiasticos  scriplores  a  pa^- 
sione  Chrisli  usque  ad  quariiim  deeimuin  Tlfeedctoii 
Iinpcraioris  annurn ,  in  ordinem.  digessit ,  omnesque 
qiii  dc  Scripluris  sanctis  memoriap  aliquid  tradide- 
runt ,  breviier  exposuit.  Veruin  et  contra  Celsum , 
Porpbyrium,  et  Julianum  Auguslum ,  rabidos  adver- 


if)  TnBopdegalensi  rirum  vero  adlufrtanie  HebriFO  et  tlto 
milH,  euj.  Tuui  cmpi  rtirsus  disdpulus  fieri  chatda^us; 
iinus  Regina;  t<  disciputus  tacet:  illc  mox  pr»teril  verl» 
et  intettigere,  ,        . 

iq)  Idem  quce  Canonice  continentur  :  et  paulo  post  cum 
Regiu»  aHero  Enchiridion  appettavit.  Ulc  auiem  subse- 
quentla,  Duos  Ubros  satomonis  explanavUf  prorsus  omit- 
tit :  ille  exptoifln«  legit.  ,       .  ^,     «  .•^....- 

(h)  DuoRegiii»  ex  Didyna  vtdentis,  eic.  Mox  Vaticanus 
(um  Burdegalensi  sexdecim  tmnujue  prophetaTum^  «c. 
cumque  aliis  pluribus  dciude  rc;jprla  (A\\  repertwn)  tf»- 
seruil  soius,  qualuor  et  septuagkia .  alii  lamon  duo  verM 
quatuor  cl  prailermiilunl. 


185  S. 

6I1S  GhrUlum  canes»  et  conlni  inscctatores  Ecclesiac, 
vel  eos  qui  putant  Ecclesiam  nuilos  Philosophos  et 
eloquentcs  habuisse  doctores,  roagno  sudavit  ingcnio : 
ut  sciant  quanti  el  quales  viri  eam  fundaverint , 
exsirnzerintyadornaveriiit :  et  desinani  fidemnobtram 
rusticx  simpiiciutis  arguero ,  suamque  potlus  impe* 
riiiam  (a)  recognoscere* 

hihumeris  pnclerea  libris  AposloIorum  Propheta- 
rum  conslructionibus  :  et  posl  pauca ,  nunc  quoque 
niystcrium  iniquilatisoperatur.  Ei  garrit  unusquisque 
quod  senlit  :  ego  solus  sura  qui  cunctorum  gloria 
mordear.  Tanta  denique  lassitudine  fatigalus  cst ,  ut 
etiam  in  stralu  suo  jaccns,  funiculo  trabe  suspensoy 
supinisque  manibus  apprebenso  erigeretur ;  ut  sciii* 
cei  onicium  Monnslerii  prout  polerat  exliiberet,  tran»* 
euutes  in  squalore  corporis ,  vocisque  lenuitate  diee 
pluriroi.  Dehinc  Ilieronymus  librorum  abundantia 
fullus»  dictis  suis  Sancto  (Al.  Spiritu)  Spirilui  dedi- 
catis ,  immobilem  Caiholicx  Ecclesiae  lurrem  contra 
pcrfidorum  jacula,  contra  Helvidiuro,  contraque  Pela* 
gium ,  ct  adversus  Jovinianum  evidentissima  volu- 
inina,  Caiholicaque  correptione  roborata ,  magnoque 
scripia  acuminc  laxavil  :  (b)  juris  quoque  consuUus 
(ingularem  tonantemque  edidit  librum.  Pierasque 
Ercmiiarum  Patruin  vilas  instgnium  veracissimo  elo- 
quio  tezuil  historiae.  De  Mansionibus  quoqne  Israeli- 
lici  populi  scripsit  librum  unuin ;  Namque  de  friigi 
et  luxurioso  filio  eleganier  ezposuit  Evangeiii  hislo- 
riain,  (c)  ila  consolaioriis  disserlionibus  declaravit,  ut 
unicam  fore  arbitreiur.  PlurMi  quippe ,  ait,  qm  nie 


lliERONYMI  VITA.  iSI 

dlcunl  hoc  opu$  in/lainmatum  inPidim  (aeibus  Meribere  ^ 
breviter  reipondeo,  nunquam  me  hareiicit  peperciue; 
led  omni  egieee  etudio ,  ut  ho$t§$  EccteMB ,  mei  quoqne 
ho$ie$  fierent, 

Pergunt  itaque  ad  visiundumt  consolandumqiie 
Hieronymum,  dum  in  labore  esset  (AI.  idem)  identi- 
dem  Gaiholici  seniores.  Ad  Beaium  quoque  Augusti- 
num  Episeopum  secum  quidem  animo  in  Ecclesia 
Caiholica  cooperantem,  corpore  autem  in  Africa 
scribentem ,  sic  in  cxtera  scripsit :  No$lra  hakuimu$ 
tempora^  cueurrimui  quantum  pottidnm  :  nunc  te  cur* 
rente  et  tongo  epatia  tran$miitente^  nobi$  debetur 
otium,  Igitur  liieronymua»  quam  Christo  Deo  ado- 
lescens  voverat»  hanc  perfectaro  eidem  ]am  corpore 
scnei  {d)  obluiit  vium  suam,  castam »  placibilem, 
unicam  in  ereroo  pcBnitentiam  Betbleeniiiicam.  Li- 
bris  prselerea  suis  per  sex  et  quinquaginta  annos  sine 
ullo  otio  apud  (e)  Betbleemiticos^  totum  implevit 
orbem,  spiritali  opere  irreprehensibiliter  consumma- 
tis,  octavo  et  octogesimo  xiatis  suae  anno  in  Domino 
requievit.  Beilileem  eum  alma  tenet ,  iierum  veniuro 
Domino  oiferendum.  Dormivit  autem  Beatus  Hiero- 
nymns  anno  imperii  Theodosii  junioris  12(/).  Omties 
autem  anni  vibe  ejus  sic  colliguntur.  Ordinaius  est 
Bomae  Presbytcr  annorum  viginti  novero ,  (g)  annis 
tribos  vixit  apud  fietbieein ,  io  proposilo  fuoannis 
quinquaginia  et  mensibus  sex.  Oinne  vilx  suae  tem- 
pus  implevil  88  annis  et  mcnsibus  sex.  Dormivit  in 
Domino  pridie  kalenda&Octobris. 


(a)  Y$ii\cumrecognotcat.  PorroMarliansusprselermise* 
rat  subsequentem  pencopen  louni  innumerie  praUerea 
tibris  ^postobrum^  elc, ,  usque  ad  gloria  mordear,  quam 
supplere  iia  QdejubeuUbus  cundis,  qiios  consuiuimus  Ma- 
nuscripiis  oodicitNJs,  nostraruin  esse  parlium  duximus.  C&- 
terum  el  male  babilani  fuisse  a  Ubrariis,  et  claudioare  ali-' 
oubi  sensu,  quein  inslaurare  in  promptu  erat,  si  libuissct, 
ininime  diffitemur.  Cl.  Tillemonlius  nescire  se  ivorsus 
ait,  quid  signiQcet  constructionibus :  quod  nobls  videlur 
nonien  Gramniaiico  intelieciu  acciiii. 

(6)  Duo  e  nostris,  atcpe  alii  (iuiUemMss.habcnt  Adjurie 
quoque  coneuttoe^  ul  scripuim  au  eosLibrum,  qui  numquam 
exsUlil,  dicere  videatur.  Mox  unus  Reginae  Pierumque 
MremUanm^  Patrumque  rtftu,  etc  Bardegalensis  Plerum* 
que  ueremUarum^  Patrum  mta  indgnium  veraci$mu>  eUh 
quio  cmtexuit  historiam, 

(c)  Malini  utlque  rescribi  concUiaUniis^pcoTime  ad  Cole* 
lerii  emendaUouem,  concUifft/oris.  InnuU  aulem  praecipue 


Gommentarios  in  Matlhieum ,  in  quibos  subinde  sreclem 
•foytAw  in  Evangeliis  oonaiur  lollere.  Eiiam  in  Ei.ist^la 
ad  Hedibiam  coociliat  Evangelistarum  loca  de  rcsurre- 
ctione. 

(d)  Burdegalensis  hane  profscto  Heg.  perfecto)Jam  cor^ 
pore  eidem  obtuiit^  «*  sene»  Regins  quoqua  Ms.  allor 
omittit:  lumprocastom,  pladbUem  lamaii  et  pleriqu^ 
alu  omnes  habent  cauiam  placibiiem. 

(e)  Idem,  «apudBeUileem  spiriiuall  opere  irreprehensi- 
bililer  consummatis,  tolum  replevit  orDem.  • 

(/)  Addit  alter  Reginae,  operanU  Domino  nastro  Jesu 
chitsto. 

(g)  Yerba  annis  tribus  vetustior  ReginaB  Ms.  tacet :  moz 
lei&ii  annis  qtdnquaginta  sex  et  mensibus  sex.  Subsequens 
viue  llierooymianoe  summa  variat  in  codicilMis  magis.  Bur- 
dcgalensis  octogitua  septem :  YaUcanus  ocloginta  novetn 
suppuut.  Reiiqua  Dormmt^  eic. ,  in  eodem  VaUcano  aL« 
que  altero  Reginae  non  habentur. 


S.  EUSEBH  mERONYHII  ("^ 

INCOMPARABILIS  ECCLESIiE  CHKISTI  DOCTORIS,  ET  EXIMLE  SANCTITATIS  VIIU 

VITA 

EX  VSIU8  FRiESERTIBf  SYNGRAMIIATIS,   E  SANCTORDM  ITEIt  AUGUSTINIy   BAlf  ASI,   GREGORll  , 
GELASlIy   AUORCtfQUB  AIJQUOT  GOLLEGTA   TRACTATIDUS. 

Beati  Ilieronymi  vltam  diTersis  Auctoribus  editam     cum  iegisscm ,  compcri  eos  inseruisse  quxdaiu  non 


\a)  Exegimos  ad  duosprobsecumprlmis  lols  codiccs 
Ms.  ex  Ambroslana,  qnae  Mediolanl  est,  Btbliotheca,  quo- 
ram  alierF.  iilicra  ct  uum.  18.  altcr  I.  et  55.  pra^Doianiur, 


Inscribilur  autem  ibi  ila ,  c  Incipit  Yiia  S.  Hieronymi , 
coUecta  ex  Tractalibiis  ejus  ac  Sanclorum  Augusiini ,  Da- 
masi^  GregorU,  Gclasii,  et  aliorum  raUHim  Saiiclorum.  » 


185 


8.  IIIERONYMI  VITA. 


180 


magnopere  ad  eju»  pnccoaiam  perlineDlin.  Rursum- 
quc  opportuna  plurima  omisisse ,  ei  ea  maxime  quas 
ab  eodciu  in  fiuis  Traciaiibus  Iradiia,  in  ejus  Feslo 
Jegi  congnia  Yidcbanlur.  liide  ejusdcm  provocalus 
exemplo,  qui  in  divinis  Yoluminibus  ea  qu»  al>  antl- 
quis  Traiislatoribus  (a)  snperflue  ediia  rueranl ,  am- 
puUverit :  qu»  vero  praetcrmissa  tradidii,  suis  rcsti- 
tuit  locis :  tcntavi  et  ego,  licet  ut  meriiis  ita  el  stylo 
longe  impar,  tam  ex  scripiis  praefati  Auctoris,  quam 
€X  sacris  aliorum  Sanctorum  assertionibus  ea 
qux  oongrucre  videbantur,  exccrpere ,  et  qua  conve* 
uicbat  serie  Instruere ,  ul  ex  multis  quasi  unum  cor- 
pus  erOciens ,  laborem  eorum  sublevare  aliquatcnus 
ppssem ,  qui  ea  quae  de  via  et  virtutibus  Sancii  virt 
per  diYersa  digesta  sunt  volumiiia,  habere  sine  l.xdio 
voluissent.  In  quo  si  temeritas  reprelienditur ,  attcn- 
datur  devoiio,  quam  ei  non  immerito  debeo  :  qui  nia- 
irem  meam,  eum  mo  baberet  in  utero,  a  moriis  pa* 
ricttto  liberavit. 

Pncralus  igitur  Doctor  patre  Eusebio  gcnilna  esi; 

fiiciit  ipse  in  Librode  Yiris  Illnslribus  adsiruit,  vlce^ 

simo  sexto  anno  imperii  magni  Canst:)i)liai  in  oppido 

Stridttnis ,  quod  a  Gotbis  evcrsuro,  Dalmaii»  quon- 

dam,  Pannoni;eque  confinium  fuii.  Qui  cum   paren- 

tibus  Cbrisiianis  in  puerilia  Romamcum  Ycnlssel, 

ubi  restem  Cbristi  suscepit ,  viris  iiislgnibus  tradiiur 

iiistruendus.  Nam  in  Grammalica  Donaium  liabuit 

prxceptorcm,  ut  Rhetorica  Viciorinum  (6).  Cum  iiero 

Itberalibus  tam  Grxce  quam  Latiiie  poDeret,  pniba- 

lissimorum  monacborum  habilnin  factumqne  imiiatus 

est.  Qui  et  per  congruos  Ecclesiasiicos  gr.'»dus  ad 

Cardinalatus  digiiiUlem  conscendit.  Nain  factus  aii- 

norum  triginla  novem,  a  Libcrio  sedis  Apostolica) 

Prxsule«  Presbyier  Ecclesi»  Ronian»  liiuli  saitciae 

Annslastae  ordinatur.  Sed  cum  idem  Apostolicus  post 

annus  fere  quaiuor  in  apostalicum  versus,  Ariano 

dogmali  consensisset ,  mnltique  se  ob  memm  perse- 

cutioiiis,  qiiac  a  (c)  Ci»nslantio  exciiabatur,  abscon- 

derent :  isle  jnxta  sermonem  proplieticum,  opposuit 

se  murum  pro  domo  Israel,  ut  staret  in  prelio  in  die 

Domiui.  Nam  licet  afliceretur  injnrits,  terroribus 

pulsaretur   :   nunquam    baereticis    acquievit.    (mo 

secundum  datam  sibi  sapientiam  eloqiiii  sui  sagiitas 

emiitens,  dissipavit  eos  :  etdivinarom  sententiarum 

(ulgura  mulliplicans,  conturbabat  illos.  Eodem  autem 

tempore  prohibebatur  Catbolicis  libere  propriis  rebus 

uti,  dum  eos  ei  Constaniius  Augusiufi,  et  Liberius  Pon* 

ttfex  porsequerentur.  Tunc  qwedatn  mairona  Paula 

nomine,  nobilis  genere,  sed  nobilior  sanclitate,  vi« 

(a)  llss.  uterque  liher  vocem  mtperfltte  reUcet.  Tum  qvcB 
vero  pr^etermissa  re  addiditt  Ten^avi  el  cgo,  etc. ,  absiiue 
suis  restituit  locis. 

(^)  lidem  cum  in  Hberalibm;  tum  ex  his  alter  vctuslior 
live  I.  littera  denotatus,  «  poUeret,  Chrisli  vestcm  iii  prae- 
^u  Urbe  susoi(»iens ,  per  congruos  EcdesiasUcos,  »  elc 
niutto  ad  verum  propius.  lUud  Mcmcltormn  factum  ex 
Psendo  Oennadio  est.  Idem  pau)o  post  annorum  viginti  no^ 
vem  (decennio  integro  minus)  a  Liberio  sedis  ApostoUcc^ 
Prjesule  Presbyter  ordmUiir  :  praelermissis,  quae  sequio- 
rem  adhoc  multo  ^ulaia  rcdolcut,  Ecclesioi  Romance  tituU 
SenetiB  Anastasice. 

[c]  Pro  constando  cnm  heic ,  tum  f.aulo  inferius ,  ubi 
constantm  .ivgustus  scribitur,  praererual  Mss.  noslri  con- 
sftauiftton,  4 


dens  beatdm  Hieronymum  in  defensiooc  fldei  adino* 
dum  viriiiter  laboraotem ,  auxiUum  coepit  ei  impen- 
dere,  ac  de  suis  facultatibus  ministrare.  Citjus  devo* 
lioiiem  et  merilum  vir  prudcntissimus  intuens, 
frequenter  eam  et  Eustocbium  cjus  filiam  in  suis 
commemorat  Tractatibus.  Curans  ctiam  eas  imbucrc 
divinarum  scientia  Scripturaruin.  Nam  cl  afTectuosis 
Paulam  consolatus  est  scriptis  dc  filiarum  suanim, 
Blesillai  scllicei,  et  Paulinx  reccnti  obltu  consterna- 
tatn.  Uiide  quidum  pseudoclcrici  ac  n;onaclii,  qiio* 
rum  scribeiis  vitam  dcprehenderat ,  occasione  dcla- 
Iraiidi  accepla,  eum  Infamia  subnolare  miscrrimi 
bomines  conabantur.  Et  quia  ipsi  vitiis  subjacebanl 
carnalibus ,  ad  excusandns  cxcusationes  in  poccails, 
id  ipsum  flicronymo  imponebant  (d).  Denique  istl 
vehtem  muiicbrem  prope  lcctum,  qua  se  indueret 
surreclurus  ad  maiutinas,  imposuerunt.  Ul  ergo  vidit 
llieronymus,  non  minus  se  a  fahis  fratribus,  quam 
ab  hxreiicis  infeslari,  aitendens  illud  Evangelicum  : 
St  vos  persecuti  fuerint  in  civitate  ista,  fugite  in  aUam  ^ 
delibcrat  cedere  eorum  malignilaii ,  et  ad  Oricniaies 
rcgioiics  mililaiurus  Domino  commigrare.  Qiiod  qui- 
dcm  et  Jacob  in  fraire  suo  Esau  fccisse  iegiiur ,  et 
Dnvid  in  stcero  soo  Saul  :  qnorum  unus  ad  Syros, 
aliiis  ad  Pliilistaios  seconlulit,  malena  hostibus  qu:im 
invidis  subjacere.  Profectionis  autcro  su»  de  Urbe 
ordinem  {e  ip&e  Ruffino  scribens,  sic  narral :  Mense 
Augusto,  fiantibus  Zepkiris,  cum  Sancto  Viueentio 
Presbtjtero  et  adolescente  frntre^  et  aliis  monaclus^  qui 
nunc  Jerosolymis  commormtur^  navim  in  Romano  portu 
seeurus  atcendi^  maxima  n^  Sanctorum  frequentia 
prosequente,  veni  Rlteglum,  in  Scylleo  littore  paululum 
steti,  ubi  veteres  didid  fabulas^  ei  prcecipitem  fallacig 
Vlyssis  cursum ,  et  Sirenarum  cantica^  et  insatiabHem 
Charybdis  voraginem,  Cumque  miU  accolce  iUius  loci 
mutta  narrarent,  darentque  eonsiUum  ,  ut  non  ad  Pro- 
tei  columnas,  sed  ad  {Jonas)  hio  ne  portam  navigarem 
{iUum  enim  fugieniium  et  lurbatorum^  hunc  securi 
hotimis  esse  cursum)^  malui  per  Maleas  et  Cyclada^ 
Cyprum  pergere  :  ubi  susceptus  a  venerabiU  Epi* 
scopo  Epiphanio ,  cujus  tu  in  testimonio  gloriaris^ 
Veni  postmodum  Antiochiam ,  it^t  fruitus  sutn 
communione  pontificis  confessorisque^  PauUni ,  et  de^ 
ductns  ab  eo  media  hieme  (/")  in  gravissimo  frigore^ 
intravi  Jerosolymam.  Vidi  mulla  miracula,  et  qua^ 
priusadmefanui  pertulerat^  oculorum  judicio  compro- 
bavi,  Inde  conscendi  jEgyptum,  lustravi  monasterln 
Nitrioi  :  et  inter  Sanctorutn  choros^  aspides  Utitare 
perspem.  Quis  autem  felicem  non  dixerit  Tugx  bujua 
eventum,  Christique  providcniia  dispensaium,  ut  scio 
licet  Romana  Ecclesia  Petri  insiiiuia  regimine ,  om- 
niuni  cliam  veteris  et  novi  Tcsiamcnti  lihrorum, 

Id]  Perlocbam  banc  lotam,  c  Denique  isU  vestem  mulie- 
breui  prope  lectum,  qua  se  indueret,  surreciurus  ad  ma- 
tutinum ,  t  qua  ridiculae,  ne  quid  plus  dicam.  fabidae  in«)* 
moria  ooatinelur ,  Ambrosiaaus  alter  Ms.  liber  peniuis 
nescit.  £t  saae  videUir  ad  ejiis  fidem  expuugeuda 

[e)  At(iue  hoc  rectius  idem  M;>s.  ordiimi  cum  Rufftno  ex^ 
pohtuitms  f  sic  narrat.  ,   . 

[f]  Docel  idem  Ms.  ineptum  glossenii,m  gravusnm 
friqore,  expuogendum  :  ut  et  paulo  post  legeodum,  con* 
tetuU  jEgyptuni  pro  conscendL 


187  S 

desudaiile  Hicronymo ,  (a)  llebraiearo  ct  Gr.necain 
liabcal  cerliiudinem.  El  quia  quorumdum  Grxcprum 
levilas.  quod  cunclas  Scripluras  sibi  divtnitus  inspi- 
ralas  Romanos  a  se  accepisse  plaudebant »  fccil  ab 
insnluiione  desislere,  Weo  Hieronymus  locis  Tene- 
rabiiibus  supra  dictis  perlnsiratis,  pergit  Constantino- 
polim  ad  audiendum  Teiierabilem  virum  Gregorium  (b) 
Nazianzcnum  prxceptorem  suum  tunc  ejusdemurbis 
Episcopum^ulsanctarum  Scripturarum  erudiretur  stu- 
diis.  Quid  vero  de  bujus  viri  indefcsso  studio  et  ele- 
ganti  induslria,  quam  circa  Grxcos,Lalinos,  Hebrxos, 
Syros,  ct  (e)  Ciialdaeos  exbibuii  in  discendo,  aliiid 
(dele  )  nihil  dici  polesi  prxsLintius,  quam  quod  ipsius 
ad  Pammachium  et  Oceanum  missa  profltcniur  verba 
dtcciuis  ?  Duni  essem  }uvm$^  nimio  disceudi  fenebam 
amore  :  nec  juxta  quorumdam  pnBsumptionem^  ipse  me 
docui.  ApoUinarem  audivi  Anliochice  frequenter  et  co' 
/fit.  Jamcanis  spargebatur  caput^  et  magistrum  potius 
qnam  discipulum  (d)  decebat,  Perrexi  tamen  Atexan- 
drinm ,  audivi  Didymum  :  in  multis  gratias  d  ago^ 
quia  quod  nescivi,  didici :  quod  uiebam,  illo  docenle  , 
non  perdidi.  Putabant  me  honunes  finem  fecisse  di- 
scendi.  Veni  rursns  Jetosolgmam  et  Bethteem.  Quo  la- 
bore^  qno  pretio^  Barrabanum  nocturnum  habui  preBce- 
ptorem?  Timebat  enim  Judwts,  et   alterum  niihi  se 
exhibuit  Nicodemum,  llem  ad  Rusticum  monachum : 
Dum  essemjuvenis,  et  solitudinis  me  deserta  valiarent^ 
incentiva  vitiorum  ardoremque  naturm  ferre  non  pote^ 
ram  :  quem  cum  crebris  jejuniis  frangerem^  mens  tamen 
cogitalionibus  msluabat,  Ad  qnam  edomandam ,  cwdam 
fratri  qui  ex  Hebrms  crediderat ,  me  dedi  in  discipli' 
nam  :  ut  post  Quintitiani  acumina ,  Ciceronis  fiuvios , 
gravitalemque  Frontonis,  et  lenitatem  Plinii ,  alphabC' 
tum  discerem  :  et  stridentia,  anhclantiaque  verba  (e) 
meditarer,  Qaidibi  laborisinsitwpserim,  quid  snsiintte-- 
rim  difficuttatis  :  quoties  desperaverim,  qnotiesque  ces- 
taverim   :  et  conteiitione  discendi  rursus  incwperim, 
testis  est  conscientia  ,  tam  mea  qni  passus  sum,  quam 
eorum  qm  mecum  vitam  duxerunt,  Et  gratias  ago  Do^ 
mino,  quod  de  amaro  umine  tiKerarum  dulces  fructus 
carpo,  Et  in  protogo  libri  Job  ,  qtiem  videlicet  Ubrum 
ejus  stndio  Latina   tingua  translatum   expositumque 
promeruit ;  Memini  me^  inqnit,  ob  intelligentiam  hujus 
voUminis  (/)  Liddeum  quemdem  in  prwceptorem,  qui 


\ 


(a)  Ambrosianus  Hs.  velusUor,  t  Hebraicam  habeat  ve- 
riutem,  et  quorumdam  Graecorum  cerLiludiaem.  » 

[b]  Idem,  «  Grefforium  Naziaozenum,  ut  idem  in  tertio 
ExpianaUonum  Isaiae  libro  meminil ,  ui>i  Propheta  Deum 
se  vtdisse  testaiur ,  sic  iDqiiiens ,  De  hac  Yisione  cum  e&- 
sem  CoDSianiinopoll,  et  apud  virum  eloquenUssimum  Gre- 
gorinro  Nazianzenum  praeceplorem  meum,  •  etc.  ut  videri 
naec  fiicile  possint,  ob  ejusdem  nonml&Gregorii  mzianzeni 
recursiim ,  saepius  obvio  librarioruni  la)iHu ,  praptermissa. 
Sequitur  lisdem  Hierouymi  verbis ,  «  lunc  ^usdem  ur- 
bis  filriiscopus  Sanctarum  Scnplurarum  siudiis  erudirer , 
scio  me  lirevem  subtlumque  dfclasse  Tractatum.  Quid  ve- 
ro.i  etc. 

lcl  In  eddem  JAs.cJuddceosque  m  discendo  habmt,  etc. 

\a\  ResUtnimus  ez  eodem  Ms.  decebat ,  pro  quo  eral 
docehai.  Idem  paulo  post  Baramam  habei  pro  Barrabor 
flnim.  Bormmam  Sanctns  ipse  Pater  vocat. 

[e\  Plus  idem  babet :  Ferba  vix  meditarer  :  liim  illa , 
tfmftsesque  cessaverim ,  heic  pretermissa ,  subdit  his ,  rtir- 
tus  incoeperim. 

i  [f]  Atque  lieic  ex  eodem  Ms.  restituimus  liddeum  ih*o 
Judaam ,  quod  erau  Moi  idcm  uebrwm  pro  Judwos  uu- 


IIIERONYMI  VITA.  188 

apud  Judwo^  perilus  kabAatur,  non  parvis  redemisse 
nummis,  Porro  ad  scientiaro  lingu»  Ghaldaicae  qt?o 
labore  pervenerit,  idem  de  se  Ilieronymus  ita  tn 
prologo  Danielis  enarrat  :  Ego  adolescentuUs  post 
Quintiiiani  et  Tullii  lectionem  ae  flores  rhetoricos,  cum 
in  lingum  kujus  pistrinum  me  reclusissem,  et  multo  su- 
dore  multoqne  tempore  vix  capissem  anhelantia  strideH' 
tiaque  verba  resonare  :  et  quasi  per  crgptam  ambulans, 
(g)  rarum  desuper  iumen  aspicerem,  impegi  novissime 
in  Danielem  :  et  tanto  twdia  affectus  sum^  ut  deepera- 
tione  sumpta ,  omnem  velerem  laborem  voiuerim  r^n- 
temnere,  Verwn  adhortante  me  HebroM,  et  itlud  sua 
lingua  crebrius  ingerenle :  Labor  improbus  onmia  vincit : 
et  qui  mihi  videbar  scioltu,  inter  Betfrceos  ,  caspi  rursus 
diseipulus  esu  Chaldmcus.  Et  ut  verius  fatear,  usque  t« 
prwsentein  diem  magis  possum  sermonem  Cliaidaicum 
legere,  (h)  et  intettigere,  quam  sonare. 

Inlerea  pergil  in  Syriam,  et  duin  in  possessione 
Evngrii  Presbyteri  morarelur,  Malchum  roonachura 
etaliqttandocaptivumreperil:  percunciatiisque  eum, 
ordinemomnem  eaptivitatis  ejusaccepit»  ei  seripsil 
iiistoriam.  Cumque  sanctos  monacbos  ct  Eremitas, 
eorumque  bumtlia  peragrans  habitacula  coniempla* 
tur ,  (f)  oratiunibus  slne  inlermissione  insisiens,  vo» 
luptatemque  carnis  quoiidiano  labore  jejunioque  re- 
frenans,  plcrosqve  bonorum  meliores  fore,  sui^dtiCHiC 
insiiluto.  Dom  iiaque  bis,boniaadeo  insisleret,  ui  scri- 
bendi  etiam  sludium  intermitteret ;  Damasus  Urbis 
Episcopus.  pro  Ecclesiae  utilitate  sollicilus,  ul  ab 
assiduo  scribendi  operc  non  desisterct,  bujascemod» 
eiim  eihoriatus  esl  scriptis  :  Dilociissimo  lilia  Hie- 
ronymo  Daniasus.  Dormientem  U,  et  longo  jam  fem- 
pore  legentem  potius  quam  scribentem,  queestiuneuii^ 
ad  te  missis  excitare  dispoeui»  Non  quod  et  iegere  non 
debeas^  hoc  enim  quan  quotidiano  cibo  alitur  et  ptn* 
guescit  oratio  :  sed  quod  tectionis  frueius  sit  iste,  si 
scribas,  Itaque  quoniam  pollicitus  es  te  furtiris  noctium 
opeiis  aliqua  d  vellem  posse  dictare  :  libenter  accipio 
ab  offereiHe,  quod  rogare  volueramf  st  negasses,  Neqne 
vero  uitam  puto  digniorem  disputationis  nostrm  eonfa* 
bulaiionem  fore,  quam  n  de  Scripturis  sermoanemnr 
inter  nos  ;  id  est,  ut  ego  interrogemf  tu  respondeat» 
Qua  mta,  in  hac  iuce  niidi  puto  jucundiut ;  quo  animm 
pabuio  omnia  mella  tuperantur.  Quam  dulcia,  tii^^ 
Propheta,  gutluri  meo  etoquia  iua  I  Super  mel  ori 
roeo.  Prmcipuxit  orator,  inqtiit :  Cum  idrirco  hominet 
a  bettiit  differamnt,  quod  loqui  potsumut  :  qua  laude 
dignut  ett^  qui  in  ea  re  caterot  superat^  tn  qua  h^minet 


bet.  Et  paulo  post  duo  illa  verl»  prsiermilUt ,  Ego  ado» 
tescentuhts, 

[q)  Atque  heic  rarimi  ei  eodem  Ms.  emendavimus  pro 
qno  viUose  erat  earum. 

[h]  Dno  verba  et  intetligere  Ms.  I  Hllera  deootatus  noa 
habet.  Tum  vero  satis  loiigara  pericopen ,  quae  utraniaue 
fere  implet  columnam  p.tgin»  2(53.  buc  traQsfcrt,  a  verbis. 
Ptenituaincm  itaque  sapientioSf  et  sattctitatis  (al.  scientim^ 
usque  ad  illa  prolmtHtem  esse  eridenier  insinuat),  De  qui^ 
bus  tum  redibit  diccndi  locus. 

[t]  Addit  idem  Ms,  « Ipse  quoque  eorura  hahtlum  facium-» 
que  iaiiiatus  est,  orationibus  namque  sino  intermissione, 
ctc.  »  De  Monachonm .  facto  diximus  ad  praecedentem 
Pseudo  Genoadii  scriplionem,  imde  haec  vidcotur  de<* 
stiuijiia. 


189 


S.  HIERONTMI  VITA. 


190 


besiioi  anteceUuni  ?  Accingere  igkur,  et  mihi  quw  sub- 
jeda  tunt  ediuere.  Quid  zihimtt  quod  in  Genesi  scri- 
ptum  esl  ;  Omnis  qui  occideril  Cain,  seplem  vindi- 
ctis  exsolTet.  Si  omnia  fecil  Deus  bona  valde,  quare 
Noe  de  mundis  et  immundis  prcecepit ;  cum  immundum 
nM  bonum  esse  possit  f  Cur  Deus  toquitur  ad  Abraham^ 
tfttod  quarta  progenie  essent  /i/ii  Israel  de  JEgypto  re- 
tersuri^  et  postea  Moyses  scribit :  Qainla  aulcm  pro- 
genie  cxicrunl  filii  Israel  de  lcrra  JEgypii?  Ctir. 
Abraham  fidei  sn(e  signum  circumcisione  accepit  ?  Cur 
Isaac  vir  justus  non  itli  cui  i>o/ui/,  benediiit  ?  De  qnibus 
omnibus  beatus  Hieronymus  plenissime  salisfccit :  ct 
quac  subnoUniur  per  diversa  ejus  lcmpora  Damaso 
Pnpx  inscripsit.  llomilias  scilicet  in  Ganticuro  Canti* 
corum  ('/).  De  Osianna,  vulgo  Osanna  librnm  unum. 
De  nioric  Ozisc,  el  de  Scraphim  ct  calculo  candente 
librum  un\im ;  dc  prodigo  lilio,  librum  unum ;  de 
Spiritu  sancto,  librum  unum.  Texlum  quatuor  Evan- 
geliorum,  Scriplorum  culpa  confusum,  diligenter 
correxil.  Sed  el  Psalieriuni  secundum  vesligia  se- 
plu.igiiila  inlerpretum  de  Graeco  translulil  in  Laii- 
nuni,  id  quod  ctiam  Paula  el  Eustocbio  pelentibus 
emendavil.  Denium  autcm  a  Sopbronio  postulatus 
de  Ucbraco  expressit,  enmque  breviter  librum  disse- 
ruil,  ct  Encbiridion  appellavit.  Per  idem  tempns 
scripsit  vitam  Pauli  monacbi,  et  vitam  bcati  Hilario- 
liis  :  exbortntoriam  ad  contemplum  mundi  ad  Hclio- 
dorum  EpisloIan\«  et  ad  Nepotianum  de  vita  Clerico- 
rum.  Gbronicum  quoque  omnimodae  historisc,  mul- 
tasque  alias  ad  diversos  Epistolas.  Porro  buniani 
gencris  inimicus,  qui  eum  Romae  pcr  suos  ministros 
fuerat  pcrsecutus :  etiain  in  soUiudine,  Arianos  ei 
advcrsarios  suscitavil :  de  quibus  bcalo  Damaso  scri- 
bens,  ita  cunqueritur :  Ego  Christi  vestem  in  Romana 
urbe  suscipiens^  nunc  Barbaro  Syrice  limite  teneor, 
yerum,  ul  ait  gcniilis  pocta  :  Ccelum  non  animum 
mutat,  qui  trans  mare  currit.  Ita  me  incessabiliter  ini» 
micus  post  tergam  persectilus  est,  ut  majpra  in  solitu- 
dine  belia  nunc  paliar.  Hic  enim  prcesidiis  fulta  muudi 
rabies  Ariana  fremit.  Hic  in  tres  partes  scissa  Ecclesia 
ad  se  rapere  festinat,  monachorum  {b)  circa  commanen' 
tlum  antiqna  in  me  surgit  auctoritas.  Ego  interim 
damiio :  si  quis  Cathedrce  Petti  jungitur,  mecum  est. 
Meletius,  Yitalis  atqne  Paulinus  libi  hcerere  se  dicunt: 
possem  credere  «t  hoc  unus  assereret :  nunc  autem  duo 
mcniiunttir^  aut  omnes.  De  iis  etlam  persecutionibus 
{Marco.)  Malcbo  Ghalcide  revcrcndo  viro  in  quadain 
Epistula  (c)  proloquitur :  Si  persecutoribus  mas  placet^ 
hcsYeticum  me  cum  occidente,  hcerelicum  cum  Mgypto^ 
hoc  ett,  cum  Damaso  Petroque  condemnent.  Si  rivut 
tenuiter  currit,  non  est  alvei  culpa,  sed  fontis.  Nihit  alicin 
pKBripui^  nihit  otiosus  accipio :  manu  quotidie  ct  proprio 
sudore  qwBrimtts  cibum^  scientes  ab  Apostoto  icriptum 

[a]  Deirao  idem  isKldit  duas,  recte.  Tum  de  Osana  libruniy 
pnefertt  absque  inrermediis  vulgo  osamia^  quod  c^ossema 
mterpellatoris  saptt. 

[b]  Emendavimus  ex  eodero  Ms.  heic  circa ,  pro  quo 
erat  certa :  tam  ctamito  pro  rlamabo.  Pro  mecum  esi,  idein 
hiibet  Ms.  meus  est. 

ic)  Ms.  sic  proscqiiitur. 


esse  :  Qui  nnn  opcratur,  non  manducet.  Piacet  eis  ut 
hinc  recedam,  jamjam  recedo :  arripuerunt  eitim  a  me 
partem  animce  mece  charissimos  fratres.  Ecce  discedere ' 
cupiunt :  tnio  discedunt,  melius  esse  ducentes  inter 
ferat  habitare,  quam  cum  taiibus  Christianis.  Ad  dc- 
serla  deinde  loca  sic  la^tus  accinctusque  (d)  successii, 
ut  volasse  illum  magis  crederes,  quam  measse.  Qtia- 
litcrautcin  se  aflligendo  noxias  eliam  in  se  cogiia- 
tloiies  extinxerit,  qualller  quoque  visitationem  Do- 
mini  merueril :  ita  ut  ssepechorls  interesset  angclicis, 
ipsinsmet  Hieronymi  ad  Eustochium  scripla  lestan- 
tur.  Epislola  sic  Incipit,  Audi  fHia  et  vide,  In  qua  intcr 
alia  stc  dixit :  Quia  imposstbite  est,  inquit,  m  sensum 
hominis  non  irruere  motum,  et  meduiiarum  eaiorem, 
iile  tamen  laudatur,  ilte  pradicatur  beatus,  qui  statim 
ut  cceperit  cogitare,  interficit  cogitatus  et  allidit  eos  ad' 
petram  :  petra  autem  est  Cinistus.  Quoties  ego  ipse  in 
eremo  constitutus,  et  in  ilia  vasta  solitudinc,  quce  exusta 
sotis  ardoribus,  horridum  monachis  prcestat  fwbitacu- 
lum,  putabam  me  Romanis  interesse  deiiciis.  Sedebam 
sotus,  quia  amaritudine  pienus  eram  :  horrebant  sacco 
membra  deformia,  et  squalida  cutis  situm  jEtliiopicce 
carnit  obduxerat.  Quotidie  lacrymce,  quotidie  gemitus; 
ei  «I  quando  repugnantem  me  somnns  imminois  op- 
pressistety  nuda  humo  vix  ossa  hwrentia  coiiide' 
bam.  Dc  cibis  vero  et  potu  tdceo,  cum  etiam  lan" 
guentes  monachi  eibi  aqua  frigida  utanlur,  et  coctum 
aliqutd  (e)  accepisse,  tuxuria  sii,  lite  igitur  ego  qui 
ob  gehennce  metum  taii  me  carcere  ipse  damnaveram, 
scorpionum  tantum  socius  el  ferarum,  scepe  choHs  inte- 
reram  pueilarum.  Paiiebant  ora  jejumis ,  et  ment  desi- 
deriis  wstuabat  in  frigido  corpore,  et  ante  liominem 
sieca  jam  carne  pramortuum  soia  libidinum  incendia 
buiiiebant.  llaque  omni  auxiiio  destilutus,  ad  Jesu  jdce' 
bam  pedeSf  rigabam  iacrymis,  crine  tergebam.  Et  r«- 
pugnantem  carnem  hebdomadarum  inedia  subjngabam. 
Non  depudeseo  infeiicitatis  meoe  :  qnin  poiius  plango 
me  non  esse  quod  fuerim,  Memini  me  clamantem,  diem 
erebro  junxisse  cum  nocte  :  nec  prius  a  pectoris  cessasse 
verberibus,  quam,  Domino  imperante,  rediret  trainquilii^ 
tas.  Ipsam  quoque  celiulam  meam  quan  cogilationum 
mearum  consciam  pertimescebam.  Et  mihimet  iratut  ei 
rigiduSf  solus  deserta  penetrabam :  ncubi  concavd  nr/- 
(i((m,  aspera  montiunij  rupium  prcerupta  cernebam  :  ibi 
mece  orationis  erat  iocus,  ibi  iiiud  miserrimce  cumis 
ergastuium  (f)  coilocabam,  Et  (ut  mihi  festis  est  ipse 
Deus)  post  muitas  lacrymat  ^  post  ccelo  ocuios  inharen* 
tes,  nonnunquam  videbar  mihi  interesse  agminibus  angc" 
torum,  et  icetus  gaudens^  cantabam  :  Post  te,  in  odo* 
rem  ungnentorum  tuorum  currimus.  (}uadriennii  ita- 
que  temporc  sic  exacto  in  praefata  vasta  soIiiudlDe, 

(d)  Alque  boc  rectios  idem  Ms.  habet  secessU.  Igoorarat 
vero  islhsc,  quae  snbsequuotur,  qualiter  quoque  visitatianem 
Domm  meruerU :  tum  illa  paulo  post,  Bpisiota  sic  indpit, 
^ndt,  pUa,  et  vide^  in  qua  inter  alta  sic  dixit. 

[e\  Ms.  eomedisse.  mox  et  mens  mstmbat,  absque  desi- 
derits  :  tum  illud  recUus,  sua  jam  came  pro  sicca  jam 
came,  etc.  Denique  non  erubesco  conpteri  infetidtatis  mece 
misertas  pro  depudesco  infetidtatis  mece. 

[c]  Abest  verbum  coUocabam  a  Ms.  lumillaquoque  moz 
absuQi,  in  pra^fata  vasta  sofitndvie» 


191 


S-  HiERONTMI  VITA. 


m 


seiUlcns  iii  80  bcatiis  Hieronymils  omncro  carnis  vo- 
luplaiein  exusiam,  niliilque  in  ea  esse,  quod  spiritui 
rcpugnaret  :  reveriitur  Jerosolymam »  tit  derivaret 
foales  suos  foras,  et  in  plateis  aquas  scicntix  sunc 
divideret :  ul  de  lorrente  lingux  ejus  multi  vina  hiiie^ 
rent ,  qui  hnnc  in  descrto  et  hi  invio  et  inaqiioso  re- 
perire  vix  posscnt.  Accedens  igiiur  ad  ejusdem  civi- 
talis  Episcopum  Gyrillum  nomine,  petiit  ab  eo,  ut 
Bethleem »  qux  in  scsto  sita  esl  a  Jerosolynia  millia- 
rio,  contra  meridianam  plagaro,  locum  sibi  babitaiidi 
tribueret :  optans  scilicctf  iit  pnidens  animal,  prxse* 
pio  Dominl  sui  jtigiier  adbiuiere.  Cui  mox  quod  de- 
Vdlo  poposcit  digne  concessum  cst.  At  ipse «  favente 
DoniinOf  (a)  monasteriiim  coiistruxit,  ut  ipse  inquit  in 
Epistola  ad  Pammacbium ,  de  morte  Paulinae  uzoris 
8iib  (incm ,  in  hxc  verba  :  Sic  et  nos  in  i$la  provincia 
adificato  el  monatlerio^  tl  diversorio  propter  exstructOf 
ne  forte  et  modo  Jo$cph  cum  Maria  Deihleem  veniem 
non  inveniat  hospiiium,  tantis  de  loio  orbe  confiuintibus 
turbis  obruimur  monachorum  ,  ut  nec  captum  opus  de- 
serere^  nec  snpra  vires  ferre  valeamus.  Unde  quia  pene 
nobis  illnd  de  Eenngelio  contigit,  ut  futurtB  turris  non 
ante  coniputaremuM  expensas ,  com/ne/si  sumus  fratretn 
Pautinianum  ad  patriam  mittere^  ut  semirutas  viUutas , 
quce  barbarorum  manas  effugerunt^  et  parentum  commU' 
nium  census  venderet :  ne  captumsanctorum  ministe- 
rium  desercnieSf  risum  matedicis  et  (emutis  prabeamus» 
lu  quo  quidem  nionaslerio  sub  statuta  ab  Apoi»tolis 
dcgens  regnla  ccepit,  ut  mulium  ciipicrat,  cum  illustri 
viro  Eusebio  Cremoncnsi,  el  cum  aliis  sanciis  fratri- 
bus  habiiare.  A  qoibus  scilicel  divino  iniiiisterio  jugi- 
ler  insudaniibus  lioc  maiutinale  officium  quud  nunc 
obscrvaiur  in  occiduis  maxime  regionlbus,  caiionica 
inslitutionc  primitos  institutum  est.  Quod  ct  Cassia- 
nus  leslatur  dicens  :  Maiutinae  solcranitaiis  officiom 
novo  adlmc  tempore  coiistitutum  est  priroitus  in 
Bethleemitico  monasterio ,  ubi  Dominus  noster  Jcsus 
Clirisius  pro  redemptione  humani  generis,  ex  virgino 
nasci  dignatus  esi.  Sicqiie  ex  illo  pcr  universum 
mundum  consucludo  cclebnindas  isiius  malutiiiae  fun* 
clionis  invaluiu  Quo  quidein  leinporc  be:aus  Papa 
Damasus,  bcato  liieronymo  id  oflicii  compoiieiile,  (b) 
conslituit,  ut  psalmi  dic  noctuque  per  orones  can  a- 
rcntiir  Ecclesias :  et  subnecteretur  in  fine  uiiiuscu* 
jiisque  hic  bymnus  :  Gloria  Patri ,  et  Filio,  et  Spiri- 
tui  Snnclo.  Sicul  erat  in  principio  et  nunc  et  sempcr 
ci  in  s:rcula  sa^culorum,  amen.  Plures  itaque  ad  eum 
rcligiosorum,  quibus  vitc  el  scientix  ejus  fama  inno- 
tuerat ,  confluebant :  bonumque  doctorem  boni  di- 
scipuli  freqtientantes  in  doctriiKB  iUius  erficacia  mi- 
rab:mtur.  Emt  cniro  adeo  copiosus  in  ratione  reddcn- 
da ,  ut  undecumquo  interrogatiis  fuisset ,  paratum 
habcrety  eff  competens  slne  dilatione  responsum. 

[a]  Longam  qas  blnc  sul^sequitar  seplemdecim  versuum 
pericope»,  ab  liis  yerhis  favente  Dontino  ad  sub  statuta  ab 
Apostolis  degens  regula,  Klem  Ms.  prseteriniUit,  errore,  ut 
videlur,  Anliqaarli ,  cui  fraudi  fuerit  idem  Monasterli  no- 
meD,  quo  ei  iuctioalur  illa  ct  concludilur. 

{b\  idem  Ms.  Beato  Bieronymo  snggerente,  pro  Id  offtcU 
Ufmponente, 


Modo  bumilibus  suaviler  blandiens,  moilo  superbo- 
rum  colla  confringens,  modo  derogatoribus .  suis 
vicem  neccssarla  mordacitale  repcndens »  modo  vir- 
ginitasem  praedicana,  modo  mairimonia  casla  dcfen- 
dens,  modo  viriutum  ceriamina  gloriosa  collaudans, 
modo  lapsus  in  clericis  sive  moiiachis  vehemenler 
accusans.  Qui  etiam  dum  adhnc  Romx  suum  liiu- 
Inm  (c)  Gardinalitii  presbyteralus  iu  Ecclesia  sanct;e 
Ansstasise  gubernarel.  ires  clericos  nuUa  alia  causa 
GulpnbileSy  nisi  quia  inordinate  et  incomposite  ince- 
dcbant,  ab  aspcctu  suo  ac  mensa  coniinuo  separavii. 
Inccssus  eiiim  incompositus ,  evidcos  signum  esi , 
quoninm  status  iiilerioris  hominis  maie  est  ordinaitis. 
tJiide  idein  in  vita  sancioe  Paul»  :  Per  extcriorem, 
inquil,  homincm ,  et  interioris  boroinis  vita  demon- 
slnilur.  Prxterea  lanta  linguarum  pcrilia  erat  praedi- 
tus,  nt  quoscomque  unius  linguae  libros  hi  roaDus 
acciperct :  hos  in  aliam  linguam  nibii  cunctatus  (d) 
transcriberel,  adeo  utcrederes  esse  aic  scriplum^  iia 
hos  ejus  Inoffensa  velocitas  refuiidebat.  Undc  et  in 
derogaiionemaemulorum  suorum  quamdam  Epistolam 
sic  conclusit :  Nec  iucubratiuncula  hmc  tanta  esl  ad 
luctrwB  lumen ,  elaritate  perfusa  :  ut  tei  notariorum 
manus  lingua  precurreret.  Pcr  idem  tempus  ad  Pauli- 
nuin  ex  senatore  presbyterum  mirificam  prxdestina- 
vit  Epistolam«  In  qoa  roysierium  unioscajusque  libri 
lani  veteris,  quam  novi  Teslaroenli  breviter,  suroroa- 
limque  perstrinxit.  Quid  enim  non  sohim  in  divinis , 
scd  ctiam  in  mundanis  lilteris  Ilieronynii  sagncitalem 
lalerc  poluit?  £x  quibus  scilicet  mundanis  neccssi- 
tatcquandoque  cogcbatur,  iionnibii  suis  immiscere 
Tractatibus  :  ut  probarei  ea  qux  a  sanctis  Proplietis 
ante  sxcula  prxdicta  suni,  tam  Grxcorum  quam  La- 
tiiiGrum  et  aliarum  gentium  litteris  cmilineri.  Non 
enim  credendum  cst  id  eo  facium ,  quod  libri  Genii- 
lium  Uintopere  illius  obleciarent  menlero ,  com  prios 
aliquanto  ad  ccelcsle  retractus  examcoy  pro  ejusmodi 
lectione  pcenas  luisset  divino  ac  salutari  verbere  ca- 
stigalus.  Quod  qualiter  acturo  sii,  in  praedicta  Epi- 
sloia  ad  Eustocblum  lcgilur  eodem  Hieronymo  sic 
ioter  alia  rererenie  :  Dum  ante  etiam  annos  pturimos 
domo^  parentibui ,  cognatis  et  quod  his  di/icilius  est^ 
eonsuetudine  lautioris  cibi  propter  aelorum  me  rtgna  ca^ 
strassem^  et  Hierosolymam  nulitaturus  pergerem^  bibUo- 
theca  quam  mihi  Romce  summo  studio  ac  labore  eonfeee- 
ram,  carere  non  poteram.  Itaque  ndser  ego  lecturus  Tut- 
lium ,  jejunabam  :  post  noctium  erebras  vigitias ,  post 
taerymast  qum  milu  prwteritorum  peccuto:um  reeorda- 
tione  ex  intimis  visceribus  /luebant ,  Ptato  sumebatur  in 
manibus,  Si  quando  in  memelipso  reversus  Prophetas  te- 
gere  ccspissem^  sermo  horrebat  ineuttus.  Et  quia  tumen 
eteds  ocutis  non  videbam :  non  oeutorum  putabam  culpani 
esee^  sed  sotis,  Dumque  ita  me  antiquus  serpens  ittude- 

\c)  Atqoe  hsec  penllus  Ignorat  idem  Ms.  verfoa  cardina- 
Hin  prewyteratus  in  Ecctesia  sanctw  AnastasieBt  quae  se- 
quiore  adnuc  manu  videotur  in  textum  iDtrusa. 

(d)  Ms.  transeurreret.  Jios  quod  sut)sequitur  vetocitas  re- 

endebat,  emendavimus  pro  velodtate  fmidebat,  Pnulo  posl 
em  Ms.  conelusit.  Hwc  tHCtUnratiuttcutatanlaest  ad  tucenue 
tumen  celeritate  p6r/>(5a,quemadmodum  satius  oliquc  esset 
locumrefigere. 


195 


5.  IIIEROJIYMI  VITA. 


m 


rei^  in  media  fcrmqmdraffetima  mediiUU  infUsa  febris^ 
eorpus  iuvoiil  exhausium  :  et  $ine  uUa  requie^  quod 
diciu  quoque  incredibile^  $ic  infelicia  membra  depatta 
e$t,  ut  vix  o$sibtt$  interim  parabaniur  exequim  et  viiatie 
animas  calor^  toto  jam  [rige$eente  corpore^  in  eolo  tait- 
tum  repente  pectu$culo  palpitabat.  Tu$ic  $ubito  raptn^ 
in  $piritu,  ad  tribunal  judici$  pertrahof  :  ubi  tanlum 
tuminis  erat  ex  €ireum$lanlium  ctarilaH,  futgeri^y  ni 
projeetui  i»  terram  $ur$Hm  a$picere  non  auderem.  Ih" 
lerrogatus  conditionem,  Cltristiannm  me  e$$e  respondi* 
E^ilie  qui  presmdebai  :  Metairis,  ait :  Ciceronianu$  e«» 
ftoft  Chri$lianu$.  Obi  enim  e$t  thesaurus  luu$,  ibi  e$t  et 
em  lumn.  lUico  obnnHuij  et  inier  verbera  {nam  ccedi  me 
fu$$erat)  e§o  con$cientim  magis  igne  torquebar^  itlum 
meeum  vereiculum  repetens :  In  inferno  autem  quis 
confitebiliir  tibi?  clamare  lum  ccepi*  el  ejuUms  di- 
cere :  Mimere  met  Dormne.  vmerere  mei.  Heec  vax 
inter  fiagetta  seepiue  re$onabat.  Tandem  ad  pres^dentis 
genua  proro/u/t,  qui  aetiterant^  precabaniur  ul  veniam 
tribuerel  adolescentia,  et  errori  tocwn  pceniteniim  com" 
modarei^exaaurue  ddnde  erudaium,  <t  geniiUum  iiiU" 
rurum  aiiquando  iibros  iegi$$em.  Ego  qui  tdnto  eonstri' 
ctue  articuio,  veilem  etiam  majora  prondttere,  dejerare 
etepit  et  namen  ^u$  9ble$tan$  dicere :  Domine^  d  nti^a m 
habuero  eedices  uBcuiaree^  aut  n  iegero^  te  negavi, 
Inter  kese  $acramenti  verba  dimi$$u$t  revertor  a  $upe- 
ri$ :  ei  mranlibue  cuncth  ocuio$  aperio^  tanio  iaery^ 
marum  hnbre  perfu$o$^  ui  etiam  increduUe  fidem  face- 
rem  ex  doiore^  Piec  vera  sopor  iUe  fuerai^  aui  vana 
tonmta,  quibue  $ape  deiudimur.  Teeie  esi  tribunai  iiiudf 
ante  quodjaeui.  Judicium  tcete  esl,  quod  iimui.  iJitra 
mihi  nunquam  eontingat  in  iaiem  incidere  quaietionem, 
tiam  faiear  vuineribue  habui$$e  me  pienae  scapuiae, 
piaga$  $en$i$u  po$t  $omnium^  et  lanto  deltinc  etudio 
dimna  ie^eee^  quanlo  non  ante  mortaiia  iegeram.  Pust 
haec  ilaque  e«m  quadaro  die  sacras  Scripturas  fra- 
tribns  ex  more  dissereret,  aubito  iribua  claudicans, 
quarto  suspeiiso  pede  clauslra  ccuiobii  leo  ingens 
ingreditur.  Gumque  fralres  terriU  fugam  arriputs- 
sent,  Tir  Dei  ▼eiuti  hospiii  advenUnti  se  obtulit :  et 
intelligens  planUm  ejus  a  seniibus  Tubieratam,  pr»* 
eepit  frairilHis,  ut  lerrore  deposito,  curam  ipsius 
gererem.  Quod  cum  sollicite  fieret,  omni  feroeitate 
deposiu,  iu  leo  mansuetus  efficitur,  ut  ei  fratres 
jussu  beatt  Hieronymi  asinom  qnemdam  commilte- 
rent,  qoem  ab  opere  rcdeuntem  in  pascuis  custodi- 
rct.  Accidit  inierea  una  dierum,  ut  soporato  leone 
negotiatores  quidam  qui  ifigyptum  adibant»  Tidenies 
asiaum  soliTagum  Incedentcm,  copidiute  Yicti,  suo 
eum  comltatui  aggregaTerunt.  Expergefactos  autem 
ko»  curo  commissam  sibi  besiiam  minime  reperissei» 
confusus  ad  monaaterium  rediit :  et  quasi  culpac  con- 
scios,  commune  recepUcolum  solus  ingredi  non  au« 
debat.  Quod  fratres  uiia  cum  beato  Hieronymo  per- 
pendentes»  absentem  asinum  ab  ilio  cxisiimant  devO' 
ratnm.  Nolentes  Umen  eum  eiasperare,  abducti  ei 
animalia  opus  injungiint :  ut  sciUcet  ea  ferret  onera 
qtias  prlus  asinus  gesUre  consueverat.  Nec  mirum 
fhtribus  innoccntcr  vivenlibus,  leonem  obscquium 


pnebuisse,  cum  in  testimoBioffl  priroa!  creationis  le« 
gainus  viris  sanciis  Deo  bumiliier  famulaiuibus  et 
loones  et  volatiiia  mioisirasse,  et  iclus  oeasisse  fera* 
rom,  et  venenom  non  nocuisse  serpeniuro.  lu  cuin 
leo  injunctum  sibi  opus  iodesincnler  eieqoitur, 
die  quadam  de  sublimi  prospicieiis  pra^fatos  viatoreSy 
vidit  eminus  venlenies,  et  cum  camdis  eorum  sUum 
illum  comitem.  Mox  quasi  deprehensis  hostibus , 
tromane  rugiens  et  conira  eos  vebcincuter  insiliensy 
homines  in  diversa  dispersii.  Gameios  autem  onustoo 
una  cum  asino  cogons,  ad  claustri  portam  perduxit. 
Mirati  Iratres  cum  haMi  retulissent  beato  Hioronymo, 
jussit  illc  depositis  onerihus,  camelorum  pedes  abloi« 
eis(|ue  pabula  appoiii,  atqueadveniantibus  hospitibaa 
convivium  pncpararl.  £t  eoce  illi  continuo  venientes, 
ad  sancti  Patris  vestigia  se  prosiraverunt,  de  cotn- 
misso  furto  veniain  postulanies.  Qui  eos  beiiigiie 
suscipiens,  ad  cellam  bospiium  curo  magiia  hilariiaie 
deduxit.  Yidentes  ilii  in  servo  Dei  Unlam  demeotiam, 
roedium  olei  quod  de  ^gypto  attulerant,  monasterio 
obtuleruni.  Quodquc  singulis  annis  Um  ipsi,  quam 
eorum  haeredes  plenam  olci  bydriam  in  eodeni  cob* 
nobio  devoiissitne  spoponderunt*  Quos  beatos  Hlerc-» 
nynius  benigiia  coinmonitione  refcctos,  et  spirituall 
benediciiono  roboraios,  iit  pa<:e  dimisit.  Interca 
venerabilis  Paula,  cujus  siipra  fedmos  mentioiiem, 
admirans  religiosam  viiam  reverendorum  Episcopo- 
rum,  Pauliiii  sdlicet  Aniiucheni,  et  Epiphattii  S«ilami. 
n«  (o),  quos  sedes  Apostolica  pro  quibnsdam  Ecclc- 
auisticig  negotiis  deiincbat ;  eorum  atquc  Hieronymi 
accensa  viruitibus,  orbem  Romain  imo  Babyloniam 
deserere  cogitabat.  Illis  iiaqiie  ad  sedes  proprias  se 
redpientibus,  Imbc  rdiciis  filiis,  Toxoilo  scilicet  et 
RiifHna ,  lacolutibusque  desertis ,  sola  Eusiochio 
comiunte,  tolo  cum  eisdesiderlo  navigavil.  Deniquc 
post  molu  pericula,  immensosque  labores  ingressa 
Hierosolyroam,  cum  saiicia  loca  studiosissime  perlu- 
sirasset,  reversa  Bethleem  diversomm  peregrinorum 
celiulas  monasteriaqoe  constroxit :  de  quibus  mona- 
steriis,  beaio  disponente  Hieronyroo,  unum  viris 
tradidil  gubernandum.  Yirginesquas  de  divcrsis  coin 
gregavit  locis,  in  tres  turmas  moiiasteriaque  divisit. 
Inler  quas  Unia  se  humiliiate  dejecii,  ut  qui  eam  (/i) 
andisset,  exlremam  erederei  ancillarum.  Haec  iniuens 
aorores  suos  eirca  cultnm  sanctae  Dei  geniiricis  ac 
virginis  devotissimas,  beato  Hieronymo  una  cuni  filia 
aopplicavit,  ot  de  ipsius  Assumptione  sermonem  fj- 
eeret,  mirifica'  ejnsdem  Yirglnis  prxconia  conlinen- 
tem.  Quarutn  piam  peliiionem  ipse  pariter  devoius 
admiltens,  cum  somma  diiigentia  qood  rogabattir, 
implevii.  De  ciijus  sancta  vita,  et  ejiis  discesso  a 
Roma,  et  progressu  per  viam,  et  accessu  ad  Hieroso* 
lymam  omnibusque  praedictis,  idem  llicronymus  late 
traetut  atque  declarat  io  TracUlu  qocro  fecit  de  obitu 

[a]  Addunt  Mss.  qoibus  nlimur,  cypr. :  contra  mox  reti« 
cetAaique  Hieranynd :  denique  babeot  ad  sedes  propriae 
remeaniibu$9  pro  redpienlibus, 

[b)  lidem  lii>ri  vidi  et :  et  paulo  post,  quas  pias  petitime 
vir  ipsCf  etc  Subsequentem  vero  periodum  toum^  De  cnjus 
soHCia  vita,  usqne  imlcBf  prorsus  tgoorani. 


m 


&  IIIERONYMI  MTA. 


m 


el  transita  sanctae'  Piulaeir  Sane  inler  innumeros  tra- 

datos,  qaos  ad  diverso»  misit,  ad  quamdam  virginem  * 

Aseilam  nomine  scripsit  Epiaiolam  :  i»    qna  pro 

officio  sibi  ab  ea  ^liibiio,  gratias  ei  rcfert,  et  abolim 

imposito  sibi  crimine  innoceniem  se  astniens,  aemulo- 

hiro  snorum  invidiam  increpat*  Quos  etiam  in  sanct» 

Paule  discessa  susurrasse  acceperat.  Hujus  autem ' 

talts  est  textus  (a)  Epislolae  :  Si  iiH  jmtem  graMs  a 

me  refeni  pom,  non  iapiam  :  foten$  est  Deus  wper 

perumam  animte  tuas  reMituere^  quod  meretur.  Ego 

enim  intHfnut  nec  ffilimare  unquam  potuif  nec  oplare, 

n$  miAt  tantum  in  Chritlo  largireris  affectum,  Et  ticet 

me  eceleratum  quidam  putent,  et  flagitM  meis  ohrutum^ 

if  pro  peecati»  meis  etiam  hmc  parva  sunt :  lamen  tu 

bene  faai,  quod  ex  tua  mente  eliam  malo$t  bonoe  pute$. 

Perkuloium  quippe  e$t  de  $er9o  alterius  judicare,  et 

non  fact/fs  vema  prava  dfxi$u  de  rectie.  Veniet^  veniel 

iUa  die$  et  mecum  dolebi$  ardore  non  pauco,  Ego  pro* 

bro$u$f  ego  vempeUie  et  lubricue,  ego  tnendaXj  et  Sata^ 

na  arU  decipiene.  Qui$  ietae  ailN/taf ,  koc  vel  credi^ 

djm,  vet  {b)  $en»$$e  de  in$ontibu$,  an  etiam  de  noxii$ 

credere  rotui$$ei  f  0$cutabantur  mihiquidam  manu$y  et 

ore  vipereo  detrahebant :  dolebant  tMte^  corde  gaude- 

bant»  Videbat  Dominu$^  et  $ub$annabat  illo$ :  et  mi^e- 

rum  me  $eri9um  $uum  futuro  cum  ei$  judicio  re$er9abat, 

AUue  ince$$um  meum  catumniabatur  et  rtsiim*  Ille 

VuUui  detrahebat,  hic  in  $impUcitate  aUud  $u$picabatur. 

Pene  triennio  cum  ei$  vixi  :  multa  me  virginum  crebro 

turba  circumdedil :  divino$  tibro$  ut  poiui^  nonnutUe 

$eepe  tU$$erui,  Lectio  tt$$iduitatem.  a$tidmuu  famiUari" 

tatem^  famiitaritat  ftdudam  fecerat.  Dicant  quid  utt- 

quam  in  me  atiter  eeneerint,  qaam  quod  Ckrietianum 

decebat.  Dicant,  $i  pecuniam  cuju$quam  accepi :  $i  mu' 

nera  parva  vei  magna  non  eprevi,  In  manu  mea  w$ 

alicuju$  (e)  fuil  ?  Nihil  mihi  atiud  objicitur  ni$i  $exu$ 

meu$  :  el  hoc  nunquam  objicitur,  md  cum  Paula  et 

Melania  Hiero$oiymam  profici$cuntur.  l$ti  crediderunt 

menUenli;  cur  non  credunt  neganti?  Idem  e$t  homo 

ipee^  qui  fuerat :  fatefur  ineontemy  qui  dudum  noxinm 

prcedicebat^  Et-  certe-  veritaiem  magi$  exprimunt  tor^ 

nienla,  ^iiam  ri$u$ :  ni$i  quia  fadliu$  creditnr,  aut  noH 

fictum  ut  (l.  tingatur)  /ingatur,  impellUur.  Antequam 

domum  eanctce  PauUBno$$em,  in  me  Urbi$  $tudia  con- 

$onabant,  Omnium  penejudicio  digntu  eummo  $aeerdo* 

tio  decernebar,  Beata  memoritie  Dama$u$,  eermo  meu$ 

erat :  dicebar  $anctu$ ,  dicebar  humiUe  et  di$cretu$. 

Nunquam  domum  aUcuju$  Ui$dviori$  ingre$$H$  Mtm. 

Nunquam  me  ve$ie$  $ericte^  nitentee  gemmm,  fncta 

fade$f  auri  rapuit  ambilio,  NuUa  fmt  aliquando  matro^ 

narum  Domee^  quw  meam  po$$el  edomare  mentem,  ni» 

lugene  atque  jejunane  Paula^  $qualen$  $ordibu$f  fieiibue 

petw  emrjMta  :  quam  continui$  noctibu$  Domini  mi$eri^' 

cordiam  aeprecantem  $ot  uepe  deprehendit.  Cuju$  cau" 

ticum,  p$almi :  $ermo,  EvangeUum  :  deliciiB,  conUnen^ 

[a)  Ms.  vetustior  tacilo  Epistolee  nomioe,  inscripUonem 
liujusmodi  dcridtculani  praeponit,  KobUi$  Datmata  Uierony- 
mu$  A$eUcB  Firqini  $alutem, 

{b)  Idem,  vel  pnxisse  de  m$fmtibu$, 

(c)  Mss.  Sonutt  :  tum  «  nisi  cum  Jerosolymam  Paula 
prolSciscilur, »  prsetermissa  McUmia ,  quae  ad  haec  lempora 
lequaquam  spectat,  el  cnm  Hufnno  diu  antoa  navigavcrat. 


tia  :  vita,  jejunium.  NuUa  me  potmt  aUquando  dele" 

ctare,  nid  t/ifa,  quam  manducantem  nunquam  vidi,  Sed 

poetquam  eam  pro  euee  meriio  ca$titati$  venerari^ 

colere  ac  $u$dpere  ccepi :  omne$  iUico  deeeruerevirtu* 

te$.  0  invidia  primum  mordax  tui^  o  Satanee  calUdftae 

$emper  eancta  per$equen$?  Gratias autem  ago  Deo  meo^ 

quod  dignue  tim  quem  mundus  oderit  {d),  Male/icum 

quidam  me  garriunt :  titulum  fidei  $ervu$  agnoeco,  Ma* 

gum  vocant  et  Judan  Dominum  $uum  :  $edueior,  ct 

Apo$toiH$  dktue  e$t,  Tentatio  me  non  apprehendit  ni$i 

humana.  Quotam  partem  angu$Uarum  perpe$8U$  sum 

qui  cruci  mitito?  Infatniam  fald  crimim$  importarunt  : 

$ed  $do  per  bonam  famam  et  matam  perveniri  ad  regua 

cosU)ruui.  Pleniludinein  itaquc  sapientiac  et  (e)  scien- 

im  adeptus,  dedit  ut  abyssus  vocera  suam  :  et  aqum 

Htbraicse  amariludiuis  ad   verbum  ejus  duicorjitm' 

sunt,  el  revelata  sunt  abscondiia  a  sxculis  ei  genem-  ^ 

tionibus.Xuncta  eniro  volumina  veteris  Testamejiti 

prius  dcGrsco,  postea  vero  veraciori  editione  de 

Hebraico  transtulitin  Laiinum.  Eodemqne  fere  omnia 

spiritu  revelante,  cujus  inslruetu  aunt  edit.i,  diiigen- 

ter  eiposuit.  Scripsileoim  in  Genesim  librum  unuin, 

absque  subnotatis  ad  Damasum  quasstitmibus  :  cun- 

ctasque  Hoiniiias  Origenis  in  Penlateuchum  e  Grmco 

serraune  transtulit  in  Laiinum.  Regiim  vero,  scu  Pa- 

ralipomenon  quasstiones,  qnae  vocanlur  Uebraicai, 

duobus  libris  prudcnter  explicaYit,  pneter  illas  tres 

obscurissimas,  quasscribens  abundaniiusexposuerai. 

Quuruin  prima  esl :  Cur  David  cum  Acbis  ad  expu- 

guandiiin  Saul   ulironcus  veuiebal;  Secunday  Cur 

Duvid  ffloriens  prxcepit  filio,  ut  Joab  magistrum 

iniliiiae  interflcerei.  Tertia  est  de  Semei,  qui  David 

fttgicnti  nialediciionis  injurios  irrogavil.  Aliani  quoqiie 

propositara  dc  eisdem  iibris  explicavit  quxstionein. 

Quomodo  scilicct  Saloinon  ei  Acbas  in  duodccim 

annis  lilios  genuerint.  Porru  Isaiain  commcnialus  est 

libris  decem  eiocto.  Jeremiam  libris  vigiflii.  Ezechielcm 

libris  quaioordeciin.  Daniclem  libris  tribus.  Etduode- 

ciin  Prophetas  iibris  viginli.  De  qnibus,  ui  iiihil  reliu- 

queretur  dubium,  nomina  quoque  eorum  quemadmo* 

dum  intclligi  debeani,  Etymologiis  propriis  pulcbcr- 

rimo  patefecit  decore.  Iii  quosdam  psabnos  edidit 

TracULus  luculentos,  et  in  Ecclesiasien  CommenU- 

rios,  atquo  in  Canlicuin  Canticorum  duas  ad  Dama- 

.  sum  Homilias.  Novum  prxtere^  Testamenium  GroHxe 

lidei  reddidil.  £x  quo  Matihxum  et  Marcum  coinpcn- 

diosa  potius  quam  fasiidiosa  exposiliouo  sindiosis 

lcctoribus  explioavit.  Sed  et  in  Lucam  llomilias  vi« 

glnti  novem  ab  Origene  cdtUs  in  Laiinum  vertii,  ct 

plerasque  Apostoll  Epistolas,  ac  Joannis  Apocalypsim 

edisserult.  Postrcmo  praecavens  in  fulurum  si  quid 

forte  in  uovo  Teslamento  vel  veteri  aliquando  cor-. 

rumpi  contingeret,  qua  cura  debeal  reformari,  scri- 

bens  ad  Lucinum  insinuat,  nt  veterum,  inquit,  iibro- 

rum  fides  ex  Hebneis  voiuminibus  examinanda  esi : 

ita  novorum  quoque  Grted  $ermoni$  normam  deeiderat. 

(rf)  Keposuimus  helc  Mateficum  cx  iisdem  Mss.  pro  quo 
erat  dnobiis  verbis,  Mate  cuni,  etc. 

(e)  Pro  $cientiw,  ppaeferunt  Mss.  sanctitatis.  Quorum  opo 
et  paulo  post  verbum  EdUione  suffecimus ,  quod  deerai. 


197  8-  HlfiaONlMI  YITA. 

DBnkiue  ei  e§o  hujM  monUii  a^f^ueHS^  enm  inler 
diuardia  veteris  Teetamenli  LaHfia  exemplariu  fLnctnO' 
rem,  ad  HeMeimtverUalem^  4e  en}m  fonU  gnetate' 
ram,  reewrtum  habm  :  et  inter  ecrrupta  et  ineormpta^ 
^nt  taedmoma  lUiereei^  de  eententiam  tnii.  Cnmqne  ue 
deprehendietem  aiaatthmm  germina  inter  iritienm  itivt- 
nomm  pnUmiasee  volnmmttmf  ea  stndtti  ak  radice  cnneU 
reHlUre  :  eonmgnanM  etiam  per  libroi  toea  ad  comcm- 
pendam  proeUvia^  et  hreei  opmenlo  expUcani^  tfmbm 
matime  oeeaeiotdbtti  ioieant   exemplaria  depraeari. 
Snne  Roniaiui  Eccletia,  enjiis  arbilrio  sobjaeent  uni- 
Tena,  periliasinii  Tiri  non  ignorans  ingeniom»  trans- 
lationeni  ejos  qnan  Tidit  aUis  Teriorein ,  tam  iii 
Eedesiis  legendam,  ^nara  etiam  exponendara  reccpit. 
De  qaa  beatos  Gregorius  in  libro  soonrai  Moraliom, 
noTam,  inqoit,  iranslationem  dissero.  Ei  in  Eaeehiele 
exponens  iihid  qood  de  animalibos  dicitor*  Cnom* 
qoodqoe  doabos  alis  Tclabat  corpos  soom ;  com  sob« 
Jonxisset :  El  alterom  sirailiter  velabaior,  protinos 
iaiolit  :  TraBslaiionem   Sepinagiou  Interpretom , 
Aqoils,  et  Theodoiionis,  et  Syromachi  soUicite  per- 
serotantes,  nihil  ex  his  verbis  iovenimos  :  sed  beaii 
Hieronymi  scripla  relegentes  agnovimos,  qoia  hanc 
senlentlam  in  Hebraica  veritale  ita  posita  non  qoideu 
joxta  verhom,sed  joxta  sensom  invenerit.  Nam  perl- 
tiis  interpres,  nt  omnino  nil  praetermilleret,  aliqoaudo 
verboffl  de  verbo,  eliqoando  com  lingos  repognaret 
barbaries»   sensom  soiora  exprimebat  de  verbis. 
Qoera  otiqoe  transferendi  modom  idem  Hieronymos 
in  libro  qoera  de  optimo  genere  interpretandi  edidit, 
probabilem  esse  evidenler  insinoat.  Scripsii  praeterea 
adversos  Jovinlanom  (a) ,  et  contra  Helvidiom  de 
beatae  Mari»  virginitate  perpetoa  librora  onnra.  Quo- 
rom  priorem  asserentera  nollara  in  fnturo  meritorom 
esse  dislantlam»  et  hone  voloputi  camis  jogiter  mi- 
nistraniero,  haereticom  atqoe  Epicorom  ChrisUaoorom 
probat.  Helvidium  vero  qoi  ei  Scriptoris  nitebatur 
estendere  iiiiacura  Dei  malrem  alios  filios  haboisse,  ve- 
lotidiotam,  etScripturas  penitus  ignorantem  redargoit. 
Porroaliaffiqoemdamha!reticom,nondescribeodo,sed 
coUoqoendo  confodit :  qoi  de  resorrectione  carnis  con- 
tra  fidem  caihoiicam  senttens,  qoasstlones  hojosmodi 
propooebat.  In  qoa  »uie  sorreetori  somos  ?  Si  in  ipsa 
in  qoa  morimor,  ergo  et  notricibos  post  resorree- 
tiottera  opos  eriu  Si  in  altera ,  neqoaqoam  erit  re- 
sorrectio  raortoomm,  sed(^)  reformatio  inalios.  Di- 
versitas  qooqoe  sexos  raaris  et  feminae  erit»  an  non 
erit?  Si  erit,  seqoentor  et  noptia  et  concobitos  et 
generaiio.  Si  non  erit :  sublau  diversiute  sexos » 
eadem  oorpora  non  resorgent,  sed  tenoia  et  spiritoa- 
lia.  Et  h»c  probare  volebat,  inducens  illod  Apostoli : 
Seminator  corpos  aolraale»  sorget  corpos  spiritoale. 
Ad  qodd  ait  beatos  Hieronyraos :  Cora  aodisseni , 
mihiqoe  ioeoboisset  necessius ,  nequissim»  vipene 
respondi,  et  sola  eom  interrogatione  convenl.  Credie^ 
inqoam,  remrreetionem  mortnomm,  an  non  f  Qui  eum 
le  credere  reepomUaet ;  intuti :  Eadem  reeurgent  corpora , 


m 

an  alia  f  Qui  enm  dixiuet ,  eadent :  seiicilatui  sum » 
In  eodem  sexu^  an  in  altero  Y  Ad  interrogeia  retieenti  : 
et  ittitar  colubri  hne  alque  illtte  tramferenti  caput^  ne 
fenretur :  Qttta,  inqoain,  taeei,  ego  ndhi  pro  te  rapoH* 
debo^  et  eomegttentiam  inferam.  Si  non  reeurget  mulier 
nec  nuueiUm^  non  erit  (c)  reeurrectio  mortuomm :  quia 
cum  eexm  membra  habeat ,  membra  totnm  eorpm  efi^ 
dttnt.  Si  autem  sexus  et  membra  non  fkerint^  nbi  erit 
resurreetio  mortttorttmf  Sed  et  illudf  quod  de  nuptiis 
obficis :  si  eadem  membra  fnerint^  seqni  nuptias^  a  Sal" 
vatore  dissoMtur.  Errant  iiesdentes  Scripturas,  neqoe 
virtotem.  In  resorrectione  eiiini  non  nobent  ne(|ne 
nobentur  :  sed  eruut  siniiles  angelis.  Ubi  didtur,  uon 
nubent  neqoe  nubentor  :  sexuum  diversitas  monstrO' 
tur.  Nemo  enim  de  lapide  et  ligno  dieit ,  noR  ito^ent 
neqm  nubentur^  quia  naturam  nubendi  non  habent :  sed 
de  his  qum  possent  nubere ,  et  Christi  gratia  et  virtute 
non  nubentur.  Quod  li  appotueris ,  Quomodo  ergo  eri- 
mus  sinules  angelomm ,  ciim  inter  angelos  non  itl  ma* 
seuim  ant  femina  f  breviier  ttusculta  non  snbslan^am 
angeloruiu  ,  ied  conservationem  et  beatiludinem  repro^ 
mitti.  SimUitudo  pronultilur^  non  natura  {d)  nwtatttr» 
Porro  si  quesris  in  qua  mtate  resurrecturi  summ.  Juxta 
Ecclesiarum  tradidones^  et  Aposiolum  Pauium;iltud 
est  respondendum :  quod  in  virum  perfectum,  et  in  nun- 
suram  eetatis  ptemlttdims  Christi  resurreeturi  summ.  in 
qua  eetale  condilum  Adam  Judan  autnmma  :  et  Satva- 
torem  Dominum  legimus  resurrea^ue,  Et  multa  inqoil, 
atia  de  utroqm  Testamenlo  in  Stt/foeationem  hofredci 
protuti.  Sed  numquid  his  Untom  hxreslbos  repurgavit^ 
Ecclesiam?  Nulla  onquam  hxresis  ejus  tempore  pul- 
lulavit ,  quam  Ipse  falce  su»  eloquentiae  non  socci- 
derit.  Nunqoam  enim  pepercil  hiereticls,  sicut  ipbC- 
met  asserit :  sed  omni  egit  stodio,  ot  hostes  Ecclesia*, 
ejos  qooqoe  hostes  {e)  fierent.  Nam  et  Roffinl  vlri 
eroditissimi ,  soique  collegx  cum  quo  me!!a  Mncta- 
riHn  Scripturarum  consoeverat  lambere ,  ideo  dicilor 
inimicitias  incorrisse ,  quia  eum  de  arbitrii  liberute 
prave  senlieutem  vebemeiiter  correxit :  cujus  xeloin 
pro  fidei  rectiludine  Romana  Ecclesia  approbat :  ut 
bcatus  Papa  Gelasius  Scriptorarom  sagacissimos  in- 
dagator  ejusdem  Ruffini  libros  licet  prxclaro  sermone 
editos  rc|)udiare  videator ,  hoc  in  sois  decretis  m«ii- 
dans  :  Ruflinus  vir  religiosus  plurimos  Eccleslasticl 
operis  edidit  libros  :  nonuullas  etiam  Scripturas  in- 
terpretatos  est :  sed  quoniam  beaiissitnus  Hieronymns 
in  aliqoibos  eom  de  arbitrii  liberiate  noUvit :  illa 
sentlinos ,  qoas  pnedictom  sentire  cognoscimos.  Ei 
non  solum  de  Ruffino,  sed  etiam  de  universis,  quos 
vir  saepius  memoraius  zelo  Dei  et  fidei  religione  re- 
preliendit.  Idem  ,  Origenis  nounolla  opuscula ,  qn» 


(a)  

[b\  lidem  liabeat,  sed  trmuformatio  in  oHos. 

S.   HlERONTtfl   L 


(c)  Locum  paulo  altter  Mss.  recitant,  c  non  erlt  resur- 
reclio  oorponiiD ,  quia  isiQe  sexu  non  codsui  et  membrw  -. 
Porro  si  oorporum  doq  eril  resurreciio,  Deqoaqaam  eri  i 
resurredio  monuoniin.  •  Ccofer  Epistolam  in  receorioue 
noslra  CVIII.  ad  Eustocbium  num.  2i.  ez  quo  isthaec  iau- 
datur. 

(d)  Restituifflus  nwtatur  ex  iisdem  Mss.  ipsoque  Episto- 
ke  texlu,  pro  quo  erat,  nuUitur, 

(e)  Atque  beie  ficrent  eorumdem  Ubmrum  ope  restital* 
mns  pro  fiieriai  ? 

{Sept.) 


m  s. 

tlr  beatns  llieronymiis  non  repudiat,  legenda  suscipi- 
mus :  reliqua  Tcro  omnia  cum  (a)  auctoritate  sua  di* 
cimos  esse  renuendn.  Inler  prxclara  vero  studiorum 
suoriim  opuscula  scripsil  libruin  de  Illustribus  Yiris, 
a  sanciis  Apostolis  usque  ad  suam  sDtalem  imitatus 
Tranquillum,  GrsDCumque  ApoUonium,  et  post  caia- 
logum  plarimorum,  se  quoque  in  calce  voluminis 
quasi  abortivum  et  minimum  omiiium  Chrislianoram 
posuit :  ubi  sibi  necesse  fuil  usque  ad  quintnm  (b)  ci 
decimum  annum  Tlieodosii  principis,  si  qua>  scripse- 
mi,  breTiter  annoiare.  Conimemorans  inter  caetera, 
qux  passim  supra  noiata  sunt :  quod  scripserat  alter- 
c:uionem  Lucireriani ,  et  Orthodoxi*  De  locis  librum 
uiium  :  de  esscntia  Dei  librum  unum  :  Hebraicorum 
nominum  librum  unum.  Epistolarum  ad  diversos  li- 
brum  unum.  AdMnrcclIam  Epistolarum  librumunum. 
AdPauiain,  inquil,  et  Eustocbium»  quia  quotidie 
scribimiur,  inccrtus.  Quis  nostnim  tanta  potesi  legere, 
quanta  scripsit  isle  vir  beatus  Ilieronymus  ?  Quis 
hunc  ardentem  in  Scripluris  animum ,  et  ferventem 
in  Dei  servitio ,  non  mirelur ;  Quis  eum  non  poiiiis 
angelum ,  quam  hominem  dixerit  :  dum  nuHi  magis 
cpngruit  illud  Propiielicum  :  Labia  iacerdodt  custo- 
diunl  teienliam ,  et  legem  reqmrunl  ex  ore  ejus ,  quia 
an§eU$  Donuni  exereiluum  ett  ?  Cerie  si  manens  in 
carne  ,  secondiim  iiominem  ambulasset :  ad  tantum 
culmen  scientiae  nnllalenus  perligisset.  Sed  neque 
eoperel  dissolvi  cum  Paiilo  (c) ,  nec  cum  Christo  se 
eoufideret  iuter  angelos  regnaiurum.  Ycrum  quia  de 
mundo  triuinpiiavcrat,  quasi  de  laboris  prxmio  jam 
securus  ad  lleliodorum  loqitebatur :  Crede  mihi,  tteteio 
quid  plut  lucit  atpicio  :  libet  tarcina  corporit  abjecla , 
ad  purum  mtherit  evolare  fulgorem,  Tania  demum  lag* 
s;iiu<liiic  faiigatus  est ,  ut  eliam  in  siratu  suo  jacens 
funiculo  ,  quein  in  irnbeiu  suspendcr.ni,  supinus  ma- 
nibiis  apprehenso  erigeretur.  Ut  videlicet  oflicium 
m»nas(erii,  prout  poleral ,  exbtberet.  Nihil  tamen 
minus  sensus  sinccritale  vigebat  ad  ralionem  red- 
deiidam ,  undecumque  inierrogatus  fiiisset*  Nam  et 
bcalo  Augusiino  Hipponensi  Episcopo,  suis  eum  qux- 
slionibus  provocanli ,  verius  abysso  abyssum  invo- 
cniui  plonissime  saiisfecil :  et  se  velut  emeritum  (d) 
judicaiis,  bis  eum  verbis  a  sui  provocatione  detcrret : 
iVo<  nottra  habuimut  tempora^  et  cucurrimut  quantum 
poluimutf  nune  te  eurrente  et  longa  tpatia  trantmeante^ 
nobit  detur  otium.  Simulque^  ut  cum  venia  el  honore 
tuo  dixerim,  ne  toht  mihi  de  Poelit  prcpotuitte  aliquid 
videarit ,  memento  Daretit  et  Entelli ,  et  vuigarit  prO" 
verbii ,  quod  bot  iattut  fortiter  pedem  figat,  Ad  quod 
beatos  Augusiinus  suppliciter  respondens ,  ait :  Cur 
itaque  conor  contra  coiilractum  fluminis,  et  non  pius 
deprecor  veniam?  Obsecfo,  ut  si  te  Ixsi,  dimittas 
mibi :  et  si  bos  ul  tibi  videris^  lassus  senectute  forte 
corporis,  non  vigore  animi  :  tamen  in  area  dominica 
frucluoso  labore  desudans :  ecce  siim,  si  qnid,  |)crpe- 

\a)  lidein  Mss.  ctan  auctore  tm,  Origenc  scilicct* 
{b)  Rectius  cum  Ipso  llieronymo  Mss.  nostri  •  quarlum 
dectiiiuni  anaum  The<xlasii »  mimerant. 
(cj  Mss.  c  cum  Paulo,  nisi  se  ciim  Chrislo,  i  eic. 
la\  MdQm  emeritum  vidicuni. 


HIERONIfMI  VITA. 
ram  diii 


fortius  ligo  pcdem.  Non  milii  moleslom 
esse  debet  pondus  aetatis  tuae,  dummodo  conteralur 
palea  culpae  me».  Prxterea  in  liforo  quem  ipse  Augo- 
slinus  conira  erroremJuliaDi  (e)Pelagiani  deacripsitt 
qiii  nuptias  censebat  damnabiles.quod  nihilei  eis  na- 
scereiur  ab  omni  libermn  obtigaiione  peceati :  diim 
plures  contra  ejus  pestiferum  dogma  catbolicos  teates 
introdoiisset,  ita  eomdem  pneferens  ilieronymom  Ir- 
tolit.  Necsanctom  Hleronymum  presbyterom  cooiem- 
nendom  arbilreris ,  qui  Grseco  et  Latino ,  insuper 
Hebraeo  emditos  eloqoio,  ex  occidentali  ad  orienlalem 
transrens  Ecclesiam,  in  loeis  sanetis,  aiqoe  in  litleris 
sacris  osqoe  ad  decrepium  vixit  Ktaiem.  Cujus  nobls 
eloquiom  ab  Orienie  in  Occidenlem,  ad  instar  solis  re« 
splenduil.  Omnis  denique  qui  ante  illum  aliquid  ex 
utmque(  ant.  urbit)  orbis  pnrie  de  doetrina  Ecciesis 
legil,  nec  alia  de  re  baiic  qnam  prxdizi,  tenuit  (I.  prom* 
ptitque)  promtsitque  senlentiam.  Igitur  bealus  Hiero- 
nymiis  postquam  exuberanti  scriptorom  soonim  co- 
pia,  inexpognabilem  Ecclesias  Chrisii  torrim  contra 
jacola  haereticorum  coerezil  r(0  nonagesimo  aeUlis 
snx  anno ,  imperii  aoiein  Theodosii  doodecimo ,  in 
seneclote  bona  migravil  ad  Dominum,  videlicei  iilti- 
ma  Seplembris»  el  ejusdem  diei  bora  oltiroa  fom  sol 
occideret.  Sanclae  autem  ac  venerablles  feminae  Pauia 
scilicetet  Eusiocbinm,  exomploeicommoniiioneejus 
saRciili  contempirices ,  ei  crocis  Cbrisli  bojolae ,  aoie 
ejus  obitum  vocante  sponso  emigrarant.  Porro  bcaius 
Hieronymos  dom  adboc  viverei,  scalpendo  saxui»  in 
ingrcsso   speluncae  dominici  pnrsepls,  sepulcnim 
sibi  fecerat  non  looge  a  sepulcro  praedictamm  san- 
clarom.  Ubl  ssecnli  perversiiate  devicia,  sepolius  est 
pridie  Calend.  Octobris.  Mirabitor  forsan  Lecior,  lani 
sanctas  personas  habere  invidos  potoisse.  liirandom 
vero  non  est :  semper  enim  virloies  persequitur  in- 
vidia,  feriuntque  sommos  fulmina  montes.  Necniirom 
videri  debei,  baec  (g)  bonis  coniingere,  com  ipse  Do* 
minus  Pharisxoram  zelo  sil  croctfixus,  el  omues  sau- 
cli  »mulos  hubnerunl.  Esau  persequebatur  JacolK 
Saul  quacrebat  animain  I>avld,  et  Salomoni  soscitavil 
ipse  Dominos  Adad  Idnmaeum.  Jezabel  etiam  sacer- 
doles  fogere  compolit :  el  onines  Propbelas  persecu- 
liis  esl  populiis  Judasonim.  Paulos  Aposlolos  lie  fra- 
tribos  falsis  conqueritur,  el  per  nurom  demillitur» 
ne  ab  bostibos  capiatur.  Ac  moltimoda  enarrans  pe» 
ricola,  de  se  soisqoe  simitibiis  loquitor :  SpectaguUtm 
facti  tumut  kuie  mundo ,  el  ongeRt  ei  honumbut»  El » 
Not  ttulti  ptopter  Chritium.  Et,  Quod  tfultum  eti  Deo, 
tapientiut  esf  hominibut.  Unde  et  Salvalor  btquilur  ad 
Patrem  :  Tu  teis  ineipientiam  meam;  quem  in  Evan« 
gelio  propinqui  qoasi  menlis  impotem  aestimabomir, 
ci  adversarii  calunmiabantar ,  dioentes  :  Dmmonium 


{e)  Perperam  in  ono  AiDhrosiano  Ms.  Mauieheei  legilur 
pfo  peiagtani,  Subsequilur  ibi  atio  seosu ,  c  Nujjiias  vulc- 
l>ai  damiiafi ;  quod  vero  ex  eis  Dascerelur ,  ab  omni  libc- 
riitn  obligalione  {'CCcaU.  t 

[f)  lCxaggcrat  adhuc  idcm  Ms.  nonagehitm  texto  eetatit^ 
eic.  lum  habcl  c  Theodosii  juDioris  doodeciino.  t  Deotque 
isthaec  praetermtUit,  c  videlicel  ullima  Septembris,  el  e]u»> 
dem  diei  hoi*a  uliima,  cum  sol  occideret.  • 

\g)  Idem  Us.  c  haec  homiuibus  couiii)gcre. » 


tot 

habet.  El  Samarilafm  etl.  Et ,  tn  Belzebub  pnneipg 
dmmoniorum  ejicit  dasmoma.  Sed  beatus  qui  dicere 
poiesl  cura  Aposlolo  :  Gloria  nostra  fioBeesl,  teslimo'^ 
nium  con8cienti(B  noHras;  quoniam  in  ianctilate  et  iw- 
ceritate,  et  (/i)  gloria  Dei  conver$ati  iumui  in  mundo. 
Aiidicns  proiiide  Domioum  diceDtem :  Ideo  mundut  m» 
odit,  quia  non  estii  de  mundo.  Si  enim  eseetii  de 
mundo,  mundus  quod  suum  ergt,  diiigeret.  Periculo- 
siim  esl  malum  dixisse  de  bonis.  Nam  sicul  probatis 


S.  HiERQNTMI  VITA. 


€gll 


ffl)  Uterque  Amt)rosianus  codex  c  et  Graiia  Del^i  nro 
loria.  »  eic.  '    ' 


m 

ad  coronam,  iu  exprobraniibus  ad  damnalionfs  (aiit . 
Hintii/tim)  cumulum  cedit.  Quod  et  beatus  Augustinus 
teslalur,  dicens  :  Nemo  lacerei  servos  Dei,  quia  non 
«xpedit  lacerantibus.  Servis  quidem  Dei  falsis  deira- 
ciionibus  crescit  merces ,  sed  et  pcena  crescit  deira- 
heniibus.  Naro  non  sine  causa  dictum  est :  Cum  vo$ 
odertnt  hominei  et  exprobraverint,  meniienlce :  gaudete 
ei  e^uUate,  quia  mercet  vettra  copioia  est  in  cwlii,  Ita- 
q«e  consolemur  invicein  in  verbis  islis,  benedicenres 
Dominum  in  omnibus  viis  suis.  Qui  vivit  et  regnai  in 
sxcula  socculorum.  Amen. 


(«) 


VITJL 


DIVI  HIERONYMI 

mCERTO  AUCTORE. 


<e;«io»^^ 


Plerosque  nimirum  illustrium  virorum  non  ainbigo 
nosse,  quo  nalus,  quibusque  doctoribus,  quibusve 
eruditus  sit  litteris,  quo  denique  quiescat  sanclus 
llieronymus  loco.  Verumlamen  quibus  non  vacai, 
vel  lcgere  plurlmum  non  valeni,  hoc  si  voluerint  opus 
corapendtosa  brevitaie  poterunt  scire. 

Beatus  Igliur  Hieronymus,  nobili  genere  orlus : 
palrc  vero  Eusebio  nomine :  oppido  Slridonis ,  quod 
a  Goihis  eversum,  Dalmati»  qiiondaro  Pannoniaeque 
connnium  fuit.  Congrue  scilicet  Eusebio  generatus 
cstpaire.  Eusebius  namque  Atiice ,  Romane  dicilur 
pm«.  Ilieronymus  quoque  iEoIice,  Laline  omnind 
sacraUx  inlelligitur.  Jure  igiiur  Ilieronymus,  id  esl, 
sacra  lex,  de  pio  giguiiur  patre  :  ui  studioso  ejus  la- 
bore  ex  IlebraBorum  scripiis  absque  {b)  scrupulosilato, 
alma  paterei  Lex,  quae  humano  generi,  sua  ausieriiate 
remola ,  pium  ac  sacrum ,  misericordemque  palrem 
nuntiaret  venturum.  Qui  cum  dudum  inter  pueriliam 
adolescentlamque  incederet  medius ,  insiinctu  laclus 
ccelesti,  affinibus  cunctls ,  censuque  paierno  reliciis, 
«t  perfecias  Evangelii  Imitaior  quivisset  existere,  in- 
gressus  navem,  aura  flante  secunda,  ad  limlna  subli- 
miom  Apostolorum  Petrl  et  Pauli,  divina  dlspensanie 
clomcntia.  Romanam  (c)  adiit  urbem.  In  qua  videlicct 
liiteris  Gracfcis  ei  Latlnis  diligenter  apprime  eruditus, 

(fl)  Hanc  quoque  lertiam  ab  inepto  consardnatore  dc- 
J^iplam  S.  ftieronymi  Vliam  adieVLmus?T^ae  mUd  ex 
SrKiTfr^'  monimemis  desit,  nuod  ali!  anie  nos 
SfS  MT^^n^"""  ^  ^^"^  "«f»™^»^  paJeuiesadeo  t^mi^ 
nQMin  V«^i^^^^^  pr^seriim  Regiaa  Suecorum^ 

tZ^^Jl^i^tr^^T^^'-^'^'^^^^  VerTaTem^aj! 
Snti  ^ri^i™  vf ^"^ '  bisionam  hanc  parum  responSere 
nMTm VK  '"S*^."»»  nec ommno naenias  bujusmodl/ verius 
qua«,l,br>s  fui^e edilurum,  nJsi  decreluii jSmsii  Sl 

^fiiJx^t''^^  ^''  P'"^  paiar€l.  lienda  qua  iSot^. 
"aoteslecuones,  occurnmt,  pratermittimus: 

M  A«q»j3  hoic  interserit  idem;  Ma.  properans.  •     • 


et  Clirlsti  vestem  susciplcns,  presbyter  quoijue  Car- 
dinalis  ibidem  est  ordinaius. 

Nam  ut  Inexpugnabilera  sune  Ecclesiae  Doroinus 
murum  conira  perndos  demeniesqiie  ba^reticos  eri- 
geret;  huic  viro  in  lilterarum  studiis  plerique  (x«5,* 
y>5r«0  cathagelaj,  id  est,  praeceptores  fuere.  Donaius 
nempe  arihigraphus.  Romanis  eum  imbuens  elemen- 
tis,  liberaliumque  (rf)ariium  sapore  siifricienter  re- 
plens  magister  extitit  illi ,  sicut  ipse  in  Cbronica  sua 
meminit,  dicens :  Victorinui  rlietor,  et  Donatusgram^ 
maticm  («),  magisiri  et  prmceplores  mei,  RonuB  insignea 
habebantur,  Gregorium  namque  Nazianzenum  (ulidem 
in  tertio  explaii:iiionum  Isaix  refert  libro)  didasca- 
lum.  id  est.  magisirum  suutn  fuisse  teslalur.  Nam 
cum  in  prxdicio  Propheia  ad  cum  venisset  locura,  ia 
quo  de  Seraphim  qniddam  dcbuisscl  cxponere ,  ita 
inlulit ,  dicens  :  De  hac  visione  ante  annos  circiter  tn- 
ginta,  cum  essem  Constanlinopoli ,  et  apud  virum  eto^ 
quentissimuni  Gregorium  Nazianzenum  prceceptorem 
meum,  tunc  ejusdem  urbis  Episcopum,  sacrarum  Scri- 
plurarum  nudiis  erudirer,  scio  me  brevem  dictasse 
subitumque  traclatum,  ut  experimenlum  eaperem  inge- 
nioli  mei,  et  amids  jubentibus  obedltem. 

Quid  vero  de  hujus  viri  eleganti  indostria,  quam 
erga  Latinos,  etCraecos,  HebniBos,  et  Arabicos, 
Clialdaosque  in  discendo  elementorum  apices  babult, 
prastantius  dici  potest,  quam  ipsius  ad  Paromachium 
ct  Oceaniim  missa  profltentur  verba  diccntis  :  Dum 
essem,  (/)  inquit,  juvenis.  miro  disceudi  ferebar  ardore : 
nee  Juxia  quorumdam  prcesuwpiionem  ipne  me  docui. 
Apotlinarium  audivi  AniiochitB  frequenler,  ei  colui,  jam 
tune  cum  mein  Scripturis  sanctis  erudtret,  canis  ipar- 
gebaturcaput:  et  magistruni  potiui  quam  diidpulum 


fj  if.tiw  auicm  duo  vcrba  aruum  mpore,  tacet. 

\e]  Minon  numero,  et  verius  idciu  tiabet,  maatster  at 
prfcm>rmeus ;  lum  hubentur  pro  habe&rT^  ^ 
oJl^rmT^'"  «>i  iUuJ  inquTi  ium  lej^ur  fenel^m 


m 

deeebal.  Perrentamen  Alexandrlam^  audm  Didymum : 
in  muUii  ei  gratias  a§o.  Quod  neicivi ,  didiei :  quod 
ieiebamy  ilio  doeeme^  non  perdidL  Puiabant  me  ho- 
minee  finmn  feckte  diicendi.  Veni  runum  leroiolifmam 
et  B^hleem  :  quo  pretio^  quo  labore  {a)'Barrabanum 
Hehrmnm  notturnum  habu  profceptoremf  Timebai 
enim  Judwoe  :  et  miln  aiterum  exhibebat  Nieodemum. 
Hxc  ilaque  coniali :  ul  qui  scire  cupiiiDi,  nosse  que- 
ant,  sicttt  pnediii  •  qno  nalus  loco,  quibusYe  tautus 
vkr  magistris  fuerit  iiirormaUis. 

Commorans  itaque  Hieronymus  RomaBy  mentis 
corporisque  tirginilaiem,  et  delictorum  pcenilentiam 
cnstodiens,  fidelibus  prxdicabat.  Mullaque  juxia 
Septiiaginia  librorum  volnmina  atque  psalieriam 
emendavit,  Apostolicae  sedi  Liberio  pnBsidente  pon- 
liflce.  Ea  proculdubio  tempesiate  Roinanum  populum 
pcr  Gonslaniium  Augustum  Ariana  haeresis  macula- 
liat.  Idcirco  crgo  prxdictos  vir,  occas!one  qoam  sein- 
per  opuverat  accepta,  ut  saperius  est  diduro,  relicta 
domo ,  pareniibns ,  sorore ,  cognalis ,  et  inclyu  ac 
gloriosissima  Petri  (b)  urbe  :  corpan  et  sola  tantum 
fereiis  qux  itineri  ulilia  esse  valuere,  niia  cum  biblio- 
theca  quam  summo  studio  in  pnefau  ooiifecerat 
urbe,  Jerosolymam  propier  regnum  coelorum  juvenis 
miliiatuTus  advenil. 

Postquam  vero  omne  mnndanarum  litlerarum  stu- 
dium  adeptus  est ,  probatissimorum  quoque  moiia- 
chorum  liabilum  faclomque  imiutus  est.  CupidiUtem 
siquidem  animi  jugi  sinceriute  calcans,  volopiatem  • 
que  corporis  perenni  frangens  jejanio,  plerosqae 
.  bononim  religiosorum ,  meKores  fore  suo  docult  in- 
sliluto.  Quodam  igitur  tempore ,  cum  ei  more  idein 
Hieronyrous,  divina  ad  legeiidmn  panderet  volumina, 
et  immortalem  btblioihecae  snae  auctorem  recordare- 
tar  Tulliom ,  mox  cceliius  ne  (e)  ules  qaandoqtie  re- 
▼ohreret  libros  salutifero  casiigatus  esi  verbcrc.  lu 
enim  ipse  de  se  ad  Eustocfhium  scribens  asserit. 

Cum  ante  annoi  plurimoi,  domo,  parentibui^  iorore^ 
eognatii ,  et  quod  hii  dificHiue  eet^  eomuaudine  iaur 
tiorii  dbi  propter  catorum  me  regna  caitratiem  :  et 
Jeroiolymam  ndUtatnrui  pergerem^  bibtiolheca  quam 
miln  Romw  mmmo  itudio  ae  iabore  confecerata^  carere 
non  poteram.  Itaque  miier  ego  lecturui  Tutliumjejuna^ 
bam.  Post  noctium  crebroi  mgiiiait  poU  lacrymai^ 
quai  mihi  prmteritarum  recordatio  peccatorum^  ex  imii 
visceribui  erut^t^   Plautui  iumebatur  in  manui.  Si 


Jfl)  Idem  JBoraninam  prsfert. 
b\  Ms.  c  religiosissima  Petri  corpore  urbe,  corpus  et 
I  Untnm  qnsenie  In  itinere  esse  ntilia ,  una  cum ,  etc. 
ttim  oQnfecerat  Rumae,  confereos  Jerosolymam  propter 
rcgna  coelonim  juvenis  niiliUiurus  advenii.  Cumque  ali- 
quaniis  peractis  morando  diebus  co^novisaet ,  quod  abs- 
que  anims  damno  non  vaiulsset  vivere ,  caute  in  pne- 
sepe  Dominico,  ut  prudens  aninoal  veliet  esse  contiguus, 
quod  ab  Jerosolymis  sex  millibiis,»  etc.  quae  altera  ab  hac 
pagtna,  sive  oolumna  273  subsequuntur.  ToU  auiem  iu« 
termedia  bisloria  per  ferc  ducenlos  versus  omnino  abest , 
qox  sane  ant  caso  exdsa,  aut  seqniore  mano  inincata  ex 
antiqiio  exemplari  videri  haud  potesi,  cum  e  contrario 
nunquam  extilisse ,  ipse  oralionis  coniexios  subindicec  , 
sed  de  prsecedentibos  Viiis  huc  inirusam  fuisse  aiqtie  ad- 
suuro,  ut  d  pleraque  alia  qu«  potissimam  ex  ipsiusmet 
Hierooymi  Epistolis  excerpU  occummL 

(c)  Satis  supino  errorelectum  antea  est  imo  verbo  na- 


S.  HieRONYMI  Vn*A.  fM 

quando  in  memet  retfenue  Prophttai  legere  ctgpiiium  : 
iermo  horrebat  incuttui.  Et  qtda  tumen  eeeeii  ocuUa 
non  mdebam  :  non  vculomm  pKtabum  cuipam  eae^  eei 
iotii*  Dum  ita  me  anUqutu  terpene  itluderet ,  m  media 
ferme  Quadragedma ,  medultii  infuia  febrii ,  eorpta 
inMitl  exhamtum,  et  mne  utia  reqme^  quod  dietu  quoque 
increiUbite  tU ,  irc  itrfeiicia  membra  depaeta  at ,  ■! 
ossf^iis  tix  htererent,  Interim  pare^antur  exequim  et 
titaiiianinuecahr^  tof  frigeeeenJte  jam  corpore^  ra  so/a 
tantum  tepente  pectuicula  palpitabat :  eum  iubito  ra* 
piui  in  ipiritu^  ad  tribunai  judici*  pertrahor ,  ubi  teR- 
tum  lumimit  et  tantum  erat  ex  drcumitaniium  elaritate 
fulgorii  :  ut  projectui  in  lerram ,  iunum  aipicere  non 
auderem,  Interrogatui  de  conditione ,  CMfttmiviN  me 
eae  rapondi.  Et  ilie  qm  prmmdebat :  Mentirii  ait : 
Ciceronianui  eo » non  ChriiUanue,  Vbi  emm  thetaunie 
tuuif  ibi  eit  eicor  tuum.  lilko  obmutui  :  et  inter  vcr- 
bera  {nam  me  cesdi  juiterat)  eonedeniiee  magii  igme 
toe^quebar  :  iUum  meeum  vermcuium  reputam :  in  iu- 
femo  antem  quis  confllebitur  libi :  Ctamare  aulem 
ecepi,  ef  ^utani  dicere :  Miserere  mel  Domine  :  mtse- 
rere  mei.  Heec  vox  inter  fiagetla  reeonabat*  Tandem  ad 
prauideuHi  genua  preuoiuti  qui  aetilerant^  precabantur^ 
ut  veniam  tribueret  adoleicentia!^  et  errori  loemn  pam'- 
tenliee  commodaret :  exacturui  drinde  truciatum ,  d 
gentilium  litterarum  iibroi  atiquando  legiaem.  Ego  qui 
in  tdnto  conitrietui  articulo ,  veltem  etiam  majora  pro* 
mittere^  dejerare  cmpi :  ei  nomen  ejui  obtestam  dicere : 
nomine,  st  im^iii  habuero  codica  oeBCularee  :  ri  U- 
gero,  te  negam.  lu  hmc  iocrameuA  verba  dimium^ 
reeertor  ad  iuperoi^  el  mirantibui  cunctU^  oculoi 
aperui :  tanto  lacrgmarum  imhre  perfmoi ,  ul  etiam 
incredulii  fidem  facerem  ex  dotore.  Nec  vero  eopor  iUe 
fueratj  aut  vana  iomnia^  quibm  uepe  deludimur.  Tcilii 
e«l  iribunal  illud  ante quod  jacui.  TeUiiiriiie  /adiffnm, 
quod  tinm.  Ita  mihi  nunquam  contingat  laiem  ind- 
derequesitionem»  lAvoribui  habuiae  meplenu  icapuiai^ 
plagm  iennae  per  iomnium  :  et  tanto  dehinc  itudio 
divina  legiae,  quanto  mortalia  ante  perlegeram. 

Ideni  igitur  llieronymus ,  quod  praeiermi!»eramns , 
dnm  m  Romana  adhuc  esset  iirbe,  os  Damasl  Paiiae, 
et  sacr»  biblioiliec»  scrutator,  divinorum  disserior 
votuminum  :  dum  per  iriennium  continuum ,  cliarus, 
acceptusque  popiilaribus  veneraretur  :  omniumque 
judicio  pontificalu  dignus  decerneretur  :  ordinatii»- 
que  a  praefato  Psipa  presbyter  Cardinalis,  utsuperius 
scripiom  est,  fuisset :  quidam  ex  clericomm,  mona* 
chorumque  ordinibns,  pro  petulantia,  ingluviequedis* 
ciirsantes  ad  eihigandom  de  urbe  eumdem  Hierony- 
mnm,  qui  utrorunique  eormn  scribens  vitia»  eos 
reprehenderat,  insidias  paraverunt. 

Yerum  enim  vero  bonc  ego  fellcem  dizerim  :  hn- 
jos  fugae  eventum,  corrigentis  Chrisli  judicio  potlus 
dispensalum ,  quam  pravorum  hominnm  persecuilo- 
nibus  paratnm  fore  existimo,  scilicet  ut  Romana 
Ecclesia  Peirl  instiiou  regimlne,  omninm  vetais 
Tesumenti  librorum  Christo  Deo  Tolente ,  et  Hiero- 
nymo  spirituali  studio  desudante,  Ilebraicam  quoque 
baberet  veritaiem,  et  Graecorum  quorumdam  levitas. 


m 


i.  HIERONYMl  VITA. 


m 


qu»  ilbi  a  Deo  omiies  teripluras  diTtiiilus  inspiratas 
acceplsse  pbudebat,  eoslurbere,  qnod  ipsa  non  babet, 
recognoscat. 

Igitur  llieronymus»  ut  Jam  dictum  est,  Roma 
egressus,  ad  Orientem  tendens,  profectos  est  ad 
Gregoriom  Nazianzenum»  Constantinopolitanae  urbts 
Episcopum  :  ubi  ita  proflcere  studuit,  ut  sanciarum 
Scripturarum  studiis  erudiretur  :  et  supplex  ,  doci- 
lisque  disdpulus»  adiit  praeceptorem  :  eunu]ue  iii 
Constanlinopoliuna  urbe  observabat.  Hoc  discipulatu 
llieronymus  peracto ,  in  Syriam  perrexii ;  et  dum  in 
possessione  Evngrii  presbyleri  moraretur ,  Halchum 
monachum  ati(|uando  captifum  reperit :  percuncta- 
iQSque  eum,  omnem  ejus  captivitatis  didicit  bisto- 
riam»  quam  postea  edidit,  scriptanN|ue  Romanis  fide- 
iibtts  misit :  hxc  in  istius  historiac  inserens  prologo : 
Scribere,  Inquit,  diiposuit  n  tamen  Deus  tilam  dede- 
rll  :  et  a  tituperatores  mei  MtUm  fugienlem  mefCi 
ctauium  penequi  desierint. 

Ad  deserta  deinde  loca ,  ad  quffi  olim  ob  agendam 
Inibi  poenitentiam  properare  cupiebat ,  ila  laelus  ac- 
ciiictusque  accessit,  ut  volasse  eum  magis,quam 
measso  crederes.  Quomodo  vero  per  quadriennium 
continue  Christi  potins  auxilio  poenituerit ;  idem 
Hieronymus ,  qua^  sponte  perlulcrit  ipsiiis  Dei 
gratiam  affuisse ,  bujusmodi  verbis  indicavit :  Quo- 
Hes  in  eremo  constiiutus  in  illa  vasta  solitudine  ^  gua 
exusia  solis  ardoribus  horridum  monachis  praistabat  ha» 
bUacnlum :  putam  me,  inquit»  Romanis  interetse  deliciis. 
Sedebam  sotus ,  quia  anmritudine  repletus  eram :  hor* 
rebani  sacco  membra  deformia ,  et  squatida  cutis  ntum 
MthiopHcm  carms  obduxerai  :  quotidie  tacrymce^  quod- 
die  gemitus  :  et  si  quando  repugnantem  sonmus  imnu^ 
nens  oppresmssei ,  nuda  humo  vix  ossa  hmentia  col' 
tidebam.  De  eibis  vero  et  poiu  taceo :  cum  etiam  lan- 
guenies  monaebi  aqua  frigida  utantur  :  et  coctum  aliquid 
aecepisse ,  luxuria  ni.  llle  igiiur  ego  qui  ob  gehenna 
metum  tali  mecarere  ipse  damnaveram^  scorpionumtan- 
tum  sociuset  ferarum^  swpechoris  intereram  puettarum : 
patlebant  ora  jejuttHs^  et  mens  desideriis  asluabat.  In 
fri^do  corpore  ei  ante  hominem  tuum  jam  came  pra» 
mortua,  sola  libidinum  incendia  bulliebant.  Itaque  omid 
auxitio  destitutus,  ad  Jesu  jacAam  pedes  :  rigabam  lar 
crgnus :  erine  tergebam  :  et  repugnantem  carnem^  he- 
bdomadarum  inedia  subjugabam,  Non  depudesco  infeli' 
ciiatis  meWf  qmn  potius  plango  non  eue  quod  fuerim, 
Memini  me  clamantetn  diem  cr^ro  junxisse  cum  no- 
cte  :  nec  prius  a  pectoris  ceuasu  terberibus ,  quamf 
Domitto  ittcrepante^  rediret  Iranquillitas.  Ipsam  quoque 
cellulam  meam^  quasi  cogitationum  mearum  consciam 
pertimescebamt  et  mihimet  iratus  et  rigidus^  solus  de- 
serta  penetrabam.  Sicubi  concava  vaitiwn ,  aspera  mon" 
lium,  vel  rupium  prarupta  cernebam ,  ibi  mece  orationis 
hcuSf  iUud  miurrimof  camis  ergastulum  :  et  ( ut  milii 
ipse  testis  est  Dominus )  post  mulus  lacrymas ,  post 
coclo  oeulos  inbaerentes ,  noununquam  vldebar  miiii 
iuieresse  agminibus  angelorum ;  et  laetus  gaudensque 
cantabam :  Post  te  in  odoremmguentorumiuotum  cur- 
remus. 


Quadriemiio  liaque  dcdjcal»  poenitenliaeexacto,  ad 
Bethleem  oppidum  idem  Hieronymus  remeaTit':  ufol 
quasi  prudens  animal  ad  praesepe  Domini  sese  contu- 
fit,  quod  ab  Jerosolymls  sex  millibus  separatitr ,  con- 
tra  meridianam  plagam  :  accedensqoe  ad  ejusdem 
urbis  pontificem  Gyrillum  nomlnc,  petiit  ut  paroDciae, 
quae  Bethleem  fuerat  siia,  locum  slbl  habitandi  tri^ 
bueret.  Cui  nimirum  (a)  mox  quod  detotlone  popo* 
scit,  digne  concessit.  Dignl  etenim  babilaculi ,  Betb- 
leem,  adjuvantibus  vicis  vicinis  catbolicis,  construxk 
monasterium.  In  quo  sututa  ab  Apostolis  regula 
degens  ccepit,  quod  olim  multum  eupierac ,  cum  fra- 
iribus  Itabiiare ,  et  cum  Eusebio  Cremonensl  nobUi 
viro,  cujQs  postulatione  ex  Graeco  sermone  quamdam 
Epistolam  transtulit  in  Latinum* 

In  quo  vere  sciendum,  hane  matutinam  psalmodlatf» 
quae  nunc  observatnr,  Inocclduis  maxime  reglonlbos» 
canonlcam  (b)  funcllonem  monasterio  primitus  Insti- 
tutam,ubl  praedictus  vir  otlosus  non  fulsse  credendits 
est :  qui  tantum  nobis  in  translatione  dlvinae  Scriptu- 
rae  prxstitit,  ut  ad  Hebra^orom  fontem  pene  non 
egeamus  aceedere  :  quoniam  nos  facnndiae  sus  mult^ 
cognoscitur  ubertate  satiasse  plurimis  libris,  copiosis 
Epistolls  fecit  esse  beatos ,  quibus  scribere,  Domino 
praestanle  dignatus  esL 

Inier  caetera  profccto  stndiorum  suorum  opuscola, 
a  beato  Petro  sumens  exordium,  usque  ad  semetipsum 
de  Viris  fllustribus  scripsit :  imitatns  Tranquiirum  , 
Gra^cumque  Apollinium  :  ubl  de  se  ita  refert : 
Post  catatogum  plurimorum ,  me  quoque  in  catce  voHC- 
minis  quasi  aborlivum  et  minimum  omnium  ChrisiianO' 
mm  posm :  quo  ndhi  necesse  fuit  usque  adquarium  ded' 
mum  annum  Theodosii  prineipis^  qum  scrf  pserim,  breviter 
anno/or^.  Innumeris  prxterea  iste  libris,  Apostolorom, 
Propheiarumqtie  consimciionibus  editis,  immobilcm 
Catholicae  lurrim  Ecclesiae,  contra  perfidorum  jacula 
consummavit.  Omnes  Veleris  Teslamenti  libros ,  ex 
Hebraeorum  codlcibus ,  in  Latlnum  convcriit.  Danie* 
lem  quoque  Prophetam,  Clialdalco  stylo  prolocutum, 
et  lob  justum  Arabico,  in  Romanam  linguam  utrum- 
que  auctorem  perfecia  /interpretaiione  {e)  muta- 
vit. 

Hatihacum  nihilominus  ex  Ifebraeo  fecit  esse  Ro« 
manum  :  Epistolam  quidem  suam  ad  Paulinum  ex 
sonatore  presbyterum  mirificam  destinavit :  docens 
quemadmodum  Scripturas  divinas  adbibita  cura  per- 
lcgcret  :  ubi  breviter  virtntcm  uniuscujusqtic  libri, 
veieriset  novi  Tesianienti  mlrabillter  indicavit :  mi- 
rabiliter  planus,  honeste  docius,  ac  dulcis,  parata  co- 
pia  scrmonum  ad'  qtiamcumque  partem  vcrlit  liige- 
nium :  utundecumque  intcrrogatus  fuisset,  paratum 
liabereietcompclcnssine  aliqua  dilationeresponsum. 
Modo  humilibus  suavilcr  blanditur,  modo  superbonim 

[a)  Codex  Rcg'uia« ,  «  nimiruR]  quod  dcveie  po|»oscli  : 
luui  digne  clcnim  babiiando,  oonccssnm  est  habiiandi  li- 
ceiilia  Hctiilecm,  advciilaollbus  vlds  yictnis,  »  clc. 

I^)  Ucm  }is.  canonlca  insiruciioiie :  ci  |iaulo  post , 
«  non  ogeamub  aoccdere,  quaoUo  nos  llicundia',  qiue  mulia 
coi(iio6ctl  ubcrtate.« 

c)  lii  codeni  mottstravit.  Post  aliquot  versus,  c  mira* 
l>ii;ier  Oblciidii,  miraDiUter  indicaviti  («auus,  t  etc» 


207 


S.  U1£R0NYM1  VITA. 


208 


colla  ( al.  confregii )  confringU  :  modo  derogatoribus 
suis  vicem  nccessaria  inordacilate  resiiluens ,  modo 
virgijiitatem  praedicans ,  modo  niatrimonia  (a)  casta 
.  defendens,  modo  virtutum  certamina  gloriosa  collau- 
,  dans,  modo  lapsus  in  clericis ,  monacbos  praviialis 
accusans. 

Sed  umen  ubicumque  locus  se  attulit ,  gentilium 
exempla  dijlfiiasima  veritate  permiscuit.  Scd  non  erat 
iioc  suiB  volnntatis ,  sed  (ut  ita  dicam)  gravissimac 
nccessliatis :  ut  prpbaret  ea  qux  a  sanctis  propheiis 
antesaBCula  praedicu  sunt,  tam  Gnecorum  quam 
Latinorum*  et  aliarum  gentium  litteris  contineri :  vere 
iQlum  explicanSy  totum  exornans ,  et  per  diversa  (b) 
dispuUtionis  genera,  disertus  semper  et  a^qualis  in- 
oedens.  Tania  namque  utriusqoe  lingux  peritia  fuo' 
gebatur,  ut  quoscomque  iibros  iOolicos  in  manibus 
acciperet,  Latine  sine  offensione  transcurrerel :  ite- 
.rumque  Latinos  atlico  sermone  relegeret,  ut  credcres 
liic  esse  scriptum  ,  quod  os  ejus  inoffcnsa  velociute 
fundebat. 

Tere  dixerim  Calholicam  isiius  bominis  (c)  pru- 
.dentiam,  sanamque  doctrinam,  quocumque  conversa- 
tus  fiugsel  Loco,  siabitis  perstitit  iidci  firmiute.  Nam 
.certisaime  ignorantiae  invidiaeque  morbo  languentes 
desipiunt,  qui  eum  deviasse  a  Catholics  Ecclesiae,  id 
est,  beati  Petri  fide,  ycI  lusreticum  fuissearbiirantur: 
quod  Eustochio  mandaverit :  Cave,  quaeso.ne  quando 
et  de  te  dicat  Deus  :  yifgo  Irratl  cecidit  :  non  esl  qui 
MUiciiet  eam.  Ubi  ad  terrendos  lubricos  atque  incautos, 
quia  Deus  justus  sit  judex :  subdens  isu,  dixerit  do- 
ctor,  Audenier  loquor,  cum  omnia  possit  Deus  :  su- 
aciUre  virginem  non  potest  post  ruinam.  Yalet  qui- 
dem  liberare  de  pcena ,  sed  non  valet  (d)  reformare 
cornipum.  Hoc  procul  dubio  iu  dicendo ,  non  omnl- 
potenliam  abstulit  Deo ,  sed  justum  judicem  manife- 
Btans  asseruit.  Nam ,  nisi  fallor  ,  qualia  sanctus  Hie- 
ronymus  Eustocbio  mandavit ,  lalia  ad  Domitillam 
neptem  imperatoris  Domitiani  admonilionis  iegimus 
verba. 

Sed  et  ipsa  verba  qua  de  causa  sint  illi  prolata , 
audire  gratum  puto.  Haec  omnino  virgo  Nereum  et 
Achilleum  eunuchos  cubicularios  habuii  :  quos  bca- 
lissimus  Apostolus  Petrus  lucratus  fuerat  Chrisio. 
)sli  dum  viderent  dominam  suam  gemmis  ornari ,  et 
purpureis  vestibus » atque  auro  textis  indui ,  dixerunt 
ei :  Quanto  studio  ornaris  in  corpore,  ut  filium  con- 
sulis  Aurelianum  homincm  morlalem  accipias  mari- 
tum  :  si  Unto  studio  in  animo  ornareris ,  regem  im- 
morUlem  Dei  filium  adipisci  poieras  sponsum.  Qui 
etiam  teipsam  aeternam  faceret ,  et  nunquani  libi , 
ncqiie  ornamentis  tuis,  ncqiie  gaudiis  finem  permiiie- 
ret,  aut  {e)  termiuum  evenire.  Bespondit  ei  Domitiila, 

[a)  Tlltid  casta  a  aoslris  Mss.  abesl. 

{b)  liJem  Mss.  expositionum  iiaheDt  pro  dispntationis. 

[c]  Heic  scientiam  pro  prudentianif  et  mox  raulce  pro 
Eustcclno  liabeui  noslri  Mss. 

[d]  Ileruro  coronare  babent  pro  refjrnwre,  ei  mox  isle 
pro  ua ,  ut  et  pauk>  posl  pauUg  mandaverU  pro  Euslocldo 
mmidavU, 

[e]  la  iistlom  cst,  c  aut  pormiiteret  evenire : »  deiode 
tiam  geoeris  diguiiatem,quam  memoriam  nomiuisnonde- 
cre. » 


et  ait :  Qu2B  potestesse  mdior  charius,quam  habere 
virnm,  suscipere  filios,  per  quos  posteriUs  dulcissima 
possit  propagari ,  et  tam  generis  dignius ,  quam  me* 
moria  nominis  non  deleri?  Cui  Nerens  respondit: 
melior  est  virginilas,  qua^  quando  de  matris  inse 
utero  exisli,  lecum  naU,  tecum  lacUla,  tecum  sera- 
per  fuit  a  carnis  corrupiione  aliena ,  quae  est  Deo 
amabilis,  ejusque  angelis  chara  :  quam  profecto  cum 
quaelibel  perdideril  virgo,  hujus  reatum  per  pceniien- 
tiam  evadere  potest,  ipsam  vero  intcgriutem  adiplsci 
nequaquam  valel.  Omnis  namque  sanclitas,  dum  per 
aliquam  volupuiem ,  aut  necessitaiem  violata  aut 
aroissa  fuerit ,  vel  quaeque  perdita  virtus ,  ad  sutiim 
suum ,  vel  integriuiem ,  seu  ad  suam  gloriam  per 
pceniientiae  lacrymas  recuperari  et  revocari  potest. 
Sola  virgiuiUs,  si  semel  perieril,  ad  pristinn  inlegri- 
tatis  stabiliutem  pcrtingere  minime  valet. 

Cumque  Nereus  et  Achilleus  hxc,  laudando  yirgi- 
niuiem,  el  atla  proferendo^  dissererent  plurima,  qui- 
bus  aelemam  merereiur  aciibus  viUm,  Domiiilla 
prudentissima  virgo  dixit :  Utinam  ad  mc  olim  isia 
Dei  sententia  pervenisset ,  el  nunquam  ego  nomcn 
sponsae  suscepissem,  nec  hominis(/')  morialis  spunsio- 
nem.  Nunc  vero  quia  vobis  Deus  aperuii  os  adl  lu- 
crandum  animam  mcam  ,  quicquid  me  facere  vuliis, 
accelcrate  quanlocius.  Quid  mulla?  A  sancto  Cle- 
mente  Papa  consecrau,  Aureliano  sponsoconiempio, 
ob  hoc  in  Pontiana  exulata  est  insula.  Inde  Tarrar-i- 
nam  adducU ,  nolensque  Idolis  sacrificare,  cum  Eit- 
frosina  et  Theodora  sponsis  Sulpitii  cl  Serviliani,  a 
Luxurio  fratre  Aurcliani  igne  cremaiae,  palmam 
suscepere  martyrii ,  quas  S.  Caesarius  diaconus,  qui 
eliam  postea  et  ipse  a  praediclo  Luxurio  est  mar- 
1}  rizatus ,  in  sarcophago  novo  simul  condens  scpe* 
livii. 

Hacc  ideo  licet  non  fuerat  {g)  hic  tantum  necesse 
loijui,  addidimus  tamen,  quia  pene  quod  Nereus  pru- 
dentissimae  virgini  Domiiill»  dixeral,  virglnilatem 
perditam  de  reatu  posse  per  poeniientiam  veniara 
consequi :  nequaquam  Umen  valcret  fieri  vii^o,  sicut 
fuerat  prius.  Hoc  sanctus  Hieronymus  Eusiochio  nd 
meliora  studuit  liorlaodo  mandare  :  Cum  omnia  pos- 
sil  Devs,  suscitare  'Virginem  non  potest  post  ruinam. 
Quid  enim  est  hic  aliud  non  possc,  quam  non  vellc? 
quod  nonnullis  aliis  dici  polerat  vcrbis.  Per  queirdam 
namque  sapientem  dicitur  Deo  :  Tu  autem  dominator  . 
virlutum,  cum  iranquillitale  judicas ,  et  cum  magna 
reverentia  disponis.  Subest  enim  tibi  cum  volueris, 
pnsse  :  ergo  ubi  hon  est  velle  Dei,  deest  posse.  Deus 
quippe  ut  immutabilis  esl  naturae,  ita  immuUbilis  est 
volunUlis.  Et  utique  cum  sit  verax  ct  juslus ,  non 
illum  mendacium,  neque  injustilia  decet :  quia  sicut 
non  valel  mentiri ,  qui  est  veritas  ,  ita  injuslus  esse 

[f]  lo  nostris  Mss.  c  ego  soscipcrom  morulis  Iiominis 
sponsi  uomen.  Nuiic  vero, »  etc.  paulo  post  Euphronisa 
pro  Eufrosina^  et  sponsnUbus  pro  sponsis, 

[g)  Recilus  m  taiUum  iTa^rrt  unus  Ms.  Paulo  aulem 
posL  paula;  pro  £M«/oc/<io  liabet ,  ei  statuii  prostuduU  :  ut 
el  posl  rumam,  Quod  non  vetie  aHo  omnvw  dici  polerat 
v^'bo,per  quemdam,  elc.  Denique  dispoitis  nos»  subest 
eidm  tibtt  cura  voluerist  |  raiterraisois  qu»  subsenuuiUui' 
posse  :  ergo  uln  non  est  velle  Dei,  deest  posse.  * 


m  '  8.  UIERONYIII  ViTA 

noi  potest :  bocest,  nolens  iiijosie  facere  qnicqmn. 
Nm  I  mmday  leBle  ProplieUr  qumcumque  voluU  Ihmi' 
niif  y  feeit  in  cmlo  ei  in  ierra  :  amnkque  ۤue  judkia 


m 


Dum  if  iiur  niteremur  ostendere,  quid  TOlente  Deo 
(ieri  possit :  quld  vero  illo  nolente  fieri  non  valeret, 
et  ttt  veridtco  eximioque  Doctori,  cui  quoad  nreret, 
tn  omni  scientia  se  comparare  nemo  audebat»  non 
usun^ret  vaniioquus  deirabere  quispiam»  eo^  ab 
ordtne  longius  sumus  digressi. 

Yerumtamen  qualis,  quantusve  vir  iste  fuerit »  so- 
lios  saneti  Augustiiii  tesUmonio,  qui  velit»  plenius 
CQgnoscere  vaiet.  (a)  Nam  eum  in  libro  primo,  quem 
contra  errorem  Juiiani  Manielm  seripserai  :  qui 
nuptias  sine  dubitaiione  dicebai  damnari :  quod  vero 
ez  eis  nasceretur ,  ab  omni  esse  liberum  obtigatione 
pcccali  :  plurimos  eoiitra  hujuiimodi  pesiiferum 
dogma  Gatliolicos  introduxisset  testes ,  ita  intulii  di- 
cens :  Nec  sanctum  Hieronymum  qui  presbyter  fuic, 
cofitemnendum  arbitreris ,  qui  Graceo  ei.Latiiio,  in- 
soper  et  Uebraso  eruditus  eloquio,  et  Oecideniali  ad 
Orientalem  transieiis  Ecclesiam ,  in  Locis  sanelis , 
aique  in  Liiteris  sacris  usque  ad  decreptiam  vixit 
aetateni  :  cuius  nobis  eloquium  ab  Orienle  in  Occi- 
dentem  instar  solis  lampadis  resplenduit.  Omnes 
denique  {b)  vel  pene  omnes  qui  ante  iilum  aliquid  ex 
ntraque  orbis  porte  de  doclrina  Ecclesiastica  scripse- 
rant,  legit :  nec  aliam  de  hac  re  quam  praedixi,  te- 
nuit  prompsitque  senteatbm.  Qui  cum  exponerei 
JoDam  Propbeum,  apertissiroe  dixii :  quod  etiam  par- 
vuli,  peccato  offensionis  Adae  teuerenlur  obnoxii.  (c) 
llsec  Augustiaus  in  praedicto  libro. 

Idem  itaque  Uieronymus  contra  Gelsum ,  Porpiiy- 
rium»  et  iolianum  Augustum,  rabidos  adversos  Cliri- 
slum  canes»  et  contra  insectaiores  Ecclesi»,  vel 
eonim  qui  putant ,  Eoclesiam  nullos  Pbilosophos  et 
eioquentes  habuisse  doeiores »  magno  dosudavit  in- 
gojiio,  ut  sciant  quales  et  quanti  viri  eam  fundave* 
1  int ,  esstruxerint ,  aique  ornavcrint :  et  desinanl 
fidemnosiram  rusticas  simplicitatis  argoere,  suam- 
que  potius  Imperitiam  recognoscere,  innumefis  prae- 
tcrea  libris  Apostotorum  Prophetarumque  constructio- 
nibus.  Et  post  paiica  :  Nunc^  inquit,  mys/enttm  ts^^- 
itttii  eperaiur :  ei  garrti  unueqideque  quod  seuiii :  ego  so- 
lui  $um  qm  cuneiorum  gloria  merdear.  Pluribus  quippe, 
ait,  qmi  me  dieuni  hoc  opu$  infiammaium  inoidim  fad- 
but  ecribere  :  bremier  reepondebo^  nunquam  me  hmeii- 
cis  peperciue,  ted  omm  egitse  $iudio  ui  Imiee  EceUeia!^ 
mei  quoque  ho$ie$  fiereni. 

Impossibile  est  omnino  et  longom  de  isto  viro , 
ejusque  districta  vita»  et  iliius  raorlbus  retexerc 
omnia.  Uoius  enun  miraculi  Iiujus  monasterii»  quod- 
dam  prisGorom  simile»  quod  per  suecedentium  rela- 


(a)  Pro  fiam  antea  erat  litmu  Habel  vero  pKcteroa 
idem  Hs.  dicebat  \ro  doccbal,  Rcoolc quae  ad  hunc in  su- 
periore  proxime  Vita  locum  adDOlavimus. 
[b\  Absunl  a  Ms.  verba,  tel  pene  onmes,  et  mox  orbis, 
[c]  Ab  his  verbis  Hcec  Avgustinust  etc.  per  toUm  iose- 
quentem  seclionem  usquc  ad  hosles  fierentt  supra  viginli 
versuum  periocha  in  Doslro  Ms.  desideraUir.  De  liis  qusc 
Hla  conliuenlur,  in  altera  ad  eum  locnm  Vila  diximus. 


tioiiem  memoriae  nondmn  oMivio  abstulit ,  et  a  rcli- 
giosis  viris,  qulcoelestis  patriai  amore  Bethleem  fiicre, 
huc  est  delatum ,  hulc  compendioso  (rf)  necio  ser- 
moni;  Quadam  namqoe  die  advespcrascente ,  cnm 
bcatus  Hieronyrous  una  cum  fralribus ,  ut  monacliis 
inos  est ,  ad  sacram  lectionem  audiendam  sedlssci , 
et  praecepu  divina  deelararet,  subito  tribiis  claudi- 
cans,  qnarto  sospensus  pede ,  ingens  lco  coenobii. 
claustra  ingressus  est.  Qoo  ulique  viso  fratres  pcr- 
territi  ttonnulli  in  fngam  sunt ,  ut  est  metns  fragili- 
tatls  hnman» ,  conversi.  Sanctus  vero  Hieronynnis , 
veluti  adventanii  obviavit.  Qui  videlicet  dum  sibi 
parker  propinquassent,  et  qiiia  loqui  leo,  utsua^ 
naiurae  est ,  minime  poterat ,  utcumque  valuit,  pnnc- 
dieto  patri ,  Isesi  quem  habebal  pcdis  obtulit  plan- 
tam :  vocatis  tunc  fratribus,  praecepit  ut  diligenter 
laesum  abluerent  pedem,  inquireiites  cur  iia  leo  clau- 
dieans  iret.  Quod  dum  factum  studlose  fuissent 
intuiti,  vulneratam  a  sentibos  Invenerunt  plantam 
leonis.  Ei  igrior  com  alimento  diligenier  adhibita 
ciira  de  laeslonis  ictu,  illico  convalnit. 

Omni  ergo  belluinae  feriutis  deposita  rabie,  coepit 
inler  eos  ultro  citroqtie  quasl  domestlcum  et  trnn- 
qulllum  animal  pariter  ooiiimorari.  Hoc  etenim  bca- 
tus  Hieronymiiscognito,  sic  frairibusait :  Eln  frilres, 
studiose  adinvicem  rogo  perpendite  :  quid  hiiic  leoni 
operis  eoDgroi ,  nosirm  utlliiatis  addamus ,  quatenus 
ab  eo  leviter  perfici ,  et  {e)  eWlcaciter  fierl  possit : 
qoia  cerle  credo  quod  non  tanlum  pro  sui  pedis 
salote ,  hoe  illum  miserit  Dens ,  qui  ei  mederi  sine 
nobis  potoerat :  quantum  ut  nobis  suae  visitationls 
demonstraret  indicio ,  per  faunc  nostrae  necessiiati , 
mirablllter  se  velle  praebere  jiivamen. 

Tunc  praedicii  fratres,  ule  concord.iier  humiliier- 
que  patri  responsum  dedere,  diccntes :  tu  pater  bene 
nosti,  quod  asinus  qui  a  salta  (f)  iisui  nostro  ligita 
deferre  solitus  est,  custodis  sollicitudine  indigct ,  et 
110  a  qualibet  improba  bestia  devorelur ,  satis  vcre< 
inur.  Idcirco  ergo,  si  tibl  placet,  et  reciuin  videiur, 
huic  ieoni  aselii  nostri  injongatur  solertia  ,  ut  enni 
subsequens  ducat  ad  pastum  ,  reducatque  renicans 
domum.  Ita  et  factum  est :  nam  injuncU  leoni  cnra 
asini ,  more  pastoris  Industrii ,  eundo  ad  pastum 
socius  incessanter  iiineris ,  rare  pascendo  ubiciim- 
que  defensor,  tutissimus  eral.  Verumiamen  ut  {g)  se 
cibaret,  el  asinus  solitum  perficcrct  opus,  consuetis 
semper  horis,  cum  co  domum  redibat. 

Interca  dum  hxc  dilato  lempore  gerereniur  :  ' 
cducto  qtiadam  die  ad  loca  pascuae  asino ,  gravi  leo 
ultra  modum  somno  oppressas  obdormivit.  Leoiic 
namque  tunc  graviter  soporato,  contigit  nt  per  eam- 
dem  viam  negociaiores  gradienlcs,  olei  emendl  causa, 
pergerent  in  iEgyptum.  Qui  ipsum   ssppe  videntes 

[d]  Inlerserii  nosler  Ms.  subdendo :  mox  habet  quarto 
sttspenso  pede^  el  qnod  subscquiiur  meius  nomen  reiicet. 

j^)  lUem  Ms.  el  ne  effngeittr, 

[f)  Mcudose  cral  W.mi  nostro,  pro  tisui,  elc.  Sed  et  ab 
(Qro.  pro  a  sattu  Mss.  duo  prscferunt. 

(fl)  Nosler  Ms.  ui  recmnberel :  et  paulo  post  ioci  por 
siua.  Tum  alius  verba  tjerqerenl  in  /Kgiiptim,  Qui  ipsuin , . 
crselermiltlt.  Scd  jamdiu  pudct  nos  htsce  uaeniis  immorarL 


tll 

asioQiB  pasoenlem :  im  nemiiiem  ▼idiMent  adesse 
cQStodem » iaiqoa  sarreiiente  capiditate »  raplentes 
secam  daxeninl.  Expergiscens  iiaqoe  lee  quid  sibi 
damni  accidisset,  nesciens  :  ut  reqoirerel  tamen 
pascentem  qaem  commissam  liabuit,  ire  coeplt.  Qui 
cum  solito  non  appareret  in  loco  pascendi ,  constri* 
ctus  de  discrimineleot  moestiiia  anxius,  nigiendo 
aliqua  parte  diei ,  liuc  iUocque  ibat  quxrens  qoem 
j)erdidcrat. 

Sed  cum  jam  omnis  reperiendi  asini  spes  fuisset 
ablala,  ad  monasterii  januam  Yeniens  perstilit.  Con- 
scius  enim  culpse,  non  aasus  est  ingredi ,  quod  prius 
cum  aselio  solebat.Qaem  beatus  Hieronymus*  ona 
camfratribus,  absqne  aslno  videns  adcelia  fores 
morari,  et  qoia  non  soliu  hora  fuerat  reversos » in- 
stigante  fitmis  necessiute  compuisom,  puuveront 
eam  occidisse  anlmal  suom  :  nolentesqoe  ei  triboere 
annonam  consoeUm ,  dicebant :  Yade ,  et  reliqoum 
aselli  quod  tibi  remansit,  mande,  toamque  Ingluviem 
reple*  Et  licet  luec  illi  dicereut,  erant  Umen  incerli 
utrom  hoc  mali,  an  non  b  perpetrasset. 

Qoapropier  ezeaotes  fratres  ad  (al.  loea  p«fnta)loci 
pascua,  quo  jam  praefatum  auimal  deducere  leo  so« 
litos  erat,  longe  lateqoe  peragrantes,  ot  qooddam 
mortis  Indiciom  possent  inyenire.  Qoi  noUom  inte- 
rempiionis  ejus  signam  reperientes*  redeuntes  slo- 
(lueront  boc  beaio  Hieronjmo  nontiare.  Qoo  aodiio, 
.nit  flratribos :  Obsecro  tos,  fratres,  quanqoam  susti- 
neatls  asini  damnom,  hanc  umen  ne  exasperetis, 
neqoe  abjlciatis  leonem :  sed  eum  ut  dudum  guber- 
uantes,  pnebentesqoe  alimenU,  noirite  ;  incidenles- 
qae  In  nemore  ligna,  ot  ea  vice  asini  nobis  hoc  tra- 
hens  deferre  valeat,  moderate  neclentes  ligate  :  lu 
et  factom  est.  Comqoe  sibiopos  lonc  nexom  crebrios 
gereret,  el  Jam  redeondl  tempus  negotiatomni 
adessety  expleto  die  quodam  opere ,  quamvis  animal 
bmlam,  divinitns  Umen  ot  poto  admohitum ,  exicns 
ivil  ad  agrum,  buc  illacque  discorrens  gyrando,  nosse 
plenius  cupiens  qoid  foisset  de  socio  suo  factam. 

Qoi  fatlgatos  jam  nimium,  quandoqoe  ad  publicl 
itbierls  locom  devenit  sublimem ,  quodum  aiixlus, 
ut  poicrat ,  clrcomspiciendo  prospiceret :  cemebat 
procal  venieotes  contra  se  homines  com  onosiis  ca- 
melis ,  qoos  praecedens  asinns  veniebal :  sed  quia 
valde  procul  erat,  hunc  cognoscere  minime  potuit : 
lamen  pedet  enlim  sc  illis  obvtam  oblullt.  Mos  quippe 
illi  dicitur  esse  regioni,  ut  quoties  cum  camelis  lon- 
gius  proficiscuntitr,  loties  antecedente  asino,  fnnem 
cameiorum  gesUnte  collo,  snbsequanturcameli.  Nani 
dum  praedicti  iiincranies,  id  est,  negociatores,  appro- 
liinquassenlleoni :  illc  cognito  asino,  saevum  rugieiis, 
cum  ingenti  slrc pitu  irruii  In  eos,  neminem  nempe 
Isdens,  eorum.  Qui  omnibus  staiim  reliciis,  demeii- 
tesque,  ut  dignum  fuerat,  effecti ,  in  fugam  conversi 
sunt.  Quibus  videlicet  fugienltbus,  terrlbiljter  mgiens 
leo  percutiebat  cauda  fortiter  terram,  perterrltosque 
canielos,  siciit  erant  onusti,  antese  adccllam  ire 
COftffil. 
Insolitam  ergo  rem  fratres  videntes ,  quod  pras- 


s.  nERomnit  vita.  fit 

eetoi  •sinas  saitinallqoe  inmedio  eamett,  et  mOh 
seqoens  eorom  lerga  leo  pnriler  Tenirei,  mox  exemi- 
tes  modesle,  curaverool  beato  nunliare  Hieroiiymo. 
Quo  audito,  feras  egrediens,  janoas  monaster»  ptte- 
fleri  jussit  benigne  :  {«)  sommomqne  siientlam  impe- 
ravit ,  dicens :  Hoepitibas  nostris,  id  est  camelis  el 
asino,  aoferentes  aarelnas  eos  ievale,  pedesqoe 
abloite,  escas  praebete,  expeelanles  qoid  In  boc 
fado  sois  voloerit  Dominns  servis  demonsirave,  Om« 
nibus  denique ,  quas  erga  cmieles  foefanl  {oisa , 
peraclis,  empil  leo,  nt  dodum  huc  aiqoe  ilhic  grato- 
bbondus  per  elaostrt  monasierii  ire,  singolorom  se 
fratrom  vesligiis  siemens,  et  qoasi  de  perpetrau, 
qoam  non  fecerat  eiilpa ,  allodens  caoda ,  Tenlnm 
postalabat. 

Qoo  viso ,  fratres ,  pcmiientiam  agentes ,  qood  ei 
crodellutis  hHulissent  crimen ,  dicebant :  Eeee  pa- 
storem  nostram ,  quem  paolo  anle  ot  voraiorem 
cradeliter  damnabamos,  com  qoanto  eom  praeeonii 
miracolo ,  ot  boic  crimen  aoferret ,  ad  nos  dignatos 
est  mltlere  Dominos.  Beatos  eigo  Hierenymos  fum- 
roram  praesdus,  sic  fratribos  ait :  Parali  eslotefra- 
trcs  In  his  qoae  osoi  refectlenis  sont  neeessaria :  nt 
lii  qoi  nobis  sant  fotari ,  alMqoe  molestia  ut  dignom 
cst,  hospites  suseipUntor.  Mox  oliqoe  Imperau  sob- 
sccoti,  vclocl  qoaeque  obedientia  sunl  expleu. 

PeracUs  qooqoe  jussis,  sermocinantibos  combealo 
Hieronymo  frairibos,  sobilo  venit  nontios,  qoi  dice- 
rel  ante  monasieril  fores  hospites  adesse ,  qoi  cos- 
nobli  patrem  vellent  videre.  Hoc  sxpe  dictus  pater 
andilo,  portas  cellae  patefleri ,  eosque  ad  se  tngredl 
Jossil.  Qui  quamvis  vocati ,  erabeseeMlo  Umen  ki- 
iroeuntes,  vtooqne  beato  Hieronymo^ejas  se  prostra- 
vere  Testigiis ,  pro  culpa  venlam  pestobntes.  Qoos 
ipse  elemeour  elevans ,  admonnlt,  ot  sols  com  gra- 
tiaram  aclione  ntenles  rebos ,  alienas  Ungera  non 
osorparenl  :  nc  delnde  snb  Del  praesenlia  eaole 
viverent  semper.Qoa  nimlram  praedieationeexpleu  : 
prffoepit  nt  reficerentor ,  reoepiisqoe  canielis  ,  abi- 
rent.  Tonc  illi  ona  voce  pariter  dtxeront :  Obsecrt- 
mus,pater,  ot  ad  Eccleslaeluminaria,nece8sitatemqoe 
fratram,  dimidiom  liqooris  olel,  qood  altalerant 
camdi,  suscipl  jubeas  :  quia  scimus  et  eerti  sumos, 
quod  plus  propter  vestram,  quam  pro  nostra  otirH 
late,  ul  negotiaremor ,  perreximas  in  iEgypiom. 
Qtiibos  beatos  Hieronymos  ail ,  non  recte  procoN 
dtibio  postolatis ,  qoln  valde  duram  videtnr,  nt  nos 
qui  aliis  compati,  alioramqoe  necessiutem  soblevare 
d:indo  debemos,  vos  gravemas ,  veslra  quibas  non 
indigemus,  tollentes. 

Tunc  illi ,  neque,  Inqaiant,  hic  dbum,  neqne  quae 
nostra  sunt,  accipiemos  :  nisi  qood  poposeimos,  prins 
jiisseris  flerl.  luqiie,  ot  praedixhnus,  uonc  dimldiom, 
quod  attuleranl  cameli,  olel  liquoram  suscipialis ;  et 
dcinceps  pollicemur  nos  nostrosqoe  haeredes,  vobis 
vcstrisque  succcssoribus  omni  anno  olei  mensuram 


(a)  Idcro  Ms.  cftimulque  imperavil,»  pro  «summuniqut 
sUenUuro^Y  etc.  mox  amis  caufereotcs  onera,  sarcina  e» 
le^ale. 


H3 

;«)  hin  6tte  ibtliros.  SicqM  eonstriotiis  beatiit  Hie- 
mjmm^  eoeeUMqiie  eomni  iiraeilRU  Tioleniis,  qva 
rogaTcmnl,  Impleri  fyraecepit.  SomiHo  qooque  dbo, 
ic  benedictioDO  com  cemelis  accepia »  eiultanies , 
^lttlanCesque  ad  proprio  remearont.  Haec  autem 
Bethleem  acu,  et  ab  incolia  loci  illius  baclenusaase- 
rendo  ita  fuisse  narrantur. 

Betbleem  vero  iocus  splendidos»  civitas  fuit  David 
in  Iribu  Juda  :  nbi  quondam  Dominus  et  Salvator 
(ut  impleretur  prophetia»  Veritai  de  terrM  wta  est)  in 
prxsepio  inlra  spcluncnm,  ez  Yirgtne  nasci  dignatus 
cst,  et  parvulos  Yagiit.  Quod  pncsepe  auro  argento- 
qoe  omatum  (sicut  sanctus  refert  Anionios)  inces- 
santer  In  eo  (b)  luminaria  ardent :  plnrimlsqiie  ser- 
Yoram  Dei  habiiaculis  undtqHO  circunidatur.  Osenun 
spdnAcae  ad  ingrediendum  omuino  angostom  est.  In 
cajus  ilaqiie  ore»  id  esl « in  ipso  praesepii  ingressu , 
bratus  Hieronymus  saxum  scalpendo,  monnmenium 
sibi  fieri  jussit.  (c)  Taiita  Tcro  idem  corporis  lasslio- 


SELECTA  YETiAUM  TBSTlliONIA.  SI4 

dino  flnifalos  eal ,  ot  eilam  In  simto  soo  jaeens ,  fo- 
Dieolo  ad  imbem  suspenso ,  sopinisquo  maniboa 
appmhenso  erigeretnr,  it  scilicet  ofllcium  mona- 


sterii ,  prout-polemt ,  exbiberat;  imBseuiiiesque  in 
squalom  corporis,  Tocisque  tenuiute  diea  pluriml 
fluerenl. 

Milnc  ipse  vir  bealus  in  librorom  abundanlla 
rultos,  dictis  suis  sancto  spirif n  dedicatis,  imraobilem 
Catholic»  lurrim  Ecdesia,  conlra  perfidorom  jacula 
conaummaTit.  Pergunl  itaque  ad  visitandum,  conso- 
landumqoe  Hieronymnm,  dum  in  Inbore  essel,  iiidem 
Gatbolici,  seconi  qiiidem  animo  Ecclesis  Catholicae 
cooperantemt  corpore  aoiem  In  Africa  scribenlem  , 
sic  inter  caetem  scripsit :  No$trM  habmnm  tmnpara , 
cf  emewrrimuM  quaiUvm  polmmui :  nune  te  currenie. 
et  ionga  epatia  tranmittenu  ^  noiri$  debetur  otium, 
Igilur  idero  beatissimus ,  diebus  Titas  su»  in  fpiri- 
luall  opere  inrepmliensibiliter  consummatis,  iiona- 
gesimo  ocUTo  aeutis  tux  aiino  in  Domino  requievit. 
Bethleem  eum  alma  tenei  iierum  Tcnturo  Domino 
offemndum.  DormiTltautem  beaius  Ilieronymos  anno 
Imperii  Tbeodosii  junioris  duodecimo :  iropemnle 
oiique  lllo.  eojus  aniii  nec  finientor  :  Qui  TiTil  et 

regnat  per  immortalia  saecula  sxculorum.  Amen. 
n  nrosequuotur  :  c  u)>i  pnBslanle  Dumino,  soii 
perrereiUte  dieTicU ,  posUus  est  H.  Kal.  Ovtobris  es|ileto      duodedmo  anno,  bnperante  ulique  illo,  cujns  ancl  nec  in« 
«Uiis  80»  anno  nonagetimo  primo.  Imperii  Tero  Ueoorii      cfaoanoir,  nec  Onientur.  Qui  vivil, »  etc. 


(a)  Ex  utroque  Ms.  I7bi,  quod 
|vo  fric  Miverbio  quod  erat,  sunbliiuimus. 

ib\  Uni»  Ms.  i^nionmf  M  |iro  .mioiniis. 

[c]  Qoae  hinc  subsequunuir  mI  fere  asqiie  tnem  hidns 
eliicubmlionU ,  sive  ad  ea  usque  verl»  ,  imperante  iUo , 
"is.  Ittbeuuir  :  quorum  looo  ad 


ete.  lo  neutro  e  nostris  Mss. 


SELECTA  VETERUM 

TESTinOlfflJL 

DE  HIERONYMO 


EJUSQUE   SCRIPTTS. 


S.  AoooOTiims»  Ub.  XVI 11.  de  Cint.  Dei,  cap.  XLII. 

QuamTis  non  defuerit,  temporibus  nostris  presby- 

ter  Bieronymue^  homo  docilssimus,  et  omniiim  irium 

lingttanim  peritus ;  qui  non  ex  Graeco,  sed  ex  Hebraeo 

in  Laiinom  eloquium  easdem  Scripiuras  converterit. 

Ide«,  lib.  111.  de  Peccal.  meril.  et  remis$.<,  ^ao.  VI. 

Illud  lamen  scio ,  quod  Sanctus  Bieronymu$ ,  qai 
liodieqne  in  liUeris  Ecclesiasticis  Um  eir^ilcnlis  do- 
ctrina!  fama  ac  labore  versalur,  ad  qoasdam  soItco- 
das  in  sois  libris  quaesilones,  eiiam  hoc  ccrtissimum 
adhibet  sine  ulla  discepUiione  documentum. 
IOB«,  lib,  1.  contra  Julianum. 

Nec  Sanclum  Bicronymum,  qnia  presbyier  fuit , 
contemnendum  arbitreris,  qui  Graeco  et  Latino  insu- 
per  et  Hebraeo  emdtlns  eloquio  ex  occidenlali  ad 
orienulem  transiens  Ecclesiam,  in  Locis  sanctis  at- 
qoe  fai  Liileris  sacris  usque  ad  decrepiiam  Tixit  aela- 
tom. 

Idbi,  Epist.  CCLXL  ad  Oceanum. 

Sed  Qoid  hinc  diotins  ?  cum  de  hac  quaeslione  iiitcr 


nos  ^  et  prardictua  Tenerabilis  fralor  HieronymuM 
aatia  lltieria  egerimua.  et  in  hoc  Opere  recentisshno» 
qiiod  sub  nomiiio  Oitobuli  adTorsus  Pelagium  modo 
edidit,  eamdem  de  isia  re  gesia  dicilsqoe  Apoatoliels 
aententiain  lenuil,  quam  beatissimi  Cypriani  eiiam 
nos  seculi  sumiis.  Illud  ikMius  de  origine  aniinarum , 
non  propter  partiis  adiilteriiios,  sed  propter  innocen- 
tinm,  qiiod  absit,  damnaiioncm,  quod,  opinor,  non 
stulte  quxriiur,  si  qiiid  a  lali  ac  Unto  didicisti  Tiro » 
quod  recte  responderi  ambigeniibus  possitt  quaeso 
nobisciim  communicare  non  abnuas.  lu  quippe  in 
epistolis  luis  mihi  eruditus  et  suaTis  apparuisii,  ut 
openc  pretium  sit,  tecum  litteris  colloqui.  Ncscio  sano 
quem  librum  ejusdem  hominis  Dei,  qiiem  presbyier 
Orosius  attulit»  toaeque  dilectioni  describendum  dedit« 
ubi  de  resiirrectione  camis  prapelare  dispotasseJau* 
datur,  jam  nobis  peto  non  differas  mittere. 

Pleraque  alia  ^u$aem  Auguetini  de  Bteronymo  teui' 
monia  heic  mi$$a  facimu$,  utpote  qnm  in  Epistolis^  qua$ 
ad  eum  dedk,  noufue  htter  Bieronymifinas  receneuinmf 


SU5  SELEGTA  V£TERU1I  216 

jm  habentwr.  Eadm  de  eawM  prmtermUUmui  quoque  \  aoctiiret  adamantliio  feritatis  malleo  contriTit.  Ad- 
'^'  '  Tersos  hes  et  aties  haereticos  exstant  ejus  probatfs- 

sima  moniimenta. 

CcLnis  SKDDLins  in  pmf,  operii  Paichatis. 
Nec  fffVronsfmtdivinae  Legis  inlerpretis,  et  ccelestis 
bibliolhec»  cultoris  exempla  te  pudeal  imitar! :  atque 
ad  generosas  quoqoe  feminas ,  et  praeclara  indolis 
faroa  subnixas ,  in  quarum  menttbus  sacrae  leciionis 
instantia»  sobrlum  sapienti.ne  domicilitim  collocavit , 
propriae  dispuiationis  documenta  transmittere. 

Cassiaiius,  Ub.  VIL  de  Incamatione. 

UieronymMe  Catholicorum  magister,  cujos  scripta 
per  universttm  mundum  quasi  divinae  lampades  roti- 
iatit»  in  bbro  ad  Euslochium,  etc...  Fuit  enim  Hiero^ 
nymue  vir  sicut  maximae  scienliae»  ita  probattssimoe 
puraeque  doctrinae»  etc 

Prosper  m  Carmine  de  ingratitt  cap,  II. 


DAMASl ,  ut  et  atiorum  teiUtnonia ,  quorum  di^itf«te(c 
iUterm  ibidem  proetant. 

Sbyeros  SvuwmjdiaL  1.  eop.  YiL 
Illod  me  admodum  promovebat,  quod  Uieronymue 
vir  maxime  calbolicos  et  sacrae  legis  peritissimus 
Origenem  secolus  primo  tempore  puiabatur,  quem 
nunc  idem  praecipue,  vel  omnia  ejos  scripla  damna- 
ret. 

Iden,  eap»  VI IL 

Igitur  inde  digressus,  Beihleem  oppidum  pelii,  quod 
ab  Hierosolymis  sex  millibus  disparatur,  ab  Alexan- 
dria  autem  sedecim  mansionibus  abest.  Ecclesiam 
loci  illius  Uieronymus  presbylcr  regit :  nnm  parochia 
est  Episcopi,  qui  Hierosolymam  lenet.  Mihi  jam  pri- 
dem  Uieronymus  superiore  illa  mea  peregrinalioue 
compertus  ,  facile  obiinueral,  ul  nullum  mihi  expe- 
lendum  reclius  arbitraret.  Yir  enim  praeler  fidci  me- 
ritum  dolemque  virtutum,  non  soluni  Latinis  aique 
Grxcis,  sed  et  H^bracis  ita  litteris  instiiolus  est,  ut 
se  illi  in  omni  scienlia  nemo  audeat  comparare.  Miror 
autem  si  non  et  vobis  per  imilia  quae  scripsit  opera 
comperlus  est,  cum  per  totum  orbem  legatur. 

Idev,  cap,  IX. 
Ego  (inquil  Poslhiimiauus)  apud  Ukronymum  sex 
mensibus  fui,  cui  jugis  adversns  malos  pugna  perpe- 
turnnque  certamen  concrvHodia  perdiloriim.  Oderunt 
eum  haeretici,  quia  eos  oppugnare  non  desiuit :  ode- 
runt  clerici,  quia  vitam  eoruni  insectatur  et  crimina 


Ttmc  eiiam  Bethlemi  prsedari  nominis  bospes, 
Hebraeo  slmul  et  Graio,  Lalioque  venustus 
Eloqak),  moruni  exemplum,  muhdique  magister, 
Hieronymue^  libris  valae  eicelleotibus  hosiem 
Dissectiit :  noscique  dedit,  quo  turbine  veram 
VelleBt  eiiortae  iuoem  obscurare  tenebr». 


Arca- 


Sed  plane  eum  boni  omnes  admirautur  et  diligunt ,  {  adslruit»  ut  Augusti 


Prosjper  in  Oiron.  OL.  CCXCL  CCCLXXXVL 

dio  et  Bautone. 
Hoc  tempore  Uieronymut  presbyter  in  Be:h1eem 
toio  jam  mundo  clarus  liabitabat,  cgregio  ingenio,  et 
stjidio  universali  Ecclesiae  serviens. 

SiDOXios  Amllinabjs,  Ub.  IV,  epitl.  IIL 
Instruit,  ut  Uieronymui,  destruit,  ut  Lactantius  » 


nam  qui  eum  haereticum  esse  arbiirantur,  insaniunt. 
Yere  dixcrim,  catholica  hominis  scientia,  sana  do- 
ctrina  est«  Tolus  semper  in  iectione,  totus  iii  libris 
est,  non  die,  non  nocte  requiescit ;  aut  legit  aliqiiid 
sempcr ,  aut  scribiL  Quod  nisi  mihi  (uissei  Oxum 
animo  et  promissum,  Deo  lesie,  proposifam  eremum 
adire,  vel  exigui  temporis  punctum  a  tanlo  viro  dis- 
cedere  noluissem. 

Orosiusih  Apol,  de  Ubert.  arb.  eontra  Petayium^  p.621. 
Latcbam  ergo  in  Bethleem,  traditos  a  patre  Augo- 
stino»  ut  limorem  Dominl  discerem,  sedens  ad  pedes 
Uieronfnd. 

Irem  ,  iterum  p.  625. 

Hoc  et  beatus  Bieronymus^  cujus  eloquium  univer- 
sus  occidens  slcut  ros  in  vellus,  expectat.  Mulli  enim 
Jam  haerelici ,  cum  dogmalibus  suis  ipso  oppugnanlc 
supplosi  sunt ,  et  in  Epislola  sm ,  quam  nuper  ad 
Cteslphonlem  edidif,  condemnavit.  Simililer  ct  in  1i- 
bro,  quem  nunc  scribit,  collata  in  modum  Dialogi 
altercatione  confutat.  Hoc  est  enim  lubricum  in  an- 
tichristo  draconem  tenere ,  ne  possit  effugere. 
Idacius  in  Ciiron. 

Uieronymus^  qui  sopra,  praecipuos  in  omnibos,  ele- 
roentorum  quoque  peritissimus  Hebraeomm ,  in  iege 
Domini,  quod  scriptum  est,  diurna  nocturnaque.me- 
ditatione  conUnuus,  studia  operis  sui  reliqoit  inno* 
mera  Ad  ultimum  Pelaffiorum  sectam,  cuni  eiusdem 


jiius,  etc. 

Ioem,  Ub.  IX.  epist.  IL 

Neqoc  enlm  cum  Uieronymus  interpres,  dialeciiciis 
Augiistinus,  allogoricus  Origenes  gravidas  tibi  Scri- 
piuralium  sensuum  spicas  doctrinac  salubris  mesbc 
pariurinnt,  noii  scilicet  tibi  pariibus  meis  arida  jeju- 
nnnlis  linguae  siipula  crepitabit  ? 

GLAuniANUsMAMERTUs  dc  Slatu  amma  tib.  II,  cap.  IX. 

Cumque  ita  fore  rntionibus  magnis  atque  insolu- 
bili  argumcntaiione  convincaf,  ac  super  lioc  Uiereny^ 
mi  scnlentiam  poscat,  laudis  suae  laniiim  ab  Hiero- 
nymo  scripta  recuperat.  Qiiin  liaud  dubie  Uierony»mis 
nihil  dc  anima  sentiri  dicit  verius,  niJiil  disputari 
posse  perreciius.  En  libi  duos  praeclarissimos  virtii- 
tum  doctrinarunique  praeeminenlia  longc  porro  pra> 
ditos,  super  stalu  Aniinac  sentire  nobisnim...  Undc 
mullum  miror,  Uieronymum  libi  teslcm  ciinlnm,  cum 
potissimus  Tractatorum  nrmiroc  potucrit,  ct  pro  uni- 
ma,  et  in  animam  dispularc. 

Idem,  lib.  Ilf  cap.  X. 
Hieronymus  potissimus  Traciaioruni. 

Gelasius  Papa,  C.  Sancla  Romana  dist.  45. 
Iiem  Runinus,vir  religiosos,  plorimos  ecciesiastici 
operis  edidit  libros  :  nonnullas  etiam  Scrlptoras  in- 
lerpretatus  cst.  Sed  quoniam  ))eatus  Uieronynws  in 
aliquibus  eum  de  arbitrii  libertafe  notavit :  illa  sen- 
tinius,  quae  bcatum  Hieronymnm  pr^dictum  sentire 


^7  TBSTIMONIA. 

cogQOScimQ8:et  noa  solam  deRufAao»  sed  eiiam  de 
uoiversis,  quos  Tir  sxpius  memorains  zelo  Det  et 
fidei  religione  reprebendit.  Iieni  Origenis  nonnulla 
opuscula,  quae  vir  beaius  Bieronymus  non  repudial , 
legenda  suscipimus.  Reliqua  autem  omnia,  cuni  au- 
ctore  suo  dicimus  esse  renuenda. 

iDEif ,  EpisL  y.  ad  Episcopos  per  Picenum. 

Adhuc  majus  scelus  accessic ,  ut  sub  conspectu  et 
praesentia  Sacerdoium,  bcaue  memeri»  Hieronymum 
atquc  Auguslinum,  Ecclesiasiicorum  lumma  rogislro- 
rum,  musca  moricns,  sicut  scripium  est»  extcrminans 
oleum  suaviiaiis,  lacerare  auderet. 

Ennodius  Ticinknsis  Diciione  VIII . 

Hieronymn»  nosler,  nisi  praeceptorem  suum  Grego- 
riuro  diceret,  illo  melior  censeretur.  Sed  illi  appli- 
canda  sunt  bona  nomiaati,  a  quo  sumpsisse  videntur 
originem.  In  summa,  ut  dixi,  c^ilum  pulsai  magistri 
opinio  perfeclione  discipuli. 

Marcellinds  Com#s  tit  CAroii. 

Usque  Imnc  XIY .  Theodosii  imperii  annnm  beatus 
Uieronymus  post  ascensionem  D.  N.  Jesu  Gbrisli,  a 
.Peiro  Apostolo  iucipiens^et  in^&emetipsumdesinens, 
CIXXY.  virorum  illustrium  Ecclesiasiica  volumina 
descripsit ;  apud  Betbleem  oppidum  degens,  ubi  et 
monnslerium  sibi  condidir,  et  alia  mnlta  Ecclesiastica 
Htteris  quoque  Hebraicis  edoctus  scripsit,  finemque 
viiae  sux  admodum  senex  fecil,  ibique  sepuKus  est , 
talholicis  quidem  inexpugnabitis  Eccleslx  turris,  hac- 
reticis  autem  omnibus  lufatigabllis ,  tam  proposito 
'vitae  sux,quam  libroruma  sc  edilorum  assertionibus 
depugnans. 

Facundos  Herhianensis,  lib.  l  V.  cap.  II 

Hieronymus  quoque  iioster,  vir  admodum  docius , 
qui  etiam  Untae  fuerat  leciionis,  ul  omnes,  aut  pene 
onines,  sive  in  Grxco,  sive  in  Latino  eloquio  diviiia- 
rumScripiurarumTractaioreslegereljScripsillibruni, 
CUJ.US  est  tilulus  :  De  viris  illusiribus,  in  qito  non  so- 
lura  calholicos,  sed  etiain  boQrclicos  meinoravit,  qui 
deScriptiiris  sanctis  in  uiraque  lingua  aliqiiidcon- 
scripserunt.  Non  lacuit,  qui  haeresum  fuerinl  condi- 
lores,  quive  assertores,  vel  qui  etiam  a  quibusdam  , 
ui  h.ncreiici  accusarenlur,  aliis  concra  defendenli- 
bus,  etc. 

Idem,  lib,  contra  Mutianum. 

Si  dispiicet  eiiam  solliciiudo  ei  cautela  sancli  atque 
doctissimi  orthodoxi  viri  Bieronymi,  elc. 

Gassiodor.  Divin*  LecU  cap.  XXI  n 
Beatus  etiam  Hieronymus  Lalinae  linguae  dilatator 
eximiits ,  qui  nobis  in  (ranslatione  divin»  Scripiurtc 
tanium  praestitif,  ut  ad  Hebraeum  fontem  pene  non 
egeamus  accedere,  quando  nos  facundisc  suae  mulla 
cognoscitur  ubcrtate  satiasse,  plurimis  libris  copiosis 
epistolis  feclt  beaios,  quibus  scribere,  Domino  pra>- 
stante,  dignatus  est.  Planus,  doctus,  dulcis,  paraia 
copia  sermonum  ad  quamcumque  partem  convertit 
ingenium  :  modo  humillbus  suaviler  blanditur,  modu 


m 

«uperborvm  colla  oonft*iif|fi« ,  modo  derogatorfbus 
suis  vlcem  necessaria  mordacitate  resiituens,  modo 
virginitatem  praedicans,  modo  matrimonia  casta 
defendens,  modo  virtutum  cefiamina  gloriosa  col- 
laudans,  modo  iapsus  in  clericis  atque  monachis 
pravitaies  accusans  :  sed  tamen  ttbicttmque  se 
locus  attulit,  Gentilium  exempla  dulcissima  Tarie- 
tatc  perniiscuit,  totum  cxplicans,  totum  exornans,  et 
per  diversa  disputalionum  genera  diserlus  semper  et 
aequalis  incedens.  Nam  cum  alios  magna  ubertate  li- 
bros  protendat,  tamen  pro  dulcedine  diciorum  suorum 
semper  gratum  est.  Quem  in  Belhleem  babitasse 
oiiosum  non  arbitror,  nisi  ut  in  lcrra  illa  mlraculo- 
rum,  ad  insiar  solis,  ejus  quoque  ab  oriehte  nobie 
lamparet  eloquium.  Is  epistolam  suam  ad  Paulinun* 
et  Senatorem  et  Presbyterum  mirificam  destinavit , 
docens,  quemadmodum  Scripturas  divinas  cum  cau- 
tela  perlegerit.  Ubi  breviter  virtutem  ttniascujusque 
libri  veteris  et  novi  Testamenti  roirabiliter  indicavit. 
Quam  si  ante  reperisscm,  eloquentiae  ipsius  cedens  , 
contentus  forUsse  fueram,  de  eadem  parte  nihii  di- 
cere.  Sed  quia  et  ille  alia,.et  nos  diversa  in  opere 
jam  confecto,  Domino  largiente,  conscripseramus , 
credo,  quod  lector  diiigens ,  et  in  hoc  opusculp  non 
inutiliter  occupetur.  liie  enim  scrijKit  ad  divinae  legis 
novum  leclorem,  qui  tamen  erat  lilteris  secularibos 
erudiius,  ul  etiam  librnm  deTlieodosio  Principe  pru- 
denter  ornateqiie  confecerit.  Nec  illa  tempestate,  ut 
datur  inteiligi»  tantos  scriptores  suae  partis  habuit , 
quos  eum  in  ordine  legerc  commouerel :  quoniam 
illo  tempore  miliies  Christi  in  gyronasio  legis  divinas 
satutari  adhuc  laborant  sudore,  in  quos  et  ip^c  posiea 
multa  conscripsit. 

Idkm  in  Chronico. 

ArcadioelDauloneCoss.  Hieronymui  Pro^byler  in 
Dcthleem  posilus  tolo  mundo  mirabiiis  habettir. 
IsiDORDS  HiSPALENSis  Origfnum  libro  YI. 
Presbyier  qwoque  Hieronynms  trium  linguarum  pe- 
rilus,  ex  Hebnco  in  Lalinum  eloquium  easdem  Scri- 
pturas    convertit  eloquenlerque    iransfudit.    Ctijus 
inlerpretaiio  merilo  cajierls  anteferiur  :  nam  esi  et 
verborum  lenacior,  el  perspiculiaie  sententiae  clarior. 
Beda  de  Computo. 
Divinae  interpres  Hisioriae  Hieronymus. 
Anomtmus  apud  Canisium,  tom.  VL  Antiquar.  Lect., 

nieromime  mterpes  variis  dodissime  linguis, 
Te  Beinleem  cetebrat,  teiotus  persouat  orbis. 
Te  quoque  noslra  tuis  promit  Bibllolheca  libris. 

EiMARDUS  tn  Epittola  ad  Litpum, 

Erant  ad  manusdoctores  cgregii,  ncdum  non  sper- 
nendi,  vcrum  omnimodis  audiendi  alque  sequendl  : 
gloriosus  videlicet  mariyr  Cyprianus,  ct  illustrissimi 
sacrarum  divinarum  Htterarum  expositores  Augusti- 
nus  atque  Bieronymus  :  quorum  sententiis  ac  snlu- 
berrimis  persuasionibus  animatus ,  dcpressum  gravi 
moerorc  cor  sursum  levare  conatus  suni. 


«•  8ELECTA 

TnoMJLrus  AoigUAiauim  cprK.  Cmrmin.  iF.  ml 

Gti/am,  /i».  tll. 

JHm  Ubi  PttllMriam  pnecepi  wribier  isUid, 
Argento  atque  auro  quod  radiare  Tideft. 

Qvo  prior  HebrsBO  concordat  paffina  vero, 

Editio  ut  prlsca  esl  mox  Oibetinde  sequens. 

O^iam  bene  Hieim,  banc  transfert,  corrigil  illam. 
Senibiis  (a)  egregiis  utriiquey  creoe ,  raicat. 

S.  CoLUiiBANiJS  Eptfffo/.  ad  Gregorium  papam. 

Simpliciier  ego  tibi  confiteor,  quod  conlra  S.  J7iV 
rofi|f mi  auctoritatcm  veniens,  apiid  Occidetitis  Eccle- 
sias  ceu  ba^rAicus  respuendus  erit :  illi  enim  per 
omnia  indubitaiam  in  Scripturis  diTinis  accommodant 
fidem. 

Nicouus  !•  Episf.  I/.  ad  Lotharhtm. 

Audi  quid  coelestis  Biblioihec®  cnltor  dicat  Biero^ 
filfmtM,  Grave  pondas  vitiorum  est,  e:c.  Ex  cap.  IX. 
Commenl.  in  Matih. 

IUtbiiiici»  Cor^deftsif  de  NaHtiiaie  Chrinit  eap.  J. 
Ex  Daeherii  Spiciieg. ,  tom.  i,  p.  539. 

Hieronpmu  sacrae  Legis  inierpres ,  omniiim  peri- 
tissiraus  discipKnarum ,  Adei  turris  iiiconcussa,  Sa- 
pientiae  lampade  splendidissimus,  eloqnio  facumlissi- 
mos,  Latitti,  Graeci,  Hebraeiqae  sermonis  dociissi- 


Skevatus  Lupos  de  trib.  Qiuett. 
Nostri  aulem  ametores,  lacile  8.ipientja  superiores, 
qiiia  divina  eloquenlia  parent,  quam,  cum  volttnt , 
exenint :  com  volunt ,  abscondunt :  Cyprianom  lo- 
qoor  •  Augiistinum »  Ifreroffymam ,  Ambrosium ,  et 
quosdam  alios,  et  mentem  divioorum  eloquionim 
penitos  inspexerunt ,  et  nobis  salubriter  expresse- 
ruiit...  Hierongmum  divina  ct  secolari  doctrina  prae- 
cipuus,  et  velut  quidam  parens  cum  Augostino  Ec- 
clesiasticap.  Philosopliiae,  qoae  homanam  nec  moltom 
appetlt,  nec  in  omnibos  contefflnii^  Pelagianam  liae- 
resim  rccens  exorum  poteiiter  debellans»  Si,  ioqoit, 
in  eo  lantom,  eic 

Agobaedus  in  Ubro  contra  ohjeetianei   Fredegin  ^ 
eap.  IX. 
Interpretis  qooqoe  nostri  Hieromfnn  presbyterl  fi- 
delis  csl  Editio,  quaede  Hebraico  in  Latinum  magni- 
fice  transiuliu 

Hatmo  Halbbbstbab.  iib.  J,  cap.  VIII. 

Tunc  Ai«roii|fmM  Presbyter  in  Betbteem,  imo  toto 
orbe,  clarus  babeior.  De  qooiioii  sine  magna  admira- 
tione  suspicio  ,  quare  in  bac  Hi&torica  narratione  a 
Ruffino  praetermissus  estinsigniri,  maxime  cum  caete- 
ros  illiistres  viros ,  et  contemporaneos  nobilitaverit 
eloquio,  qui  vel  impares  ei  fuerunt  scientia,  vel  si 
pares  aut  su|iericires ,  certe  omnimodo  minus  utiles 
Ecciesiis.  Fortassis  egit  hoc  Ruffinus  indnstria,  ne  vi- 
deretor  injuriam  ilii  iibello  facere,  quem  idem  beatus 
Hieromfmui  scribit  de  viris  Hlustribus,  ubi  et  de  seipso 
facit  in  oltimis  mentionem.  Dicitur  etiam  quod  inimi- 
citias  aliquando  babuerunl :  et  si  fas  est  dici  de  tam 
aanctis  et  pmdentlbus  virls,  obliquis  se  respexere 
vultibos  et  sermonibos  notaverc.  Uiidc  rorbitau  a 

[a\  F.  sennbuu. 


YETEROM  ttO 

bealo  17lerofi9mo.hafic  sermonem  historicom  obliqua- 
vit.  Sive  aotem  propterboCtSivepropter  illad  oinise- 
rit»  nescio :  Deos  acit. 

Rabanus  tii  Martgrologio  ad  XXX.  septembrie. 
In  Bethleem  Jodae  dc|iosiiia  Hieronpm  presbyterl, 
cojos  vita  et  docirina  obiqoe  in  Ecclesib  Chrisd 
laodabiHs  exsiat,  qoomodo  divinos  llliros  ex  lingua 
Ilebraea  In  Latiiiam  transtolit ,  Propbelicosque  libros 
sensii  allegorico  exposuit.  Cum  auiem  octoginta  et 
ocio  anaorom  dies  explevit,  vitam  praeseolem  dcse- 
rens,  ad  aeiemam  reqoiem  emigravlt. 
Pbummtius  TriMssf.,  ie  prmdeet.  emara  Scotum  Eri- 
genamt  eap.l. 

Deatissimus  qooqoe  Hierongmne  tot  lingoarom  at- 
qoe  libroram  litteris  inoomparabHiler  ermlitiis ,  m 
omnibiisum  Propheticis,  qnam  ApostoKcis  explana- 
tionibus  id  sibi  summopere  stodii  foisse »  crebrios 
replicando  incolcat. 

HinciiABus  RBMKifsis,  fom.  i.  Operum. 
Et  sancf as  Hierongmue,  Hebraicae,  et  Graecae  et  La« 
linae  lingiHe  peritissimos,  qui  it  diciturnucem  Juxta 
nocleum  frangens,  medollas  et  ipsa  visceraScriptoras 
•anctae  investigando,  Domino  iiispiraiite  penetram 
promerait,  in  expositione  Ezecliielis  propbelae  ila 
dicit,  elc. 

Pbotius  f»  BibUotheca  Cod.  III. 

«f ^fiyroc ,  x«ei4(  rfiy  Uy6m*y  wmBtut» ,  Ant  x«tA  OcXk- 
y?ew  *  cltroi  Zk  i  nc^t9«  ff^x^t  4«  lutByiTipf  xTie««c/uvO( 
x6j  HtXkrttw. 

Scripsit  etiam  Bierwgmne  presby ter  ad  Ctesiphon- 
teni  contra  asserentes  &,TABtw,t  (id  est  impassibiliia- 
tem,  vel  impertorbaiionem)  seo  contra  Pelagium.  Hic 
aotem  Pelagius  Monachos  foit,  Caelestiom  discipolom 
nactos. 

SiGEBKBTUS  m  Chronogruphia  ad  A.  C.  4i!. 
Hierongmue  per  qoinquaginta  sex  annos  libris  suis 
confectis,  Ita  pectore  pnc  laboribus  dejecto,  ui  lecto 
siirgere  nequiret,  nisi  apprehenso  maniiius  fuoe  qui 
ad  hocde  trabe  pendebat,  obiit  apnd  Bethleem,  anno 
a*laiis  su»  98. 

llONOBius  AuGUSTODUH. ,  de  Luminaribut  Ecclerimt 
cap.  CXXXVL 
Bieronymut  nalns  paire  Eusebio,  oppido  Strido- 
nis  in  P^iiinonifle  confiniis ,  scripsit  sub  Theodosio 
vitam  Pauli  Monachi ;  Epistolarum  ad  divcrsos  li- 
brum  unom;  ad  Heliodorum  exhortatoriam ;  alterca* 
toriam  Liiciferianietorlhodoxi;  Chronicon  otnnimo* 
dae  hisloriac,  Sn  ieremiam  et  Ezechielem  homilias 
Origenis  viginti  sex  vertii,  de  Seraphin,  de  Osanna, 
de  friigi  et  luxuriosu  fllio  »  de  tribos  qoaestiontbus 
veteris  legis  homilias  tres ;  In  CanUca  canticorom 
doas;  adversus  Helvidium  onam  Epistolam,  de  san- 
cia  Maria;  ad  Eoslochiumde  virginitate  servanda 
unam  :  ad  Marcellam  episiolaram  librum  onom.  In 
•pistolam  Pauli  94  Galatas  Coinmentarioniro  libros 


m 


TESTIMONIA* 


m 


qiMlaor »  item  in  Eplitotem  td  Ephetios  libros  tres, 
iii  Epistohm  ad  Titum  libnim  unom,  in  Epistolam 
ad  Philemonem  librum  unum ;  in  Ecclesiasten  Com- 
mentarios;  QuxsUoiium  Hebraicarum  in  Gencsim 
librumunura«  deLocis  libnim  anum,  de  SpirituSan- 
Oo  libmm  unum ;  in  Lucam  lioinilias  triginla  octo, 
in  Psalmos  adccimo  usque  ad  sextum  decimom  tra- 
cialuaseptem;  de  captivo  monacho,  vitam  beatl 
Hilarioiiu,  tium  Paulae.  NoTum  Tcstaroenlum  de 
Oneco,  TetttS  dc  llcbraeo  in  Latinum  tranatulit; 
daodecim  Propbetas  exposoit,  inftuiias  Epistolas»  et 
ana  innumcrabilia  composuit. 
Chionicoii  Turonbms.  ajmd  Martene  lom.  F»  p.  W» 

Anno  llonorii  XI.  Hieron^mni  in  Beihleem  obiil 
aono  aeiatis  octogesimo  ocUto  in  Tirginitate  perma- 
nens,  semper  aut  legens,  aul  Mribens,  Hebraicis, 
Grscis ,  et  Latinis  litteris  eroditiis,  Ecclesis  murus, 
paoperutis  amantissimus,  Moiiachorum  rcgula ,  spe- 
colom  sanditatis.  Hic  denique  libris  per  annos  56. 
coiifeciis,  ita  corpore  pro  laboribos  defecerat,  ul  de 
lecto  surgere  nequirel,  nisi  apprebenso  manibos  fu- 
oe,  qoi  ad  hoc  pendebai  e  trabe. 
JoAmiBS  SAtiSBCBniisis  PoUcMki^  stM  da  mpi  cu^ 
naUum  Ub.  II ,  eap.  XI VII. 

I>oclor  ille  doctorum ,  caf  in  sacrarlo  iilierarum 
f  ix  nli(|aem  audeo  eomptrare. 

loEV,  Ub.  fll,  eap.  X. 

Docl^r  doctorum  Bieronymut.  Ei  Ub.  Jlllf  eap. 
XUL  Dociissimus  pater  Hieronymm. 

CoDorBiDoa  ViTEBBiBNSis,  chrofdc.  parto  XVI. 
ScripUque  Hieronymi^  qua)  mullis  contulit  annis, 
Beihlcemita  domus  misit  in  omne  solum. 

Bebiia«i>I7S  /n  Paraboia  de  Chriito  ei  Ecel. 
Sed  continuo  egrpgii  curi»  Chrisiian»  mililes, 
praeralere  Tidentes  asiutam  inimicimalitiam,  s|iirilum 
Ksumpserunt,  arma  fidei  corripuerunt,  el  malum  ex 
semetipsis  Tirlliler  auferentes,  Alezander  cum  multis 
Arinro  :  Aiigustinus  Manichxum  mullosque  alios  : 
tfieronymiif  Epicureum  JoTinianom,  caBteriqae  csBte* 
ras  hxreseon  et  scbismalnm  pestes  perTadeiiles,  Tel 
fortiier  irucidaTerunt,  vel  prudenter  a  casiris  propu- 
lenmi,  pacemque  Ecclesiae  el  gaudium  resiltuerunt. 
Ado  YiENiiBNSis  ttt  Martfrolo^o  d.  XXX.  iepUmbrii. 

Iiem  apud  Betbleem  Jud«  deposilio  S.  Uieronynd 
presbyteri.  Hie  natus  in  oppido  Stridonls ,  qood  DaU 
matiaa  qiiondam  Pannoniaeque  confinium  fuit,  patre 
Eusebio,  Tcstem  Christi  puer  Romae  suseepit,  ibique 
litteris  Graecis  ac  Latinis  a  primaevo  emditus  est. 
Postqiiam  autem  omne  mundanarum  studiom  littera- 
rum  adeplas  est,  probalissimorum  quoque  monacho- 
rum  iialritum  factumqne  imitatusest,  RomanaeEccle- 
si»  presbyter  postmodum  ordinatur.  Dumque  per 
tnennium  continuum  cbarus  acceplusque  popuUs 
Teneraretiir,  omniumque  judicio  dignus  esse  summo 
sacerdotio  decernerelur,  quidam  tx  clericorum  mo- 
nachommqoe  ordinibus  pro  pelulantia  proque  inglo- 
Tle  discursanies,  ad  effugandum  Urbe  Uiert^vimumf 


qnl  utrumqiie  eorwn  scribens  Titium  deprehenderai, 
insldias  paraTerant.  Veram  ipse  proplcr  caploram 
regiia  domum,  parentes,  sororem,  cognatos,  Roma 
egressus.  dereliqiiit,  et  Jerosolymam  miliiaiunis  Deo 
pergcns,  primo  ad  Gregorinm  Nazianzeniim,  tuiic 
Coiislaiilinopolilanae  urbi«  Episcopum,  supplex  doci* 
lisque  disci|Milus  accessii,  ui  sancianim  Scripturaram 
stodiis  erudirelur.  Inde  in  Syriam  perrexil,  in  pos- 
sessione  Evagrii  presbyterl  aliquantulum  eommora- 
Ins.  Ad  deserta  deinde  loca  ita  Ixtus  accinctnsque 
acoeasit,  ul  Tolasse  eum  magis,  qnam  measse  crede* 
res.  Quadrienniumitaque  io  illa  Tasta  soliliidine,quae 
exusta  solis  ardoribus  horrtdum  monachis  praestai 
habilaculiim,  exegil :  indeqne  ad  Bethleem  oppidum 
remeaTii,  ubi  prudens  animal  ad  pRrsepe  Domiui  se 
obtulit  permansurain.  Biblioibecain  sane  suani» 
qoam  sibisummosludioipse  eondideral»  omniumque 
librorum  orationes ,  qoas  pene  niemoriter  retiiiebat, 
ileram  relegens,  diem  jejuniis  ducebat  ad  Tesperam. 
flntts  ad  enm  religiosoruiii ,  quibus  Tit»  ejus  Cima 
eomperta  esi,  proiinus  confluxerant,  bontimque  do- 
clorem,  parvoadbuc  suhlugurio,  boni  obserTaTere 
discipuli.  Nec  miilto  posi  cellulas  ibi  ob  discipulo- 
rom  suoram  coptam  el  propier  frequeniiam  adTao- 
tantium  ad  Betbleemiticam  portam,  quas  ad  occidei* 
lem  conspicit,  et  egrcilleniibus  ad  sepientrionem 
Tidetur,  parTulum  habilaiionis  locellum  constrazil* 
Quibus  Tcro  nisibns  quantiSTe  laboribiis  llebraicam 
linguam  aique  Cbaldaicam  litterasf|ue  Hebraeas  didi- 
cerit,  Tcrbis  ejus  edicam.  Dum  essem,  etc. 

Gebabbos,  deAnemia  ad  Ivonem  Ab.,  CiMmae. 

Legiiurln  Patrum  Sanctorum  Collationibus,  quaa 
transtulit  Uieronymui ,  quod  Joannes  Cvaiigelista 
Cbrisli  discipiilus  perdicem  tractabat  manibuSi  diTi- 
nis  siudiis  fatigaius. 

NoTKEBOS  ftt  Mariyroiogio  ad  XXX.  uptembr. 

Eodem  die  apud  Betbleem  Judae  depositio  Sa  ncti 
Bieronynd  Presbyieri.  Hic  natus  in  oppido  Stridonis, 
quod  Dalmatiae  quondam  Pannoiiiaequc  confiiiium 
fuit,  paire  Eusebio,  Tcstem  Christi  ptier  Rom;c  sus- 
cepil,  ibique  litteris  Gnccis  ac  Lntinis  a  primsTo 
eraditus  esl ,  probatissimoram  quoqoe  Monachorum 
habitom  factumque  imilatus  est :  Romanae  etiam  Ec- 
clesi»  presbyier  ordinatus  eunctoram  judicio  dignis- 
simus  summo  sacerdotio  esse  decernitur.  Sed  posl- 
qoam  aemulorum  invidia  Roma  effugatus  esl ,  Grego- 
rium  Nazianzenum  Constantinopoliianum  Episcopiim 
discendi  graiia  adiTit.  liide  Syriam  petiTit,  ac  deserta 
loca  accedens  in'hdrrida  solitudine  quadriennium 
exegit.  Dein  Belhleem  oppldum  adiens  in  praesepe 
Domini  prudens  se  animal  contolil  permansuram. 
Quantis  ibi  denno  Tigiliis  jejuniisque  institeril,  quali 
Instantia  Hebraeoram  BiMioihecas  anribus  Latinorum 
inseraerit ,  noTit  ille,  cui  sudores  suos  immobiTit. 
Tandem  post  perfectam  placitamque  Deo  conversaiio- 
nem ,  iiooagesimo  octaTO  aetalis  suae  anno  apud 
Belhteem  oppidum  in  pace  quleTit,  secundo  Ralen* 
daBOctobris,  doodedmc  Bonorit  Iroperaioris  an- 


m 


SELEGTA 


110.  Libros  snos  per  qulnqnaginta  et  sex  annos  con- 
fecii. 

Laurentius  JusTiNtiiCUS  tn  Operibus  pag.  (^O.  S«r- 
mone  in  solemnitate  beatissimi  Hieronynn  docloris  et 
Confessoris. 

In    labcrnnculo  Spirituali   gloriosus  Hieronymus 

sumnnum  soriilusesllocum.Herito  quippe  illum  colit 

Ecclesia ,   qui  eam  scienlioc  munimine  cuslodivit, 

protexit,  et  fo\it.  Erai  profecio  columna  argentea, 

erecta,  fulgens  et  solida.  Tanquam  columna  super 

bases  aureas  fundata  mens  illius  erigebaiur  in  cwluin, 

coeli  alia  pcncirabai,  ut  lumen  veritaiis  inlueretur  in 

lumine.  Nunquam   lamen   imbrem  poiuisset  cx  se 

proferre  doctrinae ,  nisi  in  cceleslibus  el  ipse  fuissel 

imbulus.  Fons  namque  sapienlia:  Verbum  JOet  in  ex- 

celsis  est,  el  ingressus  illius  mandata  merna  :  ad  illum 

diligendo  propinquans,   sapientiae  fluenta  perceplt. 

Nain  secundum  datum  el  beneplacitum  ipsius  prxbet 

illnm  Deus  diligcntibus  se.  Non  enim  lalis  est,  illa  de 

qua  loquimur,  sapienlia ,  ut  humano  valeat  vindicari 

ingenio,  inipetratur  precibiis,  cordis  purilatesuscipi- 

tur,  buniiliiale  custodilur.  Nempe  in  malevolam  am* 

mam  non  inlroibit  sapientia^  neque  habitabit  in  corpore 

subdito  peccatis.  Tumorem  eYacuet,.criminum  faces 

abluat,  gemilibus  Dominum  deprecetur ,  qui  divinae 

sapienlix  cupit  veritatem  cognoscere.  Quanlis  (oro) 

hic  sanclus  cxhortationlbus,  qunntis  profluviis  lacry- 

marum,  quantis  vigiliarum  laboribus,  quantave  humi- 

litatis  virtute  meniis  sujc  mundabat  hospitium,  ut  di- 

gnus  sapientiac  contubernio  haberctur  ?  Nempe  illam 

concupivit,  qnaesivit,  invenit  et  tenuit ,  atque  ca^is- 

simis  lllius  est  potilus  amplexibus :  unde  tanquam 

amicissimo  sibi  incerta  et  oceuU»  doqatonim  san- 

ctorum  mysteria  reienivit  innuipera.  Factus  plane 

erat  ex  Miiiliia  mediiatione  Scripturarum  templum 

Dct,  sapienti»  sedes,  Paracliti  minister,  vas  mundun, 

xterni  Inminis  ostonsor,  scientiae  magisterium,  atque 

angelorum  imitalor.  Corpore  naroque  tenebatur  in 

terris,  re  aulem  vera  mente  conversabattir  in  ccelis. 

Scalam  namque  sibl  coustruxerat  Spiritualem ;  oujus 

cacnmen  tangebat  coelos,  per  quam  ascensus  fre- 

quentabat  et  descensus.  Ascendebai  utique  conlem- 

plando  ccelesiia  ,  ac  medilando  divina  :  descendebat 

autem,  cum  exigente  causa  sibi  indulgeret  et  pro« 

ximo.  Talibus  quippe  studiis  assaetns  singulari  inter 

hoinines  eniicuit  saiictitaie,  veluti  lampas  accensa, 

alque  perlucida  omnem  domum  iliustravit  ecclesi». 

Ubique  bonit;»tis  illius  radiante  splendore  nominalis« 

sinius  habebatur.  Quis  in  Ecclesise  greniio  Hieronymi 

non  esi  eniditus  scieulla  ?  Quts  vitse  illius  non  edifi* 

catus  exemplo  ?  Quis  non  est  ipsius  impiorationibus 

roboralus  ?  EfTecius  est  communis  paier,  Lux  muodi, 

annuntiator  regni,  sxculi  interventor,  speculum  san- 

ciitaiis,  virlulum  forma »  et  fidelium  robusiissimus 

propiignator.  Nempe  sinc  sanguinis  effusione  glorio- 

sum  mariyrii  triumpbum  obtinuit.  Quod  enim  carni- 

ficis  mucrone  non  pertulit ,  lioc  in  seipso  caslitatis 

amore  complevil.  0  quoiies  ego,  inquit,  in  eremo 

consUintusy  et  in  illavasta  solitttdiue,  qu«  horriduiii 


VETERUH  S24 

monachis  pKTSlal  habilaculum ,  Romanis  me  puia- 

l)am  interesse  deliciis.  Sedebam  solus,  qui  amariiu- 

dlne  plenus  eram.  florrebnnt  sacco  membra  defor- 

mia,  et  squalida  cutis  iEihiopicae  carnis  situm  ob^ 

duxerat.  Quoiidie  lacrymnc  ;  quotidie  gemitus ;  et  si 

quando  repugnantem  me  somnus  imminens  oppres- 

sisset,  nudae  humo  vixossa  honrentia  coliidebam.  IIIo 

igitur  ego,  qui  ob  gehennbe  metum  i:Ui  me  carcere 

damnaveram,  scorpionum  lantiim  socius  e(  ferarum, 

choris  intcreram  puollarum.  Videsnequantaanimi  so* 

lidiiaie  viriliter  pugnaverit  contra  se  ?  sibi  minime  pe- 

f  percil  ut  parccret.  Dum  cniiii  contra  se  facius  est  cru- 

deliset  rigidus,  suimetefl^ectusesttriumpbator  egre^ 

giiis.  Hocenim  cst  singulare  Irophajum,  carnem  spiri- 

tiii,  spiritomque  subigcre  condilori :  nunquam  Deo 

quis  poierit  esse  subjectus,  qui  mentl  suae  iinperare 

neqniverit.  Hinc  est,  quod  amalor  Dei  debet  prius 

essc  amator  virtutis.   Dei  namquc  dilectio  virlutis 

siudio  Cdmprobator.  Tolle  a  corde  virtutem,  et  cari- 

tatisaedificium  collabetur.  Caritas  ( inquit  Apostolys) 

paticns  esl,  benignaest,  non  agit  perperam  ;  non  est 

ambitiosa,  non  inflalur,  non  cogitat  malum,  non  gau- 

del  siiper  iniqttitaiem ,  congaudet  veritati ,  omnia 

potest,  omnia  crcdil»  omnia  sustinet.Caritas  nunquam 

excidit.  i£inulemur  ilaque ,  dUeciissimi,  cariiatem, 

quam  isie ,  de  quo  loquimur,  semulatus  est  Sanetus* 

Per  ipsam  quippe  fuit  mundo  subiimior ,  Diabolo 

prudentior,  scipso  rohustior ,  roorteque  fortior.  Hac 

praecipue  decoratus  tenlationibus  non  cessit,  non  est 

lacessitus  injuriis ,  non  xniulntionibus  fraclus  ,  non 

carnis  prostratus  illecebris,  non  hilatualus  honoribus, 

iUHi  eblaa  lMiiiilHis«  neqoe  laboribus  fatigalus,  scd 

permansii  corde  mimdt»,  horoiKlate  excelsos»  pori* 

tate  conspicuus,  castitatc  insignis,  fortitudine  iisspe- 

rabilis,  aulorilate  cretus,  niente  devolus,  omniumqiic 

virlutum  candore  vestitus.  Totus  plane  vitx  illiiis 

decursus  Chrisiiana!  religionis  est  speculum.  Juguni 

enim  Domini  ab  ipsa  ineunte  ailale  poriavil ,  LiKc- 

rartim  sanciantm  seclalus  esl  studia,  ita  ul  scientia 

iiicomparabilis  haberelur,  jiridnm  roundum  calcavit, 

cum  flore  domum,  pairiam,  parenlesreliquens^Rotna 

egresSDs  eremi  deseria  penetravit.  Nemo  illo  in  divi- 

norum  eloquioruin  explanatione  ulilior,  nullusconlra 

corpus  proprium  ipso  austerior.  Quis  in  corrigendis 

seeleribus  fuit  eo  audaeior?  ignorabat  prorsiis  homi- 

nes  mulcere  blanditiis,  neseiebatvitia  palliare  silentio, 

niinio  divini  amoris  zeio  sncceusus.  Eral  profecto  si- 

cut  malorum,  ita  et  sui  acerrimos  insectator.  Nafti  et 

minima  delicta  adeo  lacrymis  rigando  tergeltat,  ut  si 

quis  non  agnosceret  illum,  peccatorum  maximum 

Hieronymum  esse  fatereiur.  Deniqtic  omne  vivendl 

lempus  indullnm  sic  ndeiiier  consummavit,  quasi 

esset  quotidie  moriturus.  Pugnavil  quippe  fortiier, 

vixit  teroperanier,  coAversatus  estjosie,  etpniden* 

tissime  perduravit.  Bonum  religionis  sanct»  certa* 

mencertavit,cursuin  i^eregrinationissnae,  laudalMliter 

vivendo  coiisnmmavit ,  fidem  rectam  Domino  Christo 

perseverando  servavit,  sicque  in  senectote  bona  ple- 

nus  dieniro,  meritis  locoples,  celeberrimus  sa&ctitate 


tt5 


obdorniivii  in  Domino,  appoeUtis  ad  palres  wos,  as- 

socialus  angclfs,  coronalus  a  Chrislo  Ecclesijc  spon- 
so,  qui  esi  Detis  super  omnia  benediclus  In  saecula 
soicuiorum.  Amen. 

Jo.  Bapt.  Platinal  in  Innocentio  L 
Eodem   quoque   Umpore   Uieronymui  presbyter 
inBellileem  liabiuns,  ingenio  acfocundia  Clirisii  fi- 
dem,  mirum  in  modam  auxil :  quod  eliam  ^us  scri- 
pta  declarant* 

Franc.  Philelphos,  lib.  VI,  episL  iiUima,  Ad  Atoyiium 
Crollunu 
Hieronymi  quas  pelieras  Auguslinique  Epistolas 
"ad  te  dedi  commodo.  Quare  ubi  eas  pro  lua  volun- 
Uie  lectiiaveris ,  cura  ad  me  rcdeanl.  Quod  aulem 
quscris,  quid  de  uiroque  sentiam,  el  quoad  doclri- 
nam,  et  quoad  eloqucntiam ,  breviter  accipe.  Om- 
nium  primum  de  rebos  divinisnon  eslmeum  judica- 
re,  sed  Ecclesiasiic»  digniutis  auetoriutisque.  P«l«- 
nim  pnto  utromque  pulclicrrime  divinarum  rerum 
omnium  sclentiam  tenulsse.  Sedquoad  reliqoas  om- 
nes  paries  philosophiae ,  Augusiinus  anus  est  longe 
Cum  acutior  et  peritior,  tum  eliaro  subtilior.  Di»Iecti- 
cus  Augustlnns  fuit  egregius,  el  idem  physicus  aiqne 
mathematicus.  Hoic  Hieronymus  plurlmmn  praestiiil 
dicendi  ei<^antia  potlus,  quam  doclrina :  id  quod  ex 
ulriusqueoraiione  Ifcet  intocri.  Graecam  litteraluram 
Hieronymui  perpulchre  callait;  Augustinus  minus 
perfecie.  Ille  Hebraice  quoque  habetur  emditus, 
et  Augustinus  illius  linguas  ignarus  omnino.  Yita 
horridos  Hieronymui,  Augustinus  aulem  mirts. 
Quod  si  ex  iis  duobus  onum  effici  potolssel »  nihil 
natura  absolulius  edidissel. 

De  hoc  Philelphi  jwUdo  lege  <Uiquirentei  Echium  et 

Eraimum  iib.ll.  EpiH.  IXV  elXXVl. 
Raphael  YoLATBRRAMOS,  Commenlor.  Urban.  iib^XVI. 
Hieronymi  Doctorom  principis  ▼itam  recenscre, 
parergon  fortasse  fuerit,  cum  tot  illostrium  Tiromm 
sitmandaU  monumentis  :  qosedam  Umen  ex  ejus  li- 
bris  de  se  loqueHiis,  praeserlim  td  ejus  litteras  perli- 
neniia,  in  mediom  afieram.  Ac  primom  in  Ub.  de 
Yiris  illuslribus  se  ex  oppido  Stridonis  orlum  fatelur , 
paire  Eusebio.  Romain  venlt  admodum  adolescens , 
ibique  se  stodiis  Hberalhmi  artiom  tradidlt.  De  qoibus 
sic  ipse  in  Apologia  ad  Pammacfaiamy  eie. 

Jacob.  Philippus  Bergoiiensis  in  Chromeo  ad  an. 
Chr.  429. 
Hieronymui  vir  familiarissimus  el  Doctor  cekber- 
rimus,  sanctae  Roman»  Ecclesias  Cardinalis  pfesbyler, 
nacione  Icalicus,  ex  oppkJo  Slridonis  in  Histria  pro- 
vincia  conslilolo  :  qood  quidem  a  Gothis  orenmB» 
fuerat.  PannjMilae  quondam  Dalmatiaeque  confinium. 
Patre  Eusebto  naius,  hec  anno  apod  Beihleem  Jod» 
civiuiem  pridie  calendas  Oclobrls  nonagesimo  primo 
vitae  sua:  anno  migravil  ad  Domlnnm :  vir  sane  eloqven^ 
tissimos,  qoi  el  mulUrum  dlversarumque  litterarum 
peritiam  ei  Kngoarom  experieniiMn  haboU»  oroiJ^ 


TESrmONIA.  2» 

nisqoe  facundiam,  reclos  fabularum  sensus ,  muliam 
historlarom  memoriam ,  naiuralium  rerum  cognitio- 
nem,  moraliumque  sermonum,  tum  sacrx  Scripturse 
ac  verge  theoiogisc  percepiionem.  Hic  itaque  ut  fidc 
integcr  et  vita  purissimus  erat,  cum  primos  juvcntii- 
tis  annos  cxegisset,  D.tlmalis  nationi  su£  propinquls 
quasdam  *  lilteras  a  Latinis  Grxcisque  diTersas  im- 
primis  adinvenit,  ct  composuit ,  quoe  quidem  postea 
Sclavonicx  suut  appeliatx,  eo  quod  Sclavonibus  qui-' 
busdam  Germaniae  populis  dedcrlt.  Et  non  solum  ens 
Ijtteras  composuit,  sed  ct  ofncinm,  qno  nos  utlmur, 
ex  Grxco  in  idipsum  idioma  iraduxit,  et  eciam  contu* 
lit  :  quod  cliam  novissimis  temporibus  Eugcnius 
Papa  lY.  Ponlifex  maximus  eisdem  confirmavit.  Adeo 
equidem  ejus  sauctissima  viUverbis  explicari  possct : 
quae  quide.m,  cum  non  sit  propositi  mei,  omittendo, 
de  ejus  tantummodo  scriptis^  luculeiiiius  disseremus. 
Qui  cum  esset  eloquentissimus  atque  diseriissimus 
vir,  ad  utilitatem  bominum  non  modo  haec  quae  sub- 
jecia  sunt,  edidit  opuscula,  sed  alia  multo  plura  quas 
reperiri  minime  pocuerunt,  etc. 

*  Velui  hme  hailaduada  €sl,  quam  noi  alibi  expla- 
dimui. 

TRiTHEnus,  de  Scriptor.  EceL 

Hieronymui  presbyter  et  monachus  pacre  natus  £u- 
sebio  ex  oppido  Stridonis,  vir  In  secularibus  lilteris 
valde  emdiius,  el  in  divinis  Scripturis  inter  omnes 
Dociorea  erodilisiimos ,  mullaram  lingo»rom  peritla 
insigiiis,  sacr»  legis^  inlerpres,  haereliconim  malleu» 
et  expugnator  fortissimus.  Hic  est  vcrus  dispensator 
Cvamgeiicus,  fidelis  et  prudens,  qui  proferens  de  tfae* 
sauro  suo  nova  el  velera,  dansque  Ib  lempore  spiri- 
lalis  trittci  mensuram  conservis  suis,  Uebrasos  soper- 
bos  spoliavit,  homilesqoe  diuvil  Latinos.  llie  esi 
Ecclesiae  Christi  doctor  egregios,  qui  vestes  Esau  per 
devia  errorom  vagantis  domi  otiose  recmidiias  cum 
pia  matre  Rebecca,  id  esl,  gratia  Dei,  protulit,  ac  roan'» 
soetom  iacob  fidelemque  Cbrislo  servieniem  vestivii. 
Hic  esi  Hieranymui^lesu  Ghristi  shiceros  amor ,  qul 
nuUum  lempus  otiose  Iransiens,  die  ac  noeie  in  lege 
Domini  meditabatnr,  et  vix  eorpori  necessario  sbmnc» 
indulto,  semper  diebus  ac  noctibus  scripsit,  legit,  do» 
cuit  vel  oravit,  quod  testantur  peiie  infiniti  libri,  qoos 
edidit.  Hic  veriutis  defensor,  cullor  virlotis,vilioram 
acerrimus  hostis,  com  esset  Ecclesiae  Romanse  presby» 
ter,  et  scelera  eiericorom  constanter  nrgoeret^  eonnii 
iovidia  secessiiex  orbe,veniensqoe  in  Jiidaeam  gtorl^ 
sum  Domini  visHavil  sepiilcriim,  atque  joxu  prgesept 
Bethleemitieum  locum  sibi  habitatkmis  constitvene, 
toti  mondOcUrosinn^tult,  disponenle  idsimirum  divi^ 
n«  pravidentla,  01  ibi  lox  mondi^iiescerel,  obt  venissol 
josHfiae  heminibos  naseendo  inteluissef.  Sanclissimi 
locl  iMrli^ator  sanetiis  atqoe  conveniens ;  fide  ffrmos, 
earilate  ignilos,  conversalione  maiorus,  qwseducl  re- 
bus  secondis  non  potoit,  qoemasBnetopropositanolla 
onqoam  adversiUsdejeciu  Sedquidtodoslaudalor  viri 
sanctum  Terliceiii  labris  coiningo  hnporisT  silemlom 
magishomilHer  mlbt  foerat,  qoam  de  sanetissimo  viro 
iMofileienter  ioqoendom.  Noneergcr,  qowdeseripiis,  et 


ni  SELECTA 

(^puscttiit  cjiis  iDveniiiMis,  per  ordinem  oonsifnemos. 
De  quibut  ista  sunt»  etc. 

Dks.  Emsmos  Reteeodaiios,   lib.  U,  epi$i.  I.  ad 

Leonem  X.  P,  M. 

Divus  BieroHymn$  sic  apiid  Ulinos  est  llieolofo- 

I       rum  prineeps,  ui  liunc  prope  soluin  lial)e:imus  Tlieo- 

\      logi  dignom  nomine.  Non  quod  cjeieros  damnem,  sed 

quod  iUuslres  alioqui ,  si  cum  lioc  conferaniur»  ob 

hiiyua  emtiientiam  velut  oliscurentur.   Denique  tot 

egregiis  est  cumulatus  dotibus,  ut  vix  uilum  liabeat  et 

ipsa  docta  Graecia,  quem  cum  hoc  viro  queat  compo« 

nere.  Quantum  in  illo  Roman»  facundis?  quanta 

Ungoarum  peritia?  quanla  omnis  antiquitalis  omninm 

hisloriaruin  notiiia?  quam  fida  memoria  ?  quam  felix 

rentm  omnium  mixiura?  quam  absoluu  mysttcarum 

ruierarum  cognitio?  super  omnia,  quis  ardor  iile» 

qnam  admirabilis  divlni  pecioris  afflatus?  ut  una  et 

plurimum  delectel  eloquentia,  et  doceat  eruditione,  et 

rapiat  sanctimonia,  eic. 

bBM  •  Ub.  Y,  ejn$t.  XX  VI  ad  Jo.  Eclaum. 
Ego  de  Augustino  ita  sentio,  ut  de  viro  sacro,  exl- 
miisque  dotibus  praedito  par  est.  Nec  tenebras  offundo 
illius  glori» »  ul  tu  scribis,  sed  non  patior  obscurarl 
gloriam  Hieronym^  cui  plane  flerct  injuria,  si  quem 
longe  praecessit»  ei  posthaberetur. 

bEM,  lib.  Yf  epi$t.  XIX  ad  Greurardum. 
Ftagrat  jam  olim  mibi  incredibili  ardore  animus,  if «#• 
fft^i^niMttas  EpistolasGommenUrio  illu8trandi,et  nescio 
qiis  Deus  mihi  pectusaccendit,  agitque,  utrem  Uniaroy 
etauttllobacleuus  tenUtam,awleanianimoconcipere. 
Movet  me  viri  cceiestiStiet  omninm  Christtanomm  slnn 
controversia  hmge  tum  doctissimi,  tum  (acundissimi 
pieus :  cujus  seripu  cum  digna  sint  quae  ab  omnibus 
passim  legantor.et  ediscantur,  vlx  pauci  leguni,  pauclo- 
res  mlrantur»  paucissimi  inteUigunt.  Deum  immoru- 
leml  Scotus »  Aibertus ,  et  his  impolitiores  auctores, 
I  omni  bus  in  scholis  perstrepent,  et  ille  unicus  reli^ionis 
j  nostrae  pugil,  illustrator  ac  iumen,  Hieromfmue^  qui  me- 
•itut,  ut  unus  celebraretur,  unus  ex  omnibus  laoebiiur  ? 
Sed  rem  vidco  indignissimam :  ob  hoc  ipsum  negligi 
Hieronymum^  perquod  promeriiusest,  iie  negiigereiur. 
Noeet  auciorieioquentia,  quae  rcligioni  profuit.  Alienat 
multos  abstrusior  emditio,  qua  potissimum  oportebat 
cnm  commendari.  Panct  iuqne  miraniur,  quem  per- 
panci  inteliignnt.  Quod  si  Uiis  auctor  dignis  Com- 
menUriis  fuerit  illustratus,  futurum  prospicio,  ut 
Hieromfmiana  gloria,  tanquam  nova  luce  accepu» 
quam  latlssime  enilescat :  nt  passim  in  scholis,  in  au- 
ditoriis,  in  templis,  domi,  pobiice  privatimque  legatur 
et  ediscatur.  Nec  me  adeo  lallit,  quam  audax  facinus 
animo  praesumpserim.  Primum,  quanti  negotii  luerit 
mendas,  quae  pertot  saicula  penitus  insederunt,  era- 
dere :  deinde,  quantum  in  illo  antiquitatis,  quantum 
Graecarum  literarum,  quantum  historiarum  :  lum 
qa»  phrasis,  quod  dtcendi  arlificium»  qno  non  Chri- 
■tianos  modo  omneslongo  post  se  intervalio  reliquit, 
\  -  Terum  etiam  cum  ipso  Gicerone  cerure  videtur.  Ego 
eeru,  nisi  me  sanciissuni  yin  fallit  amor,  cum 


YETERUII  iiS 

Hieronffmiaaam  oratlonem,  cnm  Ckeroniana  conferu» 
videor  mihi  nescio  quid  in  ipso  eloqueniiae  principe 
desiderare.  TanU  in  boc  nostro  varieias,  lantiim  sen« 
tentiarnm  pimdus,  unu  entliymematum  volubiliias. 
Quod  artificium  in  eloquenliam  lilteris  iiidicare,  ut 
dirQcillimum  est,  iu  loiige  uiilissimum.  Id  quod  ita 
me,  modo  ip^  dexter  ad&it,  confecturum  confldo,  ut 
qui  bactenus  Himttjrmiaiiam  eloquentbm  sunt  admira- 
ti,  jam  eloquentem  ftiisse,  se  nescissefaleaniur.  A  nio 
quidem  quidquid  vigiliig,  qnidquid  assiduo  siodio, 
quidquid  erudiiione  mediocri ,  quidquid  ingenio  pes- 
simo  praesuri  poterit ,  id  sedulo  Hieronymo  praB»U- 
bitur. 

AUa  EraiHuana  Hieronymi  elogia  aiibi  reperire  e$t  in 
eju$  Prafationibue  atque  Epi$toli$. 

PoL.  VEEOiuoSy  de  rtrum  imtentmbue  Ub.  VJi , 
capJli. 

Hieronymue  Eusebii  filius,  ortos  Sirldone ,  qnod 
oppidum,  olim  ad  Pannoniam  et  Dahnatiam  pertino>* 
bat,  sed  Gothi  direptum  everienini,  Rom»  Graecis 
Latinisque  Ititeris  egregie  Institutus,  sanctioris  vitas 
causain  Judaeam  se  eotttuiit,  ubi  et  Hebraicam  lin- 
guam  didicit.  lu  tripllci  lingua  eruditus,  de  rebus 
divinis  scribendi  onus  suscepit,  In  quo  omnes 
nervos  aeUtis,  industriae,  doctrinaeque  suae  oOntendit : 
Cttjus  scripu  utsancta,  brevi  post  tempore  patres 
receperunt,  recepUque  approbarunt.  Etsi  scio»  esso 
quosdam ,  qui  id  factum  Damaso  Pontifid  felso  assi- 
gnent;qiiippequi  perdiuanie  AtmiiymKmexcesserat 
e  viu.  Posirem  locum  circa  Bethleem  sibi  cun- 
stnixit,  ubi  reliquum  vits  Apostolico  ritu  egit.  Uinc 
lactum  est,  utpermulti  deiude  Bieronymi  ipsius  insii- 
tuti  imiutores  exstiterint,  orUque  sit  nova  quaedam 
famitia,  quae  ab  Bieromfmi  noinine,  quem  sui  insti- 
tuii»  quamvis  longe  diversi  ab  eo  quo  ille  vixerat,  ut- 
cuinque  auctorem  faciunt,  Bieronymuad  suiit  appei- 
biti :  qui  naiivo  amiciuntur  colore,  pallioque  super 
tunicam  mgato,  atque  superiore  parte  a  summo  ad 
imum  scissa,  scortea  zoiia  lunicam  succinguitt,  soicis 
ligneis  pedes  mnoimit* 

Ex  MS.  COD.  Yatig.,  otim  Regina,  num.  571. 

Aagustiaiis  ad  Hieronymum. 
Te  Bethleem  cetebrat,  te  lotus  personat  orbis, 
Te  quuque  nostra  tuis  promii  bibliotheca  libris. 

£x  ALio  MS.  GODiGx,  ifui  apud  me  e$t. 

£cce  Sacerdotis  pandam  pneoonia  lauli, 
Meotio  dom  Sancti  pulsat  ijeaetralia  eordis, 
Chjus  quadratum  crebrescH  fama  per  orbem. 
At^ue  per  extremas  iulget  prudeotia  metas: 
Qui  tuil  luierpres,  el  cus»tos  virgo  pudoris, 
Ucbrea  Romanis  vertens  oracula  verbis. 
Nam  rudis,  et  priacae  legis  patefiecit  abyssum. 
Septuagiou  duos  recludeos  pagioa  biblos. 
Quos  uunc  Sacraiis  describit  Uuera  cbartis. 
Insuper  elicuit  TracUtus  jure  stupendos, 
Atqoe  prophetarum  Gomineatls  ctaucula  cerlis 
DicU  retexebat,  pandens  mys^a  rerum. 
inclytns  bfc  coosut  sedis  per  seda  magister. 
Qam  nunc  per  mundum  scribuntor  rtte  quadratum. 
£t  licet  illoslris  lectorum  turma  per  orbem, 
Eusebio  genitore  satus,  oeu  prodidit  idem, 
Enumeraos  vetenim  vulgata  volomina  Patrum, 
£x  qoo  Salvator  nostrae  cunabola  Garnis 
Sumpserat  in  lerris,  emundaos  crimina  secli. 
Quaado  Gnicls  gabuhun  sacraio  Corpore  scaadit» 


TESTIMONIA. 


Et  geuM  MnnKBn  ponotiim  friMle  mallgi  a 

Yufaieni  perpessus  purgam  Sanguioe  nibro. 

Ouis  taotosludio  gemiaaituu  lamlna  Legufn» 

Aui  tam  solerter  rimari  nitiuir  Hnqiiam  f 

Geu  meditalus  erat  sacrasdidascalus  idem 

I  Psalmistacantt,iioctesquediesquelibeUos,  etc... 

CiELIUS  GALCAGNINUB 

In  imaginem  B.  Hieronym^  in  nuci$  cor^ce 
e^preaain. 

Ecquis  in  angnsto  spiranlem  margioe  fixit ; 
Te,  Bater,  iiicQrvumaue  genu.  Impexumque  capfllos» 
£t  mulu  illuvie  squaHentem,  locaaaque  inenta, 
Paliidaque  ora  fiime,  et  iriuito  membra  horrida  tabo, 
PromeiAem  e  sftcco,  et  maculosa  nebrtde  dnctum, 
Kl  doro  tofcies  plangentem  pectora  saxo? 
Pectora  tot  liBecunda  bonis,  qiiaefliiminalargo 
Fuderuoi  nol>is  arcana  volumina  Mosis, 
DiTloas  et  opes,  prisconim  oracula  vaium, 
URde  salus,  unde  et  vitse  melions  origo, 
Pandiiur,  in  cnnclas  |)raescr!pto  ez  tempdre  gedles. 
Cum  vero  nultus  taoupomGBria  liines 
logeoii,  nuUus  ?im  nngu»  indudere  possit; 
Nunc  umen  et  nuds  1n  tenui  stas  ooriice  iams. 
£l  nucis  area  magna  vacat,  quando  altera  tantum 
Pars  bifid»  moUs  biit  acri  obooxia  ferro : 
Altera  adhuc  riget,  et  sodae  manet  indiga  laudis. 
At  tu,  docte  senex,  totus,  non  solus  in  lila  es : 
Nam  tecom  assurgit  saxb  impervla  rupes 
lloiTida :  et  attolens  ad  ccehim  immane  cacumen : 
£o  etiam  nemustimbrifernm  gravis  aura  latig^, 
Atque  huc  atque  illuc  ste-riles  provotvit  arenas, 
Oimque  itisis  angues  slnuosos  miscet  areois. 
Parte  alia  pendet  sacrati  ex  more  trophaei 
osUD  in&igDisapez,  duplici  quem  t»oia  node 
Anigai,  atqne  abguratos  testatur  hooores. 
Hiiic  vid js,  nt  totam  longe  procumhat  in  alvam^ 
£t  defendftt  herile  altu>,  vastosque  recessos 
occupel  fRe  Leo,  tinior  ille  Liliystidis  orae  : 
Nunc  acet,  aiqoe  inUra  Ihcsauros  coUigit  ungues» 
IHos  olim  ongues  maiiantes  oasde  freqoeatl. 
Aspicis,  ut  posita  nuuc  se  cervice  reuinet, 
£xeriaque  seiiis  larabal  vestigia  lingua  f 
At  te,  sancte  Paler,  nec  saza,  nec  horridt  mpes, 
Ncc  fera,  nec  nemoris  fragor  avocai :  omnis  Olympum 
Mens  inhiat,  tolum  peclus  sus|)irai  Jesum. 
lllom  animo,  illum  oculis,  iHum  omni  conopis  ore ; 
Illum  unum  adspectas  pendentem  e  robore  celso, 
Suffixasque  maiius,  perfofisaque  peaora,  et  heu>  lieu, 
Omne  caput  lacerom  crudeHier  osteoCantem  : 
Atqoe  haec  perpessum,  nostras,  ot  sanguine  nozas 
Eluat;  et  mberos  GenUs  «n^esiibos  addat. 
Ergo  tantarum  tenuncmfracula  renim, 
Nune  Pietas,  niinc  spmma  movet  demeniia  Patris, 
Muneraque  et  promissi  animo  obversantur  hooores. 
Scilieet  aethereas  praeclarum  est  scaiidere  sedes, 
£t  tandem  Bumenim  magnorum  augere  J>eorum. 
Sic  bene  habet,  iua  cana  ildes  iuaque  inclvta  virtus 
Me  juvai  ez  sanclismens  sancta  ezercita  bclis. 
Hoe  pi^et,  ipse  insonsatque  omnis  criminis  ezpen. 
Heu  imbi,ie  nimiumezemplis  crudelilMis  urges. 
Tuoe  adeo  pius  erga  omnes,  in  te  impius  unum? 
Qiiid  male  mulcutum  iergus,  quid  livida  oervix 
Commero^e  ?  quid  in  superos  oonunittere  iantum 
Hae  notuere  genae  flagris  fletuque  rigentes? 
Qttid  iaiera  lijec  Qlicumcrodeliter  obsiU  selis, 
£t  spinis  impleza  ?  quid  enihea  pectora  lanlum 
Admlsere  nefas  ?  quid  mens  coeiestibus  liausta 
I^ibus,  aitque  ^mcoeli  fiars  magna  fbtura? 
Nune  qooqoe  nilspirans  nisi  coelum  in  carcere  tetro 
Ausa  quid  est  ?  tanlis  quae  dlgna  piacula  poenis? 
Quam  lacrymis,  ei  sottidiis  singiddbus  usqoe 
Noae  die  crucias..  En  vix  cuiis  arida  memoris 
Niiiiur,  atlritaque  haerent  oompagioe  coslae. 
Nec  jam  ilie  es,  gelidum  qol  quondam  natus  ad  Istrum, 
Arva  Paljestino  petiisti  torrida  eancro. 
lllius  ieuois  nunc  tIx  agnoscitur  umbra, 
€ur  tantora  licoU  de  te  tibi  ?  non  feras  hostis 
Hxc  ausii*?  noo  moostra  istis  errantia  «vlvis. 
Tun'  monstris,  saevoquein  te  crudeliorhoste ? 
Parce,  Paler,  ilbi  parce,  Pater !  nos  verbo,  nos  haec 
Migra  decent,  qooe  mille  modis  rapit  impetos  amens 
Bum  coelom  ioiies  superosque  lacessimus  ultro : 
Hinc  Tocal  mnbitio,  irahit  hinc  ▼esana  libido : 
Hinc  movei  ira  suos  stiniulos,  iimor  inde  coercet : 
Hinc  preinii,  Ula  aoimo  semper  rediviva,  voluptas, 
^csergo  exoluntem,  aique  in  diversa  traheiitem 

S.   HlEROXYUI  I.  . 


i^ 


Casiigemns  equnm,  nt  spatlfs  Indusus  inlqufs. 

|-l  mores  ferat,  ei  leges  patiatur  lieriles!^  ' 

sed  quoiium  sine  jirKsidio,  sine  NumJne  divum 

f  iliumr  iocassum,  Vls  ci  Wmana  fettscit; 

lleus  age,  et  iu  audos  aoimo  miseranle  laborea.  1   ? 

te„^«'Opat^.f  propiusres^^^^^  1 

Atqoe  tuae  nobis  pUg«,  tua  verbera  proshit. 

JDLiustiiESXR  SCALIGER  tji  D.  Bieronymum. 
Qui  niaga»  poteras  nalorae  imponere  leffea. 
En  ^yiV'  ^^  ?a?«.^erlere  jura  potlT 
Kn  fecilis  descende  I  vides  furialla  vuigi 

Pectora,  et  andpit  dissiU  regna  fio. 
Cuncta  nium  Infelici  dis|ecu  turaulto 

lii  rerum,  interitus  non  nisi,  finis  erK. 
Jam  preuum  estsenUre  male,  a^ue  avertere  vermn. 
fateiS  J^'Sn  2lliJ?«rUain  bene,  nolie  voJ^nl    ™^ 
MtenJicu  ubi  qood  si  sunt  juria  <p.  iur<A  ujrr». 

Ezora  ullnds  felicfa  fuimlua  dexu^, 
Pejores  meriu  est  terra  doaca  ieces. 

/OSEPWS  ScALrcEB,  Pfolegom,  ndEuzebii  Chron. 

Qiiod«uiemde  Eusebio  diximus,  i.lem  merico  de 
magno  Ifitfronyiifo  arbiu^ri  possumMs,  imllum  de  La- 
iiiiis  scrtptoriims  exstare,  cui  plus  debcaiit  £ocleMa- 
Biicaj  liuer»,  tam  iu  lis,  quac  ad  ortgines  sacrag,  quam 
4|uaB  ad  interprelaUoiiem  dJviuorum  libronim  penf- 
«enl :  neqoe  illo  ax-culo  magis  idoneom  inierpreiem 
nosiro  Euscbio  coniiiigere  potuisse,  quam  eiink  oni 
Eusebii  studioslssimns,  et  eorum,  qii»  ab  EusdMo 
iraclaniur,  periijssimu»  fuii.  Atqiie  utinam  per  ejus 
occupatlone»  iaia  nou  dicUrenoUrio,  sed  «cribcre  ilM 
wassct.  Quod  eiiim  miilUs,  vel  in  viutiis,  vcl  lacessiios 
rcspoudcre  cogereuir,  neque  uila  ei  a  iabore  requies 
daretur,  temporis  autem  jaciuram  yel  miiilm:tm  fecciu 
ncque  posset,  iieque  vellet ;  apparet  eum,  quum  h^. 
JHS  Chrouid  iuterprcuiloncm  diciaret,  acripiiotii  alia- 
rum  rernm  slmul  ei  noiario  eodem  lempore  opoi^m 
dedisse,  ut  proptorea  necessc  fuerit,  quaidam,  quoii 
viuri  aon  poterat,  unio  viro  bumauitus  excidisse , 
qo»  hodie  apud  magiaiellos  et  criUcicastros  iion  vc- 
nia,  sed  jorgiis,  et  coniumeliis,  non  ut  hallucinaiio* 
hes,  scd  ut  crimlna  exciperentur. 

SiXTiJS  Senens.,  lib.  I V.  Bibliolh.  $anctw. 
Hieronynm  Slridonensis,  qiiem  Scverus  Sulpitius 
Betbleemiiicae  pareeci»  reciorem,  Grdeci  omnes  Hic- 
rosolymiunum  presbyterumappellanl,  Eusebii  filtiis, 
«x  oppido  Strldonis,  quod  a  Gotbis  evcrsuni,  Dalma* 
iiae  qoondam  Pannonixque  confiniuTO  erat ,  vir  fuit  jn 
omni  doctrinarum  genere  absoluiissimus,  qiiippe  qni 
splcndore  sermonis  el  cloqnontlm  viribiis,  in  quibiis 
sub  Doniiio  grammaUco  et  Yiciorino  rbetore ,  claris. 
simis  viris,  profecit,  omnes  Latinae  Ecclesia)  scripto- 
rcs  mulio  post  sc  iiitervallo  reliquii.  Linguarum  qiio- 
<|ue  lanum  habuii  pentlam ,  ot  Grascam  ,  Hebrmam, 
Chaldaiam  et  Laiinam  omnes  a:que  ac  Dalmaticam  8il>i 
maternamlinguamleneret.  Sed  et  In  scliolis  philoso- 
phorum  nihil  de  ArlstoteTls,  Platonis  ac  Zenonis,  boc 
cst,  de  Peripauticis,  Academtcia,  Stoici?,  reliquit  in^ 
laclnm.  Quibus  instructus  apparaUbus  contulii  se  ad 
Sacrarom  Litlerarum  siudia,  usus  in  his  Appollinari 
Lnodiceno,  Didymo  Alexandrino  et  Gregorio  Nazian« 
ECiio  proRceploribus.Subquibbs  Uniam  sibidivinamm 
rcrum  erudiiionem  et  erud<Uonis  nomen  comparavic, 
ut  in  o.h8Cuns  sanctopum  Volumimun  dinicttltaUbiia 

[HuiL) 


)»3I  SELECTA 

AomanusPontifcx  Damasus»  dociisftimus  AngiisUBus» 
Paulinus,  Ciiromaiius,  Hdioderus,  mulli^ue  alii  pas« 
Kim  pcr  Kaliamy  Galliam,  Ilispuniam»  Africam,  Pa- 
Ixstinam  el  GRcciam  erudillssimi  episcopl  ad  honc 
unnm  confugerunt,  lamquam  ad  eum,  qui  muliipliei 
linguarum  variciaie  adjulus,  omnes  legisset  diTina 
Scripturx  inierpreies,  Grxcos,  Hebraeos  et  Laiinos. 
Qiiod  ct  Augiislinns  libro  primo  adversus  Julianum, 
pnlam  his  verbis  ostendii,  inquiens  :  Snncius  presby- 
tcr  Hieronymus^  grxco,  lalino  et  hebraeo  eruditi» 
cloquio,  ex  occidenialiad  orienialem  transiens  Eccle- 
siam,  tii  locis  sanctis  afque  in  litteris  sacris  usque  ad 
dccrcpitam  vixitxtalem.  Iliconiacs,  vel  peneomnes, 
qiii  antc  illnm  cx  utraqne  parte  orbis  de  doarina  Ec- 
clesiastica  scripseruul,  legiU 

Ant.  rossfivmirs ,  tomo  i.  Apparaiu», 
Adeo  perspicax  divini  Codicis,  sive  ipsius  versio- 
nnm,  fuit  D.  lUerOHymtti^  ui  Gelasius  Pontifex  Haxi- 
mus  uiia  cum  Episcopis  septuaginu  testatns  sit,  se 
voliimina  ilia  probasse,  quae  Bieronymtu  ipse  proba* 
vorai,  atque  in  oronibus  secuium  ejus  esse  senlenilam 
rcnui^se  aulem  qoa:  itle  renuerat.  Qui  et  ab  Ecclesia 
Docfork  Maximi  in  sacris  Liticris  nomen  esi  asseca- 
4US,  et  a  Damaso  Pontifice  maximo  quasi  arbiter 
qtiidam  diviiuiram  Scripiurarum  eonsiiiutus.  Sed  ec 
cuin  D.  Augttsiiottseuro  per  litteras,  pcrque  Orosium, 
quoiB  ad  ilium  ablegavii,de  arduisquxsiionibus  con- 


TETERUM  f» 

sulere  solerel,  qjus  vero  llbros  adfersos  lonmaoDm 
Yocaveril  lueMissimos,  snavissimos  atque  prsedaris- 
simos,  inlelligimus  qaanii  faclendi  sint^  qui  iu  HimH 
ityml  scriptis  exstani  ibesauri. 

RiCHARDCS  Smoif  ffl  Hiitoria  criltca  iib* 
Posi  Origenem  doctior  Hieronymui  existic ,  quero 
meriio  Latinorum  Origenem  dixeris ,  qui  idero  sux 
Eoclesiae ,  quod  anle  s«x  Origenes,  praestare  voluit; 
ai  in  eo  Origene  prxsiamior » qnod  illo  in  Hebralcis 
longe  pcritior  esset,  et  plus  illo  Judacis  usus,  subtili- 
iate  iamen  et  acumine  illi  iuferior.  Quoeirca  haud 
ita  sxpius  ac  Origenes  allcgoriis  ludli,  praeierea  Hte* 
ronymi  alleKorix ,  etymologiai  plerxque  et  in  verbis 
allusioiies.  Prae  csieris  Inierpretibus  seligendas ,  ei 
evolvendus,  tum  qiiod  Hebraice,  Syre,  Grxce,  Latine 
seirel ,  sed  ei  omnium  aliorum  versiones  legissei ,  ei 
quoiidie  Jiidaeos  eonsuleret.  Dcinde  in  prolanis  eru- 
dltissimus  crai :  non  ubique  tamen  exaeitts,  qttonfaro 
non  satis  diu  ,  qu«  dietabat,  mediiabaiur,  verum  ut 
Ipse  faietur,  quae  apiid  alios  legerat,  aui  a  Judxis  ac- 
ceperat ,  dlctare  satis  baberet.  Hinc  ipsi  minime  om- 
nia,  quac  in  Gommentariis  habet,  tribuenda  sunt.  Nam 
et  inierdiim  Judxorum,  Hxreticorom  interdnm  senten- 
tias  diciabat :  quas  ui  a  propriis  lector  discemeret , 
regulas  prxscripserat.  Eoque  modo  Impactum  iiicon- 
staniix  crimen  diluebat.  Qptimi  oronium  ipsius  in 
Prophetas  Commentarii,  etc. 


— 


msSL 


m 


PETRI  PAVU  VERGERI 
JUSITNOPOLITANI 

DE  DlirO  mERONTlHO 


Sanetissironro  doctorcro  fidei  nostrae  Hieronyroam, 
cujus  dies  solemnis  adesi,  ita  mihi  dari  cupio  recie 
laadare ,  ui  in  eo  laudando  laudem  ipse  mearo  non 
qusram :  sed  sii  ei  qnemadmodum  sermo,  iia  et  mens 
propria  intentione  dedicata.  Quamquam  quid  speran- 
dum  sit  laudis  loquuturo,  non  video  :  ubi  magnitudi- 
ne  renim ,  eloqueniiac  vis  omnis  obruitur ,  ei  excel- 
lciitiae  mcritoruro  omnis  unpar  est  sermo.  Me  vero 
roinime  omnium  spcrare  id  convenit,  ac  si  quid  ialium 
mentemsubeat,  placere  desipio  :  qui  cum  obire  quot- 
annis  maiius  hoc  laudam  solco ,  semper  tamen  posi- 
eaquam  id  ccepi,  ita  deinoeps  per  annos  alleciussum, 
iii  augeri  mihi  desiderium  Seniiam,  minui  laculiatem. 
Evenii  autem  hoc  fortasse ,  sive  quod  nonduro  satis 
sini  milii  vires  ingeuii  mei  perpensat},  qui  subire  ianii 
oneris  causam  non  verear:qaod  quantom  sit,  ei 
iotellexi  lantisper  dudum,  et  in  dies  perspicio  magis : 
sive  quod  iliius  meriu  apud  plurimos  quidem  diligen- 
icr  parum  animadversa ,  a  me  vero  etiam  summo 
aindio  considerata ,  quo  magis  elucescunt ,  eo  magis 
aSectom  meniis  aUidunt,  ei  a  consequendi  spe  inge- 


nii  acumen  magis  magisqae  deterreni :  sive  qiiod  pras 
desiderio  meo ,  studioqoe  rellgionis  in  illum ,  ianto 
mihi  relardari  facultas  videiar  ingenii ,  quanto  prae- 
currii  studium  voluntaiis. 

Quarum  equidem  rerum,  ui  subesse  aiFamqae  pri* 
marum  non  nego ,  iia  adesse  postremam  roagnopere 
milii  cupio.  Nam  olAcio  quidem  ille  roeo,  aut  cii|usque 
altcrius  in  reddcndis  de  se  laudibus  nihil  indiget :  ae 
non  deleciari  opinor ,  nisi  faoni  proreciasque  nostrl 
gratia ;  caro  per  se  ipse  Infinito  proprio  boiio  in  beata 
illa  aetemaque  vita  rraatar;  devotione  vero  ,  cttUa , 
religione,  pietate,  ac  fide,  cum  in  bunc,  ium  iii  rcli- 
quos  Coelites  nos  ipsi  nosira  eausa  indigeroas.  Atque 
in  priniis  ego,  qui  meriils  hujus  Sancii  gloriosi,  molia 
magnaqae  sepenumero  beneficia  apud  Deum  iinmor> 
lalem  consecutum ,  roanifesta  fide  me  deprehendl,  et 
diflicillimis  temporibus  fuisse  de  gravissimis  periculis 
ejifs  ope  aique  intercessione  libcratum. 

Qiiod  si  anlebac  devotionis  ullum  siudiuin  a  me 
dcbebatur,  multo  certe  nunc  ampllus  adbibcndum  esi 
mihl,  ui  parentis  nuperruBe  diem  functi  (qui  erat  d^ 


TESTMONU. 


S34 


YolissiiDUft  libi ,  StMle  Pnler  aierenyaie )  vkeoa  bic 
rereraiDy  cujtis  apud  fe  precee,  mea  causa ,  plurimum 
Talui»e  t  aum  crebro  expertue  :  nl  quemadroodum 
praclari  bojtts  iostiluii »  familtarisqoe  deYOtionis  di- 
seipultts  viveoiis  sui ,  ita  ei  ei  quoque  defuncle  sim 
haeres  :  el  quod  rnihi  patrocinium  in  iilo  erai,  nuiic 
omiie  sil  in  meipso.  Quanquam  eum  conQdo  mis  mo' 
riiis  atque  precibus,  praeterea  qiiod  rectus  bomo  ernt, 
ei  timens  Deum ,  excedentem  ei  bac  luce  in  ea  ioca 
deductum,  ubi  a  te,  ei  per  te  mulio  fiicilius  consequi 
quidvis  possit.' 

Quod  igitur  ad  me  auinel ,  quemadmodom  devotio 
animi  et  senranda »  el  augmentanda  est :  ita  muniis 
boc  annuum  reddendarum  laudum,  nullateBus  negli- 
geiidum ,  in  quo  qualiscumque  sit  sermo «  dum  mcns 
sit  integra,ac  pentius  illi  devota,non  magnifaciendum 
arbitror,  qood  iii  euro  magis  esse  gratus  cupio  quam 
diserius.  Nec  me  faUit ,  eum  qui  laudare  quempiam 
ex  illusuribos  accedat ,  maxiuie  vero ,  quod  ad  rein 
divinanvattineat ,  debere  et  ipsum  quoqoe  laude  di* 
gnum  esse ,  labeque  omni  carere ,  ne  dicentis  vitam 
rcprehendat  oraiio,  verbisque  speciosie  mores  sordidi 
fidem  abrogent.  Quod  ut  in  me  non  sit ,  boni  tamen 
piique  ingeiiii  solet  e&se  argumentiim,  laudare  stqdiose 
virtuiem,  el  rebus  sacris  cultuin  adhibere  praecipuum, 
Quod  si  ex  me  quispiam  quasrat ,  quam  bujus  Sancti 
gloriofii  primam  poiissimamque  laudem  existimein , 
hanc  scilieei  iaconctanler  respondebo,  quod  meo  qiti- 
dem  judicio  doii  possil  digne  humano  ore  iaudari : 
deinde  quod  in  ouoquoque  genore  laodum  earom , 
quse  ad  doctum  reciumque  homiiiem  ,  ac  plane  reli- 
giosissimum  Gliristianum  pertinent,  laudari  eximie 
de  singuiis  potest.  Quod  si  jaro  eo  laudando  coepero. 
litierarum  peritiain  coramemorare,  diversarum  expc- 
rieiitiam  linguarum,  oralionis  facundiam,  rectos  fabu- 
larum  sensus ,  multam  historiarum  meinoriam ,  naiu- 
raliom  rerum  cogniiionem,  moraliumque  sermonum  : 
lom  vero  Scripturae  sacrae ,  verseque  Theologtae  per- 
ceptioiiem  ,  non  videbor  forsttan  aliquid  magnuin 
dicere,  qiiod  hxc  ipsa  malis  etiam  bomiiiibus  possunt 
ad\  enire :  neqoe  enim  ista  bonos  faciuRt,  ecd  erudiios. 
Aot  si  prsterea  contineniiam  ,  forliiudfnem,  prmlen- 
tiam.ctmstantiam,  mansuetudincm,  patienliam,  bcni- 
gniiaieiDque  iu  iltius  laudibus  recogtiovero  :  nec  sic 
quidem  foFSitan  magnopere  eom  ornare  judicabor, 
quod  et  his  virtutibos  plurimi  Geniilinm  pnBditi 
foere :  sunlque  bx  laudes ,  ut  debitae  quidem  viro 
bono,  ita  plane  non  propriae  bomini  Ghrisiiaco  :  Po- 
stremo  si  fidem  constantem,  spem  certam ,  caritaiem 
intensam,  omnemque  sanctimoniam,  et  cercnoniarum 
cultnm,  religionisque  studium  demonsiravero,  nec  sic 
qnoque  fortassis  laus  erit  eximia,  quod  haec  ipsa  debel 
onusquisqoe  de  se  reclos  fidelisque  Ghristianus  exht- 
bere.  At  vero,  sl  baec  omnia ,  ei  qtixcumque  his  no- 
minilKis,  aul  omnino  virluiis  nomine  conthientor ,  in 
eo  fuisee  universa  contester ,  eaque  ipsa  nou  roedio- 
criter ,  aut  vutgari  qnodam  sommolcims  modo ,  sed 
excelleniissime  atque  incpmparabiliter  alTuisse  con- 
stei :  noiioe  hoe  divinum  quiddam ,  in  liomiiic  videri 
aeeesee  eai?  Ego  sane  euu  irita  ista  vulgo  vocabola , 


erodilionem«  ^oeniiam,  fortitudinem,  pnidentiam, 
fidein  ac«aritiitem ,  et  csetera  bujusmodi  commemoro, 
talia  qusedam  dicere  mihi  videor,  qiialia  solent  in 
eommttui  hominum  viia  reperiri ,  ei  non  emineiilissi- 
mas  ilhis  virtutcs,  quas  in  exceUenilssimis  viris,  pao- 
cis  iliis  quidem  omni  xiate  fuisse  conslat. 

Quamobrem  a^re  ferre  soieo ,  ei  latinae  orattoni 
indignari ,  quod  propriis  atque  exqulsitis  nomiiiibus 
exqoisitissimas  laodes  eiferre  non  licei :  quae  lantum 
pene  a  commttnibtts  disianl  vinutibus,  quanium  fer- 
me  virius  a  vitio.  Verum  quod  orationi  deest,  oro 
suppleal  audientis  inleliecttis  :  et  non  quod  dicam , 
sed  quod  dicere  velim  acclpiai.  Qood  ei  hfnc  quoque 
licebit  iiiteliigere ;  nam  soleiit  pauca  horum,  aut  sin- 
gula  quxdam ,  dum  intenso  gradu  cuipiam  adsunt , 
magitom  virum  consliluere,  admirabiiisque  excelien- 
lia;  eum  videri ,  qui  piura  cx  his  sil  assequuttt&  Quid 
ergo  is  debet  exisiimari,  qui  omniiim  virtutum  cuncla- 
rumque  bonanim  artium  cumulum  non  perfonctorie , 
aed  ad  sommom  iu  se  coll^isset :  com  vita ,  lotius 
sanciiutis  exemplum  :  eloqoentia ,  stnpor  :  docirina, 
miracttlom.  Iiaque  non  tam  sanctum  nomen  habuit, 
quod  qoidem  ipsum  denotal  Hieronymi  vocabulum , 
quam  ipsam  In  se  habuit  sanetiutem.  Nam  cum  dua« 
bns  rebus  fundau  est  in  initio  sacra  religio,  praedica- 
tione  scllicet  Apostoiorom ,  el  sanguine  martyrum  : 
cum  quod  ilii  sermone  docebant ,  hi  per  carceres  et 
tormenu ,  ac  deniqoe  mortem  ipsam  asimerent :  in 
ulrorumque  locom  suo  gradu  subierunt  saticii  docii>- 
res ,  qui  qtiod  llli  compendiose  docuerant ,  lutius  ex« 
plicarent :  quodque  Martyres  sanguinosuo  tcsuii  sunlf 
hoc  isti  sanctimonia  vitae  confirmarent ,  atque  adver- 
8IIS  omnem  haeresim,  omnemqoe  viiiorum  kibem,  pro 
fide  justiiiaque  consisterent :  iidein  et  miiituin  vices 
gereiiles  ei  ductorum. 

liiilu  autem  variaque  Hteronymos,  utf  fortis  niiles, 
in  hac  viia  l>ella  susiinuit :  cum  inundo  quippe  belliihi 
gessit  ei  vicit,  quand^  saccrdos  jam  factus,  el  summo 
sacerdotio  dignus  habilus,  ab  Urbe  cessit,  pompisquo 
saecnli  el  omni  ambitioni  mundanorum  bonorom  re- 
nuniiavit,  cum  carne  ac  daemonibus :  cum  In  illa  trans 
mare  vasta  soliiudine ,  qu»,  ut  ipse  ait ,  exusu  solis 
ardoribus,  borridum  monachis  babiUculum  praesUbat : 
camem  quidem  jejuniis  frangeret ,  spiriules  autein 
bosies  oraiionllms  eiTugaret  :  cuin  iinprobis  aU]ue 
xroulis,  in  quo  sxpe  per  Prologos  sacpe  per  Epistolas 
scribendo  iiivectos  est :  cum  hxreiicis ,  quos  libris 
iractatibusqne  scribendis  sxpcnumero  de  dirersis 
convicit  erroribns ,  dispuUndoque  vi  rationum  supe- 
ravit.  Docioris  ergo  nomen  oi  liabet ,  iu  et  officium 
siudiosissime  vivens  gessit :  praesentes  voce  el  exem- 
plis  erudiens  :  al>senies  scriptis.  Utrosque  vero  iam 
sux  detalis,  quam  posteros,  voluminlbus  diversi  Idio- 
matis,  varia  InierpreUtione  linguamm  vivorom  do- 
ciomm  erodiiionem  adjuvans :  rudiorcs  liistoria  dclc- 
cians :  acutiores  instraens  arcanis  Scriptorae  scnsibiis 
cxplicaiidis. 

Eloqoentiam  cerie  jam  ejus  laudarc  tenUrem :  quro 
Unqnnm  rivus  limpidissimus  leniier  defluens,  ei  a?pe« 
citt  el  sono  dclecut :  nisi  ipse  niulto  mclius  quatn  a 


i» 


SELECTA 


mc  fieri  possii,  deganlia  &ua  legenlibuft  commendoret : 
Qtd  qiiam  dignc  pracdicandim ,  ejus  ipsius  eloqoentit 
opus  estet.  Nec  me  deterret ,  qood  damnatus  foerit 
eju8  studii  aliquando  Hieronymus,  cum  extatica  Tisto- 
nc  traclus  ad  Judicis  xierni  iribunal,  et  qoisnam  esset 
interrogatus,  pro  Ghristiani  nomine,  quod  tnlcr  me- 
luin  trepidationemqiie  profltebalur ,  Ciceroniani  sibi 
nomen  cbjici  audirit.  Nequc  enim  res  ipsa  damnaCa 
est,  sed  fortassis  ejus  studium  veheinentiiis :  siiie  qua 
profecto  Tix  sacras  littenr,  ccrte  non  tania  cuin  vola- 
pt2tc  legerentur. 

Hxc  Igiiur  ut  castens  qunque  doles  quas  sirictim 
commemoravi ,  mollos  accrbissimosque  illi  xniulos 
comparavere  :  qoorum  ut  improbitati  cederet ,  Ronia 
migravlt ,  et  qui  doctor  lalc  clartssimus  faabebatur , 
Gregorio  Nuzianzcno  lii  disciplinaiu  se  tradtdit.  Post- 
que  studia,  cum  de  frequeutissima  urbe  cessisset ,  ad 


TBTERUN  m 

erenmm  se  tnmstulili  et  qut  in  urb^  omnium  oroanis- 
sima  homines  pcrpessos  erat  bestlalesy  lil  desertissl- 
ma  eremo  bestias  est  expertus  hnmanas.  Ibiqoe  Idi 
nalora  s»visshnas  imperiom  cjos  pertulit ,  cum  hi« 
homo  natura  miiis  in  se  saevirei.  Roma  igitur  Dethle- 
em  permoiavit :  diviitque  ex  urbe  non  lam  pntsus, 
quam  cedens ,  elegit  ibi  pauper  vivere ,  ubi  paupei 
Cbristus  est  natus,  et  inde  salutem  peiere,  unde  ortm 
est  auclor  ipse  salutis.  Quid  enim  adversus  malignr- 
latcm  tntnin  uspiam  esse  polerit,  qiiando  tanu  vinus 
pcrsecutore  non  caruit?  Uood  si  quid  nobis  lale  acci- 
dat,  ex  ejus  casu  consolari  nos  Ipsos  debemus.  Interca 
vcro  maledicos  bcncfaciendo  vincere,  et  eorum  in  nos 
odiuiu  virtule  patientix  mansuelodinisqoc  superare , 
illo  praesunte ,  qui  vivit  et  rcgnat  in  sxcula  sxculo- 
Tuin. 


EX  ANTIQ.  COD*  AMBROSIAN*  BIBUOTEC* 

QVM  MEDIOLANI  EST,  N.  173. 

DIYI  BIBRONTIfl  JlTk  PBR  BUSBBIUM  CRBMONBNSBX  EDITA  IRIT. 


I  1 
'  I  1 


-o^^SS^Qi^ 


Hieronymus  Ensebii  viri  nobilissimi  Clius  ab  oppido 
Siridonis,  qood  Dalmatiae  et  Pannoni»  confinia  tcnet, 
cxstitit  oriundns.Hic  adhucpiter  Romam  adiit.et  lit- 
teris  Grxcis,  Lalints,  et  Hebraicis  plene  eruditus  est. 
Iii  arie  Grammaiica  Donatum  habuit  Pneceptorcm,  in 
Rlietorica  autem  Victorinom  Oratorem.  In  Scripturis 
autem  Divints  (  Hs.  excibalur  )  exercitabatur  die  ac 
iiGcte ,  et  inde  hausit  avide ,  quod  poslmodoin  effudit 
abunde.  Qoodam  vero  tempore,  sicut  ipse  in  Epistola 
ad  Eusiochiuiri  perhibety  dum  die  Tuirium«  et  nocte 
riaioncm  avide  legeret ,  eo  quod  scrmo  incultus  sibi 
in  libris  Propheticis  non  placerel,  circa  mediam  Qua- 
drngrsimam  tam  subita,  et  ardenti  fcbre  corripiiur^  ut 
toio  j.nm  frigesoentc  corpore  vitalis  ( Ms.  color  )  calor 
in  solo  pectore  palpiiarel.  Dum  ergo  exequi»  funcris 
pnrarentur ,  subito  ante  tribunal  Judicis  trahiiur ,  et 
intcrrogatus  cujus  conditionis  esset,  Ghristianum  esse 
se  libere  prolitetur.  Ad  quem  Judex»  Mentiris ,  inquii» 
Ciceronianus  es ,  non  Ghristianus  :  ubi  est  eniro  tlic- 
saurus  tuus ,  ibi  et  cor  tuiim.  Tunc  Hieronymus  ob- 
inumii,  et  continuo  Judex  ipsum  durissime  casdi  jus- 
s^ii.  Tunc  cxclamavit,  ei  dixit,  Miserere  mei,  Domine. 
Tiuic  qui  astabant,  precabanUir ,  ut  veniam  tribuerct 
adolescenti.  Ipse  autcm  per  Deum  jurare  ccepil  et 
Uicere ,  Domiiie »  si  unquam  habuero  codices  sxcula- 
tQs :  s\  lcgero ,  te  negabo.  In  hoc  igitur  juramenti 
vcibo  dimissus  p  subito  reviviscit.  Tunc  lacrymis  se 
toium  iuvcmt  pcrfusum»  et  ex  verberibus,  qu»  ante 
:  bunal  susceperat,  scapulas  tcrribililcr  reperit  li- 
\<.nies.  Tanto  aotem  studio  Libros  diviuos  ex  lunc 
'••  -\i ,  quanlo  libros  Geniiiium  unquam  legerat.  Djum 
.  ( .  orum  trigiitta  novem  essct,  in  Ecch»ia  Roinana 
LK  .\:uaius  csi  Prcsbytcr  Gardiuaiix.  Morluo  autem  Li- 


berio  Papa,  Ilieronymos  dignus  summo  sacerdoiio  ab 
omnibiis  acclainalur ;  sed  dum  quomnid.im  Gtcricoruui 
61  Monachorum  lasciviam  increparet,  tlli  niniitiin  iti- 
dignati  ei  insidias  paraverunt.  Sed  et  pcr  vesici» 
muliebrein ,  ut  ait  Joannes  Belel ,  ab  cts  lurpitcr  cst 
derisus.  Nam  cnin  Hieronymos  ad  Matutinum  suiito 
more  surgcrel»  veslem  mulierii,  quain  xinuli  ju.Ma 
lectum  posucrani,  reperil,  suamqiie  crcdcns ,  iiidult , 
«et  in  EccIeAiam  sic  processit.  Hoc  autcm  xmuli  facie^ 
bant,  ut  mulicrem  in  thalamo  habere  crederctur. 
Quod  ille  vidons  iaulae  vesanias  locum  dedit :  et  ad 
Gregorium  Naxianzenum  Gonslanlinopolitaiiae  urbis 
Episcopum  pcrvenit.  Postquam  autem  ab  ipso  sacras 
litteras  didicit ,  in  eremum  properavii ,  ubi  quania 
pro  Ghristo  sustinuerit »  ipse  ad  Eustochiuoi  iiarrat 
diceiis.  Quoties  in  eremo  con$litttttt$  in  illa  vasta  m/i- 
iMc/tite,  etc,  u:que  ad  intere$$e  agmimbtt$  Angetorum. 
Pcr  quadricnniiim  igititr  pcenitcniia  sic  peracta ,  ad 
Bcthleemoppidum  remeavil,  ubi  ut  prudeus  animal  ad 
Prjesepe  Domiiii  se  obiulit  permansunim.  Blblioihe* 
caro  autcm  suam,  quain  summo  studio  sibi  condidcrat 
clausam ,  aliosque  libros  iteruin  relegens ,  diem  jcju* 
nus  ducebat  ad  vespcram.  Multos  auiem  disci|)uIos 
coadunans ,  in  sancto  proposito  et  traiislalione  Scrir 
pturaruro  quinquaginta  anniset  sex  mensibus  desuda- 
vit ,  et  usque  ad  finem  virgo  permausiu  Licet  auiem 
hic  dicatiir ,  quia  virgo  semper  fuerit ,  ipse  tamen  de 
se  iu  scribit :  c  Yirginitatem  in  coelu  prxfero ,  nou 
quia  bal>co ,  sed  quia  magis  quod  nou  habeo.  >  Tan- 
taqoe  lassitudine  fatigalusest,  ut  suo  lecto  jacens  funir 
culo  ad  trabem  suspenso,  supinus  manibus  se  levarei. 
Quadam  vero  die  advesperascenie ,  curo  HieroiiymHS 
cum  suis  fratribus  ad  sacram  lectiMem  audioiidam 


BT 

sederct,  Leo  qnidam  cUiudicdns,  IIoQasleriain  ingrc- ' 

80S  est,  quw  tuj/mui  totidem  verbit  haba  col,  309.  ef 

Gom  olim  in  Ecdesb  unusquisqne  canlaret ,  quod 
voletet  Tbeodostus  Imperator,  ut  ail  Juannes  Beleth, 
Damasum  Papam  rogavit ,  ut  alicoi  viro  docto  Eccle-  * 
siasiicum  officium  commiueret  ordinandum.  Ipse  igi- 
lur  sciens  Hleronymum  in  lingua  latina ,  grxca  et ' 
bebraea  perfectum  in^  omnium  sapienda  sumroum , 
eidem  praedictom  ofilctam  committit.  Hieronymus 
igiiur  Psalterium  per  ferias  disiinut ,  et  unicuitiue 
feriaeNocfnmnm  prOprium  assignavil,  et  G/orta  Patri 
ia  Qne  ciijusiibet  Psalmi  dlcendi  instttuit.  Deiiide 
Epistolas ,  et  Evairgolia  pcr  anni  ctrculum  decantan- 
d:),  csteraque  ad  ofllcinm  pertinentia  praeter  cantum 
ntionabiliter  ordinaTit.  Misitque  Itiud  ad  summira 
PoDtificem ,  et  ab  eo  et  Gardiuaiibus  fuit  yalde  ap- 
probatom/et  perpetuo  autentbicatura.  Posl  autem  ia 
ore  speluRCT,  in  qua  i>ominns  venit  et  jacuit,  Mona- 
sierium  slbi  constniiic,  ubi  completis  nonaginU  oao 
annis  et  sex  roensibus  sepoltus  fuit. 

Ifl  quaiita  reverentia  Augusttuus  eum  babuerit,  pa- 
let  in  EpisioUs,  qoas  sibt  misit :  in  ona  quarum  uli 
modo  ei  scribit :  Domino  dHeetimmOftieuiluiincem* 
umee  chariuuii  obtenando^atqueeomplectendoHierony' 
m  Augueiinue.  Alibi  quoque  de  eo  sic  scribit :  Sanetue 
Bieronpnut  ffretinfier  frwco,  iatino  ekluBbrao  eloquio 
eruditutf  in  loeit  tanctit  atque  in  Utterit  taerit  utque  ad 
dterepitam  «ubiI  miaiem ,  c«;ii«  nobit  eioquH  ab  Orienie 
in  OccidenUm  inttar  tolit  lampat  retptenduit.  Beatus 
aulem  prosper  in  suis  Gbroiiicis  sic  ait :  Hteronymtts 


TESTIMONIA.  «» 

pretbyter  in  Bethlem  totojam  mundo  clarus  egregio  inge^ 
nio,  el  ttudio  univerto!  hccletia  tervient  habitat.  In  Dia-  ' 
logo  quoque  Severi  discipuli  sancti  Martini,  qui  ejus  ' 
tempore  fuil,  de  eo  sic  scribitur :  Bierongmut  pretbgter 
fidei  merito^  doteque  virlutum  non  tolum  laihnt  atqiie 
Grcscit^  ted  etiam  hahraHcit  ita  tiiterit  inUructut  esr,  m 
te  illi  omm  tdentia  nemo  audeat  comparare.  Cuijugiter 
advertut  matot  pugna^  perpetuumque  certamen.  Ode^ 
runt  eum  liwrelici ,  qida  eot  impugnare  non  demit.  * 
Oderunl  maU  Qerid ,  gttta  vitam  eorum  inteclabatur  ei 
crimina ;  ted  ptane  boni  omnet  et  nUrantur,  et  ditigunt, 
Namqui  eum  ha:reticum  ette  arbitraniur,intamuni.  7o- ' 
tut  te^nperin  lectione,  totut  in  librit  ett;  non  die,non  nocte  ' 
quietdt :  aut  legit aUquid  temper,aut  tcribit.UitcSaxt- 
rus.  Et  sicut  ex  his  verbis  patet,8icut  ipse  sxpelesutur,, 
multos  persecutores,  et  mulios  detractores  perpessus 
est.  Quas  umen  persecutiones,  qnam  Itbenter  susti- 
nuerii,  patet  ex  hoc ,  quod  sio  dlcit  in  Episiola  ad 
Asellam :  Gratiat  ago  Deo ,  quia  dignut  tum  habitut, 
quem  oderit  mundut;  matepcum  me  garriuni  ^ted  tdo 
ad  regnum  perveniri  per  infanuam  el  bonam  famam. 
Jtem^  Ctinam  ob'  Domini  md  notnen  alque  justitiam 
univerta  me  inpddium  turba  pertequatur.  Vtinam  in 
opproltrium  meum  tolidiut  exurgai  hic  mundut :  lantum 
ui  merear  a  Chritto  laudari ,  el  suee  potUcitalionit  tpe^ 
rare  mercedem.  GraU  iuqne  ac  dcsideranda  est  ten- 
taiio ,  ciijus  prxmium  a  Ghristo  comparatur  :  nec 
maledictio  gravis  est,  quae  divlnam  laudem  imilatur.  " 
Obiit  autem  prxnominatus  D.  Hlefonymus   circa 
Att.  Domini  nostri  Jesu  Ghrisli  398.  Finis. 


EX  ALIO  COD.  AMBROSIAN«  I.  UIL 

TRANSLATIO  CORPORIS  S.  HIERONYML 

QUAUTER  CORPOS  D.   HIERONTMI  DELATUM  B8T  ROMAM,   BT  IN   BASILIGA  BEATiE   VIRGIMS 
MARIiE   ANTB  PR£SEPB  DOMINI  DBYOTISSIME  FUIT  COLLOGATUM. 


-oisa. 


Iiiter  laudaiiiles  praerogativas,  quas  revcrenlius 
alm»  Urbi  diviiia  clementia  contulit  abundaiiter, 
corpora  praecipuorum  Apostoiorum  scilicet  Petri ,  et 
Paiili,  Philippi,  et  Jacobi,  Bartliolomasi  atque  Mat- 
thix,  Symoiiis  ei  Judx,  iiec  non  pretiosorum  Marty- 
raiii,  Gonressorum,  Virginum  ad  tuiiionem  firinls- 
siiiiain ,  et  gloriam  perpetuam  possldendam  ,  sibi 
prxbiiit  exultanler  :  quoritm  potentissinils  suflrragiis 
eniporartter  magnificataeiiiteat,  et  ab  xleriia  jucun- 
Htate  percnnlier  in  coelestibus  glorlosa  respleiideai. 
ntcr  quos  Beaiiis  Hicroiiyinus  Doctor  egrcgius  lo- 
^uiii  niagnificum  in  pr.ilibala  apiid  Basitlcam  perpe- 
Hiui  Virginis  Mari»,  qiias  poiiitur  ad  Pnesepe,  meruit 
>btinere.  Ut  iu  ipsius  rcgali  donio  deceniius  qiiicscc- 
rct,  qiiam  in  viia  mngnificis  et  Jevoiissimis  laudibus 
suidtiit  excelleiitius  cominendare  fideliter« 

Qunllter  itaqite  corpus  cjusdem  mirabllls  Doctoris 
a  Bettd^m ,  ubi  sepultiiiii  fucrat,  ad  prxfuiam  glo- 
riosx  Virginis  aulam  dcialum  Aieril,  sicut  asanclis,  ct 


honesiis  Cpiscopis,  et  ab  autiqulorlbos  Palribus ,  et 
Sacerdotibus  Deum  tlmentlbus  asserlione  veridlca 
accepiinus,  ad  budem  Ipsius  beatisslmi  brevi  quldem 
serinone  cum  delcctAtlone  legentibus  referamus.  Igi- 
tur  postquam  iiia  snncta  clvitas  Hierusaiem ,  propter 
peccata  morialium,  satictissimis,  imo  cunctis  mansic 
orbau  retiquiis,  solo  venerandi  doctoris  corpore  ma* 

nente ad  mngiiificim  urbem,  unde  prius  cardinalis 

recesserat ,  suum  corpus  sanciissimum  reportari,  et 
in  prxdicia  domo  Genltricis  Altissimi  venerabilltci 
locarl. 

Apparuit  cuidam  sanctissimo  monacho  in  partibus 
uliramannls  matientl ,  cui  placido,  et  dulci  oraculo, 
iuquit ,  Frater  amande,etln  coelesti  gliiria.  roecum 
locande,  scias  me  cum  auxlllo  Regins  coalestis  a  Deo 
impetrasse,  ut  corpus  meum  suis  laboribus,  et  expcn- 
tus  debeas  extumulare,  et  Romam  quanto  citius  inle- 
gr.illter,  et  devote  portare,  et  januam  illius  bcaiissi- 
nio:  cryplx ,  qu»  ad  prwtepe  Dommi  appclklur ,  i» 


^i: 


EDSEBIUS,  DE  MORTB  HIERONTIIL 


W 


tumolo  bmnlfi  satagens  coHocare ,  ut  corpas  meum 
in  saocU  illa  Basilica  duloissim»  Reginx  adbsreat, 
qoam  Tivens  ab  infaniia  mea  dilexi,  injuvenlute 
qoaesivl»  ei  in  senectuie  totis  viribus,  licet  lnsu(ficienS| 
praedlcavi ,  et  usque  ad  finem  meum  piis ,  et  sanctis 
Scripturarum  tesiimoniis  collauda<vi. 

Quumque  ille  bonio  sancius  lalia  a  B.  Ilieronymo 
illa  visitaiione  audisset ,  smTCxit  propere ,  et  ad  lo- 
cum  accessit ,  et  caute  duobus  sociis  comitantibus, 
beatissimnm  corpus  sustulil ,  miri  odoris  fiagrantia 
ibidem  exuberante.  Occulle  ad  propria  rediit,  ne  scan- 
daluro  in  locis  illis  exeresceret :  secretum  tenuit , 
donec  ad  Urbem » sicut  poposeerat  Sanetus,  veniret 
devolius.  Et  quia  jam  dictus  Monaclius  Gbristi  fidelis- 
aimns  a  S.  Hieronymo  inieliexerat,ut  in  talibus  popo- 
lares  vitaret  auras  obeequiis,  ne  a  Guria  minoratio- 


ctissimt  laiidatoritretdevoUssimisiil  Hieronymi  lona 
lueidior»  et  sole  splendidior ,  omnibua  adornanientis 
suavior,  rosis  et  convalUum  rojsticis  vaUata  pretiosis 
liliB ,  spleBdidiaslma  Yirgo  Haria ,  qiee  cuncta  prae*- 
mlssa  ad^bonorem  sni  fidelissimi ,  et  ad  possidenduiB 
IneffabHem,  quam  ipse  meruerat ,  gloriam  sempiter- 
nam  duleissima  Doroina  ministravit :  ipsa  per  Salo- 
monem  de  se  ipsa  perbibenie  soave  tescimoiiiom^ 
Qtd  elucUku  me,  viiam  m$rwm  powdchH. 

Gaude  itaqoe,  doctor  Beate ,  gaude  el  eiultii ,  iesv 
Cbristi  amice,  in  caritate  vera  fuodate ,  quia  illa 
dulcissima  ceeli,  et  mnndi  Regiiia  ,  quam  vivens  In 
fteculo  Immensis  laodibu»,  et  preiiosis  pra^dicaiioor- 
boselucidasti,  intuoteadvenlu  mirabiliter  lionoravic^ 
coram  judice  nostro  iUo  superno  a^animiter  ma- 
g^illcavit,  et  lo  ccelesti  palatio  cum  Aagelis  et  Arcba»- 


nemsuarum  reliquiarum  aliquam  pateretur,  ad  Basi-^  geji»  pereuniter  coronavit,  atquein  hac  sua  regali ,  et 


Hcam  saepe  diciam  eum  duobus  illis  sociis,  clanculo 
de  nocte  veniens,  solis  Ganonicis  ipsiusaul»  exislen- 
tibus»  el  um  corde,  quam  mente,  submissa  voce, 
laudcs  Deo,  el  B.  Virgiiii  devotissimas  referentibus» 
inter  columiias  Basilicae ,  ei  januam  praesepis  plena 
mentis  vigilantia  sepelivit. 

in  quo  sepulturx  orQcio  nominati  quidem  Canonici 
mm  monacbo,  et  sociis  suis  duobus ,  iuenarrabitis 
odorissuavitatemsenserunt,  et  clarit^m  immcnsam, 
quam  in  eadem  Basilka  nunquam  videranl ,  beatis 
4)culis  conspexeruiit.  Aderat  namque  sepultur»  do^ 


aula  pretiosa  loeum  idoneum  tandem  libi  bouorabi- 
liter  praeparavit.  Poscimu»  etiam  te  conseqoeoter» 
Venerande  el  Beatissime  Virgfnis  sacerdosrooetaii- 
tx  etgloriosae  Virginis,  el  twe  sanciiutis  ,  licet  lodl- 
gni^  tameR  assidui,  et  devotissiml  hodatores ,  qoate- 
nus ,  sicut  Bos  toum  saeratissimom  corpiis  assidoi» 
laudibusmagnificamiisin  lerris,  sieliiis  preGibos  Sal- 
yatori  nostro  nos  peccatores  eflicaeiter  eommenda  in 
C(Bli8.  Ipso  concedente,  qui  est  soper  omnia  Deuo 
benedictos  in  sscola  saecolorum.  Amen. 


B^^S 


ADMONITIO 

BE  SUBSEQUENTE  OPUSCULO. 

m^ 


Mttud^et  qua  tubtequuntw  iuo  opuicii/a,  mtfiarem 
habereDanuuusn  Portuentemfqui  tub  noiii  tiBculi  fi» 
nem  Romanut  Pontifex  creatut  etty  teque  Formotnm 
nominavit^  Oudinut  tingulari  de  ejut  Vita  alque  Ope- 
ribut  Dittertatione  coniendit,  Non  tamen  cjut  argu* 
menta  utque  adeo  bona  vita  tunt ,  et  gravia^  ut  rem 
pertuademU.;  quod  enim  ille  tmgulari  culfu  S.  Bie- 
ngmum  protequeretur^  teque  vellet  ejut  diuipulum 
In  doetrina  haberi^  evincit  fuitte  eliam  abturdit  eoni' 
mentit  utum  ,  ad  id  ,  qnod  afeclabat ,  oblinendum. 
Eratmut  et  Criticorum  fitii ,  ad  quorum  hmc  cenuh 
fiam  virgutam  devenere,  nihit  eue  admonent ,  in  quo 
horarum  ultam  partem  qwt  coHocet. 

EUSEBIUS,  DE  JMORTE  HIERONTMI 

AB  INUIAStllf. 

Patri  Reverendittimo  Damato  Porluenti  Epiteopo: 
et  Chrittianit^mo  Theodom  Romanorum  Senatori^ 
Eutebiut  olim  Hieronymi  tanclittinu  ditcipulutt 
nune  vero  eodem  orbalut  lumine ,  piifm  dolorem  et 
tuavitiimum  gaudium. 

Cap.  I.  MoUifariam  multisqoe  modis  olini  Deua 
locutus  est  omnibus  nobis  per  sunin  dilectbsimum 
filiom  sanctum  Hieronymum,  de  Scripturis  sanciis  in 
virtutibuset  prodigiis  multis,  quaeper  illum  recit  ipse 
Domimis  in  medio  nostri ,  sicot  vos  scitis ,  de  qoo  et 


testes  siimos,  q«i  eom  vidimus,  et  ocuKs  nostrls  ejtis 
sanctiiatem  perspeximus  ;  et  manus  nostr»  contre- 
ctaveront  de  verbo  ejus  scienUae  et  doctrinae,  quibus 
vita  maiiifestata  est.  Quod  ergo  vidimus  et  aodivimus 
annontiamus  vobis.  Eramus  enim  tanquam  oves  cr- 
mntes ,  erroneis  et  superstitiosis  fabulis :  non  au- 
dientes  sanam  doctrinam,  sed  coacervantes  nobis 
pseudopropbetas ,  qoi  surgentes  in  populo  maglstri 
nicndaccs ,  introducebanl  sectas  variae  pcrditionis, 
donee  iste  illucesccret  dies ,  qoi  tanquam  sol  reful- 
gpns,  quinquaginta  annis  et  sez  mensibus ,  multis 
laboribus  et  xrumnis,  in  leciionibus  et  vigiliis ;  ut 
iiobis  frangeret  panem  doeirinae  desudans ,  tenebras 
erroruin  profugans,  et  eunetos  a  perditione  libemns, 
efTulsii  in  teniplo  Dei;  incipiensque  ab  Oriente  osque 
ad  Occidentein,  auferens  bella  bxrelicorum ,  corum- 
que  arcum  conterens,  armaet  scutaeorum  combussil 
Igni.  Quoniam  in  ipso  Deus  posuit  prodigia  super 
terram,  utnomcn  suum  manifesium  fieret  in  nationi- 

bttS. 

Gap.  II.  Deinde  pertransiens  usque  ad  fines  terne, 
sanaodo  oppressos  ab  bsreticorum  jaculis  ,  illumi- 
nandomenles  bominum,  Scripiurarum  xnigmala  re- 
serando,  solvendo  nodos,  obscura  dilucidando,  dubia 
exponendo ,  confutando  et  eorrigendo  falsitales ,  ef 
verissima  ex  linguis  quamplurimis  adunando ,  ot  bo- 


241  'EUSEBICS»  DE  BfORTE  IIIERONTIIT.  '  t» 

bisnotas  fiiceret  vias  viue,  el  nos  adimpleret  fpiudtOy  conlraDit  arcem.  Ilanc  pne  caeteris  poUortbus  oriia«> 
la*titia  et  exuUaiioae  :  lemplum  Domint  corroboruTll,  tum  insigniis  diguiialum ,  in  caullieiiis  et  proTerbijs, 
et  ejus  adiium  inslar  luceniac  iion  sub  modio «  scd  operationibus  et  interpretationibus  miratae  sunt  gen- 
giipra  candelubrum  In  Domini  aula  posit;e»  dominice  «  te».  CojusBOta  facu  est  in  populis  ▼irtus  :  qoia  im« 


irriguo  rore  plenissime  fceeuiidalx,  posteris  omnlbiia 
suorum  vcrborum  prae  caeteris  elcgantia  singular!» 
esceileiitlus  omnibus  aliis  paierecit :  ut  Ireot  in  civi* 
tatem  halHtationis,  ct  locum  gloriae  inyenirent :  et  ne 
fierettt  Telut  priores  eorum,  geDus  peramarum ,  quos 
direxit,  et  Kberavitaberrornm  perditione. 

Cap«  lll.  Cum  enim  stin  sicat  stipula  ante  faciem 
venii « ei  sicut  lutuin  platearum  balbuticns ,  loqui 
nescieiis»  nec  verba  plene  formare  vaiens  :  quid  im- 
pertiar  vobis,  carissimi  pttres  et  domini.suae  latidis? 
Nempe  juxta  iilud  Apostoli  :  Si  lin§uis  homimm  /o- 
querer  el  Angel^rum ,  suum  laudandi  genus  necdum 
atiingerem.  Idcirco  non  in  arcu  tneo  sperabo :  nec 
gladiuB  tneus  salvabit  me ;  sed  Dominuserit  illumina- 
tlo  mea.  Qui  docuit  ct  docebit  manum  meam  ad  scri- 
beiiduni,  et  dirigit  lingiiam  meam  ad  loqueiidum ,  ut 
([uoiidam  astiiae  Balaam.  Quoniam  ipsius  est  regiium 
et  iniperium,  ci  dominatur  a  mari  tuque  ad  mare  :  el  a 
fluimne  usque  ad  terminos  orbis  terrarum,  In  cujus 
cuiicta  sunt  posita  ditione  :  coram  quo  procident  re* 
gcs  :  nec  esi  qui  suae  possit  resisiere  voluntati.  Qoo- 
niaiB  omnia  qu.TCumque  voluit,  fecit,  in  cxlo ,  lcrra , 
mari  et  in  abyssis.  Et  sic  lingua  mea  tanti  viri  lau- 
dem  meditabiiur ;  et  nomen  suum  annuntiabit  uni- 
versis. 

Gap.  IY.  HIc  vcre  fuit  Israeliia ,  in  quo  doiiis  non 
fuit :  elecius  secundum  cor  Doiuini ,  ad  loqucu- 
dum  omnia  quae  sibi  mandavcrat  Doiniims ,  uhiversis 
gentibus,  et  regniSy  ct  docior  daiiis  in  geniilius :  ui  sen  - 
tes  evelleret  ,deslrueret,dlsperderetetdissiparet :  et 
sapienttam  veram  seminaret,  a^dificaret  ai(|ue  planta- 
rct.  ilic  est  fratrum  amator  :  bic  est  qui  populo  Chri- 
stiaiio  tot  librorum  volumina  ex  linguis  Hebraica  et 
Graeca  in  Latinam,  non  parvo  pondere  transtulit.  Ec- 
d<:8iae  otficium  primltivus  ordinavit :  et  totius  sacrae 
Scripturae  aspera  fecit  plana.  Certe  in  bujus  lumine 
videinus  lumen  :  et  pane  sune  salutirerae  doctrina^ 
pasii,  ambuianius  usque  ad  monlem  Dei  Oreb.  Hic  est 
flumen  aquae  vivae  splendidum  tanquain  crysiallus » 
proccduDS  de  sede  Dei  in  medio  Ecclesiae,  et  ex  utra* 
que  parte  ejus  lignum  viiae » afferens  fructus  tem- 
pore  siio  :  cujus  folia  ligni  sunt  ad  gentium  sanita- 
tem.  Yir  iste  in  popiilo  sno  mitissiiniis  apparuit,  et 
Deo  dilectus  et  hominibos ,  orat  niinc  pro  Ecclesia 
sancta.  Yas  vere  admirabile  ,  omni  ornatum  lapide 
pretioso,  opus  excelsi. 

Cap.  V.Yerumtamende  lioc  quid  pluradicam?  cujus 
enarrant  coeii  gloriam,et  opera  scripturarum  manuum 
ejus  annuntiat  firroamentum  t  nec  sint  loquelae  neque 
scrmones,  cujiis  non  audianiur  doctrinae  verba :  cum 
in  omnem  tcrram  exiit  sonus  ejus?  0  ineffabilis  mi- 
sericordia  Salvatoris,  qux  totgratiarum  cumuios  in 
Ilieronymo  adunasli :  ut  ad  ea  quae  solus  possidet, 
pene  nulii  hominum  nisi  particulariter  fas  sit  aspirare. 
Uic  cerle  dux  nostrae  fidci  ad  sc  currentos  in  cceli 


pletus  fuit  qiiasi  fliimine  sapientia.  Sed  ut  vera  dicam, 
juxia  iliud  Reginae  Sabae :  Major  est  enim  safnentia  et 
opera  sua ,  quam  mmor  quem  audistis.  Quam  certe 
bonos  est  iste  bis  qui  recto  sant  corde  :  quonlam  ma- 
litiam  semper  odivit.  Feclt  enim  mirabilia  in  terra 
nostra.  Sub  uinbra  illius  sedimus,  el  Iructos  illins 
dulcis  gutturi  nostro.  Quantar  autem  de  eo  audivimus 
et  coguovimos  :  quomodo  annuntiabimus  ? 

Cap.  Y1.  Atque  ego  quis  snm,  ut  narrem  landem 
ejus ,  et  virtutes  ejns ,  et  mirabilia  quae  fecit  ?  Scd 
quoniam  non  sum  eloqiiens  ab  beri  et  nudius  tenius, 
ut  brevitcr  dicani,si  viilils  acciperc,  Joannes  Bapiista 
ipsc  esi :  uterque  virgo,  ulerque  eremita.  De  Joanno 
dicitur :  Erat  Joannes  vestitus  pilis  camelonim  in  dc« 
serlo.  De  se  idem  tlteronymus  dicit:  Horrebant  sacco 
inembra  deformia,  et  squalida  cutis  situm  ^thiopi- 
cas  carnts  obduxerat.  De  Joanne  iternm  :  Locustas  et 
mel  sylvesire  edebat.  De  se  itenim  Hieronymos  dicit: 
De  ctbis  et  potu  taceo :  cum  etiam  ianguented  mona- 
cfai  aqua  frigida  utantur,  et  coctum  aiiquid  accepisse, 
ioxuria  sit.  Quid  ptura  ?  llle  propter  justitiam  mariyr : 
iste  vero  etsi  ejiis  spiritum  materiale'  ferrum  noo 
abstulit,  lamen  mariyrii  praemli  non  est  etpers.  Du« 
ptex  namqtie  martyrium  est.  Unum,  succumbere  gla« 
diis  impiorum  :  alternm ,  in  infirmltatibus  et  adversi^ 
latibus  in  animo  paileiitiam  cnstodire. 
>  Cap.  Yil.  Ccrte  hic  est  mnrlyr,  qui  propter  justiiiam 
et  mansueludinem,  et  salutifera  doctrinae  suae  verba, 
iii  hiijus  muiidi  lacrymarnm  salb ,  ccrtamen  forte  a 
ma^orum  coetu  viriliter  supportayit ,  sciens  quoniain 
omnium  fortior  esi  sapientia.  Nec  impie  gessit  in 
conspectu  Dei,  sed  in  omnibus  tribnlatlonibus  suis, 
invocans  Dominum  ,  non  peccavit  iabiis  suis  :  iicc 
stulium  allquid  conlra  Deum  locutus  est.  Taceain 
nainque  qnot  tribulationes,  labores,  afflictioncs ,  cru' 
ctatits,  agones,  flagella ,  fames ,  sitim ,  amariludines , 
tempestates,  tentationcs,  abstinentias,  vigilias ,  pere- 
grinattones,  carnis  inacerattones,  nndiiates»  jejnnia, 
aentmnas ,  et  non  sohim  hxc ,  sed  graviora  et  innu- 
merabilia  propter  Jesu  Christi  nomen,in  suo  glorio- 
sissimo  perpessns  estcorpore,  ut  idem  loquitur. 

Siabam  iti  eremo  constitutus ,  et  in  illa  vasta  io/f(ic- 
dine,  qutB  exttsta  solis  ardoribus,  monachis  horridum 
pmstat  habitacutum ,  coqitans  me  Romanis  potiri  deti- 
eiis,  quotidie  gemitus,  quotidie  iacrtjmcB.  Et  si  qnando 
me  somnns  imminens  oppressisset  repugnantent,  nuda 
humo  vjx  ossa  hwrentia  eollidebam.  Horrebant  sacco 
tnembra  deformia ,  aqua  frigida  languens  utebar^  et 
coctum  aliquid  aecepisse^  tuxuria  erat,  Cutis  mea  pro» 
ptir  ineommoda  squalida,  carnis  jEthiopico!  situm  c6« 
duxerat :  et  tamen  socius  scorpionum  tantum  ac  fera-' 
rum ,  stepe  ehoris  intereram  puellarum  :  et  in  frigido 
corpore,  etiam  prtemortuo  jam  homine^  sola  libidinttm 
incendia  buWebant.  Teste  Deo,  memini,  mediem  crebro 
junxisse  cumnocte^  nec  a  pectoris  cessasse  verberibus^ 


la 


EUSEBIIS.  K  MOBTE  RIERONTMK 


t« 


d<mee  jubenti  DeimWf  m  me  udiret  iranquiUiUii»  Fle- 
bam  eonlinue  ^  et  refngnanttm  carnem  hebdomadarum 
inedia  wbjugabam,  Cdtulam  meam  quati  eogitationum 
catHeiam  pertimeieebam ,  et  mibimet  iratue  et  rigidus^ 
eohu  deterta  penetrabam :  et  d  concava  vaUium^  et  pr<t- 
Tupta  montium  eemebamf  iUud  meet  miterrimm  carnii 
eral  ergaitutum^  ibi  mece  oratiowi  /octri . 

Cap>  Ylll.  Quis  ergo  iiirirmalus  est ,  e(  non  ipse? 
Quis  scandalizaius ,  et  non  ille?  Sed  si  in  inOnnita- 
fU>as  et  laboribns  laudandi  suni  Sancti,  cerie  et  hic 
laiidandu&  est.  Yeniam  autcm  ad  contumelias  ^  et 
persecuiiones  ^  quas  ab  improbis  et  fulsis  pcrtulit 
ffAtribtts  iii  bujus  valle  mlseria&.  QuidL  aliud.  in  hoc 
iiiuimIo  sua  seinper  CuU  vila » nisi  quxdam  jugis  ad« 
Tcrsus  improbos  ha^reticorum  omnium  et  malorum 
cuneos  pugna,  conlinuumque  ceriamen?  Supcr  eiun 
rugierupt »  ut  leones »  bxrctici ,  qnoniam  corripuit 
co8».et  tabescere  feeit8icut(ff)araneas  animas  eorum : 
ct  fructus  eorum  de  terra  perdidii »  et  semen  eorum 
a  Gliis  hominum.  Aperuerunt  in  eum  Cleriei  lasci- 
vjis  dediii  ora  sna,  et  despcxerunt  eum,  ct  locuti 
sunl  kibiis  dolasis*  el  odio  inique  oderunt  eum  :  quo- 
uiam  eoiniro  inseciatu&cst  titam  pessimam  et  crimi- 
iiA»  Circumdederunt  eum  canes  nuilii ,  et  tauri  pin- 
gues  obsedemnt  eum  :  et  insurrexerunt  in  eunx 
festes  iniqui,  acuentes  linguas  suas  slcut  serpentes, 
et  Tcnenum  aspidum  sub  labiis  eorum ,  cogitantes 
raaliiias  in  corde».  lota  die  constltuentcs  praelia, 
supplantantes  gressus  eju».  Et  funes  exienderunt  in 
toqueos  pedibus  ejus»  ut  delerent  de  terra  memoriam 
qjus,  et  ejicerent  eum  de  nationibus,  ut  opprobrium 
fierel  vlcinis  suis. 

Gap.  IX.  Super  Romanum  populum  fuit  magoiAr 
centia  ejus,  et  virtus  ejus  mirabilis  in  Tcrbis,  et  san- 
otus  io  omnibus  operibiis  suis  :  allevans  corriienies, 
solvens  compeditos ,  illuroinans  cxcos ,  et  dirigcns 
justos  •  dans  forlitiidinein  ei  virtutem  plebi  Dei ,  et 
qiiasi  tuba  aliisonans^  annuntians  cunclis  iuiquis 
scelera  :  portas  peccatorum » et  vectes  ferreos  con- 
fregit  romphica  doctrin;e  suise.  Audienles  aulcm  li;vc 
impii,  dissecaban.tur  coniibus  suis  :  et  stridentes 
dentibus  ia  eum^  cogif«sverunt^  et  loculi  sunt  iieqiii- 
tias.  Arcum  suum  telendenint,  et  illum  paraveninty 
et  in  ipso  paraveruni  vasa  mortis^  Cum  autem  esset 
iile  plenus  Spiritu  Sancto,  in  oratiooibos  et  in  ope- 
ribiis.bonis  perseverans,  vitia  mortiGcans„  bona  vivi- 
fleans,  susciians  de  pulvere  egenum ,  et  de  stcrcore 
erigens  pauperem.  Quoniam  non  in  viribus  equi , 
.ueque  in  tabernaculis  viri  beneplacitum  fuit  sibl , 
nec  specavit  in  divitiis ,  sed  fortitudine  Domini  cor- 
voboratus,  non  formidavit  adversarios ,  sed  super 
ipsos.  conrectionjbus  ct  dpctriqjs  sanciis  tonuit,  dans 
impepium  regi  soo,  et  subIifflans.coriiu  Cbristi  sui. 
Alioftdocens  laboranda,  sicot  bomis  n\Ues  Clirisli 
sciens  quod  npn  coronabiUir  qjai  in  agone  cerUity  nisi 
legitime  certaverit.  Vidente&aujLem.  hiec  viri  iniqui , 
if^ii  sunt,  et  dolores  comprehenderuni  eos :  qula  sun^ 
gencratio  prava  et  perversa ,  Glii  in  quibus  Gdcs  ali- 

((0  Ferperam  autem  lectum»  dcul  arena». 


qua  non  esi.  Et  exaeeRbayerunt  eum  tn  consiTiis ,  ci 
in  tbominationibus  suis  ad  iracundiam  concitaveruni 
ipsum.  Et  perdito  consilio  sine  disciplina,  vesta  mu^- 
liebri  irridentes  ei,  lanquam  vico  luxurioso  et  iniqiio^ 
impetum  fecerunt  UBanimiter  iB^  eum ,  et  ^ecerunl 
eam  exfra  Romanam  civitatem.  At  ille  benignus,  pa* 
tiens,  bumilis,  etmanstietus,  eorum  vesanke  locuin 
dans ,  projicieos  post  tergum  suum  omiii»  peccaia 
eorum. 

Cap.  X.  Recedens  inde  peragravit  iii  Constantinopo^ 
lim.  ad  Antistitera  sanctissiinum  Gregorium  Naziai>« 
zcnum.  0  vir  ineflabilis ,  o  virfotum  ras  admirabile, 
0  splendor  palientix ,  o  lampas  prxfiilgida ,  o  dlade- 
ma  honoris  et  gtorix ,  angularis  lapis  Grmisstmus ,. 
exemplar  Innocentiac,  columna  aurea,  et  totius  Eccle- 
sis  fundamentum.Cnm  phis  tunderis,  minos  eonfun- 
deris.  Agnus  innocens  quid  roqoeris ,  pressus  colto 
tot  jugis?  Gratias  ago  Deo  meo ,  quia  dignus  sum 
babitiis,  ut  me  odfat  mundus.  Scio  me  namque  per- 
Ycnire  ad  coelestem  gloriam  per  infamiam  et  bonanr 
famam.  Aperuit  autem  cobIos  patientia  ejns  :  qula  ibi 
conflrmata  semper  fuit  virtus  gloris  ejns :  et  in  Dea 
posuit  firmam  fortitudinem  suam  :  nec  a  Domino  re- 
cessit  unquam  cor  ejus.  Arcus  fortinm  superatus  est: 
et  ipse  aecinctus  est  robore,  et  prxvaluit  in  infirmi- 
tate  siia ,  et  fortis  factus  est  in  bello ,  et  dextera  sua 
glorificata  est  in  vlrtute.  Dextera  manus  sua  confre- 
git  inirnicos  :  quoniam  ad|utor  et  protector  factus  est 
sibi  Dominus  in  saluteui.  Et  ideo  cMcmus  Doniiim, 
quoniam  magiiiGce  fecit.  Annuntiemus  hoe  in  unt- 
versa  terra.  Ilauriamus  aqiias  in  gaudio  de  foniilnis 
Splvatoris.  Evanuerunt  impii  de  cogitationibiis  suis : 
quia  obscuratum  fuit  insipiens  cor  eorum,  et  credcn- 
tes  se  esse  sapientes  in  inalitiis  suis,  stulti  facti  sim* : 
quia  rouiavepunt  veritatem  in  mcndacium  :  sed  tiimon 
vcrilas  de  terra  orta  est,  et  justitia  de  coelo  prospoxit. 
Eienim  fatui  in  lacum,  quem  .'iperuerunt,  et  infovoani 
qiiam  fecerunt,  incidenint.  Et  justus  nunqtiam  ftiil 
contiirbatus :  quia  Dominiis  firmavit  ejus  maniim. 

Cap.  XI.  Undc,  sanctissimi  Patres  ct  domiui,  con- 
sideraie  virum  istum  ,  quam  Gdelis  et  jusius  scroi>or 
iu  domo  Domini  fuit ,  ad  docendum  nos' ,  et  illunii- 
naudum  abscondiia  tenebiiarum,  et  effbgandum  ne« 
qiiitias  peccatorum.  De  quo  nobis  grandis  essct  ser- 
nio,  et  ininterpretabilis  ad  dicendiim,  sed  nimis 
hubecillis  factus  sum ,  quoniam  Introivit  tremor  in 
O^sa  mea  :  et  sublos  me  lurbata  snnt  vestigia  mca  „ 
ne  nimis  ascendam.  Est  eniin  angusfa  porta,  et  arcta 
Tja,  et  cibus  iste  solidus  perfectorum  esi  saplentium, 
qui  exercitatos  habent  sensus  ad  discretionem.  Qua- 
propter  non  modica  relinquens ,  difficilia  et  ardua 
tanii  Ttri  incffabilis :  ciijus  Inude  plcna  est  terra,  cu- 
jus  splendor  est  sicut  (a).  lumen)  Iiina,  ct  cornua  sunt 
in  maiiibus  ejus ,  ad  pra»ens  sui  exitus  gloriosi  ali- 
qua  brevissime  cupio  rescrare.  Deus  enim  omnipo* 
tens ,  cujus  misericordla  prxit  ante  faciem  suam : 
qui  et  justus  est,  et  rectum  judicium  suum ,  reddens 
merGedem  lahorum  Sanctorum  suorum :  pastor  verus 
et  bonus ,  in  miscricordia  disponens  omnia  ^  ct  con-» 


tl5 


EUSEBtUS,  DE  HORTE  IIIERONYIft. 


246 


gregans  otes  iuas  in  sinu  sob,  quae  novlsslnie  dtebus 
istis  cursu  inlolerabili  el  oneroso  agonis  gravissuni, 
iB  quo  caro  concuptscil  adversus  spiritum^  el  spiriuis 
adversos  caniem,  felicilcr  consumroato ,  porlu  jaiii 
diu  concupito,  de  navigattoue  hujus  maris  proccUosi» 
in  quo  sunt  reptHia  Innumerabilia»  inimicoruni  agini- 
na  colluclantta  :  ut  decipianl,  el  irucidcBi  reclos 
coi-de  jam  obtento,  dilcciissimum  ftlium  suum  Uie- 
ronymnm  exutum  toga  roortalUatis,  el  puircdiuis 
liujus  carnis  roiserrimaB»  perpctuo  imraoriaUtaiis  bra- 
vio  decoraium ,  ad  co^este  atrium  evocavil,  «t  quod 
videl>at  hic  in  aeniginate,  ibi  videal  facie  ad  faciem. 

Cap.  XH.  Qoem  cura  extrema  ejus  bora ,  egredi 
de  corpore  ejus  urgerei :  jainfompielis  (a).  nonaginU  • 
et  sex  annis,  febre  »stuans  vatida,  suos  clrca  se  vo- 
luii  esse  in  umim  filios,  quos  sicul  novcltos  piania- 
lioiies  skibilivtt  a  juve.itute  sua.  Quorum  luclu  vulius 
gravcs  itituens ,  ut  pius  et  misericors ,  bis  panlisper 
inoius  fletibus  iofreinuit  spiritu  et  iacrymaiis ,  irao 
aliqiiaiitulum  elevans  oculos ,  plana  voce ,  inqiiit : 
Fili  Eusebi,  cur  islas  inutiles  fuiidis  iacrymas?  Noniie 
vanum  est  supcr  defunctum  fundere  lacrymas?  Quis 
viveiis  non  videbil  hujus  corporis  dissolutioncm? 
|}u'Ki  scincl  locutus  cst  Deus,  et  audisU ,  audcs  con- 
iradicere?  Et  nosii  nullum  posse  resistcre  volunUli 
eios,  Jam,  «li,  rogo  non  secundum  carncm  ambules : 
ilcrc  desine.  Certe  nostras  miliiia;  arma  carualia  non 
suni.  Deinde  vulio  bilari  et  jitcundo,  alacri  voce  ca- 
leros  alloquons  filios ,  eiclamavit :  Cessct  mceror, 
lucttts  abeat ,  sit  oniDium  una  tox  gaudcntium.  Quo« 
aiam  ecce  teuipus  acceptabile ,  ecce  dies  jubilalionis 
ct  lactiiiaB,  prae  omniboa  diebus  viia  roeae :  in  quo 
ridclis  Domiiius  in  verbls  suis,  et  sanctus  in  ojnnibus 
opcribus  suis;  aperuit  mannm  snam,  ut  mearo  exuiem 
aiiimam  bucusque  in  carcere  mortis  hujus  ob  reatus 
mei  geniioris  Adas ,  revocel  ad  supernam  patriam , 
recupcratam  sui  Fiiii  sanguine  preiioso.  Ntdiie ,  filii 
dilectissimi ,  quos  semper  babui  in  visceribus  carita- 
lis,  inipedire  gaudium  meum,  ne  prohibealis  reddere 
tcrraB  quod  suura  est.  Curpus  meum  sUtim  exuiie » 
icrrx  daie,  ex  qua  factum  est,  ut  redeal  unde  venii. 
Quibus  fittiiis  verbis ,  omnes  fratres  lacrymis  made- 
facti ,  denudanies  suum  sacratissimum  corpus^  ita 
squalidum  et  delorme  abstinentiis,  quod  quidem  ter-i 
ribile  cuiictorum  vlsui ,  cernebalur  :  nam  Unta  erat 
allectura  maeie,  ut  ossa  ejus  potuisseiit  pcr  articulus 
numerari  :  sic  Tcrberibus  crueiitatum,  ut  leprosi  po- 
tius  corpus  crederelur :  iiud.i  bumo  protinus  tradide- 
runi,  et  ipsum  sacco  lineo  cooperuerunt. 

Cap.  Xni.  Ast  ubi  vir  Domini,  terrae  sensit  asperi» 
tatem  :  nimium  jucundatus ,  couversusque  ad  fraires 
prac  dolore  ct  angustia  lacrymarum  funtibus  inuii- 
danles,  inquil :  Hortor  vos,  carissiiui  mei  ct  dileciis-, 
simi  filii ,  quos  jifenui  io  visceribiB  Jesu  CbrUli ,  per 
dileciionem  et  cariutem  qua  dilexi  vos :  ut  pacificiUi 
nunc  paccm  babealis.  Debeiis  euim  vos,  Uuquam  Del 
ministros,  domesticos,  el  ainicos  dcccl ,  ad  spiriiua- 
lia  aiibelare  :  ut  siiis  aliis  ad  exeinpluip  Vos  qui  S|>i- 

(a)  Quid  propius  vero  sit,  disccs  ex  S.  Dottori»  viu 


riluales  estis,  cur  isUs  lot  iufructuosas  funditis  lacry- 
mas?  Peccatorum  Tobis  semper  rccordatio  iacrymas 
iiiducai.  Tanto  prompti  esiote  ad  lacrymas ,  quaiito 
ftiisiis  ad  culpam.  Si  quis  peccato  moritur,  flcte.  Nam 
8i.malus.cum  per  poeuiientiam  a  morte  surgit,  Angcli 
gaudenl  10  ccelis ;  ccrte  si  bonus  peccato  moriiur, 
A^gcli  dolcnt.  Me  vero  non  Unquam  morieniem 
lugeaiis  :  sed  mecum  tanqnam  portuni  salutis  attin- 
gentem  gaodeattSc  Quld  imbecillius  miseria  buj'us 
vitac,  qua  lot  dolorum  et  passionum  agminibus  cir- 
cumdainur :  ut  nulla  pene  hora  sit ,  in  qua  viveiis 
quicumque  homo  liber  a  dolore  transeat?  Si  dives, 
undiqiie  angustialur  timore»  ne  quod  possidet,  amit- 
Ui.  Si  pauper  nunquam  qitiescit  ut  inveniat.  Si  bonus, 
hinc  diaboU  tiinet  pcriculum :  binc  ae  navis  mortalis 
corporis  Ui  hujus  raundi  pelago  naufragetur»  non 
mcdiocriier  pertiincscit.  Jdcirco  nulius  scxus,  vcl 
asUs ,  vel  conditio ,  doioris  traiisit  expers,  quousque 
iii  bac  manei  mlseria  vtiae.  Si  quid  in  me  esse  scitis 
meum  impedieos  iier,  dolete.  Hcii  quod  navigantium 
pcr  hoc  mare  magnum  et  spatiosum  in  quo  sum ,  lol 
dlvcrsa  genera  iniiuicoruffl ,  secundum  cujuslibet  vi- 
rium  quaniiutem  collucuntium ,  post  muliam  navi- 
gandi  feltciuiem,  posi  mulUs  victorias»  jam  creden- 
tes  fiiiem  capere  pcropUturo,  aliqua  diabolica  sugge- 
stione  in  hac  hora  in  laqueum  perditionis  sua  indi* 
scretione  pervenerunt?  Heu  quot  hic  et  viu  recomr 
nicndat  et  fama ,  quibus  unico  peccaii  assensu  dira 
mors  imminet  ei  roioa?  Idcirco  dom  viTttis,  tiroeatis 
fraires.  Prhmpium  sajnmtia^  timor  Domitd.  YiU  no^ 
stra ,  militia  est  super  terram  :  qui  hic  vicertt ,  alibi 
coronabitor.  Dum  hacpclle  tegimur,  nulla  nobis  inesl 
cerU  victoria.  Si  noster  genltor  limuisset,  nunquam 
cecidissei.  Principium  omnium  maloruro,  sui  praesum- 
ptio.  Qui  non  iimet,  de  se  praesumit.  Quomodo  iutcr 
latrones  quis  onustus  auro  securus  gradilur  ?  Salva- 
ior  quid  nos  aliud  docet,  nisi  timere?  YigHaU^  Inquit, 
quia  neseitii  qua  hora  fw  ventwrui  esf .  Nsjm  Si  icirel 
paterfamiliai  qua  hora  fur  veniretf  vigilaret  utique »  et 
non  sineret  perfodi  domum  suam,  Suramus  ille  davi- 
ger  Pclrus :  SobrU,  inquit ,  estole^  fratres «  et  vigHate, 
quia  ttdversarius  vester  diabolus  tanquam  leo  rugienSf 
drcunut  quofrens  quem  devoret. 

Cap.  XIY*  Ncfflo  inter  serpentcct  cum  securiute 
babitat :  Qui  sanctior  et  sapientior  est,  plus  semper 
timeat.  Nam  qui  aliius  esi  cadens,  majores  casus 
recipit.  Esca  diaboli,  elecU  esi :  de  malis  non  curat, 
quia  sui  suni.  Cecidii  iile  sapiens  Saloinon :  cecidit 
ei  ejus  gcnitor  David ,  electus  secundum  cor  Dci. 
Ttmeatis  fratres,  iterum  rogo  undique  timeatis :  quia 
beatus  esivir  timens  Dominum.  Eleuim  si  consisUut 
adversuin  eum  casira  :  non  timebit  cor  ejus.  Si 
exsurrexcril  in  euro  pra:lium  :  in  hoc  ipse  spcrabit. 
Perfectus  Dei  timor  foras  vannm  mittit  timorcm.  Ti- 
morem  vanuin  non  lukbel  Ciirius.  Cariias  el  timor 
Dci ,  unuro  sunt.  Considerans  eniin  baec  Propbcta  . 
clamans  dicebat :  Confige  timore  tuo  carnes  meas.  Qui 
cx  vobis  est  cupiciis  viderc  dies  bouos,  acccdai  buc, 
ct  illuminctur :  ci  facics  sua  non  coiiftindctur.  Qui 


II)  £D9EBiUS,  MB 

timel  Deum ,  bdet  boiil ,  et  demmMtor  fn  benie 
•oima  ejus,  et  semen  ejoe  hsredftate  possidebit  ter* 
ram.  Quia  armameolom  est  Domimis  timenriboB 
eom :  et  testaroeotom  ipsios »  ot  maoifesietor  illis. 
Si  qnld  boni  facitis»  eom  magna  caotela  (o)  timeatis. 
llo]ii  bona  Cacion^  qoorom  froctos  sorripit  boman» 
laodis  appetitos.  Becem  foenint  ▼irgines :  et  tameii 
media^  a  coeli  ostio  soot  exdosae.  Heo  qoot  bodie 
sacro  soot  renati  baptismaie »  et  Cbristiano  fungan- 
tor  oomine :  qoibos  foret  melios  noo  foisse«Est  enini 
gehennatis  pmna  paganorom  ioflnito  minor,qnam 
malorom  Cbristranorom.  Utinam  non  foret  taliom 
major  pars.  Navis  ondiqoe  sana «  onko  meif  itor  t^ 
ramine.  Errayemnt  bomines  in  bac  lata  solitoduie , 
alii  colla  jogo  ayarlti»  submitlentes»  alii  loxorlm 
focditate ,  ot  turpissim»  sues  detorpati :  alil  clrca 
ittoiilia  diripienda  occopatt.  Unde  abjecto  rationis 
oso,  cooperantesy  ot  Jomenta  insipientia,  et  otinam 
similes  essent  ilKs »  yiam  clTitatls  novs  Jerosalem 
non  InYeneront.  In  regnom  coelorom  reprobos  oollos 
ingredltor.  Geiitiipto  areta  est  Tia  ejna  qoam  creditor» 
qoamvis  larga  sit  yere  Umeotibus.  Timenti  Gaito- 
rioni  promittit  Cbristos  ad  eom  accedere :  pnesn* 
menti  regolo,  com  illo  ire  ipse  denegat. 

C4P.  XV.  Vere  non  omnes  bodie  obediont  Evan- 
gelio.  Vemei^  dicebat  Apostolos,  rempttt,  fn  ^ao  $anmn 
difetrinam  non  iuittnebwu  b«)mittes.  Plures  prftdi* 
cant :  sed  non  omnes  Teritatem  praedicant :  simpli* 
ciom  corda  In  peccatis  alfigant.  Alllgant  onera  gravia 
in  peccatis  minimis,  tn  gravibns  ocob  transennl  con- 
nivente.  Est  enim  doctor  falsos  gladtus  aoceits  :  bine 
ecindit  opere  et  exempld  :  binc  percotit  et  iolerftcit 
Terbis  dofosis  et  iniquis.  Qoomodo  ignis  frigiditateoi 
donat,  aqua  calliditatem?  Lapis  qoomodo  sorsom  gra- 
ditur?  Et  vlr  luxurtosos  quomodo  pnedicabit  casU- 
tatem?  Et  si  praedicat,  quae  andientibos  iode  veniet 
vtilltas?  Qold  poiest  dicere  aodiens,  nisi  qoare  voce 
pnedfcas,  qu»  opere  denegas?  Bene  loqoena  ore,  et 
male  vivens  opere,  semetipsom  damnat.  Ecce  qoau- 
tum  Deo  tatis  pra>dicatio  sit  acceptabilis »  ostenditur 
per  Psalniisiam  :  Peccatori  dixU  Dene,  quare  tu  enar" 
ra$  juitiitai  meoi ,  ei  auumii  teHamentum  meum  per 
Oi  luum?  Tu  tero  odiiti  dtidptinam :  et  projeeiiti  ur^- 
monei  meoi  poit  u.  Molti  iegont  grandia ,  addiscont 
ardoa,  sobtiliter  disputant,  omate  loquootur,  ot  a 
populo  bonores  cnpianl,  In  plebibos  magistri  nomi- 
neiitur :  et  nihil  faclunt.  Si  experlo  creditor,  mibl 
eredite.  PIus  movet  corda  hominom  vitc  sanetitas, 
qoam  ornata  eloquia.  Facite ,  et  postea  pr»dicate* 
Coepit  Jesos  facere,  et  postea  pnedicare.  Valet  facere» 
slne  praedicare ;  sed  non  praedicare  sine  facere.  Non 
dixit  Deus.  Qui  prxdicaverit  voluntatem  Patris  mel : 
sed ,  qiii  rceerit.  Non  vitopero  praedicaiioQem ,  nisl 
non  facieiilium  ea  quae  prxdicant.  Subtilium  verbo-* 
rum  doctor  tantom  et  non  operom,est  qoxdaro  levia 
aurium  inflatiOy  ct  veritatis  furous,  cito  siiie  rnictn 

{a)  GregoriosHomll.  Xlf.  in  MaUh.  Vt  bona  qm  agllk, 
eum  ma^  cameta  teneatii :  quod  postremum  verbum  Yl- 
detur  beic  eiiam  rci  oneodum  |)fo  tuneatisM 


«M 

I»  liRaireSy  inlelligite  qom  dico : 
IMia  ploa  roeretor  qoi  fadt  et  praedicat »  qoam  qui 
Cwlt  et  taceuSi  bonom  solos  facio»  mibi  soli  prosom : 
sed  ai  praedicaiis  laeio,  et  mibi  et  aiiis  prosom*  Vnde 
qui  ad  jinliiiam  «rMdtttol  piurimoi »  ^nuti  ^iiast  itetlof 
in  perpetuoi  eHemitatei.-  Sunt  entm  sancli  praedicato- 
res  lox  ad  iiloaBiiiandtutt :  qoia  per  eorom  doctrinam 
corda  oalipntia  et  c«ca  nobe  peccali,  n  Christo  vero 
lumine  qoi  looet  iii  lanebria » iUomiaanlnr.  Soot  sal 
eiiam  ad  ceodiettdttm  verbom  Dei,  qood  cibua  est 
attinMe  •periboa  bonis*  Coilibel  seienti  iujuttgitur 
prcdicationla  offidom»  diuMuodo  iiMsiai,  imo«  ut  plus 
dlearo :  Qoi  aeit  et  aoloaa  fiicit » et  alios  non  docct , 
teoebitor  Domino  reddeie  raUonem.  Com  eoim  joxta 
Apostolom  Joanoem :  Qui  odk  fratrem  soum,  homi- 
eida  ait :  ei »  Qoi  baboerit  substantiam  bigus  mundiy 
el  viderii  frairem  soum  necessiiatem  pattentem»  et 
clauserit  viscera  sna  ab  ittOy  qoomodo  manet  in  eo 
caritas  Bei :  quanto  roagis  qui  viderit  fratrem  suum 
errantemy  el  morlalibus  opprcssoffi  criminibos,  et 
oon  ministraverit  ei  vcrbom  doeirittae :  iiie  qui  doetus 
eatf  boinicida  et  sine  caritate  eslT 

Cap.  XVI.  Timeatis,  o  doelores,  et  rectores,  qui- 
bos  injoogit  Dominos  pracdieatioois  oflicia :  ut  populo 
soo  verbum  doniinlcom  mittistretis.  Quot  enim ,  vel 
vestro  eiemplo»  vel  vestri  oegligentia  peccatis  mo- 
rionlur:  totdemano  vestrareqoiretDominttS.Quauio 
enim  eslis  aitiorea  grado  :  tanto  miyoribus  cruciabi- 
mini  crociatibos.  Noo  estls  domioi :  sed  psstores. 
Unos  Dominos  est ,  el  ooos  paator  priocipalis ,  qui 
cognoscit  Dves  soas »  et  exqoiret  eas  de  manibos  ve- 
stris.  Heo  qoot  bodie  io  Eccle»ia  sont  non  pastores, 
sed  mercenarii,  ad  qoos  nibii  pertioet  de  ovibus  Jeso 
Cbristi.  QomimOy  ot  et  vera  dicam,  elipsimet  sciunt, 
sont  lupi  rapaees :  qui  et  oves  rapiuot  et  disperguiit. 
Certe  nil  pejus»  nil  abominabilius,  quam  cum  ille  qui 
custodire  deberety  dissipat.  Ueu  quod  bodie  in  aliqui- 
bos  Ecclesitt  uon  pastoribos «  sed  destructoribos » 
qourum  non  est  pars  minor,  factum  est,  utsubstan- 
tias  et  labores  bominom  tanquam  lufernus  insalura* 
biliter  degluiiant.  £t  non  soium  eus  a  peccatis  non 
emeiidant,  sed  et  ipsunet  vei  ex  sui  negligentia ,  vcl 
sois  pessimis  ininistris ,  vel  suis  nefaiidis  operibus 
eos  cottirabunt  ad  iliiciu.  Iia  qubiem  dicam,  hos  tales 
si  impunes  Deus  reiinqueret,  Deus  ampiius  non  essct. 
Et  ideo,  nt  saepe  dictmn  est,  filii  carissimi ,  dum  vi- 
vitis ,  Bcrvite  Domino  in  limore,  et  exultate  ei  cum 
iremore.  Apprebendite  disciplinam  ejus »  ne  quaiuio 
piTeatis  de  via  justa.  Guslate ,  filii  roei  carissimi , 
iteroffl  dioo,  Gusuie,  et  videte,  quoniam  suavis  est 
Domittos.  Divites  eguerunt  et  esurieront,  et  dormien 
tes  bic  in  divitiis  et  voloputibus  suis ,  niliil  iuveuco 
runt  in  manibus  suis.  Inquirenles  vero  Doininum, 
non  delicient  omni  bono*  Junior  ful  et  scnui,  ei  nun- 
quam  vidi  justum  in  fiiie  dereliaumt  nec  semen  ejus 
egeiis  panem* 

CkP.  XVIL  Imitatores  paupertatis  eslote,  ut  scqua- 
mini  vestigia  ejus,  eui  cum  iii  forina  Dei  cssel ,  por- 
taiisomnia  verbo  virtutis  sus,  iu  cujus  dorno  suiit  di- 


It« 


mSEBWS,  DE  IKHtTE  HiERONTinL 


«5? 


f Uisc  et  glori»  t  semelrpsimi  eiinanWit,  fbrroam  servi 
ftcei|)ieiis ,  el  pMper ,.  el  inopg  naliis  csl.  Patiper  el 
pitis  quam  inops  fuil  qnousque  Yixil.  Pauperi^imus 
mortuus  et  sopullus  est.  Unde  Vulpe$ ,  inquit  idem  , 
foveas  kahent^  et  volueret  ewii  tddo$,  fHins  dutem  ho* 
mm$  non  habet ,  uhi  caput  suum  recKnet,  Aposlolis 
eliaro  luliet  non  poriare  sacculum  neqae  peram.  Ct 
juTeni  consuluit  vendere  qux  hatiebat,  ei  pau|>eribus 
erogare»Si  Giristum  Deum  crediiis,  eum  (al.  non 
fatU)  falli  non  posse  credtle;  alioqiiin  non  esset  Deus: 
ct  si  ipsum  falli  non  posse  creditis,  ipsum  seqaamini. 
Impossibile  est  divitiis  affluere » et  Ghristum  sequi. 
Naiura  denegal,  ut  contraria  roteceanior.  Aut  ego  fal- 
ior,  aut  ipsi  in  Ane  dectpientur.  Qtii  mihi  non  creduni, 
ercdenteumdivilia;  sn»  transicriul  fnegestaiem.Divcs 
hic  epulabatnr  quotidie  splendide,  iiidutas  purpura  cl 
bysso  :  scd  morluus,  quod  Moysi  ct  Prophetis  noluit 
credere ,  in  lormentis  posilus  sensit.  Nemo  mililans 
Deo,  implicat  sc  negotiis  saecuiaribus.  Non  salvabitur 
rex  per  nHiliam  viriuiem  suani :  nec  dlvesdivitlissuis. 
Eslenimequusdiviiiariam  fallax  ad  salutem/  Nonne 
divitiis  conjiincta  est  superbia  1  Et  ubi  superbia  est » 
ibi  pejus.  Nonne  omnia  oriuntur  mala  ex  superbia , 
lanqiiam  ex  una  radice  ?  Citm  enim  dives  factus  est 
homo :  et  cum  muitipltcata  fiierit  gloria  domus  ejus, 
iionne  siiperbit,  ct  cum  superbierit,  nonne  polluuotur 
vise  ejus  in  omni  tempore  ?  Ei  lunc  sedens  in  Insidiis 
eum  diviiibus  in  occulto »  cogiiat  ut  interficiat  inno- 
ccntem.  Oculi  ejus  in  paupcrem  respiciunt,  et  insi- 
dianlur  in  occuilo,  ut  rapial  cum  tanquaro  leo  in  cii* 
bili  suo,  dicens  in  corde  suo :  Ohlttui  e$i  Deut,  avertU 
faciem  tiiaiit,  ne  videat  u$que  in  finem.  Etenim  esl  Do* 
minus  aliquando  dormiens,  quasi  crapaialus  a  vino. 
Gum  vero  plus  moratur  Deus  palientia  ad  Inferendum 
iiidicia,  plos  inebrialur  ira.  Et  ideo  plus  cenluplo  ti- 
mendum  est ,  cum  longanimiier  lolerat  mala ,  quam 
cum  festinanter  punit.  Permittit  enim  Deus  aliquo 
lcmporc  cruciari  bonos  ab  iniquis  et  superbis,  utsu- 
pra  dorsum  bonorum  fabricent  peccalores ,  et  pro- 
longent  iniquitatem  sibi.  Et  ideo  quamvis  aliquanta- 
iuin  oliiiviscalur  Deus,  pauperem  tamen  in  flnem  non 
oblivisceiur  misereri.  Sed  quoniam  pupiilo  ipse  ad« 
}utor  esl,  cui  derelictiis  esl  pau]ier,  et  superbis  re- 
sislit  Deus,  humilibus  dans  graliam :  conterit  bracbium 
pcrcaloris  et  maligni,  exaudiens  deslderium  pauperis, 
judicaDsque  pupillo  et  huniili :  ut  non  apponat  ulira 
siiperbiis  magnificare  sc  hoino  super  terram. 

Cap.  XYill.  Quapropler,  dileciissiini  filii  mei,  si  pau- 
pcres  esiis,  buiniliainini  sub  polenti  manu  Dei :  ul  non 
amittatis,  qiiod  absit,  qitae  facitis.  Nihil  pauperias  Deo 
graiiosa  esl,  sine  huinilliate.  Maluit  Deusde  i>eata  Ma- 
ria  incarnari  propler  liumilitatem,  quam  proptcr  aliam 
quarocumque  viriutem.  Sicut  enim  ex  sola  superbiae 
radice,  omnia  oriuntur  mala ,  sic  ex  sola  radice  hu- 
militatis  generantur  omnia  bona.  Discile a  Siivatore» 
quia  niitis  est»  et  humilis  corde :  humiliavit  semetip- 
sum  pro  nobis ,  factns  obediens  usque  ad  moriem  : 
niortem  aulem  crticis.  Propler  quod  dico  vobis,  elsi 
bumilcs  csse  tultisi  estole  eiiaro  obcdientcs  omni  hu- 


man»  creatur»  propter  Dcam.  Gonsiderale,  fltii  ca« 
rissimi,  qoo  censeaminl  vocabulo  :  Monachus,  id  est, 
unus.  Non  decet  monacbum  velle  habere  et  nolle, 
nisi  in  non  peccando.  Sic  enlm  vobis  velle  et  nolle 
hoc  unum,  in  omnibus  bonis,  inrebus  lieitis  obedire. 
Ncc  slnt  vobis  plura  prflDccpta ,  ut  faciatis.  Non  est 
obediens,  sed  iiegligens  qui  secimdam  exspeciat  man- 
datum.  Ad  unius  vobis  dicitur  Jussionis  vocem ,  Pe- 
trum  et  Andream  relictis  retibus  et  omnibusqiur  ha- 
bebant»  Doinini  secutos  esse  vesiigia.  IIoc  semper 
vera  optat  obedientia ,  nunquam  suae  obtcroperare 
volontati,  sed  reverenter  alienae.  Istod  nanique  in  ul- 
tima  ccena  exemplnm  Glirisins  reliquil,  cum  suorom 
abiuens  pcdes  discipulorum ,  Petro  dixii :  quod  nisi 
obediens  fierel,  non  habcret  partem  sccum.  Idcirco, 
dilcctissimi  filii,  sicut  vobis  uiium  est  nomen  mona- 
chi,  iia  sii  unum  veHe  et  unumnolle.  Bonum  esl  cnim 
ei  Jucundom  liabitare  fraires  iii  unum.  Nec  sit  in  vo- 
bis  major  aul  minor  :  sed  qoi  praecessor  est »  fiat  si- 
cut  Juiilor :  ne  videlicei  regum  gentium  tnslafy  qui 
major  est  in  vobis,  douiinetur  caeteris  fratribiis ,  ut 
ab  eis  gaudeat  8uperv.icuis  laudibus  attolli.  Sed  ad 
exeropium  regis  Jesu  Ghristi.  major  humiliiate  effi- 
ciaiur  quasi  miiior,  quibus  regendis  prxesi.  Sit  cnim 
vesler  major  per  humilitatem  socius  miiiori  cum  bene 
agit :  sedcom  delinquit,  siterectos  contra  viiium  per 
lelum  Justitiae.  NuUum  slt  onquam  cum  vitiis  fcedas : 
sic  diligatur  homo »  ut  ejus  vitiuro  odiaiur.  Magnum 
dilectionis  sigoom  est ,  liominem  in  quibuscomque 
mtnifflis  reprehendere.  Sxpc  moltom  vana  nocet  tiu- 
militas.  Noo  vera  humiiitas  esl,  vitia  tacendo  permit- 
lere.  Clama^  ne  ce$$e$^  Isaias  inquit,  quau  tuha  exatta 
voeem  tuam  :annuntia  populo  meo  $celeraeorum,  Uti- 
nam  et  contra  vitia  omnis  clamarel  creatura.  Quia  si 
peccator  Deum  non  timet,  tamen  homincs  reveretur. 
Qood  Apostolus  nos  docens  dicit:  Jra$cimini,  et  noiite 
peccate.  Sol  non  occidal  super  iracundiam  vestram. 
ioslas  esl  Doroinus ,  el  Justitiam  dilexii :  aequitateui 
vidit  voltos  ejus.  Si  Jiisius,  et  vos  Jusii  estote.  Negli- 
genlia  et  vana  pastoris  honiiliias  erficit,  ut  lupi  in  agiios 
aodere  possini.  Ne  respiciatis  in  vultum  potentis :  ooq 
esi  personarum  acceptio  apud  Deuro. 

Cap.  XIX.  Ubique  quod  Justum  esl  operemini : 
Yuli  vera  )uslitia  uuicuiqiie  reddere  quod  saum  est. 
Obcdire  oportel  Deo,  et  non  bominibus.  Nonne  si  ve- 
ritatem  laceiis  metu  potenium,  J'idicaiis  apud  vosroct- 
ipsos  •  et  facti  eis  Jodices  cogiutionom  vestrarom  , 
et  non  plus  vestra  abundat  Justitia,  quam  scrtliaruin 
ei  pbarisasorom  I  Non  pios  diviiem  booorelis  qoam 
paupcrem»  nisi  melior  sit.  Quinimo,  ol  verius  dicam, 
moiio  pltts  paoperem  bonorelis.  Reluceleoim  in  pou* 
perem  Imago  Jesu  Ghristi :  in  divite  antem »  mondi. 
Omnes  not  ex  oiio  somua  camis  radice  geoiti :  oroncf 
invicem  membra  somus  in  uno  corpore,  cujus  capul 
esl  Jesos  Cliristus.  Quid  ergo  plus  boooris  meruil  di« 
vcs  et  potens,  quam  paoper?  Forte,  quiadivesestei 
potcns?  Sed  si  hoc:  quare  divitias  in  saeculo  dele» 
starour  ?  quare  roniidi  gloriam  contemnendam  praeitt» 
camus  ?  NcffliBero  certe  aialorom  usu  boAonndun 


m 


EUSEBIUS»  DE  HORTB  HIERONTHL 


m 


pulo.  Si  diviies  hoaoras  diviiiis  plus  paupere ,  Deo 
prxponis  mundum.  El  si  plus  Deo  aliqnid  in  mundo 
diligis,  non  digiius  es  Deo.  ReddiCe  quaiso  qu»  surit 
Dei,  Deo :  et  qnae  snnt  mundi,  mundo.  Bonilas  ubi* 
qae  bonoretnr,  roalitia  omnlno  deiurpetur.  Sed  quo- 
niaro  mihi  nunc  de  hif  qui  in  caducis  divitiis  suis  glo- 
riantur,  quique  de  qoadam  fcetid»  camis  post  modi- 
cum  in  cinerem  rcversnrae  nobitiUle,  poteniia,  el  di- 
gnitate  vana  ei  liev!  ( siquiden  aurium  quorumdam 
stultomm  nominmn  insufflatione  extolluntur :  etalios 
contemnendo  deprimnnt :  ac  se  ob  hoc  credunt  illam 
atttngere  giortam,  quam  solis  humilibus  et  mundi  con- 
temptoribus  pius  Dominus  pneparavit )  sermo  est : 
quid  de  eis  tit  convenit  disscram.  Yae  vae  vobis  qui 
ad  caeloram  rcgna  divitiarum  itinere  festiiiatis  ?  Qno- 
niam  facilius  est  iransire  camelum  per  foramen  acns» 
quam  diviiem  inlrare  in  regnum  cxloraro.  Non  mea 
sant  bxc  verba,  sed  Christi.  Si  bsec  revocabilis  est 
sententia,  Cbristus  oronlno  non  est  Dcns.  Castum^  idem 
Inqnit,  et  lerra  irami^t :  verba  autem  mea  non  tran$^ 
ihunt.  Uluiate  vos,  o  roiseri,  noroen  instabills  for- 
lon»,  nobileset  potentes,  qui  alios  confunditis,  et 
tanquam  ignobites  concutcatis  :  quia  hujns  mundi  ho- 
Doram  et  falsaram  dignitatum  ftimis  obcaecati,  cuin 
vcstrae  vitae  brevissimae  tela  a  roorte  velnt  a  texeiite, 
forte  hac  nocte ,  succidetur :  in  Inferao  flne  intermi- 
nabili  prae  aliis  craciabimini,  continue  moriendo. 
Cap.  XX.  Vivenles  in  laboribus  hominum,  muiidi  non 
estis :  imo  cum  hominibus  non  solum  labores  non  fer- 
tis,  sed  laborantes  vivere  non  permiititis :  idcirco  non 
eam  hominibus,  sed  cum  diabolis  flagellabiininl. 
Qoanlo  enim  in  mundo  major  fuit  gloria ,  et  laetitia , 
lanto  major  in  inferao  prcTparatur  poena.  Sed  quid 
dicam  ?  Duodecim  faiemur  Christum  Apostolos  ele- 
gisse  :  quoram  (a)  omnium  solus  Bartbolomaeus  car« 
nis  origine  fuit  nobilis :  et  Hatiliaeus  divitiis  (anie- 
quain  reciperet  Apostolaturo )  Inslstebat.  Caeteri  vcro 
erant  pauperrimi  piscaiores.  Cur  hxc  retuli,  audiatis. 
Si  Christus  verax  est,  et  sl  oroiiia  quse  ex  ore  ejus 
aiidtvi,  roendacia  non  sunt :  hujnsroodi  hominuro  vlx 
unus  aptus  regno  Dei  invenitur  de  mille.  Qni  vero 
eoram  mihi  non  credunt ,  post  modicum  teropus  in 
torroentis  positi  sentlcnt.  Sed  forte  quis  veritatis  lu- 
roine  caecus  jaro  mirabitur.  Ad  quem  ego ,  si  ex  hoc 
me  interrogaret,  responderem ;  Nonne  unico  credi- 


ia)  Incertae  uradiUoDis,  haec  sunt  quae  ex  ingenio  sibi 
qulsque  coiitixil.  MaUhaeum  quid(>m  publicaaum ,  et  Pe- 
trum,  et  Andream,  oum  duobos  Zebedaei  fliiis  Jaoobo  et 
Joaooe,  piscatores  fuisse  non  ignoramus ;  reliqBos,  vel 
qua  |>arenuim  nobilitate  slnt  geniti,  Tel  qua  sibi  arte  vi- 
etum  Gompararint,  neadmns.  Immo  Banbclomaram  audor 
lodicttli  Graeci  a  Gotelerio  editi  in  calce  secundi  CoosUlu-. 
tiontim  Apostolicarom  libri,  &cit  «  de  itaUre  Sosibene,  ma- 
tre  Urinia,  ciiliorem  pascui,  seu  olerum  saiorem.  i  Adde, 
plaoe  oontra  Hieronvmi  menlem  esse  unice  Bariboloma?um 
nobills  generis  extuisse ,  qui  in  Euitapliio  Marcellae  tan- 
tam  tritMiit  Joanni  nobilitatero  :  «  Jesus,  inquil,  Joannem 
Evaogeiibiam  amabat  plurimum,qui  pronter  generis  nobiliia- 
tem„  eratnolus  PonUnci,  et  Judieorum  insldias  non  Umelvit, 
in  taAiom  ut  Petrom  iniroduc<»ret  inatrium,  »  eic.Quan- 
quam  inceruim  omnino  esl,  an  ille,  qui  noUis  Ponlilid  dicilur 
in  Evangelio,  Joanncs  ApDsiolus  fuerit.  Ccrte  Evangelistx 
eum ,  fratrom ,  patremfiuc  piccatores,  aut  ^«•itft;,  ut  Origc* 
ue:»  coutra  Cebuui  lib.  1 .  vucaat. 


mu6daninarihomineromortaIipeccato?8ed  A  hoct 
inquiet,  iu  est :  ergo  qooroodo  salvabitur  centam  roil- 
libus  ?  Sed  quid  dives  et  roortalis  faroae  aura  pastus 
aliud  est ,  qnaro  quoddaro  peccatorum  omnium  vas 
putriduin  ?  Ubi  supcrbia?  ubi  avariiia  7  ubi  luxnria  ? 
Nonne  indiviiibus,  nobilibus  et  potenttbus  ?  Noniie 
latrones  snnt,  qui  pauperum  roercedero  violenter  de- 
pnedantur :  et  eos  deprimunt  atque  necant  ?  qui  ex 
til>ertate  domus  Domini  faciuut  iniqua,  quam  ut  pan- 
pcribtts  necessarin  condonarent ,  receperunt  ?  Ccrte 
superltuitatem  vesUroentoruro  superfluilaU  niroiae  ad* 
dunt ,  de  pauperibus  frlgore  et  uuditate  morienUbua 
non  curantes.  PalaUa»  et  magna  erignnt  xdificia ,  ot 
buroanisoculis  conteroplentur  :  et  paoperes  in  plateis 
rooriuntur  incommodis.  Convivia  frequentcr  aliis  prae* 
paranl  diviUbus,  ut  ferculis  delicatissimis  suam  ven« 
tris  rcpleant  ingluviem  :  quibus  pauperes  (aroe  per- 
eunt.  Quid  aUud  est  eoruro  vita ,  quam  peccata?  Si 
ventcr  repletus  lanta  ciboruro  est  copia,  nonne  ad 
fores  ejus  adest  luxuria  ?  Etquid  ergoamplias  loquar» 
cum  omnis  mortalium  lingua  deficeret :  ut  quae  roiUia 
peccatorum  faciunt ,  iniimaret?  nec  Deum  nisi  so- 
roniando  cognoscuni,  necse,  utpuio,  moriioros  arbU 
trantur.  Noneniro  facile  in  peccata  labitur,  qui  se 
moriturum  cogitat :  et  Deum  sibi  fore  judicem  noii 
ignorat.  Yere  nimis  iuibecillis  et  roiser  est ,  cui  ha- 
ruro  rerum  est  mcinoria :  si  cuncta  diabolica  tenta* 
mcnia  non  facilc  vilipendit.  Idcirco  vcre  dicam  ,  sl 
Deum  jiidicein  snuro  agnoscereiil,  et  se  roori  crede- 
rent,  non  peccirent  saltcm  Uin  secure.  Cur  hi  nii- 
serrimi  ad  Ecclesias  properant ,  ut  divinis  intersint 
roysteriis?an  utmulicruro  contemplentur  vultus?  Ha*c 
sua  est  roeditaUo,  luec  pnrdicaUo,  et  Dei  cogniUo.  Sic 
divinaro  percunctantur  legetn,  ut  pecuniam,.  terram, 
mareque  perngrante8,crebri$  vigiliis,  et  meditatioiilbiis 
sibi  et  suis  filiis  congregent :  cerutiro  vesUroenta  in 
aocietate,  roira  artificii  varietate  frequenter  mutetit : 
quin  ut  ludos,  hasUludia,  choreas,  procaiiones,  ebrie- 
tates,  magna  convivia,  delicata  fercula,  suls  altern.v 
Um  exhibeant  sodalibus :  mulieres  ad  suam  volupta- 
tem  explendam  sufficienter  haboant. 

Cap.XXI.  Sed  V»  miseri,  quid  facitls  non  agnosci- 
tis :  corpiis  ante  tempus  dcstruiiis,  et  anlinam  interfici- 
Us :  unde  innrmitates  et  more  tam  intempesUva :  nisi  ex 
nimla  ciborum  copia;  et  frequenti  mulierum  usu?  Denin 
deludere  crcditis  ?  Certe  deludiiis  vosmeUpsos.  Pro 
corpore  obliviscimini  animam ,  et  ecce  corpus  simul 
cum  anima  destriiiiis  anie  tempus  :  et  ideogaudcie, 
et  jucnndamini ,  et  taetamini  in  boc  brevissinio  tem- 
poris  spaUo  quod  babetis  :  ut  postmodum  cum  diabo- 
lis  sine  fine  oroni  tempore  Iiigeails.  Quod  faciUs,  iion 
difleratis :  frequenUssime  vestimenta  pcrmuieiis :  ue 
forie  vestra  dispereat  nolulius :  ncc  sit  qui  vos  excc- 
dat,  ut  ininferno  vcrccundiam  recipiatisetconfusio- 
ncm.  Ubi  convivia?  ubi  delicata  fercula?  ubi  vina 
prcUosa  melle  mixu,  et  aromaiibus  praeparata?  Epn- 
lcinini,  et  incbriemiui  :  non  cnim  post  mortem  am- 
pliiis  facietis ;  sed  cum  divitc ,  qui  qiioUuic  rpulaba- 
tursplcndide,  intormcntisgcbchiiaIibusgu!tam  aqtix 


163  EUSEBIUS,  D£  MOilTE 

minimaiD  peroptabiUsi  Dee  babere  poteritis.  Agite 
.  solaiia  yeslra ,  in  laxuriis  explete  ▼oluptales.  Senii- 
nate  in  corruptione,  ut  de  corruptiene  colligatis  di- 
riaain  aententtam  :  qnam  justus  ille  dabit  judez,  in 
yiagno  judicii  die  dicens :  iie  nuUedieii  (n  ignem  mter* 
num ,  qui  jmaiui  eet  diaboio,  et  angelie  eju$.  Ueu  cor 
hpidetim  :  si,  cum  lalem  libk  cogilas  ob  bujus  mundi 
prava  solatia  imminere  sententiam,  non  formidas.  Si 
illum  eispectas  diem  lam  terribilem  et  crudelem,  in 
quo  non  solum  de  iuxuriis,  vestibus,  et  ebrietatibus, 
comessationibus,  et  de  toto  tempore  amisso  quo  vi« 
xisii,  sed  etiam  de  quaiibet  te  oportebit  cogitatione 
vana  Domino  reddere  rationem  :  cur  non  cmendaris? 
cur  moraris  de  dic  in  diem  miser  converti  ad  Domt- 
nam?  cur  te  jnm  malurum  non  pcenitet?  Ecce  mors 
properal,  ut  te  conterat,  die  noctuque  currens.  Ecce 
diaboius  jam  properat  ut  te  recipiat.  Ecce  divili»  Iwe 
tibi  deficient.  Ecce  vcrmcs  corpus,  quod  tanta  enu- 
tris  diiigentia,  exspectanl,  ut  ilhid  rodant :  qoousque 
iterum  conjunctum  anim» ,  cum  illa  pariter  pcenas 
habeal  iofinitas.  Quid  errando  per  bujus  sxculi  invia, 
in  vanitatibus  petis  solatia  ?  Divitias,  gaudia,  gioriam, 
•  et  caetera  tibi  placita  non  invenies  bic :  qoia  non  liic 
sunt. 

Gap.  XXII.  Scd  si  vera  qnxris  gaudia,  ad  illam  cob- 
lestem  gioriam  propera,  ad  quam  factus  es.  Ibi  cerie 
illa  Bunt  gaudia  vera ,  quae  nec  oculus  vidit,  nec  au* 
ris  audivit,  nec  in  cor  hominis  asceuderunt.  Dimitie 
quxso  caduca  et-momen(anea,  et  quasre  habere  per- 
petua.  Sed  quid  de  bis  qui  nec  Dei  timore,  nec  amore, 
nec  moi^tis  et  tormentorum  subsequciitium  lerrore  a 
peccatis  cessant,  sed  condolcnt »  si  ut  opiant ,  prava 
agerc  non  possunt,  dicam  ?  Va:  vs  miseri,  qui  hic  n- 
detis,  quia  piangetis.  Yas  cum  ista  optatis  gaudia  tcm- 
poralia  :  quia  vobts  invitis  sustiiiebitis  tormenla  in- 
fcrnalia.  Ecce  vobis  modicum  restat  temporis :  implete 
mensuras  maiitiarum  vestrarum,  ut  veniat  super  vos 
omnis  divina  indignatio.  Fruamini  hoc  parvo  tempore 
in  jocis,  ebrietaiibus,  prxliis,  et  conteniionibus,  cho- 
reis,  et  procationibus,  nec  vacuum  prielerire  tempus 
dimitlatis.  Quid  moramini,  dum  vivitis?  Congregate 
Aliis  vestris  honores,  divtiias,  et  potentias ,  vestram 
aiigere  nobilitatein,  et  famam,  ut  vestri  lilii  qun  fe- 
cistisexplere.el  ipsi  queant,  quatcnus  cum  iliis  pa- 
riter  in  inCerno  ampliora  paiiamini  cruciamenla. 

Cap.  XXIll.  Sed  forte  quis  dicet :  Benignus  est 
Dominus  et  misericors,  qni  omnem  peccatorem  ad  se 
rcdeuniem  recipit,  et  iodulget.  Yerum  quidem  hoc  es* 
se  confiteor.  Benignior  est  enim  Dominus,  quam  cre- 
ditiir :  et  unicuique  parcit  ad  se ,  ut  condccel ,  re« 
dcunti.  Nonne  benignissimus  est  Doininus,  qui  tantas 
tolerat  injurias  a  peccaioribus,  dans  eis  temporis  spa- 
tiom,  utemendentiir?  Sed  hoc  noveris  :  quia  sicut 
benigfius  est  in  tolerando,  ita  jiistns  ^t  iii  pnnicndo. 
Scd  forte  quis  iterum  dicet :  vir  qui  toto  temporc  quo 
vixit,  inalerccit,  in  mortis  ariiculo  accepta  pomitentia, 
a  Deo  vcniam  olHtndbif.  Heu  qtiain  vana  suspicio,  et 
f^lKa  mediiatio.  Vix  do  ccntnin  millibus  homtnum » 
qnorum  mala  semper  fuit  Tiia,  mcrctur  a  Deo  habero 


HIERONTAU.  iSI 

indulgentiam  uiiBS.  Vir  lotus  in  peccalis  feiiitus  et 
enutriius,  qui  nec  Deum  vidit»  nec  agnovit,  nec  de  eo 
aodire  voluit,  nee  se  peccasse  cogiioscit,  nccquid 
pcenitentia  sit,  nisi  fortedormiendo  novit,  totusadhoe 
saecularibus  innodatus  Degotlis,  quem  angustid  preinit 
filiorum  quos  deserit,  quem  infirmitas  conterit,  quem 
dolor  dtvitiarum ,  et  temporalium  bonorum  concutit, 
€um  eis  non  posse  fmi  amplius  se  cernii;  quam  ac- 
ceptam  Deo  accipit  poeniteiitism ,  quam  non  aceipe- 
ret,  si  adbuc  se  posse  sanari  crederei.  Cerie  vere  con- 
dudam  :  qui  dum  sanus  est  juvenis,  Deiun  oSendcre 
non  formidat :  in  mortenon  merebitur  divinam  obli- 
nere  indulgentiam.  Quae ,  diiectissimi  Alii,  est  pouii* 
tentia,  qiiam  solnm  quis  acdpit,  quia  se  vivero  noa 
posse  ampiius  cernit :  qui  si  ex  infimiiiate  eonvales- 
ceret,  pejor  quam  prius  fieret  ?  Scio  non  modicos  pe- 
coniosorum,  accepta  in  roortis  articulo  poenitentii 
convaluissc  corpore,  ef  pejorasse  vttam.  Uoc  teneo» 
hoc  verumpnto,  hoc  multiplici  expericntia  didici» 
quod  ei  non  bonns  est  finis,  cui  mala  seiriper  fuit  vila: 
qui  peccare  non  timnit ,  sed  in  mundi  vanltattbns 
sempcr  vixit.  Preiwea,  iuquit  Proplieia ,  tit  eonspedu 
Domini  mor$  Sanctarum  ejui  f  Et,  Ifofi  peeealorwm 
pe$$ima. 

Cap.  XXJY.  Etideo,  filii  praedi!ectissimi,  accingi- 
mlni  potentia  :  estoie  filii  potentcs ,  ct  nolite  honfm 
miscroriiin  diviinm,  ei  potentnm  (  quorum  Jam  lan- 
tam  ost^ndimus  imbecillitatem  el  miseriam  esse, 
quanlam  nondlceret  lingua  carnis)  tcnuem  potcntium 
formidare  in  operando  ju^titiam.  Qui  enim  propter 
jastiliam  persccutioiiem  patitur,  beatus  est,  et  bene 
sibi  erit :  ct  si  moritur,  beatior.  Pretio$a  nempe  ost 
in  conspectn  Dondni  mor$  Sanetorwn  eju$.  Si  cnpis 
vitam  teiicre  fn  Cbristo,  noli  mortcni  timcre  pro  Cbri* 
sto.  Non  enim  potcs  iila  sustinere  pr^  Cbristo,  quas 
sunl  condigna  ad  futuram  gloriam ,  qntc  rcvchibiiur, 
'  cuni  apparucrit  gloria  noStra,quacsursuin  cst,ctnon 
super  terram.  Non  speret  mercedem ,  qoi  non  labo- 
rat.  Non  sufficit  solum  Chrisiiani  nomen.  Christianus 
es,  iiniiare  Christum.  Frustra  Cbristiani  liabet  ille 
'  nomen,  qui  diabolum  sequifur.  Quiuiino  Cbristia- 
nus  omiiino  non  est,  sed  Antichristus :  Juxta  illiid 
i>eati  Evangelistx  Joannis :  Audi$ii$  quia  Antichri- 
$tu$  venil :  nune  Attticlm$ti  multi  $knt,  Yis  ergo  re- 
gnare  cum  Christo?  Patiaris  cum  Christo.  81  Chri- 
stum  Doiniiiutn  et  rcgcni  cui  est  nomen  super 
omne  nomen,  oportuiC  pati,  ut  sic  intraret  in  gloriam 
suain :  quam  fiduciam  habes  te  intrare  sine  labore  ?  0 
*  quam  slulti  siimus  ct  tardi  corde  ad  credendum.  Yo- 
Iiimus  hic  gaudere  cutn  sacculo,  et  poslea  regnare  cum 
Cbrislo.  Doininus  nitdus  ingrcditur :  servussuperflui- 
tntc  onustus  Vcstiuin ,  auri  et  gemmarum  inirabit? 
ille  jcjunus ,  islc  crnpula  ct  litxurin  plcnus  :  llle  in 
crttce  pro  tpso  nioricits,  isie  iti  leclo  delicate  dor- 
miens  ?  Qimd  D<m)tnns  non  factt,  scrvus  faclet  ?  Pro- 
mitlit  Doiniiius  Zcbediri  niiisrcgniim  snum,  si  caliccm 
qucm  bibiturus  erat,  posseiil  bibcrc.  Sic  fatui  filii  bo- 
ininum  non  recle  judicitntes,  ncqtie  qnod  veruin  eM^ 
cognoscciitcs :  dicenies  maluin  bonum,  ct  bonnm  nm- 


m 


EDSEBIUS»  DE  HORTB  HIERONTHI. 


m 


puto.  Si  divltes  hoQoras  diviiiis  plus  paupere ,  Deo 
prxponis  mundum.  El  8t  plus  Deo  aliqnid  in  nmndo 
diligis,  non  digiius  es  Deo.  Reddite  quacso  qu»  suiit 
Dei,  Deo :  et  qn«  simt  mundi»  mundo.  Bonius  ubi- 
qae  bonoretnr,  roalitfa  omiilno  deturpetur.  Sed  quo- 
fiiam  mihi  nunc  de  hif  qui  in  caducis  divitiis  suis  glo- 
riantur,  quiqoe  de  qoadaim  fcelid»  carnls  post  modi- 
cum  in  ciiierem  rcversirx  nobitiU.te,  potentia,  et  di- 
gnitate  vana  tt  tevi  ( siquide»  aurium  quorumdam 
stultoram  nominum  insufQatione  extoliantur:  etaiios 
contemnendo  deprimuni :  ac  se  ob  hoc  creduot  illam 
atiingere  gloriam,  quam  solis  humiiibuset  mundi  con- 
temptoribus  pius  Dominus  praeparavit )  sermo  est : 
quld  de  eis  ut  coiivenit  disscram.  Yae  vae  vobis  qui 
ad  caelorom  rcgna  divitiarum  itinere  festiuatls  ?  Quo* 
niam  facilius  est  transire  camelum  per  foramen  acus» 
quam  diviiem  intrare  in  regnum  caclorum.  Non  mea 
sonl  haec  verba,  sed  Christi.  Si  haec  revocabills  est 
sententia,  Chrislus  omnlno  non  est  Dcus.  C<efiini,  idem 
Inqnit,  et  terra  fraitit^iinl ;  verba  autem  niea  non  /rani* 
UfunL  Uluiate  vos,  o  miseri,  nomen  instabilts  for'* 
tonac,  nobileset  potentes,  qui  alios  confunditis,  et 
unquam  ignobiles  conculcatis :  qula  hujus  mundi  ho- 
Dorum  et  falsarum  digniutum  fumis  obcxcati,  cuin 
vestrae  vitae  brevtssimae  leb  a  morte  velut  a  texeiiie, 
forte  hac  nocte ,  succidetnr :  in  Infemo  fine  intermi* 
nabili  prae  aliis  cruciabimini,  continue  morietido. 
Cap.  XX.  Viventes  in  laboribus  hominum,  muiidi  non 
esiis :  imo  com  hominibus  non  solum  labores  non  fer- 
tiSy  sed  laborantes  vivere  non  permiUitis :  idcirco  non 
eum  homhiibus,  sed  cum  diaboUs  flagellabiinini. 
Quanto  enim  in  mundo  major  fuit  gloria ,  et  laeUlia , 
lanto  major  in  infemo  pr^paratur  poena.  Sed  quid 
dicam  ?  Duodecim  faiemur  Christum  Apostolos  ele- 
gisse  :  quomm  (a)  omnium  solus  Bartholomaeus  car« 
nis  origine  fuit  nobilis:  et  Uatlliaeos  divittls  (anie- 
quatn  reciperet  Aposiolatum )  insistebat.  Caeteri  vcro 
erant  pauperrimi  piscalores.  Cur  hxc  retuli,  audiatis. 
Si  Christus  verax  est,  et  sl  omiiia  qua;  ex  ore  ejus 
aiidivi,  mendacia  non  sunt :  hujosmodi  hominum  vix 
unus  npius  regno  Dei  invenitur  de  mille.  Qui  vero 
eorum  mihl  non  credunt,  post  modicum  tempus  in 
tormentis  positi  sentient.  Sed  forte  quis  veritatis  lu- 
mine  caeeus  Jam  mirabitur.  Ad  quem  ego ,  sl  ex  hoc 
me  interrogarel,  responderem :  Nonne  unico  credi- 


fa)  Incertae  tradilionis,  haec  sunl  quae  ex  ingenio  sibi 
qiiisque  coiillxil.  Mallhaeuin  quidt^m  publicaQum ,  et  Pe- 
trum,  et  Andream,  oum  duobos  Zebed»!  fliiis  Jaoobo  et 
Joanne,  piscaiores  fuisse  non  Ignorainus ;  reliqsos,  vel 
qua  iiarenlum  nobilitate  sint  geniti,  vel  qua  sibi  arte  vi- 
etum  oonunrarint,  nesdimis.  Immo  Banhoiomaeom  auctor 
lodicuU  Graeci  a  Golelerio  edili  in  cake  secundi  Coostitu-. 
tioniim  Apostolicarum  libri,  fiidt  c  de  patre  Sostbene,  ma- 
ire  Urinia,  ciiliorem  pasaii,  seu  olerum  satorem.  i  Adde, 
planeconlraHieronyini  mentem  esse  unice  Barlfaoloinaeum 
nobills  generis  extilisse,  qui  in  Epitapliio  Marcellx  tan- 
tam  trimitt  Joannl  nobilitaiero :  tJe8us,lnquil,  Joanoem 
Evangelisiam  amabat  plurimum,qui  proiiter  ffcneris  nobiiila- 
tom„  eratnolus  Pontinci,  et  Juda&orum  insldias  non  limeliat, 
in  laiitam  ut  Petrom  Iniroducpret  in  alrium,  »  eicQuaii- 
quam  iocertum  omolno  esl,  an  ilie,  qui  notiis  Pontilici  dicitur 
in  Evangelio,  Joannes  AposU»lus  fuerit.  Certe  EvangeUstae 
eum ,  fratrem ,  patremf{uc  pitt-jtores.  aut  mivi«{|  ut  Orlgc* 
ues  coutra  Ccbuiu  lib.  1 .  vocunt. 


musdaninarihomlnemmortalipeccato?8ed  sl  hoc« 
Inquiet,  \u  est :  ergo  quomodo  salvabitur  centum  mil- 
libus  ?  Sed  quid  dives  et  mortalis  famae  auni  pastus 
aliud  est ,  quam  quoddam  peccatorum  omnium  vas 
putriduin  ?  Ubi  supcrbia?  ubi  avariiia  7  ubi  luxuria  ? 
Nonne  iadiviiibus,  nobilibus  et  potentibus  ?  Noniio 
latrones  sunt,  qui  paupcrum  mercedem  vlolenter  de- 
pnedantur :  et  eos  deprimunt  atque  necant  ?  qui  ex 
iii>eriale  domus  Domini  faciuut  iiiiqua,  quam  ut  pau- 
pcrtbus  necessaria  condonarent ,  receperunt  ?  Ccrte 
superltuitatem  vestimentorum  superfluilati  nimiae  ad* 
dunt ,  de  pauperibus  fngore  et  iiudilate  morieiitibus 
non  curantes.  Palatia,  et  magna  erigunt  xdificia ,  ot 
buroanisoculis  contemplentnr  :  et  paoperes  in  plateis 
moriuntur  incommodis.  Convivia  freqnentcr  aliis  prae* 
parant  divitibus,  iit  ferculis  delicatissimis  suam  ven« 
tris  rcpleant  ingluviem  :  quibus  pauperes  (ame  per- 
eunt.  Quid  aliud  est  eorum  vita ,  quam  peccata?  Sl 
ventcr  repletus  lanta  ciborum  est  copia ,  nonne  ad 
fores  ejus  adest  luxuria  ?  Etquid  ergoamplius  loquar» 
cum  omnis  mortalium  Ungun  deficeret :  ut  quae  millia 
peccatorum  faciunt ,  iniimaret  ?  nec  Deum  nisi  so- 
muiando  cognoscunt,  iiecse,  utpuio,  moriiuros  arbi* 
trantur.  Non  enim  facile  in  peccata  labitur ,  qui  se 
moritururo  cogitat :  et  Deum  sibi  fore  judicem  nou 
ignorat.  Y ere  nimis  iiiibecillis  el  miser  est ,  cui  ha* 
rum  rerum  esi  mcmoria  :  si  cuncta  diabolica  tenta- 
mcnia  non  facilc  vilipendit.  Idcirco  vcre  dicam ,  si 
Deum  judlcem  suum  agnoscereiit,  et  se  mori  crede- 
rent,  non  peccarent  sallcm  tain  secure.  Cur  hi  nii- 
serrimi  ad  Ecclesias  properant ,  ut  diviiiis  iiitersint 
mysteriis  ?  an  ulmulicruro  contemplentur  vultus?  H.tc 
sua  est  medilatio,  luec  prxdicatio,  et  Dei  cogniiio.  Slc 
divinam  percunciantur  legein,  ut  pecuniam,.  terram, 
mareque  peragrantes,crebris  vigilils,et  meditationibus 
sibi  el  suis  filiis  congregent :  certatim  vestimenta  in 
societate,  mira  artificii  varietate  frequenter  muteut : 
q^uin  ut  ludos.hastiludia,  choreas,  procaiiones,  ebrie- 
tates,  magna  convivia,  delicata  fercula,  suls  allerna* 
tim  exbibeant  sodalibus :  mulieres  ad  suam  volupta- 
lem  explendam  sufficienter  haboant. 

Cap.  XXI.  Sed  vae  miseri,  quid  facitis  non  agnosci- 
tls :  corpiis  ante  tempus  dcstruiiis,  et  animam  inierfici* 
lis :  unde  infirmitaiesel  morstam  iiitempestiva :  nisi  ex 
nimia  ciborum  copla;  et  frequenti  mulierum  usu?  Deuin 
deiudere  crcditis  ?  Certe  deludilis  vosmetipsos.  Pro 
corpore  obliviscimini  animam ,  et  ecce  corpus  simul 
ctim  anima  destruitis  anie  tempus  :  et  ideogaudcic, 
et  jucundamini ,  et  laetamini  in  boc  brevissimo  tem- 
poris  spalio  quod  habetis  :  ut  postmodum  cum  diabo- 
lis  sine  fine  oinni  tempore  Itigeatis.  Quod  facitis,  iion 
difleratis :  frequentissiine  vestimenta  pcrmuieiis :  no 
forie  vestra  dispereat  nobilitas :  nec  sit  qui  vos  excc- 
dal,  ut  ininferno  verecundiam  recipiatisetconfusio- 
nem.  Ubl  convivia?  ubi  delicata  fercula?  ubl  vina 
prctiosa  melle  mixta,  et  aromatibus  praeparnta?  Epu- 
lcinini,  ct  incbriemiui  :  non  eniin  post  mortem  am- 
pliiis  facietis ;  sed  cum  divitc ,  qui  quotiuic  cpulaba- 
tur  splciidide,  in  tormculis  gcbchnalibus  guuam  «nqiKie 


fS3  EIJSEBIUS,  DE  MORTE 

iDinimam  peroptabitisi  pee  liabere  poterUis.  Agiie 
•olalia  yeatra ,  In  laxuriis  expleie  voluplales.  Semi* 
iiate  in  eorruptione,  ut  de  corrupiiene  coUigatis  di- 
Tinam  sententiam  :  qnam  juslus  iile  dabit  judex,  in 
«lagno  jadicii  die  dicens :  lie  nuUediai  Cn  ignem  egler* 
aicm ,  gm  paraiui  eii  tUabolo  ei  angelii  e/ui.  Ueu  cor 
hpideum  :  si,  cum  (alem  Ubl  cogiias  ob  bujus  mundi 
prava  solatia  imrainere  seBtentiam,  non  formidas.  Si 
illum  exspectas  diem  lam  terribilem  et  crudelem,  in 
quo  non  solum  de  luxuriis,  yesiibus,  et  ebrietatibus, 
comessationibus,  et  de  toio  tempore  amisso  quo  vi- 
xisii,  sed  eliam  de  qualibet  te  oporiebit  cogitatione 
Tana  Domino  reddere  raiionem  :  cur  non  cmendarisT 
cur  moraris  de  dic  in  diem  miser  conTcrti  ad  Domi- 
num?  cur  te  j.im  malorum  non  pcMiitett  Ecce  mors 
properat,  ul  le  conierat,  die  nocluque  currens.  Eoce 
diabolus  jain  properat  ut  te  recipiat.  Ecce  diTitiae  tuae 
tibi  deflcient.  Ecce  vermcs  corpus,  quod  tanta  eou- 
tris  dUigenlia,  exspectanl,  ut  illud  rodanl :  quousque 
iierum  conjunctiim  animas»  cuin  illa  pariler  pceiias 
babeat  ipfinilas.  Quid  errando  per  bujus  saeculi  invia, 
in  Taniutibus  petis  solatia  ?  Diviiias,  gaudia,  gloriam, 
•  et  caetera  tibi  placita  non  inTenies  bic :  quia  non  bic 
sunt. 

Gap.  XXII.  Sed  si  veRi  quxris  gnudia,  ad  illam  cob- 
lestem  gloriam  propera,  ad  quain  facius  es.  Ibi  cerie 
illa  sunt  gaudia  Tera ,  quae  nec  ocolus  vidit,  nec  au- 
ris  audiTit ,  nec  in  cor  bominis  asceiiderunt.  Dimitie 
quxso  caduca  et-momenlanea,  et  quxre  babere  per* 
petua.  Sed  quid  de  bis  qui  nec  Dei  timore,  nec  amore, 
nec  mortis  et  torinentorom  subsequeiiiium  lerrorc  a 
peccatis  cessant,  sed  condolcnt,  si  ut  opiant,  praTa 
agerc  non  possunt,  dicam  ?  Vae  Tae  miseri,  qui  bic  ri- 
delis,  quia  plangetis.  Vx  cum  ista  optaiis  gaudia  lem- 
poralia  :  quia  TObis  invitis  sustiiiebilis  lorraenia  in* 
fcrnaiia.  Ecce  Tobis  modicum  restat  temporis :  impiele 
meiisuras  malitiarum  Tcstrarum,  ui  Toniat  super  tos 
omnisdiTinaindignatio.  Fruamini  hoc  parro  tempore 
in  jocls,  ebrietatibiis,  pracliis,  et  conleniionibus,  clio- 
reiSy  et  procationibus,  nec  Tscuum  prapterire  lempus 
dimiUatis.  Qnid  moramini,  dum  Tivitis?  Congregate 
filiis  Tostris  bonores,  diTiiias,  el  poieoiias ,  Tesiram 
augere  nobiliiatem,  et  famam,  ut  Tcstri  lilii  qux  fe- 
cisiis  explere.ei  ipsi  queani ,  qualenus  cum  illis  pa- 
riler  In  inferno  ampliora  paiiamini  cruciameiila. 

Cap.  XXlll.  Sed  forte  quis  dicei  :  Beiiignus  est 
Dominus  ei  misericors,  qui  omnem  peccalorem  ad  se 
rcdeoniem  recipit,  et  indulgei.  Verum  quidem  boc  es* 
se  confiteor.  Beoignior  est  eniro  Domiuus,  quam  cre-^ 
diliir :  et  untcuique  parcit  ad  se ,  iit  condecet ,  re* 
dcunti.  Nonne  benignissiinus  est  Dominus,  qui  tantas 
toleral  iDJurias  a  peccaloribus,  dans  eis  lemporis  spa- 
tinm,  utemendentiir?  Sed  hoc  noTcris  :  quia  sicut 
benignus  est  In  lolerando,  iia  jnstns  est  iii  poniendo. 
Scd  forle  quis  iternm  dicei :  Tir  qtii  toio  temporc  quo 
Tixii,  maierccit,  in  morlis  ariiculo  accepta  poenitentia, 
a  Dco  vcmam  olitinebil.  Ileu  qfi.im  vana  siispicio,  et 
fdls.n  medtiallo.  Vix  de  ccntutn  millibus  lioniinum , 
qiiorum  mala  semper  fuil  vita,  mcrctur  a  Deo  liabero 


HIEROMTMI.  m 

Indulgeniiam  uiius.  Vir  totus  in  peceatis  getiitus  et 
enutritus,  qui  nec  Deum  vidit,  nec  agnovil,  nec  de  eo 
audire  voluil,  nec  se  peccasse  coguosdt,  ncc  quid 
poeniientiasit,  nisi  fortedormiendonoTii,  loiusadbue 
saecularibus  innodatus  Degotiis,  quem  angusiia  preroit 
filiorum  quos  deserit,  quem  inflrmitas  conierit,  quem 
dolor  diviiiarom ,  et  temporalium  bonorum  concotil, 
cum  eis  non  posse  frui  amplius  se  cernit;  quam  ac- 
ceptam  Deo  accipii  poeniteiitiam ,  quam  noii  aceipe- 
ret,  si  adbuc  se  posse  sanari  credereC.  Cerle  vere  con- 
cludam  :  qui  dum  sanus  esl  juvenis,  Detun  offendcre 
non  formidat :  in  morte  non  merobitnr  divinam  obti- 
nere  indulgentiam.  Qu» ,  dileciissimi  filii,  est  poeni- 
tentia,  qiiam  solum  quis  accipit,  qula  se  vivere  noo 
posse  ampliiis  ceriiit :  qui  si  ex  infimiiiaie  convales- 
cerel,  pejor  quam  prius  fieret  ?  Scio  iion  modicos  pe- 
cuniosorum,  .iccepta  in  roortis  articulo  pceniteniia 
convaluisse  corpore,  et  pejorasse  vitam.  Uoc  teneo, 
hoc  verum  pnlo ,  boo.  mulliplici  expericntia  didici, 
quod  ei  non  bonus  est  finis,  cui  mala  semper  fiiit  vila: 
qui  pcccare  non  timult ,  sed  in  mnndi  vanitatibns 
sempcr  vixit.  Preihia^  inquit  Proplieta ,  tn  compeeiu 
Dommi  mari  Sancl&rum  ejui  f  El,  ifon  peuatorum 
peuima. 

Gaf.  XXIV.  Etideo,  filii  praedl!eclissimi,  accingi- 
mini  potentia  :  estoie  filii  polenics ,  et  noliie  horam 
miscrorum  diviium,  et  potentum  (  quorum  Jam  un* 
tara  osl^ndimus  imbecilliiaiero  et  miseriam  esse» 
quantam  nondiceret  lingua  carnis)  tenuem  potcntiiim 
formidare  in  operando  ju^iliam.  Qui  enim  propter 
juiititiaro  persccutioiiem  paiiiur,  beaius  est,  ei  beno 
sibi  erii :  el  si  moritiir,  beatior.  Pretiosa  nempe  rst 
in  conspectn  DomiM  mor$  Sanetorum  ejus,  Si  cnpis 
vitam  lciicre  in  Clirisio,  noli  mortcm  limcre  pro  Chri- 
sio.  Non  enim  potes  i!la  susiinere  pro  Chrisio,  quas 
sunt  condigna  ad  futuram  gloriam ,  qna>  rcvclabilur, 
'  cum  apparucrit  gloria  noSlra,qu»sursuin  esi,cinon 
super  lerram.  Non  sperel  mercedem ,  qol  non  labo- 
rat.  Non  surficil  soluni  Chrisliaiii  nomen.  Chrisiianus 
es,  iiniiare  Cbrislom.  Frusira  Christiani  habet  ille 
'  nomeri,  qui  diabolum  seqtiitur.  Quiiiiino  Cbristia- 
nus  omiiino  non  est,  sed  Antichristus :  Juxia  illtid 
beati  Evangelislx  Joannis :  ^uifiifts  quia  Antichri" 
$(us  venil :  nunc  Antichrieli  multi  sUni,  Vis  ergo  re- 
gnare  cum  Christo?  Paiiaris  cum  Chrislo.  Si  Chri- 
stum  Doininuin  et  rogcm  cui  est  nomen  siiper 
omne  nomen,  oporluK  pali,  ul  slc  inlrarel  ingtoriam 
suain :  quam  fiduciam  h:ibes  le  iiilrare  sine  iabore  ?  0 
'  quam  siulli  sumus  ct  tardi  corde  ad  credendam.  Yo- 
luinus  hlc  gaudere  cutn  saeculo,  et  posiea  regnare  cum 
Christo.  Doininus  niidus  iiigrcdilur :  servus superflui- 
Liie  ontislus  ycstiutn ,  auri  et  gernmarum  inirabil? 
Ille  jcjunus ,  istc  crnpula  el  liixuria  plcnus  :  llle  in 
crtice  pro  ipso  niorioiis,  isie  iii  leclo  delicale  dor* 
mlens?  Qtmd  Dominiisnon  facit,  servus  faciet?  Pro- 
inittii  Doiniiius  Zcbediri  fliiisregniim  suum,  si  caliccm 
qucm  bibilurus  erat,  possenl  blberc.  Sic  fatui  filii  ho- 
minum  noii  reclc  judiJDnntes,  ncqiie  qiiod  verum  e*H, 
cognosceiitcs  :  dicenies  maluin  bonum,  ci  bonimi  ma- 


m  EnSBBtOBi  BK  liORTE 

litm.  Bsverlimiiii  •im » wiieiiM  adKle  ne :  et 
nambo  ▼obls  i|a»  audisi^el-^egiie^,  ec^ptlies>iioelri 
nftffraTerimt  mibi,  nec  occuUetar  a  AKit  Iramiaiim. 
Adharere  Deo  Mmiim  <sr :  et  eieiit  llle  imbulavil,  eic 
ambubre.  Slcai  Christos  animam  suam  |»ro  nobis  po> 
suit :  sic  et  nos,  si  opus  est,  pro  verilate,  qtta&  ipse 
Deus  est»  debemus  aiiimas  ponere.  Oui  amat  animam 
suam  10  hoc  mnndOf  perdei-eafla.  Christus  pro  nobis 
paasus  esl :  nobis  selinquenaexemplum,  ut  sequamur 
vesitgia  ejos.  Non  se  co^ietChrntiawiaL^qni  pro 
Cbrlsto  mori  seiion  invenit  prsparatum.  Qui  Chri- 
ato  ministrat,  Ipsum  sequator.  Oicas  bomo,  qui  sdom 
Bomine  el  ferboCbristianus  es :  Fidem  Cbristi  faabeo 
etpraedaco.  Bonnm  esl,  sedobiopera?  Fide$nn€ 
9pmbu$  morlma  eif .  Cerie  dicam ,  qoi  Christum  tan- 

mm  ore  et  non  opere  landas ,  ipsum  n^as :  qoia  si 
qu«  dkitf  crederes,  saliem  eum  timeres,  et  de  pec- 
catis  Yerecandarerls.  Etsi  credis,  ct  mala  facis,  cen- 
Ittplo  puniendus  es?  Nonne  peccatum  quod  sit  cz 
cerU  maltiia,  ialinito  pejus  est  pcccalo  quod  fli  cx 
iyiiorautia?  peccayit  angeluSt  peccavit  homo:  al- 
ier  veniam  potuit  Invenire,  alter  nott«  Qua  de 
re?  Ule  ex  propria  maUtia  :  homo  suggcstioiie  dia- 
liolica. 
Cap.  XXV.  Et  forte  dices:  Et  ego  siniiliter  pecco 

.  siiggestione  diabolica.  Ad  quod  ego :  Quod  miser  me- 
reris  prxmium,  si  nuUum  baberes  praeliuin?Nomie 
terresiris  milesadomne  se  exponit  periculum,  utsno 
regi  placeat?  Nec  certe  ulla  libi  esse  potest  excusaiio, 
si  te  pecoare  diabolica  dicis  suggesUone^sicuiet  ille: 
quia  tibi  non  est  occasio  qwe  illi«  Unum  solum  ba- 
bucrat  pneceptum,  ut  de  ligiio  non  comederet.  Non- 
dum,  quid  diabolica  foret  siiggestio,  noveraty  oee 
quantum  peccaium  Deo  displiceat,  scierat :  ct  tu,  ut 
dlcis,  npstip  ei  benecredis,  cttoimilliafacispeccau. 
£t  qiiid  condudam  ?  Qui  tales  sunt  Chri;>tiaui,  Uiligunt 
in  ore  suo,  et  lingua  aua  meniiuntor  ei.  Cur  autem 
eorum  non  esi  recium  cum  eo:  nec  lldem  babeoi  in 
lesUmento  ejus.  Si  quis  diligit  Christum,  si  quis  ve- 
rus  est  Ckrisiianus,  et  ^ecialiter  Sacerdos  ei  mona- 
ehus,  iu  quo  Uiiqiiam  in  speculo  rclucet  perrectio»  non 
solum  renunciet  oninibtis  quae  possidet,  scdetiain  at>- 
negct  semetipsum,  iu  ut  tolus  sit  mortuus  mundo. 
Quia  nisigranum  rrumeiiii  cadcnsiiiterratniiiortuuin 
fucrily  ipsum  soluin  inanet.  Qui  muiidi  vivit  negotiis, 
luortuus  est  Deo.  Oporiet  namque  homiuem,  qui  vult 
capere  perfcclioneui  et  tencre,  ita  mortuum  esi^e 
mundo,  ut  lamqtiam  mnrtuus  nihil  de  rebus  s:vcula- 
ribus  sentiai,  iu  nt  cum  Apostolo  dicat :  Noitra  «on- 
venaiio  in  cmlii  esu  Et  iieruni :  Vivo  jam  non  ego,  n" 
vit  aulent  in  me  Chrislus*  Idcirco  qui  vere  justus  csl, 
vitam  banc  qusc  mors  esi,  non  meiuat  amittere,  ut 
vium  qux  Christus  est,  valeat  iuvenire.  Eos  qui  oc- 
ciittot  corpus,  non  timeat:  quiaanimamnon  possunt 
occidcre.  iiic  Uribulatioiies  quas  cito  labuntur,  susti- 
ncat,  ut  gaudb  qux  sine  fine  inanent,  habeat.  Uaic 
sola  via  esl,  qua  ilur  ad  patrLim  cmli.  Certe  si  alio 
posset  iri  Iramite,  in  tuto  mcndax  Deus  fieret.  Noti 
I  qux  dico  vobis  vcrba,  aooepi  ab  bomine,  neque 


iIlfiR(XNYMI.  fM 

per  bominem.diincr,  sed  per  Evsngdttim  stmnu  Ita- 
qoe  oporteinos  for  muitas  iribulationea  acquircre  re- 
§nam  DeL  Errat  in  vla,  qui  per  divitias  el  delicias 
lasllnai  Ire.  Sigiiam  manifest»  daasnalionis  est,  in  * 
hoe  raundo  soa  beneplacita  assequi,  ei  a  mondo  di- 
ligl.  Quoa  Deos  diKgit,  bos  8«pe  corrlpit  el  Gasligat* 

Cap.  XXVI.  Si  in  mundo  gloriari  oportet,  libcnter 
gloriemiai  in  irtbaiationibas  et  adversiutibtts  vestris. 
Promisitenim  Christushmesuis  discipolis,  quos  dile- 
xitusque  in  finem  hi  slgnam  praecipQ»4iiectionis,  caro 
in  ulthna  coena  dixil :  Amen  dieo  vMs :  qmaptaraki^  ei 
fieMtis  vos^  mundms  muem^a«de6il.  Gaudete,  filiimer 
prxdilectissimi,  cumodit  vosmuiidus.  Desideraiesur 
ferrecontomelias  et  opprobria  abhomiBibus,quia  Bea/i 
erriti  cum  maledixerini  voins  homines^  el  ;rerjeaiii  ros 
fuerini^  ei  diserint  amne  malum  adversnm  •et,  meti» 
fieiif  es  prapter  fiUum  kominis  :  gaudeU  tune  et  exsultaU^ 
quonktm  merces  veslra  copiosa  est  in  calis,  Utinam  In 
vos  insurgeret  totus  iste  mondus.  Scilote  quod  de 
mando  noa  estis :  qooniam  si  de  mundo  esseiis,  mun- 
dus  quod  suum  esset  diligeret.  Omncgaudium  veslnnn 
extstimate,  cum  roulu  habetis  in  saecnlo  opprobria 
et  adversiutes :  scienles  quod  fortitudo  et  paUentia  ex 
ipsis  oriuntur.  Paiientia  autem  perfectum  opus  ha'* 
bet.  Probantur  autem  virtutes  in  homine  per  patien- 
tiam,  umquam  aurum  per  ignem.  Qui  caeteras  habei 
virtutes  slne  patientia,  aurutn  in  vasts  fictilibos  por- 
ut.  In  sola,  dicebat  Salvator,  pallentla  vestra  possi- 
debitis  aoimas  vestras.  Fortitudo  connexa  est  patien- 
ii».  Vlr  patiens,  fortis  est  animo.  Qul  patiens  et  for- 
tis  esi,  secure  bona  seqtientis  vitae  sperai^  potesu 
Servato  patientiam  In  menie :  eamque  dum  tempua 
eslyCxercetein  operatione.  Estenim  patientia  velum, 
quo  io  hujus  mundi  procellis,  navls  nostra  quocum* 
que  flante  vento  navigat  securo :  nuilum  timens  peri- 
euium*  Nullum  vestnim  ad  vindicUm,  vel  odiam  pro- 
ximi,  eontumeliosa  verba  cominoveant. 

Cap.  XXVIi.  Estote  misoricordes,  sicut  et  Pater 
vesier  misericors,  est :  qui  ptuit  super  justos  et  inju- 
slos:  et  solem  suom  laclt  oriri  super  bonum  ei  ma- 
lum.  Judicium  sine  misericordia  ilii  ftet,  qui  non  facit 
misericordiam.  Misericordia  soperexalut  judicium. 
Si  non  remiscrills  de  corde  vesuro  illts  qui  ofilsndunt 
)vos :  nec  Pater  vester  dimittet  vobis.  Frustra  petit 
mtsericordiam,  qui  aliis  denegat  miscricordiam.  Sos- 
tinedst  inqult  Apostolus,  d  qms  vos  in  servUutem  redi- 
gU:ii  guis  infadem  vos  cmdit.  Hic  vestra  sUbilitur 
virtus :  bxc  tota  merces  et  praemiuro,  ut  amicos  dili- 
gamus  in  Deo,  el  inimicos  propier  Deam.  S<^rvu8  ille 
nequam,  accepU  miscricordia,  conservosuo  denega- 
vit  niisericordiam :  et  ideo  meruit  habere  severiutem 
juslitiae.  iustitla  sine  misertcordiii,  crudeliUs  esl:  et 
idco  justiiiai  misericordia  miscmida  est.  Lex  iiostra 
tou  in  misericordia  est.  Propter  peccatum  quoque 
poterat  damnare  nos  Deus  jusiitia,  quos  sua  salvavit 
misericordla.  Quapropler  qui  misericordia  caret,  Chrt- 
stianus  non  est.  linpossibile  est  csse  hominem  mise- 
ricordem,  et  pium,  et  iram  ntm  pLicare  divinam.  Beaii 
misericordes :  quonutm  ipsi  misericordiam  consequeniur. 


S57  EUSEBIUS,  DE  HORTE  HlEMXnBn. 

Sacerdos  Qt  monacbus  pnodpae  sint  miMricordia^     exclsMnabant.  Qia  kMhH 


158 

Qoi 


navis  eot  in  medio  pdagt  midique  perforala.  Yana 
religio  est»  quae  caret  misericordia.  Parum  prodest 
iifferentero  esse  veslimenlb  saecnlaribtts  et  concor- 
dem  vita.  Non  vestimentis  et  ordine  soluro  quis  est 
sacerdos  et  moaacbus,  sed  viia.  Heu  quid  dicam  ? 
Siipe  cx  m.igna  abundanlia  trislitiae,  bomo  multa lo- 
quitur.  Ecce  mundus  undique  servet  monacbis  et  sa- 
cerdoiibus;  et  tameo  jam  sunt  rarissimi  sacerdoles  el 
monacbi,  quod  vix  de  cenlum  onus  rcperiaiur  bonus. 
Nulla  certe  in  mundo  tam  crudeiis  bestia,  quam  ma- 
lus  sacerdos  vel  monacl)«s :  nam  corrigi  non  patiiur : 
nec  veritatem  unquam  audire  potest :  et  nt  breviler 
dicam^omnespneemlnetmalitia.  Sunt  bi  tales  saoer- 
doies  et  moiiacbi  solum  babitu  et  nomine,  quorum 
vana  est  religio.  Religio  munda  et  inunaculata  apnd 
Deum  Pairem  baec  est»  visttare  pupiUos  et  viduas  tn 
tribulaiione  eorum ;  et  immacuiatum  se  custodire  ab 
boc  saeculo.  Heu  quantum  in  quibusdam  spiritualibus 
bnbitu  et  nomine  crevit  cupiditas»  imo  ut  verius  di- 
cam,  causa  bujus  spiritualitatis  est  avaritia  :  q«ii 
certc  sunt  lupi  rapaces  in  vestimentis  ovium.  Ubi  sa- 
cerdos  et  monacbus  cupidus  est,  et  sine  misericordia, 
ab  eodem  plus  quam  a  serpenle  fuge. 

Cap.  XXVlll.  Suntetiarononnuliiqui  totomsuum 

fructum  existimant  Ecclesias  et  monasteria  miro  mo- 

do  et  opere  ex  pauperum  mercede  xdiflcare :  in  qui- 

bus  tanla  viget  cupiditas,  ut  terram  sibi  et  omnia  de- 

flcere  pulent.  Ibi  cor,  ibi  mens,  ibi  semper  sua  est 

cogitatio,  ut  aliena  possinl  exspoliare  marsupia.  Hos 

lales  Salvator  increpnns :  Ya  vobiSf  inquil,  qm  mdifi- 

caii$  monumenta  Prophetarum.  Ecce  qai  monasierta 

xdificant,  Ecclesias  miro  arliflcio  apiant:  booum  vi- 

dcntur  opus  facere.  Sed  siquidem  misericordiain  pau* 

peribusfaciuntybonam  est.  Vis  ut  opus  luum  Deo  pla- 

ceat,  Tac  ut  de  boc  pauperes  gaudeant.  Qiiod  lemplum 

est  Deo  cariaSy  quam  homo?  Tmplim  Dei  vo$  etiis^ 

Inqult  Aposlolus.  Ciim  pauperi  manum  iribuis,  cum 

viro  in  suls  necessilatibus  subvenis :  cum  errantem 

ad  viam  rectam  reducis,  o  quam  admirabile  et  Deo 

gratum  lemplum  aedificasti?  Frange  e$urienii  panem 

tuum :  et  egenos  vagoeque  induc  in  domum  tuam.  Nemo 

sc  exGusans  dicat :  non  babeo  quod  paoperi  fratri 

iribuam.  Si  vcstimentum  vei  aliquid  uitra  extremam 

possides  neccssitatem :  et  pauperi  Indigenti  non  sub- 

venis,  fur  es  el  latro.  Sumus,  dilectissimi  filii,  in  re- 

bus  lemporalibus  solum  dispensatores,  el  non  pos- 

sossorcs.  Si  quid  superfluum,  quo  fraler  cgcat  possi- 

dcmtis,  furamur,  imo  pejus  quam  qui  furatur  aliqua 

cx  inopia  et  noccsssltate.  Iste  lanium  ultra  ncccssiia- 

teiu  retinel,  quo  cciiiuin  vivcrcnt,  qui  fame  pcreunt. 

llle  uni  furtuiu  facit :  isic  tot,  quot  nou  condoiiai  pa- 

lientibus  neccssilatcm.  Diccs  forte  iniscr,  meuiii  cst : 

nam  iioc  dimiserunt  mibi  parentcs.  Quomodo  tibi  po- 

tucruiit  diiniticre  qiiod  suuni  non  erat?  Ast  si  sumn 

erat,  iiiquies.  Unde  babuerutii?  quis  dcdil  ois?  quid 

iniuuiidum  venientes,  apportavertini?  quid  reccden- 

tcr  sccuso  ferent?  Certc  qux  paupenim  possidetntts, 

lu  die  jiidicii  coram  oculis  divi^x  jostUisc  vindictam 


mibl  non  vnlt  credere:  beu  quam  grivticr  senljelt 
cum  divirue  so»  transieriut  m  egeslatem. 

Cap.  XXiX.  Lex  ualftralis  boc  praeeipit :  oi  qaod 
ab  aliis  desideranHis.  hoc  aliis  fiiciamus.  Quld  aiiud 
lex  vetos  pr;cdicai?  Ac  Evangelicam  docirinam  per« 
cuiictare  undlque,  quld  aliud  insinoai.  Vere  coram 
Deo  judice  erunt  lestimonla.  Quid  ergo  4*icam  de  bis» 
qui  soium  lapides  congregant,  el  raoros  erigunl  in 
altiiudinem :  qoorom  esl  cor  et  cogllatio,  nl  homanis 
ocnlis  opus  appareat?  Laudatur  aediflcium :  el  leiam 
bic  suam  arbitrantur  justillam?  SuaI  eliam  sUqui 
qui  de  raplnis  et  pauperum  sudore  eUaliones  er  viili- 
mas  Deo  offeruot.  Tales  oblatloncs  ante  divtnemele- 
mentiam  non  parum  sttiit  abominabiies.  Qnis  lasi 
iiislpiens  est,  ul  non  inlelligat  quod  laliaaedifloiaMi 
ceduni  ad  Del  gloriam,  sed  ad  mundi  pompam*  Sed 
Si  quis  diceret :  Quid  dicis?  Nonne  bonum  esl  adlft- 
care  mooasteria,  unde  honoreiiJir  Deus?  Ad  qnod 
ego :  Bonum  esl,  dummodo  pauperes  violentiam  non 
sint  passi :  nec  interpellent  Deum  conira  eos«  Quo- 
modo  possum  asdificare  domiHB  Deo  placilaro,  vel 
sanctis  ejus,  cx  Itlis  pecuniis  de  qulbuspauperespie- 
rant?  Qualis  juslitia  polesl  esse  munerare  mortiMMit 
ei  spoliare  viventes?  et  de  indigenlia  paopemm  of- 
ferre  Deo?  Certe  si  batc  placeret  Deo  juKiiiia,  farel 
sociiis  violenli».  Et  sibanca  nobis  veilet  oblalionem« 
coDScius  (ieret  in  pecc;ito.  Ai  si  Deo  displieet,  tien 
potcst  placere  Sanctls.  Qua  de  re,  fllil  dileciissiml, 
deponentes  omnem  malitiam,  omnem  dolum,  et  ai- 
mulationes,  et  invidias,  el  omnes  delracttoncs:  sieoi 
modo  genili  infonles  ratlonabile  sine  dolo  lac  eon* 
cupisdte,  ul  in  eo  erescatis  in  salulem :  si  tarocn  ga« 
stntis,  quoniam  dulcis  esi  Dominus. 

Cap.  XXX.  Vere  si  non  erliis  sicut  parvuli,  non 
intrabiiis  in  regnum  caelomm.  Parvulus  videns  pul- 
cbram  mulierem,  non  delectaiur.  Pretiosam  vestem 
inluens,  non  desideral.  In  iracondia  non  perseveral: 
btm  non  recordatur,  nec  odil.  Patrem  seqniittp  i 
malrem  non  deseril.  Et  ideo  millus  se  rcgnum  ccete'* 
rum  cogiiet  altingere,  nisi  hanc  parvult  innooenliam 
el  simpliclutem  imiUre  studeat:  id  esl,  caslilafem 
babere,  mtttidiim  spemere,  fralrem  diligere;  patien- 
llam  servarem :  palrem  Cbristum  seqiii :  ei  iii  (sremlo 
matris  Ecdesiae  semper  Incumbere.  Ei  exuiie  vus^ 
dilccilsslmi,  vetcrem  homlncm  :  ot  iiuiuite  vos  arma- 
tura  Dei,  ui  possitis  stere  adversos  itisidias  diabiili. 
Diabolus  nihil  In  mundo  possidd.  ExspoKali  erg<i 
mundanis  ri  bus  momcntaiiels,  ct  cito  velut  umbrja 
labentibus,  cum  miindo  piignetis.  Qui  oneratos  vestl. 
bus  cum  diabolo  luclalur,  ciliusad  terram  dejreitiu**. 
quia  uiide  leneatur,  habet.  Vis  flrmiter  cum  diabolo 
dimicare?  Vestinicnta  projicc  ne  succombas.  Terrcna 
omnia  sunt  quasi  quxdam  corporis  indumcnta.  Qul 
nibil  possidet,  cilius  vincet.  Arina  vestra  pugnaturis 
sint  castitas,  paticnlia,  bumiliias,  ct  caritas.  I!»c  suni 
arma  advorsus  versutias  diaboli,  quilius  sl  rounltJ 
fueritis,  accingetis  fortiiudine  lambos  vcstros,  ei  ro- 
^erpbitts  bracbioro  vestnim.  Fortittfdo  ct  dccor  in- 


EUSEBIUS,  DE  MORTE  UIERONTMI. 


^metttam  Tefttmni  crit:  etcom  erltis  in  praelio,  ri- 
debitis.  69on  timebitis  i  frigoribas  nivis :  et  Tere  Tttn- 
data  erit  domos  win  super  firmam  petram,  fpm 
Cbristosest^ 

Cai».  XXXI.  Ensis  diaboK,  lOKoria  est.  Heo  qoot 

ilia  inierficit  romphaea?  Non  cst  aIii|aod  peceatom, 

^no  toties  diabolas  victor  existat.  Fugite  laxoHam  : 

nam  sicot  virgfnius  bominem  acquat  Angelis,  imo 

plos  eum  facit  qoam  Aogelum :  ita  ioxoria  liominem 

phis  quara  bestificat,  et,  ot  ita  dicam,  molto  pejorem 

bestia  eom  efQcit.  De  nullo  alio  peccatolcgitur  Deum 

dixisse^  se  pmniiere  fecisse  bominem.  Hxc  hojas* 

uodi  facit  opera  :vorpos  debiliiat,  et  qoasi  semper 

cam  morte  destrtiit,  famam  denigrat,  marsopia  eva- 

coat,  furia  instruit,  homicidia  caosat,  memoriam  lie- 

betat,  cor  aufert,  ocolos  otriusque  hominis  cscat,et 

pne  caeteris  peccatis  iram  Dei  provocat.  Ex  radlce 

gulae  oritur.  Pro  nollo  alio  reato  tam  mantfesum 

{ustitiam  excrcuit  Deus  sinc  misericordia,  quam  pro 

isto.  Proptcr  boc  namqoe  peccatum  iegitor  De%s 

mondo  indoxisse  dilaviom,  Sodomam  etGomorram 

corobossisse»  et  moltt»  alios  homines  inieremisse. 

Iloc  rete  diaboli :  si  qois  boc  capitur,  non  cilo  solvi- 

tor.  In  isto  tamen  gravi  praelio,  nemo  potest  vincere, 

Disi  fugial :  nemo  potesi  firmiter  perdurare,  nisi  car- 

nem  domct.  Qol  vino  otilor,  Ignem  portat  in  gremto. 

Nolite^  inqoit  Apostolus,  inebrim  vino,  in  ^ho  eif 

inxuria.  Hoc  prx*lium  non  sostinetor,  nisi  In  absti- 

nentia  et  Jejunio.  Viiiom  nocei,  sed  vultns  centuplo 

magis  mulicrum.  Molier  diaboli  sagilta  est,  qua  in 

luxuriam  hoino  cito  trahitur.  Nullus  in  hoc  confidat 

vivcns.  Si  sancius  es,  nec  tamen  seooros  es.  Molier 

viri  pretiosam  animain  rapit.  Numqaid  abscondere 

potcst  homo  ignem  in  sinu  sao,  ot  vestimeiiia  iilius 

non  ardeant?  aot  ambulare  super  prdnas,  ut  non  com- 

Imrantur  plantas  ejus  ?  Homo  et  mulier,  igiiis  et  palea. 

Diabolus  nunqoam  Insiiflare  cessat,  ot  accendatur. 

Ilujus  prxlli  nonquam  flet  viclor,  nisi  fogiens.  Nun- 

qoam  viro  com  muliere  stnt  longa  colloquia.  Sola  si- 

mol  loqui  fociat  necessiias.  Vir  molieris  cuncia  sper- 

nat  munuscula,  et  bianda  verba,  si  non  vult  luxoriae 

capi  laqueis.  Tanta  sit  infcr  virom  et  mulierem  rari- 

las,  ut  alter  alterios  nomen  nesciat.  Plarimi  sanctis- 

simi  jam  ceciderunt  hoc  vitio,  propter  nimiam  secu- 

ritatenu  Timeatis,  filit,  si  in  aliis  peccatis  timendom 

est:  in  isto  moUo  plus;  sed  vere  dlcam:  Hodie  siib 

spiriloalitalis  nomine,  nbvom  fil  foniicationis  genus 

a  pluribus.  Hcu  quid  proferamt  Hodie  non  verecuii- 

dantiir  homines,  quiiiiino  gloriantur,  cum  malefece- 

riiit.  Alii|oaIis  in  inolicribas  viget  verecondia,  qoam- 

quam  parva :  sed  in  viris  iia  hsec  crevit  maliiia,  ul 

ille  putetur  insipiens,  qui  hujusinodi  doctus  non  est. 

Qiiid  plura?  Hxc  sua  est  fe&tivitas,  bxc  omiiis  prx- 

dtcatio.  Ob  hoc  frequentant  Ecclesias,  ui  inulicrcs 

vidcant,  et  carum  utantur  cotloquiis :  quatenus  inde 

luxoruc  amplius  crescatappetitus.  Scd  quid  vir  iniscr 

gloriaris  in  malitia  ista?  Forte  quia  potens  es  In  ini- 

quitute?  Centuplo  pliis  pcccas,  xfuam  muiicr.  Mulier 

mollii,  ci  tu  fMTtem  tc  cxbtiinas.  Ilia  in  domo  sedet : 


el  tu  vagando  mille  modis  eam  illaqncis,  et  aliquan- 
do  eam  cogls,  ot  vi  facial.  Haec  coro  facis,  qoia  Deos 
tacct:  to  Gogitas,  quod  sit  libi  similis.  Sed  venlet 
tempos  qao  argnet  te,  et  statoet  contra  faciem  tnam. 
Unde,  filii,  estote  prodentes  sicnt  scrpentes,  et  sim- 
plices  sicot  colombse,  et  pugnate  virilitcr  cum  auti- 
qoo  serpente.  Sint  lumbi  vestri  pra^cincti,  et  lucern» 
nrdcnies  m  manibus  vestris :  et  tunc  viriliter  agiic, 
et  coBfortetorcor  vesimm :  qooniam  illi  qui  dcbclla- 
bant  vos,  timebunt :  et  In  Deo  facielis  virlHtem :  et 
ipse  ad  nihiloih  dedticet  iribulantes  vos. 

Cap.  XXXII.  Praedilecii  mei,  diligiie  vos  invicem. 
Non  enim  accepi  hoc  ab  bomine,  sed  a  Salvalofe. 
Hoe  Bitf  inqnit,  ffraeeptum  meumf  ul  dHi§aii$  inviiem. 
In  sola  dilectione  nmniom  virtutum  bona  consistOni. 
Sicut  ex  ona  radice  mulll  exeont  rami :  sic  ex  cari- 
tate  omnes  generantor  virtutes.  Si  Imguit  honanum^ 
inqoit  Apostolos,  toquerer  et  Angelorum,  ii  omnem  Aa- 
huero  Prophetiam,  et  novero  mgueria  omnia^  et  omnem 
Bcientiam^  et  d  iiobuero  omnem  fidem^  ita  ut  monlt$ 
transferam^  earitatem  autem  non  habeam,  nihil  sum. 
Qui  veram  habet  caritatem,  bcnignos  est  et  patietis. 
Ifle  veram  babetcaritatem,  qui  non  tanlum  proxiiuds 
diligit  per  afl^ectum  eognalionis  et  carnis,  sicut  eth* 
nici  et  publicani  iaciont,  sed  ita  diligit  inimicum» 
sh^iit  amictim.  In  boc  ono  potcst  honio  agnoscere  si 
manet  in  caritate,  si  ab  co  diligiior,  qui  ei  adversa- 
tur.  Certe  bic  quamplorirooro  animadvertcndum  csl. 
Sunt  quamplorimi  qui  dliigoiit,  scd  male.  In  lanluni 
enim  aliqnem  diligunt,  ut  dilectioiiem  Dei  perdant. 
Qui  aliqutd  supra  Deain  diligunt,  Deo  non  sunt  digni. 
In  conctis  vinutibus  requiritur  temperantia.  Virlus 
seniper  vult  mediuro.  Nimis  diligcrc  roalum  est,  ml- 
nus  diligere  malum  est,  sed  ui  jus  exigil  diligere,  bo- 
num  esi.  Omnis  dilectio  qus  nocct  vitanda  est.  Pro- 
pier  nimiam  dileclionero  aliqui  in  luxuriani  cecide- 
ruiit;  propler  modicam,  aliqui  in  inVidiam  dcveiic* 
runt :  multi  orationes  et  Dci  obsequia  dimiserunl. 
IIoc  quippe  agit  supcrflnus  amor,  ut  qucni  diligif, 
'  semper  videre  vellet.  Nimius  et  siultus  esl  talis  amor : 
ignorat  siquidem  jostiiiam  et  veritatem,  ralioiie  ca- 
ret,  modomnescit,  neqoealiud  cogitare  potest,quam 
qood  diligit.  Amor  iste  non  accipit  de  iropossibilitate 
solatiom,  neqoe  ex  difficoltaie  remedium.  Impossi- 
btleest  homlnem,  qoi  talem  liabet  amorem,  Deo  posse 
acceplabiles  oraliones  facere,  aut  placere.  ilic  amor 
non  est  caritis,  sed  stoltitia.  Omiies  nostros  debemus 
diligere  fratres,  sicut  nosmctipsos ;  ita  tamen  ut  vitia 
non  diliganior.  Punire  inalnm,  caritas  csl ;  plus  me- 
iiorem  diligere,  justum  est.  Sic  diligendi  suni  homi- 
nes,  ut  bonitas  exaltetur,  ct  vitium  detorpeior.  Vera 
caritas  exigit,  ot  Deuin  diiigamus  ex  toto  corde,  ei 
ex  tota  mente,  et  ex  totis  virlbus  nostris,  et  ita  sFn- 
gulariler,  quod  cum  Deo  nihil  aliud  diligamus,  et 
proximum  nostrum  sicut  nos.  In  istis  duobus  manda- 
tis  loia  pendet  lex,  et  Propheine.  Qun  sine  carliaio 
est,  sine  Deo  esl :  quia  D<ms  cariias  cst,  et  cariias 
Dcus  cst.  Qui  manet  in  caritate,  in  coelo  jam  ccepit 
babitare.  In  coelo  nata  cst  caritas  omntum  beaiorum. 


M  El}St:BILiS,  DE  MORTE  niEBMirilU 

ijbi  carilas  vera  e$t,  ibi  iiiyidi«  niilia  cst,  iLm  ambillo 

nuUa  eognosciiiir,  nco-  munnnraUo,  nec  deireciatio, 

nec  irrisiOy  sed  est  omnibus  «na  et  eadem  voluntas. 

Uoc  8cilole»fraires,  quia  si  non  liabeliscariiatem  per- 

fectam,  sub  diabolica  potesiate  cstis^nec  uilra  vobis- 

cum  Deus  habitet,  et  qui  sine  Deo  cstf  in  inferno  esi. 

Gap.  XXXUI.  Idcirco,  pra^dilecdssinii  inei  iiliiy 

bortor  Tos  dum  lempns  liabeiis ,  ne  in  vacuum  gr.i- 

tiam  Dei  recijiiatis  :  gratia  Dei  dala  csl  oiiinibuSf 

pcr  mortem  Filii  ejus.  Dum  leinpore  isto  brevissinio 

vivimus,  seminemus,  quod  |)0$tmodum  sno  tempore 

metemus.  Brevcs  dies  bominis  sunt.  Praiciditur  vc- 

lut  a  lexente  viia  vostra  :  tAnquam  fur ,  mors  venii. 

Gum  mortuus  fuerit  bomo»  non  slmul  descendit  cuin 

eo  gloria  donius  ejus.  Diviies  in  boiiis  qoamvis  miui- 

rois,  ducunt  dies  siios  ,  et  in  puncio  ad  inferiia  dc- 

scendunt.  Opera  cujuslibet  sequuntur  illum.  Perrarum 

est ,  ut  bominis  •  ciijus  semper  mala  fuit  vita,  bona 

sii  mors.  Sive  malump  sive  bonum,  quod  icmpore  is>to 

fccerimus»  illud  idem  post  flnem  moriis  inveniemus. 

Non  exspectctis  :  qiila  teinpus  istud  acoeptabile  esi. 

Dum  lucein  babetis,  iiou  anibuictis  in  lenebris.  Qiii 

ambulat  in  tencbris  nescit  quo  vadat.  Lux  vestr^ 

Cbrislus  est,  qu»  lucet  in  tenebris,  et  iiluininat  oin- 

nem  bominein  venientem  in  hunc  munduni.  Ut  ergo 

filii  lucis  sltis ,  et  lenebrae  vos  iion  comprcbcudani : 

ad  ipsum  accedentes  lapidem  vivum ,  ab  honiiiiilMis 

quidem  reprobatum,  a  Deo  auiem  electnm  et  glorill- 

caiuin  :  et  ipsi  tanquam  lapides  vivi  superxdincabi- 

iiiini  :  et  ia  omnibus  exhibeatis  vosmctipsos  sicut  Dci 

ministros,  In  multa  |)atieiitia,  in  tribulaiionibus,  in  nc- 

cessiiaiibns,ln  angiisliis,  inplagL%  incarceribus,  in  se* 

dilionibus.in  laboribus,  in  vigiliis,  in  jcjuniis,iu  casii- 

late,  in  scientia,  in  longaiiimiiate,  In  siiaviiaie,  in  Spi« 

rltuSancto,  in  caritate  non  ficia,  in  verbo  veritaiisjn 

tirtuie  Dei.  Noii  sit  iiiter  vos  mendacium.  Omnis  vir 

meudax ,  abominabilis  est  Deo.  Est  cnim  Deus  vcri- 

tas,  et  veritati  obstat  mendacium.  Omne  fugiaiis 

verbum  otiosum ;  de  quolibet  eiiim  verbo  otioso  et 

vaiio  reddemus  Deo  mtionem.  Silentium  diligite.  Ubl 

est  muUiloquiom ,  ibi  frequenter  mendacium  :  ubi 

mendacium  esi,  ibi  peccatum.  Sermo  indicat  qualis 

estbomo.  In  ore  sacerdotis  vel  monacbi,  nullum  un- 

quam  sit  verbum,  in  qoo  non  sonet  Christi  iiomen  : 

semper  diviuam  ruminct  lcgem*  Etenim  qui  iii  icgo 

Domiui  meditatur  die  ac  nocte ,  non  abiens  in  con- 

cilio  impiorum ,  ncque  in  via  suns  peccatoruin ,  ertl 

tanquam  lignoin  plantaium  secus  decursus  aquaruin , 

ciijiis  folia  non  decident,  sed  dabit  fructum  in  tem- 

pore  suo  :  et  omnia  quuccumque  fccerit,  semper 

prosperabontur.  Gerie  niltam  nocet  bomini,  quam 

niala  societas.  Talis  enim  efDcjtur  bomo,  qualium 

socieiate  fruilur.  Nunquam  cum  agno  lupus  habilal. 

Yir  certe  castus  luxuriosi  societatem  fiigii.  Plusquam 

impossibile  puto ,  virdm  diutius  in  bonis  permancre 

opcribus ,  qui  malorura  assidua  conversaiione  uiitur. 

Cum  sancto ,  Psalmlsta  vocifcrai ,  sanctus  eris  :  et 

cvm  viro  innocenle,  innocens  eris,  et  cum  elecio 

tiecttts  eris,  et  cum  perverso  perverieris.  Sicul  enim 

8.    HlEROTVYMI  I. 


961 


mala  docet  conver^atio,  l(a  bona  prodest.  Nii)i{  potcst 
buic  comparari  ibesauro.  Qui  bonam  invenit  sudcia-v 
lem,  viiam  invcnit,  divitlis  aflluit.  Gerte  veredicam  : 
Perraro  bomo  vel  bonus,  vd  malus  efflcitor,  nisi  ob 
socieutis  caosam.  Pucri  cor  taiiqoam  tabula,  in  qna 
nibil  |4cluin  est,  fore  dicitur.  llhid  ergo  quod  a  so- 
cietatc  recipii,  usque  ad  senecUm  retinet,  sive  bo- 
nuni  sive  malum  sit.  Raro  cuni  juvene  juvenis  liai*. 
bitet.  Nam  ignts  sl  apponatur  Igni,  calorem  non 
exiiiiguit ,  sed  enuirit.  Semper  vir  qucm  delcctat 
sapieutia,  se  majori  asiate  et  sapieutia  socius  exisiat. 
Alioquin  si  sibi  simili  societur,  assidua  socieutc ,  do 
siultitia  in  stnltitiam  diiabeUir. 

Gap.  XXXIV.  Ante  omnia  autem,  fiiii  mei,  noiiic 
jurare  omiiino,  neque  per  coeluin,  neque  per  terram, 
neque  aliud  quodcomque  juramentum.  Sit  antcia 
semio  vesler,  est,  est :  non,  non.  Giijus  in  ore  fi-c- 
quens  sonai  juramenlum ,  iii  ipso  bomiue  parva  esi 
Dci  cogiiitio  et  dilecUo.  Si  non  est  quod  juro,  Deum 
esse  ncgo.  Pra:ccptum  enim  Dci  iirohibet ,  dicens  : 
Non  assumatjs  nomen  Dei  in  vanura.  Orationibiw 
instaie  continuis.  Muitum  valet  freqtiens  oratio  ct 
devou.  Oraiio  honiineni  a  lerra  subleyat,  ad  coele- 
siia  vchii  et  facit  bominem  cum  Deo  loqui.  Graiias 
ab  eodcm  obunet ,  dummodo  sit  devou  et  mixia 
lacrjmis.  Mullum  valel  oraiio  frequens  conspersa 
lacrymis  ad  promerendam  divinam  cleinentiaiu,  ad 
exauditioois  beneficium.  Oblinuit  Ezecbias  siatim 
gratiam  a  Domiuo  suis  l^rymis  et  oraiiouibus ,  nt 
mutarct  seiitentiam  qnam  sibi  indixerat.  Llberavit 
Dominus  Susannam  a  judicio  dlrjc  moriis,  iinipier 
orationem  et  lacrymas.  Oraiionibus  EVhb  ccelumde- 
dit  pluviam,  quod  clausoin  fuerat  tribus  aniiis  ct 
scx  mensibus.  Si  quoegetis ,  peutis  a  Domiiio  ora- 
tionibus  ei  lacrymis  in  fide  nil  dubitantes.  Qiii.i 
qui  fidem  liabet,  ut  graiium  sinapis,  quicquid  peiierit 
fiet  sUlim  illi.  Idem  Dominus  est  dives  in  omnibus  : 
qui  tunc  erat  et  nunc  cat.  Spes  vcstra,  gaudiuin  vc- 
strum,  cogiutio  vestra,  etomne  desideriiim  vestrum 
sii  scmper  Deus.  Quoniam  ex  ipso,  et  iii  ipso,  et  per 
ipsum  sunt  omnia ,  in  quo  vivimus,  pcr  quera  mo- 
vemur  et  sumus,  sine  qtio  nibil   pcnitns  sumus. 

Gap.  XXXV.  Jam,  filii  mei,  non  niulu  loquar  vo- 
biscum  ;  venit  enim  hora,  ad  qiiam  nalus  sum.  Uac 
conditione  buc  veni,  ut  exirem.  Nuuqnam  natus 
fuissem,  si  mori  nondcbuisscm.  Suo  proprio  non  pe- 
pcrcit  Dominus  Filiq  :  scd  pro  nohis  omnibus  fecir 
eum  mori  in  crucis  siipite,  per  ctijiis  moricm  mors 
nosira  morlua  est.  Nemo  eoim  n(;strum  sibi  vivit,  vel 
morilur.  Sive  enim  vmnms,  Dommo  vmmu$,  me  wo- 
r/wwr,  Domino  morimur.  Sive  ergo  vltimui,  ticemo' 
rimur,  Domini  sumu$.  In  hocenim  yocatus  Ghristus 
vivorum  Domiiius  et  mortuorum.  Si  enim  Ghristus 
inortuusest(cerie  non  est  servusmajor  Dominosuo) 
idcircoet  nos  moriemnr.  Si  enim  resurrexil,  habemiis 
spcm  firinisslmam  qiiod  et  nos  resui-geniiis.  £t  si 
Ghristus  sic  rcsurrcxii ,  ut  ainplius  noii  rooreretur  : 
ccrteetnos  post  resurrcctionein  nosiram  nunquam 
inoricinur,  sed  scinpcr  cuni  ipso  in.  gloria  siabiinus. 


^ 


EDSEBIUS,  DE  KORTe  niERCMnrMt. 


fJH 


Ciifn  «iilin  mortiius  f«U  CMstiift,  vciud  boiMo  iioster 
simul  morluus  C9l»  ui  dcstniereinr  corpus  peccali,  ei 
fleremus  unum  corpns  cum  illo.  Idcirco  si  resurrei^ 
Ghristus ,  el  nos  rcsurgemus  cum  lllo  :  qn»  smmis 
membra  ejus.  Si  antem  ei  Cbrislus  non  plus  morio^ 
tur,  el  MS  simirtter.  Quo  quidem,  dileciissimi  ftlil 
mei,  si  nuBC  morior,  credo  quod  Redemplor  meuo 
vivil,  ei  In  novissimo  dic  de  lerra  SBrredurus  sum : 
01  rursum  circuindabor  Iwc  pello  mea,  «I  in  isia 
propria  carne  mea  videbo  ipsum  Salvalorem  :  quem 
visurus  sum  ego  ipse  qui  ntinc  loqoor,'  queni  hic 
iiuiic  cerniiismorientem,  et  non  cene  alius  kieo  mei : 
ci  isii  proprii  mei  oculi,  quibus  vos  video ,  conspc- 
cturi  suni.  Uiide ,  dllectissiini  fltil  mei,  videte  quo* 
ittodo  cauie  ambulelis  :  non  qoasi  instptenies ,  sed 
ut  sapientcs.  £l  nolile  secundum  carnem  ambulare ; 
qiiia  si  secuHduin  camcro  ambuletis,  morieniini.  Sed 
spiritu  ambulantes ,  ei  facia  camts  morlificanles, 
ntinc  mcciim  eitsttllaie ,  canlate  ei  psnllite.  Abjicitc 
ve:itiineiila  luctus  ct  iristirup.  :  Spargite  cinercm  de 
capiie  vesiiro.  Jubilate  Deo ,  psalnium  dicile  nomini 
ejits  :  date  gloriam  laudi  ejus,  quoniam  liucttsque 
transivi  per  igncm  el  oqtiam,  ct  ccce  nnncinducil  me 
in  rcrrigcrium.  ititroibo  in  domuin  Domini ,  el  red* 
dam  voia  inea  de  dic  in  dicin. 

Cap.  XXXYI.  0  quantum  lucrum  niihi  est  morl , 
quoniam  vivere  doinceps  mcnm  Chrislus  cril.  Ecce 
lerreslris  domus  hiijiis  habitationis  dissolviiur,  ut 
alia  succedal  non  manufacla ,  habitaiio  xlerna  in 
ccslis.  Ecce  moriale  vestimentum  exuor,  ul  xtemum 
induar.  Uucusque  peregrinalus  sum  :  Jam  redeo  ad 
palriam.  Ecce  bravium  capio ,  pro  quo  in  agone  cu- 
ciirri.  Ecce  portum  atiingo,  quem  tanto  desideravi 
desiderio.  Ecce  de  tenebris  ad  lucem ,  de  periculis 
ad  securitatcm ,  do  iiiopia  ad  divitias,  de  pnvlio  ad 
vicloriam,  de  tWsiitia  ad  gnudium,  de  teniporali  vita 
ad  perpciuain,  de  fmtorc  ad  odorem  suavissiinuin 
vclior.  llie  caccus  siiin,  cl  illuniinor  :  undiqiie  vul- 
neralus ,  et  sanor.  Ilic  semper  coutristatus  suui  :  ct 
cccc  jaiu  Ixtificor.  Yere  hic  Yivcns  mortuus  sum,  et 
jam  verc  viviticor.  Yiu  mundi  noii  vila,  scd  niurs :  vita 
fallaXiVita  onusta  trisiitiis.intbeciUis  etumbr.ilica,viia 
mendax.  Nunc  fiores,  et  staiim  arescis  ,  vita  priTans 
\iu  ctu  ines ,  vita  fragilis,  viia  momenlanea  ci  ca- 
duca  :  quac  quanlo  magis  crescis,  tanto  magis  decre- 
scis.  Ciitn  plus  proceJis,  plus  ad  mortem  propin- 
quas.  0  viia  plena  Liqueis,  quot  in  mundo  homines 
illaqueas,  quot  per  te  jam  sustinent  lormeiita  iitfer- 
nalia?  Quam  beatus  qui  ttias  agnoscil  railacias,  quam 
bealior  qui  de  tuis  iion  curat  vaiiis  I>laitditiis  :  quam 
bealissimus  qui  te  bene  privaius  est !  Melior  est  ne- 
gotiatio  mortis  argento  et  auro,  primi  et  purissimi 
ejus  fructus.  0  mors  dulcis  et  jucunda.  Noii  certe 
mors,  qus  viuim  veram  largiris ,  quac  fugas  fcbrcs 
et  vulncra,  fames  exiinguis  cl  siiim.  0  mors  jusiis- 
sima  el  pia  bonis,  et  malis  aspera  :  bumilias  supcr- 
bum,  divitoni  el  potenlcm,  et  exalias  huniilem.  Per  te 
pauperes  satiantur  cum  avarum  projicis.Tu  malis  das 
supplicium,  eijusiis  »ternum  prxmium.  Veoi,  soror 


mea«  sponsa  Inea,  amica  mea,  dilecia  mca,  Imiica  mihi 
qnemdiligil  anima  mea.  Oslendemihi  ubi  pascat  IK>^ 
minos  roeus :  ubi  cubel  Chrislus  meus.  Ne  dimitias  nm 
tmpliiisvagari  per  bivliim  iMijus  incdaiiM  nici.  Ex- 
surge  gloria  mea.  Porrlge  mibl  mamim,  Irahe  iiie  posl 
lc.  Aperluro  eslcorroeom,  utcxsorgam,  et  posl  le 
eurram  in  odore  ungnenionim  lnomm,donoc  introdii- 
xeris  me  in  cellaria  domus  Domlni  mei,  ut  exitltem  el 
gaudeam,  cttmapparebo  ante  faciem  suam.  Toue  can- 
ubo  ei  psalmQm  dicam  Doroino.  Ecce  tu  pulchra  es 
amica  mea  :  jam  noli  morari  amplius.  Ecce  omnci 
diesroeldefocerant,  ei  anni  mei  Iransierunt  vclul 
urobra.  Gonverlere  aliquantnlnro  super  me  :  quia  te 
invenire  exultavl,  el  iit  le  dclcclalns  sum  oronibus 
diebus  vil»  mex.  Suscipe  me ,  nam  cum  soscepisti 
Dominum  roeum,  me  salvasti,  roe  viviflcasti.  Jam  re- 
spice  In  me ,  salvum  me  fac ,  cl  libera  me  de  aqtiis 
multis,  et  de  manu  fiUorum  afienomm.  Erae  de  car- 
ccre  animam  :  et  reduc  eam  per  gratiaro,  quaro  ope- 
rata  fulsti  snscipiendo  Domiiium  mcom  ,  unde  exsii- 
lavi  pcr  culpni,  qttam  perpetravit  meus  geniior 
Adam.  Tcniam  per  teln  liortumdilecli  roei,  ul  conie- 
daro  fractum  pomdriim  suorum. 

Cap.  XXXVII.  Defcccrunt  sicul  furous  dies  mei,  d 
caro  jam  sicut  focnum  aruii.  Ecce  jam  venil  tempus 
miserendi  mci,  noli  tardarc,  accelera  ut  eripias  me^ 
guia  amorelangiieo.  Per  tebona  mors,fructiiro  recipi- 
musboQoram  qux  facimus.cognosciinusprsemia  qwe 
speramus.  Anteqtiain  venias ,  Deum  ex  parie  cogno- 
scimus  :  dum  vcneris,  perfecte  videbimus  eum  siculi 
est.  Nigra  es,  sed  formosa,  polchra  es  el  deeora, 
favus  distillans  labia  tua.  Terribilis  es ,  et  qnis  resl* 
stet  tibi  ?  Terribilis  quidem  apud  reges  lemc»  aulbrs 
spiritum  principum,  notani  facis  humilibus  virtutcm 
tuain,  tu  confringis  cornua  peccatorum  ,  el  exaltas 
cornua  justorum.  IUuxerunl  coniscationes  lu»  orU 
lernc,  vidii  el  conimota  est  lerra.  Apcri  milii»  dulcis 
soror,  et  amica  mca  ,  januas  vit»,  quas  aperire  mihi 
promisisii  cum  fuisti  cum  Doniino  meo,  ui  jam  sit  in 
pace  locus  racus„  el  habiuiio  mea  in  Sion.  Exspolia 
me  ista  mortali  tunica  mea,  quam  fero,  ut  induam  me 
vestimeniis  Ixtitix.  Aniroa  mea  liquefacta  esl»  iit  io- 
venire  possim  dilectuin  meumy  quem  in  mundo  quae- 
sivi,  ci  iion  inveni.  Invencrunt  me  in  hae  sollludino 
cusiodes,qui  circumeunt  civitatem,  percusserunl  me| 
el  vulneravcruiit  iiie,  ei  tuleruni  paUturo  moiim  eu- 
stodes  murorani.  Pcrcussus  sum  et  humiliatus  sum 
a  voce  malorum  et  dulorum.  Tola  die  exprobrabam 
mibi  itiimici  mci :  loqnentcs  adversum  me  lingtia  do- 
losa,  et  sermonibus  odii  circurodanlcs  roe,  el  expu- 
gnanles  mc  gratis,  posucrant  adversum  roe  mala  pro 
bonts,  et  odium  pro  dilectione  mea.  Ergo  jam»  bona 
mors ,  propera,confringe  arcum,comu,  scutum,  gla- 
diuni  et  belluni.  Si  muraris ,  jam  deficil  paulispcr 
spiritus  nieus  proptermuUitudinemdoloram  meoruio: 
jam  consolaiiones  tuxixtificcnl  animammeam.  Uo* 
dic  vocem  meam  audiens  noli  obdurare  cor  luum. 
Qiiando  veniam  et  appareboante  faciem  Dei»  Qlinha* 
bitem  in  doroo  sua  iu  longitudincm  dierom^  foeruQl 


m 


SDSKBn»,  I>E  IIORTB  IIIKRQNnil. 


tM 


ntlii  ia  miseria  hnjiis  vll»  laeryma:  paiMB  die  ac  n»* 
de,  faibareS)  conUimeiiae ,  aflidioiies,  srumiia,  fa<* 
nes,  sitis,  jejaiiia^  Ti{[ili» ,  tentaUones ,  et  peMii<Mi' 
liac.  Attdi  gemitus  ▼incuiali,soIveconigalie»es  meas« 
Aecipe  Alium  bic  famelicom  in  regione  aliena,  el 
redde  eiim  paifi  suo  :  susdpe  ulceribus  plennin,  el 
celloca  eum  iii  sinum  Abralis&  Patriarcb».  Pac  ftto 
intrare  in  vineatii  I>oinini  sabaolh ,  «l  non  stein  l»ic 
oiiosos.  Snscipe  me  de  m.inu  iiii(|tiitaiis,  el  ded«c  mo 
in  Tiiam  aelernam.  Educ  me  de  lenebris  el  «inlira 
luoriis.  Disrumpe  vincula ,  solve  compediium,  UIih 
mina  caBCum ,  crige  disHin,  custodi  advcnam  el  pu* 
pillum.  Sedenti  in  leiiebris,  et  babilanii  in  rcgioite 
umbrae  morlis,  oslende  lumen  ittuin,  Hlttmina  nwie 
me,  01  minqoam  amplins  obdormiam  in  morle* 

Cap.  IIXVIII.  Ikec  el  bis  stmilin  proseqoeiite 
sanclissimo  viro,  omnium  aslantittin  crevii  moeror  ct 
irisiilia  :  rcc  quis  Boslmm  poterai  se  a  larrymis 
conlinere,  sed  omnium  uiia  erat  voi  plangeniitttii  • 
qaid  sine  te  faciemtts,  pater?  qno  pergcmns?  Yi* 
neam  istam  ex  ^Sgyplo  transtttii^ti  et  planUsti  cam, 
olquld  averlis  faciem  luam  ab  ea?  In  lumiiie  VHlitis 
tttl  ambulabamus,  gloria  virluiis  nostrxln  eras«  Hcu 
quid  une  le  amplius  faciemus?  Tu  fMtr^  lu  df»€ior 
ei  refugium ,  lu  exemplar  innocaiiias :  otinam  nobts 
tecuro  mori  lieeat  1  Jlam  ad  nibilum  deveniomns, 
sicul  oves  erimus  sine  paslore ,  ad  Bibilom  dcveiiic* 
mus  Telot  aqua  decmrens  :  non  crii  qui  coiisole:ur 
nos.  Ficnl  (ilii  tui  orpliani,  et  famem  patieiitur  «1 
canes»  circumeuntes  nndique  le  non  inveiiient.  lieu 
quanlvs  super  nos  cecidil  igiiis.  Nim  le  deinceps  vi* 
dcbimus  solem.  Congregatio  qnid  faciet  fldclitim  sine 
te?Tudisper$iolissreiicorum  eras  :  lu  interfocior 
eorum  gladio  oris  ini :  lo  eonim  malieus  ct  securis , 
conterens  eorom  dentes  in  ore  ipsorum ,  molas  lco* 
nom  confringens,  ei  deducens  eos  in  pQieiim  iiitcri- 
Itts.  Gaudeboiil  nunc,  ct  exsoliabmit,  et  hnmiitabmii 
populum  lunm  ,  el  ba^rediutem  luam  vexabuni.  Ca^» 
ptabuHl  in  ammam  ;««/f,  ei  MOHgmnem  imioceHlm  con* 
dmnabunL  lncendent  igni  sauctuarram  Dci,  et  veri-* 
Utem  fldei  lacer.ibunt 

Cap.  XIXIX.  Toncille  moios  his  verbis,  alii|nantu- 
Ittm  lacvymalus  esi,  ul  tolus  semper  in  Domino  miseri* 
cordi»  visceribtts  afnoebai :  conversusque  ad  eos ,  hac 
eis  fleiitibns  voce  respondil :  Eia,  boni  miiites  Cbri- 
sti,  confidatis  io  Domino,  et  in poteuiia  virluiis  ejiis. 
Nolilc  timere,  conseqoemini  a  Domino  misericordinro, 
si  sperabiiis  in  eum.  Esi  enlm  ipse  pius  ci  miseri* 
c«)rs ,  el  nullum  deseni  sperantium  in  se.  Quis  con« 
fisus  esi  in  Domino  ei  derelietus  est  ?  Si  ouiem  nuiic. 
vos  dereliiiquo,  Dominus  nonne  vos  recipiel?lpse 
cuim  legcm  vobis  constit«et  in  via  sua ,  dirigei  vos 
in  semiuin  recUm,  et  non  iradei  vos  in  animas  per* 
sct|ueiitium  vos.  Yirititcr  eiYoagtie,  et  confortetur 
cor  vestrum,  ct  suaiinete  Dominum.  Esl  enim  Dcus 
in  cmlo  pios  ci  misertcors,  qui  suos  mille  modis  scil 
|ovarefam«los.  Mon  lurfaotiir  eor  vestnim  neqne  ft»r* 
niidet  Sfieraie  in  Domino,  ei  efftindiie  coram  itto 
cunLi  veatra»  <|uia  ipse  odiutor  erii  ve^ler.  8i  eniia 


abeo  ttttoc,  ilerom  me  viddiiiis,  ei  gaodebinios  siimil. 
Quia  00«  moitos  post  dies  quo  cgo  vado,  et  vos  ptiie» 
ritis  venire  :  cl  ubi  egoero,  et  vos  eriUs  in  gaiidio, 
quod  nemo  iullet  a  vobis.  Mcmcntote ,  fliii  caris&inii» 
quomodo  posi  mortem  Moysi  Deos  elegit  Jusue  in 
dureui  et  prolectorem  populo  soo  :  Ei  elevato  Eiia 
per  tin-binom  curru  igneo  iii  eoBlum ,  feeH  Eiiseom 
in  popttio  csse  Prophetam ,  iii  qiio  dnplcx  reqolevii 
spiritus  Eiiae.  NumqHid  nunc  cxinanita  csi  manus 
Domiiii  ?  An  oblilus  esl  Deiis  mi^^ereri,  atit  eoniine* 
bii  in  ira  miscrieordiam  suain  ?  Domitins  eiit  pars 
haeredluiis  Tcsine  ct  calicis  vestri,  ct  ipse  resiiiuei 
tobis  hxrediuiem  vcstram. 

Cap.  XL.  Suscitabit  nomqiie  ex  ^-olris  alinm  pnsto* 
rem ,  cni  dabit  verbum  evangcitzaiidi  :  ct  ille  itigi«- 
dietiir  sine  macula,  ci  operabilur  justiiiam.  Et  rop<i 
Deum  meum«  qol  eduxlt  ei  reduxii  me  secttndtim 
volunUiem  soam ,  «t  sl  quis  in  me  ftiit  sphrittts  ad 
obediendnm  praecepiis  suis,  quod  in  isto,  qiiem  vobis 
mittei,  paracleio  et  pasiore  fiat  duplex.  En  Euso- 
bium  fllium  roeum  dilectissinium  habebitis  vobisconi, 
et  ipsum  taiiquam  me  audieiis.  Ipse  enim  erit  vobis 
in  palrem ,  ct  vos  ei  Unqoam  filtl  obedielis  in  cari« 
Ule ,  ctim  omni  faumiliuie  et  mansucludine, el  cum 
omni  patientia.  Si  quid  vobis  fuerit  necessliaiis,  refe- 
relis  ad  eom.  Obsccro  vos  ui  solliciti  sitis  servara 
Miiutem  spiriiiis  in  viiiculo  pacis.  Unum  corpus  et 
unus  spiritus  sitis,  siciit  vocatl  eslis  in  una  spe  voca* 
lionls  veslrx.  Unus  esl  Deus  et  pnlcr  omniuni  iesns 
Cbrislus  :  cui  soli  in  una  simul  vivenles  frateniitate 
placerecopiatis.  Ergoejus  esloie  imitatores  slcut  ftlii 
carissimi,  et  ambulate  in  dilectione ,  sicut  ct  Ipso 
dilcxil  vos,  ei  tradidil  semelipsuin  pro  vobis,  ut  vos 
redimeret,  ei  faceret  vos  sibi  accepUbiles  secutorcs 
bonomm  operum.  Uiiiciili|ue  vesiruin  del  ipse  gni- 
llam  secumliim  mensuram  donationis  surc.  Det  vobls 
de  rore  Spiritus  Sancli  abaiidc,  ul  hnbcails  cor  ad 
eolendiim  eum.  Adaperiat  cor  vesirnm  iii  lege  sua, 
et  in  pncceplis  suls,  ut  cognoscaiis  cuni ,  et  faciatis 
ejiis  volontatem,  nec  vos  uiiquam  descrai. 

Cap.  ILI.  Tu  autem,  mifili  Eusebi,  consurge,  in- 
duere  fortiiodinem,  semper  subdhus  esto  Domino,  i 
nec  aemuleris  eum,  ut  nequiter  facias.  Salus  tiia 
Deos  in  sempiternum  erit,  et  justitia  tua  non  deficiat : 
humilior  sis  omnibus  :  leva  in  coelum  ocolos  tuos,  - 
lex  Dei  scmper  sii  in  corde  loo.  Noli  tunere  oppro« 
brium  bominum,  et  blasphemlas  eorum  ne  mcluas, 
Si  sperabis  in  Domino,  assuines  fortliudinem,  ei  vo- 
nieiit  tibi  penn»  ul  aqoilas ,  el  folabis ,  ei  non  dcfi- 
cies.  Universa  legis  Dominisecure  loqueris  omnibuft. 
Ne  limeas  a  Eafie  homlnum ,  quia  curo  illls  scmpcr 
esi  Domiiuis  curo  qoibus  est  verius,  descenditque 
c«m  iliisin  lovettm,  ei  in  vinciilis  non  dereriqntt  eos, 
«cd  a  sedodoribus  tulaiur  eos,  et  est  illis  adjoior  ei 
'proceclor  In  tempore  tribulationis.  Certe  nbn  facile 
timoi  morlem  hanc,  imo  ul  plus  dico,  odil  hanc 
viiam  ,  qui  se  bene  agere  cernit.  Ecce  constiiuo  te 
soper  socieuiem  istam,  ui  eveilas,  et  deslroas ,  et 
dissipes,  el  disperdas,  reaedifices,  ci  planies.  Oportct 


m 


(e  enini  tsse  irropivbensUHtem.  Poiesl  mle  alios 
eorrtgcre ,  cui  potest  is  quem  corrigil  tSicere  :  E(  tu 
iimiliter  facis.  TiIh  amodo  major  erit  labor«  sed  mt- 
ias  praDminm.  Esto  sobriu&i  prudens ,  et  pudicns» 
bofpitalis  et  doctor.  Nemini  violentiam  lacito »  sed 
•anes  xqoaliter  dilige :  et  tanto  plus  quanto  roeltor 
les.  !fon  sis  pcrseqnQior,  sed  modestus,  non  litigio- 
siis,  nec  cnpidos.  Ta  aaiem  praedica  opportone  Ter> 
bum  Dei.  Oinnis  Scriptura  diYinitas  inspirau  uiiiis 
est  ad  docendum.  Acquire  Torba  quae  pracdices  ora* 
tionibus.  Valet  enim  bujusmodi  pncdicatio  et  do- 
ciriita  ad  illuminandttra  et  arguendum ,  ad  corripien* 
dum  et  erudiendum  in  jastitui,  ut  perfectus  sil 
audiens,  et  in  omni  bono  opere  iiistructus.  Est  cnim 
Cbristus  Jesus  in  coeio  sedens  ad  dcxteram  i^irtutis 
Dei»  lYTelans  mysteria,  et  docens  omnem  scieniiam. 
In  oronibos ,  Gli  dilectissime ,  leipsom  pr»be  exem- 
plum  bonorum  operum,  in  omni  sanctitate  et  boni- 
laie.  Nam  capiie  patiente,  toium  debilitatur  corpus. 
Ut  crgo  brevitcr  tc  doceam  :  facies  omnia  bona,  si 
timueris  Deum. 

Cap.  XLU.  Pairi  inco  Revcrcodissimo  Damaso 
Poriucnsi  Episcopo  scribens ,  facies  mei  niemoriam, 
ut  babeat  me  in  orationibus  suis »  nec  eornimpi  di- 
mittat  opera ,  qux  Unlo  labore  contexui,  ab  homint* 
bus  iiiiquis  et  dolosis,  a  quibus  su^pe  eipugnaius  sum 
a  juYenlute  mea.  Ecciesiam  prudenier  custodial, 
sciens  quoaiam  mali  erigenl  se,  illaqueantes  animas 
simplicium ,  quos  conatus  sum  educere  in  viam  re« 
clam ,  loquentes  in  ore  suo,  et  gladium  habentes  in 
labiis  suis.  Quoiiiam  obmutui  et  silui  a  bonis,  et  pro- 
jectus  sum  in  monumento  doriniens.  Spero  enim  it| 
Dumiiio  quod  benignus  est,  et  noii  derelinquet  fldeles 
suos.Gaudium  enim  balieo  magnum  etconsoiaiionemy 
pncsumens  de  misericordla  Doroini,  quod  virum  mi« 
rabilem  et  multx  scientiae  et  boiiiutis  Augustinum 
flippoiienscm  Episcopum  post  me  relinquo.  Propter 
qiiom  mullam  babeo  flduciam  in  Chri^to  Jesu  susten- 
luiidi  fidem  vestram.  Cui  de  me  scribens  boc  ipsum 
rogato ,  ut  tanquam  fidclis  pugiiet  luiles,  ne  veniant 
(quod  absit)  mala  genii  nostrac.  Tlieodosio  Senatori» 
ct  omuibiis  iii  Cliristo  fratribus  me  recommcitdes. 

Cap.  XLlll.  Finiiis  iiis  verbis,  vir  sanclissimus  ju- 
cunda  vocc  vcrsiis  ad  fratres »  inquit :  Accedite  buc 
ut  ungain  vos,  tiiii  niei,  antequain  a  vobis  recedam* 
Ad  queui  appropinquantibus  illis,  singulos  brachiis» 
ut  mdius  poicrat,  ampieclens,  cuilibet  pacisosculum 
tribuit.  Deinde  vocein  mediocriier  elevans,  Tulla 
placido  et  jucundo,  extensis  iu  coelum  manibus,  con- 
Tcrsisque  ad  Dominum  oculis,  gaudii  lacryntis  inun* 
dantibus,  dixit  :  Pie  Jesu ,  virius  mea ,  refrigerium 
meuin,  susceptor  meus  et  liberator  meus,  laus  mea, 
in  quero  speravi,  cui  credidi,  etquem  dilexi :  summa 
duicedo ,  turris  forlUudiiiis ,  et  spes  mea  a  juventute 
mea  :  voca  nie,  dux  vita)  meai«  et  ego  respondebo 
libi :  operi  nianuum  tiiaruro,  quod  tu  de  liino  tcrne 
creator  oroniom  formasti ,  quod  ossibns  et  nervis 
cpmpegisti,  cui  vium  et  misericordiam  moriens  tri- 
boisti,  luae  clemeniiae  porrige  deileraro.  Jube,  Do- 


EUSEBltJS,  DE  HOaTfi  HIBRONTMl.  t68 

mlnc ,  ne  moreris  :  quia  tempus  esl  ol  polvis  19  pul- 
Tcrcm  reverutor,  ei  spiriius  redeat  ad  le  SaWatorem, 
qiii  huc  misisli  illuro.  Aperl  illl  januas  vilae.  Nam 
cum  pro  me  in  llgno  crucis  Unquam  lalro  pependisti, 
lu  promisisti  mibi,  quod  eom  reci|)eres.  Yeni,  dileele 
mi,  leneam  le,  nee  dimittam  te  :  Iniroduc  me  in  do- 
mum  luam.  Tu  suscepior  meus  es ,  gloria  mea ,  el 
exaUans  caput  meum  :  saltis  mea  et  benedielio  H»ea« 
Soscipe  mo,  miserieors  Deus,  seenndom  mullitudi- 
nem  miserationum  toarum.  Naro  latronero  ad  le  cur* 
tenlem  In  eruce  moriens  siiscepisii.  Possideam  te» 
bcatiuido  sempilema.  Gaicum  juxla  viam  clamantem : 
Jeso  fili  David  miserere  mei ,  lumiiic  Iwe  Tisioni^. 
acternae  illumina.  0  lux  invisibilis,  qua  carens  Tobias 
damabal :  Quaie  mihi  gauMum  e$t  cum  in  Unebris 


$edeo  9  el  lumen  ce^  fion  tideof  0  lux  sine  qoa  non 
esl  verius,  non  esl  discretio,  non  est  sapiciitia  ne- 
i|ue  booitas  :  lllomina  oculos  meos  ne  unquam  ob* 
dormiom  iu  morte,  ne  quando  dicat  inimicus  meus : 
Praevalui  adversos  eiim.  Taedel  animam  meam  vitdt 
mes,loquar  in  amaritadino  animas  meae,  a*groias 
sum.  InflrmaU  est  in  paupertate  viu  mea ,  ei  ossa 
rnea  sieol  in  frixorio  confrixa  sunt.  El  ideo  ad  te, 
Doininc»  curro  medicum.  Saiia  me,  Doniine,  el  sana* 
bor  :  salvum  me  fac,  el  salviis  cro.  El  quoniam  In  lo 
confido  non  erubefcain.  Al  quis  cgo  suro,  piissiinf 
Deus,  ul  tam  audactcr  loquar  ad  te?  Peecator  siiiu, 
et  io  peccatis  toius  natus ,  et  genitus  ei  educatus, 
cadaver  pmridiiin,  Tas  foetidutii,  esca  venniunt. 

Cap.  XLIV.  Ileu  mihi,  DoiHine,  parcemihi.  Qii:o 
victoria  si  piignaodo  mecum  me  viceris,  qui  sum  mir 
nus  quain  stipuia  antc  faciem  venti  ?  Dimiiie  omnia 
peccata  mca,  et  erige  de  stercore  piuperem.  Certe, 
Domine,  si  placcl,  dicam,  non  debes  roe  ad  te  ciir- 
rentem  fugere  :  quia  lu  es  Deus  nieus.  Caro  lua  de 
earne  raea,  et  ossa  tua  de  ossibus  roeis.  Propier  hue 
namqoe  non  rclinquens  palris  dexlcram,  adhxsisti 
mca^  bumanitati,  Haictus  Deus  el  homo,  quod  prius 
eras  permanens  in  una  eademque  persona.  Ei  hoc 
quare  tam  ardttiim  ei  inopinabile  pcrpctrasti,  nisi  ul 
confidenter  ad  te  recurrerem  quasi  ad  frairem,  et  ol 
mihi  liiani  ihisericorditer  condonares  divinitatem? 
Quapropier  exisurge  cl  adjova  me,  Domlne :  exsurge, 
et  ne  reiicllas  mein  finem.  Sicut  cervus  desideral  ad 
fonies  aqnaniro,  ita  siiiens  anima  mea  pelit  la  fontero 
viviiro,  ut  hauriat  aquas  io  gaudlo  de  fontibus  Sal^ 
Taioris,  ne  siliat  amplins.  Quando  venict  el  appare- 
bit  ante  faeiero  luani  ?  Domiiie  mi,  quando  respicicns 
restitues  animam  meani  ?  a.  roalefjictis  eorum ,  et  a 
leonibus  unicaro  niratn  ?  Utlnam  appciiderenltir  poe* 
caU  mea  quibus  hnro  mcrui ,  et  calamikis ,  qiiain 
paiior,  in  siatera  :  quasi  arena  maris  gravior  ha*c 
apppreret.  Unde  et  si  amplitts  exspecies,  iribolaiio^ 
ncni  el  doiorem  inveniam.  Veni ,  gaudium  spirifus 
niei,  ot  delecler  in  te.  Revela  mihi  misericoniiain 
luam,  laetitia  cordis  mei ,  inveniam  le,  desidcrium 
roeuro.  Sicnt  servus  pRcsloiatur  finem  operi»  sui,  sit 
ei  ego  exspecio  te.  Intret  posiulaiio  mea  in  coiispectt 
iooy  Domine,  et  fial  maBos  lua,  ui  salvom  me  laciafr 


«9 


EliSSBraS,  DE  UORTE  i!iE;RONYMI. 


n^ 


ficceflnmi  qM  dcscendens  »  Joricho,  capius  a  latro- 
nibus  vQlneraiiis  sumf  semlvtm  reiictus  sttm »  m , 
pie  SemJiriciiie ,  recipe  me.  PcecaTi  ntmis  in  riia 
mea ,  ec  milom  coram  le  leci.  Moo  tecognovi,  lii- 
gniivs  fai  lot  beneficionim  tuocum,  non  ol  decolxil» 
te  laudavi.  Forie  multoties  veriutem  lacui.  In  corde 
roee  cum  pulsabas  ad  ostium  lcordis  mei ,  piger  fui, 
iii  te  reciperero  reverenter.  Corpus  potridum  qiiod 
velut  vnbra  deelinatur,  nimio  dilexi  affectu.  Yerbis 
vanis  e»  in<|utnavi :  inens  mea  non  semper  rult  ia 
tesiafnento  legis  tuae.  Non  averli  oculos  meos,  ui  iion 
aliquando  viderem  vanitalem.  Aures  meas  qoandoqiia 
verbis  inutilibus  inquinavi.  Mamis  meas  ad  proximi 
necessiiatem  moltoties  non  extendi.  Pedibosad  iiiiqui- 
latem  cocorri.  Quld  plora  dicam  T  A  planta  pcdis 
osqiie  ad  verllcem  capitis  non  esi  in  me  saniias^. 
Certe  nisi  in  Ugno  cmcis  rooriens  me  adjovisses» 
dtgna  erai  habiure  In  inlerno  anima  mea.  Ego ,  pie 
Jesn,  som  pars  Unti  pretii  :  pro  me  fudisii  sangui- 
neiii  iuom  pretiosum  :  non  me  refotes.  Ego  sum 
ovis  qua  erravi  :  reqoire  eam »  bone  pasior ,  et  ap- 
poiie  eam  ovili  tuo,  ut  jusiiOceris  in  sermonibns  tui$. 
Nam  promisistl  milii ,  quod  quacumqoe  bora  pcc- 
caior  ingemuerii ,  salvus  erit.  Dolens  flMlus  sum , 
liiiquiutes  meas  ego  cognosco  ,  et  delicta  mea 
ooram'  me  sonU  Vere  non  som  dignos  vocari  fiiiiis 
ioos«  qula  peccavi  in  ceelom  ei  coram  te.  Audiiui 
meo  dabis  gaudium  ei  la>tiiiam.  Avcrte  fiiciem  tuam 
a  peccails  meis.  Dele  iniquiutes  meas  secundum 
magnam  mlserlcordiam  iuam.  Ne  projicias  me  a 
facie  tua«  Non  secundom  peccata  inca  facias  milii , 
nei|ne  secondom  iuiquiUies  meas  rciribuas  niilii. 
Sed  adjova  me,  Deus  saloUris  mens,  et  propler  bo- 
norem  nominls  iui  libera  me.  Bcn'*gne  fac  in  bona 
volunUte  toa,  oi  inhabitem  in  domo  tua  omnibus 
dicbiis  vitae  meae,  ui  in  saKwlom  sscoli  cum  babitan- 
libus  in  ea  laudem  te.  Surge,  propera ,  sponso  dile- 
ctisslme  anim»  mc»,  et  noli  considerare  qood  fusca 
et  nigra  esi  peccails.  Oslende  illi  faciem  ioam.  Sonet 
vox  toa  itt  aoribos  suis  :  vox  iua  dulcis,  el  focies  iua 
decora.  Ne  avertas  eam  a  me,  et  ne  dectfnes  in  hac 
bora  a  servo  tuo.  Ne  tradas  me  in  animas  perse- 
qnentiumme:  exspecto  te,  Domine.  Credo  videre 
bona  Domini  In  terra  viventium.  Veni  ergo ,  dilecle 
mi,  egrediamor  in  agrom,  videaimis  si  floriiit  vinea. 
Converte  planctum  meum  in  gaudium  mibi.  Inclina 
ad  me  aui^em  iuam,  accelera,  ui  de  bac  lacrymarum 
ei  miseriarom  valte  eripias  me. 

£kt,  ILV.  Haec  ubi  vir'  sanctissimus  continuntis 
lAcrymis,  et  manibos  In  coelum  erectis  dixii,  parum- 
per  siloit.  Deinde  fratrcs  fntoens  dixii  :  Pr«cipio 
vobis,  rilii  mei  dilectisslmi ,  per  virtotem  ei  nomen 
Domini  Jeso,  ut  corpus  meum  euni  dlssolotuni  fuerii, 
in  lerra  joxU  praesepe  Domfni  nosiri  nodum  sepdia- 
lis,  01  illod  ferat  secum  rediens,  qiiod  veniens  appor* 
lavii.  Kodos  inde  egressos  sum ,  nodus  reverur 
illuc.  Socieinr  ierra  icrrae  :  non  licel  terrara  sociari 
hpidlbns.  Appelit  enim  naturalitcr  suum  simite 
(|iioilIil)et.  Iterum  rogo  vos » ut  Domini  mei  afTeralis 


corpus  I  quaioiios  In  suo  loroioe  vidcam  lumen »  ui 
ilrffians  super  me  oculos  suos  det  milii  intelleciutu 
ei  instroai  me  in  via  qoa  gradior.  Tune  quidaoL 
frater  ad  locum  aecedens»  sacraiissimum  corpus  Je^u 
Christi  ohiuliu  Qood  ubi  vir  Domini  vidcre  poiuit^ 
nobis  ei  auxiliantibus ,  prostravii  se  in  lerram  pro- 
nos,  ei  voce  et  lacrymis  quantum  poterat  clamans  : 
Domioe,  quis  ego  som»  ui  sim  dignus  quod  sub 
(ecloro  meum  inires?  Meruit  liocpeccatpr  homo? 
Certe,  Domine»  non  soradigniis.  Numqnidego  melior 
sum  quam  omncspstres  roei?Tu  noluisii  MoySji  uno 
ictu  oculi  le  monsirare.  Cur  nunc  Untum  te  humi- 
lias,  ui  patiaris  ad  iiomiuom  dcscendere  publicanum 
ei  peccatorem  ?  Ei  non  solum  cum  illo  manducare 
vis,  sed  teipsum  mandiicari  ab  illo  jubes. 

Cap.  XLVI.  Cumque  prope  illum  cssci  saccrdos » 
erigens  se  vir  gloriosus  genibus  flcxis ,  eum  cunciis 
teneniibus,  maguis  lacrymiselsuspiriis,  ci  .quan)- 
pluries  percutiens  pectus  soum  dixit ;  Tu  es  Dcus 
mens,  et  Dominus  meus ,  qui  pro  me  passus  es,  an 
forie  alius?  Cerie  io  es  illc,  qui  cum  Deus  esses  solus 
aute  omnia  tempora  et  sioe  principio  geniius  a  Dco 
Patre  acterna  et  iniovestigabili  geocraiione ,  qui  cum 
ipso  PaireetSpiritu  SanctounusDeuses^  permauens 
lllod  idem  qiiod  cras  ei  es ,  inura  unius  puell^.cor- 
ptisculum  te  clausisti»factus  bomo  sicut  ego  8uni. 
Vero  et  Deus  et  bomo  es.  Sic  enini  in  \irgina!i  utcro 
hominom  suscepisd ,  quod  nec  sine  liomine  Deus  es , 
iiec  slne  Deo  limno  :  quamvls  neque  humanitas  sit 
divinius»  noc  divinius  hunianius.  Non  sunt  confu^oi 
iiaturx,  quamvis  sii  ima  et  eadem  in  te  persoua. 
Nonne  es  caroet  frater  mcus  ?  Vcre  sic.  Famcm  ba- 
huisii,  sitistl ,  flevisU ,  mcas  infirmitates  liabuisti  ui 
ego,  Sed  Umen  iii  te  peccandi  infirroitos  et  defeclus 
non  fuit  ut  in  me,  non  enim  peccarc  potuisii  ut  cgo. 
Li  te  fuit  corporaliter  ct  csi  omnis  pleiiitudo  gratias. 
non  eniro  daU  fult  tibi  graiia  ad  mensuram.  Tua  enini 
aiiiina  sutim  ciim  unita  inscparabiliier  fuit  diviniuii^ 
omnia  perfccte  scivit  et  potuii,  qux  ipsa  scit  et  potcst 
diviuiUs.  Quanlum  ad  divinam  naturaro»  quae  in  to 
est,  aBterno  Pairi  Dco  aequalis  es.  Scd  obilIam,quaui. 
pro  uosira  redemptione  assumpsisti  humaniUtein»  mi- 
nor  es  ;  nec  iamcnex  coaliquod  incurris  viluperium. 
-Tu  neinpe  es  illc  quem  in  Jordanis  alveo  baptizantc 
Juannc,  vox  siibiio  patcrna  coeruos  intonuit :  Uic 
(iiiquieiis)  e$t  Filint  nieus  dilcclut  in  quo  milu  beue 
complacui,  ip$uiH  audile.  Et  Spirilus  Sanctus  iu  tc,  ut 
columba  desceudens»  le  uunm  esse  cuin  P.itrc  et 
eumdcm  in  subsuntia  dcclaraviu  Tu,  bone  Jcsu,  pio 
me  cnicis  Um  grande  in  tuo  isto,  quod  pra^sens  ccrno, 
corporc  subisti  siipplicium ,  ut  morteni ,  quam  meis 
inciirreram  flagitiis ,  inierimeres :  animas  antiquo- 
rom,  quasdudum.diabolica  poicslas  miseras  iu  in* 
fcrnalibus  mansionibus  reliucbat,.reciiperares,  ct 
totam  humanam  naturam^  quae  corruerat  in  moriem 
perpeiuam,  tuo  cum  ipsa  paciflcaio  Patre  ad  viinm 
interroinabilem ,  tuo  qoero  pro  ipsa  fudistl  preiiQSo 
sanguine,  rcvocares.  Ciijus  quidcm  vitx,  die  rcsnr- 
gcns  lcrtia,  dc  illo  in  quo  mortuus  jacuisti  baraibro« 


ffl 


EUSEBieS»  DE  HORTE  IttERONTn. 


m 


mtiuidioem  flrmtoslmam  comprobasti.  ftuo  qaidem 
iMsira  cst  wlidala  fldcs  el  awto  Bpw,  in  riefH  iih 
«omipiiMis  et  taipawilHUs  d  fcnmortalis  resnm- 
xlsii.  Iia  similiter  et  no$  resiirgamas.  Tu  ccrlc,  bo»e 
et  plc  Doraine,  posi  luam  mirabllcm  et  aingiilarem 
Fcsurrcctionem  quadmfinia  explciis  diebn» .  <|uib«s 
expcrientla  luclda  Indicioram  multiplicium ,  tc  ab 
infcris  vivum  rcsurrexissc  dcelarasli,  et  ol  nuHa  do- 
bkailonis  orireiur  eaVigo,  ad  coelos  cunclis  ceracn. 
tibusdiscipulJs  tua  propria  virtote  ascendlsti,  miUiquc 
januas  rcscrans  paradist ,  ad  Dci  Patris  ommpoteniis 
deiteram  conscdistl ,  ubi  sinc  ftne  sedes. 

Cap.  XLVII.Tuinsopcr,  bonc  Jesu,  a  Deoconslitutus 
}ttdcxvivorum  cl  morluorum,  sicol  in  Uh  dieascen- 
disti,  iu  in  trcmcndo  el  horribai  imif  ersarisiodicH  dto 
dcscendes  reddcr e  stngiflis  sccondttm  opcra  qu»  fc 
eerunl.  Coram  tc  certc  lunc  procidcnl  reges,  omnl» 
strata  erit  dominalio.  Te  tunc  omnes  llmebont,  qnl 
lc  minc  contcmnunl.  Quid  tuiic  libi  liifelices  ,  qol 
imnc  cum  malefcccrint  glorianlnr ,  diccnt  :  qul  16 
omnia  scicnlcm  cerncnt,  quibus  nullum  amplius  crit 
remcdium  miscricordisteTQuid  inconspcclu  poieniis 
omnia,  ccmcniis  omnia,  et  solum  quod  jusium  ost 
Jndicanlis,  facienl  miseri,  qul  lotum  suom  in  mundi 
vaniuiibusctflagiliis  aroiseroni  tcmpus,  plus  ditiUis 
fallacibus,  quam  tibi  inwsientes.  plus  ftlios,  et  filias, 
«!t  mundi  gtoriam  momenuneam  quam  ie~^diligemes  : 
quid  tunc  facienl  cum  tuum  erga  cos  Iralmn  cernent 
vuUum,  cum  lara  severam  cxspccubunt  6enlenliam« 
cum  cos  de  minimo  quoque  cogiiamine  et  |>ropria  ac- 
cusabit  consdentia,  ct  dajmonura  catenra ,  et  simirt 
quaelibct  crcatura,  qoam  te  Dcum  oifcndendo  offeii- 
derunt :  cum  videbont  sUtim  cum  fucrit  sententla 
divulgata,  se  adcpiuros  tormenu,  quibus  ct  corpus 
ttl  aiiima  simul  cruciabunlur  cnm  diabolis  sine  fine , 
nullum  inde  in  pcrpeloum  refrigerium  cxspecuntes? 
Va5  vae  mi«cris,  qui  in  islo  tam  brevl  tempore  vilissi- 
mis  bonb  icmporalibus  ebrii ,  qo«  non  solum  iiia- 
piam  non  aufeninl  suis  possessoribus ,  sed  et  ipsa 
suam  faciunt  Indigcniiam,  ncgligentes  in  belluamredi- 
guutur.  Vae,  vas  qui  saltcm  tanto  boc  tlmore  peccare, 
et  luam  provocare  iracundiam  non  desinunt ,  si  tuo 
Bolunl  amorc,  ul  lencntnr.  Scd  qnomodo ,  pic  Jesu , 
tu  ciijus  lanla  csl  magnlficentia,  ut  nulla  queat  expli- 
care  crealura  :  qnem  ccdII,  mare,  el  omnia  quae  ejns 
ambitu  contincntur,  capcre  non  possunt :  qul  idem 
totiB  ubiquelocorum  prxsens  cs,  nec  intus  inctusus, 
ncc  exira  exclusus :  idera  in  coelo  ad  Pairis  dcxlcram 
omnium  supemorum  oivium  beatiiiido  et  gloria,  qni 
tua;  cetsiludinis  speciem  contemplantur :  idemin  terra 
pHgillo  ipsam  conlinens  et  concludcns  :  idem  in  mari 
et  in  abyssis  ad  nutum  regcns  omnia  et  conservans  : 
idem  In  inferno  poicnlcr  dominans,  sub  lanta  panis 
breviuteconiincris,  non  particulariter,  sed  integrect 
pcrfecte  ac  inseparabiliter* 

Cap.  XLVIII.  0  InefliibWis  admiratlo ,  o  omnliim 
novlutum  novius.  Oculi  In  te  videntalbedinem,  sa- 
porf^ni  scniit  gnslus,  odorem  olfactus,  tactusque  sub- 
tilit;acin  rcpcrif.Scd  audilus  cordi  rcpraracntat  in  tc 


illa  non  fiMreaocidciitla.  Ifinee«ri#pef  so  soln  existmu 

aeeideAiia  stne  snbjecto  ;  qvia  non,  ot  hiimanis  viil&r 

tnr  sensibos,  pani^es,  sed4esos  Christus  imegef ,  sicul 

in  ccsload  Patris  dextcram  resides  Dous  el  homo.  Ave 

pants  viue,  fd  de  coslo  descendistiy^  dans  lc  stmenii- 

bus  digno  viu«i,  non  sicut  manna  qinod  in  desertOk 

Bostris  pluit  palribus,  de  qu»  eiiincs  qui  mamlneavc- 

nint  mortui  sum.  Gcrle  qui  le  digne  suaHt»  qnaw]uan» 

mone  corporali  aiilma  a  conM>re  separeiur,  iioii  mo* 

rietor  in  Ktemtim  :  quia  non  illa  sefiaratio  morsesi, 

sed  de  morle  ad  vitam  transilus.  Unde  qui  le  digm 

manducat  in  munde,  moriens  teenm  Kleme  vivere 

incipil.  0  quam  pretiosa  mofii  illa  csl ,  anlequam 

Immines  mortni  sont ,  poslquam  iiicipittnt  viverc 

Tu  pauis  Angelorum ,  lua  visione  Angclos  rcficis  ct 

glerificas.  Tu  esca  es  animv»  non  corpoffis  :  im«- 

pinguans  mentcm,  non  ventrem.  Qui   in  te  noift 

impinguatur  in  virtuiibus,  nimis  spger  jacet  in  fl:igi- 

tiis.  Ttt  le  mandncanlem,  ut  condeeet  in  le  transmu* 

Us,  ot  tui  perticipatione  efficiaiur  Dims  :  nee  Uiiien 

in  illom  transmuuris,  velot  aUa  corporea  facii  escnv 

Sed  va  le  tndig ne  lumentibus.  Gerte  ad  eui  peanam 

et  reatum  iteruin  tc  cruetfigunt,  non  quod  tedi}udi« 

cet  ilia  manducalto,  qooniam  impasstbiiis  et  immor* 

lalls  omnino  es. 

Cap.  XLIX.  ileu !  domine  mi »  quid  dicam  ?  Qood 

bodie  te  saccrdotes  eomeduat  in  «luri ,  ut  cames 

pecudnm  et  volucram »  imo  pcjoa.  Nocte  mulicruM 

friittnlnr  actn  tnrpissimo,  et  te  mane  masticando  eo- 

medttnu  Ubl,  Domine,  latiusfdormis  ne,an  vigilas? 

Est  tibi  lioc  accepium  sacrificium?  Est  baee  obiaiio 

quam  digls?  Kxaodispreceseomm  de  coslo,  etde 

«ede  majesutis  lofle?  Vem  ai  hoc  velles  sacnfldmn 

et  lihomen ,  mcndax  ficres  et  peccatorum  socina. 

Certe,  Domine,  si  vera  snnt  qux  pcr  os  loqiiutus  es 

•PmpheUram,  sijustissolom  supplicalionthus  praesto 

es :  et  si  libi  placet  ftqtiiias,  boc  tale  est  impediendum 

sacrificiom  ne  fiat,  qnanquam  in  se  et  natura  sui  sa- 

mficiombonom  sil,  nec  posslt  violari  malissacerdo- 

libus  :  quia  malitia  non  judicat  sacrificium.  Unde  ho- 

Jnsmodi  sacrificium  fit  ad  sacerdotis  praRjttdicium  ct 

damnationem,  nec  (e)  pro  quibiis  fii, prodest :imo  («t 

vcrissimedicam)  qui  viiam  sacerdotis  aguoscit,  et  com 

pm  secelebrare  facit,  fitin  e|tisdein  pcccato  conscius, 

nec  non  cl  pcenae  partlceps.  Omagnum  et  inscruubile 

niysterium.  Panis  accidentta  franguntur  per  partes, 

ei  umen  in  qiialibet  permanes  particiila  totus  et  in- 

lcgcr  Cbrislus  stcut  cras  antea.  0  humanomm  illusio 

sensunm.  Franguntur  ilta  quae  humanis  sensibiis  in 

le  videntur  accidcniia ,  el  Umen  nec  frangeris ,  ncc 

cormmperis.  Te  denies  videntur  masticnm  veluti  m|i- 

lerialcm  panem  ,  et  Umcn  nonqoam  Bnasticaris.  0 

Bobile  conviviutoi,  in  quo  aub  panis  el  vini  specie , 

totus  Christus  Deus  ct  homo  sumkur,  et  iu  louis  in 

speclc  pania ,  et  qualihel  ejus  partieula  ,  et  in  vltii 

^peciecum  qoalibelgul^,  sicut  in  ponis  tolius  eivini 

(a)  Nedam  ab  IfleroovnW),  cu]«s  suiome  T^tholicam  hae 
in  re  sententlam,  com  aUbi,  tum  in  Dialogo  oontra  Luci- 
feriaoos  exposuimus ,  sed  el  ab  ipsa  lioc  abhorrot  Chci- 
stlana  fidci  nisi  cui  videatur  posee  benlgnlus  accii>i. 


S7S 


EOSBBIUS,  DE  HORTfi  IllEr 


874 


8|ioeie  simnL  Nam  lOliift  perfecCHft  ei  iiiteger  ClniStnSi 

sub  pflMiis  spede ,  et  svb  qwilibel  qaaiiiume«mqiie 

minioie  eoniineiiir  particulav  et  idemletus  iii  viiii 

specie  et  in  qualicumqtie  giitta  permanet  0  esca 

sacratisslma ,  quam  vere  comedeos ,  I>eos  erficitiir  , 

JQXta  iilud  :  Ego  dixi  dH  €$ti$^tt  /ilit  exeeiii  omim. 

Liberalur  a  malis ,  imptetur  bonis ,  et  immortalia  in* 

dttbitanter  efficitttr.  0  sacrum  peregrinationis  nosirm 

ftaticura,  qno  de  boc  nequam  sasculo  perveniitir  ad 

cmlesiis  Jernsalem  coosortium.  Patres  nostri  in  de- 

serto  manna  comedentes,  non  perYeneniiU  ad  terram 

promlssionis.  Qtri  Tcro  te  comedit,  in  forfitndme  tul 

ambolabic  usquc  ad  roontem  Dei  Oreb.  0  comestie 

delicalissiffla  ,   in  q«a  oninis  saporis  et  odoris  eu 

saaiTltas ,  <Hane  deleetainentDni ,  omois  medicina  ^ 

.-''omiils  soslenfaiicf,  etomnis  requlcs  a  labore,  nec  mni 

cl  onme  quod  desid^ari  potesi*  Tu  oerle  viu  es,  qua 

•mnis  Yivitereatttra,  el  sine  qtia  moriteir*  Tn  es  viu 

vitalis,  duleis,  ei  amabitis,  atqne  jnenndn.  Udof is  lui 

snavltas  aegros  recreal  ei  debiles,  qoos  tui»  &cit  sa« 

por  salubres  et  fortissimos.  Tu  tox  tlia  ineomprelien* 

sibilis ,  qnae  omiicm  illuminas  Iiominem  veiiicntem 

in  bune  mundvm. 

Caf.  L.  Tua,  mi  Domine,  esi  omnis  potentia,  tiHMfe 
omne  fegnum,  anie  tecurvabilur  oinne  gcau.  Oiimia 
quaecumque  vis,  fads  in  cmlo,  et  in  lerra»  ei  in  loart,' 
el  abyssis.  Tuae  nihii  esi  qsod  possit  rssistere  volttil- 
laiK  in  le,  et  ex  te ,  et  per  te  s«n(  omnia ,  el  stne  le 
nibil.  Eia  ergo  fidelis  anima  gaiide,  cpnlare,  ne  mo* 
reris  bis  pasci  ddiciis ,  ne  pigriieris  boe  frui  eotivi^ 
vio,  in  qao  non  carnes  hircorum  aut  taurorum,  m 
elim  iii  lege,  sed  Salvatoris  lui  eorpus  sumeodum 
preponitttr.  0  signnm  dileetionis  Inopinabilis,  ut  idem 
sll  daior  qnod  (s )  datiir ,  et  donator  idem  sil qiiod 
ipsnm  donom.  Qnam  roagna  dulcedo  lua ,  Domine» 
qnam  abscoddisti  timentlbns  te,  el  perlecistt  ea« 
speranttbus  In  te.  0  ferculum  exeelienliscttum,  ve» 
nerandnm,  colendum,  adorandum,  glorificattdum,  et 
ampleolendiim ,  omaibus  eilollendum  laudibus ,  ei- 
altandom  eiinclis  praBCOuiis,  firmiter  iu  cordis  visce- 
rtbus  retinendom ,  et  perpetuis  temporibus  atliganfi 
dum  antmo.  Gecidil  boroo  per  cibum  ligni  vetiti  ad 
miserlam,  per  te  rclevatar  ad  slernam  gloriam.  Tu 
certe  in  reetis  el  emditis  babitas  cogiiaiioiiibus.  Tu 
miserrimum,  arrogattlem,ci  superbum  delesiaris  di- 
viiem,  eum  dimittis  inanem  et  vacuom ,  ac  de  (e  (h« 
meticom.  Tn  pauperem  jnstimi ,  pium  el  bumilem , 
omnibos  eum  implens  diviliis ,  tUcX  domus  ubcrtaio 
•satias.  In  te  ei  per  te  esl  rectum  judicium  et  a;qtiitas, 
tecimi  pnidentia,  el  fonllndo,  ei  omnis  victoria.  Ter 
te  sancti  regnant  m  eocleslibus.  Per  te  doctorcs  prjc- 
dieani.  Per  le  justus  virtitier  eonira  hostes  dlinicat. 
Ttt  svperbum  potentem  deponis  de  sede  eialtando 
linmilem.  Teemn  soni  omncs  divitio!  el  gloria.  Tu 
diligenlcs  diligis.  Qni  adie  puro  corde  vigilaiit,  tc 
inveniwit ,  quontam  eum  simplicibus  et  rcctis  corde 
gradieris.  Tv  solus  anie  onino  principium  ,  onuiium 

{a)  Lege  camaniiqua  Lugduneosi  Edltione,  datm^  non 
dattir. 


eras  el  Onis  ci  principium.  Tu  solus  sine  tcinpore 
xterne  a  Deo  Patre  genitus.  Quam  beati  qui  te  dili<' 
gHQt,  qui  aliud  quam  te  non  desiderant,  qui  de  te  as- 
sidtto  cogiunt ,  qui  te  digne  comedunt ,  qul  tecum 
manenles  omiies  vias  loas  omni  tempore  custodiunt. 
Certe  qui  le  inveniunt ,  inveniunt  viiam  ,  quoniani 
et  hauriunl  vitam  iiiterminabilem.  0  esca  miraliilis 
ac  stapenda,  delectabills  ac  jucunda,  tutissima  ac  su- 
per  omiiia  peropianda! In  qua  tot sunt innovala signs 
et  miriibilia  immutata.In  qua  omne  liabetur  delecla- 
mentum ,  cl  ad  oninium  graiiarum  proficimus  incre- 
mcntum.  Quam  singularis  et  inaudita  tua  liberalitas. 
Quam  Sttperabundaniissima  ac  prodiga  largitas  ,  ui 
tui  neininem  exsoricm  facias,  nisi  ad  te  veiiire  con- 
lemnat.  Si  quis  crgo  parvulus  e$t,  secure  ad  te  veniar, 
et  te^comcdcns  fiut  inagnus  ,  ci  relinqucns  semilas 
Infantiae,  per  vias  ambulabil  prudenlix.  Si  quis  debi- 
lis esi,  ad  te  dcclinet,  cl  protinus  fiet  fortis.  Si  quis 
infinnos ,  sanabiiur.  Si  quis  mortuus  est,  si  audire 
te  volucrit ,  vitam  iQtcrniinabilcm  npprebendct.  Sed 
qui  maguus  cst  et  fortis,  nec  hic  le  dcserat ;  iiani  su- 
pcrabuiKLintcr  in  te  inveniet  qoo  pascaiur.  Nemo 
oertc  sinc  lc  potest  vivere  ad  momenium. 

Gap.  LI.  Tu  solus  vitam  das  omnibus  crcaturis.  Id- 
circo  defecii  cor  mf iciit,  cl  caro  mea  :  Deus  cordis  mei^ 
cl  pari  mea  Deus  in  sascuta.  lu  te  solumdclectaiur  cor 
meum,  In  te  exsultat  anima  mea.  Tibi  soli  adhaercre 
cupil  mens  mea  :  quoniam  qui  elongant  se  a  te,  pcr- 
ibunt.  Tu  auiem,  Domiiie ,  ne  longe  lacias  auxiiium 
tuum  a  me,  sed  imva  ad  inc  inclina  aurem  misericor- 
dj.-n.  Tc  cdat  pauper,  et  inops,  etsatieiur  :  et  tuix 
vivcns  cor  laudabit  te.  0  lux  invisibilis ,  inexlingui- 
bilis,  et  omnia  vcre  illuniinans  ,  scdcnti  cxco  huic 
secus  viam  misercre  niihi ,  (ili  David  ,  clamanli ,  vi- 
snm  tribue,  qno^so,  quoie  videat.  Propiiius  qux>so, 
Domine ,  huic  csito  pcccatori ,  ut  sis  mihi  in  adjulo- 
rium  et  in  locum  refngii ,  ut  salvum  mc  facias.  Et 
tunc  si  ambulem  in  medio  umbrx  mortis,  non  timeho 
niala  :  quoniamtu  mecum  es.  Blorluus  cn,  pie  Jcsu, 
jacco  ,  exsurge,  et  rcsuscita  mc ,  et  confiicborlibi. 
i£ger  et  infirmus  sum,  cui  nulla  est  amplius  in  carnc 
sanitas :  mcdicus  es,  sana  mc.  Nudus  afQigor  frigorc : 
dives  es ,  indue  me.  Fame  in  hac  solitudine  pereo  : 
cibus  es,  saiia  mc  :  Sitio  :  salubre  poculum  cs ,  inC' 
bria  me.  Infixus  sum  in  limo  profundo ,  cl  non  est 
Bubsiantia.  Vcni  in  aliitudinem  maris ,  et  lempestas 
demersii  me.  Laboravi  clamaniy  raucoifaclm  t\mt  fau- 
cei  meo!,  Jam  intraverunt  aqu»  tisqtie  ad  aniinnm 
ineam.  Educ  me  de  Inqneo  isto,  protector  nieus,  gti- 
bcrnaiormeos,  firinamenlum  meum,  rcfngium  meum, 
dux  mcus,  et  rex  meus,  et  Deus  meus.  In  cnjus  com- 
mendo  manibus  spiritum  meum,  quem  in  crucis  sti-' 
pite  redemistl ,  cui  vitam  et  misericordiam  tribuisti. 
Rcspice,  Domine,  bumilitaiem  meam,  nec  concladas 
nie  in  manus  inimici.IIodie  tecum  ingrediar  in  tocum 
tabernaculi  admirabilis ,  ut  inhabitem  in  domo  tua , 
in  longitudine  dierum  in  sxculum  sxculi. 

Cap.  LIL  His  finiiis,  vir  Domini  gloriosuro  sacrum 
Domiiii  Corpus  suscipicns,  ad  tcrram  supinus  rediit« 


irs 


EOSEBIUS,  DE  MORTE  HICROHm 


W 


Deinde  manus  in  mothim  crueis  supra  pectos  tenens» 
Simeonis  Propbetae  ▼aticinlum  decaniavit.  Quo  finito» 
snbito  cunctis  qui  aderant  ccmenttbus ,  tanta  in  loco 
in  quo  jacebat  difinitus  lux  eflTiilsit »  nt  instar  solis 
radii  splendor  quonimlibet  vibraret  oculos ,  ne  pos- 
scnt  morientem  virum  gloriosnm  altqualtler  intueri. 
Qtia  quiilcm  tnce  ad  boram  perinanenle,  circumstan- 
lium  quidem  agmen  angelicum  ibidem  viderent  «ndi- 
qiie  discurrentium,  uii  sciniilhc  in  arundinelo  solen*. 
Qm^dam  vcro  Aogetos  non  vldenint,  sed  vocem  la- 
psam  coDlilus  audicrunt  sic  diccntem  :  Veni,  dtlcctc 
nii :  tcmpusestenim,  ut  merccdem  accipias  pro  la- 
boribus ,  quos  mei  eausa  virililcr  siipportasii.  Qui- 
dam  ncc  vidcrunl  Angelos ,  nce  Iranc  audierunl  vo- 
ecm  :  sed  taiitum  cum  bis  a  beato  ilieronymo  illa 
llnita  voce ,  hxc  aodierunt  verba  :  Ecce  ad  le  vetilo, 
pie  Jcsu  f  suscipe  animam  quam  luo  rccuperasti  san- 
guine.  Tunc  subtlo  illa  lux  dispaniit ,  et  illa  anima 
sanctissima  tanquam  sidus  omnibus  viriutibus  ra- 
diaiiSy  carnis  resoluta  coeno ,  coelorum  rcgna  adiil 
gloriosa.  In  quibus  jam  certe  tanquam  luniinare  con* 
spicuum  reniiet,  ct  splendore  bealitudinis,  et  multo- 
rum  corusciatione  prodigiorum.  Qnoniam  no»  potesi 
abscondi  civitas  snpra  montem  posha.  Nec  voloit 
Deus,  nt  in  morte  ipsins  laleret  sanctiias ,  ctijus  vila 
sanctitatts  causa  fuerat ,  ei  saluiis  totius  Eccleriae 
militanlis.  Tantus  deiiiqne  illa  recedenle  sanctissi- 
ma  anima  odor  subsequutus  est  per  dies  non  niodi- 
eos ,  ut  nulla  forte  vetuslaiis  rccordetiir  xtas.  Scd 
certe  dignnm  erat,  ot  illius  meriia ,  odoris  prsecipue 
clarerent  indicio »  qui  ad  unitatcm  fidei  inlemeraue 
membra  fcelida  suorum  verborum  odore  evocaverat. 
Hora  namque,  carissimi  Palres  et  Doroini ,  bujus 
transitus  gloriosx  diei  erat  ultima.  In  qiia  qtti- 
dem ,  ut  sui  atlilelx  pius  Dominus  gloriam  de- 
monstraret,  et  omnibus  qiii  in  Ecclesix  domo  liabi- 
tant  proferret  elarum  lumen  :  hoc  modo  Cyrillo  Epi- 
scopo  transituin  gloriosi  nieronymi  ipse  Douiinus 
vevelavii. 

Caf.  LIII.  Cumque  dicta  jam  hora  Cyrillus  Episeo- 
pus  devotis  in  sua  cellula  orationibus  inhaTeret , 
sursnm  in  spiritu  raplus  ,  velut  in  extasi  factus,  su- 
bito  qiioddam  a  monasterio  ,  a  quo  vir  sanctissimus 
migraverat ,  usque  ad  coelum ,  mirabile  et  specio- 
slssimum  vtdit  iter.  Cujus  tanta  erat  pulchritudo  et 
admiratio ,  ut  (sicut  eodem  poslmodum  lesiante  co- 
gnovimus)  stnpore  velut  amens  effecius,  huc  illucquc 
adinirans,  sui  paulisper  credebat  oblivisci.  In  liac  si- 
(|uidem  meniis  positus  anxieiate ,  elcvavit  oculos  : 
ct  ecce  Angelorum  maxiina  a  monasierio  socicias 
V  cniebat ,  allernalitn  inelodtarum  et  mellifluorum 
canluum  vocibus  concinentiom ,  quorum  videhantur 
iKOcibus  ccelum  er  lerra,  et  omnia  qnae  conlinentur 
corum  ambitu  ,  undique  resonare.  Ferebant  eti:im 
singuli  Angelorum  singulos  manibus  accensos  cereos, 
qnurum  claritas  solis  repeirebat  himen.  Sicd  quid 
&dditur  admirationi  admiraiio?  Ad  coelos  vertcns 
Cyrillus  oculos,  non  minorem  Angelorum  cerntt  nu- 
meram,  modo  siinili  istis  obviam  vcnicntium  :  qoi 


rei  hujus  Mixins  exspecians  eveiiUim ,  inlerrogasfieC 
quidem  quid  hoc  essel :  sed  iu  eum  stnpor  opp^ree  - 
serat,  quod  quid  diceret ,  nesciebai.  Ast  iito  diutiiis 
exspectante,  gloriosam  vidit  Uieronymi  animaro  pnn 
cunctis  qui  prvibant  Angelis,  et  sequebantor ,  mira 
decoraiam  pulchriludine  venienlein.  Ad  cujus  erat 
dexteram  Salvator  ,  cum  iUa  pariier  veniendo.  Qoae 
quidem  in  k>co,  quo  Cyrillut  di^ebal  gradtun  figens 
et  slans ,  ei  taliter  est  loquuta  :  Agnoscis  ne  me?  Ad 
quam  ille  :  Minime  quidem.  Quis  eiiim  es ,  qui  tanto 
eiierishonore  emines?  At  ilia :  De  Hieronyino^un* 
quam  Tuit  aliqua  tihi  cognitio  ?  At  ille  :  Certe  qoem 
noininas,  singulari  afleclu  diligo  caritatis.  Sed  quxso 
iile  es?  £t  ilia ,  ejus  sum  anima ,  quae  gloriam  jam 
obiineo  qiiam  sperabam.  Ad  meos  pergito  fiUos  ,  et 
qnae  vidisti  nuntia,  ut  et  a  luctu  desinant ,  et  mca 
staiui  congaudeant  quem  elegi.  Qaibus  omnlbus  fini^ 
lis ,  omnis  iHa  beala  visio  ab  cjus  evnnuii  oculis ,  et 
fuit  in  semet  reversos  protinus  Cyrillos  incffahili 
ganJ#3  perabundans  :  ita  tamen  quod  per  lotam  no- 
elem  illam  non  se  potuit  a  lacrymis  prae  mentis  kcii* 
lia  contmere» 

Caf.  LIV.  Quam  ergo  mirabilis.  esl  Dominus  i» 
Sanetis  siiis  :  mirahilis  in  majeslate,  Taciens  prodigia» 
Dextera  Domini  fecit  virtoiem,  dexiera  Domini  oxal- 
lavit  eum ,  noiam  facieus  in  populis  virtotem  ejus* 
0  divini  ainoris  immensiias,  divinae  Urgitatis  aflluen- 
lui.  Quid  enim  isti  s«o  potuit  lacere  fillo  honoris  el 
graiixs  el  non  fecil :  cmii  lam  copiosa  ei  in  vila  et  in 
morte  erga  eum  fucril  iiiunificeniia?  Dcdil  enim  ei 
Dominus  cbiritaiem  siemam,  et  tioiuine  aetemalia*- 
rediiavli  illum  :  et  fecit  eiim  hsredem  gaudioruni 
supcmorum,  in  qnibus  perroanehil  in  Koquhi.  Quam 
singnhiris  lionor  et  admiranda  gloria,  excedens  pcmo 
alioram  gloriam  Sanctorom  et  bonorem.  Ubi  non 
solum  illam  sanciissimam  animam  omnes  coetestes 
comitantur  cohortes :  sed  etiam  tpse  proprius  Salva* 
ter.  Nec cnim  sola  in  coelofulget  insignis  dignitatum 
illa  heala  aniina  :  sed  etiam  corpus  suum  non  ccssat 
in  icrris  radiare  mlraculis.  Ad  cujus  nanaiionan 
ctmgnuim  esl  redire.  Defuncto  nainque  (ui  dtciom 
est)  viro  saiietissimo  hora  Completorii ,  corpus  iiliid 
lanlis  fnigrans  aromaiibns  custodientes ,  totam  illain 
insomnem  noctem  ducentcs  circa  eum  in  iitagnis,  si- 
quidem  pro  damno  quod  cunctis  evenerat ,  fletibus  : 
ct  pro  sua  qiiam  jam  oblinueral  gloria,  gaodiis  vigi- 
lavimns.  Blane  antem  facto,  divinis  peractis  (iit  eon- 
dccebal)  mysleriis,  dcbitisque  obsequiis  hoiiore  di^ 
hlto  consummatis,  in  Bethleem  juxt.-i  prxsepe,  iu  qiio 
pro  nobis  Cliristus  de  intemerata  ibidem  iiattis  vip- 
ginc  infaiis  vagiil,  corpus  illud  sacratisstmttin  sacci 
coopcrtum  linteo,  in  terram  ( ul  ordinaverat )  sepeli- 
vimus.  Quantis  autem  ipso  dic  et  eiiom  ad  praisens 
miraculis  gloriosis  mirifieavii  Domiiius.fiUnm  suum 
sanctum  Ilicronymnm,  certe  iion  fofct  enarrare  suf- 
ficfens  lingiia  camis.  Sed  timen  aNqna  de  muLiis  Cne 
nostcr  itimis  prolongetur  senno)  reieram. 

Cap.  LV.  Qnidam  a  nalivilate  cxciis,  in  ipso  scpul 
turac  diCy  vidcndi  henclicium  eorpus  tang^^ii^  aan- 


«77 


EUSEHUS,  DE  ItORTE  HIERONTMI. 


278 


ctum  9  ijluiiuiiu  Cttidam  etijm  juvenl  surda  et  muto 
sanclifisimum  corpus  deosculanli,  solulo  auris  ei  lin- 
giKc  ligamine,  et  loquendi  et  audiendi  graiia  estcon- 
cessa.  Ei  certedignum  crat,  ut  qui  cxcitatis  vers 
Iiicis,  qiue  Cbristus  est,  tenebris  obcxcalos,  suis 
sanctissiiais  doctrinis  et  exemplis  illuminaverat , 
sunli$  quoque  e^  muUs  in  divinis  operibus  verani 
cxv^rcuenit  medelam»  ut  et  divina  intelligerent  docu- 
mcnia,  et  caibolicae  fidei  eonfiicrentur  raiiones,  quas 
spernebant  in  dic  sui  obitus  gloriosi,  et  csecis  lumen 
Iribuerec  corporale,  et  surdis  ac  mulls  concederet 
sanitatem.  Quampiurimi  (ut  asserunt  qul  videnint) 
a  ncfandis  spirilibus  obumbrati,  in  loco  quo  sanctum 
quiescit  corpus ,  clamantibus  diris  vocibus  dasm<jni- 
bus :  Sancie  Ilieronyme,  cur  nos  tam  graviter  inse- 
queris?  ta  nostrum  semper  flagcllum  Tuisti ,  ct  vivus 
et  nunq  mortaiis,  per  eum  sunt  mirabiliter  liberaii. 
llxreticus  quidam  dum  praedictum  beatum  Hierony- 
muin  blaspbemaret,  et  cjus  fore  dignum  corpus  in« 
cendio  diceret»  ultione  divina  ad  aliorum  haereticorum 
formidincm ,  in  ligni  speciem  est  mutatus.  Et  subilo 
cunclis  qui  aderant  videnlibus,  ignis  ooelitus  eum 
invasit»  ac  eum  taliter  combussit^  quod  totus  in 
ciaerem  est  conversus.  Ad  bacc  inagna  baereticorum 
muUitudo,  cum  tantam  suae  sanctilatis  adverterent 
experientiam»  el  ad  vcritatem  sacrae  fidei  tantis  et  tol 
apcrtis  signorum  indiciis  tanquam  quibtisdam  cla- 
mantibus  pracconlbus  vocareninr,  ad  ipsius  sacratis- 
simae  et  inlemeraue  fidei  lumen  redierunt. 

Cap.  LVL  Quid  plura  dicam  ?  Cerle  in  generatione 
et  generationem  vix  annunliarem  quae  per  illum  Deus 
ostendere  voluit ,  ut  magnificarct  eum  et  colcndum 
exbiberet  universis.  Quam  magnus  certe  est  istc  tot 
faciens  mirabilia,  cui  Ceite  non  est  similis  secundum 
opera  sua.  Magna  magiialia  de  boc  per  mundum  reso- 
nant  universum :  sui  gloriosi  exilit  iriumpbi  fania  in 
omnem  terram,  et  in  extrema  lerrarum  spatia  rutilant 
sua  lucida  signa,  jam  lantorum  miraculorum  multitudi- 
ne  corroboratur  intemerata  fides.  Quod  enim  infirmis 
integram  sanltatem  concesserit  peropiaum,  ciiarrare 
cedcret  in  immensum.  Et  lempus  ct  vita,  et  omnis 
bumanus  deficeret  sensus ,  si  vcllet  omnia  indagare 
quas  opcratus  est  ia  diebus  nostris,  quae  auribus  au- 
divimus,  nec  sunt  occulta  a  filiis  hominum.  Laetelur 
iuque  toius  fidelium  coetus,  et  canticum  laetitiae  cl 
cxsuliaiionis  Deo  concrepent  alta  voce ,  qiiod  ex  eis 
prosiliit  stella  micans,  ciijus  fulgentlslucis  radii,  eos 
dirigunt  ad  coelestem  patriam  adeundam.  l^ttius  ceric 
vita  sacratissima  est  omnibns  disciplina.  Mores  siii 
sunl  omniom  fidelium  insiituta.  Adsint  liodie  sacrx 
mniri  Ecclesiae,  et  pro  tanti  filii  recessu  piae  lacry- 
mae,  et  pro  tanta  ejus  gloria ,  inxsttmabile  gaudium. 
Liceat  ergo  insiar  pix  malris  ei  pias  lamentaiiones 
impendere»  cum  tanto  se  cernil  privatam  filio,  vidua- 
tam  viro,  destitutam  pugile,  et  capiianeo  vitis  sua) 
.  incisam  palmite ,  quam  in  agro  fidei  plantavit  et  co- 
luit.  Non  miht,  quxso,  imputctnr  filio  Unlo  orbato  pa- 
tre ,  si  prae  dolore  damni  tam  tnxstimabilis  ea  rcfc* 
ram  quae  non  decent.  Sacpe  namque  niinia  cordis 


abandantia  plura  homo  loqultar  quam  vellet.  Quid 
beu,  carissFini  patres  et  domini,  nnnc  vobis  referam  ? 
Qrcumquaque  prospiciens  et  pergens,  ut  si  forte 
meum,  quem  dira  mors  abstulit  patrem  Hieronymum 
invenirem,  et  non  fnvenio  quem  diligit  animt  mea , 
cujus  amore  langueo. 

Cap.  FjVIL  Taedet  animam  meam  vitae  meae ,  qno- 
niam  ablata  est  a  me  vlta  mea,  ct  exctissus  sum  sicui 
locusta ,  et  exaruit  vlrtus  inea ,  et  lumen  oculorum 
mcnrum  exiinctum  est.  Quale  amplius  erit  mihi  gau 
dium  in  muudo,cum  lumen  meumvidere  non  posstm? 
obscoratus  est  enim  sol  meus,  et  liina  non  stat  in 
ordiiie  suo.  Ovis  cum  lupis  qnid  facict,  pastoris  pri- 
vaia  munimine?  Qnomodo  viget  arbor  radice  detrun- 
caia?  Quid  heu  dira  fecisti  mors  :  cur  patrem  reci- 
piens,  filium  tam  mendlcum  et  omnibus  bonis  exulcm 
dimisisti?  0  mors  crudcHs,  non  illi  sed  mihi,  etpene 
toti  Ecclesiae,  quem  sunripuisli  athletam?  Ciir  non 
distulisti  eum  recipere?  Quare  aliquanlultim  non 
avcrtisti  faciem  tuam  ab  eo?Scis  qaid  fecisti?  Num- 
quid  non  considerasti  qnem  tam  velociter  a  nobls 
surripuisti ,  quod  non  sit  in  mundo  ei  similts ,  fn  do- 
clrina,  in  sanctitaie?  Hic  certe  princeps  pacis,  dux 
justitiae,  doctor  veriiatis  et  xquitaiis ,  armiger  inie- 
meratac  fidei,  contra  hxreticos  bellaior  fortls ,  cujus 
sogiiia  nunquam  abiil  retrorsum,  nec  declinat  clypeits 
ejiis  in  bello,  et  ejus  nunquam  est  aversa  hasta. 
Inclyii  Christianornm  plcbis  flele ,  qnoninm  cecidit 
dux  vester.  Vox  in  Rama  sonci.  Tanti  filii  recessum 
pie  plorct  Ecclesia.  Jam  circumdobuni  eam  canes 
multi ,  et  concilium  malignantium  obsidcblt  eam  : 
quoniam  longe  factus  esl  ab  ea  auxilialor  ejus.  iam 
ad  suam  non  aspicit  defcnstonem.  Jam  tribulatio 
proxima  est,  ct  non  est  qui  adjuvet.  Jam  in  sepulcro 
pcei  proiector  soliins  :  non  certe  exsurget  adversiis 
maligriaiiies  in  ca.  Idcirco  clama  in  cilicio  et  planctu, 
pia  mnier  :  induere  viduitatis  veste  tanto  vidnaia 
filio.  Hen  vaticinabuntur  pseudoprophetae,  et  prophe- 
tabunt  visiones  mendaces ,  et  frauduleiitas  divinatio- 
nes,  ct  sui  cordis  in  nohis  seductlones ,  et  certe  mn 
crit  qtii  resistat  eis.  Siccatus  est  enim  fons  vitae,  et 
vena  disparuit  aquarum  viveniium. 

Cap.  LVIIL  Sed  et  tu  quid  dices,  carissime  pafcr 
Dainase?  Ubi  qiiem  pliis  diligebas  qttam  te^  Hierony- 
mns?  Ubi  tui  normam  itineris?  Consiliator,  doctor 
et  rcctor  quo  abiit  tuus?  Quando,  quaeso,  scribes  ei : 
Siiic  tiio  sum ,  Hieronyme  carissime,  consilio  vclut 
abscissnm  a  corpore  roembrum?  Scribe,  scribe,  qua^- 
so,  ne  pigriteris,  ut  si  lua  loconim  distantia  peroptata 
carco  visione,  saltem  tua  mihi  adsit  memoria  fre- 
quens  inls  assiduis  litteris  gratiosis.  Teste  Deo  in 
nnllo  viveniium,  ut  in  te  meae  spci  firmavi  anchoram. 
Plora  igiiur,  plura,  dcducant  ocult  lui  lacrymas  per 
diem  et  noctem,  quoniam  defecii  ancliora  tuae  spci. 
Aniit  scribenlis  manus  tanquam  flos  foeni  :  jam  non 
tibi  erit  amplius  memoria  ejus.  Vox  certe  su.i  diilcis 
ei  jucunda,  quas  erat  in  fiddium  auribus  mel  dulcis- 
simiim,  siluit.  lieu  qiialcm  amisistl  consiliaiorcm  ct 
adjutorem?  Ccrie  jam  in  mokiiudine  conslUemm 


EUSEBIUS,  DE  HORTE  mERONTMI. 


279 

tttorum  dcfcclsti.  Non  crit  qui  panem  frangai  tibi 
vitae.  Esiiucia  cst  locema  in  medio  Ecclesix  micana» 
Dl  non  nobis,  ted  sibi  luceat :  non  mundo ,  scd  coelo 
gplendeat.  Quid  ergo  dicam?  Cna  conquerar?  Unde 
mihi  in  boc  venlet  auxilium »  ut  consoler?  Certe ,  ut 
intueor,  a  Domino  factum  est  islud,  et  ideo  sibi  di< 
cam  :Cur,  bone  Jesut  tam  velociter  a  tua  sponsa, 
qunm  in  cruce  rooriens  desponsasti,  tantum  abstulisti 
filium  proteciorem»  et  contra  ejus  bostes  beliigeruni? 
Forte  voluisti  eum  tecum  esse.  Certe «  Domine,  non 
co  egebasy  ut  ipsa.  Bene  quidem  ei  subvenisti ,  scd 
nos  orphanos  reliquisti.  Non  conqueror,  quod  aliud 
qoam  justum  el  aequum  feceris :  quoniam  certe  Jam 
ipse  merebatur  fineui  iinponere  bujus  viue  laboribus, 
et  tecum  esse.  Sed  doleo  quod  lantum  incurrii  da^- 
muum  Ecclesia  eo  abeunle.  Utinam  eum  redderes,  ut 
luam  regerei»  stabiliretyCt  derenderet  Ecclesiam  ve- 
lut  prius.  Quid  bone  Domuie»  ejus  deinceps  facient 
filii,  jacentes»  esurienies,  circomeuntes  famelici  civi- 
talem  ut  canesi  non  babentea  qui  eis  panem  frangat? 
Suot  oves  erraDtes  non  babenles  pastorem,  discipuU 
aine  doctore»  caeci  sine  duciore. 

Cap.LIX.  Hctt  paterpie  Hieronyme,  noetrae  suslen* 
tationis  baculus  ubi  es?  Quid  tuusfaciet  cumis  sine  te, 
dulcisauriga?  Ubi  cubas,  indica  nobis.  Cur  es  nuiic 
lcrrae  socius,  qui  in  te  nihil  voiuisti  esse  terrenum? 
Bethleemy  Bethleem  civitas  iuda,  qnae  non  minorem 
de  principibtts  Ecdesiae  reiines,  quid  fecisti?  Redde 
Dobis  quem  relines  patrem.  Sed  et  tu  lerra»  quare 
audes  retinere  bominem  non  tuttm«  qui  nibil  gessitter' 
renum^  nii  camale  cerie  sua  redoluil  caro.  Suspende 
ei  to«  pilssime  Tbeodosi»  lua  in  salicibos  organa. 
Noo  pius  cessetfletuSiCom  tui  dilecti  Hieronymi  re- 
cordaris  quem  aroisisti.  Tanta  denlque  tibi  insit  do- 
loris  aifectiOt  quanta  exstitit  dilectio  :  tania  sil 
lamentatio ,  quantum  damnum.  Sed  quae  posset 
morudium  explicare  Imgua,  quanta  eo  superstite 
aderat  loii  Ecciesiae  oliliias,  quanla  Cbristianorum 
aijBgolj^.aalubritaSv  quantom  ccriamen  ,  qttantaqoe 
baereticis  desiructio  acdispersio  ?  Ilic  cerle  omnibus 
Cbristicolis  amabitis  erat,  et  decoms  in  vita  sna, 
et  ideo  ejtts  recessu  singulis  flere  licet,  nec  est  qui 
se  abscondere  vel  excusare  possit.  Ne  igitur  nosler 
nlmjf  proirahalur  sermo,  ot  breviier  concludam  qu» 
pro  oostro  daroao  ad  doiorem  aUineni,  ot  quae  ex 
illo  provenicbai  omuibus  uiiliias  et  exuliaiio,  expli- 
cari  non  polest,  iu  doiorum  cst  iamentaiio.  Cesset 
igilur  doior,  abeal  Irisiiiia,  qutbus  lamen  auingere 
Bon  possumus  quae  veliemus»  quae  non  solum  nullum 
remadium  adhibet  dolori»  sed  aaget.  Si  patrem  no- 
slrQDidiligimttS»  de  ejua  laetitta  gaudeamus.  Noii  vere 
diligii^  qui  soam  Untum  utiliuiem  dillgit.  Idcirco  ct 
ai  pro  ea  quae  Dobis  evenit  iimtilHate  dolemus  :  ct 
.  pro  eis  qttffi  rcccptt  gattdns  collaetemttr.  Adsit  ergo 
bodie  nobis  caosa  nagntt  betitiae.  Cantet  quilibct 
-  uoalrom  novttm  Domino  caniicom.  Sonoria  jubilct 
voeitei  maier  Eeclesia.  In  bjmnis  et  confessionibus 
plaudat  bodieplebs  Cailioika.  Undique  jucundctur 
Cbriiiiiana  concio. 


Cap.  L1.  Hodie  cerle  obtimiil  Hieronyms  qaod 
tanlo  a»stuabat  desiderio.  Hodie  devictia  bostibas « 
securum  obllnttil  irlumphum.  Certe  omnibus  explelis 
laboribus,  requiem  possidet  siiie  fiiie.  iam  non 
esurlet  neque  sitiet  amplius,  neque  cadetsuper  illum 
s61,  neque  ullus  xstus.  Ablau  est  ab  ocoils  ejos  omitis 
lacryma :  abiit  eiilin  luctos.  Jam  oerte  sibi  dolor 
dcinceps  non  erit :  Jnm  certe  mercedein  habet,  pro 
qiia  toto  vltae  suac  lempore  laboravit.  Consoiemtir 
crgo  y  demus  magniffcentiam  [leo  nostro,  quoniam 
Dei  perfecU  sunt  opera,  el  omnes  viae  i*Jus  jitdicia. 
ConAteamur  Domino,  et  collattdenius  Deum  Siilvaio- 
rem  nostrum,  quoniam  non  dereliquit  SanclQm  sunm 
siiie  adjuiorlo  in  tribulationibns,  quae  in  agone  bujns 
vitx  miserrimaecircumdedcnmt  jllum ;  sedadjutor  et 
proteclor  suus  facius ,  libcravit  corpus  snum  a  per» 
diiionc,  a  laqiico  Uiigux  Iniquae,  et  a  labils  operaA« 
tiuin  uiendacium,  el  eum  sobliiniter  collocavit  infra 
Palris  mansiones,  ubi  omne  eslgaudium,  omnis  sua- 
vius,  omne  quod  desiderarl  potest.  Ubi  gloriosa  et 
felixesl  refeciio  animaruin  post  labores  et  xmmnas» 
ubi  dulcis  solemnius  Angfelorom  :  ubi  una  socieus 
et  cariias  oiunium  civiuin  supernorum.  Ibi  certe  iie-^ 
minemtimorautdolor  concuiil.  IbinuIIa  pcnltusagno- 
sciittr  augustia,  tribulatio  aut  diverslus.  Nulia  ibi  ln« 
firmius  nominatur .  Nemo  enim  fraudatar  suo  deside  • 
rio.  Procul  ibidisiat  mors.  NuILi  ibi  prorsas  praescnlis 
glori»  exspecutur  minoratio,  scd  augmentom,  scili- 
cet  cum  omnium  uiiiversalis  erit  resurrectio  mortuo- 
runi :  ibi  tuiic  corpiis  cujuslibetbealonim  slmul  cum 
anima,  praedictani  gloriam,  quam  nonc  sola  possidct 
anima,  fine  inierinln.ibili  possidebll. 

Cap.  LXI.  Quis  autem  Angelorum  vcl  bominum» 
qiianu  sit  minor  particula  gaudloruin  et  gloriae  qtiae  ibi 
siini,  esset  sufllciensenarrare?  Quisesset  intcDeciits 
ad  b»c  iiiteHigendum  idoncus,  quae  nec  oculus  vidit» 
ncc  auris  audivil,  nec  in  corbominls  ascenderunt? 
Ccrie  sl  ha*c  quanU  sint  gaudia  considerenlur,  ler- 
rena  omiiia  viliora  omni  siercore  apparebunt.  Si  h-jsc 
temporaiis  viu  illi  comparetur,  hanc  quilibet  bomi- 
num  exiinguere  qunm  citius  poteril»  ardescel,  nt 
illius  capax  enicialur.  Haec  viu  caduca  et  momenta- 
nca,  respcctu  illius  mors  potius  est  dicenda  quaiii 
vita.  Ouinis  mundi  fallax  et  vaiia  Ixtitia,  pondns 
amarissimum  et  gravls  sarcina  est.  Hanc  quippe  sar« 
cinam  deponens  Hieronymus  sacratissimus,  optimnm 
Illamelegit  partein,  qiias  ab  eonullo  tempore  aufe- 
rctur.  Rogo,  gaudele  ct  exsuUate,  canuie  et  psal- 
11  te,  quta  patcr  noster  gloriosus  navim  plenam  ca^- 
lcstibus  diviiiis  acternisque  mercibus  Jain  concupito 
m  liitore  coliocavit,  anchorani  spei  tranquilla  jam  in 
sUtionc  firmavit  (Ex  HomU,  S.  Masim  $eeunda  de 
S.  Eusebio).  Jam  ccrle  bravium  obtinet,  pro  quo  in 
agone  bu jus  sxculi  ab  omnibus  se  iUicitis  abslinendo 
cncurrit.  Jam  viclor  de  suis  bostibus  triumpliavit , 
cuin  quibus  sciito  amoris  Domint  monitus  virilitcr 
dimicavit.  Jam  denarium  accepit,  pro  quo  tanto  bi- 
bore  iu  vinea  sanrt%  Ecdesia;  iaboravit.  Jam  ulcn- 
tttua  Domiuo  reddidit  duplicatttm,  pro  cujus  *merc6de 


ttl  DE  MACKinCEMtllS 

iii  fMidlttiii  Damiiii  neniit  iiitroire.  Propter  haec 
fpmdeiissaiidelio,  ei  canubo  dileclo  pairi  meo  can- 
licitmftovDin,  ouitkus  ejas  in  Ecclesia  sancloruro. 
Eoce  dilectus  paler  nieus,  candidus,  speciosissimus » 
electus.ex  miUibus»  io  qup  nuila  est  macula,  pascitur 
iMler  lilia  iii  vinea  Ooaiinl  sabaoth.  Ecce  flos  campi» 
et  rosa  nimio  fragrans  odoret  de  liorto  nuper  Eccle^ 
slap»  ln  Tiridartttm  est  Doraini  transplantalus.  Ecce 
eypressos  ad  cosli  altkudinero  se  cxioHit.  Ad  insulas 
longe  divulgetur  nomcn  suum,  ut  sit  in  xternum 
ejus  memoria  in  benedicUone. 

Cap.  LXIf.  Exsuliate  igitor ,  carissiml  patres  et 
domiiilt  latamini  et  laudate :  quia  decet  laudare  Do- 
minuffly  qul  mlrabilem  se  in  suis  decbral  Sanctis. 
Lctetur  totus  orbis.  Erubescanl  faliaces  liasretici»  et 
ian  se  noseant  ad  nihilum  devcBisse.  Cerle  non  est 


IKKATI  lUBMWTML  sg^ 

mortuas,  ut  extstimant  sui  bostcs,  sed  ccrte  vicior 
regnat  In  lerra  vlventium  :  jain  certe  ejus  refulget 
claritaa  per  aiMerna  palatia  :  jam  veieribus  depositis 
armls  fragiiibus,  uova  luduit  ac  perpelua.  Hodie  un- 
(Qque  facta  sit  in  populo  Cliristianolxiiiia.  ExsuUet 
prxcipiie  sacra  mater  Ecclesia,  cujus  hodic  glorio- 
siis  lilius  et  cultory  amator  et  propugnator  prxcipuus, 
omiiibus  extirpatis  bsercticis  dogmatibus,  cum  suis 
fullacibus  auctoribus  de  agro  fidei  Gatholicx,  et  do 
cirmis  sacralissimis  et  pntfulgidis  signis  ac  prodi 
giis,  otsol  relttcet  inter  agmina  Beatorum.  Vale  igi- 
tar  Hier^yme  gioriose»  nostri  semper  faciensapud 
Deiim  memoriam,  ut  tua  valeamus  plissima  Interces- 
aione»  et  in  prxsenti  ab  omnibus  proiegi  nocivis  » 
et  in  futiirOi  gaudia  (qux  jam  tu  possides)  adipibci. 


ADMONITIO 

DE  SDBSEQUENTIBUS  DUABUS  EPISTOLIS. 


Eobmtwr  ef  inler  tnpposliMa^um  CyriUi,  iMm  Auguttim 
»pnd  quem  iitkmc  Lwanientium  Theohgorum  €en* 
tura  prmfigitur :  Impotttf  indociut  (^t  qmtquit  se* 
quentet  Bpittotut  4e  ohitu  Hierongmi  eonfinxit  n^ 
nominibut  S.  Atfguttihi  ad  Cgrillum  Jerototgmorum 
Epitcopum,  et  contra  S.  Cgrilti  ad  Auguttinum,  Nam 
conttat  Cgriltum  ante  Bieronymum  obiitse.  Und^ 
Hieronymut  in  tibro  de  Virit  illuttrilmt  tcribit^  Cy- 
rillus  Jerosolym»  Episcopas ,  saspe  poisos  ah  Ec- 
ctesia ,  et  receptus  :  ad  extremum  sub  Theodosio 
principe  octo  antiis  ineonciis^nm  epiicopatiim  tc-* 
nuil.  Prmterea  Mc  fattut  Cyrillut  in  tuo  retcript6 
cep.  I.  Sabinianum  tocat  tiaretiarcham  pettiferum^ 
quia  in  Chritto  duat  atter^at  toluntatet :  additqut 
Hieronymum  Epittolam  tuper  ttujut  errorit  dettru* 
ctione  edidi$te,  Ex  quo  contequitur,  hmte  auetorem 
heereticum  fuiste,  ae  impottorem.  Et  htte  coiitra  hat 
Epittotat  e  nmliit  pauea^  ted  prmcipua,  tuficiant. 

AlCUSTIHl  HIPPONESSIS  EPISCOFt  AD  CYEILLUM  lEBO* 
SOLTMITANIIM  EPISCOPUM,  DE  MAONIFIGBIITIIS  BEATI 
RlEBO:«VMk 

Gloriosissimi  Cliristian»  fidei  athletffi»  sanctae  ma- 
Irts  Ccclcsix  lapidis  angularis ,  in  qoo  admodum  fir- 
iiinia  consisiit :  nuiic  vero  iii  coelesti  gtoria  aideris 
radiantis,  olint  Hieronymi  presbylerl  laudes,  venera- 
bilis  pater  Cyrille,  sllendunine  puias,  aut  lingoa  bal«- 
buiicnsis  pucri ,  ut  virum  pollutom  labiis  roe  ioco- 
liiruin  forc  reris  ?  CcbH  cnarrant  gloriam  Dci,  et 
Qiuuia  qu;e  fecit  Dominus ,  eum  in  Sanctis  suis  lao- 
daiii,  Silere  debei  rationalis  creatura  a  laode  Dei, 
iiraiionabili  non  sileiite?  Taceam»  an  loqoar?  cam 
si  tiKcam  lapidibus  Jubetur  clamare.  Ccric  loqiiar, 
iion  luccbo  lotis  nisibus  exiiniom  Ilicronymom  lau- 
tlarc.  Qiii  quamvis  indfgnns  et  insuffieicns  landator 
c\isiain,  cum  non  slt  pulchra  in  ore  peccatoris  laus, 


lanien  ab  ejus  laadibus  minime  cessalM).  Firmelnr 
iiaque  manus  nostra,  et  lingua  nosira  pnlato  non  ad- 
bsreat,  quoniam  certe  magnus  est  iste  vir  saiictissi- 
mus»  mirabilis  et  metuendus  super  onmes  qni  iii 
cimiitu  nostro  sunt.  .Magniis  ccrte  in  vil»  excelten- 
Itssimx  sanetitate ;  magnus  in  sapientitT  iiieffjbilis 
profunditate ,  inagnus  in  majoris  nnnc  glori»  quan- 
lilate.  Mirabilis  in  prodigiis  insuetis.  Metuendus  ob 
sibi  a  Domino  iradiiam  potestatem.  Qiiani  iuique  ma- 
gnus  sit  istc  gloriosissimus  Hieronyinus  in  ftix  ex« 
celleniissiuias  satictitate ,  quomodo  patefaccret  mea 
lingua,  cum  prxci|Mte  cunctorum  non  siifOcercnt 
mortaliom  lingusRy  ut  ejus  excellentiam  explicarent? 
Liceat  ergo  dici :  alier  bic  Elias,  altor  liic  Samuel » 
alter  bie  Joannes  Daptisti,  vitas  excellentissinue  san- 
Ctilate*  Elias  et  Joannes  Ercmitx,  magnis  ciborom  et 
vestium  asperitatibus  carnem  maceraveninf.  Non 
miiioris  vitae  Hieronymus  glorlosissimtis.Eremitay 
idem  per  quadriennlum  In  eremo»  ferarum  lantum 
sociiis  perstllit*  Quinqnaginia  annis  ( ut  venerabilis 
Eiisebii  liiterar^quas  pridie  recepi,  plenius  faiebantur» 
et  ut  me  certlns  tu  idem  nosti)  vinum  et  siceram  ali- 
qualiter  non  gustavil.  Ab  omni  camium ,  et  etiam 
pisctiim  esu ,  iia  se  ahstinuit ,  quod  vix  ea  noniinare 
volebaU  Coctum  quidcm  non  nisi  in  ultima  a^riiu- 
dtne  bis  comedit.  Cilicino  sacco  carnem  veluli  iEthlo- 
pis  Dhacerans,  desuper  panno  vilissimo  se  legebal. 
Stratum  aliud  nisi  terram  nunquam  scivii.  Non  nisl 
scmcl  fruciibus ,  aol  hcrbarum  foliis  sive  radictbiis 
pasius  In  dio  :  post  vesperas  se  orationibus  pra  bens, 
deioceps  iisque  secundam  noctis  horam  quoiidie  vl« 
gilabat.  Posimodum  vero  somno  fessus  in  tcrra  dor 
mieiis ,  usque  ad  mediam  noclem  quiescebat.  Qita 
quidem  continue  snrgens  faora ,  lectionibiis  et  Scri- 
pturis  sanctisslmis  ( quilms  tota  radiat  Ecdcsia  utl 
laptdibus  pretiosis)  intentus,  Usque  ad  esus  horam 


m 


DE  MAGNIFKCENTIIS  MIATI  llieR<»TMI. 


m 


perdurabai.  Ila  levissiina  flcbat  pcccata,  lit  quis  eam 

aestiinassel  hominem  interemisse.  Tcr  in  die  conttnae 

carnem  diris  Tcrberibus  flagellaTil »  !(a  ut  ex  ejus 

corpore  rivuli  sanguiius  effluebant.  Quin  verbum 

oiiosiim  aliquod  ul  peslem  maximam  fugiebat.  Sibl 

oiium  nuUum  erat :  semper  aut  sacris  lectionibos, 

aul  scribendo »  aui  docendo  cnnctos »  exercilal)alar. 

Quid  plura  loquar  ?  Si  Sanctorum  singulonim  perqui- 

rercm  vitas,  eo  (ut  pulo)  majorem  neminem  inyent- 

rem.  Sed  quia  superius  Samnelem  nominavimns, 

fuisse  bunc  Samuelcm  ostendamus.  Hic  certe  ille 

Samuel,  qui  de  vanis  litterarum  studiis  verberlbns 

evocaius,  sacrae  Scriptnrac  ministcrio  depuiatur :  in 

ciijus  vulius  luiniiie  divina  grJtia  influenle,  utriusque 

Tesiamcnti  lumen  vidimus  :  etin  cujut  brachii  fortl* 

todine  hsereticorum  pars  maxlma  est  dispersa.  Hic 

certe  gloria  Tirtutis  nostnc  iransferens  utramque 

Tesiamentum  ex  Hebneorum  lingua  in  Grxcam  pa- 

ritcr  et  Laiinam :  disponensque  ipsum  posteris  in 

aetenium»  declarans  aenigmata  ei  obscura  dubia  et 

nodosa,  praeparans  officiorum  scriem  cunciis  Eccle- 

sias  ministris,  lotaro  pene  Ecclesiam  acdiflcavit.  Unde 

beiie  magnus  apparet  in  sapientios  ineffabilis  profim- 

dituie.  Liberales  autem  scieniias  ita  perfecte  scivit, 

quod  rclatione  omnium  nullus  sibl  stmilis  apparet 

adhnc.  De  Scripturis  vero  sacris,  uti  moltarum  sua- 

rum  Epistolarum ,  qiias  ad  me  direxit ,  experienlia 

didici,  xqualem  sibi  neminem  unquam  novimus.  He- 

braicorum,  Graecorum ,  Cbaldaeorum ,  Persarum ,  et 

Medorum ,  Arabicorum ,  et  pene  omnium  natioiium 

lingiias  et  litteras,  tanquam  sl  fuisset  in  eisdem  natus 

ct  cdi^aius,  scivit.  Quid  plura  dicam?  Quae  Hiero* 

nymus  ignoravit  in  natura  bumana,  nullus  hominum 

unquam  scivit.  Non  me  ista,  venerabilis  pater,  eil* 

siiuies  dicere,  ut  putem  te  Hieronymi  et  Titam  et  vir- 

tuies  pejus  me  scire,  cum  sibi  socius  exstiteris  multo 

teinpore.  Sed  tcstor  Deum,  quoniam  ob  tam  Inelfobilis 

viri  sanctitatem,  si  Toluissem  tacere,  non  potuissem. 

Coufitentur  mirabilia  et  sanctitatem  saam  et  ipsi 

€oc!i,  in  quibus  magnus,  majoris  gloriae  quantitate, 

qu.im  multi  Sanctorum,  habitat  sine  fine.  NuHi  iuque 

dubium  est,  et  intra  Patris  mansiones  ipsum  unam  ex 

majoribns  et  sublimioribus  sedibus  obtinere.  Cum 

enim  boino  secundum  opcra  praemietur,  et  iste  per- 

fectiorts  pene  vitae  exstilerit,  cbre  patet  ipsum  unum 

de  majoribus  ei  subliinioribus  coelestis  Jerusalem  cl- 

vibus  forc.  Qiiod  ul  a  nobis  picnius  et  certius  creda- 

liir  in  mundo,  prx  cunctis,  quorum  nostra  recordalur 

a^tas,  Talde  roirabilis  apparet  prodigiis  insueiis  el  ml- 

nculis  infiniiis  :  quorum  mihi  aliqua  venerabilis  Eu- 

scbius  suis  liiteris  declaravit.De  c-cteris  Tcro  prodigiis 

quae  mirabiliter  fiunt  quotidie ,  ut  coniinue  intelligo 

relatibus  plurimorum ,  avidus  peraudire,  tibl  ipsi, 

pater  carissime ,  supplico,  ut  mihi  in  brevi  voliiniine 

qiiaecumque  poteris  vera  et  utilia  miracula  coUecta, 

quam  citius  facultas  aderit,  ejusdem  Hieronymi  san-' 

ctissimi  devotione  transmittcre  non  deneges.  Sed  ul 

iitulta  meriia  Hicronymi  sanctissimi  non  lateanl,  quiil 

er^a  me,  divina  annuenle  clcmcntia,  in  ipso  sui  obi- 


tuis  die  aec^derit,  enarraljo.  Bodem'  namque  dle-;er 
bora ,  qua  exutus  pittredlnta  et  inimundiilae  carais 
toga  Hieronymus  saiictissimus ,  vestimeBturo  perpc- 
tnae  imroortalitatis,  iiiasstimabllis  laetitlas  et  glorfce  Iik 
diilt ,  dum  Rippoiie  tn  celluia  mea  qttiescens ,  avide 
cogitarem  qualis  itiesset  anithabus  Beatonun,  qui  cnm 
Christo  gaudent,  glorin  et  lailiiiarum  qaantilts,  cu- 
plens  inde  ex  hac  maieria  brevem  componere  Tncia- 
tiitn,  precibus  compulsus  noslri  Sereri,  qaondam  ve- 
ncrabilis  Mariiui  Turonensis  Episcopl  discipuli » 
cliarta,.calamo,  rugillarique  In  manibus  susceptig, 
brcvcm  veltem  scribere  Epistohm  sanctissimo  llie- 
ronymo  destinandam  :  ut  qoicquid  ex  boe  senliret , 
rcspoiideret  (sclebam  enim  In  tam  difficili  qiiaesiione 
a  nullo  Tiveniium  me  posse  doceri  evideniitts  )  cum- 
que  Jam  scribens  salulationis  eiordium  Hieronynio 
prxnotarem,  iiieffabiie  subito  luinen  nostris  invisuin 
teniporibus  nostrisqiie  minime  linguis  declaranduro» 
Cuni  incfTabili  Inauditaque  odorum  omnium  fragran* 
tia,  cellulam  in  qiia  siabam ,  intravit  hora  complelo- 
rii.  Quo  a  me  viso»  stupore  admirationec|ue  comroo- 
tus,  animi  et  membrorum  virtutes  repcnie  amisi» 
Nesciebam  enim  tunc  quod  dexiera  mirabilis  Dci 
axalusset  servum  suum,  noias  laciens  in  populis 
Tirtiites  siias.  Nesdebam  etenim  quod  Deus  aiitiqu» 
miserationis ,  senrum  suum  Adelem  a  carnis  immun- 
diiiis  dissolvisset,  et  um  subliraem  ei  in  coelo  sedcm 
prxparasset.  Nesciebam  certe  investigabiles  vias  Do- 
roiiiL  Nesciebam  thesauros  infinitx  Dei  sapientiae  et 
scientiae  :  secreta  et  occulia  Dei  judicla  non  agnosce- 
bam;  quoniaro  quos  vull,  facit  sua  inefiabili  sapieiiiia 
ad  sui  agnitionem  venire.  Quos  autem  prxdestiiiat,  yo- 
cat,  justificat,  et  beatificat,  prout  discernit  convenire. 
luque  quia  Ulem  oculi  mei  nunqiiam  perspexeraiit 
lucero,  uiem  olfactus  mcus  odorem  non  senserat: 
Um  novis,  Um  inauditis  miris  obstupebam.  Inler 
h»c  autem  mcis  in  roe  perstrcpeniibus  cogitationi* 
bus  qiiid  hoc  esset,  de  luce  haic  dicens  verba,  vox 
emicuit :  Augusline^  quid  qwaris  f  Putasne  brevi  im- 
miUere  vasculo  mere  lolum^  brevi  includere  pugillo  ter» 
rarwn  orbem  :  cmlum  prmare  ue  utitatot  exerccat 
motut?  Quas  oculus  nuUut  hominum  videre  potuit^ 
tuut  videbil  f  Qurn  aurit  nuUa  per  tannm  tiausit,  audiet 
tua  f  Qum  cor  humanum  nullatenut  itUeliexit,  nec  etiam 
eogitavit,  exittimat  le  potte  intelligere  f  Infinilw  rei 
quit  erit  finitf  Immenta^  qua  mentura  metiernf 
Potiui  totum  mare  in  arctittimo  clauderetur  vauulo  : 
potiuM  terrarum  orbem  parvulut  teneret  pugillut,  potiut 
coeium  a  motu  eontinuo  detitleretf  quam  gaudiorum  et 
gloriw  quibut  Beatorum  animw  tine  fine  poiiuntur^  im- 
ffor^m  inteUigeret  particulam,  niti,  uti  ego,  experientia 
docererit.  Ditcurre  adhuc  brevit  temporit  tpatium  : 
impottibiUa  facere  non  conerit,  donec  tuut  impiealnr 
vitm  curtUi.  Hic  non  quarat^  quw  non  a/i6i,  niti  quo 
tam  felieiter  propero,  inveniri  potitunt,  Hic  tatage  talia 
exercere  opera,  ut  pottmodum  ibi  quce  aliquaUter  hic 
ittleUigere  cupit^  totaliter  in  (Bternum  habeat  :  inde 
qui  intrant^  nuUatenut  exeunt.  Ad  Ikxc  ogo  pavore 
stupensi  admiratione  tam  invisa  pcnc  amens,  omnj 


3S5  DE  MAGNIFICKNTIIS 

qtt.'i$i  Tigore  carcns,  hts  Terbis  atiqutlera  smneos 
audaciam,  tremebtinda  voce  dixi :  Fas  miiiam  mtbi 
forct,  qui  taro  feiix  es,  tnm  gloriosiis,  bonoriQce  ad 
illa  properans  gaudia  :  qui  tam  dulcia  eloquia  gut- 
turi  meo  faris,  non  anibigere.  At  ille»  inquit,  Nomen 
meum  queerii  f  Hieromjmi  iiUui  pretbyten^  cui  tnm$* 
mitendam  Epi$tolam  jam  uribem  eepisti^  sum  amma^ 
tpim  in  hae  kora  in  Betbleem  Juda  earm$  onere  depo- 
$i(o,  Christo^  omnique  ccsleeti  comtata  eoherte^  omni 
decorata  puichritudine,  omni  illuitrata  tplendore^  illo 
induta  immorlalitatii  deaurato  xe$timentOf  drctniutfiit* 
cta  onmum  bonorum  et  gandiorum  wmetate^  terreno- 
rum  omnium  triumphatriXf  omrd  diademate  eoronata^ 
et  oiiiiti  beatitudiue  «I  feiieitate  vaUata^  tam  glorio$ey 
tamque  ineffabititer  pergo  ad  regna  ecelorum^  ^ne  fine 
maneura.  Jam  nullum  etenim  dmneep$  exepecto  glmoB 
defeetum^  eed  augmentum^  quando  iterum  jungar  eor» 
pori  glorificandOf  H  non  moriluro,  $ed  gloriam  quam 
uunc  $ala  habeo^  cum  Ulo  habitura  :  iu  ilta  $cilieet 
miver$af  rationi$  die*  Tiinc  ^o  amplius  animi  in  me 
coUeciis  Tiribus  prae  gaudio  a  lacrymis  iion  ccssans, 
sie  respondi :  Uiinam,  virorum  eximie,  tui  mererer 
fieri  pedissequiis.  Sed  quaeso  tut  servuli  quanquam 
vilissimi,  qttcm  dilexisii  in  mundo  nimia  caritatis 
affcctione,  recorderis  :  ut  tuis  inlerveiiiioiiibus  a 
peccatis  emunder,  tiia  giibernatione  rccto  calle, 
inoffensopedeprocedam,  tuis  deferisionibus  assiduis» 
ab  uiiiiiicis  mibi  continue  lusidiantibus  protegar, 
luoqiie  sancto  ductu  salutis  at|ingaro  porium*  Pla« 
ceret  utinam  voluntati  iust  aliqua  mihi  interroganti 
respondero.  At  ilU  :  Quod  optas^  dieito  :  me  omni 
tum  voluntaU  re$pon$uram  $clen$,  Yellem  (iiiquam) 
inteiligere»  utrum  Deatorom  animae  quaedam  velie 
possint,  quae  obtioere  nequeant.  At  illa  :  (/tiiim, 
Augu^Une^  naeeri$f  quod  Sanetorum  animcB  ita  in  ilia 
asterna  gloria  in  Oeo  $unt  $oiidatm  et  firtnala^  quod 
nuiia  iibi  ine$t  aUa  voiunta$f  ni$i  Dei :  quod  nit  veite 
aUud  poeeunit  niei  quw  Deu$  vuU  :  ideo  qnas  voiunt^ 
oblinere  pouunl.  Etenim  quceeumque  volunt^  Deu$  et 
vuU  et  adimptet.  Nemo  quippe  no$trum  $ui$  fraudatur 
de$iderii$  :  quia  nil  prwter  Deum  aUqtti$  uo$trum 
optat.  Quoniam  vero  ^emper^  ut  votumu$,  Deum  habe» 
mu$ :  no$tra  $emper  de$ideria  eunt  pieni$$ime  adim- 
pieta.  Longa  quidem,  pater  carissiiiie  Cyrille»  verbo- 
ruro  texeretur  series»  si  omnia  qu£  mihi  gloriosa  illa 
anima  perscrutanii  patefecit,  scriberem  in  liac  bre- 
vitatis  Epistola.  Spero  enim  quod  Beihleem  ad  lan- 
tas  reliqulas  visitandum  vcniain  non  post  muttos 
.annorum  circulos,  ubi  tunc  qma  audivi,  et  in  scri- 
piis  tradidi»  videbo  perspicsiciter.  Pluribus  ilaque 
boris  illa  gloriosissima  aiiima  ibldero  mecum  nia- 
nens»  Trinltaiis  saiM^ti&simai  Unitaiem»  et  Unitatis 
Triuitatem,  Filii  a  Patre  generaiioneni,  Spiritus  San- 
eti  a  Patre  et  Filio  processioiiem,  angelicas  hierar- 
ehias  et  ordines»  et  eqrumdera  beatorum  spirituum 
mysteria*  beaiarum  etiam  aniinnrum  feliciiates  :  ct 
alia  utilia  et  gravia  bumanis  iDicllcctibus,  quam  sub- 
liliter,  quam  evidenter^  quam  ntiiabilitermihipaie- 
lecerit  avida»  si  omnium  bomiuum  linguis  loquerer, 


BEATI  BI&RONHL  »6 

Don  exfiUcarem  sernume.  Deinde  a  meis  oculis  Inx 
ilia  disparuit :  aed  nmltis  postmoduin  diebus  ineflh- 
bllis  odorum  suavitas  remansit  :  Quain  mirebilis 
eiYO  iste  est,  faetens  tot  mirabilia,  tot  et  tanta  itfi- 
sueta  homlnibus  prodigia  ?  Ad  ipsum  ergo  ore  nosf ro 
cJamemns,  et  exsultemus  :  demusque  gloriam  laudi 
ejtts,  qttoni.im  ccne  dignos  eat  omni  laude»  nee  sn' 
miis  suflieientes  aum  iaudare.  Inlroivtt  enim  in  db- 
mam  Doroini  candidos  et  puleherrimiis  :  bbl  sine 
dubio  de  subiimioribos  el  pneclarioribus  glorije  se- 
dem  obtSnet.  Quod  ut  iterom  clarius  veritatls  Iitmen 
pateatf  pluribos  testibus  quam  uno  ccnsni,  qiiod  sn- 
pradictus  noster  Severus,  vir  doctrina  et  sapienlia 
pollens,  cum  tribus  aliis  in  ipso  dle  et  liora  obitus 
Uieronymi  in  Toronensi  civitate  viderit,  mcx  addero 
visioni :  de  qud  quidem  solummodo  ipscmet  pridie 
ad  me  veniens,  fuit  testis.  Volens  itaqiie  Deus,  nt 
sublimis  Hieronyml  gloria  mohdum  non  latercl :  ve- 
luli  sanctiias  sublimis»  et  pene  cunctorum  vivcntium 
excellentissiina,  non  latebat,  ne  illi  quos  sanctitatls 
illius  delectabat  sequi  vestigia,  babiturum  prxmiiim 
ignoranles,  aliqitafido  a  sanctitatis  deviarent  tramite, 
et  01  etiam  alii  stbi  tot  et  tanta  elargiri  cernentes 
pRemla,  illius  sanctiiatis  et  virluiis  inhaererent  ve- 
stigiis,  minuit  enini  laborem  ponderis,  prxmiornm 
spes  :  die  et  hora  qua  idem  gloriosus  Hieronymus 
fcliciter  exspiravit,  elarglendam  sibi  gloriam,  Severo 
el  tribus  alils  cum  eo  stantibus,  taliter  dcclaravil. 
Hora  complelorii  die  illo  in  domo  sua  Sevcrus  cum 
tribiis  viris  Cntholicis,  quornro  duo  monasterii  qiton- 
dam  venerabtlis  Mariini  erant  monachi,  in  divlnls 
lcgeiis  loiiuiionibus,  in  coelo,  in  xlbcre,  terraque 
cautuum  suavissimornm,  inauditorum,  ineffabilium 
et  incredibitiam  itifinitas  repcnte  audivit  voces,  ci 
organoru»,  tympanoriun,  et  psalteriorum,  et  loiius 
syinphoniui  et  instrumcntorum  sonos,  quibus  coeluni 
et  tcrra  et  omiiia  (ul  sibi  videbalur)  undiqueresona- 
bant,  quorum  suavitatibus  eorum  aninuB  pene  a 
corporibus  eihalabant.  Stupefacti  illico  omnes  ilK 
elevantes  oculos,  coeluro  toturo,  xthera  et  omnia  qux 
eoruin  conlinenlur  ambiiu,  quadam  vidcrunt  luce 
septies  solis  liicc  prseclariore  clarcscere  :  ex  qua 
omnia  odorum  aromata  erumpebant.  Hxc  illi  tani 
niiranda  ccmcntcs,  Dcum  eiorarunl  precibns,  ut  eos 
cur  talia  fierent,  noii  lateret.  Quibus  vox  dc  ccelo 
vcnicns,  isla  dinit  :  Nutta  voe  moveat  admirath  :  nit 
vobn  videatur  admirabiie,  $i  taiia  et  videti$  et  6lidi(i$  : 
liodie  enim  regum  rex^  et  Dominu$  dominantium^  Chri" 
$tit$  Dominu$^  exeunti  de  lioc  neqitam  ioscuio^  anim<e 
gioriosi$$imi  Hieronymi  pre$byteri  in  Bctltleem  Jutlie 
commoranli$,  totv$  fe$tivu$  obviam  venit :  ut  eam  pra 
cteterie  tanto  honorificentiu$ ,  tanto  excelientiu$ ,  et 
$nblimiu$  ad  sua  ihlrodneat  regna^  quamo  prce  caiieri$ 
$ubiimrori$  el  $anctiori$  vitce  meriti$  fniget,  Hodie  om- 
nium  Angeiorum  ordine$  ex$uitante$  et  talibu$  vocibu$ 
atternatim  cofkcinentes\  $uum  sociantur  Dominum  : 
hodie  omnium  Patriareharum  et  Prophetarum  ccelu$, 
hodie  Apostoiorum  et  bi$cipviorum  choms^  nodie  om- 
ne$  $ancii  Martyres ,  iiodie  Loii[e$sore$,  hodie  ijior':o:a 


«7  M:  MAGfHPICENTIIS 

ommm  Bi^iarum  «mIimb  ImUikuatdm  H  feuivm  $mo 
occunmt  €ompa^lmH€hi.  His  audiib,  vox  silutl : 
sed  «ftmen  l«x  ei  cmUus  ei  odor  per  horam  posuiuH 
dum  perdursinlM  cestaTeninl.  Ilaque  ruiuido  patet 
Ip&um  dft  ftttblimiortbus  «i  maioribos  cif  ibos  fore, 
^  ^uo  et  msfftus  et  mirabilis  est,  el  mctncnaits  super 
^ne  omnes  Sanelos  ob  sibi  trftdiiam  poiestatem. 
riolli  sit  dubium.  lU  pr»  ea^ieris  qnae  vult,  posse 
fpsom  ftssequl  :  sicul  pr»  csieris  sua  voluntas  dt- 
vtMB  loaits  cotoroi.  NuUos  voro  me  tantas  ftudacke 
pMtei,  ut  fftlear  ipsum  Joftnne  BftplisU,  quo  (tesunle 
ipso  Sftlvfttore)  nulliis  major  surrexK :  Petro  ei  Psulo,  . 
el  cieleris  diiodecim  Aposlolorum,  qni  sb  ipfto  Chri. 
sto  decii  ct  saneiiflcftli  su»l«  pramUre  «lorift.  Sed 
Umen  cl  si  probiboftl  rfttlo  Ipftiim  ttlis  majorsm  ob- 
iinere  gloriam  io  cceli  regno»  ftrn|«emftQderedicere : 
umeo  nullas  video  rfttionest  cnr  sU  nebs  dicere, 
xqualem  illis  In  gloria  llicronymum  fore,  dmimodo 
ilUs  in  vit£  sftnctitftie  discors  boh  foftni  :  enm  noa 
sit  pcrsonanim  ftcceptor  Deus,  sed  sinfulonun  aao- 
ritft  deccniens,  ei  reddens  «nlcuique  quod  mermt. 
At  81  cuiquam  videaior  mtnomm  Joanne  ei  AposloUs 
llicronymum  gloriam  obiincre,  pftrum  videftlmr  nii- 
norem  ipsum  obtincre  :  cum,  ei  si  illius  sandiutis 
mcriia,  illius  laboris  gravla,  UUns  scriptiir»  et  veris- 
Bimtt  Translationis  ulriusquc  Teslamenti,  OfBclo- 
rumque  ordinatioiiis  fruclus»  iion  solom  pnGsentibns* 
scd  etiam  futuris.  perspicaciter  cemftl :  pftnhmiintts 
fore  uil  ipsum  ab  eisdem  in  gloria  discordem  :  ol  ve- 
rum  testor  Deum,  pulo  judicabil.  Porro  ne  aiiqnibos 
dcridcndi  laqueum  iniiccre  videar,  dum  ionnni  et 
ApostoUs  in  sanciiute  el  glorift,  xqoftlem  esse  Uie- 
ronymum  sanciissimum  faleor  :  unum  quod  expielift 
iiondmn  didius  qnftluor  iu  visione  vidl,  ensrrftbo, 
ui  verius  uon  lateftt,  ct  ne  qois  me  bns  Iftudes  le^ 
icxerc  credat,  vel  amoro  cftrnaU,  qno  bomo  ft  veri- 
Utis  cognitiono  maxime  deviai,  vel  vesan»  men- 
tis  im|>criiia,  vci  aUa  qiiftcumque  caiisft.  Sed 
ine  boc  ambigani  ab  homiuc  lutellexisso  minioie  : 
scd  pcr  relaiioiiem  quam  Deus  omnipotcns»  qui 
suos  exaltat  Saiiclos,  el  exalUndo  magnificat. 
Qtiartft  praeeunte  nocte ,  mibt  avide  cogiuml ,  quid 
Liudis,  quidve  rcverenti^  dcbitm  Hieronymoinbrevt 
retexcrem  Epistolft ,  demonstravit  hoc  modo  :  Dum 
iUque  (ol  dixi)  dispoocos  banc  Epistolam  iUn  scri- 
liere»  cogiurem  apum  kiudis  materiftm  Inveuire  : 
bora  advenientc  noctis  medin,  me  somnus  ofipressii : 
el  ecce  maxinia  niibi  affuit  angelorum  multitudo,  in^ 
ter  quos  fu!goiitcs  plus  inflnito  soie  duo  erftol  viri  iu 
simitcs  el  uniformes ,  nl  nullft  iii  eis  viderctur  diffe- 
renUa,  ^tia  aller  ftb  altero  diflcrre  possel :  nisi  qnod 
tria  serU  ferebat  alter  in  captte,  ex  auro  et  Iftpidilnis 
prciiosis  :  alter  vero  duo.  Hi  cftndidissimis  induU 
collobiis ,  undiiiue  fturo  gemmisque  conUxUs,  Untae 
erant  pulchritudinis ,  ul  non  valcftt  quispism  iniftgi- 
nari.  Aceedentes  iiaqoe  itU  ambo  prope  me ,  sub  si- 
lentio  paulisper  sUterunl.  Dehide  Ule  qni  tria  ferebftt 
serU ,  bis  me  vcrbis  fuii  alloculus  :  Cogiia»,  Airfu- 


BEATl  mBRONWl.  »8 

sftns,  qM  Mmm  laudi»  de  Hieromfmo  in  rontaU  pro^ 
fdrref  £t  eerte  diu  cogHane.  noudum  noiti  :  $ed  hwe 
amko  venimue^  ut  eju»  tihi  gletiam  indicemu».  Hie  certe 
wmu»  »omu»  qu$m  vide»^  Hierongmu»  ipse  eif,  qui  ftcm 
m^ff  mi^  in  tiim  tanetitate  fait ,  ita  per  omma  in 
gioria  eequali»  eu,  Et  qum  poesum ,  et  ipse  poleet ,  ei 
qum  volo,  et  ipee  «n/l,  et  eieuti  Deum  tideo ,  a  ifu 
rideif  et  cognoeeH^  et  inlelligit,  in  qno  omtn»  no»lra^  et 
Sauclorum  omnium  tOMiettt  ghrim  ^eatiludo.  K^  ha- 
bet  majorem  oei  minorem  glorium  aller  ab  altero  San- 
elorum ,  m'«j  iii  ^amnfttM  mo|fit  et  minu»  ditinant  cou* 
Umplatur  specJMi,  siss  oogno»cit^  Sertnm  tero  ter^um 
quod  ptu»  iUo  fero^  aureoh  mangril  «al,  quo  tiiam 
/iitiM  corpori».  Q»del»iiu  mundo  ob  laibore»^  pmuiUH* 
tiat^  mrumna»y  affMciionu^  terhera^  eoniumetia»,  ei  ko- 
udnum  opprohria  H  derimaae»^  et  cmteru  valde  graria^ 
qum  ita  paeifice  perutif ,  tia  guudenter  propter  Beum^  ut 
in  iufirmiteMn»  ex»ukare$ ,  et  tem»  marigr  estliierit , 
ei  preania  martgrH  non  ami»erit  r  tamen  quh  gtadio 
uieam  uon  fimtk^  aureolam^  qum  in  eignum  daiur  mar^ 
igrH^  nou  kiAet.  Seria  tero  duo  aih  qum  Ikdbemu»^ 
aureolm  »unt ,  qum  sofem  tlrginibu»  et  docioriiu»  dan* 
tur,  «1  db  aUi»  di»eemantur,  Ad  hsc  (nl  mihi  vtdc« 
bftiur)  respondi :  Qeis  enim  e^,  Domttie  mi  ?  Et  ille : 
Jomme»^  inqoit,  Baptieia  stim,  qui  huc  ad  U  deeeen^^ 
.ut  nundarem  Hbi  Hierongmi  ghriam  :  quaienn»  ipsam 
,gen6bu»  uuniie».  Hoc  enim  noteri»  :  quia  Itonor  et  te» 
terentia  qum  nnguih  Sanetiorum  exkibeiur^  eeneri»  om» 
iHm»  exkibeiur  :  ne  puiu  ut  aHqua  siV  in  cmh  intidia^ 
ut  iu  muudo.  Sieul  euim  in  mundo  qmiibel  kontinum 
eesUri»  prmeeu  poth»  telht,  quam  »ube»u :  iia  in  cmh 
propier  carilutem  inefabiiem,  qua  u  inticem  diJignnt 
bealm  animm^  qmtibet  Sancierum  ita  alUrtu»  gloriu 
gaudet ,  mui  $ua.  Quineiiam  uUet  quitque  major,  ut 
qmeque  uuuoe  »ibi  e»ui  mquali»  ei  pene  major  :  quia 
eju»  ghrh  eeeei  $ua :  ita  minee  ma}ori»  ghria  gaudei^ 
ncuti  fi  eam  kaberet :  nee  teilei  eam  kabere,  ul  ille  non 
Imberet  :  imo  potiu»  de  »ua ,  $i  fa»  e»»ei ,  imparlirei, 
Vude  gloria  ^inguiorumy  eil  ghrh  euneiomm :  et  glorh 
cunctorum^  e»t  gloria  »ingulorum,  llls  dictis,  socielfts 
omius  illft  discessit.  £i  expergeracios  iu  u  sonino , 
Untos  in  me  subito  sensi  cariuiis  ardores,  qmntos 
itt  me  nunquam  senseram.  Nam  detnceps  bacteniis 
nunqnsm  ftliquftlis  in  me  vcl  invidias,  vd  SHperbiar, 
sive  ftrroganUae  fuil  appelitus  vel  cogilalio.  Teslis 
enim  est  Deus,  qui  omnia  anteqnam  fiant,novit, 
qiiod  inde  untns  in  me  exsliUt  csriutis  fervor,  qnod 
plusalieiio  bono  gaudee,  quam  meof  plus  ftffecte 
emnibus  subeise,  qoftin  pRcessc.  Il:cc  idclrcodixe- 
rim,  non  ut  laudis  ftcquiram  famam,  sed  irt  qnis  hn 
non  pulet  vanft  fuisse  soBMft,  quibus  sa^pe  delndiiifr 
meas  noslra.  Sa^pe  enim  Deus  ftbscondiU  ei  niftximft 
per  somnift  reaerftt.  Magnificemns  ergo  epera  sua : 
quouUm  perfecu  sunt,  nec  est  io  eis  iniqoius.  Sftn- 
etuin  Domiiii  Uieronymum,  propler  Deum,  eim  quo 
rcgoal  secure ,  magnificemus :  quontftm  In  viu  sna 
m.ignifice  fccit,  in  morlo  suft  magniflcft  reoepil.  Qim* 
propter  magnus  est  in  medio  nosirl :  el  sftnoios  cl 
excelsus  in  viiac  exceUenilssimae  sancUuie.  Magnuft 


S89 


m  HWACUbrs  WEIIONTill. 


t90 


saiicuis  cl  exccl^ns,  iu  sapiciiilB  iaeffibilis  fraliiMli- 
late.  Magnus  sanctus  ci  prteexcclsus,  in  majorisBainc 
gloripe  quanlitaie.  Mirabilis  et  laudabitis  et  gloriosus 
in  pfodigiis  invisis,  inauditis  et  insueiis.  Melaendiis» 
colendiis,  et  veaerandus,  ob  sibi  inidiiaai  a  Domino 
poicsiatemy  Itonorem,  et  gloriam  sempitemam.  Ma- 
^niQcemus  ergo,  obsccro,  eum,  nec  laceattiis  :  quo- 
niam  major  esi  omni  laude.  Notas  iaciamus  in  po^s 
gSorix  snse  laudes.  Non  miretur  homo  si  euni,  quem 
Deus  magnifieaTit  et  coiuit»  laudamus.  Noo  homlneoi 
pigeat  Tenerarl.  et  oolere  quem  Deus  coluit  el  yene- 
ralos  esu  Non  pulet  qiiispiam  Joanni  et  Apostolis  in 
gloria  et  sanctilate  aequando  Hleronymum,  Joanni  et 
Apostolis  exercere  injuriam  :  quoniam  lllis  prsstaro, 
et  gloria  et  sanctitale  si  pouent ,  optaceiit.  Gloria 
cnim  et  beatitudo  cjus,  eomm  est  gtori^  ;  ei-beali- 
ludo  eorum  est  sua.  Uonor»  laus,  el  revereniia  a  no- 
bis  exbibita  ilieronymo ,  eorum  singuUs  exliibetur  : 
cl  qua:  Ulis  sjgillatim  exhibetur.  Hieronymo  exliibc- 
tur.  Si  ergo  cupis  Joannem  BapUsUm  et  Apostolos 
venerari ,  simui  venerare  ipsum  ;  quoiiiam  illis  pcr 
omnia  est  «qualis.  Secura  igitur  roenie»  omni  dcpulsa 
formidine »  Joaiinem  Baplisiam  Hieronymo  aqualeui 
el  non  majorero  :  quoniam  nultus  major  surrexil , 
omni  devotione  et  revereniia  fateamur :  qnem  si  nii- 
norem  ractmus,  Joannis  glori»  derogamus  :  ei  m:igfs 
injurias  exeroemus  quam  laudes«  Hujus  mei  iinperiii 
'sermonis  opos ,  quanqiiam  insuflicieiiler,  qnanquam 
vitissime,  quanquam  nibil,  tamen  devoie  ei  reveren- 
lcr  a  nobis  expielum,  ad  te»  venerabilis  pater,  puro 
corde  et  magna  anirei  devoii  affeciioiie  dirigo  :  sup- 
plicans  ut  ingenioli  mei  verbuia,  qu»  de  mese  impe- 
ritiac  pauperie  in  laodes  eximii  Hicronymi  olHulit  non 
deridenilo,  sed  cariiate  debita  a^quanimiier  tderando 
legas.  Ei  qiiai  uinus  debite  dixi  ad  tanli  viri  Uodi^s, 
ei  roeu!  iinputes  imperiti» ,  et  Episiola)  breviiati »  ct 
ejus  buidum  immeosde  majestati.  Quoniam  cerle  si 
omnium  mortalium  liHguas  solum  ejus  iaudcs  prome- 
rcnt,  niiiuis  debito  satis  esset,  Mei  peccatoris,  vcne- 
rabilis  paier,  esto  memor  :  ut  dum  in  itlo  sleteris  lo- 
co,  quo  ilind  sacnim  eximii  Uieronymi  cadavcr  quie- 
scii,  ejos  rac  interveniionibus  reoommendes  :quoni:mi 
niiliibi  dubium  est  quod  ea  qu»  oplat » idem  Hieroo 
jiyroos  potest  couliiiiio  obiinere*  Non  eniu  sue  aii- 
qualiter  defiraudaMir  desiderio. 

CYRILLI  EriSCOPI  JtROSOLTlflTANI  DE  UmACULIS  IIERO* 
RTMI  AD  SAKCTUU  AU00STI1H01I  EPISC.  HIPPONENSEM.  ' 

^^pkerakili  wrQ^  E^scopormn  mmo^  Au§mii»o  Hip^ 
poiunu  pramli^  Cyriilus  Jeroooi^UmutPmtifts^ 
tl  omxutm  oacordotum  infi^ms. 

Cap.  I.  IIKus  sequi  vesligia,  cojos  in  terra  sanctitas 
radiare  non  cessat,  illins  sciliccl  Hierdnymi  gloriosi, 
cujcs  memoria  erit  in  bcnedictlone  in  sxculum  sx- 
eiili :  qui  quantus  sil,  et  lii  similiter  bcne  nosii :  cjus 
usus  maxinte  colloqnils  et  doctrinis :  dc  quo  me  vclie 
diseerere ,  com  siro  reprobns  iii  toto ,  ei  indignus , 
quasi  rcputo  andaciam.  Sed  lanirn  qnia  tua  nie  cogtt 
dHectiOy  ut  alla  dbi  scribam  dc  prodigiis  hominibus 


insoetia,  qatt  per  Uim  in  didios  Mtlris  lecU  ^i. 
»08,  ut  eu»  eelebrem  mimdo  lieetet,  et  euMtis  Imi- 
minibM  gloriosum  :  luis  «mlisus  oraiionifoos  opus 
aggredlar,  ut  laa  posdl  devoiio,  el  breviloqiiio  per- 
airUigam  de  imiltis  paoea.  Gloriosum  bu}us  vlri  ofoi« 
tum»  visiQoemqoe  meam,  necnon  et  miriHea  tone 
4omporis  peraeia,  te  nosae  non  ambigo.  Nam  vir 
mlqiie  reterendos»  et  meflMnlmoUivioni  mm  dandus, 
losebins  Mbilis  Gremonensis  ejos  diseipolus,  In  qoo 
magislri  refulsit  sanetilas  et  doctrina,  cujos  sapien* 
tiam»  probiUlom  el  excelleiiiiam  non  ignoras  : 
qui  post  bieauium  a  nostr»  mortalHatia  mlseria  ere- 
piM»  sunm  prasdilectissimum  magistmm  Ricroity- 
mum  Id  CQeli  patriam  est  secutue,  ot  nobis  iiidieaiit 
ejM  crebra  miracula »  de  qulbos  etiam  inrerius  ali- 
qaaliter  pertraeiabo  :  Reverendo  Pairi  Damaso  Por* 
tuoMi  Episcopo,  et  Tbeodosio  Romanorom  Senalori, 
ejiis  frairi  Severo  probissimo  Tim,  Emiocbio  sanctls- 
siffiK  mulien,  et  Ubi  et  muUis  allis,  quos  shigfltaiim 
Mmtnart  non  eget,  tnnc  temporis  persuas  litteras 
toibia  ejus  obitus  seriem  intlmavit.  Unde  aroplfus  ea 
quac  nosti,  reiierare  esset  snperfluom,  et  dicendomm 
impodiroentum.  His  ergo  omissis,  ad  ejasdemquae 
iion  cesnant  continue  clarere  mifaeula,  nosier  se  sly- 
Ins  veriai  :  ut  tua  poscil  devotio.  El  primo  ab  Euse* 
bio  viro  sanoiiatimo,  ejusdem  Hieronymi  sanciissimi 
discipulo  smnat  initium. 

Caf.  II.  Post  obituni  giorioslssimi  Rieronymi,  qiiae- 
dam  komis  Inter  Gr»eos,  id  est,  ucta  surrexit,  quft 
ad  Laiinos  usqoe  devenit :  qoai  suis  nerandls  nileba- 
liir  ratiooibos  probare»  qood  animae  Beatoram  osqne 
od  umversalis  judicii  diem,  in  qiio  corom  corporibifs 
erant  iierom  conjungendas ,  Tisione  et  cognllione  df- 
viiia,  In  qua  lota  ennsistit  beatiliido  Sancloruin« 
privabontur  :  el  damnalorum  aninuc  simililer  usque 
ad  dtem  ilium ,  uulKs  craciabuniur  pcenis.  Qiiorum 
ratio  laiis  erat :  Sicut  anima  ciim  corpore  merait , 
vel  peecavit :  iu  cum  corpore  prasmia  reclRil ,  sive 
poenas.  Asserebont  eiiam  illius  scciae  nequissimi, 
nulium  rore  porgalorii  Jocum  :  in  quo  animae  qiua 
Bondum  de  suis  peccaiis  in  muiido  plenam  egis» 
aent  pcenitentlam ,  porgarentur.  Qtia  quidctn  secta 
pestiTcra  crebrcscenie,  lantus  in  nos  dolor  irruit» 
ut  nos  amplios  pigerei  vivere.  Qiiocirca  meis  con- 
ctis  sufthiganeis  Eplseopis,  et  aliis  vMs  GalboK» 
ois  convocatis,  eis  JejnnUi  ei  oraHones  indixi  : 
ul  suam  sie  «giiari  idem,  divina  non  permiHeret 
bouitas.  Mira  res,  et  forte  buieslmilis  nunqoam  risa. 
TribM  expletis  diebus  jejuntorom  et  orationum , 
•ubsequonti  nocie  glorldsus  Hieronymiis »  suo  prte-  ^ 
dileclissimo  lilio  Eusebia  orationibas  incumbenii 
manifette  appareus  ,  bcnignaqoe  eum  allocoilone 
eonfortans,  oi  dtxitf  /n  kac  $ecta  feUffira  minime 
formdandHm^  cwn  nbi  finic  jam  ponenibu  erat.  Quem 
^osebiiis  nimio  fulgemem  splendore,  iia  ut 
oeniiis  bumanM  aspicere  non  valeret,  intuhus, 
de  gvavi  somiio  evigiiaM,  dulees  per  oeulos  fomteM 
iMrymM,  lU  ut  pene  vocem  rormare  nen  posset: 
^uantum  potcrai ,  elamare  nmpit :  Pof <r  mea$  Bitr^* 


tOl  t>B  iRftACiLIS 

iiyirtici  e$  t  Qtiare  mmm  ModeUiim  $p^i^»  f  Certe 
Unemn  te^  nee  dimitiam  :  nee  nne  tue  4ivem  dilexM 
fitiOt  gradierie.  Ad  qnem  gloriosus  llieronymus :  Non 
tei  fiU  aieetiinme,  deeeram.  Confortare,  ticetimo  fum- 
-qne  die  me  eequerie ,  ei  nmul  in  geudio  permanebimut 
eine  fme.  Sed  C^Uo  cunctiufue  fratribu»  nuntia,  nt 
^aeiina  die  juxta  praisepe  Don^i ,  ubi  meum  qmeeeit 
c#rfNii,  •niJiM  iii  unum  connemmt^  tam  Catholiei^quam 
^iiam  iUiue  eectee  oin.  Ei  iu  trium  honunum,  qm  in  hac 
4mu  urhe^hac  nocie  defuncU  cadavera  inAttnmla,  tti 
tocum  in  quo  meum  e$i  humatum  corpus  fadee  deper» 
iari  leuper  quikut  taccum  quo  uiebar  pone»^  ei  eiatim 
9iieBfri»tinm  reddiii^  hanc  radidtu»  heereem  extirpu' 
hunt,  Cui  taledicens  gloriotus  Hieronymns,  diS|MiruiC« 
llane  aalem  lacio,  ad  me,  qui  BeiMeem  lunc  ertm , 
vencrabilis  Eusebiu»  Teniens,  cuncta  qnae  videnil » 
enarraviL  Quo  immensas  creatori  graiias  agens ,  et 
glorioso  Uieronymo  omnibus  in  praediclo  loco,  in  qoo 
pro  nobis  do  iiitemerata  Virgine  Sakator  natus  eslt 
ei  ubi  etiam  sacralissimum  Hieronymi  cadaver  hu- 
fnatum  est  congregatis ,  praBdiclonim  defunelorym 
cadavera  deferri  fecii.  0  mira  erg a  bomines  Dei  mi- 
seratio  el  dispensatio  I  Quot  modis  in  se  sperantes 
scit  juvare  :  quaniis  et  quot  bonoribus  suos  exaltal 
Sancios !  Fiebal  iiiterea  ab  iilius  sectx  cultoribns 
derisio  :  credentibus  quod  forel  exinanita  mantis 
Domini.  Lxtelur  itaque ,  ooinis  ftdelium  c<Btos :  et 
Deo  in  voco  exultationis  psallant,  quando  suscipimus 
roiscricordiam  in  modio  templi  sui.  Accedens  nam- 
que  vir  venerabilis  Eusebiiis  ad  siogulorum  cadavera : 
flexis  genibus  manibusque  in  coelum  exiensis ,  ciin- 
clis  audientibus  sic  oraTit :  Deue ,  cui  nilni  e$t  impoo' 
eibUe^  nihil  grave  itmctte  forUtudim»  et  mrtuii»  :  qui 
facie  mhrabiUa  magna  $oiu$,  et  nuUum  in  te  $perantium 
epemie :  nuuc  precee  tuorum  exaudi  fidelium^  ef  ui  tua^ 
quam  dedi»ti ,  (idee  tntemerata  inmolaUufue  per  eetcula 
maneat^  ae  eUam  ui  honun  error  appareai,  per  merUa 
ei  ititerce$$ioue$  gUmo»i  iui  Bierongnn  dilecti^  inirodue 
in  hesc  cadavera  aniame  qua$  de  ip»ie  egredi  voluieti. 
Qiia  quidein  oratione  finiia ,  singula  sacco  qno  supra 
camem  gloriosus  Uieronymus  uiebatur  tangens  ca- 
davera,  prolinus  in  ea  vitx  spirilum  introduxit.  Qiri 
liomines  apertis  oculis ,  omnibusque  vitas  signis  os- 
Udml% ,  sunl  perfeele  resuscitati :  et  coeperunl  beaia* 
rmn  animaruin  gloriam ,  ei  peccatorum  poenas,  tam 
Purgalorii ,  quam  Inferni  clara  voce  omnibus  inli* 
mare.  Nam,  ul  mihi  posimodum  iiiterroganli  dixerunt, 
.jeaius  Hieronymus  eos  coiiduxerat  seeum  in  Paradi- 
>um ,  Puiigatorium ,  et  Infernum,  ut  qme  ibi  ageban- 
ur,  patefacerel  universis.  Sibitfue  dixeral  quod  ad 
eorpora  r«diretit,  et  de  pcrpetratis  peccaiis  ibi  age- 
rent  paeiiitcnliam :  qiiia  eo  die  ei  bora  qua  venerabtiis 
Eusebius  nioriiurus  erat » el  ipsi  moriluri  erani :  ac 
etiam  si  bene  agerent  pcsniteniiam,  cum  eo  gloriam 
adeptiu-i :  quod  et  facium  esi ,  ui  inferius  declarabo. 
liis  igitur  peractis ,  muliitudo  iiiaxima  V>ptilonim 
iam  fidciium  ,  quain  cliani  illius  secln  defensorum  , 
qui  ad  grande  coocurrerant  speclaculuro,  tamcertum 
iodicium  et  ventatis  cxperitneiitum  :  necnon  beati 


lllEtlONTMl.  392 

llieronymi  merifa  egregia  cemen4es,  magnis  voclbus 
immensas  gratias  refenint  creatori ,  qui  suos  in  se 
sperantes  nun  deserit.  Et  sic  ,  Augustine  carissime , 
pitts  Dominus  navicnlam  suse  fidei  sacratissimae ,  in 
hnjos  mundi  mari  eructaiitibus  malorum  bominum 
fluctibos  agitari  permitiit ,  sed  niinime  naufragari. 
Quo  quldem  forti  quxso  esto  animo :  viriliier  age': 
non  fomiides  contra  fidei  persccutores  magnanimus 
dimicare,  sub  umbra  alarum  inm  pii  patris  :  qui  suo- 
ram  fidelium  preces  ineflicaces  non  siiiii ,  dummodo 
tota  spe  et  puro  fiant  animo.  Non  enim  nosirae  ne« 
quetint  exaudiri  preces ,  nisi  cum  in  Deo  noslra  non 
perfccte  spes  conslstii:  vel  quia  pctimus  noii  petcmfa. 
Ad  ipsum  ergo  Dominum  non  tnntum  ore ,  sed  loto 
corde  clamemus  dum  afDigimnr :  et  ipse  qni  domina  • 
Inr  in  Tirlute  sua ,  et  nos  quotidie  oculo  respicli 
pielatis,  non  permittel  nos  tcniari  supra  id  qnod  poi- 
sumus.  SednenhnisdeTtttsa  proposito  modo  gbdiar, 
ad  inccepta  redeam,  et  venerabilis  Euscbii  obiiuAi 
explens  primo ,  et  viromm  iiloram  iriilm  similiter, 
quos  resttscitatos  nosti ,  migraiiotiem  scribens :  quia 
eadem  bora  sunl  et  die ,  qua  Enseblus ,  de  hnjus 
mundi  et  valle  miseriae  exempii ,  aliqua  Hieronyini 
miracula  de  muttis  introducam. 

Cap.  111.  Adveniento  autcm  die  quo  venerabilis 
Eiiseblus  a  bealo  Ilieronymo  in  vlsione,  dequa  suprii 
fatus  suin  ,  se  migraiuntm  ftcleral ,  die  lertia  prae- 
eunle,  languore  febrium  eoneossus  valide ,  se  super 
terram  (magistri  noii  immemor)  nudum  deferri  fecit 
a  fratribus  et  singiilum  fraircm  benigna  consolatidne 
eonrortavii ,  et  ut  in  sancto  manerenl  proposito,  ad« 
moiiuii.  Deinde  saccum  quo  gioriosds  induebatur 
Hieronymus,  deferri  fecit,  et  supra  se  poni  Jus^it , 
ordinavitque  se  nudum  iiisur  glorioei  magistri  exlra 
Ecctesiam  in  qua  jacebat  sanciam  Ilieronymi  cadaver 
sepcliri.  Post  baec  communioiie  sacratlssimi  eorporii 
Jesu  Clirisii  se  muniens,  Domino  se,  et  beato  Hiero^ 
nymo  commendaTii ,  ei  sic  per  Iridnum  locultone 
corporaliqiie  visione  privatus ,  circumsiamibiis  fra«- 
tribiis  aUcrnatim  psnlterium,  passiones  Domini  H 
alia  sacra  continue  legeniibus,  jacuii.  Dumm  quippe 
ei  cunctis  recte  in  mundo  degenllbus  formidabllo  lioe 
quod  narro.  Die  autem  qiio  moritiirus  erat,  per  duas 
horas  ante  animae  beatae  exitum,  venerabilis  Eusebtus 
Unt  lerribiles  aclus  CQepit  peragere ,  quod  eircum* 
stantes  monachi  pavorc  perterriii ,  velut  amenles  in 
terra  jacerent.  Nam  quandoque  iransversis  oculis , 
inanibus  juiiciis  ,  facic  lerribili ,  voceqiie  dira  quusi 
sxviens  clamabat :  Non  faciam^  nou  fadam :  mentm»^ 
meniirie.  Post  lisc  ad  terram  redieiis,  facieni  firmabal 
in  tcrram  quantom  poiuil,  i:hmviM :  Adjuvate  me  ^ 
frairee^  ne  pmffm.  Quod  monachi  videitles,  lacry- 
maiites  et  trementes ,  eum  interrogaverunt  :  Qnid 
habee ,  pater  ?  Ad  qiios  ille  :  Non  videtie  dwmonum 
agmina ,  qua  me  dcbellare  cupiunt  ?  Et  illi  :  Quid  le 
faciurum  volebant,  cum  dieeba$  :  Non  faciam  f  £i  ille  : 
Conaulur  namque ,  til  ditini  nomini$  bia$phemu$  t itv^- 
nlar ,  et  ideo  hoc  me  non  facere  clamabam,  Ei  iili : 
Quare ,  pater ,  fadem  ab$condfba$  in  terram  ?  £l  illc : 


m 


DB  i^A^XLra  VlieRONYMr. 


m 


Xe  ejui  aifeetum  Urnerem,  qm  iam  iurpU  et  terribilit 
«tl,  quod  omnei  pene  fomudmes  qum  in  mundo  wnl^ 
mpeetu  ejus  nihU  eunt.  liiltT  h.ncc  verb.i  acliK  priores 
reiierans,  sic  ad  cxireniani  iionim  usquo  devenil. 
Fraires  aiitein  qui  asiabani,  pavore  et  do]»re  |)erier- 
riii,  Telul  niortui  siabani,  quid  lacereiit ,  nescieiites. 
Gloriosus  Deus  in  Sanciis  suis,  mimliilis  in  iiiajest.ite 
sua  t  lienignus  ,  et  Fe  aniantibiis  iniscricors ,  Sanclos 
siios  iHMi  derelinquit  in  teinpore  necessiiatis.  Ad 
eiiremam  iiamqiie  lioram  venerabili  Eusebio  pneve- 
nienle,  gloriosus  Hieronymiis  appariiit,  eum  benigiie 
conforlan^.  Ciijus  advenlu  omnis  illa  daemonuni  turba 
qiiasi  lufinitsi ,  ejus  timore  perlerrita »  ab  eo  veliit 
ftiiiitts  eyanuit,  nt  plures  testantur  moiiacbi,  qui  pro- 
prilsoculis  dispensatione  diviiia  se  boc  vidisse  dicant. 
Sed  boc  magis  approbatur :  naro  omnes  circumstantes 
aiidierunt  bas  ab  Eusebio  voces :  Vnde  venie^  paterf 
Quare  tantu»n  moratu$  e$  ?  Cui  8ubito«  ciinctis  audien* 
tibus,  alia  vox  respondit :  Exepecta^  fili^  ne  formidei^ 
quitt  le  non  de$eram ,  quem  lantum  diligo,  Qua  audiu 
voce »  brevi  iude  decursa  morula  ,  venerabilis  Eus4- 
biiis  exspiravit.  Qua  quidem  hora  et  illi  tres  qiii 
resusciiaii  sunt,  migravere  :  et  (iit  puto)  ciim  Euseblo 
ad  a^terna  gaiidia  iierveneriint.  Nam  per  lllos  omnes 
viginti  dies ,  qnibus  posiquam  (ut  nosti)  resuscilatl 
suiit,  se  in  iant:i  poenitentia  tiadideiunt,  quod  sina 
dubio  selema  beaiitudiiie  porianiur  et  pnDiuianliir. 
Sileiitio  praeierniittendum  ne^iuaquam  piiio ,  quae  ab 
eisdem  tribiis  viris  per  illos  di«'S ,  quibiis  vixerunt» 
didici.  Coniiiiue  titto  lioc  temp(»re  cuni  aliqiio  eomm 
secreia  vitap  illiiis,  qiumi  posl  liaiic  brevem  et  m<H 
mentaneam  eispect:iiiius ,  rimari  cupicns  ,  alternam 
diem  ducens  ad  vesperam.  Sed  quamvis  mulia  ab 
eisdein  didicerem :  tameii  ad  prssens  brevilatis  causa 
quaHlam  tantum  referamt  caetera  vero  alias  ea  dictii- 
nts  oniittam.  Quadam  vice  ad  unum  eorum  me  ivisse 
coniigit :  quem  dure  lacrymontein  ,  nec  nieis  verbis 
conbulatioiiein  ali(|uam  admittcntem  comperiens « 
lanti  fletus  eausam  ab  eo  coepi  inquirere.  Qui  pluries 
de  boc  a  me  interrogiitus ,  uec  tamen  ad  interrogaia 
respoudens  :  lamlero  meis  coactus  importunitatibus, 
sic  rcspoiidit :  Si  qua  pridie  $um  expertus ,  non  igno^ 
rarn^  tibi  ine$$et  eemper  cau$a  fletn$.  Ad  qiiein  ego : 
Qtia:So  ut  qiia:  vidisii ,  edisseras.  Tuiic  ille  pnulisper 
tacens  ,  dixit:  Quate$  credi$  peena$  et  tormenta^  non 
$olum  damnati$^  $ed  etiam  in  Purgaiorio  eaa$tentibue 
prwparari  ?  Ad  quein  rgo :  De  iiicertis  quae  vera  potest 
pruferri  seutentia?  Ut  enim  puto,  nostris  quibus 
afiligimur  pcenis,  aequari  non  possunt.  Ad  quod  ille  :<  Si 
omiiesqu»  in  mundoc<igilari  possiint  pceiuc,  tonnenia, 
afliictiones  9  uiinori  quae  illic  liabeiiiur  pcen^e  et  lor* 

,  roento  comparentiir ,  solaiia  eruni.  Maltet  enim 
quilibet  viveolium  ( &I  illas  experientia  noscerel 
p^eoaN)  usque  ad  ririem  niundi ,  omnibus  bis  simul 
siiie  ronedip  cruciari  pcenis,  qiias  omnes  bomiiies  ab 
Adam  biiciisque  sigillatlm  perlulerunt ,  quam  uno 

.  die  iu  Infenio^  sive  Purgaiorl«  miiiori  quse  illic  ba- 
beiiir  poena,  torqueri.  Et  idef»  si  caiisam  mei  fletu» 
inlerrogns ,  limor  pcBBaiom  e^  ,  qiix  pece^aribut 


jiiste  danlur.  Scio  nainqiic  me  er^a  Dcam  menin 
peocasse  et  ipsum  justum  forc  iion  dubito.  Qua  de  re 
Bon  mireris ,  si  pLingo  ,  ciim  poiins  si  non  plange  * 
rem  ,  veliemenier  admirari  debcrcs;  sed  pollits  :ul« 
mirare ,  qtiare  bomines  qui  se  mori  non  dnhii.iiit 
(s.iltein  a1i<»rum  experiinento )  lanla  hic  seriiritate 
vivunt,  nec  tant.is  cogitant  evadere  poetias.  1  Ad  Uxe 
dotore  tactiis  intririsecus ,  ila  ut  vix  vcrba  formare 
possem,  dixi  :  lleu  quid  audio?  Sed  qiivso,  in  quo 
lormenta  diflerunt  infernalia  ab  liis  quae  sun(  in  Pur- 
gatorio,  dicas.  Et  ille  :  c  Nihil  inicrsediflerunl^qiiia 
eadem  sunt  magnitiidino,  poeiiae  Purgatorii  et  Infernt. 
Sed  unum  est  qiio  diflerre  possunt  :  qiiia  infernafcs 
fiiiem  non  esspectant ,  sed  aogmenlum  :  scilicet  iii 
judicii  universalis  die  •  quando  corpora  ilii.lem  ciit- 
ciabuntur  ciim  animabus  ,  et  Purgaiorii  )Keiix*  siint 
cum  fine.  Nam  post  explctam  pQeniicntiam  indis 
exempli,  gaudiis  beati:isimis  perfnieiitur.  »  Ad  bxc 
ego  :  Sunt  omnibus  in  Purgatorio  existeniibus  , 
aequalia  tormenta  ,  vel  diversa  ?  Ad  baec  ilfe  :  c  Dt- 
versa  quidem.  In  aliquibus  m.ijora  ,  aliquibusve 
leviora,  jiixta  magnitudinem  peccatorum.  Nam  in 
pairia  eiiain  Beatornm  onines  animae  gloriosne  divi- 
nam  coniemplantur  speciem  :  in  quo  omnis  consistit 
gloria.  Qnae  quamvis  singulae  lanta  babeant  gaudia  , 
qiianta'  velle  vel  cogitare  possnnt :  lamen  gaudiis 
non  suiil  pares ,  quia  majora  baec  possidct ,  ininoiM 
Itla,  juxta  opera  quae  fecerunt.  Se  si  tibi  atif)tia  i  x 
hoe  oriretur  admiratio ,  nt  Sanclis  possil  Incsse.  di- 
Tcrsitas  gaudiorum ,  qnorum  causa  est  sotus  ipso 
Dens  :  in  qiio  niilla  potuit  unqnam  esse  diversitas  : 
soltttio  saiis  palet.  Nam  eum  divlna  conlemplatio  et 
eugnitio,  sive  inteUigentia ,  sil  tota  merces  et  gloria, 
in  aliquo  potest  esse  Sanctorum  minor,  in  aliquo  vcni 
major.  Idcirco  cum  omnes  siinul  anims  Deum  slcntt 
est ,  vjdeant  et  cognoscant ,  aliqua  minus  videt  et 
inielligit ,  et  sic  miiior  inest  sibi  gloria.  Aliqiia  vero 
clarius  vtdet,  et  subtiliiis  Intelligit :  et  sic  majorcm 
possidet  gioriam.  Sic  etiam  de  illorum  miseroriini 
damnalonim  poenis  dici  polesi ;  nam  cum  omnes 
animas  damnatorum  in  uno  consistant  poenarum  loco : 
tamen  diversis  cniciantur  poenls ,  juxta  vitionim 
qualilates.  Tantum  siqtiidem  ditrert  inter  Christidi- 
noruin,  qiii  ibi  torquenlur,  poenas  et  paganorunt, 
ut  psiganorum  cruciamenia  respecta  eorum  qtuT  fatsi 
Cbristiani  peccaiores  siistinent,  sint  quasi  nult.i  : 
qoanquam  inelTubilia  sunl ,  nec  a  viventibus  cogiui- 
bilia«  Et  dignum  est.  Nam  illi  gratiam  Dei  in  vaniiui 
receperunt,  iiec  voluerunt  a  peccaiis  corrigl  duia 
vixcnint ,  sacris  coniiniie  vociferuntibus  Scripiurts, 
quas  pro  nihilo  putavere. »  Tum  ego :  horrlbile  csi , 
inqitain,  quod  dicis,  et  utinain  sedulo  mortallum  iii* 
sisieret  mentibus ,  ut  vel  tantarum  poenarum  terrore 
a  pravis  ccssarent ,  si  nollenl  amorc  gloria!.  Sed 
qiL-eso  quid  erga  te  pridie  exeonie  anima  pcractum 
^i\  breviter  iniiofesce.  Ad  qiiod  ille :  c  Advenienie, 
inqitti,  mortis  mese  h(u^ ,  laiiia  In  toci)  cpio  migratn^ 
nis  jacebaifi,  -iiefiiiidonim  aAiit  spirituiim  imillitudo. 
qiio  piTc  nmliiiu  liiie  dinimierari  omtiliio  non  posseni» 

(Jhx.) 


m 


D£  MJRACULIS  IlieRONYMI. 


«luorumspecieft  lalis  crat»  quod  ea  ntl  pcenosius,  nilvc 
-liornbiliiis  excogilari  potest.  Poiios  enim  quilibet 
hominam  flammis  anlenlibus  arsunim  se  eiponerct, 
quam  earum  formarum  ictu  oculi  yisione  p<uiri.  Qtiid 
ad  meyenientesf  omnia  quaecumque  pcrpetravi 
opera  contra  Deuro,  ad  meam  mcmoriam  revoc^ibani» 
suadeotes  mibi ,  ui  amplius  diviuam  misericonrpm, 
qiuim  lam  gravitrr  oflonderiiii ,  iion  sp<*rareni.  Et 
cerie  hovcris  qiiod  nisl  diviiin  miscraiio  nie  adju- 
visaety  eis  re^istere  non  valuisscm.  Naui  4um  omiai 
vigore  spiritus  destiiuliis  ,  eorum  vcrbis  paulum  as- 
sentlrem  :  glortosus  affuit  llieroiiyinus  magiio  valla- 
tiifi  agmine  Ai^selorom  ,  species  sole  splcndidior,  me 
conf«»rtaiiS.  Qui  nl»i  illos  spiritus  immundos  fuit  in- 
tuiliis «  nie  tam  dure  exacerb:intes  ,  valdit  commoiiis 
erga  eos»  voce  terriliiii  eis  dixit :  Uuid  ad  huuc 
iiequiti:n  et  omnis  m:ilcdiciionis  spiritus  venisiis7 
neiciebatis  bunc  meis  fore  fovendum  auxiiiis?  Pro« 
4inii8  ImiurToliiiqueiileSp  abite,  et  vestras  ab  e»  cloii- 
^ale  -iitHiuitiiis ,  ()u;intuin  ^istat  orlos  ab  occasu.  His 
illa  nialedictorutii  spiriluum  aocietas^ncrriu ,  diriis 
«iulatibii^et  clauioribiis,  limen  ioci  in  quo  jaoebaii^ 
•e^cessit  Tiinc  gloriosus  llieiouymusaliquibus  iiu|M5- 
raiis  Angelis  ne  a  me  diiccderent ,  scd  qiioiisque 
reveFtereiur «  exspectareut ,  cum  cn^ieris  Angelis  Te- 
slinanter  absccbSit.  Eodem  quoquc  abeuntc ,  Angen 
qui  ad  me  cusiodiendum  remanserant,  nic  coiifortiire 
c«dpere,  blanda  etdulcia.promittei^es,  si  rortianiiiio 
perdurarciu.  Ii4er  liaic  auicui  cnusolationis  coilo- 
quia,  bora  quasi  decursa,  secundo  beatus  iJieronyiiius 
vriiiens,  stnnsque  in  liiuiue,.vcrociicr.  ii»|iiit,  vonite. 
Tuiic  subito  aiiinia  corpus  reliquit ,  tam  graviier  et 
:icerbe »  qood  oerte  quant»  fuer4ut  pressurae  ct  an- 
{{ttstiai ,  int«licctu  npn  caperet  luens  humaiia»  nisi, 
ul  e|^  •  experieutia  didicisset*  "Si  enim  onmis  buma- 
«orum  inteUig.eniia ,  quas  vellet  aiigustias  et  dolorcs 
xftiimuret ,  respectu  animae  dissolutionis  a  corpore 
lanquaitt  pra  iiihiloHioinpHiaret.  i  lla:c  et  alia  iiou 
niniis  ardua  et  valde  mortaiibu^  Csrmidanda  «  quic 
pro  longitudine.,  prisseiiti  operi  nou  iuscribaui,  eo 
loquenle  ,  uicipiebat  claudi  dies  ,  occ:isu  solis  ,  quo 
«Mcesse  fuit,  quid  ei  post  inortem  coiitigeril,  non 
«xptere.  Sed  quia  prae  cxteris  affectabani ,  sequenti 
4ie  f  duobus  aliis  cum  eo  Insimul  convocatis  ad  iiar- 
ralionis  illius  seriem  redii,  hoc  cupiens  ab  illis  etiain 
doobus  aliis  ^audire  ,  ut  trium  testimonio  solidius 
«docerer.  luque  cum  hi  jaiti  diciare  iiiciperent ,  slc 
respondi.  Quanquam  Iwc  utUia  sint ,  nec  taidcret  iu 
vacttum  saspius  ipsa  fari »  Umeii  bis  quae  jain  arudivi 
«missi^  qiueso  ut  quid  vobis  post  dissoluiioiicm  cer* 
purts  «veiterit ,  meo  hiauti  dctegaiis  animo.  Ad  hoc 
ille  qui  mihi,  quae  aiidisti,  transacto  narraverat  die  : 
c  QiiodiCyrille»»  inquit,  cinterrogas,nonestpossiUle 
plene  fari  :  qiiouianl  spiriiualia  nostris  ininitue  scn- 
sibus  camprebenduutur.  Scis  namque  non  le  exani* 
mem  fore ,.  ct  tamen  qiiid  aut  qitalis  sit  auima  ,  non 
;«guo8ci8.  Deum  certe  scis  omiiiufii  csso  priiicipium  et 
liuem».a  quo  iiicipiunt  oiunia  alque  tendiint :  et  ta- 
lucn  quid  sit  Dcus  aut  qn.^^lis,  du  n  carnis  istius  gia* 


n^ 


vissim»  corruptiblle  porlas  oniis ,  non  intelligis,  nisi 
per  speculum  et  in  xnigmate  :  sic  etiim  de  angelis  ei 
cxleris  iucorporcis  idcm  liqitet.  Gum  eniin  molid 
qu.T  suiit  notissiiiia  iii  iiaiura  ,  nostne  parvse  Inielti- 
gentix  defeciu,  intelligcre  non  possoinus  :  superc»- 
lcstia  et  spirilualia  omnino  alien:i  a  natoroe  cognitlone« 
quomodo  iulclligemiis?  >  Ut  dicis,  inquam^est  :  sed 
uii  potes,  qua^so  dic^s.  At  iHe  :  i  Circuniloquar,  in« 
quit,  id  quod  oplas  :  et  dic:ini  paulominus  quoijhnon 
possum.  At  lii  qui  ntecum  ea  qiue  |)ridie  dtxi ,  suut 
expcrti ,  si  iu  est ,  iestificabvntitr.  Hca  pridie  anima 
a  corpore  tot  (ut  supra  faius  sum)  pressuris  et  doFo- 
ribus  dissoluta  ,  subito  in  ictu  oculi  ineffablTIter  full 
ante  Dei  judicaniis  prxsentiam  deportata.  Sed  a  qui- 
biis ,  et  quoinodo ,  non  agnosco.  Nec  certe  mirum  : 
iiain  «iinc  ^irnis  mole  aggrnvor  :  luuc  autem  erh 
auima  &iue  came.  l^ueriiut  ctiam  ibidem  islonim 
ammx,  terroribus  iueiCQgitabilibus  qiiid  jitdex  agerei 
formidaiites.  Ileu  cur  morUles  ucsciunt,  qnibu^  tioc 
cveiiiet  quf)d  tunc  nobis!  tlcrle  ti  tllius  non  foret 
iguorantia  ,  toties  non  peccarent.  NuUum  ,  qu»  toio 
tempore  gessimus  peccatQrum,  juiliccm  litere  potuit : 
lm%  cimria  qux  fecimus  tanquam  si  rorcni  pnrseu- 
tiaf-cunolis  asUntibus  clara  erant :  iU  ut  minimum 
iioslrorum  cogilaminiim.,  sicuii  fucrai ,  apparebat. 
Coiisidera  namqite  quibus  et  quot  agiubamur  terro- 
ribiis  :  hinc  dxmonum  multitudo  stabat,  mala  restifl- 
cantes  qusc  fecimus ,  locum  ,  modoin  ,  el  tentpora 
dcclarantcs.  Ilinc  nosmetipsi  .td  ea  qita;  objicieb:in- 
lur ,  nullatcnus  coiitradicerc  poter:imu8  :  tum  quia 
jiidicem  cimcta  scientem ,  toin  quia  ipsum  qnilibet 
nostrum  justissimum  cognoscebat.  Heu  quid  dicam  ? 
Quam  sententiam  pra^siolabanrar,  oh  ejus  memoriam 
nuiic  formido.  Hinc  iiide  inala  undique,  vindtcum 
judici  acclauiabant  :  nec  ullum  pene  appareltat  be- 
nntn  qiio  quid  misericordi.ne  spcraremns.  Iliiic  nos 
digiios  supplicio  omnes  qui  aderant,  exelamabanl. 
Cumque  jani  nibil  decsset  uisi  seuteniiam  publicarr, 
\\ux  pcccatoribiis  d-gna  datur  :  CfCe  gloriosus  lllero- 
iiyimis  cutictis  splendidior  aslris,  beato  ioanne  Ba- 
pii.vU  y  sotnmoque  Apostolorum  principe  Petro,  nec 
non  Angclorum  ingettli  inuUitudine  comitatos ,  ad 
pncsidentis  judicis  thronom  veniens ,  nostram  sen- 
tcntiaui  suspendi  niodico  temporis ,  nosque  sibl  dan 
ob  reverentiam  el  dex^oiionem  qnam  sibi  contolera- 
ntiis,  et  propter  erroris  destroendi  necessiuiem ,  m 
volnit ,  impetravit.  Deinde  nos  seciim  diicens,  omni 
ilia  beaia  vallatus  socieUle,  ubl  fldeliuin  anim»  iur- 
sliiuabili  gloria  i>eriieluo  perfruttutur ,  qiiae  ibi  f  cre- 
hantiir,  «t  rcdderemus  teslimoimim,  deckiravli.  Post 
ha^c  ad  Piirgalornim  et  Infermim  nos  deduccns ,  noii 
solum  qux'  ibi  erant ,  iildicavrt :  sed  voluit  ut  |KRtta- 
rum  experieutiam  frobaremus.  His  igitur  omnibus 
sic  peractis ,  hora  qua  nostra  cadavera  socco  ,  qtio 
beatus  itsiis  fuit  Hieronymus,  ieiigit  veuerabills  Ca- 
sebius,  idem  gToriosus  Hieronyinns  nobis  imperavtl, 
ul  ad  corpora  rcdiremus  :  maiidans  ut  de  his  qnar- 
vidimns,  tesiaremur  :  promitlcnsque  nobis  vicesimc 
die,  si  de  perpctraiis  pcccatis  nos  conlingcret  dcbi- 


199 


uim  pQMkiteiiiiam  eiercere,  e«m  bento  EoseUio » qol 
tone  ertt  ex  hec  sttcolo  ttfgtalonit ,  gloriini  fii^ii 
iie$ciaiii  adipisei ;  sieque  corporibos  nottrae  anliM 
Mmt  conjiinet».  i  Multa  aiquiUem  AugusUne  cariasi*- 
me,  formtdanda,  quae  mortalium  impressa  mentibttS» 
ab  eisdem  labentium  onmfum  terrenomm  amorem» 
ei  curam  perrigilem ,  qua  tot  aberrant  bomines» 
ut  puto  fondiius  exstirparent ,  p:Uenier  dtdici  :  qose 
si  liis  cliartls  impriroerem ,  plus  cogitato  opus  proce- 
deret ,  nec  eeaem  compos  siibscribere  Jam  promissa. 
I  aque  ctim  de  proxlmo  te  exspectem ,  visitaturam 
gtorioal  liieronymi  reliqiilas,  ut  q\w  quas  prtdie  re- 
cepi,  litierae  fatebantur  :  caetcra  quae  tnnc  ad  meain 
reducere  potero  memoriam ,  declarabo.  Haec  mnnia 
hoe  Aae  eiaodam,  laiigens  vencrabilis  Eusebil  sepul- 
tarani,  ut  ad  miracula  redeam  entrraiida,  qaaa  supe^ 
riiis  sum  pollicitns  enarrare.  Obltns  nanM|oe  EosebK 
veaerabiiis  ei  irinm  hominuni  praedietorum  seriem, 
in  praecedentibus  qnam  brevtus  potui  inserui :  quaB- 
dani  tibl ,  «t  puto,  alfeciuosa  iitlerponeiis.  Sed  pne* 
diciorum  sepfilinne  series  ita  patel.  Ilonuo  namque 
reneralHli  Eusebio.  plura  sunt  mlracnla  cunctis  vigi, 
qtkt^  praeccdentrs  vit»  ; •inctilatem  testaiilur :  qut>niiii 
ad  praeaenaduo  soluin  dicam.  Monacbns  quidam  cn- 
jusdani  ciBnobii,  prae  lacrymis  et  vigiliis  privatus 
corporali  lumine  ociilorum,  slailm  ut  Eusebii  Cdrptis 
veneraodum  facie  letigit ,  prisiinae  bicis  graliani  est 
adeptus.  Daemoniacos  aotem  quidam  dum  sacrum 
corpus  ad  Ecclesiam  duceremtis ,  eidem  obvians,  est 
proiinus  llberatus.  Juxta  Ecclesiam ,  in  qiia  glorlosi 
llkrQiiymi  cadaver  sanctissimum  est  huniatiini ,  ve- 
iierjbilis  EosebS  corpns  honore  debito  nodum ,  ma- 
gisiri  itis4ar  S(>p<*livimus.  In  cojiis  eliam  Ecclesi» 
rcetiieterio ,  liominum  illorom  trium  qiii  eadem  siint 
liora  niortui,  fucre  corpora  tumulaia.  His  ergo  dictis, 
veneralMlis  Eusebii  cuncu  sileant,  ut  prxgrandia  et 
iiieffabilia  locum  tencanl  prodigla  exlmii  beati  Hie- 
ronymi  jam  promlssa. 

CkP.  lY.  In  anKBno  et  jucondissimo  siquidem  ml« 
rabiliuni  gestorum  sanctissimi  Hieronymi  prato  po« 
sitiis  :  uti  sertum  facieiis,  praecipuos  et  decoros 
miraculorum  fiores,  ad  htijus  opusculi  venustatein, 
et  nostrae,  posteriorumve  salnti  utilcs  pro  posse  le- 
gam.  Quonim  omnium  quid  pridie  erga  Sabiiiianum 
iia^resiarcham  pestiferum  (quem  agnosciS)  peractom 
esi,  primo  dicain.  Sabinianu»  namque  haeresiarcha, 
hxreticorum  foutor,  duas  in  Cliristo  asserens  volnn- 
(ates,  et  quod  pejus  est,  inter  se  quandoqiie  discor- 
des ;  ad  cujus  tam  inopinabilis  falsitatis  j^robationem, 
'introdocebat  illud  qood  In  Evangelio  Cbristus  dixit : 
PmUt^  »  pm  foUU^  iranuai  a  m$  ealis  i$U,  eliciens 
ex  boc  ratioiies  gravissimas  et  pene  inextricabiles, 
qood  passiooem  voloerit  ona  fugere  voluntate,  et 
allera  eamdem  eoacte  sobire  oportuerit  passionero : 
ei  ex  bis  dicebat,  quod  multa  Cbristiis  voliiit,  qu» 
oblinere  non  potuit :  tantiim  io  nos  doloris  exercuit, 
qood  magniiodiiiemexplicare  nequimus.  Pervertebat 
namqoe  idem  pestifer  anguis,  et  lupos  rapai,  se  ve- 
stinento  ovhim  Indoens,  nobit  commissom  gregem. 


6E  MIRACULfS  HIEMNTMI.  Mt 

Et  Dt  saevltiam  diri  peeiorls  cfBracioo  exere^vou 
oposeolom  quoddamcompHaverat,  falsls  proban»  ro- 
lionlbos  hoe  sic  esse.  Quod  quidem  opuscutom,  ot 
fidem  ei  daremos,  glorioso  Hieroiiymo,  (ctlun  verl- 
tatis.specolo  Iniitolaverat.  Cojos  faMtatla  noiltiam 
eomperiens,  sciens  libi  gloriosom  Hierooymom  Epi- 
slolam  super  hojus  erroris  destractione,  non  molUMi 
anie  sni  obittim  edidisse :  praEHllcium  haereslareham 
cmn  suis  dlsclpolis,  et  ejusdem  iiequitiae  ministrls» 
Invitavi  quodam  dominico  die  in  Eccleslam  Jeroao* 
lyiniianam  ad  dispoUndom,  ct  soom  errorem  ne» 
quissimum  comprobandom.  Qoo  namqoe  die  onlvcr» 
sismeis  suiTraganeis  Eplscopis,  et  alilsquampluribua 
ortbodoxis,  necnon  el  ipso  haeresiarcba  cum  siila 
nefandis  discipulis  in  pnedlcta  Kcclesia  aduoatis, 
disputatto  a  nona  incepu,  ad  vesperas  osqoe  tendi- 
tur.  Ctim  atitem  idem  haBreslarcha  contra  nosoposco- 
lom  ab  ipso  falso  composltum,  quod  glorioso  iolitu- 
labatur  Hieronymo,  allegaret,  bas  Uiitas  beatl  Hie- 
ronymi  injurias  ferre  non  valens  bonae  memoriaa 
Sylvanus,8anctae  Naureth  Ecclesiae  Arcbiepiscopos, 
qni  lanla  be.itiitn  llieronymum  affcctione  anirni  et 
devotioiie  colebat,  ut  si  quld  fiicerct,  divinom  nomen 
el  lieati  ilieronyini  prrcniitlebat,  unde  qoasi  ab  oin« 
nibits  ilieronyinos  dicebalur  :  praedlcto  hxresiarcliaa 
protiniis  assiirrexil,  dire  eom  increpans,  qiiot  tot  ec 
laiitiis  exercuisset  noquitlas.  Dum  autem  intereos 
longa  oriretur  conientio,  et  uterque  opprobria  slbi 
invicein  pro  posse  diceret,  in  flne  slc  ambo  pariier. 
statiterunt,  qtiod  sl  usque  in  subseqoeolis  diel  boram 
nonani,  l)eaius  Hieronymiis  hoc  opos  falso  composi- 
tum  evidenter  ostenderel,  pnedletus  haeresiarcha  ca- 
plte  poniretur  :  sin  autem,  Arcbiepiscopiis.  Qoibot 
finitis,  singuli  ad  propria  remearoiit.  Per  totam  ao- 
tciii  nocicm  qiiisquo  nostrum  oratiooibus  vacabat, 
ul  nobis  in  opportuniutibus  aoxilium  eveniret  o 
Domino,  qiii  nemlnem  onqiiam  in  se  sperantlum 
sprevit.  Magnus  Doniinus  ei  laodabilis  nimis  :  cojos 
certe  sapientis  non  est  numerus.  Statoto.aotem  dlo 
et  liora  laetus  baeresiarcba  in  Ecclesiatn  coro  sois 
nequiiiae  flliis  veniens,  huc  lllucque  discurreiia,  qoaa- 
rebat  Dei  servum,  tanqiiam  leo  riigiens  paratus  eom 
devorare,  veluii  si  foret  Deus  non  intcUigent,  nee 
sitoruin  scrvoriim  preces  exaudiens.  Sed  lameo  cum., 
solidiiis  se  faiuus  sUre  crederet,  miserabilius  eecl- 
dit.  Siabat  atftem  omnis  fldelium  concio  in  Ecclesbi 
qiiilibet  sancii  Hierbnymi  clamans  nomen.  Claoserai 
si<|uidem  gloriosus  Hleronymbs  aures :  Aogcns  si 
dormire,  oratioiiem  supplicantldm  oon  )ntenden% 
ot  mirabilior  appareret«  Ai  ego  totug  perdistn  U 
crymis,  stiipens  et  admirans»  cur  Hleronymus  sle 
abesset,  quid  deiiicepe  acciderct,  exspecUbam.  Dc« 
nique  cum  nil  miraculi  appareret,  sapvire  eoepit  hat- 
resiarcba  canina  rabie»  ot  Sylvanua  quodpromlserai 
Jam  explereu  Ad  locom  aotem  qoo  dfecoflandofi 
erat  Sylvanus  saficttssimoa,  gaudens  el  lntrepidus, 
tM^junm  ad  iiuptUs  veolena,  lacrymafltes  Eplscopoa 
ei  ontibea  alios  CatlHdicoa  qoi  ad  hoe  coneorrefaiii, 
hia  cooforUbot  verbU  :  EuuUm  «r^om,  twuJmi^ 


«M  DE  MIRACUIJ 

,ft^U4Uu  ei  noiiu  ^onlmtari,  (fnohiaiH  non  dereiiuquH 
JUMiMperant^i  m  u.  Si  Hon  exaudiar^  plui  meitjam 
.firpeiralit  werHi  peccatit,  Posl  h.xc  geniin  flecieus, 
Sameta  (inqait)  llietomfme^  adetio  mihi  si  phcet: 
^tumqnam  et^hoe  nuifore  tim  dignut  tupplicia^  tamen 
ma  fakitoi  Ueumtmeatt verilati tuecurre,  Quod ti  fa$ 
man  ett,  Mt  adjuur^  propUiut  mihi  etto  in  hora  morlit^ 
Itf  gtorim  /iMit  netdce  non  tim  expert.  Ux^c  dicenSy 
^culaiorl  collum  pratbuil,  ul  (eriat,  i|«sum  ■n>gat. 
liUeval  auteru  ;ifa;iilaior>en8ein,  autisiilis^fncramlt 
.capnt  uno  ictu  cQpieot  ani(wt;ire.  AiitMst  siibito  Hie- 
raiymus  gloriotus  cuuciis  ccrnetuibu-i,  manu  ex- 
leosa  tenens  ensem»  Sylvano  imperans,  ui  exsurg  >t. 
fVeiiiUc  iisreslarcham  increpanSi  seripturas  falso 
composilas  ioouens,  eique  ininans  ab  onuiiuin  eva- 
uuU  oculis.  Uuod  buic  cjusque  simnibiis  uiiiiaiii 
«feuiret,  confesiim  ut  gloriosiis  liieronymus  di^pQ- 
riiit,  iixrehiarchas  capul  lerrain  petiil  a  corpore  de* 
troncatum  :  tanquam  si  eose  spiculaloris  roatius 
ainpulas^et  iciu  uno. 

Cap.  V.  Qiiod  tam  mirabile  cuncii'  vsdenics  qiii 
'aderaul,  illico  stupefacti»  Deo  graiias  egerunt  et 
Jlteronymo  glurioso,  ei  ad.veritatis  tramitem  h:i*re- 
ftiarcha:  discipuli  rediere.  Ecce  quaniitni  venerabill^i 
4intislitia  fiducia  in  Domino  et  beato  Hieronymo  riiil 
«fQcaXy  qui  pro  veritate  inori  mmime  fonnidavit. 
JBxemplar  certe  faclus  est  venerandiis  aniistes  caae- 
ris  Chrisliauis.  Non  enini  CbrtstiaiHis  ille  cst,  qui  pro 
veriiate  uiori  limel.  Si  eiiiiii  Christus  4>ro  nobis 
aniniaro  siiain  posuil,  ul  nos  ab  omni  Tedimercl 
.fifrrilute  :  et  nos  pro  ipso  dutu  lempus  est  auitims 
.ponere  miuime  timeaiuus  :  quia  nenio  iiisi  legirnno 
,«er|in8,  polest  coronam  glori;c  oblinere.  Voriiin 
quia  de  Sylvaiio  aliquid  dictum  uosii,  aliiid  qiiodUain 
noo  uiinuft(ut  puto)  mirabilc  erga  eum  factum 
narro:  cojos  tol  fiierunt  lestca,  qiio<l  Naiareih  urbs 
.et  Betbleem  tenenl,  qui  propriis  oculis  boc  viderunt. 
Serpena  4Ue  antiquus  diabolus ,  ob  siiam  dcjcctus 
foperbiam  in  iuferni  ^riifundum,  vcncrandi  antisli- 
jM  Sylvani  nimiae  invideiis  saiiciiiaii,  in  euni  dolis, 
ul  callidior  cuuctis  anintantibus  graviicr  esl  com- 
mottts.  Qui  ut  viruin  Dci  iiiramcm  redderet,  qnaie- 
uus  qni  su»  sanciitatis  cxeniplo  relevabaiitur  sid 
recto!  coiiversationis  semii:is,  suo  casu  deciderenl 
ad  prjora.  Noete  quadani  formain  sancti  viri  sii- 
mcns,  cuidam  mulieri  nobilissim»  jam  in  siratu 
qiiiescentl  apparuit :  el  se  ad  illam  illicile  accedere 
liiigeos,  consensom  aui  corporis  inquirebat.  Ad  quod 
perterrita  muiier,  viri  igiiomns  spcciem,  dum  se 
cnm  homioe  lolam  in  thalamo  ccrncret^  nrc  quid 
facerei«  scircl :  diras  coepit  voccs  eiiiiticrc,  Ua  ut 
•  ^  clamoribus  assidois  ouiues  exciiareutiir  dormiciites, 
et  uon  solum  de  illa  domo,  sed  etiam  couvicini. 
Qui  ouines  ad  pncdictx  mulicris  thalamnin  accur- 
renles,  quid  hoc  esset,  inlerrogaverc  pavidam  mu- 
licrem.  Inierea  callidus  serpens  sub  ihoro  se  ponens, 
coBpit  laiere  :  qui  autem  occurrerant  hxc  audientes, 
'  qnis  liic  bomo  fuerit,  ubique  perquirere  incoeperiinl. 
Yorum  illidiu  j»erscrulnulcs,  tandcm  ad  locum  ve- 


SmKROXT]*!.  .  5^ 

nienies,  ubi  pestifer  latelut  anguis,  nUeiia  specie 
oceoliatum  hominem  invenerunt.  Qui  eiimdem  cain 
delis  accens;s  intuenlos,  Syivainun  Archiepiscopuni 
eredideriiot.  Ad  quod  omnes  qui  aderant,  stupefacU 
el  velul  amenles  effecli,  quasi  quid  agerenl,  qoidve 
dicereoL,  ignorabaol,  scientes  ejusdeni  tanctiuiis 
Doinen.  £l  quia  boc  tam  deteslabile  inopinabileque 
cemebanl,  eom  inicrrogavcrunt  :  cur  Unus  nequi- 
tiasperpetrasset.  At  ille  :  fiutV^  ( inquil )  male  (ed,  ti 
muUer  kac  me  ad  hujutmodi  negotimn  tnvitaviif 
Quod  mulier  aodiens,  euoi  fore  luendaGem  Licry* 
oians,respondiLTuncil]eoihomines  illos  erga  Dei 
virum  ad  raajus  odium  inciiaret,  quaienus  iUum  ei« 
tius  diffamareol,  talia  coepii  et  Umablierrenda  vcrba 
lari,  qiiod  oullos  prw  tnrbatione  auribus  poierai  siisii- 
nere.  Quocirca  eiim  coniuuieliis  ei  opprobriis  exa* 
eerbatiles,  coacte  extra  doroicilioni  expulerunt.  Uano 
autem  Xaclo,  qo«  gesia  fuerant  eoarrantes,  Sylvaoum 
Archiepiscopum  hypocrium,  et  diguum  incendio  ae- 
damabaot.  Qiia  de  ro  quasi  lota  est  Naxareth  com- 
luou  adversus  Archiepiscopum,  ita  ui  aoJlendo  ejiis 
nomen,  qoilibel  blaspbcmarei.  Mira  hiijus  viri  patieii- 
lia,  et  inagnae  sanctitatis  iiidicium.  Volat  ad  iniioxK 
antistilis  aures  Unti  faina  discrimiois  :  os  tamen 
non  moveuir  ad  iQJurias.inicr  tot  advers»,  cor  waoei 
immobile,  ad  nullam  se  verteiis  ampatientiam,  gra» 
tins  divitio  semper  ageos  iioniiui,  sua  <lioc  eonfiieiur 
noxa  iiieruisse.  Heu  quid  dicain,  AugiistineT  Non 
solum  injurias  et  opprobria,  ut  possum,  fugio :  sed 
eliam  quibusqiie  verbulis  frangor,  prxniia  opio,  nec 
de  biboribus  curo,  quanqiiain  sciam  ad  regna  coelo- 
rum  non  aliter  qtieinpiam  nisi  laborum  et  aiUjciio- 
iiiim  tramite  pervenire.  Qnid  enim  aliud  debeo  judi- 
«ire,  cum  me  a  Sanctis  iii  moribus  et  viu  discordcm 
invenio,  nisi  el  discordem  in  morlc  et  prxinio  repe- 
rin?FIebilia  el  gravia  inihi  adsunt,  si  Sanctormn 
vium  et  meam  reconlor.  Miro  quipiie  audiiu  Sam  tu- 
nim  gesla  revolvunt  homines  uii  ego,  et  laroen  iii| 
Ipsi  volunt  peragere.  Porro  hoc  ad  me^>m  dctegen- 
dam  insipientiam  est  qnod  dicani :  plnries  nie  ab 
ejusdem  Syhrani  ore  audissc  scio,  nnnqnam  Uiuiuin 
se  felicem  fuisse,  quanuiin  cuin  se  ab  bominibiis 
despici  ei  eonculcari  cernebat.  Cievit  in  Untnm  ejns 
iiifamia,  qiiod  ejus  opinio  usqiie  atl  Alexaodriam, 
Cjprum,  et  per  ciyiutes  alfines  pene  ore  omniuia 
est  delau.  Alquilimeo  domus  innoxii  aiiiistiib»,  cali 
'alicnjus  tangere  non  audebat.  Nanetis  vero  in  super- 
nis  Domious  speclator  omnimn,  suos  siiiit  labi  Satt- 
cu>s  in  trlbulationom  serumnas,  ut  luitc  fideles  pa- 
tieniia  eos  reddal,  sed  eos  exigente  necessltate  in 
pressuris  mimmc  derelinquii.  Revoluto  iLiqn^i  aitmi, 
qiiod  di»boIi  asiuiia  lalia  erga  Doi  Immineni  pcipe- 
traveral;  civiiatem  Nazarcth  (ui  illanim  gentiniu 
aliqualiier  scandaluni  miligarei)  vir  Dei  occuile  de- 
sereiis,  ad  Ecclesiam  in  qua  gloriosi  Hieionymi  !.u- 
roatuin  quiescii  corpns,  lanqtiani  ad  reftigii  porlutn 
venicns,  sc  in  sepuliurac  loco  posnil  orainrus.  Qtio 
per  duarum  boraruin  spatinm  sic  inaiicnU^,  vir  qnU 
dam  neouili;!*  SDirifii    iiiflatiimnlus     v\   itrxtlictam 


ifpr  DE  MinACbi 

fecctesiam  iiiimns,  sancttiinquc  repcriciis  sapcr  sc- 
pulcrum  in  oraiione  posilum,  arf.eum  velhi  draco 
CiicurHt;  ct  impropenns  qirod  mnllenim  mcnles,  sit 
nhidinosas  Siiars  voloptatf^s  conti:iue  inciiaret.  Cni 
«gniis  innnceiisSylvnnus,  se  di^spici  gaiKlens,  linnii* 
nian»  soliKi,  ot  ista  sa^pe  ei  dicerct,  bbniiis  crdlo- 
qnirs  iiivitabat;  qiifKl  pessimits  itle  latro  aiidiens, 
grtidimn  ex  v;igina  sito  pendentcm  latert,  impndlra 
iValieiia  dextera,  ipsnm  nt  in  Sylvani  anlilistis  gntiiir 
inim«*rg«^ret,  elevavlt.  Cui  ciini  lioc  verbnm,  Suceurre^ 
Hieronyme  ghriose,  venerandus  anlistes  oppnnerrt, 
In  guitiir  pmprium  elevniuni  gladium  immersit  viri* 
Klrus  dexiera  rctroversa.  Kt  sic,  ur  decebai,  seipsnm 
vir  nequissrmus  inieremil,  ntin  lacum  cadcref,  qoem 
effodit.  Admiribife  hoc,  8e<l  non  minus  est  mirabile 
Id  qiiod  resfat.  Casn  Itaqiie  aliiis  superveniens  vir 
nrqtiisMmiis,  boc  qnod  ultione  divina  periietratnm 
Tiierat  ut  vidit,  proiinos  gi.idium  arripiens,  a  Dei  viro 
bonitncm  illum  exisUmans  iiiteremptnm,  Sjlvanum 
hitcrficere  connbatiir.  Ne  niniia  vcrb»  loquar»  id 
qnod  primo  accidei-at,  bnic  cvenit.  Qbin  nondum  vir 
isie  secundas  in  ternim  cecidcrat,  duo  alii  viri  Eecte- 
siam  intravere.  Qul  id  videntes,  divini  ignari  jiidicil, 
Aoc  lantiim  fui!>se  peractum  scclus  a  Dei  bomino 
puiaveront,  qnorum  unus  id  prse  alio  grave  ferens, 
furia  vesaniic  nndique  inflammatns  ]atro,co$pit  quan« 
mm  poterai  exdamare,  iisqueqiio  iiia-vigi^t  inalifia? 
Tii  mulieres  ad  tiias  nbidiiiosas  cogrs  voiiiptates,  et 
homines  inieHieis  in  occulto,  ccrle  tiiniy  bodie  ne- 
quiiiae  fittis  erit.  Et  suImIo  pro  possecucurril,  ul  enm 
exiingiicret  vibraHret  dbnudato  ense.  At  ubi  Sylva- 
nus  iiiore  sidito;  Snecurre,  gioriou  nieronyme,  excfa- 
mavit,  vir  ilfo  ut  diio  primi  se  manu  et  ense  proprio 
interrecit.  Vir  auteni  alius,  qiii  ciim  ipso  venerat,  lioc 
hiiuens,  tremebuiidns  ob  visionem,  ad  Ecclesia:  fores 
Ciicurrii.  Qui  id  qstdem  maleficiis  factum  puians, 
qimntum  poterat,  cxclamare  ccepil :  lluc  omnes  ac* 
currile,  ecce  inaleficns  Sylvanus  Arcliiepiscopus,  non 
i^otum  mulierem  vitnperal,  sed  suis  eliam  incaniatio- 
iiibus  necal  bomines  loio  pni  |>osse.  Fit  his  aiidiiis 
nirniiis  virorum  el  mnlieruni  concnrsus ,  verberant 
ar>ra  voces  :  combostione  dij^nnm  Sylvaiium  Arcbie- 
piscopum  nequissimom  acclamantes.  Haec  ad  meas 
sonant  aiires :  tristis  ego  et  lacrymans,  ad  lanlnm 
pergo  monstnim.  Slabat  agnns  inier  lupos  alrocissi-f 
inns,  saevienies  ut  cancs  famelici,  rabie  tion  minima, 
niiiissimus  et  laMus  tan/|uam  fuiigens  prosperis,  nii 
dicens  niind,  iiisi  lioc,  jiisie  patior,  qula  In  Deom 
inenin  peccavr  graviter.  Verberatiir  vlr  innocensi 
capiiur  ab  omnibus,  tit  ad  supplicia  ketior,  qiianto 
pcBiia  gravior,  dedncatui'.  Al  dum  ego  in<inu  silen* 
iliiin  popitlo,  ejns  optans  fiirorem  nimkirn  mitigare, 
iiisinuo ,  co  amplius  iracundia  et  Airore  popiilus 
iiifiammatur.  Cmuque  j;im  capiiis  Sylvanus  extra 
Kcclesiam  dnecrctnr  :  snbito  gloriosus  liieronymiis , 
iit  visuin  est,  de  loco^  in  qao  jaeebat  svrgens,  lanto 
circnmfusus  liiinine,  qnod  radiis  in  enm  intiicntinm 
ocnli  vibrareutnr,  roiK:lis  apparnii,  siio  devotissimo 
aiiiiblitt  auxilia  donatntus,  qni  sin  (jcxlefh  Syivani 


is  niii:i^0Ny.Ui.  sor 

Vf  mrrandi  eapirns  dcxtrram,  tus  qni  ettmdeni  eaptam. 
retinebant  antisiiicm,  voce  icrribili,  ut  cnmdero  dl* 
mitieretit  hnperavil.  Tani»  ^ni<lem  foit  viriiilio  h'ire 
risio,  nt  anieqoam  flnireliir  vox  lalls,  omhes  repenle 
lantiis  timor  invaserlt,  quod  oihni  vigore  oorpori^ 
desiitniif  in  tcrram  velui  inortm  cecidere.  iiiter  1i:mv 
mulier  qii.Tdani  a  nefando  spiritu  obuinliraln,  eatenis 
vmMa,  conipedibtts,  mnniciMfoe  ferreis  alligata,  ptis- 
rittin  hominnm  inanlbns  lilierationift  ol>tinendai'  cans* 
nd  Bcclesiam  deporlatnr.  At  nl)r  imdieris  |>es  UHigii 
limen,  nlulatiis  et  voccs  lerriiiHes  :  Mitorere  mei*' 
gt<iHriose  Hleronyme,  nam'  fier  te  crncior  anlo  ti!iii<^ 
pQS,  dtabolus  emittere  nnn  eessnbat.  Cui  lliuronymu« 
gloHosus  :  Nefando,  Inquit,  ivhniutak  hneestfawmla 
Del,  et  iwu  delege  quoM  erfa  Sylbattnm  egieti  faitkciug^ 
in  Sylvani  forma  omnibu$  ie  demonBiratit.  Xuuc  iim' 
bolos,  «t  gloriostts  llleronymus  jnssenar,  in  Sylvani* 
forma,  ila  ut  ab  omnibus  Sylvamis  Arehiepiscoptfjp 
pntareior,  «pparuit,  et  rcm  qiiam  fi*eer.it,  nt  inf:>« 
mom  redderet  Dei  famuliim,  eiiarrnvit.  llts.dictis 
diris  ckimoribus  et  ululaiilius,  iief^ndits  spiritiis  d  v 
lemplo  dtsparuiu  Qnotiubi'  lam-^mirabile  negotinm 
081  peractnni,  gloriosul  Hieronymns  aiilistitls  siiv 
dexterain  non  rermqtiens :  Qmd  ofiiai,  inqvit  voee- 
leni,  Sifivanecariwmef  iibi  placit^m  we  flutmrum  t  Ai^ 
ilie :  Mi  donnne :  lU  me  ItieampHut  non  reiiHifuat.  Ad 
quem  gioriosuft  Hieronymits  eom^pondit :  Q^d  po-' 
tinla^r  iia  /!ai.  Poti  me  teiodier  ergd  veni,  Haec  dioeiis.' 
cutictoriim  visui  se  iiegavii.  Intervallo  aatem  hene 
unius  facio^  Sylvaiitis  Arciiieptscopus  exspiravit.  Pit* 
ob  boecHiictis  stupor  et  adiniralio  iiiaudiia.  Undlqtie> 
mnlicrum  et  viromm,'  necnmi  ci  pueronnn  oetiflnttr 
ninHitiulo.  Lacryinamm  terra  efl^usione  madet,  viiees, 
lameniationes,  ntnlBtnSf  gemitiis,  ct  suspiria  in<iUma- 
sonant :  qiiililh^t  te  reiim,  eo  qu*d>  in  Sylvanam' 
commisisset»  veniam  petens  ciamaba*;  ?w  lotnm' 
antem  sequentem  mictem,  genttum  multitndo  ab  Bc-' 
elesla  non  recedit.  Itaqiie^mane  facto,  cliero  «d  anti-^ 
slitis  funus  prxparaloi  corpus  ejnsdem  ad  Nasaroih 
Eeclesiam  deporUUir,  um  istins  civiuiis,  qnani 
iiliiis,  sciticct  B^lMeem,  populi  moUitudtne  comfta-- 
tum.  li'<  qna.qui«lem  Ecclesia  Naxareib,  cor|»u8  illiid' 
venerandutn  liiimavimus  nt'  decellat<  Loiiga  certe 
adhucverfiai  ac  etiam  admiraiid»tmiracnia  Sylvani 
veheraitdi  praesnlis  meriu  plene  promerent,  sed  qnia 
dicendoruin  praDgrandis  area,  ejtisdcm  venerandi 
prscsnlis  aciiis  finiain,  quaedam  alia  non  minus  gran* 
dia,  brevi  verbornm  sehemate  narmrums. 

CiiP.  VI;  Narrondum  piito  qooddaih  salis  mirabile« 
qnod  |>nriim  rebitione  veridicoriim  testiinn  didici, 
partim  oculonim  visu.  Dim  viri  nobifissimi,  et  rebus 
translioriis  lociipteies,  licet  Catholioe  'fidei  veriutis 
Inscii ,  tameii  iit  in  gentiU  rttu  geniii  satls  hoHl,  glo- 
riosi  Mieronymi  inirabtlia  andientes ,  ex  civiuite 
Alexandrina,  miibis  adunatis  opibus  de^-otione  ejos<^ 
dem  fervidi,  cespcrunt  itcr,  nt  ejusdem  gloriosi  Hie- 
ronymi  reliquias  visiufent.  Gomque  Jtm  inceeplo 
iiinere  quoddain  a  triimite  devii  introisscnt  nerons, 
ubl  nnlla  hominumi  ant  ei)Oomm  vostigia  vldehmb» 


m  M  HIRAGULIS 

Mr  :  beali  ttmnymi  iiivocftnles  uoQieo,  ejuwieiii  se 
c«uodi«  bradiderunt.  In  eodein  skiutdem  nemore»  , 
«Hiidafn  latfonan  liabeoe  sub  le  plurei  qaii^eQils 
ItironilioB  liebiubat  fMrincepe,  boft  et  illot  od  oli- 
^uod  pnedeetiiAiie  iter,  ut  tRiNMttiites  inierilcerenl» 
ei  od  cttindeui  el  csteroe  tpoiio  reportorent  1$  Ueqoe 
princepii  bos  imnsenDtet  iuiuens  tribus  convocslis 
kironibus»  ul  sd«M  interAeiendun  iceederenl,  im- 
persTft.  Qni  sni  prineipis  Implefe  jnssa  cttpienles« 
nssttmptis  srmls  illorsuin  qus  gnHliebaulur  Alessn* 
drini,  eoncilo  cnrstt  lendunt.  Magns  siquidem  glo- 
riosi  Hieronymi  merito,  msgns  el  prodigis,  furte 
ui  putOt  s  Ssnctis  nuNiicis  mm  laiis  unquam 
viss.  Accelersni  faitroncs,  ul  tmneeuntes  msctenl : 
sed  dum  prope  fluut,  quos  prius  solttm  duos  cer* 
ndisnl,  psulomittos  innomerabiles  o»«e  vldenl» 
inler  qttos  tir  pneibal  lanto  Ininine  drcttmfosnst 
ttl  inlnendi  In  eum  sliqttsliier  Im  non  esiet. 
Apprebendit  tinior,  stnpor  el  admiraiio  bos  kitrones : 
ffttid  allud  possint  fscere  nesdnnt^  nisi  sd  hMrones 
alios  reoMsre.  At  ubi  jam  forent  a  longe  redcunies 
relrOTersi,  solum  duos  nl  prius  bomines  reviilerttni. 
Mirsntur  nimis  lalrones  :  cl  se  Uittsos  srbitrsntes, 
emperttttt  nd  Irsnsennles  bomines  reirogrcdi.  Al  ttbi 
nppropitiqttsntnl,  uti  prius  vidersni,  nnnc  videruni. 
Msgis  se  rosgis  stupefaeii  Isirones,  cemenles  io  va* 
ca«m  se  redisse,  lergs  ▼erlerttni :  el  veloelter  ad 
Sttttm  qoid  lii  iBcissent  eispectantem  principem  de- 
TeneruM.  fciciepai  eos  prinoeps  quid  tat4iu  peregis- 
senl.  Sed  cfnn  rem  gesism  sndlssei,  eos  insipienies 
el  lalttes  eiisamsns,  duodedm  aliis  laironibns  ooih 
Tocsiis,  enm  eiiidera  versni  bomines  trsnseuntes 
meai.  I^ursum  s  ionge  dw>s  cernnnt;  sed  pvopinqtti, 
uii  primi  viderani,  aic  ei  isii.  Korumdem  proiintts 
trattttnl  bsses,  irepidm  csr,  fiunt  vdtti  smenies, 
nmni  vigore  animi  deslilttli.  Tandemin  seredeimtes, 
eos  isieoier  seqnuniur,  cupienles  quld  A^inceps  ac- 
ddai  edneeri.  Trepidanl  vero  bujiis  neseii  tran«ettn- 
les  bos  videmes  bomlues,  ei  inter  se  qui  bi  sini 
svide  pepennclaninr.  Deniqne  jam  ooeasii  solis  in- 
clinsia  Oie»  cnm  qttid  In  nocte  racisnl  nescisni,  illos 
dnodcdm  latrones,  viatori^s  esistimantes,  ad  eo^dem 
eonsttlendum  slalottnl  dedinare.  Al  ubi  ad  lairones 
veniendi  iier  ctrpani,  oosdem  ipsi  iatrones  sohmi 
duos  reriioni.  Quo  vigoreqi  latrooes  adepli,  iransettu^ 
libtts  el  ipsi  protlnai  obviaverttnt.  Qiii  omnes  invi* 
€0»  juueii,  sc  sinittl  saluuurunt  Iiiterim  interrof anl 
htrones  qui  sinl :  «nde  veniant :  el  qiio  pergant.  Al 
iiii  Inqttiiinl  :  SwBni$  de  Akewmdrw^  mde  sentfn/ef , 
BeikiuiH  pedmuif  sl  ghrhd  Biirenf§m  reUfum»  tiit« 
mwnt.  Ad  ha>c  btronum  prineops ;  Qm ,  inqull,  /ne- 
rnnl  virt,  qm  hueue^  wckieeum  Umtummede  VMte- 
kmu.  Mlrantuc  bos  lalia  f«iri  viaiores :  et  se  posiqttsm 
neoMis  inlraverttttl,  neminein  nisi  ipsos  et  ires  slios 
vidisse  veiie  andisse  dicunt.  Quas  gesla  fnersnl  luiic 
laii^nttm  narnsi  princep^  :  illos  obsecrans,  ut  ipsis 
ob  qnsm  csoMim  hoc  accklerit,  si  luiscant,  debesnl 
indicare.  Quibns  tlli,  non  eb  aliain  caiisam,  iiisiqni;! 
glariod  llieronymi  cnslodi»  sc  dcderunt,  iioc  evo» 


inERWTMI.  3M 

nibse,  se  nesdre  dicunt  Ad  boc  latroaes  Spiritii 
Snncio,  qni  ubi  vnU  splralt  sttbito  inspirantef  omni 
quam  pite  babebanl  feroduie  depodta,  in  terraw 
eomni  pedibns  provoluli,  pro  excogitstis  fiagiiiis  ve- 
niain  posluUintes,  illos  ad  latronesaiios  perduaerunt. 
Sedquod  dieo  non  minaspateladcomtteiidom.Bora 
prima  noctis  ad  tolrones  exspecuntes  deveniont , 
posl  boc  qoid  aecideral  deciaraol :  eosdeip  suppiid- 
ter  exoran^s,  ut  his  flsgitiis  solitis  jam  CKpulsis,  ad 
gloriosum  vbiiuiulum  cadaver  Hien^nymi  secum  irenl. 
Fii  bis  verbis  csteris  ktronibus  urisio.  Promillttnl 
siquidem  sooprindpi,  el  illis  aliis  necem  durissimam, 
si  audeani  ampiius  isia  fari.  Non  ccasanlibus  iUis 
priora  iterum  ioqni  verba,  laironutn  qoamplurimi 
canis  rabie  furibundi,  mo«  in  eos  insurgunl  ensibttO 
deuiidatii.  Pottterttiii  uempe  rompba.'as  cUvare  :  sed 
ipsis  gloriosi  Hierooymi  auxilia  posiuljinlibas,  en&es 
dcponere  nttUatenos  vsbierunl :  donec  iili  qni  fue* 
mnl  occidendi,  ab  HieronysM  postuUrttnt.  0  iuefla- 
bilis  demeotia  Snlvaloris,  qnoi  modis  quos  vuli  fadi 
ad  agniiionem  sol  nominis  devenire !  Repenu  b»e 
lam  instteu  omnis  illa  Isironom  videiis  concio,  aliis 
Deo  el  gbrioso  Hicrotiynio  vocibus  debiUs  agttui 
budes  :  ijttsdem  sevoventesrdiqttiasvisilare.Facio 
if^tttr  mane,  plures  trecentis  bomiuibus  qui  nmit 
temporis  ibi  erant  ulia  perpetraiHes,  cum  eiadein 
Aleaandrinis  ex  illo  exomiies  nemore,  ad  gloriosi 
Hieronymi  tumulum  devencrunl,  cundis  tam  insueu 
prodigia  enarraAies,  Hsiptisaiiiur  itaqne  geuiiles 
Alexandrini :  ei  cunciis  niiuidk  vanitatibus  eoucuica» 
lis,  rdigiosam  in  qnodam  cmnabio  vitam  ducunu 
Latroues  auiem  illi  siniiiiter  ad  bicein  veriutis  saii- 
ctsque  ei  laudabilis  vila^,  divtiia  graUa  el  gloriosi 
Uieronymi  meriiis  pervenerttni. 

Csv.  VII.  Sicui  G»n$Un|inopoliUtiis  lilterisbac  de 
re  iiiihi  speci.iiiler  directis,  Iranoacto  non  iongo 
dieruiu  sp.iUo  iiueilexi,  simiie  pene  miraciiium  ilU 
quod  supra  fotus  siim,  duobus  accidit  Roiuauis  juve- 
nibus  a  Romaoa  urbe  Bdbloem  venienlibtts,  pro  gltt- 
riosi  llieronynii  visiundo  corpore.  Qtt<)d  iradabo 
sicJiii  brevios  potero.  Cum  igitur  duo  ilii  jiivcnes  cui*- 
dam  appropiuquareiil  ruri,  a  r^onsUoiinopoii  per 
dU4Hled<n  i^rle  disunte  milliarionun  spalium,  antc- 
quam  rus  a  dnobus  miUiaribus  iutrtiirenl,  eadem  lore 
liora  dqos  eonligerai  boiiiiiies  interimi.  Qnorum  mor- 
lis  ruoMire  pr4:dieto  rcsoiiauie  rnri,  loci  ejusdem  viri 
eongrcgaii  circumquaque,  quis  borum  fiierit  inter* 
fector.  rcBpfrmit  iuquirere  vebementer.Ciimqtie  diU- 
geuter  perquirefout  usquequaque»  adesso  cernunl 
n€smneiii  nisi  praedtctus  juvenc!!,  qiii  Jam  |im|ie  vo- 
nerani  repericnieD  eosdein,  pnaiiiu;»  teiiueruut  :  ab 
dsdem  credentes  fuisse  boiuines  iiiierCectes.  Mirantur 
iuque  bujvs  ignari  juvcnes  :  et  borum  se  nibil  sdre, 
tiitis  nisibus  eetguraltani.  Al  illi  eoriim  pro  uihilo 
computaiites  verba,  capios  eosdem  ad  rus  conantur 
diicerei  festinsnler»  Post  boc  de  rure  quia  ad  eo«deiu 
viiM>s  jusUtia  nou  specubat :  cum  accusaiionibua  ad 
Cottsuuiino|)oliianuiu  dotninluin  capU  juvcnes  desti«> 
nantur.  Qitin  (ne  nimis  longtts  flam  verbisi  qiiod 


m 


DE  MIRACULIS 


tion  feccranl  toriuenloruni  rigore  juvcnibus  jaiu  coii- 
ffsssis  :  adjiciiur  more  Boliio  senlenlia  decollandi* 
Ueu  qwile  cor  audiendo  tot  laroenla  innoeentlnm 
(quo»  el  juvenlulis  et  pulcbriludtnis  ninsiina  veno- 
ftias,  el  orius  nobilissimus  deoonubaai )  possel  se  a 
bcrymia  continere?  Flentes  iiaque  juvenes  gravibas 
iacrynits*  pallidas  fucies  irrigantes,  ululatus  geBiitus- 
que  et  suspiria  proineve  noti  cessanles  :  GU>rio»e^ 
dicebaut,  Hteronyme^  koe  tak  m  es^prammm  quod^ 
obiequenlibui  tibi  inrwsloM  f  eit  taU  quod  labore  tui  me- 
ruimus  itinerisf  Heu  Rontana  urbs  nostri  prmscia  ortuo 
Hon  iie  te  credebamuo  nesciam  noetri  finis,  Ad  lociitii 
itaque  tinii  supplicii,  ibidein  genlium  niultilodine 
niaxiroa  exspectante,  innoxii  jufeties  condncuntur.  O 
iiieflabilis  miserieordia  Dei  noslri  qn^  cwiuni  r«'duiidiit 
et  terra,  nec  ulli  ad  se  currenti  oblivisciiur  misereri. 
Ilesisiu  loco  quo  plectendi  erant  geuibus,  in  ccslum 
uterqnejuvenismanibuselevatis :  G/anoM^juagna  voce 
iiiquiiint,  Hieronyme^  nostra  salutis  et  auxilii  portns^ 
nostrtequespei  anckora  salHberrimaet  vitalii^  hac  McUna 
hnra  Hoslri^  viJijni$  snppikadombui  pias  aures  tuas  : 
ut  si  hoe  quo  punimur  scetus  non  gessimus,  tuas  libe- 
rationis  opes  frietate  soliia  senliamns.  Quod  u  fecimugi 
exigente  justiti»  condemnemur,  ll:rc  ubi  dlxepimt  : 
«olla  extenderont  carnillcibus  ferieiida,  nil  diceules 
aliud  quam»  succurre^  sueeurre,  Hier4>nyme  yhriose.QnUi 
miruro,  si  tot  lacryinis  cuDetoriun  ad  se  curreiilium 
misericors  opifcr  Uieronymus,  se  a  uiserando  uon 
poiuit  abstiiiere  :  cum  circumsiantium  omniuin,  ct 
eaniiricum  etiam  e«>rda  ad  compassiotiem  moveneii- 
tur?  Elevatis  siqmdem^  ensibua,  juvenum  caniiftces 
eolla  feriuiit :  ae  colla  percnssioiMim  signa  iiti  por- 
pliyrelici  lapides  forent».  recipimit  Mirantur  caniifi'- 
ces,  credentes  ae  ictus  ferelli«se  :  detiu»  eJevaot»  tit 
plus  pnssunt,  eiises,  feriunt :  scd  tuiic  uti  prius  in- 
senstbilia  juvcnum  colla  maneiil.  Ai  itcmin  et  iteruin 
feriuot :  scd  enscs  uti  essent  paleai,  juvenes  iinii<- 
qnam  Urdiint.  Oritur  eit  boc  iiiter  astantes  admira- 
tio,  et  stupor  velieinentissimus  omiies  capit.  Hmc 
inde  geiiiium  ad  tam  insuetani  vi«iiimem  conAuit  inul- 
titudo.  Aiidit  b«  c  et  ipse  seiitentia;  lntor,  et  currit  : 
Jnbct  iteruro  carnificibus,  iil,  sc  videute,  deuuo>  fe- 
riant  :  ct  tamen  oinnimode  iUffisa  jtivenum  coUa 
iiianent.  Stupens  magts  ac  niagis  judex,  iaiitif|ue 
ignarus  miraculi,  nll  scit  aliud  lur  Uxc  fiaNt,  qttam 
veneflcia  eogitare.  Pra^cepit  itaqtie  roinisiiis,  omui 
mora  postposka,  nudos  iraili  arsucos  juvenes  rogi 
iammis*  €irea  iltos  niox  copiosiis  igiiis  aLcenditur  : 
iiifunditur  lignis  olemn  et  pix  :  ut  vila  etirum  citius 
destriiatnr.  Quid  mir:mduin«  si  compos  prottgendi 
ab  ensibtts  gloriosus  Hiieronyrousy.  a  flaiurois  eiiam 
suosse  iiivocantessedulis  vocibiis  juvencs  potuit  li- 
berare?  Sursum  igiiium  flamm.-e  in  immensum  scan- 
duut.  At  juvenes  sub  alis  consistentes  Hicronymi 
gloriosl,  salubriter  permanent,  veluti  in  amecno  si 
quiescerent  viridario  ci  jocuiido.  Posi  haee  J4idex 
wrum  hoc  sit  adscribcndum  miractilis  an  veneficiis» 
certiiis  cupicn^  cxpcriri,  iit  si  bi  diebus  oeto  suspensi 
vivercni,  quo  vellcut  abireiit  soluti  ci  libcri,  ccnsuit. 


IKEKONTMI.  %(a^ 

Suspensis  iiaquo  illis  mox,  llieronymi  gloriesi  pne* 
sentia  minime  dcfuit :  qui  plintas  manibiis  leneiis 
pedum,  ill^sos  el  vivaces,  slatutis  diebiis  miserablti- 
ter  oliservavit.  Curruiit  igitur  ociavo  dic  lotiiis  civi* 
laiis  et  circumadjacentiiim  villarum  viri,  currit  et 
judex,  eeniunt  clare  gloriosnm  miracr«um,  patefa-. 
cientibits  quas  videriint,  qyii  ad  custodiettilos.jiivenes 
fuerant  depututi.  Miraiilur  omtieji,  in  voeibiis  excel- 
sis  laudes  peragutit  cre»turl  et  Hieronymo  glorioso. 
Mox  de  eculeo  inno\ii  juveiies  deponuniur,  et  nMxi- 
mis  honorum  obsequiis  ab  omiii  populo  veneraiitiir. 
¥eruin  qul  in  nrbein  Constantinopdlitanam  capti,  et 
dolore  vebemeniissimo  intraverant,  liberi  lionoriflce 
et  cum  gaudio  ineffabili  exieruiit.  Ri  l.iiid(mi,  an- 
nnente  Deo.  a  nHiltis  Constantinopolitsiiii  iMiptili  co« 
mitiiti,  BRthlecm  a(ting<Mites»  veneratione  debita  glo- 
riosi  Hlcronymi  rcriqiiias  visiiaverunt.  Statimquo 
depcisita  s.TCubrium  omiil  cur»,  co&nobiimi  in  que 
vixit  glunosus  Uiernnynuis  iniravernnt,  el  vueantes 
die  nactuque  peeuiientiae  ct  orationibos,  celebri  vtta 
aancthatis  perspicose  in  pradictu  co&nobio  adJiuc  nia  - 
Aent. 

Ca».  YUI.  Magn.T,  admirationis,  fniidii,  devotionis* 
qne  caiisa  prn^cedens  juvcnum  iniraculum  exstitit; 
sed  mulla!  fomiiidini  exstiit  sequeiis,  in  sacris  ordini- 
bus  niaxime  coiistitiitis.  Apod  superiorem  Tliebaidcm 
quodii;im  Pominarum  fuisee  ante  duos  annos  dicitur 
exuniuin  et  dives  monasterium,.  omni  pulcbritiiditie 
ac  excclleniia  decoraiiun  :  in  quo  pene  dticenbB  Do- 
minae,  vtta  honestas,  religionis  reclusione  continua , 
decortsqne  moribus  pecmanebaiit.  Ajlbaie,  qiiibusin- 
suiii,  flgant  aupes,  ne  qiiod  una  liauserit  auricula, 
fiuiidat  allera.  Navie  qnantocumque  sana  sit  ei  inte- 
gra,  modieum  imo  niliil  pvodesi,  si  alta  volens  secare 
niaria ,  iiarvum  qtied  funda  liiesi  furamdi  rclinqoat, 
ut  dira^  naufragia  non  atlinitiat.  Cur  hxc  siin  falus, 
prasscniis  narralionis  bistoria  reserabii.  Muliis  itaque 
pelleiis  prttdicbim  monasieriuin  virliitibus ,  uiiuin 
pcssinium,  quo  ruit,  simoniie  vitiuiu  retiiiebat.  Nam 
iiistigaiite  diabolo  in  eisdem  Dominabus  Uxc  obeer- 
vabatiir  abusio,  iii  si  qiiam  velleui  in  raonialem  reci- 
perc,  nen  taiitum  inluilu.  caritatis  ei  miseficordi» 
recipiend.-oque  moniatis  bonitaie ,  quaniuro  recipie- 
bant  respeotn  pecuiii».  Nulla  eiiim  monastertum  in- 
irare  mansura  poterat,  nisi  certa  pecuiii»  quautilas 
secum  iret.  hi  boe  siquidem  erat  monasterio  sancti  - 
monialis  qua^dam  Doiuina,  a>t:Ue  grandasva,  qoae  ab 
kifatiiia  sua  j^uniis  et  oratioiiibus  oinni  terruno  reso- 
Ittta  Goeno>  Deo  vixerat :  quas  vttium  illiid  qiiamplu' 
rlmum  abliorn*liai.  €ui  nocte  qiindam,  ut  erai  solila, 
in  oratioiie  pesiiae,  gloriosus  Uicronymns  appareiis, 
locum  iilum  imroenso  illusirans  lumiiie,  eidem  pne- 
cepii,  Ht  ad  Abbaiissam  cslerasqoe  illius  cewiobii 
meniales  mane  |iergeret :  uuntians  quod  uisi  a  pec- 
eato  jam  inveteraio  manoni  retrabercni »  ultionem 
divinam  subito  exspectarent.  His  dietis  disparuit. 
Perte^^riia  vlsione  insueta  sanelimoaialis  Domiiia, 
qiiis  hic  fucrit,  jiibcns  talia  nunliari,  In  seipsa  avide 
pertractanji,  toiam  ill»m  noctem  percgit  iusoinnom. 


S07  1>E  MIRACIjLIS 

llnpiisr  :lo  iti<^i  ndvenienlc,  omncs  in  Capiliilo  ino- 
nialos  piitsni»  tiiitriin:ilHiIo ,  coiigregavit.  Quibiis  nd- 
liiiroiiiibMS,  ad  i|ux  foreiil  Canta  rcsiiiialione  in  Capi- 
inlo  convocatae,  sandimoniulis  Doinina  ex  earum 
nssiirgens  moitio,  qua;  viderat  c*l  audierat»  omiiil)us 
palcrecit.  Fit  iltico  ex  lioc  moidalilius  cunctis  irrisio : 
Imnc  exclamniii  riiuam,  mnlcis(|ue  garrinnt  derisio- 
nihiis,  liaiic  forie  illa  niiuia  «'Irrietale  siminiasse.  Illa 
vero  acccpta  cnntumclia,  ir.iticnli  i*  so  scuto  muniens, 
de  corinii  f^i<|uidcin  periinncin  iiiiiiiiim  diilens,  sed  de 
sua  despeciioiie  gaudeiis,  ad  solitns  rcdiit  oniliones  : 
siippticans  Cdntinno,  nc.siiis  monialibus  (|iiod  aiidie- 
rnl  evciiiret.  Transactis  igitur  diebns  decem,  nocte 
inedia  pnrdirt:i>  sanctiiiioniaii  Doniina*,  h:ic  de  re 
«lcvolis  oraiiiMiilKis  iiicumbcnti,  gloriosns  ilrniuf  np- 
pnruit  llieronymus  idein,  ut  f|n:K  prius  nniiii:iTernC 
inonialibus,  dciiuo  liitrepidc  nuiili:irct,  nllocMiione 
iiinndaTit  bcnigua.  Ad  quem  ill:i :  Quii^  inquil,  et  Do» 
ftiine,  ialia  ntihinumdaM?  Hieronynmt^  inqiiii,  itum  ; 
vi  ab  cjosdem  evanuit  oculis.  Hla  vero  sciens  earnm 
clfiriticin,  quidagerel,  quidve  diccrcC,  nescicbal.  Ta> 
inpu  inalens  a  moniallbus  insana  ei  ebria  rcputnri, 
qiiam  divinis  contraire  pr.Tcepii<,  congregatis  iicruin 
fiioiiialibus ,  quae  viderat  et  aodierac  voluit  iniiniare. 
Ast  nt  cnm  assurgere  moniales  pestirerae  cnn^pcxe- 
runt,  divini  nesciit  judicii  sibi  de  proximorutMri,an- 
loquam  vcrlia  inciperct,  e  Capiiulo  ciim  niagnis  ra- 
cbinnationibus  exlerunt.  Quin  iransaciis  insuper  die- 
bns  tribns  donnienli  praedictdc  sancrtmoniali  D  •iiiiii:!^ 
gloriosus  Hieronymus  incfl^ibili  qn:idam  socieiate  val 
laius  Angelornm,  nocte  apparens  media,  eam  cxcita- 
vit,  eique  jiissii  protinus,  ut  de  illo  cxiret  monasterio : 
nec  subito  fnturam  senteniiam  exspeclaret.  Cum  ttta 
vcro  mullis  lacryinis  siippllcarct  ne  hoc  fleret :  glo- 
riosns  inquit  Hicronymus ,  Ad  AbatigMm  et  ceeierat 
pergito  omni  mora  postposita,  eisdem  nuntians,  quod 
fiiii  poenileant,  hac  nocte  divinam  senlient  ultionem.  Si 
autem  in  sna  permanebunt  duritia  statim  exiens  ,  am- 
plius  in  monasterio  ne  morerit,  His  fliiiiis  abscessit. 
Haec  igitur  aiidicns  sanctimonialis ,  anxia,  plenaqiie 
iristitiis»  Capitulum  adiit,  et  cimpanam  cepit  vehe- 
menter*  ut  ad  Capitulum  accederent  moniales ,  reso  • 
uare.  Quo  Abbatissa  de  somno  evigilans,  cognoscens- 
qne  ab  hac  fore  campanam  pnlsatnm ,  cum  Iracnndia 
ad  Capiiulum  properavlt.  Ai  nbi  illam  vidit,  diris  cam 
tninis  incrcpans,  niiltom  voluil  andire  verbum  ,  pro- 
niittens  quod  nisi  cessarct  lioc  agerc,  sccnin  amplius 
iii  monasterio  non  maneret.  Cui  sancliniOnialis  Do- 
inina,  Ne  tardes^  quaso,  agere  qum  promittis.  Profecto 
me  noscat  hoe  in  loco  ampdus  non  mnnsuram : 
glorioitts  equidem  Hieronymut  apparens  tnihi  tantnni' 
modo  hoc  statim  monasterio  futnrum  judieinm  pniefc-' 
cit.  H<'r  j^udieMK  Abb:«lissa,  deridere  roRpit,  bnnc 
:vsiiin  ii>  Tcnnt»  rnp.le  ls'a  f«ri  Kt  Ostijrinni  eon- 
t()c:ims,  JMSsil  nt  bitiic  de  iiionnsierio  protiniis  elfuga- 
rcc :  maiidaDs  eidem«  utalif|na  liora  sic  extra  diniissam* 
postniodum  facercf  inlroirc,  iit  sic  ab  inACcptis  oprri- 
bns  jam  cess.iret  Han  dc  re  bcUi  snnctlhiofiiatis  Do* 
mina  ,  qiiaro  cilins  potnit  e  nirtiinsietio  est  egres*'»  , 


m;mSY\ii.  sos 

Licryuiis  iransfnsa,  doloribu^qne  replflr)  pro  bisqiKe 
monasterio  noverat  evenire.  Tcrribilis  siqiiidem  f>co8« 
fortis  aiqiie  potens  :  et  quis  resistet  ci?  lieQ  cor  lio* 
mines  euin  non  formldanl,  Scientes  sc  nollateitut 
posse  ab  rjns  efltigere  mnnitnis ,  ul  ejns  cos  magtiitm 
et  iiienarrabile  jndiciiim  iion  comprehemtit :  saitoi 
bis  niiseri  trrreantnr  exeinplis.  Aiidianf  qni  in  snrs 
confidunt  divitiis,  qui<|ue  in  iram  concitant  excelsuni 
Doininntn,  stinB  nvarili.n  sirciiale,  qnalc  hnic  mona- 
siei  io  a  Dco  propier  pecufiias  fiicicm  avertenti ,  de 
coelo  cst  jiidicinm  jacnlnlnm.  Pene  limcu  osifi  sancii- 
moiiinlis  Domina  exccss<T»l :  cl  subtto  lociim  cnmiic 
inouasteriiim,  ouiiies  opprimens  monialos,  iia  nt  ex 
eis  viva  aliqua  non  rpinnnsit.  Sanctimonialrs  vcm  illri 
i:i  qiiodnm  venernbili  Douiinarum  monasieiio,  qiiod 
osi  npiiil  inferioroin  Tbebaidcni »  liaclcniis  sanctitate 
prii'cipua  viva  nianeC. 

Cai».  IX.  Digniim  censui  praemfssis  niiraculfs  aliqna 
n'ia  divini  contra  peccnuies  manifesti  Jiidicii  decta- 
Mtiia  jntifrere :  ut  si  forte  pr:e  indiciorani  multitudl* 
ne ,  pcccatonim  corda  tenncia  et  plus  quam  bpidea 
in  cariiea  vertcrcntur,  quatenns  coin  se  ob  pccra'» 
C(  rnercnt  fleri  licliiias ,  raiione  et  cognitione  sui  ccr- 
iinivtitur  ul  fi<Tcnt  houitnes,  adipisci.  Abjecti  eicniin 
rntiono,  qn:i  sunl  lioininos,  infra  bmta  animalia  ri>di- 
guniur.  Cnccorum  quidatn  haeretictis,  die  qiiaxbnn 
cnni  i^acerdote  qnodani  bi  JerosolyniiCana  Eccl«sia 
publice  disputattat.  Cumque  sacerdos  ob  siine  partis 
defensioiiem  auctoriiatem  qu:imdani  gloriosi  Hienti- 
iiymi  allc|i;aret,  nt  Crxci  deslntorcl  ratioiies,  tonie 
rario  pestifer  Groccus  ore  gloriosiini  fuisse  Hioronp 
mum  ( lotius  verilatis  lumcn )  meniiluni  non  erubnrt 
voce  fari.  At  qnia  voce  talein  neqiiiliam  perpeiravei- 
rat,  Yocem  dcincops  ullntenus  non  fomiavit. 

Cap.  X.  Quid:im  iusnper  alius  hxTCticus  pesiifor 
Ariaiiomiu,  in  qnnflain  dispuiatione  rnidam  gioriosi 
llieroitytiii  nncioi-iinlcni  contra  euni  iiidiicenii,  ttt 
nientitnr,  siia  lenierkftie  respondit :  subilo  fiiit  divina 
uliione  porcns^us.  Nam  noitflum  verbuiii  voce  flnieny, 
clainare  per  totnm  dieni  sine  aliqna  cessatione  iioii 
de>iit :  Miserere  mei^  JHeronyme  gtoriose^  qui  a  te  pve-^ 
nis  durisanns  torqueor.  Et  Iioe  por  lotuni  illuni  diein 
qnantis  potcrat  vocibns  clamnns,  bora  completorii 
miserabiliier  cnnctis  qui  ad  h.i-c  conciirrerant  cer- 
neniibus,  exspiravit. 

Cap.  XI.  Ha*n?ticos  quidam  anus  pestifenc  haeresis 
Arinnrc,  ciii  ante  moum  obittim,  flncm  piiis  imponat 
Dominus  :  in  Ecclc^ia  Stoii  gioriosi  Hieroiiymi  Inia- 
gincin  cernons  :  Vtinam ,  inquit ,  nc  te  cum  vivebas 
meis  manibus  tenuistem,  qnia  te  meo  gtadio  jugnlnssem. 
Ha*c  ut  ila  dixit,  gladium  evaginntis,  tdla  vi  ipsum  iii 
.imaginis  iHiiis  guttur  inlixlt.  Qiinm  niagnus  islc  Ifie- 
ronymus,  tot  faciens  mirabilia,  cni  sccundum  sna 
opera  siinitis  iion  appnrct,  potiiit  oqoidem  imbeciltis 
in  iniaginis  gotiure  glnJiuin  flgere  dcx  era  :  scd  de 
imagiiie  gl»dium ,  et  a  gladio  ninniiin  qiiousqiie  rei 
Innotuit»  cxtrnherc  nuHnicnus  foit  conipos.  Blox  qiiO- 
qiie  ox  pei  cussionis  loco,  l;inquani  ex  Iiominis  corpoi  c 
vivi,  s:uignijiis  iiiitia  flnxil,  qn:f^  u-qiie  modo  |>ro  mi- 


m 


DE  3IIA.VCri:IS 


Facuio  deelarftmlu  fluore  noiM|iiain  coMat.  Eadeni  in« 
stiper  hora ,  qua  res  sic  acia  e^it»  judici  in  airiu  «xt- 
ateiitiy  ideni  glnriosos  Hieronymus  cum  gladio  giiUuri 
ibOso  apparens ,  pro  offeusione  bu|usinodi  vindit-tiim 
fieri  postulavil,  iiarrans  equidein  sibi  factum.  felt  \me 
dicens  abiiL  SuipeiaclQS  itaqiie  judcx  cuin  c%*teris 
qui  Adstaliant*  ad  Ecclesiam  pniperans  ,  lisreticum 
mann  glsdium  iinagiiiis  giittiiri  infisum  tenentcm  re* 
perit,  qni  protious*  iil  lii  viderunt,  maiium  futt  com- 
pos  a  gladio  rcmovendi.  Captns  itaque  iKBrelicus  in 
sua  permanens  duriiia,  ob  aliud  se  non  dolere,  nisi 
quod  vivuiii  uon  lenerei  Hteronymom  garricns,  a  po- 
puli  roultitudiiie  lapidibos,  lignis,  ensibiis,  et  lanceis 
jugnlatur. 

Cap.  XII.  Nepos  meus  ioannes,  qnem  agnoscis , 
oinni  fulgens  pulcbritodinerquem  mihi  in  lociniilllii 
adoplavi,  ut  pulo,  tibipridiequid  ei  eveuerit  enarravi, 
Sed  taincn «  ut  pr:rst:iiitiiis  roeinoriaD  oomniendeinr , 
silentio  non  trausibo.  Caplus  iuque  idem  Joaniirs 
aule  duos  annos  a  Pcrsis,  et  Persarum  regis  miiiistris 
veiiditus,  propter  cfninentein  siiam  pulchriliidinein 
ad  ngts  okercenda  obsequia  tleputaiur.  Cuinqiie  ^r 
aiinum  in  ciiria  regis.  ooii  parvo  dolore  et  tasdto  per«- 
liiansisseit  eodem  rerolutioiiis  aiiiii  dic  pr.indimii  regi 
sorvietis^  praii  iristitia  se  a  lacrymis  nou  potoit  coiui- 
uere.  Hm:  rex  intiieos,  lacrymanim  ab  eo  »vide  qii»« 
rit  caiissim.  Qiia  cooiperta,  in  qiiodam  eum  casiro  a 
quibusdam  praecepi^  miiitibus  cuslodiri.  Sef|uenli 
iiamque  nocte,  eodem  iii  castro  existente  diris  lacry« 
mis  «mlique  madcAicto  lu  soinnis  eidem  glorio>us 
llieronytnu»  veniens ,  maniimqoe  ejiis ,  ui  sibi  vide- 
bauir,  eapiens,  ad  civiiatem  JeruHaleni  seeutn  duxif. 
Expergeraclus  mane»  in  doino»  in  cnstto  a  Hiiliiibiis 
rctineri  putans  se,  qtia  manco,  sc  invenii.  Qiii  ailmt* 
ratione  velut  anien.s  (bctus,  iitruin  in  castio  vcl  iii 
domkiiio  meo  siaret,  millatetius  di8cenieb.-it.  In  se 
)ioslremo  rediens,  eniissa  voce,  dormientem  ramiliain 
exciiavii.  Ciirntut  igiiur  ad  me  famnii  adesse  Joan- 
nem  ineCrabili  gaitdio  nunliantes.  Quare  dubius  ac- 
cuiTens»  qnem  a  Persis  vinctiim  puiabam,  praesentenn 
cerno.  Quo  quidein  quid  ei  acciderit  eiiarrante ,  Deo 
ct  glurioso  Hieronymo  laudes  maxims  pcrsolvuiitur. 

Cap.  XIII.  SanclinionialisquaMlam  Domina,  omniuin 
|)eiie  pulcfaerrima  feininarum ,  xlate  juvencula,  sed 
animi  sapientia  vakle  cana,  beati  Hieronyini  devotis- 
sima,  in  quodam  coenobio  Dominarum  multa  sancti- 
taie»  ut  opiiior,  adbuc  vivit,  cai  quod  aiidies  dicittir 
eontigisse.  Sit  iniilier  liaHi  aliis  in  esemplum ,  qnae 
hueilliieque  per  plateas  el  vicos  dis<^irrere  non  ces- 
aant«  sua  stultorum  hominum  illaqueantes  aniinas  vl- 
sione^  Nulloiotdiabolusanimasreii  capil,  quot  laqueo 
pcs&imo  mulienim.  Sanctimonialisbaec  (ui  omiiiom 
Doroinaniii)  lestiinooio  comprobatur )  nunquam  uisi 
eam  maxima  compellai  neeessitas,  extra  suain  cellu- 
lam  gradum  figit»  neque  enim  aliud  agit  opus,  quin 
ant  orationibtts  vaeat»  aut  lectionibus  et  meditationl- 
biis  Implieatur,  aot  corpus  reficit  dormiendo,  aui  all- 
qiia  exeroetroanibosopera,  sempertamendoroinicatn 
scriptoram  rrnninando.  His  dnnis  scrpcus  aniiqniis, 


mEno.NYMl.  5ia 

diabulus,  o|)eribus  invidens.  i;team  a  Siincto  propo- 
sito  rcvocarei,  cujusdam  nobili«iiinii  juvcuis  aniniimi 
cjusdem  sanciimouialis  in  tantam  incilavit  concu-» 
piscrntiam ,  quod  tiil  (loterat  die  noetuque  aliiid ,  nisi 
quoinodo  possel  cam  attingere  cogitare.  Circa  mona* 
sterium  veri  luininisobcarciituscoiitinuepergens,  nul- 
luin  reincdiuni  aliutl  rej^erire  quibat.  Taiiti  nanique 
inscili;u  iinbe  cihgatus  exstitit,  ut  niuhoties  se  suis 
pemiciosis  liirbniuni  aircciibns  ctTi»ens  volu'  rit  se 
aqiiis  tratlere  suffociiidiifii.  Slulli  aimu^is  stuttiim  jii- 
Vf^ncin  calena  de  die  in  diem  slringit.  Iji  lia>c  ad  san- 
ciimonialis  aures  rcsoncnl,  ob  suam  noii  aiidri  pu- 
diciiiam.  Qua  de  re  omni  ad  lioc  auxilio  destituiiis, 
quomdam  invcnieus  magiim ,  veneficia  daemoniim  et 
incantutiones  nefaiHlas  arlibiis  exerccnlem  adiit  ct 
magnani  promillii  ( si  (|uod  optnt  expcMliis  fiierii) 
pecuniae  qiianiit»lein.  Tiiiic  venenciorum  magiis,  .«uis 
carmiiiibus  convocatutn  d.Tmoiiem,  dccipiendi  causa, 
iiocicmedin  fe.siiuc  »d  saiiciain  desii  ai  inonialem. 
Aii  ct*lliilnra  ii:iqiie  ricccdcns  d:rmnii.  iraii.sire  ultra 
Cfllube  lliiTonynii  imagiuis  iii  cHla  picix  tiniorc  ni- 
inionequit  linieii.  Mira  res,  Aiignsiiiio  (ut  iniiliipliei* 
liiis  |)aletcxeinplis)  i»ntus  Kb)rio.si  llienuiyiui  tiniMr 
diabolo  inesl,  iil  eti:im  su:r  pictursR  noii  aitdeat  appa- 
rcre.Nam  si  cui  obsesso  cr>rpori  prctiosa  diMiKm  traliir 
iinago.  ab  eodoin  coutiiiuo  dialMilus  efritgatur.  tgilur 
commissiim  explftndi  opus  ncqiiaui  si)iiitusdespcrans« 
ad  milleniem  revertilur  :  sibiqoe  ticg.iri  ad  monialom 
inlroiluiii  pandit,  ob  gloriosi  llieronymi  imagiiiem  in 
cella  picttin,  quein  deridcns  niagiis  dimisit.  Moxqiic 
convocatum  aliiim  daMiiotiem,  qnam  potest  miiiit  ci- 
tiiis  ad  huju.smodi  opera  finietida  :  niquc  sectindo  id 
quod  primo.  Ai  secundus  per  boram  forte  mancns, 
coiictus  excelsas  coepit  voces  emittere  :  Si  me ,  Hiero» 
nymey  hine  sinii  recedere,  hne  ulterius  non  reveriar.  Ad 
h:ec  stupefacta  iniilier,  qiix  oralionibus  in  cellula  in- 
h;Brcl>at,  quis  isias  fundat  voces,  nimio  pavore  pcr- 
cunctiiur.  Non  cessante  diabolo sic  clamaie,  excitatas 
illius  cceiiobii  mouiales,  timore  peiicussa*  grandi  Ire- 
initlae  ad  illam  accurruiit  ccllulam  ,  cnice  Domini 
prseeunte.  Al  ubi  illuiii  ncquam  spiritum  sciuiii,eum- 
dem  conjurani,  ui  debeat  qua  de  caiisa  vencrit,  in(i- 
inarc.  Narrans  equidcm  diabolus  rei  seriom,  seqiie 
geiuiiibus  et  ululaiibus  p:indens  c:itenis  igneis  vin- 
clum  ab  llieronyuio  retineri,  rogaleas,  ut  sitis  merea* 
tur  precibiis  abeuudi  gratiam  inveiiire.  At  ubi  inonia- 
les  hxc  aiidiiifit,  Dco  ct  glorioso  Hieronymo  laudes 
rcdJiiiit :  siippliciier  postulatites,  ut  d:einoncm  hunc 
nullaleiius  reversurum  de  eoilcm  coenoblo  cITugaret. 
Vix  oraiionum  verbis  finilis,  diabolus  magiiis  strido- 
ribits  ex  codetn  loco  recedeiis,  niaguin  adiit  :  eum- 
qiiecnpicus,  taniis  verberiltus  et  cruciatibus  flngelia- 
vii,  ut  periuiilla  horarutn  spaiia  aliquod  viialesignnm 
paulomiuus  apparcret ,  diris  clumans  vocibus  :  JVW 
crudatus  cau$a  fuitii^  ad  illam  me  deitinanimonialem, 
Certe  in  te  ei$dem  verberibus  vindicabor,  Inter  hxc  au- 
tcm  verbcra  tani  horrcud:),  inngiis  ciim  se  pene  per- 
niciei  propinquum  cerucrci,  su.is  vidctis  artcs  nullum 
sibi  auxiliuiu  adbiberc,  ad  toliiis  rcffgii  portuui, 
llKioiiyiiiuin   gloiiosuiu  jaui  nnurisigu:»  i;c  diri^eiis. 


^it  nr  inirAGiJLis 

aioriote,  taqait,  Hlnmiifme,  Hk  ad  turnn  cltmenVum 
ftAvanwueroaetumnHruUiia  mi$enecr^ee  iona  pm^ 
^ran^  non  denegant.  Pronnrto  namtpte  ft  lirff  hae 
kora  adjtttnt  mmlH$  permdfi  tam  horribiii  non  eue^ 
CHmbam,  qnoddthc^yi  eunefk  exuiuo^  faUaditra  tuim 
ohtetpiiit  non  recedam.  His  flnitis,  vctiit  funius  ab  eo- 
dan  nef|«i*ni  spifiliw  evamiit.  Pcr  «nntim  «niem  idenv 
jacttiiverberibas  roiigus  in  «inioni  sui  eorperis  im|K>s« 
quodnoftniM  «iieiio  anxiiio  fHMuil  se  niovcre.  Ifi>x 
Idcni  accepia  pcMilientia  magiis  anlcqiiam  dc  icclo 
sufgerel,  cundis  coinbustis  codieibus,  qnibus  arlcs 
lllas  ncquissiinas  esercebai^  vendiiisque  oranibus  qii« 
h;ibebal  ei  pauperibus  erogatis :  compleio  anno  se  ob 
pcpjrueiiiiain  pcrageiidam  in  quaJam  spelunca  dau- 
dcns  inercino.  in  qua  pep  qaadriennium  gloriosus 
stciit  Hieronymus,  multa  sanctitae  el  viiaj ,  et  poMii- 
tenii.t:  aspcriUie  pollel.  Iliic  quaso  juYCBes  omnes 
corrant,  et  Insani  joTenis  eiemplo  diseant,  ne  qood 
illi  conligit,  sibi  postmodum  dolcant  eonligisse.  Ins»- 
nus  itaquc  juvenis  untis  cireuroligatas  luMiriaB  la- 
qiieift,  videns  se  omnimodc  suae  miseirimae  volnputls 
desiderto  neiuidissimo  derraiidari,  quadam  nocle  In- 
queo  se  suspendit  :  el  sic  se  inrelit  temporali  vlm 
potins  et  perpetua  privavit.  Ecee  quot  malorum  cau- 
sam  turpissimum  luiiiriae  vllium  tsse  liqiicl.  Nil  lam 
min»  animae  pariter  ct  eorporis  proroptum,  qiiantuia 
Isiud  iiequissiinum  arbitror  seelas.  Ei  ipso  iinnique 
boniicidia,  ebrietates,  et  cortientiones»  et  pene  oni- 
Tcrsa  oriuniur  niala  :  ut  veteris  et  novi  Testamcnti 
infliiitis  paici  exemplis :  nec  non  et  continuis  maniTe- 
siisque  expcricniiis  declaraiur.  Ad  lioe  autem  iit 
major  juveiiibusdetur  asiulia  se  toendi  (  nam  sutus 
nlius  peiiculosior  non  esi  insipieiiiis  juvenluiis  siatu) 
aliiid  censui  exf  mplum  mei  nepotis  Riim ,  »Ute  forte 
atiiioruin  decem  et  octo,  quanquam  dolore  nimio» 
subrogare. 

Cap.  XIV.  Non  est  ambiguom  ista  quae  incipio 
eiiarrare  niagnis  iribulaUooibus  meas  inemorix  revo- 
cari :  sed  Unicn  ut  praemlssum  cst,  ut  omnibus  el 
inaxime  juvenibus  proveniat  in  exempluin,  silentio 
illa  nequeo  pra^crire.  Nepos  quidam  mciis  Ruffus 
iioroine,  utroqiie  privatus  parenie  anniculus  ad  roeas 
dcTcnii  manus :  qui  uiinain  cx  niairts  visceribus  non 
exi.sset,  ne  illi  qiiod  sustinet  conligissct.  Qaem  tania 
diligeiitia  suo  iurortunio  cnutrivi,  ui  a  pluribus  a  me 
genitus  puUretur.  Gresccns  iUqne  in  diem  puer  infe- 
tix  aeutc,  scd  iion  sapieniia  :  ingenti  pulchriludine 
eorporis»  scd  non  aniina!,  decorisque  et  probis  inori- 
bus,  htmcstate,  boniute  et  roultae  sapieniiai  elegantia 
qnanquam  vaNC  decoratus,  a  cunctis  dileclione  su« 
perflua  colebatur.  Is  namqiie  in  decimo  ocuvo  xuiis 
susanno,  imbeciHisctmiserrimiiscxspiravit.  Propter 
qiicm  unlus  ab  oinnibus  sonuit  luctus,  ui  vix  per 
iiiCHScm  fliiem  potucrit  invenire.  Sed  certetactus 
pro  eo  quod  evenerat  non  suffecit.  Astego  ejns  nimiae 
iiicttmbeiis  dilectitmi,  pluries  gloriosiim  rogavi  Hie- 
ronymuin,  ut  miiii  quid  nepoti  meo  acciderat  revela- 
ret.  Igitur  mcis  ainiicns  gloriosus  llicronymus  pre- 
ctbus,  obtiuui  quod  gli>ccbain.  Oianii  euim  inihidic 


HiERONfiiir.  str 

qoodani  bora  noos,  laoCMs  evieiiil.f<Bior,  qtiod  Mlln- 


teutts  fliarilMis^potcnuii  toleraiv.  Hsec  dttini 
cHos  repoians,  onde  bic  lanioi  adesset 
rarer,  snpra  ineum  verticem  eievatisoouHs»  ioMkoeut 
nepoiem  moifm  vidi  lepribiKs  viiioius :  iia  qoed  in 
eun  visum  iinpiimeiie  non  tmde/tmn.  Naai  caiOM 
ifneis  ciroundigatos  laniacis  iosiar  flanoas  fcstidisai- 
mas  emnpebat.  Ad  liaiic  ilaqoe  visioMm  aobito  mo 
lam  vebemens  limor  arripait»  ut  dom  pbiries  ioqoi 
^em»  AMmmtdi  voeam  nniUlemM  onnipos  ecan« 
Postremo  aliqoaiiiolum  in  ne  rpdicMS  :  si  neos  osaac- 
nepos,  vooe  csBpi  peffquirere  tremebwida.  Ad  bnc  iiio 
ubilo&ibus  et  siispiriis  :  Vlnam^  inquit».  tten  fuittem;. 
ne  tmu  dhrit  ottem  crueiatihut  deputalut.  Namtemeum 
in  toHamt  wumtiouihue  perpeluit  temporibut  pefman^ 
tttrum^  Ueuiiuid  dicam  f  His  diciis,  lantuomibi  dotor 
affoit,  ot  sjm  plories  admiraitiis ,  quomodo  o  vil04 
protiiMts  oon  diseesai.  Longis  auiein  expletis  eollo- 
quiis,  ab  eedem  seiacitatos  fuK  cnr  divinae  foisset  mi« 
serioordieaieexoen,.e«m  ui  muiido  lor  virtoiibm^ 
poHereL  Pro  nuUa^  inqoil,  mi>  teiat  emm  fore dm^ 
mmalum :  mm-qula  in  iudit  maxime  deleetahar.  Ai  qui» 
m  iiierf«  aeeepta  peemtentitt  quati  ttuUa  ignoranlia^  ut 
dehdham  pooipotui  eonfiieri^  ditinam  non  merm  «mmno 
odipfMi.  Esbac  diccns,  a  roeis  disparuit  octtlis.  Talis 
aolem  eo  ab««Hle  remansit  feMor,  ot  iii  loeum  ilkinv 
baeienos  noHus  andeat  iiilroire.  Ecce  quaoiiim  tor- 
pimimum  ludi  aeelos  diviii»  abborrem  mojesiatis» 
oculi.  Tiiiio:imiM  orgo  ne  oos  bononim  rapiat  iner* 
mes  lain  repeutiiMis  inlcrilHS  :  ne  non  pcBoilero  tto» 
Titionmi  c<iMtingat,  dom  tempositiesC  :  qnia  poslmo- 
dom  faroiietiiia  rofel  fnistni.  Hi  igitnr  a  Cbrisiiaoio 
Uotae  ruitt»  ludt  proetti  effiigiat  nebs  :  imo  «t  ab* 
omiiittin  aiemiriaF  dcleaiur,  oxofnpki  alia.  quasdam ». 
quam  brevius  poiero,  subrogabo. 

Cat.  XV.  in  &iinaria  quiodecim  nondttm  oxpioiis- 
diebus,  dum  miser  quidam  lodeos,  quafti  omnte  qon 
babere  peterai«  eonaumpsisset^gioriAsi  onpit  tlioro- 
nyini  nomon  iMistt  tcmemrio  IdasfMieaiaro*  Qttomoo- 
fanda  blasphemiie  vix  Hoiettioo)  verba,  videiUibttS  ett 
stu|»cntibus  cunctis,  uml  e  enlo  lolmen  voolens  lo* 
lerotttit. 

C4r.  XVL  Trtbus  altis,  in  Tyro  Ittdcnlibus  ,  boc 
aocidiiquod  onarro.  Cum  eoim  ilK  sttiim  vclle«l  in« 
cipcre  ludum,  ot  Im  qui  se  hoe  ab  eisdem  awlisso , 
ct  tolain  rei  seriem  etiam  se  vidiase,  fantor  et  relo* 
rttttt,  sic  dixeroul  :  Quameumque  polet  exerea  «im, 
MieroMyme  :  quea  ts  intUo  ttidum  ittum  atacrilar  finie^ 
mut^  Uis  ilaque  dictis,  smiw  inccsperttttt  ludomt  quo 
qnidein  primordiaio,  quasi  noo  elapso  insUnti,  ao 
terra  aiieriens,  iHoa  Milom  absorbttil,  ila  ut  oit  ex  ois 
aniplttis  fttont  vismn. 

Ca».  XVIL  Qttod  vistt  uottcitur ,  Terissino  lcsii^ 
moiiio  eomprobotur.  Idcirco  i|ttn  dice  quammiiltis 
posscnt  comprobari.  testibus :  uomui  meipntt  losie » 
qui  ea  visioiie  propria  didid  cottH>rttbalm.  Juxia 
nicain  in  qiia  Jerusalem  habito  aedcm,  oobtlisairaus 
quidain  miJes  fuit,  4raiHiUN-tis  niiniuni  locttples,  f|Hi 
uiiicuin   habeos  liliuHi,  cjttsdciii  stttitissittii  iitnoris 


3»  DS  IIIRMH3LIS 

corciuitft  percolsttSy  noo  mAnm  a  pravis  eum  noa 
eorrigerai  aed  eiiem  eiuo  ijisemei  prava  insinim 
coaabatiir.  Parenies  Daei  ei  isU  aimilea.  meniia  qiiacso 
ocolos  biieinclMienl,  «i  guis  ffuis  evenial,  non  i^o- 
reni.  Hoki  enim  ImmineSy  inagnea  auim»  ei  corpo- 
ris  inciilenmt  ruinas,  ob  pravonim  pareuium  inai* 
pienliapn.  Greseens  namque  iliius  miliiis  filius^  cun* 
ciis  buais  moribtts  desllLuius»  de  die  in  diein 
peieraodo  ,  loium  suum  (einpus  amitlens,  in  liidis 
ei  blAspbemiis  cunclisqne  Immunditiis  *  patre  can^ 
sante»  annom  atiigii  doodeniim.  Qui  qoodam  adve» 
sperasceuie  die,  soltiift  cum  patre  ludis  rtisisteus  ^ 
ludum  eodem «  ut  glisoebat ,  non  babenie,  primo 
proropii  in  baec  verba  :  Si  quid  i/ie  poMsi  Oiir^n^ 
«01,  ^^  /udos  ffQhibH  mrcm ,  jam  ex^uai ,  ntm 
u  mnio  innc  non  ojsi  mt9t  mntgm'  Verum  luce 
dumtaxai  ipso  proseqiianie »  oequam  sptriius  teler- 
rimi  iiomlois  specto ,  eunelis  videntibus  locom  In 
qooludeboi»  veloci  grado  adiens/eiimd^m  pttcrum 
infelicem  rapuit ;  sed  quo  eum  detuiti,  oulli  bacie* 
nus  hominom  est  eompertum,  Verum  iH  poto,  eum 
detoiii  io  Infeniom.  Eadem  namqoe  bora  caso  ad 
qoamdam  Piae»  dQinipa  fsnestram»  qme  io  loco»  in  qoo 
ludentesdegobant  paier  ei  QUiisex  oppositp  siia  ofit, 
me  posoeram  :  qup  me  videre  foit  necesse  veritafe 
perspicoaseriem  lam  fonmdaods  rei  gesiae.  Discani 
ergo  joveiies  iii  joTeoiutts  lempore»  quod  catieris  est 
pmslantius»  eipeiendia  moribus  se  fulcire,  ne  vili- 
bos  caducisque  moribus  juvenilis  animus  tnformains, 
siatum  in  eanitie  neqoeal  permutare.  Qiiod  euim 
nov»  ckurlse  inscribitor ,  de  laeili  oon  delelur.  tU- 
seani  etiam  paroniea  faiui ,  Hlios  correeiiooibus  ei 
verbcribus  enMllre :  nec  vitionim  sloani  vepres  ra« 
dices  igere  non  faciliier  evellendas,  ne  lletidi  et  bic 
et  10  fotoro  eia  aoecedat  eventos.  Nam  nisi  faUor^ 
smI  ttCemorum  gaiidionim  polriam  deveMeodi,  arctis*' 
sima  et  sine  »mb  guiiaie  aliqoa,  a  paocisalmis  cerie 
cognila  exstat  via.  Enndi  ad  perdilionem«  et  muliis, 
Imo  pene  inaoltls  iimilibos  plenam  fore  consiat. 
Qnodtibel  enim  mortaliom  peccatorom  ad  perdiiio- 
nemsoam  tramiiem  stroii :  qooromdani  bominum 
non  solom  Faganorum,  sed  eiiam  illorom  quos  sacri 
Enpiiematis  ooda  lavH  (nam  de  Pagaoia  nolla  oritor 
qmDitio,  qood  noo  damaeoior)  m^iorem  fere  liq^ 
nnmerom  omliipliotbnsiosisienciiim  flagiiiis,  quomm 
noUa  pene  ompam  cogooeeitoremendaiio.  Qoio  imo 
respeciive  qnidem  dico,  pariler  bonis  ei  malis  bomi^ 
nilMis  considoratia  ,  tion  esl  qA  faciai  bomim,  iion 
est  0  qn  *  ad  onum,  sed  omnea  posi  suaa  improbaa 
et  pesstmas  ambolani  volnputes.  Gotisequenter  con- 
chidi  debet,  qood  ad  fleiernm  beaiiiodiiiif  g9udia  ra» 
rissimi  gradianliir.  liilli  iue »  quioimo  omiiea  pcno 
sacRB  Scrtpiorx  aocii^r.lates  Itoc  t  si^ilor,  inliniia 
quoqoe  exempla  possemos  perspicaciter  iBttieri,ad 
bo}osmodl  veriiaiem  sufHcieiiUua  demoQsiraodam. 
Hiic  ex  oninibus  onnm  eenseri  debei,  nee  ab  boc  di- 
screpari  potesl,  nollum  setliQet  ad  «leriKi  modo  alii> 
qiio  pervenire  poaae  gaodia,  nisi  omnibus  non  parii- 
luhiritcr  >  sed  IniaUter  viiiis  e&sliriialis  ,  Yiriuium 


lUERONTIIL  U4 

slodeat  liinere  fesiinare.  His  Jam  fino  tlalo,  eiem- 
pia  et  prodigia  quaedam  Jam  buius  operis  rmi  pro^ 
pinquus  breviter  introducam.  Ei  duo  prxcipue  ad- 
miranda,  quae  a  vencrahili  viro  Nicolao  Crelen^js 
lusul»  Arcliiepiscopo  referente  didici^  primo  dicam. 
Cap.  XVUI.  VenerabUisidem  Archiepiscopos  pridio 
gloriosi  Hieronjmi  devoiione  nimia  Betbleem  veuiens» 
ot  ejosdcm  concUs  honoribos  colendas  reliqoias  vi*- 
ailarei,  et  ioius  eariulB  fervidusredire  noloii,  do- 
nec  nie  soa  gratissima  vUiiaUone  eximUi  lauiUis 
adimpli^ret.  Qui  uU  donorum  prascipuis  ,  ul  graUssi- 
nta  mibi  donaria  superabmidattlissiuio  mor^  soUto 
imperUrei,  rae  visitare  mmime  conienius,  meeum 
digiiaiusest  jam  diebus  pluribus  oommorari,  ei  etiaio 
adbuc  maiiel,  qiiod  utinam  tempore  lougo  duret.  lu 
Chrisio  namqiio  ,  Aiigostine  lartssioie »  veneraiiilis 
idem  ponUfox  ie  saliiiat.  Quampturies  igitur  iiiibi 
sooroto  verborom  avido «  venerabUis  idem  poniileo 
enarravii,  boc  tale  in  civiiaic  Candia  conUgisse, 
Sacerdos  quidam  Mins,  suap.  •majoris  Ecnlesi;^  cusioSp 
impiidicus»  iui[un.is  et  ebrieiaii  dcdKuSy  noiidum 
comple;ooooo  de  boc  saeculo  inigiavit.  Cujus  cor- 
poreiu  c^erorom  aepuUo  airio  sncerdoium,  uiqius 
pMniUo  ciuiciis  iimotesoeret  ad  exciiiplum»  subse- 
qoeuU  itocte  tantus  in  Ccdesia  e|nsque  cmmeterio 
fuii  strepiius ,  quod  rumore  iiiniio  iii  urbe  UU  com- 
mof  antes  excitatl  pavore  ingenU  velut  amenies  ad 
Ecciesiam  cucurrerunt*  Stani  itaque  omnca  circa 
Ecdesiam  ,  strepitos  vebementes  caropanarmnquo 
sonilns  aodieiites,  diviiiam  quidam  exoraut  clemeur 
liam,  quatenus  cur  ista  fiaiit  debe.ii  revelare  :  sed 
niillum  exaiidiUmiis  senUuni  adjuvanieu.  Diliicuto 
hoc  cessaule,  cuncia  qtt:c  fiteniiil  tn  Ecclesia  repe* 
riunt  revoluta,  et  quasi  uiidique  Qamniis  iguium  vlo- 
hita.  Ad  haec  memoraius  pouiifcx  oraiiones  Indicens 
populo,  quid  sequenU  eveniat  nocle  praecepii  exapc- 
ctari.  Ne  nirais  succumbam  verbis,  sei|uenU  nocio 
duplex  strepUus  ei  pavoris  triiHilaiio  est  secuta.  Qua 
de  re  repleiuspopultis  amariiodineet  dolore,  ceroens 
nullum  sibi  a  Doniino  adjuiorium  eveiiire,  sicui 
vulncraU ,  qui  iu  monumenUs  projecii  dormiunt, 
exi^ieliai.  Die  auicm  clocescenie,  omuibus  iu  Eccle- 
sta  pro  orationibus  congregaUs,  gloriosus  Hierony- 
iHOS  suliiio  scpties  sole  splendidior  in  Ecclesiam  ve- 
luenSff  de  aU;irei|no  gradieiis ,  runclis  videtilibus  ei 
mlrantibits,  per  boram  forie  sub  sileiiUo  manens  : 
obslupeiiU  populo,  lioc  propter  sacerdoUs  illius  mi- 
serrimi  cadaver  ,  sacris  iiidigiie  locis  condituin,  ad 
terrorero  peccanUuni  cooiigisse  iDlimavit :  eidcmqHe 
naiaiidans,  ui  cadavcr  misenimt  Uiriareis  post  rcsiur-^ 
reetiouem  omiUiiin  inausiuiiibus  depulaiidum ,  disse- 
puitum  flanimis  uailcreiii  pruiiuiis  concrcinanduni , 
aliof|iiln  liicmpLa  pesiilenUa  uon  abirei :  et  sic  ab 
iniuenUum  ocuiis  cst  invisus.  Quod  oi  ordinaverai « 
la^abundos  popuhH  proliiiiis  adioqUevii»  Deo  d 
beato  ilieronyino  budes  prxcipuas  persolveudo,  et 
sie  pestis  ista  cessavil.  Qui  dcinceps  bcaUssiiiiiim 
llieroiiyiiium  omncs  uii:uiiiiiilcr  devoliouc  maxinia 
iucaepiMiint  rolcrc. 


g\S  D«  MIRXCULIS 

Cap.  XIX.  fn  eadcm  iifBuper  cWliaieqQlilnin  pul 
elierriinus  clstiftl  juvenis ,  Tilus  nominc,  Iionesius- 
moribusi  iiigenio  liiculentus,  cariiali  non  ignot)i'iori 
iixfus  progenie  ,  praDdiTes  valde «  loiflin  |M;iie  devo- 
tionem  etfiilnciain  habcns  in  benlo  Hieronymo.  Ilic* 
6ii|uidem  juvenis  virgiiieo  niiens  candore,  bi  ejusdem 
sanelae  Tirghiitatis   pn»posilo  usque  ad  vicesimuui 
aDnmir  prol>is  ¥11.-6  morlbus  perduravit.  Qno  itai|iic ' 
tcmporc^  sni-fnitrfs  nef^mdo  constlio  incit;itiis,spre-' 
tis  tamtiobilissiinisTirginitaliffgcmmiSv  aiiri  pretio- 
sissimam  meiallum  calcaits ,  ad  carnis  spnrcitias  er 
iotmn  ae  foetoreni  lnxnri%  vrhemenier  dccliiiiins  , ' 
fNiellam  quumdaoi  ouinl  piileliritinline  corporh  reni- 
teiitem,  sibi  in  matrimoiiium    copulavit ,  in  ctijus 
amoriSr  retibus  ita  se  capiens,  qiiod  aliini  pncter 
ip^am  poterat  rninime  cogitnre,  de  die  in  diein  coepit 
«liviiiu  obseqiiia  olilivisci.  At  quia  miser  dereliquit 
jQhtiiiam  ,  et  oblims  fuit  Deum  alentem  se^  obHtus 
fnit'  sibi  Dominus  misererii  Compleio  nanique  anno, 
quo  cuiii  puella  juvenis  iiisens.itlfs  steterat,  non  ut 
in  malrinionio,  sed   caiisa  explendae  libidinis  copu- 
latus,  su';ger(!nlc  diab«illca  astutia  juvenis  frater , 
piielhe '  iltaqiicatti!^  aniore  «  avide  diu  quasrens  ejtts 
aiiiplexibus  fnii.  tandem  qtiod  optaverat  est  adeptus. 
Htic  accurrant  ju\enes,  et  expinplo  juvenis  sintasiu- 
ti.  Ftunt  nola  juvcniy  puoH:n  viro,  )am  perarta.  Ta« 
ccns  idem  cogilar  avidev  quo  Tnleai  modo  ceniiudi  - 
neni  rei»erirc.  Exprciat  diebns  aliqtiot,  se  siiimlans 
Imc  nescire.  Ast  die  qiiadam  ordinat»  urbem  dese* 
rens,  pcregre  i^roflcisci,  et  laiens  per  diein  in*  civi- 
tate,  n  cte  iiiedia  doinQin  veniens,  reseratis  seris  a ' 
iroella  servitricc,  clam  nt  prius  sitnul  ordinaverant, 
ambo  tisque  ad  ihalamom,  in  quo   ejiis  frater  et 
uior  in  lecio  st;ibant ,  procedcns,  sibi   pi»stii]ab»t 
aperiri.  Mtraniur  illi,  ettimore  perterriti  vehemtnii, 
pulsaitti  uegligunt  ostium  reserare.  Tandem  confra- 
cCis  seris  ibalami,  juvenis  ira  et  fbrore  niinio ,  for* 
nacis  insiar  ardentis  undique  infliimmatitf,  uxorein 
primo  evaginato  gtadio  inlerfecit.  Deinde  snb  tboro 
proprium  Ittiianiem  frairem  intenicns  tnteremit.  His 
iiaqno  gestts,  ex  civitatc  exiens,  inuUo  tempore  per 
mnndiim  hcrc  illucque  errans,  ctini  qnibusdam  aliis 
coepit  qiiosd:im  transeunles  inr  itinere  doprrdari ,  ae 
eii»m  jngulare.  Permaneiite  itflqnc  eodem  Tito  per 
decem  aiitios  Uilibtis  negotiis  implicato,  gloriosissi- 
miis  llieronyinas  salubre  rcftigium  et  titale,  die  qua* 
dam  jam  advcsperascente  Iiice,  hi  moduro  mercaio-' 
ris  se  roonNtravti :  ne  ille  soliimmodo  liabit»  dcTO- 
tioni<  prapmiis  privaretnr.  Nam  ille  quanqnam  lot 
et  tanu  vitia  abhorrenda  contlnue  exereeret ;  tamen 
in  beaio  Hieronymo  devotionem  aliquaro  reiinebat  / 
jta  uteid<ro  quoiidie  se  commendaiis,  boni  aliqnid 
diei)iis  sitigulis  ad  ejns  bonorem  facere  nullaieniis 
postponebat.  Cernens  itaque  Titus  mercatorem,  ne- 
llindis  sociis  ad  solita  nequitiiae  opera  convocaiis , 
conciio  cum  eisdem  pcrgens  cursu,  vibralls  lanceis, 
Ilieronymo  mercatoris  iiistar  obviant  venienti.  ilox- 
qiie  in  cum  insnrgens  a  sociis  ,  enmdem  prxcepit 
retineri,  doiicc  rjiis  lali*ri  gtniliu^  infi^ilur.  Deiiide 


liieRONYMr. 


m 


nianiim  cl(;vat  iiilcrflcieiidi  gladlum  rctinentem  ,  ut 
scelus  tantum  valeat  jnm  ezpfere.  Ad"  lra;c  Hierony- ' 
mns  glorlosiis :  i  Amore,  i  Inquit ,   r  lliefonymi , 
qucm  tu  dlligis ,  allqtia  loqtiendi  brevis  licentia  mibi 
delur :  pnslmodum  si  voineris,  facilo  id  qood  optas.  i^ 
Ad  hxc  Tilii!!,  c  Ainorc,  i  inquit;  r  ejiis  qnem  no^ ' 
ininnsii,  et  loqnendi  et  tivendi^  licentia  tibi;  nt  po- 
slulns,  concedatur:  tanlum  qii9>  porias  mercimoniav 
Jani  depdne,  i  At  glortoswi  Hicronymits  :  c  Ego  Ipso 
stint  Hieroiiymuft,  qin  hnc  pro|itcr  tuam  libcraiionem 
▼ent,  ne  ntihi  a  le  inipensa  obsequia  in  tanQm  pr»* 
lerirenl.  Te  liK  qn:»  g«^isti    peccamlnom .  jam* 
poBniteat :  ad  leipstini  redcas,  ne  formidfs  :  hnrm> 
qiie  mc  noveris  proptertnam  salaienr,  et  aninigc  tt 
corporis,  supplicem  aptid'  Dentii  et  erga  te  iraianv* 
divinam  jitslitiam  exsillisse;  ne  in  lo  dignas  tiltt  sa?- 
vltias  exerccret.  Ad  pesiiitenliae   igitiir  qnatnciiiu»' 
perge  cilleni,  et  peccalorum  opera  jam  depnne:* 
atioquin  me  tui  rustodem  et  supplicem  iion  hal^ebis.  r 
His  dictis  ,  Hieronyiiius  gloriosns  ab  ilhyrum  iiculis 
dispariilt.  Ad  hxc  slnpefactus  Tiius,  et  qni  evm  ilfo- 
erant,  liinore  et  admiralione  lam  iitgeiiti  ad  tertanr 
procidcns,  per  homm  non  poiiitt  elevarf.  T^nc  suliito' 
in  Titum,  et  qui  cum  ilfoernnt;  Spiritus  Sancti  gratia 
esrcff^itsarCi  lureoscoclitusinostra ¥11:001  protinus  iiv 
vlros  allcros  Jain  mutali,  sprelis  cunctis  •pnrciiiisvi- 
lionjin,  ad  pceniieniias  trarnitem  rediere.  Deinde  ad 
ereniorum  anlra  dcvia  et  ignota  properantes,  n:agnia 
se  corporutn  a>peritatibits  et  yiiae  {^anctissimte  tradi 
deinnt. 

Cap.  XX.  Mintcurnm  artndqiind  veridiconim  tcsli<* 
inonio  «oliilissUne  in  superiopibnis  ifigvpti  partibna- 
peraciiim  inielleti  :  qvatenua  hoiiiiiiibas  etnmxime 
juveiiilms  ,  qiiaiimmcamqiic  castis »  provenbi  iiir 
exentplum  ad*  eviiandiim  pfnculnm  wiilieriim ,  pras'' . 
cedenri miraculoaddere  cogito forc ralnm. IfcNiarliti»- 
q!iid:iiii  juveiiis  et  decoms,  honestite  pr:rcipicu8^ 
inoruni  niatiirus,  qtiasi  (enextirgiiialia  pmlicitiai  cu* 
stiis,  cnntisqiie  illins  monaslerii  monachis  Kpecaluni 
sanrtiiaits  ,  et  ghiriosissimi  llierotiymi  aiiiaior  devo-^ 
tissimns  fuii :  ditottecim  degeiis  annis  in  moNasterio». 
coiitintic  onttionibns  vacjins,  et  Hodio  Scriptura*. 
rum.  Hic  amore  castitaiis  limensv  ne  cor  aliqnaliier 
violaret.  mBlieroro  vistis  inel&biliter  abborre|)at  ,ila 
ut  earuin  memoriam  formidaret.  Uuic  pro|>osilo  dia* ' 
bolns  aniiqniis  serpens  et  hominom  iMimieu6«ntMdena«. 
sua!  nequilia*  invetcratae  contra  eiim  doios  el  arlea. 
inultiplices  incilavit,  oniiiiniie  engilationum  sitniulis, 
juvenem  |>eas{nius  lciitaior  affligcns,  dio  noctuque  a, 
tentaiionibus  duobtis  tnenslbtis  nnn  cessavit.  Juvenis 
vero  provlduft,  sese  Domini  et  bi^ati  Hicroiiymi,  cjijhs 
dileclimiis  ardore  ferrebat,  commeiidans  cuslodia*, 
▼ictrici  dextera»  leiitamenta  diaboli ,  jejuniis  et  ora« 
froiiibtis  se  muniens«  iriumphabat.  Gonfiuant  hiie 
qun'SO  juTcnos  atque  senes ,  ei  quanli  sit  casus  mii** 
lierum  rallax  pulchritudo  hincdoceantur  niaximo  pcK 
etempliim.  Cernens  sc  aspis  perfidus  diabolus  a  Juvene 
siiperari ,  tanqiiam  lco  rngicns ,  ^itbiiliores  noceiult 
:ii li\s  cirpil  iiitaTcr''.  Filitrtfpie  iii!cr  co>  pugpQ  gra> i«» , 


St7  DB  JllRACUtlS 

.lliiie  Mibti»  ci>nsiieti.s   easifa  «dverstts  |itvenem 
«trail  pesstiiMis  immicus,  binc  ju?eiiis  orstiones  et 
llieronymi  protectio«  csstroriim  sternunt  muniilones» 
et  vires  ejus  triumplio  nobili  Ttlipendunt.  Inierea  ge- 
ttiloris  lad  mortem  segraiskntis  vlsilationis  cansa  in- 
^  gruente,  ex  monasterio  in  civitatem  adpateriiam 
'»den  'Tenlre  juwenis  est-coinpulstis.Nam  sepater 
dokire  nimio  morlturum,  si  visieiie  fnisiraretur  lilii, 
^rebris  clamoribus  aecLimabai.  9b  hocdolens  niona- 
«hns,  timens  ne  mulierum  visu,  oer  mundum  et  vir- 
gineo  candore  niiiduin  violarct,  poiius,  nlst  ffalrum 
soi  ccenobii  fulteet  supplicatiokiibus  Indinatus  •  erga 
patrem  cnidelitatem  volebot  pi-opier  Dominum  exer- 
ccre,  quilni  eidem  infirnianti  cotnpatl  a  inonaslerio 
recedendo.  Sciebat  eniin  monaclio  iiil  t:ini  nocunm , 
-deiesicbile  eimortalo,  (itiani  vieos  etciviiateSi  et  geii* 
liiiin  multitudinem  circuniire.  Nulla  cei  te  pcrmanet 
h\  boimiiequies  niH^ntis,  qiii  uiulLoruni  vorliosili^iibus  et 
'vanilfM|ttiis  implicaHir.  Quod  aqua  luscibus,  iiionacUis 
ideni  pnKCipue  silentium  operttur.  Iii  paleriia  W^que 
iiianeiis  a*de  monachus  diebu»  iribus,  t:vclio  lain  vt*hu- 
iiiciiti  ;<irectus  esi ,  quod  sibi  polius  viJcbatur  tcitis 
se  iott  carcehbus  niancipatum.  Gonipleto  die  leriio, 
dum  euin  cum  sorore  sua   qiiadaiu  pulclintudiuis 
inaudiia^t  inflrmiiuitis  causa  palris  cnira  bimul  con- 
lingeret  confricare»  casu  sciroris  dexiein  4jii.sdein 
tatigeute  dexteram ,  tain  diris  libidiiiis  et  ejusdeui 
sororis  ineptaBt  ®t  abominabilis  conaipisceiiiia)  futt 
snbito  jaculis-eor  ejusdem  inonaclii  iiisiiganie  dia- 
bolo  vttlneratiHn»  quod  peiie  earo  ad  illiciia^  et  oni- 
BMO  ah  bomiiiibus  abborrenda»  nisi  exstUisset  timur 
vereewidia;»  invitasset.  Heu  qutd  dicam  ?  Qme  inona* 
chis  illis  inerit  observanlia  castitatis»  qui  couliuiie 
-nittlierttm  visibos  potiuntur  in  simul  cotloquendo  ?    . 
Sie  manet  in  castitate  homo  faciera  intiiens  assidue 
-mnlienim « sicut  manet  palea  stans  in  igne.  Fallax 
•certe ,  et  roin»  maxim»  propinquus  casus ,  ineviia- 
bileqtteperieolttm  est  femin»  pulchritodo.  Tiinor  cerie 
Jiioutcho  evenit ,  quem  iimebat«  et  sibi  accidit  quoil 
-taniatempore  verebatur,  nec  siiie  exemplo  niaximo    . 
'«iionim.  NoQ  in  illo  jussttm  est  pareiitibus  obedire , 
in  qaoanima  periculttm  formidatur.  A  mouasierio 
4nviie  monachus  egreditnr,  sed  ardore  libidinis  tam 
nefoiidas  eor  iiillaniniaiite,  nil  aliud  qnaiusororis  boc 
«esctentis  scelus  faciein  iniprebls  ocuionim  yisibus 
videre  cegitaos  ,  pene  niinquaro  l^uisse  se  in  inona- 
aterio  reeordatur.  Saiiatur  intcrim  paier.  At  niona- 
-ehos  exettsationibos  adinvenits,  larJatde  die  iu  dicm 
ad  iminasterium  remeaffe^  Manenle  auieni  eodctn  in 
pateciin  domo  .iriifus  meiisibus«  hiiic  moiiachos,  biiic 
paireni  niaxitna  niovit  admiratio  OMuienique  faroi- 
liam,  eor  istiim  tain  vehemeus  irrepserit  muuiiio  et 
-iilieratio  Imnidita.  Ignorant  siquidem  rei  causani, 
idcirco  eflieccom  eos  conligit  ignorare.  Ad  monaste- 
'riumconi  duobiis  ad  se  ex  inonaMerio  desiinatis  ino- 
naebis  lamlem  revertiinr,  illiid  rcfcrens  laidium  re- 
dewido,  qiiod  priiis  duiuierat  exelitido.  Ccepit  itaque 
iti  monnstm-io  corpns  dcgcre  monachi «cervero  a 
ftuiore  aliqualilcr  noii   rccedit.  Iloc  sibi  fil  studium 


tllEKONYMh  3fS 

Scripiurarnm^  ut  attingat  pessima  qo»  affeetaU  Usse 
<  contemplaiio  divinor|im »  ot  peccatomm .  modum  io« 
^eniat  explendonim.  Percufitur  alienus  sui,  et  n 
veritatis  cognitione  deviiis,  continua  a  diabolo,  cujus 
jugo  gravissimo  imbecille  collum  subniisit,  libidinls 
novae  telis,  Sicut  funms  deficiunt  dies  ejus,  confrin* 
guniur  sicot  in  frixorio  ossa  e|us,.et  infirmaiur  dolo- 
ribus  vita  ejiis,  irrationabdi  fit  similis  animali.  Obli- 
viscitiir  in  loto  divinam  clementiam  exorare :  tota 
die  cogitans  qois  modus  appareat  habilis,  oi  poculum 
mortis  valeat  degustare.  Heu  quam  suiit  inopes  et 
miseri,  et  ab  omnibu^  bonis  egentes  et  exules«  qui  a 
Domkio  se  elonganl.  Tauto  fit  pejor  bruiis  amniali* 
bus  vir  in  peccatis ,  quibus  ab  anima  Deus  majori 
spaiio  elongatiir»  quam  id  quo  coeliim  a  terra  di^slat , 
ct  oriens  ab  oceasu  :  quanlo  eisdem  pr»^iiat,  cuni 
dit^ina  gmtia  esi  fulcilus.  Cogitaiili  denique  nK>n:i(:bo 
veritatis  Iiuninis  nescio,  nefandissitnap  et  anditui  bor- 
Tibilis  volupiatis  adipiscenda:  reperire  niodum,  mali 
coiisilii  semitiator  diabolus  hoc  sibi  lale  insinuat  con- 
•silium  occulto  cogiianiine  vani  cordis.ut  scilic^t 
intempesl:e  iioclis  inedio  -cimctis  d(Tmieiitibu<;,  vcsic 
.deposita  inonaciiali  ,  sumpiQque  babitu  laicali  ei 
niouasterio  exieiis,  paternas  clam  adeat  mansionca, 
et  doinum  crepiisculo  noctis  laicnier  iniiaiis,  biib 
tlioro  sororis  biteat,donec  doimienie  ipsa  ^  ad  eaii)- 
•dem  accedat  suse  voluptatis  libidines   expleiurus. 
Placet  insaiia:  nientis  iinperiliu^coiisilium  erogalum, 
studetqne  i()sum  toio  posse  qiiam  potesl  brcvius  ef- 
lectui  mancipare.  Seqiientj  igiiur  adveniciiti  noctis 
medio,  sub  silentio  ad  fores  coeiiobii  clavcs  gereii.H 
manibus  properat:  scd  ad  osiia  venieus,  per  toiaui 
iilain  noctem  bnc  illucque  discurrciis ,  quo  sint  i.n 
loco  posita  non  invenit.  Stupore  et  admiraiione  per- 
territus,cur  boCvSit  nescieiis,  inlerim  jam  inaiutinnli, 
qiia  ad  laudes  debiias  Domiiiicas  uiouacbi  cxcuha- 
bant,  appropinqiianle  bora  :  compellitur  ille  ad  ccl- 
lulain  retrogrcdi.  ILiiiel  iii  ccllula  ille  admirans  por 
diem  ilhim,  pn.ponit  scqucnti  nocic  faccre  quod  noii 
fecit.  Aiidcl  iiMbecillis  dcxtera  quu;  iioii  potest :  spe- 
rai  siultum  tiecus  conira  leoncin  pngtians  triiimplii 
gloriam  adipisci. , Qiiid  inscnsute  reris?  l^utas  agcie 
vile  ^cus,  qu;e  leo  rortissimus  llie.ronymiis  ci  nlra- 
dicit  ?  Cessa  imagini  gloriosissimi  Hicronyiiii  genua 
ficctere,  ipsuni  ulierins  noii  sal:iies,  ct  tilii  p<>tes*as 
protinus  conccdeinr,  ut  cadas  in  foveam,  quaro  effo- 
dis,  ut  dira  naufragia  jam  admiuas.  Son  possiint  irn- 
pcnsa  gloriosissimo  llieronymo  scrvitia,  qnoquomodo 
fiant,  mercedibiis  vaciiart.  lUlinebal.si^iuidem  iii  cel- 
lula  monacbus  ille  devius  ct  eirans  ct  di:ibolico  do- 
minio  mancipatus/imagincm  gloriosi  llicronymi  ttbiila 
insignikim,  cui  dicbus  singnlis,  anli(|iia  consuetudino 
fleclcnsgenua,  seeidem  plurics commendiibat.  Ideiico 
ut  ejus  mira  clenienlia  cunciis  innoiesceret,  iitnm  eo 
die  retiiiebat,  nc  maluro  faceret  quod  volebat.  Igno- 
rans  vero  hxc  ille  monacJins,  snbseqiieini  iiocto  ad 
coenobii  iteriim  forcs  pergli.  Scd  qnod  prxced<>nt' 
nocie  fcccrat,  id  hae  fecit.  Ne  igitnr  inli.TTenin  vrr* 
bis  :  per  unum  fere  mcnscni ,  singii!is  noclibiis  con* 


M  HB  MIRACULIS 

Hmie  iMe  evenh.  Ci«iplelo  ii«i|iie ,  oi  pvto ,  laeniis 
ciroile,  in  eonmis  beanis  llleroiYyiRiM  SMCttoihtto 
cniilMn  illius  monatterii  monaelMi  appanilt,  iii  straCu 
suo  quiescenti  itoeie,  eiiiem  revelans  qnld  iste  mona- 
elms  fiiciebal  :  mandsiisqne  illi  ut  dobeal  eiUeni 
monaebo  sie  erranii  declarare »  qiiomodo  ipse  eimi , 
obsiM  impensam  i«eferentiam ,  cnsiodiTlt ,  m  osila 
non  ?fdeM  ad  eogiutttm  porfietrandain  seelns.  Bt 
qiind  nisl  sihi  ToioX  de  inedeplts  subsequainr  emen- 
dailo;  sese  de  ipsius  eosuidin  romoTebii  :  dlseessil- 
qtiO  proiinos  ab  eodem»  Mane  autem  facio  qus 
videmi  monaelms,  aUeri  moiiaebo  onarraT&l.  Aiiile 
so  qnid  hie  dicat  nmi  bitelligere,  plnribus  deiestatis 
aaeratnenilB ,  ecepit  d^cere  propier  eerebri  vacuiin- 
lem  liacc  somnia  CTenisse.  Tacei  monacliiis,  ot 
recedlt.  nic  gsudeiis  proponH  nocte  aequetill« 
milkiin  amplius  enbibens  solitam  Biftnmymo  rcTO- 
reiiiinm,  osiia  monaslerii  ad  neqoa*ii  iipust  quod  tam 
dttt  afleiisiTerai  peragetidum ,  ad  suuni  libiinin  rese- 
nre.  Ui  breTiier  dicanr.  Quod  miser  diu  bianii 
animocegiiav6ratouibi«iperaodi,abtlieroiiymobonore 
soliio  privalo ,  sibi  iradiin  poicslato ,  ut  TOloil « sic 
effecil :  sed  tamen  'm  Ane  glorinelssimi  llieronymi 
dementianonderecit.  ReoedORS  itaqooiHo^domoMa- 
sterlo  noetnriia  hon,  alieno  liabilooeoQliatns,  pairis 
domnm  adTsniens,  perdiem  lllum  midiqne  ctrenm- 
iTit.  Dumque  nociis  crepiMuio  dontam  luirasiel,  ad 
lectom,  in  quo  Tirfo  soror  quiesccre-lttne  solebai, 
cfam  proccdens,  t^iidlu  sub  eoiiem  bilitavil,  quandiu 
aororem  dormire  potoii  existimare.  Tunc  Idem 
exiens»  exspoliatis  Tcslibos,  sororisse  dextero  laleri 
applicaTit.  Hccsoror  levi  somno  dormiens  exdlatiir, 
el  Tirum  juxia  se  manu  sentiens ,  admodum  expa- 
Tescens,  diris  emlssis  clamoHbiis,  ad  se  omnes  par^ 
ter  CTOcaTit.  Curt*unt  ad  piicll;e  tbalamum  cuncti 
cum  luitiine ,  el  tandeni  in  lecto  inTcncruni  httnc 
{aceiitem.  ITirantur  parenles  et  siupoiit :  ceriinnt  h»c 
concil  qui  ciicurreranl,  et  condoleiii.  iDterrogat  a 
Alio  paUT  discriminis  tanii  causam ,  reatum  snnm 
filius  silentio  confiictur.  Ut  enim  dixi,  Toluit  glorio- 
sus  Hieroiiynius  huiic  suam  sluUiiiam  experiri,  ul  tn 
posu*ruin  bumllior  et  asiutior  fleret  ad  earendum,  et 
Inpra^lio  se  tiieiidum.  Ei  iic  aiiiplius  exempio  sno « 
quis  de  sauciiu^tc  coiiflJerel  et  sperarel.  Qaanto 
eiiim  major  itiest  bomiiii  sanctltas ,  dnm  in  mari 
mnndi  bujus  procelloso ,  et  inimicorum  agminlbns 
pleiio,  imbecilli  carnis  navicola  narigat :  tanio  ma- 
jor  iuest  tunor  et  astutia  se  luetidl.  Infintias  pessi- 
ittos  tlle  tenuior  dialioliis  nocendi  possidet  artes. 
Qui  incautns  pergil,  lcTissime  capiinr.  Qttl  in  cnnclis 
timet,  ab  omnibns  dlabolis  bic  tiineiur.  Certe  nii 
plus  iioeet,  quam  sprelo  aliorum  eonsilio»  ni  propria 
Tolttnlas  praecipit  ambulare.  Qui  suae  taniuni  TOiniH 
taii  credii ,  in  cunciis  qune  facit ,  ffnem  odihileiii 
ftdtnveiiiet.  Magiius  exetnplo  jain  flnito  tlmor  de  fra- 
gilibiie  nostra  maxima ,  dl  de  dlaboUca  c.illidltaie  et 
astutia  nobis  omnibus  demonstratur  magna»  et  sp^ 
veni:e  peccatoribus  declaraior.  Cemens  namqne  se 
monuchus  sic  diabolo  deturpatotn,detu<um,  ac  e(i:iin 


lilCIUMITIfl.  9M 

bi  lania  miaeria  eapthmlQm,  pralHias  aoAra|iis  glo.. 
rieoMmi  Hieronyml  (eni  semper  doToimi  eistMtrM) 
snom  miserinm  el  eulparo  Tebemeniissimcos  roeo- 
gnoseens ,  fai  selpsom  rediit »  ei  de  oadem  poiortm 
oxiens  domo,  omnl  retardaiione  abjecta  ,  lugeon  et 
dolens ,  nd  Isniem  posnitemi»  properaTit.  Dolnde  ^ 
Toro  bi  swt  monostorio  per  annos  duos  in  lanla  se  ' 
abstinotttiie  asperiiaie  aflHxit ,  m  fbroi  eor  bominnm 
insoflieiens  eogiiaro,  oi  eompleio  annofum  dii«r«m 
spatio  antedios  modieos,  ex  boe  somlo  feiiciioc 
exspiraTii. 

Cap.  l&l.  TenerabiNs  Damasl  Porioonais  Epi- 
scfipi,  pridle  recepiis  iiitoris,aliqna  eis  inacripla  «ordo 
avido  intellexi,  qnae  ob  ojos  reTeremiam  non  dimls- 
Imn.  Roms  Cardinalis  qaidam  Cailestinuo  momkm^ 
Hlcronyml  gloriosi  «malns  el  detraciof,  dom  die 
quodam  in  conTenin  exisiens  Csrdinaliam  moro  s»- 
llio,  oreandaci  et  lemerario  in  ewndem  ii^rim  Torba 
prorttmperst,  dolore  sobiio  Tisoerum  •mpelienio,  ad 
oeculta  noMins  loca  properans,  Tiscera  omnin  prots* 
nus  emanaTit,  el  nntoqoam  illisie  vecedorel,  o»pt«- 
raTit. 

Cap.  UII.  Alios  qnoqiie  presbyier  Gafdinalis 
Andreas  nomine  (isii  non  slmilis,  sed  glorloeisumi 
Hieronymi  deTOiissimns  enlior)  ^ridie  in  eadem  il#« 
mana  nrbe,  mollis  drcttmslanlibns  eksphraTif.  Qol 
cttm  Jam  In  Eedesia  essei  pamiis  oieqaiis,  q«m  sm- 
lent  flddinm  tonmlandis  eibiberi  corporibus,  nasi- 
stente  smnmo  Ponllieo  eom  peno  loio  dero^ot  p»- 
pttlo  Homsnorum,  qni  ad  eumdem  Andrenm  cons«- 
nerani  bonorandum  :  emlmis  uhibMibao  ei  eivbris 
gemttibus  in  fi^ro,  eunciis  siapenttus,  os  Tdmi 
amentlbus  effsctis,  lanqimm  li  a  sonmi  doriniiione 
excitaretnr,  mirabiliier  exsmtcvit.  Cttmqoe  a  Ro- 
mano  Pontilles,  remoiode  Ecclesia  majmi  boati  Pe- 
iri  Aposloli  uttiTerso  popttlo,  dauslsqtte  foribas  into^ 
Mgareivr ,  biinlil  ista  Tierba  ;  Ham  sfaiM  dlsfns 
exmiiini  /HdlMndns,  el  }0m  per  t «sfinm  st  dMnm, 
^i»Hf  hacienut  nins  erwm,  tUmlam  pttptrfiMmm^ 
tarlanU  erMeioHbvM  fndtmnurtr,  taW/g  uinmnui  ^ni- 
dam  9oU  spimididi&rf  mtefae  tmdi^ry  ^Kmi  fiAm 
§Um9mm  Btgrsiiymnm,  «d  u  itmeem  m^kriaii^HS» 
qmi  asio#mil,  inisdtci,  prm9Umii  judid  fmBk-gmiitmi 
ammmm  meam  cerpsrt  )mii^,  parrteth  pridku  tmpe- 
frasj(.  Qnihis  fimHs  wrHs,  in  icm  senlt  iiids  rscidsni 
miMM,  mti  csndiis,  tmrpari  mi  mmjmiem.  Ail  kne  asi- 
rator  snmmas  Pontifex  ei  emieri  andieiites.  Fnmi 
ba*e  nolft  popnlo  exlra  oodosiam  oxspeelaasl,  eOa- 
firaelis  eceledm  flnlbai  protimn  eodesiam  •nSnaH, 
omiies  magnis  Todbus  Dettm  el  gbtriooam  Hieimiy- 
mom  collasdanies. 

Cap.  IXIH.  Mttlia  noB  menils  aflKccio  commorA 
ei  eontrismi,  ioteileeio  qood  qaamptarimi  Bplseopo- 
mm  Deum  ei  Domlnum  leanm  Chrlstnm  (eojns  tI<- 
cem  g^mni)  abnegantes,  terrenorum,  qaormn  Dens 
TOnter  est,  Tostigiis  kibsrentes,  de  sltpendie  panpe- 
ram  el  sangiiine  iesn  Christi,  ddicatissimis  Csreolis» 
cum  hisrrionlbos  et  casteris  diTitibtts,  snnm  TonUriii 
replent  ingluTiem,  ad  fceoitaiem  laxarias  indtanda» : 


m  w  imiACUus 

vesiim«ytorumi|«ie  de  die  ia  diem  tuperfluiutibiM 
abtttiuilor,  de  pooperibus,  qiierum  mercedem  raptam 
niami  blrodnii  deforant,  fame  morlunlibiis  el  fri- 
l«ire,  noa  curanies.  lli  ceria  no»  Episeopi  sed  dia- 
l»oli. .  Epi«copus  autein,  aiii  sanciissimiM  esl,  aui 
tliaboius.  Hagni  certe  meriti  staius  E^piscopiilis,  sed 
periculi  inliniti :  levissimum  peccatum  aliis  impnlau* 
dumt  gravissimam  Episcopo  impuutur.  ^ontificis 
elenim  vitium  iii  subdiios  diffaiidiiur  per  eKcmplum. 
Majora  recipieitti,  ratio  major  crpscit.  Quoi  enbn 
ovium  Cliristi  ^ei  negKgeniia  Episcopi  vel  eiemplo 
in  peccau  deTiatii,  de  tot  tenetur  Douiino  reddere 
raiiouem.  Beu  quid,  Aiigustine  eariasimet  dicam? 
Gravc  nobis  inesi  pondus,  gravis  sarcina.  Sed  debi- 
ksego  babens  bumeros,  quid  porUbo?  Smit  certe 
angusiise  mibi  undiqiie  me  iorqventes.  At  dum  gra* 
ves  mihi  promptos  casus  intueor,  limore  maximo 
saccrescenie  cotUinue  affligor  et  coniristor.  Securius 
est  Episcopalcm  sUtum  fugere  quam  appelere.  Laudo 
cene  Epiacopaium  taiiquam  Ticariatttm  Domini  no« 
siri  lesu  Cbristi,  sed  illos  qui  iu  eo  vlUm  aguui  mi- 
iiiiiim  terrenorum,  qui  muiidi  gloriain  ct  pompas 
appetimt,  noii^coilaado,  imo  eis  cottSuiOt  utefiugiani 
qiiaatam  possuni.  Melius  certe  fuisset  eis  ciim  terre- 
nis  viiam  ;igere  tcrrenonim,  quam  in  pontiflcali  ciii- 
miiw  boc  agenies,  ad  iiiflma  et  profuudioni  iArerai 
leca  deeidere,  UnU>  pr»  ea^eris  cmciiindi,  qttiniio 
pns  cscieris  plura  dooaria  receperwii.  lnielligeuM 
iloqae  Episcoporam  plurimos  potius  nomea  gerere 
qiiam  esseaiiamt  potius  iupos  rapaces  fore  Cbristi 
«viom»  qiiam  pastares  :  destroctoresmagisesseCliri- 
sti£cel^ia«  quaia  rectores^  qui  Cbristianorum  elee- 
mosyiias  depr»da«tes,  mercedein  paiiperum  iupiuis 
faocibus  in  superfliiitatibus  ciboruro  et  vestium  de- 
vumoi  ct  coasamuni,  quod  absardum  est»  abomiua- 
bile»  ei  dcfleiidum.  ilaic  idcirco  dixerim,  at  taiis 
abomioatio  cmiciis  geotibus  Innoiescat,.  quatenus  si 
Deum  aoo  nietuuiU,  bomines  vcrenies,  a  suis  aliqua- 
iiler  abomimiiionibusreurdeoiur.  Audiant,  qua>so,bi 
ules  Episcopi  quae  luirranda  proponimus,  et  s.ilteiu 
aliorum  calamiUtibus  leFreJiiitiir. 

<Zap.  XXiV.  In  superioribus  iEgypU  partibiis  in 
deserio  quodam  ab  liomiiiibiis  pnipier  vitas  incom- 
iiioila  inbabiubili,  quidain  degeliat  monacbiis  Elias 
uoiiiiae  antiqMissimus,  ei  magnae  vitse  sanctiUie  ra- 
dians,  qui  ia  viu  beatissimi  Hierohymi  eidem  fanii* 
liarissimus  valde  fuit :  quem  idem  beaiissimus  Hie- 
ronyiaos»  faabuisse  propbetiae  Rpiritom,  pluries  eoar- 
lavii.  Hicdiequodaro  (ut  plures  mlbi  tesiificalianittr 
inoaaclu  viu  veiierabiies  fldeque  digni,  qiii  se  dixe- 
rant  baee  ab  ^iasdem  sancti  viri  ore  moltoties  peraa- 
diase)  soUlis  iacttaibeas  orationibiiSft  soiaao  repentlno 
adveiileote  aliqaaaudum  obdonuivii  :  Ete^in  vi- 
sione,  quo  qttideqn  modo  multoties  Deos  emnipoteos, 
graodia  el  occulu  suis  fidelibus  reserai  sacramenia  : 
in  qaodam  palatio  mirae  pulciiriiudinis  ci  iiieflabilis, 
eta  mortalibus  nuiiqiiain  visae,  ut  sibi  videliatur, 
erat.  Cumque  per  boram  per  palatium  illudt.  buc 
iUucque.  ^radiena»  ejus  adiuiraretur  pulcliritudincm 


lirERGN\Sn  8i| 

vebementem,  vidii  quoddam  frsparari  tribuial  a 
qoibusdaro  niniiac  pulchritudinis  juvenibus ,  stratis 
tapeiibtts,  ei  ^Ubas  auro,  ct  gcmmis,  ac  mulu  ar- 
liflrii  varieuie  decoraiis,  circttiM|mique  parleU  invo- 
lu!o.  In  qiio  posiiBoduas,  rex  quidam  amimiis  et 
decorus,  ciijiis  aspectus  UnUB  erat  suaviutis,  ai 
nil  veilei  aliud  quis  babere,  magna  virorttm,  sole 
luctdiorum,  comiutns  socieuie  veiiiens,   se  po- 
siilt  otjudicia  exereeret.  Inler  liaee  eujusdam  aatnia, 
quero  fuisse  Anconiunttm  praesulem  ab  aKquibos 
Ibidem  conslstetitibus  postniodum  intellexit,  a  ne* 
quom  spiritibas,  eatenls,  igneis<|uc  viacuUs  vincu» 
InsUr  fornaci;!  flamroas  ernmpens  siilphnreas,  depor- 
tftia  RujesUti  rcgiae  praRsentatur.  Qiiae  prinsquam  de 
allqao  mterrogareiur,  cmplt  diris  vocibns  se  Inlrriia* 
libus  inansionibus  dignissimam  acciamare :  banc  inter 
c^eras  m.ixime  assignans  principalcm  c:tiisam,  quo- 
niam  vanis  mandi  pompis  intentns.  in  conviviis,  ei 
vestibos,  et  hujusiiiodi  stuliitits  delectabatnr.  Qtiihiis 
finitie,  lato  per  judicero  senteiilia,  nt  pccnis  infer' 
aaUbtts  tradereiur,  donec  corpori  juncia,  du|iJic(« 
poBaas  in  perpeiuum  snsiinerei :  mox  illam  seciim 
liereas  omais  illa  neqiiam  .«piritunm  turba,  inde  diris 
clamoribtts  recessit.  Deipde  alioriun  ciijiisdam  anima, 
qiiaro  fuisse  Tlieodosii  senaloris,  rralris  venerabilis 
Damasi  prrodicU  Episcopi  Portuensls  similiter  iniel* 
lexlt,  onie  nn^lesutero  regiam,  cireumstaaiibus  mul- 
lis  neqnam  spiriUbos,  eum  grnvlssime  accnsanttbiis, 
praBseutalnr.  Ciimque  a  diabolis  in  bmgom  aocusaUo 
traberetor,  ei  naUus  ex  adverso  aliqaa  respooderei» 
vlr  qoidam  sepUes  sole  spleudidior,  et  ai  sibi  vide- 
IttMtor  pene  ea*ieris  asunUbos  eminenUor,  ad  regis 
sedens  dexieram  ln  pedibos,  se  erexit.  Qtio  quidem 
sargenie,  silenUum  rex  manu  propria  a  cunciis  fieri 
imperavii.  Tunc  qui  steierai,  oinnibiis  opponeas  ac- 
cusaiHibus,  bunc  suum  fuisse  fidelissimiim  et  devo- 
inm,  etel  conUnue  exlilbuisse  reverentiam  specia- 
lem,  eisdem  mox  loquendi  audaciam  abstttlit  et  Uci« 
lorniute  praenoiaviL  Postmodnm  vero  is  flectens 
auu  regem  genoa^  boic  suo  fldelissimo  vealaro  ei 
aeieroaro  requiem«  soUta  pietate  et  misericordia  infi- 
nita  clemeniissuiie,  ita  umen  qood  pro  commissls  in 
muado  fl.tgiUis,  iii  Piirgatorio  purgaretiir,  suis  prc- 
cibus,  ut  voiiut»  est  adeptus.  Tunc  onmis  illa  nefan- 
donim  spirituom  mnliiiudo  gemeiis  et  iilulans,  de  illo 
loco  protinus  se  removit.  Intervallo  autem  facm 
borae  ooitts,  jttvenls  quidam  pulcberrimus  concito 
graduy  per  palaUum  venieiis,  ad  bunc^iue  accedctift, 
qui  Um  eroinens  et  prapclarus  in  aiixilinm  essurre- 
xenil  Tbeodosii  senaloris,  se  fore  dixit  a  Peuro  pa» 
Iritio  Roroanoram  ^us  devotissuno  nussuro  :  qoaie» 
nns  cjasdero  preees  exaodlens,  slbl  Impelrare  a  Do- 
mlno  ftlium  dignarefor.  Ad  liapc  rex  :  Quod,  inquir, 
a  filio  mio  Bieronymo  Petrui  poMtutal^  eerte  fint.  11  is  • 
oronibus  slc  finiUs,  a  somno  illo  mox  Elias  monachiis    ; 
excitstnr,  laudes  Immensa^  Deo  reddens  et  IIiero« 
nymo  glorioso.  Qui  diem  Ulum.  in  quo  tam  miranila 
viderat,  pracnotans,  eodem  postea  intcllexit  die  Epi- 
scopum  Anconitanum,  ei  Theodosium  scnatorem  cs 


S^  DR  IflKACULIS 

Soe  »rcvlo   mtgr.ivisse.    Quo  Ittiiilde   potet,  bxe 
titia  somnia  noii  fulsse. 

CjkF.  XXV.  Magnara  pnUibas,  Angtistine  carlsslme, 
aliqiiibiis  adfnimlioneni  indurere,  tcIuI  si  quid  iio* 
Tiim  el  Inandiiuin  eis  |»ropoiiere9  .  diini  in  Inis  pri- 
siinis  litleris  quas  recepi,  Joanni  B^ipiisto  cl  caelerls 
Apos  olis  Hieroiiyniuni  sanctissinium  spqnalem  In 
saiiciilHte  et  gloria,  rarionibiis  sinc  diibi«  cfllcacilHis 
ei  viMonibns  niirilicis  coin|>r«bab:is.  Cene  ««n  est 
aliqiialis  ainbignilas,  vorissima  el  omni  ftde  ct  dcTO- 
Uone  dtgnissima  isla  fore.  Nec  }inlo  aliqnibus  ejiis 
viiain  sancilssimam,  el  cjiis  lania  prodigia  hninlni- 
bns  Insucia  non  ignorantibiis  adinirationis  aliqoid 
evenire.  Sed  quoniam  lalen  hkk  rttcruiit  raiioties  ad 
veriliilein  hujiism(»di  dcclarand^tn,  qnml  meas  lcvis  • 
sinias  et  iini»criias  inmc  illis  appniiore  non  decrrel, 
omi&sis  «miiibiis,  visioneiii  mirabilriii  qtiain  veneia- 
bilis  vir  Cyrillns  Episcopiis  Aloxaiulriiius  se  vidisse, 
suis  ad  me  dicbns  plnnbus  jam  elapsis,  desiinatis 
lilieris  «ffinnabai,  brcvUer  inlniducani.  Posl  b«!aii 
Hicronyini  «biuim  ^l.riosnin,  aiino  coinplelo  in  dio 
naliviialis  i:loriiisissiini  J.)annis  l>iwVmi  pr;ecnr*nri8, 
iaud.bns  cnplciis  niainlinis,  dum  mcni«nnus  ponti- 
fex,  inore  snlil»  in  Ecclesia  s»liis,  jnite  atiare  ejus* 
dem  pr,Tcnrsons  Doiiiini  gloriosi,  flfxis  gcnilMit 
ipsius  gloriain  el  excelleniiani,  ninlia  spirilus  dulce- 
dine  contcmplareiur,  repentino  sonnio  aliquanlnlnm 
ibidem  obdormivil.  Et  ecce  in  Eccicsiain,  ul  slM 
clarissime  videbatur,  binaliin  qiiorunidam  speclo- 
sissimoniin  hoininum,  iillra  bnmnnam  a^siimationem, 
canlus  alicrnalim  suavissimos  conctnentinm,  lurba 
vebenienlissima  mirp  ordine  veniebal.  Di'indc  bina- 
liin  omnes  ad  allare  proeedenles,  el  ibidcin  fleclen- 
les  genua,  ad  sedeiidnni  singtdi  se  p<mcb^«l.  Cnm- 
que  illoruin  iKnninum  Etcli*sia  essei  valde  plena, 
posl  omnes  dno  viri  craincnlioyes  c:eleris,  iii  lolo 
siinih»s  ai«|ne  pares,  infinilo  sole  liicldioivs,  hlnla 
Indnii  candidissima,  auro  ct  gcmmis  mnliqoe  incf- 
fahiiiler  nililanle.  vrnienics  a.l  iTCh-siani  iwrller 
iittravenini.  Ad  qnonini  introitom,  omnes in e<Hes  a 
restdentes,  prolinns  flexis  genibus,  eisdem  smninam 
rcv.»reiitiain  persolvtTunl.  Tunc  duo  illi  viri  aine 
alliire  ab  eisdem  reverenlia  exliibila,  in  duabns  ca- 
ilKfdris  anreis,  nitra  iapiduni  preiinsonim  varielaie 
el  pnlrhrilinline  decoraiis,  sibi  a  quibnsdam  |»n|. 
cherrimis  jnv«»nibiis  pncparalis,  ainbo  partter  cnns«- 
dmtni.  ei  sic  stlentcs  aliqnanliilnni  p^TiiiansenHil. 
Inleritn  faclo  inier  illos  MliMilio.  cojpit  allcr  cornin 
duornin  aUenim  ini|>cllciv  ad  Inqucmluni.  Cnhifiiic 
longa  adinviceni  aUcrcatin  orircinr,  iil  ijuis  prinin 
inci|ierclpr:cdicarc,  roBpcntnlsiiigiili.  nl  llirn>nyinns 
Jnannis,  ciijns  eral  ut  die  illa  soleninitaa,  landos  et 
magnificentias  explicarct',  iiiagnis  vorihns  .iirla- 
mare.  Quo  unns  tllnrnui  scrninncin  iiiox  incipi.-ii», 
landcs bealis^imi  pniMnrsoris  Dmirini,  lanta  1« inohe 
dnlcedine,  latilnqne  vcrborum  ornalu,  necn  n  •  l  scii- 
tenli:c  graviiaie  coniextiit.  qnod  fas  non  cssi»i  l  u- 
gn:ii  hominnm  dccl:»rnri5.  Fiuito  ilaqnc  scrmnne 
illo  :  ;;Uer,  quem  Joanneiu  B  «ptistat:)  cuncti  qtii  ade- 


IIIERONYIII.  m 

rani  noimnabani,  etdero  gt^tias  referens  mnUipli^ 
ces,  b.Te  clrcumsiantibus,  ad  ejiis  honorcni  eiglo- 
riam  esl  locutna.  Socius  itU  meu$  eari$$lmu$  ttiero^ 
nymuM  (tquati$  mrVit  in  ghria^  mquati$  eiiam  in  $ancli» 
iale^  teriem  mearum  luudum  e$t  hattenut  proucumt  : 
idcirco  dignum  etl  al  eju$  laudibu$  nune  in$i$lam.  Hic 
vere  tux  e$t  Eccle$ia!^  tenebra$  effugan$  errorum^  ei 
euncto$  iilumittan$  honnne$  veritati$  ctaritate  cesco$* 
ttic  font  e$t  aqum  $apientiie  taiutarU,  ad  quem  titientet 
dnm  accedunt,  largittime  tatiantur.  ttic  arhor  attit» 
tima^  cnjut  cacuaien  ccetum  aicendit :  tub  cvjut  do" 
cfrinw  frondibut^  de  tuati  ejutdem  orit  frnctu^  ave$ 
cceli,  tCiticet  honiinet  mHtium  intettigeniet :  et  bettim 
terrar^  teiiiret  hominet  parum  intettigenten,  vberrime 
tatiuMur,  Hit  mecnm  fuit  in  tmculo  Eremita  :  cerit 
non  minut  me  carnem  nbtlinefitiit  maceratit.  ttie  me« 
cum  rirgo  nitidut^  alque  purut.  ttic  mecum  fuit  pro^ 
plieiico  tpiriiu  ittutiratut.  ttic  mecum  doctor  exttitii 
veritatit,  Kgo  propter  justitiam  et  reritatem,  vitamcor" 
poream  dereliqui.  ttic  etti  non  amiurit  vitam  corpora^ 
tem  propter  juttvia  et  dociritne  tuo!  pertpicacittimm 
teritaiem  :  temput  tunm  tamen  toium  gentit  in  tcecnta 
hi  martyrio,  affiiciionibut^  et  dotore.  Ego  Chrittianee 
fidei  pretcucnrri  nuntiut  et  qeniinm  invitator :  hic  potl* 
modnm  venien$^  eju$dem  ejrtti  it  tuttentator  :  et  ab 
kaneticit  eamdem  taceraniibut  defeutator.  Ktjo  temel 
iff  bnpt.tmate  manibut  propriit  Clirittum  Dominum 
ieligi  in  Jordane  :  bic  iptum  tion  totum  manibut  pre^ 
priit  habuii  multotiet  in  allari,  ted  et  ore  proprio  man^ 
ducavii»  ttic  mihi  in  ttmctiiaie  per  omnia  fuit  tequuHt : 
nune  vero  eequati  ambo  vitee  ceternce  prwnuo  inmiul 
congaudemut.  IIa*c  et  alia  niiilia  proseqnente  beato 
Joanne,  qujD  idem  Itealns  Cyrillns  tion  |Hiuit  toiali- 
tcr  memorio:  comtiicndaie,  jatn  liora  dici  prima  ad- 
venienie,  Ecclcsiam  ciistos  inirans,  EpiNCOpuin  iii- 
tniliis  dnrmiettrein  ,  ettmdein  m:<nibiis  excilavit. 
Kxpcrisefacius  ilaque  ponlifex,  siu|vire  ei  adinira- 
lione  et  gandio  adinodnni  fileiMts  :  qM:r  vidcrat,  cu* 
Sl04li  cuni  lacryiiii-i  enarravU.  Deiiide  illodie  missam 
s  ilemuissinie  c«'l(:bi-aiis,  visionciii  ininibitcni  «inni 
p«pul«  declaravit. 

Cap.  XXYI.  Sunt  inflnitn  plura,  qn.T  dici  pnsscnl, 
niiracula  vcrissima  et  ulitla  ciiamnda,  qtiain  ea 
qu:n  In  brevi  hoc  Optiscnlo  sitnt  inscrijiia.  Si*d  ne 
prolixitaie  operis  aliqnid  legenlibus  ki'dii  oriatnr, 
iiiio  solo  iniracnlo  quod  iiondum  explcto  meiise  in 
Bcthleem  peracium  esl,  pcrfecio  hnic  opcri  fltiis  erU. 
Oie  d<miiiiico  irausacto.  po  t  octavas  Pentecosies, 
omnibns  meis  suffiaganeis  Episcoph,  et  mtillilutfltfe 
inaxima,  laiu  \irotnm  qnam  uiulieruni  Ui.Ecclcsia, 
m  ipia  s:inctissiniuin  quiescll  llieroiiynn  cadax^er,  tu- 
sitiiul  congregatis,  boiiore  dcbito  et  veniTatioue  tani 
dcliila,  qnain  devoti :  primn  egoniet  sacris  iiidulus 
vesiibus  ad  Inciim  foveae,  in  qua  corpus  venemhdiim 
jaeei  accedpns,  tcrrani  coepi  cflodoro  sepnltnrin,  qua- 
letius  sacraiissiuiuni  iltiid  corpus  iude  abLtltim,  ia 
tuiuuto  marmnreo  niira  |HiIchriiud'rne  nudique  de- 
corato,  qund  hac  dc  causa  fuerat  fabricalum,  posl* 
roodom  ponerciur.  Ciimquo  jam  fovea  foret  faciui^ 


m 


cundis  ccrne^iibns»  corpus  beatlssimum  In  medio 
fovea:,  (anquau)  in  aere  a  nuUa  parie  lerram  tangens 
permanebal  iniegrum,  ncc  corrupiione  aliqua  viola- 
lum.  Qnod  inde  elevanles,  cum  odore  lam  veliemcn- 
tissimo  et  suavi,  quod  lalem  oiraclus  hominum  nun- 
quam  sensil,  collocavimus  in  aliari,  qualenus  a 
populo  reliquiae  sanclissimae  viderenlur.  Oi^ot  autcm 
illo  die,  me  cnnclisque  qui  aderanl  stanlibus,  sint 
peracta  miracula  gluriosa,  eiplicare  ea  nullaienus 
compos  essem.  Gxci  sedccim  illas  reliquias  langeutes 
/'acie,  visum  prolinus  receperunt.  Tres  prxcipiie  dae^ 
moniaci  caienis  vincli,  in  illam  Ecclesiam  plurimo- 
rum  bominum  manibus  deportati,  sunt  proliuus  libe- 
raii.  Mulieris  cujusdam  vidu»  pauperculse  puerulus, 
^us  unicus  filius,  in  Ecclesiam  fuit  prae  geutium 
muUiludine  suffocalus.  (Quem  mater  inveniens,  do- 
lens  et  iugens,  mox  in  ulnis  pueruii  cadaver  ad  fo- 
veam,  in  qna  sepullum  fuerai  corpus  bieronymi 
gloriosl  deferehs,  eum  in  foveam  projecit,  haec  di- 
cens  vcrba  :  Sancte  iSieronyme  gloriose,  hinc  von  re- 
cedam^  donec  resUluai  mihi  unicum  meum  filium  quem 
amisi.  Mirabilis  cerie  bcus  in  Sanctis  suis,  faciehs 
prodigia  insucta.  Sialim  ui  terram  eklincii  pueruii 
cbrpus  tetigit,  eideni  anima  est  conjiincia.  Quidara 
vir  corpus  cujusdam  sui  filii  de  sepultura,  in  qua 
per  triduum  sleterat,  eztracium  mox  ad  foveam  illam 
deiuiit^  et  illud  in  fovenm  ^ic  projecit.  Qui  juvciiis 
fuii  illico   vitae   pristinae  reslitulus.  Innumerabilia 


kpisTOLA  i.  m 

pene  sunt  mlracula,  qux  pcracia  s\^nt  t  knane  ns.iu6 
ad  vcsperas  :  quo  quidem  lempore  gloriosnm  llie^ 
ronymi  corpus  dissepulium  in  allari  cxsiitit  colloca- 
luni.  Scd  lamen  ad  hujusmodi  niiracula  nlterius 
non  procedani  :  unum  quod  noclc  sequenti  accidit» 
non  silcbo. 

Cap.  }[XVII.  In  hora  siqnidem  vespertina  corpus 
illud  sacruiissimum  in  monumento  quoci  prxparavi- 
mus,  posuimus.  Scd  mane  monumentum  vacuum 
fuit  inventum,  et  corpus  sanciissimum  foveae  pri- 
siinac  invenimus  resiiiulum.  Quod  dum  ego  plurt^ 
mum  admirarer,  nocte  seiiuenti,  mibi  dormienti» 
beatus  llieronymus  apparens  in  visione  plurima  milii 
grandia  patefecit.  Sed  inler  cxtera,  lalia  milii  verba 
dixit :  NoveriSf  Cyrille,  quod  corpus  meum  de  fovea 
in  qua  jacel^  nullalenus  exirahetur^  quousque  citnlas 
Jerusalem  ab  infidelibus  capietur,  Quo  quidem  iempOre 
liomam  delatum,  ibidem  muUo  tempdre  reqwescet.  Ad 
hxc  expergeraclus,  quae  videram,  cunctis  Episcopis 
et  aliis  viris  Gatholicis  enarravi.  Quid,  ct  quando 
bxc  evcnicnt,  aliter  hon  agnosco.  Si  quid  utile,  aut 
bouum  in  bac  Epistola  dixi,  non  meis,  sed  gloriosls  - 
snui  Hieronymi  meriiis  imputetur.  Si  quid  vero  su- 
pcrfluumi  inutiie  ct  non  bonum,  sultim  meae  insipien- 
tiae  et  negligcnlia^  causa  hoc  accidisse,  ab  omnibus 
judicetur.  Mci,  Augusiine  carissimek  iki  tuis  oralto* 
nlbus  memor  esto. 


m 


SANCTl 


EUSEBII  HIERONYxMI 


STRIDOBIfiM«S  »aSSBTVEttI 

EPISTOLiE 

BECUNDUM  ORblNEM  TEMl^ORtM  Ab  AMUSSIM  DIGESTJE  £T  IK  QtJAtUOft  CLAS9ES 

DISTRIBUT:fi. 


PRIMA  CLASSIS* 

COM^LEGtBfrS  BftStOLAS   POTISSltfUM  E  CALCIDI8  EREMO  SGRi^TAS  aII  iNiVO  CHRISTI  SflO  AO  SSO. 

ciendam  teritalem'cmciantur,  Bic  impalieiu  confiteiur 
quod  non  admiserai^  ista  constanter  negans,  nullM 
vi  ad  cdnfeiuionmn  non  admissi  sceUris  addud  po- 
test,  Ducitur  uterque  ad  supptieium,  eijHvenis  qnidem 
occidilur^  muller  vero  sajnus  iela  mori  non  potest. 
bemum  cum  videretur  necem  oeeubuisse ,  sublatum 
cadaver  revivitf  et  cum  denuo  ad  eupplicium  reouire' 
reiur,  Evagriue  ei  ablmperatore  vefiiam  suisprecibus 
impelrat, 

Sa^pe    \    a  mc,  Innoccnti  carissime,  posiulasti,  *il 

{Onze.) 


EPISTOLA  I  (fl). 

i»  IBROCBMTIDll  (b)  DE  MULIERE  SEPTIES  PERCUSSA. 

Bierongmus  Innocentii  precibus  historiam  cujusdam 
miraeuli  refert;^quod  Vercellis  in  LigHria  sua  Uslate 
accideral.  Qw^am  mutier  a  viro  adulterii  falso  ac^ 
tusata^  atque  una  detatus  juvenis  tormenti^  ad  e/t- 

Ca)  Aiias  10.  scripta  cire,  ah.  5*70. 

{b]  Yitiose  habent  Tctusliores  edlii  librl  ad  tnnocentium 
Papam,  alius  enim  esl  Innocenlius  isle,  qiii  Uieronyino  se 
eomltera  junxii  in  Syriam,  iblque  biennlo  post  morluus  esU 
Yid.  EpisU  3.  o.  5.  noi.  o,  ad  RufllBum. 

S.  HlBRONYIil   L 


^i7 


SANCTI  niEriONY.VI 


in 


decjus  rci  mTraciilo,  qtiac  nosirt  sclaie  accidewl,  noB 
•tacerem.  Cumquc  cgo  id  verccimde  et  vcre,  ul  iwiic 
cxpcrior,  ncgarcm,  meque  asseqiii  po>sc  diffidcrcm  ; 
ftWe  qoia  omnis  sermo  bumanus  S  infcrior  est 
laude  ccelesli :  «ive  quia  oliom  quasi  quaedam  ingenil 
rubigo,  parviilam  licel  facullalcm  prfeiinl  siccassct 
cloquii :  tu  e  conirario  asscrebas,  in  diviiils  rcbus(«) 
non  possibilitatcm  iiispici  debere,  sed  animum  ;  ne- 
t|iie  |>t»ssc  cura  vcrba  deficcrc,  qul  credidisaet  io  Vcr- 
buin. 

2.  Quid  igilur  faciam  ?  quod  Implerc  non  possnm , 
liegare  non  autko.  Supcr  onerariam  navcm  mdis 
vccterimpoiior.  Ei  3  homo,  qui  nccdum  (*)  scal- 
mum  in  lacu  rcxi,  Emini  inaris  crcdor  fragoribus. 
Nuiic  mibi  evanescenlibusiems^caf/iimiinJi^iie  eiun' 
mque  pontu${jEneid.  lib.  V) :  nunc  anda  lciicbris  in- 
liorrcscii,  cl  caeca  nocic  nimborum  spumti  flnclus  ca» 
nescunl.  Horlaris,«t  (c)  tumlda  malo  vela  swspendam, 
/odenics  expiicem,  clavum  rcgam.  Pareo  jam  jobenii, 
et  quia  caritas  omnia  polesf,  Spirilu  Sanclo  cursum 
proscquentc  confidam,  liabllurus  in  viraque  partt 
solaiiuin  ;  si  me  ad  opialoa  porlus  a^stus  (d)  impulc' 
rii,  gubcrnaior  putabor  inflrmior ;  si  inter  asperoa 
oralionis  aiifractus  impolltus  scrino  substiterit,  fa- 
cultatein  forsium  quaeras,  volunialcm  cerie  flagitare 
non  poierls. 

5.  Vercella  Ligwrum  eivUoi.  —  Igilur  Vercell» 
tigumm  civiias  baud  procul  a  radicibosAlpium  slia, 
olini  potens,  nunc  raro  cst  babitalore  sentirula.  Hane 
quum  ex  more  Consularis  inviserei,  oblaiam  aibi 


pereani,  scd  idco  mcntiri  nplle,  nc  pecceni.  Ai  ttt 
miserrime  homo,  si  iiiierire  festinas,  curduos  liiicri* 
mis  innocenics  ?  E<|iiidem  ct  ipsa  e^ipio  mori,  ciipi« 
invisum  [liss.  infimium]  h-.c  corpus  exuere,  sed  nim 
qiiasi  adnltera.  Pracsto  jugiilutn,  inioantcm  intrepida 
excipio  4  mocroBCiny  innoccntiani  laincn  [Mss. 
M»/ttiii]  roecum  lcrami  Non  morituff  quisquis  slc  vi- 
ctorus  occiditur. 

4.  Igilur  Gonsularis  paatis  croore  lumlnibos ,  ut 
fera,  qnx  gustaium  scmel  sangulnem  seinper  silil , 
duplicari  tormcnta  jubeti  et  8a;vum  dentibus  frcn« 
d^ns,  siiuilcm  cariiinci  minitatus  cst  r^x^nsnit  ni^I 
conflteretur  scius  inflrinior^  quod  non  potucrat  robur 
virile  reiicere. 

5.  Succure^  Domhie  Jesu  :  ad  onom  liominem 
toum  qiiam  pliira  aunt  inventa  snppricia.  Crines  li-^ 
gaiilor  ad  siipilcin, eitoio cor|)ore  ad eculcQm  foitius 
alligalo,  vicinus  pedibus  ignis  api  onitur,  ulnimque 
laius  camifex  fudil,  nee  papillis  daniur  induciae  : 
itnmola  mulier  manel,ela  dolon*  corporis,  spiritu  (g) 
auperato,  dum  conscieittlac  bono  fruiiur,  vetuit  circa 
ae  sasvlre  toranenta.  iudex  crudelis,  quasi  superalua 
ailollitur :  illa  Deiim  depreeatur ;  aolvuntur  membra 
coinpagibus  :  illa  oculos  ad  ccelom  lendii ;  quaside 
cuininuni  scclcre  alius  confitelur  s  fl!a  pro  confitenle 
iicgat,  ei  perirlitans  ip^a,  alium  vindical  pcric!Uan-* 
tein. 

6.  Vna  iiilerim  vox  cst :  €xde,  ure,  lacera,  noii 
feel.  Si  dictis  lollilnr  fides,  vcnici  dira,  qna»  hoc  cri-^ 
men  diligenter  dlvciiliat,  linbei»   [al.  hahbo]  jiidi- 


quaindam  muUercuIam  una  cum  adollcro  (nam  bo^  ,  ^^  ^^^  mtum.  Jam  lasaos  lorior  suspirabat  in  ge« 

• ^    ■«...   :Mn<^A».if\   ruinnoli    4»AM*Arift    llArrOrA         — :..^     ^^«  ^.««  .»A»A    «.!..»■•:  lAAtkc      T<km  »!/»«<>  ft4uvi_ 


criinen  mariins  iropegerat)  pcenali  carceris  borrore 
eireomdedit.  Reqno  muUo  poat,  qnuro  lividaa  cariu^a 
iingula  crueiita  pulsarci,  ct  aulcaUs  latcribus  dolor 
qiwBreret  veriiatfffi ,  iiifcUciigiinHS  juvenia  volena 
compcndio  mortis  longos  cruciaius  viiare,  duni  in 
souiii  meiitilur  sanguineni,  accnsayit  nliewim ;  aolus- 
que  oranium  niiser,  mcriM>  W  visus  est  percu|i,  quia 
non  reliquit  innoxis,  nmle  posael  negare.  At  vero 
roulier  seiu  infirmior ,  virtute  foriior,  qoum  ecaleus 
corpna  oitendcret,  etsordidas  foeloreGarcariainanus 
p<M  tcrgom  vincnla  cphib^renl»  Qculis,  qups  lanium 
torlor  alligare  non  poterat,  suspexit  ad  codum,  el 
evidiitis  pcr  ora  lacryinis  :  Tn,  inquit,  tesiis  es,  Do- 
inine  Jesu,  cni  occiilium  nthil  est,  qoi  es  seruiaior 
renum  el  cordis,  non  (f)  ideo  me  negare  velle,  nc 

h)  Alias  m  Dei  rebuf,  et  inox  Yeronensb  liber  wr*a 

Ib)  Pro  icalmo  alii  codices  cteuMm,  al'l  scaphmn  legunt. 
Seilmum  vero  roinorem  cymbam  oncrarl»  majori  navi  elc- 
ina^r  opi»oai  liquel. 


"jcT  Lalinius  mavull  legi  /'w»m[*^ 


[«)  Mariian.<rtftiim/,mox  vocem  w/inmorViclorlusnon 
habet.  Integrior  vero  fiel  locus,  si  eain  vocem  vel  ad  se- 
auenscomma  mnlata  iaieppnnciione  referas,  vel  pr»|)Osiia 
necandi  parlicula  legas  tuiud  giUfernniorputabormfirnuor, 
Scd  lisa.  omnes  el  vulgali,  ut  edidimus. 

le)  Locum  immulavinius  ex  Mss.  ommum  consensu,  co- 
rum  etiam,  quos  inspexit  edilor  Benedicimus.  Antea  eniin 
SSiS^,  el  qui  |)ro  quia.  Mox  Vicionus  sexufoHtiJT 
tm\{^r6^uin(irnml  virtute  Aw/ior,quod  Mss.  at- 

^«m  ViS^^^       Deo  me  neaare  re«.  vprum  men- 
dose.  Alia  qiiawlam  minoris  morocntl  non  adnolamus. 


miiom,  nec  crat  novo  vulncri  locus.  Jam  victaaasvi- 
lia,  corpus  qiied  bniarat,  horreliai.  Extcmplo  hrsi 
excitus  G)R8nI:iris  :  quld  miraroini,  iiiquU,  circtini- 
stauli:s,  al  toKqucri  mulier  mavull,  quam  pertr«? 
Adiiltcrium  cerle  sine  doobus  conimiui  non  potcsl 
[al.  potuii],  et  esso  crodibilius  reor ,  noxiam  rcam 
ncgare  do  scelere,  qiiani  ijmoeeiaem  jnvellcm  000" 
Alcri« 

•  7.  Pari  igilor  prolata  in  ulnimque  senlcntia,  da^ 
mnatos  camifcx  trnhil.  Totiis  ad  spcctaculum  popo- 
liis  effnnditur,  ut  pror&ua  qiiasi  migrare  civitas  puia- 
retur;  stiiialis  prorncns  poriis  lorba  densaiur.  Et 
quidem  miserrimi  juvenis  ad  primum  siatim  lctuiii 
amputatur  gladlo  eaput,  Iruneumque  in  suo  sanguine 
voliitalur  cadav^r.  Poslquam  vcro  $  ad  feminam 
ventum  osl,  cl  fiexis  in  icrrara  poplilibus,  super  ire- 
mcntero  cervicem  micana  elevalus  eal  gladius,  el 
exerunm  carnitex  dcf 'eram  totis  viribus  conciiavil 
ad  primnm  corporis  lactum  slctit  mucro  lethalis,  et 
levitcr  perstringens  cutcm,  (I)  rasurae  inodh»e  saw- 

ia)  Olim  viUoseeral  separalo.  Ai  non  oscHanterBarUiiu» 
in  Adverss.  «  voculam  conteridlllraosroni  deberc,  ac  logl 
et  ddore  corporU  a  spirUu  supcroto,  ut  sensus  sit  a  splrnu 
superauim  ^dolorem  corporis,  nou  vice  versa.  Sed 
llijs  non  suifragantur.  ,       .     .     ^  i  t- 

(h)  Mallem legere jMrff crm  7)«ttm,nl  In  cpislola adJulia- 
miin  Diaconnm,  no»  timebo  homimm  juduium,  habiturus 

■^n^x^aSiio  exemi  lari  Gravius,  nasurai  modico  taxh 
giihi  aspernt  imbeUem  maimn^  vercusmr  ex\m^ 


giiinern  aspcnrt.  Imbeltcm  mannm  pc¥Gurs6rexpavit, 
el  Tictam  dexieram  ghidto  marcescente  {a)  miratns,  ln 
seciindos  impetus  (orquet.  Langnidus  hirstts  in  fe- 
))iinam  miicro  detabif ur,  et  quasi  rertnm  eam  timeret 
aiiingere,  cirea  cervicem  torpet  innoxlom.  Raqde 
farens  et  anlielans  litlor,  ^ludamento  in  cervFccm 
)relori6,  dom  totas  elpendit  {al.  ^e^t  H  txj^%i\ 
Tires,  filMifam  qnac  chlamydis  mordebtt  oras,  in  h\j* 
mum  ekcussit,  igYhamsque  rei,  ensem  librabal  iA  vuU 
nos.  £n  tibi,  ail  muirer,  et  hu1!heiro  anflim  rutt,  co^- 
Rge  molio  qXix^itum  fobore^  no  pereat. 

t*  Proh,  rogo,  qux  est  ista  secnritast  rmpenden* 
\em  non  timet  nfortem,  l;et)ik(iir  percussa;  cnniirex 
))aflel ;  oculi  gladium  non  vidctites,  trmtum  fllmlam 
Vtdent ;  et  nc  p.irum  esser,  quod  non  rormidnbat  in- 
Veritom  prx^tat  liiieneOchim  sxvienti.  Jam  igUur  et  (b) 
tertiam  ictdm  sacrameninm  tntstVaverat  trinii.iiik* 
}am  fepiculator  exterrltus  et  noh  credens  ferro,  mu- 
tronem  aptabat  in  jugulum,  ut  qui  secare  non  pote- 
tat,  sattein  premenle  Manu,  coi^ri  conderetur.  T) 
ofnnibud  r^s  inaudita  sftciitis  \  Ad  capulum  gladius 
reflectituV,  et  velul  dbminnido  snum  victes  a^icieiis^ 
conrossu^  est  se  fei^ire  uon  posle. 

9.  Hoc  huic  mihi  IViUm  exempla  pucrornn),  qui  in^ 
ter  frigidos  flammaruro  globo»  liyinnos  ediderc  pro 
fleiibas  \Daik.  5)  :  circa  quoruin  {c)  fiaraballa,  san- 
ciainque  cxsdrfem  innoxium  lusit  inccndlum.  Jliic 
fae»ta  Danidis  VeVocetiir  histOria,  juktiH  qiiem  adulan- 
tURia  ca94i»,  %  proDdam  soatt  leouAm  ora  tinmc- 
limt«  None  {d)  Susanna  nobilis  fide ,  omnium  sulAeat 
toentibus,  quae  iiih|iio  damnata  judicio,  Spiriln  S;iiiCio 
)meram  rcplente,  sakftit  esL  l^cce  non  dlspir  ili 
litraque  miseritordia  Domiw.  Il)a  liberati  pcr  judt- 
ceni,  ne  iret  ad  gladium  :  hasc  a  joilice  damnata  , 
absokuta  per  gladiam  est. 

10.  Taodem  ergo  ad  femiuam  viuT)icandam  iHfi^ 
his  armatur.  Oinnis  siaa^  omnis  sexus  canitfici^m 
fugal,  et  cdftlH  fn  chrculam  coeuuteexclam:it<  Non  {e) 
credii  peno  nnusquisque  quod  videu  Torliatur  tali 


33« 


\a)  Yeronenses  Mss.  aliique  iraim;  n4m  ^uod  ante  imr 
heUem  qnidam  adduul  tme  beUo^  glossatoris  esl  vilium. 

\b)  Perperam  Veieres  editi  iertiM  ictus  tacrametUum 
fmstraUu  erat  Irhnlalfs.  Leciiooem  quam  MarUaa^ens 
resUlult,  oonflmiant  oodices  Dostri.  Yitiose  tamen  legerat 
iUe  speailalor  pro  spiadaiar.  Gravius  legendam  statuit 
jam  Urdus  iclus  fUstnaw  erttt  uttrameraum  Triidtatis. 

(c)  la  aliquol  edilis  ac  Mss.  hic  atque  alibi  scribilur  |>er 
r,  sarabaraf  qnemadmodUm  et  LXX.  nentro  gen.  n^^, 
elJuHus PoUux,  Hesychius,  Photius,  atque  e  Laiinis  ve* 
tostlorlbus  TeriuUianus  noa  semel,  aliique  Scrlbuot.  lui- 


iirobat  vero  noster  Uier.  eiun  scribendi  niodum  In  Daniel. 
5.  21.  contenditque  aliis  testfmonlis  legendum  taraballa^ 
ut  edidinus :  alA  e  qnibiis  S.  Augusliuus  malunt  saraba^ 


tas  femiaini  generis.  Porro  ex  tam  varia  ejas  v(  cabuli  io^ 
terpretaiione.  de  qua  ia  Gonomeatarits  in  Daniel.  suo  loco 
plora  nobis  diceaoa  sunt,  eam  bic  loci  videtur  Hler.  pnd" 
tulissei  qua  ttgmbm  capHum  slgaificantur,  quam  aliis  quo^ 
qne  anctoribns  probari  refert  Isidorus  1.  f  9.  c.  25.  Mox  (»• 
noxtum  iegimiis  eX  Yeroneo.  antita  eoim  erat  imUKciam  i 
sed  non  eo  sensu,  quem  intendil  Ifier;  qm  etiam  iufra  m- 
noxium,  iaquit^  lum  incendiian, 

{d\  yaus  Yeronens.  Major  smamuB  fnbis  pdem  menle$ 
ommum  subeant,  ei  vocem  quidem  menus,  vel  mentibus  alU 
Mss.  atque  editi  retioent. 

ie)  Vocem  exctamat  princeps  edlt.  aon  habet,  qui  vero 
hifn  est  versus,  panlo  aliter  penes  Yirgillum  est, 
casdtkm  mmmdo  perfiuam  fulvere  turfmi. 


tttfncio  uH»  propinqua ;  et  tora  licY6nim  taterva  gio. 
ftieralur.  E  quibus  medius,  ad  qnem  damnalorimi 
cura  ^rtinebal,  emmpcns,  ct  Canitiem  immundam 
"p&fku  putifffre  fU)rpau$  {JBneid.  iib.  XII)  :  Quln 
mcwm,  inq^ii,ocive^,  pStlils  caput  ?  mc  ilUviairium 
dailsTSi  eslls  hiiscVrcordrt,  si  clemcnlcs  cstis»  sl 
Taltl^  teWaVo  damnatam  ;  Tnnoccns  ccne  pcrirc  non 
^dWd.  Quo  flefu  vulgi  concussiis  csl  aiiimus,  maius- 
que  se  per  omnes  torpor  insiniiAt,  ct  iiiirum  in  nio- 
dttm  Voluntate  moiala ,  quum  pietalis  fuisscl,  qiiod 
ante  defcnderani,  pictairs  visum  est  gcnus ,  nt  patc- 
rentnr  occld!. 

M.  Novus  igiiur  CTftsis,  nbVu^  pcrcn^sor  opponllur. 
8tat  victima,€hri8(o  lanium  raVeinte  munita.  Scnicl 
percussa  ccttcutiair,  iterum  repelita  qiiassatnrv  teriio 
Vulnerala  prosleVnituV.  t)  diviiixpoielitixsublimatida 
maj<^Us)  quas  priiis  fwcrat  quarto  percossa,  nec 
lasa,  ideo  post  pablulum  visa  cM  moii,  ne  pro  ca 
periret  Innokius. 

«.  Cteneorumdficium1n%ep^endi$tddalferibus.^ 
Clfertei,  (/)  qnlbiis  id  of/lcii  craii  cruciiium  l.ntco  ca- 
daVerobvolvuiii,  ei  fossam  lil&mimi  lapidibus  constru- 
omes,  ei  mt>re  tuniultini  parant.  Fesiinaio  sol  cursu 
occasum  pctit,  ot  mis^ericordia  f  Domini^  celc- 
riore  (1)  cttrsu  natuhc  nox  advenii.  fiiiblio  femiuos 
palpliai  peciu»,  el  oculis  qiixrenlibos  hjmon,  corpii» 
animaiuy  ad  \1tain  :  jahl  spimt  {  al.  $tt$prral  ].  jani  vi* 
dei,  jam  SiibleValur,  ct  lOqWtur.  Jam  in  illam  potcst 
VOccin  eninipcre  :  Bmhius  auxUiator  metiSi  non  /i*. 
tikebo  ((uid  facial  mihi  ftom  {Psai.  il7). 

13.  Anus  hiieriin  quxdam,qux  Ecciosia:  stistentaba  • 
lur  oplbus,  debilum  cobIo  spiritnm  reddidit.eiquasi  de 
industria  ordine  currente  rerum ,  viCaHiim  tunuilo 
corpite  opeHtur.  Dubta  adhuc  lucc.in  lictore  diabolus 
occurrit,  qoaeril  cadavcr  occisx,  sepulcruro  aibi  mon- 
Birari  peiit :  vlvere  putat,  quam  mdri  potiiisse  mi- 
raiur.  Recens  a  Ciericis  cospes  osteiiditur,  ei  dudiim 
soperjecta  humus  cum  bis  vocibus  ingeriiur  flagiUnti. 
Erue  selUGet  osaa  jam  condiU;  Lifer  oovuniaepulcro 
bellum;  el  Siliocparura  est,  avibus  ferlsquelaiiianda 
metbbra  discerpo.  Septies  percussa  debet  aliquid  plus 
mbrtc  perpeti. 

14.  tali  ergo  inVidia  camifice  confuso,  clani  dOini 
mOlier  rcfociliatur.  El  ne  forte  creber  medici  ad  Ec^ 
clesiam  coitlmtotos  suspictoDia  paDderoi  Viam#  ettt6 
quibiisdam  virginibus  ad  secretiorem  viUttlam  secto 
eriiie  t^aiismiltilur.  Ibi  paulatim  viHli  habito,  vesto 
niuLiia,  ihcicatiicem  vtilnus  obducituh  £t  ^  o  vere 
iu8  siimmum,  summa  malitia !  post  tama  miracnla 
adhiic  s:vviunt  leges. 

15.  En  quo  me  gestorilro  Ordo  prOlmit.  J«im  cutiii 

(n  Hi  aerid,  qail)us  id  oflicii  erat,  Fossarii  appeliabau- 
tur.rseudoblerooymus  Epistola  de  septem  gradilms  Eccie* 
sisp,  quam  posbremo  tomo  dabimos.  Prinm,  inquit,  igitut 
m  clericis  Fossariorum  ordo  est,  etc.  ut  oon  putes  cum  Yi- 
ctorio,  Id  tantum  muneris  eorum  fliisse;  quod  preclbus  fu- 
nus  oomitarentur. 

(t)  Gravius  suffragante  veteri  libro,  eeteriori  cursu  ma*' 
lura  nox  advenit ;  In  viia  Malchi,  Jam  igitur  venerai  leicj> 
bro^  soHto  et  mUd  nimium  matura  nox. 


55t 


SANGTl  IIJKRONTMI 


352 


ad  (a)  Eragrii  nostri  nonien  ndveniinus.  Cujus  ego 
pro  Cliristo  laboreni,  si  arbitrcr  a  me  dict  posse»  non 
sapiam ;  si  peniius  taccre  veliin,  voce  in  gaiiiliiim 
erumpaile»  non  possim.  Quis  enim  valeat  digno  ca- 
iiere  prxeonio,  Auxentium  (6)Mediolani  incubaniciiH 
iiujiis  excubiis  sepnlium  pene  ante  quam  mortuuro  ? 
Romannm  Episcopum  {Dama$mn)  j»m  pcne  [c)  faciio- 
uis  laqucis  irrelitum  et  vicisse  advcrsarios  el  non 
nociiissc  superatis  ?  Yerum  hme  ipte  equidm  ipaim 
txclusu$  ittiquii.  PriBlereQ,  atque  alU»  8  VO*^  ^ 
memorandarelinquo  (Georgic.  lib.  IV).  Pnesentistan- 
tumrci  Gne  conienlus  sunu  Imperaiorem  ( Valeniinia' 
num)  de  industria  adit,  precibus  Tatigai,  merito  lenit, 
sollicitudine  promeretur ;  ut  redditam  vitx,  rcddcrci 
libertali. 

EPISTOLA  11  (d). 

kh  TnEODOSlOM  ET  CiETEROS  INACBOnETlS  («). 

Theodosimn ,  ae  eaiteros  $ub  eo  Anackoretae  rogat^  nt 
iHif  precibuM  a  Deo  impetrent^  ul  abdicalo  pemtui 
Seeculo^  vivere  in  Deterto  velit^  ac  poeeit. 

Quam  vellcm  nunc  vestro  interesse  contentui :  et 
admirandum  consortinm,  licet  isti  oculi  iion  merear.- 
tur  aspicere,  tota  cum  exultatione  coinplecti.  Spe- 
ctarem  de^eritim  omni  amoenius  civitate.  Viderem 
desolata  ab  accolis  loca,  quasi  ad  quoddam  pnradisl 
instar,  Sanctorum  coelibus  obslderi.  Verum  quia  hoc 
mca  fecere  delicla,  ne  consorlio  bealorum  (f)  insere- 
relur  obscssum  omni  crimine  cnpnt :  idcirco  obsecro 
(quia  vos  impetrare  posse  noii  ambigo)  ui  me  ex  isiius 
tencbris  sxculi  vesiro  liberctis  oraiu.  Et  (g)  ut  anie 
dixeram  pncsens,  ei  nunc  per  liiicras  votum  indicare 
non  ccsso,  qiiod  mens  mea  oinni  ad  id  stndium  cupi- 
ditate  rapiatur.  Nunc  vestriim  est,  ui  voluntaiem  se- 
quaiurcffectus.  Meiim  cst,  (h)  ut  velim,  obsecraiionuin 
vesirarum  cst,  ut  veltm ,  el  possim.  Ego  iia  sum  , 
quasl  a  concto  gregc  m^rbida  aberrans  ovis.  Quod 
nisi  me  bonus  Pastor  ad  sua  siabula  bumeris  impo- 
sitmn  rcportarii  (Luc.  15) ,  lababuni  gressus ,  ei  in 
fpso  conamine  [a1.  certatnine^l  vestigia  concidcnt  as- 
surgentis.  Ego  som  ille  prodigus  filius,  qui  omni , 
qiiam  mihi  paler  credidcrat,  poriione  profusa,  nec- 

[a]  De  hoc  Evagrio  vld.E^lslolas  ad  Qiromat.  et  ad  Buf- 
fluum.  Presbfter  Antlochenus  erai,  postea  tsjuadem  Eocle* 
sis  Eptscopus  facius. 

[b]  Antea  erat  xediolanis  penes  Marlian.  qui  lecUonem 
hanc  laudat.  Porro  Auxentium  Arianiim  bomiQem  tactio- 
sissimum  Mediolani  Episcopnm  damnavlt  Roniaoa  Syuodus, 
el  deposuit  anno  369.  Evagrius  in  eam  labores  suos  forte 
oottUuerai,  quem  mox  etiam  lai^ai  Hierooymus,  quod  D»* 
roasi  partes  contra  Ursidnimi  tntalus  sit. 

[c]  Nimirura  Ursini,  sive  Ursicini.qui  anno  367.  Novcm- 
bris  15.  dle,  Imperaioris  edicto  iu  Gailiam  relegaltis  est, 
ui  miUa  ulteriuspopulot  contenlio  nefanda  coitideretf  ut  ex 
Marcell.  et  Faustio.  Prxrat.  consUt. 

<d)  Alias  38.  uripta  an.  374. 

(e)  Vetus  Cod.  S.  Cnicis  iu  Jferusat.  de  Urbe  addii,  in-r 
trnuecus.  commorantes.  Hic  autem  Tbeodosius  idein  iile 
esse  creditor,  ct^us  hisloriam  consjripsit  Theodorelus  de 
Vitfs  Patrum  cap.  10.  Monasterium  oonsUtuerai  apud 
Bhossum  in  CUicia  ad  maris  oram. 

(/)  Idemmferretur,alii  edititnseritfio^.Imfressam  Icciio- 
nem  probat  Veronensis  Ilber. 

Vocolam  ut  Viclorius  expuoxcrat. 
Ideijii  non  saiis  bcne  ut  quod  velimf  cic. 


diim  me  ad  genitoris  geniia  submlsi :  necdum  coepi 
prioris  a  mc  luxurix  blandimenia  dcpellere.  Et  quia 
pnululum  Bon  tam  desivi  «  vitiis,  qunm  coepi  velle 
desinere,  nunc  me  novis  diabolus  ligai  retibus :  nunc 
nova  impedimenta  9  proponens,  mariamHHgne 
circumdat^  et  undique  pontum  (JEneid.  lib,  V)  :  iiiinG 
In  medio  constiiutus  elemento,  nec  regredi  (t)  volo» 
ncc  progredi  possum.  Supercst  ut  oratu  vesiro  Sancii 
Spiritiis  «ura  me  provehat»  et  ad  porium  opUii  litu^ 
ris  prosequatur. 

EPISTOLA  lli  (/). 

▲D  RUFFINCM  MONlCHOll  (k). 

Rufinum  Aquileiensem^  quem  in  JEgyptum  coneesmsst 
audieratf  videre ,  et  alloqui  vehementer  optat,  eumr 
que  de  suo  statUf  deque  Bonou  sodaUs  carissimi^  qni 
in  iiuutam  quamdam  pcetdtentiw  perageadee  causa 
secesserat,  cerliorem  reddit,  Demque  ut  m  mu/iM  cof 
ritate  perseveret^  deprecatiir^ 

i .  rius  Denm  iribuere  quam  rogaiur,  et  ea  sscpe  cot^ 
cedere,  quae  nec  oculus  vidit ,  nec  auris  audivit ,  nec 
in  cor  hominls  ascenderunt  (1.  Cor.  2),  licet  ex  sa<^ 
crornm  (/)  mystcrio  voluminum  ante  cognoverim ;  ta^ 
men  in  causa  propria  iimic  probavi ,  Runinc  caris- 
siine.  Ego  enim  (m)  qui  andacia  salis  vota  credebam» 
si  vicissitudlue  litteraruin  Imaginem  nobis  prapsenii» 
meiiliremur,  audio  ie  ifCgypii  secreta  penetrare ,  Mo* 
nachorum  invisere  choros,  et  cocleslem  in  terris  cir« 
cumire  familiam.  0  st  nunc  mihi  Dominus  Jesus 
Christus ,  vel  Philippi  ad  Eunuchum  (Act.  2) ,  Tel 
Abacuc  ad  Danielem  (Dan,  14)  translationem  repenle 
concedcret,  (n)  quam  ego  nunc  lua  arctis  siringerem 
colla  complexilNis ,  quam  illud  os ,  quod  mecum  Tel 
erravlt  aliquando,  vel  sapuii,  impressis  figerem 
labiis  ?  Verum  quia  non  lam  te  sic  ad  me  venlre , 
qaam  ego  ad  te  sic  ire  iion  mercor ;  et  kivalidum  (o), 
eliam  quum  sanitm  esi ,  corpusculum  crebri  fregere 
morfoi,  has  mei  vicarias,  et  libi  obvias  milto ,  quae  te 
eopula  aiiioris  innexum,  ad  me  usque  perducant. 

2.  Prima  inopinaligaudii  ab  Heliodorofratre  niilii  est 
nuntiata  fclicilas.  JQ  ^^^  credcbam  ceriuin,  qiiod 
certum  esse  cupiebam,  prxsertim  quum  et  illeab  alio 
se  andisse  diceret,  et  rei  novilus  fidem  sermonis  aii-^ 
ferrei.  Rursum  (p)  suspeusa  vota,  nutanteinque  men<* 


(t)  Quidam  < 
(J)  JtiasiX. 
[k]  InVeroE 


\  editi,  ac  Mss.  vateo, 

l .  scripta  AntiocMte  media  isstate  an,  374. 
I  Veronensi  Ms.  Ad  Ruffnum  de  Lonoso  Monachd 
ioscribilur. 

[1]  Viiiose  ante  nos  editi  ministerio.  Hieronymus  autem 
ipso  eodem  Pauli  vocabulo  myslerium  vocat ,  quod  per 
Jsaiam  dicilur, quod  ocidus  non  tidit.nec  auiis  audttt/, elc. 

(m)  Veieres  vulgati  Erasm.  el  Victor,  qni  audaci  herx  sa- 
tis  voto  credebam.impre^m  leciionem  Mss.  nostri  omncs 
conflrmaut. 

(ii)  Duo  Mss.  ^^iM  e^o  ntoie  tua  stringercmcoUa  com- 
pte^bWy  etc. 

(p)  luvalidum  Hier.  corpuscolum. 

(p|  Sequimur  vetera  manu  exarala  exemplaria,  quonim 
cooclnutor  est  sensus ;  aolea  enim  erat  suspensam  vofo  nu- 
tante  mentem.  lu  his  Verouens.  Ms.  aiitiquior  pro  jro- 
nachus  hai)et  Det  fanrnlusy  el  qu»  postea  subsequitur,  vo- 
cem  jamd«(/Nm  ignorat.  Porro  iCgypUi  Confessures,  qiioa 
mciuorat  hoc  loco  Hier.  quidquid  Benedictino  ioterpreU 
videatur,  nou  alii  ab  iis  suiit,  qiios  ob  Cbrisli  divinStalis 
coofessionem  ad  an.  372.  Valens  Imperaior  exulare  Juasit. 


555 


EPISTOLA  111. 


534 


icm  quiilain  AlcxandrinuR  McjiwebHS,  qui  ad  iCgyptios 
Goiifeasores,  et  vuluniaie  iam  Mariyrcs,  pio  plebis 
jam  dudum  luerat  transnitssus  obscqnio ,  iiiaHifestus 
ad  crediilitatem  nuntii  auctor  impuleiat.  Fateor  el  ia 
lioc  meam  iabasse  senleutiain.  Nam  ciim  et  pairiam 
tuam  ignoraret ,  et  nomen,  in  eo  tamen  {al.  tautum] 
pltts  videbatur  aflerre «  quod  eaden  asserebat ,  qu» 
jam  alius  ludkaverat.  Tandein  pleaum  veritatis  pon- 
,  dus  eruptt :  Rurfinum  enim  Nitriae  esse ,  et  ad  besH 
tiim  perrcxi.<'Se  Macarium,  crebra  commeantium  mui- 
litiido  rcfcrebat.  Ilic  vero  tota  credulitatis  frena 
laxavi ,  et  tunc  vere  aegrolum  esse  me  doliii.  Et  ni&l 
me  attenuati  corporis  tircs  quadam  compede  pncpe« 
dissent,  nec  medias  fervor  anstatis ,  nec  naviganlibus 
Si^mper  incertum  mare,  pia  festinatione  gradieiiti 
valiiissei  obsislere.  Credas  mibi,  frater,  npn  sic 
tempestale  jactatus  porlum  nauta  prospcctat :  non 
sic  siiientia  imbres  arva  desiderant :  nec  sic  curvo 
assidens  liuori  nnxia  filium  mater  exspeclat. 

S.  Postf|oam  me  a  tuo  iatere  subitus  turbo  con* 
vulsil :  postquam  glulino  carilatis  hiercntem  impia 
distraxit  avulsio;  Tunc  mihi  cmuleus  supra  capul 
asii^i  viiber :  tunc  maria  undique ,  ei  undique  ccelum 
{^ncid.  /i^.  lll),  Tandem  in  inccrto  pcregrinationis 
erranti,  cum  nie  Thracia »  Poulus ,  atque  Bitiiynia^ 
totumqiie  Galati»  ei  Gappadocix  iter ,  et  fervido  Ci- 
licum  terra  fregissd  xstu,  Syria  milii  velut  fidissimus 
nanfrago  poriiis  occurrit.  Ubi  ego  quidquid  morbo- 
rum  esse  potcrat  experiiis ,  ex  duobus  oculis  unuro 
perdidi »  Innocenxium  enim ,  partem  animae  meae , 
repeniinus  febrium  ardor  absirnxit  (a).  Nunc  uno  et 
toto  mihi  (6)  lumtne  Evagrio  nostro  fruor ,  cui  ego 
scmper  infirmus  ad  laborem  cumuliis  accessi.  W 
Eratnobiscum  et  Hylas  (c)  sanctx  Melanii  famulus,  qui 
purilate  moruin,  maculam  servitutis  ahlucrat :  et  hic 
necdum  obduclam  rescidit  eicatriccm.  Yernm  quia  de 
dormientibus  coniristarl  Apostoli  voce  prohibemur , 
et  niniia  vts  moeroris  laplo  superveniente  nuntio 
temperata  est ,  fndicnmns  hxc  tibi ,  ut  si  nescis , 
discas ;  sl  ante  cognovisti,  pariter  gaudenmtis. 

A.Bonorilaude$t  etejut  toliiudo, — Bonosustuus,  imo 
ntverius  dieam,  noster»  scalampnesagatam  meus,  cty 
Jacob  somniantejam  scandit :  portat  cnicemsuam,  nec 
de  cmsUno  cogitai,  nec  post  tergum  respicit.  Seminat 
ift  laerymis,  «tin  gaudio  metat.  Et  sacramentoMoysl, 
serpentem  in  eremo  suspendit  {Num.  2i.  9).  Cedant 
hnic  veritati,  tnm  Grseco  quam  Romano  stylo,  men- 
daciis  iicia  nuracula.  Ecce  puer  faonestis  sxculi  no- 


[a)  Innocenltl  repcntinaiDors.  Uic  idem  estlnnoccnllus, 
cuide  muHere  sepites  percussa  e|)istolam  hic.  1.  inscripsit 
Hier.  etsi  dlversum  atii  comminiscantttr. 

[b)  Quidam  Erasmo  aoiiquiores  editi  toto  mUn  carissimo 
tumine^  et  mox  infirmus  quidem  ad  lalforemt  etc. 

[c)  Editor  Benediclinussamrfa?  Melaniw,  verius  tamen  le- 
eenaum  MelanHj  ut  edidimus;  non  tamen  saru:ii,  ut  viiiose 
nabent  veteres  edili.  Sic  apud  S.  Paulinum  epistol.  51. 
sancta  Metanius  dicitur  et  epistol.  29.  sanctce  fendnw  Me- 
lanH.  Sciiioet  in  ktm  nomina  mulieram  dirainutfva  effere- 
baniur.  Sic  Eubulitmi  invenies  jtro  Eutfote ,  Gregorhtm  pro 
f^eoona venusiissiine  formata  apud MelbodiumcoUpquen- 
tes  tn  Symposio.  Omitlo  Gtyceriimi,  PhHarium^  Erontm . 
^detphasium,  pldlocomaaum,  PhHonwtfdmn^  atque  aUas 
quibusdam  vchitl  blanditils  linguue  sic  api^eliatas. 


biscum  artibus  inslitutus,  coi  opes  afliitim,  digiii- 
tas  (d)  apprime  inter  aequales  erat,  contcmpla  maire  ^ 
aororibus,  et  carissimo  sibi  gennano,  iiisulam  pelago 
circumsonante  naufragam,  ciii  aspene  cautca  et  nuda 
saxa  et  solitudo  lerrori  est ,  qoasi  quidam  novus  pa« 
radisi  coIokus  insedit.  Nullus  ibi  agricohirum,  nullus 
Honacborum  iie  piirvulus  quidem,  quem  nosii,  One- 
simus,  quo  velut  fratre  in  osculo  fruebalur ,  in  tant» 
vastitate  adhxret  iateri  [al.  alleri]  comes.  Solos  ibi ,. 
imo  jam  Cliristp  comitanie  non  solus ,  videt  glorianv 
Dei,  quameiiam  Aposioli ,  nisi  in  deserto  non  vidc* 
rani.  Non  quidem  conspicit  turriias  urbcs ;  sed  in 
Rovae  civiiatis  censu  dedit  nomcn  suom.  Horrent 
sacco  meinhra  deformi  [al.  deformia] ;  sed  sic  melius 
obviam  Christo  rapietur  in  nubibus.  Niiiia  euriponiiii 
aniisnilate  perfruitut* ;  sed  de  latere  Domini  aqiiani 
vitne  bibit.  (e)  Propone  hxc  tibi  anie  ocolos ,  amico 
dulcissinte,  et  in  pnesentiam  rei  totus  animo  ac 
mente  convertere.  Tuiic  poteris  laudare  v.ictorjajn, 
cum  laborcm  pra^lianlis  agnoveris.  Totam  circa  In- 
sulara  freinit  insaoum  mare ,  et  siuuosi^  moniiuiii 
illisum  scopulis  a^quor  reclamat.  NuUo  terra  gcainina- 
virety  niillis  1J|  vernanscampnsdensatur  uinbra- 
ctilis.  Abrupix  rnpes,  quasl  quemdamhorrore  [al.  har' 
roris]  carcerem  clauduDt.  Ule  securus ,  iiitrepidus,  ei 
totusde  Aposiolo  armatus  {Ephes,  6.  i6),  niinc  Deum. 
audit ,  dum  divina  relegit ,  nunc  cum  Deo  loquittir, 
cum  Dominum  rogat  :  et  forla^se  ad  exempluin 
Joannis  (Apoc.  \ .  9)  aliqtiid  vidct ,  dura  iu  insuU 
coinmorntur. 

5.  Quas  niinc  diaboium  nectere  crcdis  tricas?^qiias 
parare  arbilparis  insidias  ?  Forsan  antiqnas  fraudia- 
menior,  famenv  saadere  tentabit.  Sed  jam  illi  respon- 
sum  est :  Non  in  toU  pane  vivit  homo  (Matih.  4). 
Opes  forsitan  gloriaraquc  proponet.  Sed  dicetur  illi : 
Qui  cupiunt  ditnies  fieri,  incidunt  in  muscipulam,  tt 
tentationet  (I.  Tim.  6).  Et  Mihi  glariatio  ommtiH 
Christo  est  {GaL  6).  Fes^^a  membra  jejuniis,  morbo 
gravante  concutiet;  sed  Apostoli  repercutietur  elo* 
qtiio :  Quando  enim  infirmor ,  tunc  fortior  tum  (%, 
Cor,  i^),  Et  virtut  in  infirmitate  perficitur  (ibidem). 
Minabitur  mortem ;  sed  audiet :  Cupio  dttsotti^  et  ette 
cum  Chritto  {PMIipp.  4).  Ignita  jacitla  vibrabit,  sed' 
excipientur  [al.  excutientur]  scuio  fidei.  Ei  ne  mulla  rc- 
plicem  {Ephet.  6)  :  impugnabit  Satanas,  sed  tulabi- 
tur  Ghristus.  Gratia  libi ,  Domine  Jeso ,  quod  in  die^ 
tua  habeo,  qui  pro  me  te  possit  rogace.  Scis  ipse 
(libi  enim  patent  pectora  singulorum,  qui  cordis 
arcana  rimaris,  qui  tantae  bestiae  alvo  inchisum  Pro- 
phctam  in  profundo  vides)  ut  cgO',  ei  ilie  pariter  a 
teiiera  infantia  ad  florentem  usque  adoleverimus 
aDlatem ,  ut  iidcm  nos  nutricutn  sinus-,  iidem  an»- 
plcxiis  foverint  bajulorum. :  et  cum  post  Romana 
studia  ad  Rlieni  semii)aFbara&  ripas,  eodem  cibo,  pari 
frneremur  hospitio,  ut  ego  pritnus  coeperim  velle  te 
colere.  Memento  qtiaeso  hunc  bellatorem  tiium  mecom 


K)  Veronensis,  liber  digtiUas  prima. 
I  Anlea  erat,  proponatur  tihi,  vei  propone  tibi.  Postea 
nosiri-Mss.  eiHihetom  iUud  didci«8ti»e  nou  agiiosuuut. 


855 

quAmhta  fttiftse  tyronem.  Ilabeo,  promtssiHn  inaje'» 
sinlis  tiuc,  fiiit  documt^  el  non  /iicertl»  miniiHM  voca^ 
kitur  in  regno  etderum  (Mattk.  b).  (a)  Fruaiiir  ille 
Tirtiilis  eorona ,  et  ob  qjuoiidiaBa  martyria  slolsitup 
agniMn  sequnlnr  {Apoc  14) :  Mulim  enim  iunt  manf» 
iionei  apud  Pairem  {Joan.  U)^  Et  Sieiia  ab  klelia  dif^, 
fert  in  clarUate  (i.  Cer.  15).  Miiii  concede  (1  ]t,  ut  initec 
SenctoFuin  calcanea  |3  capul  possiiA  tevare  :  q| 
cum  ego  (k)  toljueriin,  ilie  periececit,  mihi  ignoscas, 
quia  iinpfere  non  potui,  illi  triboas  pRemturo  quod 
mcretur.  Plurt  for^sSQ  qwtm  EpistolaD  bref itas  pa« 
tiebatnr,  longo  scrmone  proiraxerim  i^  ifuod  milil 
seroper  accidere  consuevit,  qiiandaaliqiiid  <te  Bonost 
nostri  Idiide  dicendum  est. 

6.  Sed  ui  ad  illud  redearo,  uflde  discesseram,  ob- 
sccro  le,  ne  amicum,qui  4hi  qi^crVqr,  vix  iQventlur, 
dirficile  scrvntur ,  paritet  cim  oculis  meos  amiitat. 
(c)  Fulgeat  cut|ibeii.auro  ;  ei  pompoticis  ferculis  co- 
rusca  ei  sarcinis  metaHa  radient.  Cariias  noo  polcst 
comparari*  Dilectio  pretium  non  habet.  Amici^a 
qiue  deslnere  potest ,  vei^  nunqi^m  fu^.  \ale  iii 
Cfcri^ 

EPISTOLA  IV  ((/). 

kM.  vu>RENi|iini  {e). 

SiMjfermem  Epislotam  Rugino  reddendam  iiti  ad  Fh^. 
rentifim  pingitf  eumque  Jerosolt/mtB  degentem ,  ^tiod 
multifrum,  pauperum  neceseitatibus  eubveniret,  pluri-' 
mum  iaudat  :  tum  Rufini  etiam  iaudes  admiscei, 

I.  QnantQsB|(B%titHdiHis.tuac  ruraor  divcrsa  popu- 
Wnun  ora  compteveril,  hinc poteriaaesUware ,  quciJ 
ego  |e  aitte  incipio  amare,  quam  misse.  Vt  eiiiiii  ain 
A  poslolus,  qfmumd/am  bominum  p^cata  mmfeUa  eunt^ 
preecedeutia  adjudicium  {%.  Tfim.  5). :  ita  e  coiitrario 
luoD  dilcctioiiis  faiiia  dispcvgiiur,  ut  iioii  tam  laodaodua 
sit  ilie  quj  te  ayna^ ,  quqiai  sccUis  piUeiur  f$«€cre  il^e 
qui  iion  amal.  Prjeterniiilo  innuuierabiles  j^  i»  qiiUNis 
Ckrisium  austeniastj,  pavisli,  vestis|i,  viaiiasti.  llelion 
d.ori  fratris  a  te  adjuta  ncce^sita^  mutorwn  etiam 
polcsl  ora  laxare  ,  quibus  gratiis  t.  Quo  We  praeco«io 
|)eregrii|aMoiiis  iucominoil^  a  le  fota  refefebat !  ilia 
ttt  ego  Mle  (0  tardis$iiuuS|^quein  iutolerabUjj^  languof 

la)  Subdont  veteres  edili  a^a^na  ei^Matthso  seotcntiam,^ 
qwe  magts  ad  fem  f^il,'<7ut  autem  docuerit,  et  fecer.t^ 
nflxynuM  vocabilur  in  reifiio  co^lofumi-  M^tiansus  inscip 
IfBClore  expuuxi^ ;  nos  quod  iu  Mss.  non  ioyeDerimus,  iliam 
lantum  a^ere  non  audcmus, 

eHaud  imDuil>eue  Veroncns.  Hs.,  eumegp  ooverint^ 
Mulat  £diU>rBeaedvclinus  ad  Uunc  mod^ni, « Fulgcai 
)et  aoro,  et  |>om|)ai\ci$  fercuKscoruscet,  et  sarcini:^ 
nteutia.  rad^ent.  »  Nos  a;iUqiu«n  (ectipoeiii ,  qu;e  gemia- 
uior  est,  et  longe  cnnciimior,  reioui^QUS  ex  Ms^.  aqyjl^us 
iiem  ahest,  qua;  in  fine  est,  sshiutiot  yule  m  christo. 
(d)  Mias  n,scripta  eodem  tempore^  ac  super^>ri  addifa. 
\e]  In  Chrouipo  aJ  an..  58J..  F/or^mviusappellatur,  et  MOr 
na^hus  insignh  dicitur,  ct  «  tam  miscricors  ia  c^entes,  m 
vuigo  paier  pauperum  noaiiDaius  siL  »  At,  j-lioretaimu  Isb- 
kU  ipse^  Huffinus,  lijunc  locum  u|}i  rcciial  lU).  i'.  contra 

{f)  Yetu^  editio  an.  1196,  cui  etiam  quiiiani  Mss.  sDflra- 
gantur,  c^nlrario  sensu-legit,  «  ira  ut  ego  ille  ardeutissi- 
l^ms,  qiiem  ijntolerabilis  languor  afficiel)at,»  Victor.  vextA, 

i\\i.k  Tertulliano de  culln  fenunarum ,  notanie  Grayio, 
«  Aiciue  utlnam  miserriinus  ego  in  illo  die  Cbrisniauae 
exuluiioni^  \q\  iutcr  caCqmca  veslra  cai^ut  elcvcui.  » 


SAMCTI  UlfiROiNTMl 


856 


exeilit,  penoatis,  ut  almil^  pedibus,  (i;)  geslu  carita- 
lia.  et  voto  14  te  salutaverim,  ei  etiam  compiexos 
aim.  tirsuuloc  iiaque  tibi,  et  nascentem  aroieiUam,ttt 
Dominu&cmifaedcrajce  dignetur,  preoor. 

2.  ilifjfiniij  el  Meiafda.  —  Et  qoia  frater  Romiitis, 
qni  eum  sancLi  Melania  ab  4^gypto  ierocol jmam  ver 
nisse  n^rnaiir,  indivi^ua  mibl  gerroanitatis  earitat^ 
e^miexiis  est,  quaeso  ui  Efjstobm  meam  hulc  Epi- 
stolae  iux  copulatam,  ei  reddere  non  graveris.  Nolji 
nos  cjtis  lestimare  viriuiibus ;  ^  illo  conspicies  ex- 
pressa  sanctiiatis  (h)  inslgnia  :  et  cgo  cinls  et  vilissi- 
ma  parsluti,  et  jam  favilla  dum  vertor  (Clun.  Cod.  dinit, 
«^for ) ,  satis  habeo ,  si  splendoiiem  morum  illiot 
imbecillitas  ociUoriun  meorum  ferre  austineat.  Ilte^ 
modo  se  lavii,  et  mundus  esc,  et  laiiqiuim  nix  deal-L 
batus  :  ego  cunctis  peccatorum  sordtbus  viquinatits,, 
diebus  ac  nociibus  opperior  cum  tremore  reddere 
novissimum  quadrautem.  Sed  tanien  qula  ^ommtia 
sotwil  compeditas  {Psai  45.  |sat.  6$),  et  super  humi- 
lcm  et  trementem  verba  sna  requicscit ,  forsilan  ei 
mtki  in  sepulcvo  seelenim  jajcenti,  dicat ;  Ilicronymei^ 
veni  foras.  Saneius  Presbyter  Evagrius  ploriniiim  te^ 
salutat :  et  (t*)  Martinianum  fratrein  jmicto  saluta- 
mus  obsequio ,  qoem  ego  videre  desideran^,  catena, 
Vm^oris  innector.  Yale  iq  CtKisto. 

EPiSTOLA  Y  {j^ 

AiD  FLOIlEEITIUtf« 

Respondet  Fioremio ^eumque  certiorem  faeit  u  jm% 
soiitudinem  ^//of  juxta  Syrinm  Saracenis  juiigitur,t 
arripuisse.  Tum  petit  ab  eo  tibrffji  qu^sdam  ,  aliosque, 
ilU  o/fert,  quibus  abundabat. 

t.  In  ca  roihi  p^ie  ercmi  commocanti ,  qux  juxta. 
Syriam  Saiacenis  jungitiir »  dilectionis  luae  script». 
perlata  sunt.  Qnibuslectis^ita  rcacccnsiis  est  animuss 
Jcrosolymain  (iroliciscendi,  ut  pcii^  npcuerit  propo- 
sito,  quod  profiierit  caritatl.  ^unc  igitur  quomodoi 
valc^,  pro  me  tibi  lilteras  rrpraesenta :  ct  si  corpora 
abscns,  amore  lamen  ct  spiritn  T^Jj^  vcnlo :  iinpe* 
d[fi  exposcons,  ne  nasieentes  aroicilias ,  quae  Chiisti 
glutino  cohxserunt,  aut  temporis,  aut  loconim  maguK 
ludo  divclbil ;  quin  potlu%  foedcrcmus  eas  reciprocis^ 
epistulis.  ^las  intc^  nos  curranty  iUoi  sibi  obvient» 
il^e  nobiscum  Voqiiantur.  Noamu).tuiiEi  perdittira  eri^ 
caritas,  si  tali  secuin  scrmonc  faliuletur. 

2.  {^uffi^us aut/^in trateri^  iit scribs,  iiecdum venit; 
ct  si  vcnerit,  noi)i  mttltum  pcndcrit  dcbiderio  meo.^ 
cum  eum  jain  visurus  non  siui.  Iiaenim  etilleMgp 
ic^tcrvallo  a  mc  separatu?  es| ,  ui  bnc  non  pos.sil  ev 

JqI  Victor.  eodem  sensu  eerte  carUalis  voto.  Neiiipe  aefirH. 
incm  suain  causaiur,  quod  oon  potuerit  nisi  cari^]|is 
voto  Floreniium  salfiUre,  et  com|.l|pcti,  cum  ad  eiiijft  Je* 
Tosolyuis^m  HeUodorus  pro^isceretur  :  qucm  Ipci^i  non 
saiis  ajitendentes  Kirl  doctissimi,  duos  Ueliodoros  ex  su- 
periori  epistol^  falfso  commenti  sunt. 

[k]  Idem  Yictoriusmaluit  ties^t^ia.  Sed  mox  vitioseEdilor 
Brcnedictiuiis  efiaii  uooverbo  proelJai}i,ut  emendaviuius, 
leg^at. 

(i)  Forte  es^  cel^ebris  ille  inler  Gr»cos  anacboreU,  qu^ 
in  quodam  monte  apud  Caesaream  PalaesUox  soliiariam  vi- 
Um  turn  temporis  ciegisse  traditur. 

[;]  Mias^,  scriptapost  aUqnot  memesa superiore^ an.  o7i. 


557  EWSTOLA  V». 

currcre  :  ct  cgo  iHrepuc  solUudinis  lertninU  arcoor, 
ul  coeperit  jsiin  mibi  non  licerc  quod  voliii.  Ob  lioc  ei 
ego  obsccro,  et  tu,  ut  petns,  piurimum  qua^so,  ut  libi 
Iioaii  Rbctilii  Augustodunensis  Episcopi  Gommeiita^ 
rios  ad  describendum  largiatur,  in  quibus  Cauiicuin 
Canlicorum  sobliim  ore  disseruit.  SGri|)stt  et  milu 
qiiidam  de  palria  supradicli  fratris  Riiffiiii ,  Paulus 
senez,  Tertidliaui  suiim  codicem  apud  eum  esse, 
quem  vebemcnier  reposcit  El  ex  boc  quxso^ut  eos 
libros,  qiios  me noii  htbere Brevis  subditus  edocebit, 
librani  manu  iu (liiria scribi juiieas.  liiierpret^tionem 
quoque  Psaliiiorum  DavidicorHm»  ct  prolixum  valde 
(tc  Synodis  librum  sancti  llilarii,  quem  ei  apud  Tre- 
viros  manti  mca.ipse  descripseram  ,  ut  mibi  tr:insfe- 
ras  pelo.  Nosii  boe  esse  animac  CbrisiianaD  pabulum, 
si  iti  legc  DoMiuii  meditelur  dieac  nocte  (  Pso/.  I ). 
Cxtcros  lio<ipitiorccipi.ssolatio  roves,sumptibus  juvns. 
Mibi  si  roguta  prnrsiiteris,  cuncta  largilus  es.  Etquo- 
niam,  largicnie  Douilao,mullis  sacrx  Bibliotbccx  (a) 
codicibus  abundiimiis,  impcra  viciseim,  quodcumqoe 
vis  miitam.  Nee  pules  mibi  graveesse »  si  jubeas.^  Ik- 
beo  alimmos,  {b)  qui  Antiquar.x  arli  servianl..  Neque 
vcro  beiieliciiim  pro  eo  quod  postuto,  poUieeor.  Ile- 
Kodorus  fraler  Diilii  indicavii,  te  muUa  dc  Scripiiiris 
qiixrcre,  nec  invenire ;  autsi  oniiia  babes,(c).  incipit 
sibi  pliis  carUas  vindicare,  plus  petere. 

IQ  S.  Magisirum  autem  piicri  lui,  de  qiiodigoa- 
tAis  es  scribere  (qocm  plagiatorom  ejns  esse  uon  du' 
bium  esl),  sxpe  Evagrius  Presbytcr,  dnm  adliiie  Xn- 
tioclti.1!  osseui,me  prxseiilccorripnit.  Cui  illc  rcspon- 
dil :  Ego  nibil  limoo.  Dicit  se  a  Domino  suo  Aiisse 
dimissum:  ct  skvobis  placct^ccce  hicost,  transmitlile 
quo  vuhis.  In  hoc  arbilror  me  non  pcccarc,  si  homi- 
nem  vnguiu  iion  sinani  longius  fugere.  Qiiapropter 
quia  ego  in  bac  solitudioe  constituius  •  non  possum 
agercquod  jiissisti,  rogavi  carissimuro  mihi  Evagriuni» 
iit  tain  tui  quam  mei  causa  Instanter  negotium  pro- 
scqualur.  Cupio  te  valeie  in  Clirislo. 

EPIST0L.4  Vi  {d}. 

AB  WLIINUH  {e)  AQIIIl.EliE  DUC05UM 

Excutai  ieapud  JuUauum  de  $Hentio  lUterarum^  eicum, 
eo  pnmHfn  nuntianle^  inlellexistet ,  iorarem  $uam  in 
eo  permanere  quod  eaperai ,  ro^  ut  de  eju$  propo- 
ato  crebris  ad  se  litteris  ttetiorem  fadat ;  addens  s$ 
oblrectaiorem  suum  interea  despicere. 

Antiqiius  sermo  est  {f) :  Mcndaces  raciunt,  ut  nec 
sibi  vera  diceiitibus  credatur :  quod  niibi  a  te,  ego 


(a)  Sacra  Bibliolheca  vocantur  Biblta. 

\b]  Yetustlores  edili,  quibus  et  Mss.  quidam  condnunt, 
au%  aniiqum  artis  me  eruaiunt  viliose,  ut  uon  dubito.  Porro 
Aiiiiquairiau  artem  dici  coubtaty  qus  ia  describeudis  anli- 
quorum  operibus  excrcettir. 

[c]  Af.  lAdpJtff^lum  qus  priori  looo  bahetur  plMs  vocula 
(^enes  Harliaoa;um  deerat. 


{d)  Alias  75.  scripia  anno  574. 

.wr    ~ 


Hunc  Jutiaavm  Aquileia  Diaconum  miro  consensu  fa- 
cluDi  Mss.  omnes.  Nuibisautem  dubilat,  quiu  idem  sil,  cu- 
ius  monilis  suroris  sua:  co:iversioiiem  acccpiain  refert 
jlierouyinus  sequenti  ad  Cbromaiiuin  epistola  :  uode 
BOQ  loiige  a  S.  Docloris  patria  ciim  abfuisse  coIli|^ilur.  Al- 

3ue  adi»  ^qmteite  tuUse,  verosiminimuin  est,  quidquid  ea 
«  causa,  qiiod  abs  Hi(>ronymi  i^aUria  longiiis  Aquiloia  di- 
siait'  vidcrcliiri  mihl  oUm.  scruputi  iiijccti|m.sil|  ut  ^qttir 


53» 
objurgatns  de  silcntio  littorarum ,  accidisse  vide^. 
Dtcam,  sxpe  scripsi,  sed  ncgrigentia  bajulorum  fuit  f 
Rcspondebis :  omninm  non  scrtbeiitium  veiiis  istii 
cxca«atio  est.  Dicam,  non  reperi  qiii  cpisiolasferretT 
Diees ,  hinc  istuc  (  al.  iHinc )  issc  quam  pluriraot. 
t<mtendam»  roe  eliain  his  dedisse  ?  At  iUi ,  quia  oon 
roddiderunt,  negabunt :  et  erit  inter  absentes  ineiTiii 
cognitio.  Quid  igitnr  faciani  ?  Sine  culpa  vcDiam  po« 
stulabo»  reetias  arbitr^us,  pacem  locomolum  pelere, 
qu.vni  aeqiio  gradu  eertaniina  concitore  :  qnanqtiain 
ita  me  jugig  lam  eorporis  a^grotatio ,  quam  ani- 
mae  aegritudo  consumpsit ,  ot  morte  imminente  « 
nec  niei  pene  mcroor  fucrim.  Quod  ne  (aUum  \fi 
putes  {g)  9  oratorio  more «  post  argumenta  testes 
vocabo.  Saactus  frater  Heliod<urus  bic  adftiit ,  qui 
cum  meciim  ercmum  vellet  incolere ,  meis  scelerlbus 
fugnius  absccssit.  Venim  omnem  col|iam  prtrsens 
verbositas  exciisabii.  Nam ,  ut  ait  Flaccus  in  satyra  : 
c  Omiiibus  hoc  vitium  est  cantMribus  iuter  amicos,  i 
rogati  ul  liunquam  canlent,  Injiissi  nunqiiam  desi- 
Stant  i{liorat,  lib,  U  Carm.  Sai.  5 )  :  ita  le  de- 
iiiceps  fascibus  obruam  iiiierarum ,  ut  ecouira- 
rio  incipias  rogare ,  nc  scribnm.  Sororeni  meain, 
filiam  in  Cliristo  luam ,  gaudeo ,  te  primum  nun- 
tianie,  in  eo  pernianere,  qiiod  coeperat.  Hic  eiiim 
ubi  nuncsuroy  nou  soLum  quid  ag:tiur  in  patria,  sed 
an  ipsa  p:itpia  perslet ,  ignora.  Et  Ucet  iiie  sinisiro 
(/i)  Ibera  excetra  ore  dilaniet ,  non  timebo  homioum 
judicium,  habiturus  judicem  Deum  :  juxia  illud  qtiod 
qiiidam  aii :  c  Si  fraclus  illabalur  orbis,  impaviduin 
fcrient  ruiiiac  i  {Horat.  L  3.  carm.  Od.  5).  Quaprtv- 
pter  qux'SO  ut  Apostolici  incmor  prxcepii,  qiio  docel 
opus  nostrum  permanere  debere  (I.  Cor.  5) ;  et  tibi  a. 
Domino  prxmiiim  iu  illius  salute  parcs ,  et  ine  do 
coaimuni  iu  Christogloria  crcbris  reddas  sccmonibo» 
Ixtioicm, 

EPISTOLA  VM  (i). 

▲ft  CHROMATIOU,  JOVINUM,  ET  EUSEftlUlff. 

C/iromaftttm  et  Eusebium  fratres^  una  cum  Jovino  ami' 
co ,  nec  non  matre  et  sororibtts  virginibus ,  eadem  in 
domo  sanete  viventes  resatutat,  atque  eorum  contuber' 
nium  pluribus  laudat,  Tunc  Bonosi^  de  quo  iUi  scri* 
pserantf  laudes  admiscet^  ac  probai.  Demum  sororen* 
suami^  qum  bonos  in  patria  magistros  vitai  non  habe» 
ret,  illis  commendai, 
I.  Non  debet  charta  dividere » qoos  amer  miitwis 

ieiee  (quod  nomen  Mss.  omnes  addunl}  reticneriro.  Beve- 
ritus  nempe  sum  auctoritatemP.  de  Runeis,  cui  in  Monum. 


/ 


Eccles.  yqnil.  pag.  78.  dicilur  ilta  onmhun  Mss.  mendosa 
fortasse  lectio.  Tain  alte  illi  iiiflxum  est  anuno  Hleronymi 
palriam  Aquileia  abesse,  ul  iliius  sororis  conversiqni  facilfer 
incunibere  Jullaniis  non  potuisset.  Ostendlmus  nos  ccon-^ 
trario,  commodum  id  iUi  fuisse.  oimirum  ob  loct  viciuiia- 
teni.  Consute  quam  scrmsiinus  Yitam  S.  Doctoris. 

if\  Arisloieiis  apud  Lacrtfum. 

{g]  Tota  hxc  pcricope,  oratorio  more  postargumenta  tc* 
sies  vocabo^  al)cst  a  Yeroiu>nsi  Ms. 

f/^)Mss.atque  excust  vettistiores,  Biberiaexceirarmnoref 
vet  more.  Porro  \hetx  excetrae  nomi.ir^e  pessimum  hominis 
moastrum  sugillat,  sive  is  Lupicinus  Kpiscopus,  slve  quis 
alius  ruerit,  non  enini  quod  Ibenim  vocet ,  His|ianttm  Le« 
mincm  comminisci  necesse  est,  aut  Yerosimite.  Paulo  post 
Deum  pro  meamt  pbicuit  iegere  condnniori  scnsu,  ac  la- 
venlibus  Mss. 

(i[  .4tias  45.  scripta  eodem  mio,  ac  supetiar. 


m 


SANCTI  IIIERONYM^ 


»0 


copnlavh :  ncc  per  singiiK>«  officta  mei  sant  partienda 
sermonls »  cimi  sic  liiTicem  vos  ameiis,  (a) ,  lU  non 
minqs  tres  caritas  jangat,qiuimduosna(ura  sociavli; 
quin  poiiiis  si  rei  condilio  paterclur,  sub  ono  iiuerulas 
18  apice  nomiiia  indivisa  ooncluderem,  vcsiris 
quoqiM  ita  me  Irttens  piovocantibus,  ut  et  tn  mio  tres, 
et  in  tribus  unuin  putarem.  Nam  postqoam  sancta 
Evagrio  iransmillettte ,  in  ea  ad  me  cremi  parte  de- 
l:i(se  suiit,  qux  inter  Syros  ac  Saracenos  vasium  limk 
tcin  dticit ,  sic  gavisus  sum ,  ot  illum  diem  Romanae 
feGciutis,  qiio  priroum  MnrceHi  apud  Nokim  pnclio, 
post  Gannensem  pugnam,  llannibalis  agmina  conci- 
denint,  ego  vicerim.  Cl  Kcct  supradictus  frater  sa^pe 
mevisitei,  aique  mc  iia  ut  sua  in  Cbristo  viscera 
foveat ;  tameii  longo  a  me  spaiio  sejunctus ,  non  mi- 
nus  mibt  dercliquit  abeundo  desiderium,  quam  attu- 
lerit  [al.  aUnlerat]  vcnieiido  loftiiiam. 

2.  Niiiiccumvestris  iiitcrisfabulor,  illas  amplector, 
\\\si  mecum  loquutitur,  iHxUic  (antuin  Latine  sciunt. 
llic  enlm  aut  barbarus  (h)  semiscrmo  discendiis  est, 
auttacenduin.  Quotiescamque  earissimos  milii  vuKus 
iiolae  manus  refenint  iinpressa  vestigia,  loties  aut  ego 
bic  non  sum ,  aut  vei3  hic  estis.  Credtte  amori  vcra 
dicenii  :  et  cum  bas  scriberem,  vos  videbain.  De 
q<ibtts  hoc  primiim  queror,  ciir  (ot  inlerjnceniibiis 
spntris  maris  aique  lcrranim,  tam  parvam  EpfMoiam 
niiseritiS;  nisi  quod  iia  merai,  qui  vobis,  ut  scribilr?! 
anie  non  scripsi.  Chnrtani  derursse  non  puto,  iEgypto 
ministrante  commcrcia.  Ei  si  (c)  alicubi  Pioloniaeus 
maria  cbusisset;  lamen  rex  Aitalus  membranas  a 
Pergamo  mlseral,  ui  penuria  chart»  pcllibus  ponsa- 
reiyr.  Unde  et  Pcrgameiiarum  nomen  ad  bunc  usque 
diem,  iradente  sibi  iiivicempnstcritite,servatum  cst. 
Quid  Ijjiiur?  .i^lHtivr  bajulum  festinasse?  Quamvis 
loiig.T  Epistolae  una  iiox  suflicii.  An  vos  :ili{|ua  oc- 
cupatione  detentost  Nulla  necessitM;»  mnjor  est  carl- 
t;ite.  Res.taut  duo  :  ut  aut  vus  piguerit «  aut  ego  non 
ineruerim.  E  quibiis  iiiagis  volp  vps  incusare  [al. 
incestere]  tardiiatis ,  quam  nic  coiidemiiare  noii  ine- 
riium.  Fiicilius  enim  itegligentia  einendarl  polcsti 
quain  amor  nasci. 

3.  Bonosi  laudei.  —  Bonosus ,  al  scribitis ,  quasi 
lir^us  {d)    ]^9    ^x^vof,  id  cst,  pisciSf aquosa  pctil.  Nos 

la)  CIiTomalium  et  Eusebium. 

{b\  Yeronens.  ti/wbarus  sem  semiq  di^endus  est.  \  il^ 
laiiiea,  ut  nou  dubito,  oeque  euim  lum  leuiporis  seaeui  se 
potuii  Hier.  dipere. 

[c\  Idem  eleg^oiius  et  si  alifims  Ptolfimc^us.  Conrercndus 
est  t\\flxas  I.  13,  c.  11,  iibi  cemulaiione^  inquil,  «  cifva  Bi- 
blioLbecas  A^egum  Ploiemsi,  et  Eumeuis,  supprimenle 
cbartas  Pto^eiiuco,  Varro  membraaas  Pergami  tradit  roper- 
tas;  »  quarum  iode  Atulus  Eumeiiiisi  frater  magnam  vim 
llomam  misiL 

[d]  Oi*aec9pvocisinterireUtlonemoraillityerrvne;is. I  ber. 
Illud  vero"  perquam  erudiie  alque  eieganter,  dicium  esl  ab 
HieroByino,  Bonpsu^i  quasi  liliura  yjVj^,  sive  Piscis  aquosa 
petere.  A  primis  enimEcclesjiae  ^emiorii.usfideles,  ut  de 
sua  fide  Paganos  celarent,  quiuque  uUeraruui  siglas  exco- 
giiarunt,  qux  si  uno  verbo  iegereiilur  ixft*;«,  id  estptiof 
reddet>ant,  siugulis  auiera  proprium  sub.erat  no.iien  ac  si- 
goificalio  :  priina  euim  litooSv  Jmm,  aliera  ts»rti»  Christunit 
tertia  ha  Dei,  alia  di^  filium,  posirema  mr^  salvatorem 
Vgnittcabant.  Supersunt  aulem  ad  banc  usque  dieih  bujus- 
modi  veteruin  CurisUanorum  symbola,  e  quibus  jnrsesiaii- 
tissima  iu  Musaco  oostro  domesiico  gemma,  quae  Cbristum 
Pomiiium  sub  Piscatoris  figura  9'inoiatis  txorz  lilteris  re 


prtsttna  contagionesordenles,  quasi  rcgnUet  scorpio- 
ncs  arenlia  quxquesectarour.  Illejam  calcatsuper  co- 
hibri  caput :  nos  serpenti,  terramexdivina  senlentia 
coinedetiti,adhuccibussumus.  ille  jam  potest  summum 
Gradoum  Psalmum  scandere  :  nobis  adhuc  in  prlnio 
asceusii  flentibus  [al.  fluentibusl^  nescio  an  dicero 
aliquando  coti(ingat :  Levavi  oculoi  meo$  fn  moHte$ , 
uttde  veniet  anailium  mihi  {Ps,  i20.  4).  Ille  inler  ml-i 
naces  ssdcuH  fluctus  tn  tuto  insul;»,  hoc  cst,  Ecclesize 
gremio  sedciis,  ad  ezemplum  Joannis,  librom  forte 
jam  devorat  {Apoc,  10) :  ego  \n  sceleram  meortim 
sepulcro  jacens  (Joan.  11),  e(  peccatorum  vinculis 
colligatus,  Dominicum  de  Evangelio  exspeeto  clamo-. 
rem  :  llieronyiiie,  veni  foras.  Bcnosus ,  inquam  (f)„ 
(qula  sccundiim  Prophctam,  omnis  diaboli  virtus  in 
lumbis  est  [Jerem,  13])  trans  Eupliratem  tulit  tumbar^ 
lUttfii,  ubi  illud  in  foramine  petrcs  abscondens  {Job.  iO, 
f  I),  et  postca  scissum  repericns ,  ceeinit :  Domine^ 
tu  pouedisli  renes  meos  {PsaL  159).  Dim^isti  rfincutm 
mea :  trbi  sacri/tcabo  hostiam  tandis  (Ps.  105).  Me  vcro 
[al.  rfrus}  Nabuchodonosor  ad  Babylonem  ,  id  osl , 
conrasionem  mentis  meas  catenatnm  duxit :  ibi  milii 
captivitatis  jugiim  imposuit :  ibi  flmi  circuium  naribus 
meis  Inncctens ,  de  Canticis  Sion  cantare  pn*ceplt 
{P$,  136).  Cui  ego  dixi :  Dominui  sotvit  compeditos, 
Dominus  iUuminat  ccecos  {Ps,  145).  Ut  brcviter  coc- 
pl:im  dibsimiliiiidincm  fiiiiam,  ego  veniaoi  deprecor, 
iHe  exs|icct:it  corouain. 

4.  Soror  men,  saucli  Juliaiii  m  Christo  fructtis  esf . 
Ille  platitavit,  vos  rigaie  :  Dominus  increiiieiituai 
dabit(l.  €or,  6).  Hanc  mibi  Jesus,  pro  eo  viilnrro 
quod  diabulus  inflixeral ,  prscstiiil ,  vivam  rcdiieudo 
pro  mortua.  Huic  ego ,  ut  ait  gcntilis  Pocta  (  Virgit, 
/.  4.  jEneid,),  otnnia  ctiam  tuta  timco.  Scitis  ipsi 
lubricum  adolcscentiae  itcr,  rii  quo  et  ego  lapsus  suin, 
et  vos  non  siiie  liinorc  transitis.  Iloc  rNa  nunc  inaximc 
20  iiigredieus  ,  omnium  est  fulciciida  pracceptis  , 
ouiniuin  est  suslentanda  solnlils ,  id  est,  crcbris  ve- 
sirx  sanctitudiuis  epistolis  roboranda.  Et  quia  caritas 
omtiia  sustinct :  obsecro  ul  eiiam  a  Papa  Yaleriaoo  {f) 
ad  eam  confortandam  litteras  exigatis.Nostis  puellarcs 
aninios  liis  rebus  plerumque  solidari,  si  se  inielligaiit 
curx  esse  majoribus. 

5.  In  mea  enim  patrla  riisticiiatis  [a1.  rustidtas] 
vernacula,  Deus  venler  est,  ot  iu  diein  viviuir  :  ct 
sanctior  est  ille,  qoi  diiior  est.  Acccssit  huic 
pateHac  (juxta  iritum  populi  f ermone  provcrbtuui ) 
dignuffi  operculum  ,  Lupicinus  Saecrdos ,  sccundum 
lllud  quoque ,  de  quo  seiiiel  in  viia  {§)  Crassuni^,  ait 

fert.  Porro  myslerla  binc  nonnulla  elicicbant  SS.  Patrr^, 
Augustinus  de  Civil.  Del  Irb.  18.  c,  23.  Prosper  de  Pne-: 
deslin.  c.  19.  Pauluios  episi.  53.  Optatus  CQulra  Parnieo. 
I!b.  3.  et  praeciime  Tertullianus  de  Baptismo  cap.  1.  qui 
rursum  aqttom  et  atjuosa  Eccieshim  interprctalur.  Hicroiiy* 
mus  vero  in  quadam  Dahnaiiie  insula  Bonosum  suum  sibi 
eremuin  inuuii  constituisse. 

[e)  Maliem  quia  voculam  transj  <^ni  ad  hunc  fere  modnm. 
ronosuSf  inquam,  secundum  Prophetam  quia  omnis  Diaboll 
rirtus^  etc,  aHler  enlm  Propfaetae  nomen  mlnus  couimotle 
rcferlur  ad  Job,  cum  pertinent  ad  Jeremiam. 

(/1  Valerianus  Aquiteiensis  cpisoop. 

lg\  Prodit  hoc  M.  Tullius  de  Fiuil)us  1.5.  «Marco  Crasso,» 
biqilieus,  «  qucm  semel  ait  in  vita  sua  risissc  Lucillius» 


Ul  EPiSTOL 

rkisfie  Lttcillius  ;  Stmileni  lubeiK  labra  laecacamy 
asino  cardttos  comedcnle  :  videlicei  ut  perforatam 
iiaTcm  debtlls  guberiiaior  regal,  et  csecus  cxcos  du- 
cat  10  foTeaiii.  Talisqoe  sit  rector»  qoales  illi  qm 
reguntar. 

6.  Matrem  commonem  (quae  cum  vobis  sanctilate 
societur,  in  eo  ves  praevenit»  quia  tales  genuit,  cujus 
Tcre  venler  aureus  potest  dici)  eo  saluiamus  hoaorOt 
quo  nostis  :  una  quoque  suscipiendas  cunrtas  [al. 
aincth]  sorores,  qiKe  sexum  vicere  eum  sxculo,  qoae 
oleo  ad  lampadas  largiier  praeparato,  sponsi  opcf 
riunuir  advenium  {Maitk,  25).  Q  beau  domus,  in  qua 
moranlurAnnn  vidiin,  Virgines  Propbetissse,  geminus 
Samuel  nntritus  in  templo !  0  tecta  relicia,  in  quibus 
cernimus  Macliabxorum  martyrnm  coronis  dnctam 
marlyrem  matrem!  Nam  licet  quoiidie  Christnm 
cnnnicamini,  dum  ejus  prj*cepia  servatis  :  tamen  ad 
privaiam  gloriam  publica  hxc  accesslt  vobis  el  aperta 
coiifessio,  quod  per  vos  ab  urbe  vestra  Ariani  quon- 
dam  dogmatis  virus  exclusum  est  (a).  Et  miraminl 
forsitan,  quod  in  fine  jam  Epistolas  rursum  exor- 
siis  sim.  Quid  faciam  ?  vocem  pectori  negare  non  va- 
leo.  Episiolae  brcvitas  compellit  tacere  :  deside- 
rium  vestrl  cogit  loquL  Prieproperus  sermo  :  %\, 
coiifusa  turbalur  oratio  :  amor  ordiiiom  nescil. 

rPISTOLA  VUl  (a). 

%  4D  KICEAU    HTQ^DIACOffDM    AQmLEME    (6). 

A^icemn  veterem  sodatem ,  ac  peregTinalionis  sum  comi- 
te»t,  jam  in  palriam  regresswn ,  ut  ad  $e  aliquando 
scribai  exemplo  Chromatn ,  et  Eusebii  fratrwn 
hortatur. 

TvRPiLius  (d)  Comicus  tractans  de  vicissiludioe 
lilterarum  :  sola,  inquit,  res  e4,  qii.c  homines  absen- 
tcs,  prxsentes  facit.  Nec  falsam  dedii,  quanquam  in 
re  {e)  non  vera  ,  sentcntiam.  Quid  cnim  est  ( ut  ita 
dicam )  tam  praesens  iiiter  abseiiies  ,  qunm  pcr  epi- 
siolas  et  alloqoi,  et  audirc  quos  diligas?  Nam  et  ru- 

non  contigit,  at  ea  re  miuus  «t{X«uro«,  ul  ait  idem ,  vocare- 

tur,  elc. » 
(a)  Aril  dogma  exclusum  ab  Aquileia  per  Chrom.,  etc. 
\b\  Mias  4$.  scripta  pmdo  post  Muperiorm^ 
[c]  Hic  Niceas  vnigo  idem  esse  creditur,  quem  sub  Nice- 

gt  nomine  non  scmel  laudat  S.  PauliDus,  fuitque  postea 
acis  Episoopus.  Minime  vero  idem  ille  est ,  sed  quem 
r^fert  GennaJius  cap.  xxii.  Niceas  Romatiarue  dmtatis 
t;piscoj^uSt\dfssl  ^quiiiaSt  ut  Baronius  recte  interpretatur, 
Aquileia  enim  inier  Romanorum  oulonias  oobiiissima,  Ro- 
maiiana ,  seu  Romana  civilas  awliit.  Niceas  porro  ejus  ex 
Uypodiacono  Episcopus  arbi&  fuit  i  et  SMcce$sisse  quidem 
Curomaiio  allero  Hieronymi  sodali  creditur  circa  ann.  410 
vel  serius.  In  Marlyrologio  Romano  ad  diem  23.  Imii 
Sanclorum  fas.tis  adscribilur.  Quo  tempore  liaac  S.  Pater 
EpislQlam  ad  eum  misit,  parcredere  est,  pi.  mia.  triginta 
aunos  egis^.  Episcopaius  Epocba  cum  bac  ejus  «tate 
oomparata. 

^  (a)  Turpitius  islecilaturaServio  in  Virgitiam,  extanlqve 
^us  exigua  liragcnenu^ ,  inter  ea  veterum  Poetarum ,  qu» 
Robert^s  Siepba^ius ,  atque  Henricos  collegii.  Ejus  mem^ 
nil  eiiain  Eusebius  in  Clironico. 

{t]  Sub  rei  non  verae  noniine  Comoediam  inteUigimt  Hie- 
ronymi  ScboIiasUe  Viclorius  et  Marliaoxus ,  quod  scilicot 
iu  quadam  sua  Comte^ia,  ^uae  iicta  res  est ,  illam  senten- 
tiam  Turpitins  efruderit.  I^obis  vero  longe  verosimiUinium 
est,  idem  sibi  voluisse  Hiercvqrinum ,  ac  si  dixisset  rei  non 
vera,  citm  pr<eseatUi,  quam  ei^isl^Jiae  conciUaut ,  vora  ac 
pro^^ria  non  slt. 


A  IX.  ^  34J 

A5S  ilK  Itallae  *om5nes ,  (/1  quos  Cascos  Ennius  ap- 
pellat,  qui  sibi  (ut  in  Rheioriets  Clcero  aii)  ritu 
ferino  vlcium  quacrebant,  anle  chart»  et  membrana- 
rmn  ttsum,  aut  in  dedolatis  e  llgno  oodiclllis,  aut  in 
corlicibus  arborum  mutuo  epistolarum  alloquia  mis- 
fiitabant.  Unde  et  portiloreg  earum  Tabellarios,  et 
scrlptores  a  librls  arborum  Llbrarios  vocavere. 
Quanto  magis  igitur  nos »  expolito  Jam  artibus  mundo, 
id  non  delicmus  omittere,  qnod  ilU  sibi  prajslilerunt, 
apud  quos  erat  cruda  rusticilas,  et  qui  humaniiatem 
quodammodo  nesciebaiil?  Ecce  beaius  Cbromatius 
cum  sancto  Eusebio  non  plus  natura  quam  morum 
mqualltate  (l)germano,  litterario  me  provocavit  ofO- 
cio.  Tu  modo  a  nobis  abiens,  recentem  amicitiam 
scindis  poaiis,qnam  dissuis,  quod  prudenler  apiid  {g) 
Ciceroncm  Laelius  vetat.  Nisi  torte  ita  tibi  exosus  est 
Oriens,  ut  litteras  22  qtioque  tuas  buc  venire  for- 
mides.  Expergiscere,  expergiacere.  evigila  de  somno, 
praestaunam  chartae  schedulam  cariiati.  Inier  delicias 
patrlae,  etcommnnes  quas  babuimus  percgrinatiooes, 
aliquandosuspira.  Si  amas,  scribe  obsecranti :  si  ira- 
sceris,  iratus  Ilcet  scribe.Magnum  et  hocdesiderii  sola- 
men  habeo,  si  amici  liiieras,  vcl  indigQantisaccipiam. 
EPISTOLA  IX  (/i). 

AD    (f)   CDRTSOGO.NDH    MONlCnOM    AQCILEtJS. 

Expostulai  cum  Chr^ogono  Aquileia  Honaeko,  reeenii 
amico ,  (putd  nihil  ad  se  scrxpser^. 
Qni  circa  le  affecltis  meus  sit,  carissimus  ambobiis 
Heliodorus  tibi  potuit  fideliter  nuntiare;  qui  noii 
minore  te  diligit  amore ,  quam  ego  diligo  :  ut  ego 
scmper  iii  ore  meo  nomcn  tuum  sonem  :  ut  ad  pri- 
maroquamqaecoiifabulationcm  jucundissimi  mibi  (;') 
coiisortii  recorder ,  ut  humilitatcm  admirer ,  virlu- 
lem  efferam ,  pracdicem  caritatem.  Verum  tu  ,  quod 
iiatura  Lynces  insitum  habenl ,  (2)  ne  posi  tergum 
rcspicientes  meminerint  priorum,  et  mens  perdat 
quod  oculi  videre  desierini ,  iia  nostrsc  es  necessilu- 
dinis  penitus  oblitus ,  ut  illam  epistolam ,  quam  in 
corde  Cliristianortim  scriptam  Apostolus  (1.  Cor, 
3.  2)  refert,  non  parva  lilura  ,  sed  imis ,  ut  aiunt, 
ccris  eraserls.  El  ilte  qnidem  ,  quas  dixiinus ,  fcrsp, 
aiib  frondente  captnntes  arboris  ramo  fugaces  caprcas, 
aut  limldum,cen'os,  anhnnl  comprchendunt :  curren- 
tcmque frustra  pmcdam,  dum  hostem  suumsecum  vc* 
rabiJo  desuper  ore  dilaniant ;  et  tamdiu  meminere 
pnvdandi ,  23  quamdiu  venter  vacuus  sicciim 
famc  gvttur  exasporat.  Ubi  vero  sanguine  pasla  fcri^ 

1/1  Ennius  ex  I.  Annal.  fragmento. 

Quos  homine»  quendam  fmirenlis  terra  recepit , 
Quam  primum  cascei  populei  tenuere  rntinei. 
De  fais  Cicero  in  I.  Tusculan.  itaqfte  umtm  iUud  erat  insi^ 
tum  priseie  illis,  quos  cascos  anpetUU  Ennins ,  elc.  Hos  Li^ 
vius  lib.  I.  priscos  Laiinos  dicit ,  et  Yir^Uivs  5.  Et  priscos 
doctdl  celebrare  fMtinos.  Feslus  vcro  cascum  antiquunt 
interprelatur,  et-Varro  1.  4.  deLing.  Lalin.  Sabinant  esse- 
vocis  origineni  tradit. 

g\  Vid.  Ciceronis  libnim,  qui  insciibitur  ubUhs, 

h\  Alkts  H.  scripta  eodem  lentpore  quo  superior. 

i\  Uss.  alii  Giioehomam  vocant,  alii  chri^ocomam. 

j}  Pro  tui  Martianxus  mihi.  Victnrios  utruuique  k^git. 

1 1 )  Gravius  a^qualitate  sUfi  gemwno. 

(2)  £x  «atiquo  cod.  Cravius,  ui  post  lergum  respicieniei 
ncnttiemineriittpiiorum. 


tVi  SANGTi  HIERONYMI 

las  Tiscen  dislcnta  compkfcrit ,  ciuii  salvritale  suc- 

cedil  oblivio  :  tamdiu  oescitura  quid  capial,  donec 

memoriam  reTOcaverit  esuries.  Tu  necdum  satiatus 

e  nobis,  eur  flnem  jungis  exordio?  cor  amiiiis  ante- 

qiiam  lenens  ?  Nisi  forte  negligentioi  scmper  excosa- 

lione  socia,  asscras  le  non  babuisse  qiiod  acribercs  : 

ctim  boG  ipsum   ^ebueris  scribere ,  {a)  te  non  ba* 

buisse  quod  scriberes. 

EPiSTOt^A  X  (b). 

AAPAOLVlf  SENEM  CONCORDIjS  (c). 

J^auhm  Concordienstm  centemtum  agentem  anttum^ 
el  iamn  inlegro  vtrentique  cw^e^  laudai^  pelil- 
que  ak  eo  Ubro*  aUquoi^  ndtien$  ei  inlerea  tiiam 
Pauli  EremilcB^  quam  nuper  adomaterat* 

I.  Humans  vitae  breviias,  damnaiio  delictorum 
csl.  Et  in  ipso  sa*pe  litcis  etordio,  mors  sccuia 
imsoenlem,  labenfia  quotidie  i\\  vilinm  ssecula  profl- 
telur.  Nam  cuin  prinium  Paradisi  colonum  ,  viperi- 
iiis  nexibos  praepeditum ,  coluber  deduxissct  ad  ler- 
ras,  nelernitas  mortahtaie  inutata,  ei  in  nongentos  ei 
CA  ainplius  annos,  secundam  quodammodo  immoria-r 
Mtntem  malcdicli  hominis  distulerat  {d)  elogium. 
Exinde  paulatim  recrudescenle  peceato,  toiius  orbis 
iianrnigium  Giganlum  adduxil  impietas,  Post  iilad, 
ut  iu  dixerim,  purgati  baptisnui  nuindi,  in  breve 
lempus  hominnm  viia  contraoUi  est.  Uocquoqiie  spa- 
tium,  sceleribus  itostris  seropcv  conira  diviua  pii«- 
gnaniibus,  pene  perdidimus.  Quolus  eniro  quisqiie 
aul  ceiilenariam  transgreditur  xtatcm ,  aut  non  ad 
eam^sic  pervcnit,  ut  pervenisse  pouMteat,  Secundum 
qiiod  in  libro  Psalmorum  Scripiiva  lestalur  :  Die$ 
vi((B  noitras  ieptuaginta  anni  ;  $i  autem  muUum^ 
octoginla  :  quidquid  retiquum  e«l,  Mog  ei  dfihr 
(Ps.  89. 10). 

24  ^-  Uuorsum,  ais,  ista  tam  alto  repetlta  princi- 
pio^  et  ita  procul  coepta  ut  mcrilo  quis  Uoratiano  de 
nobis  possit  sale  ludere  :  El  gemiao  bellum  Trojanum 
ordiiur  ab  ovo(Exarle  Poet,)!  Videlicel  ut  senectoiera 
liiain,  et  caput  ad  Christi  similitudinem  candidiini 
(Apoc.i.  14) ,  digiiis  vocibus  praedicemus.  Kcce  jam 
centenus  xtaiis  circulusvolvitur,cllu  scmper  Domiiii 
pracepla  cusiodiens,  (e)  futur»  beaiiludinein  vitae  per 
prxseniia  cxempla  meditaris.  Oculi  puro  lumine  vi-r 
gcnt ;  pedcs  imprimunt  certa  vesligia  ;  auditns  pene- 
Irahilis;  dcules  candidi,  vox  canor:i(al.  «onora) ;  cor- 
pus  solidum,  ct  succi  plciiiim ;  cani  cum  rubore  dis- 
prepant ;  vircs  cum  xtaic  dissenliuut.  Non  menioriae 


514 
tcRacilatem,  ul  in  plefisqtic  eeriiimiis »  aiitiqiii#r  se* 
necta  dissolvit.  Non  calidi  acttmeaingenii.  trigidns 
sanguis  obtundil.  Non  coiitcactain  rttgi&  faciein,  arala 
frons  asperat.  Non  denique  tremuIaniaBus  per  eurvoe 
cera;  tramiies  erranlem  siylum  ducit.  Fuiiirae  nobis 
rcsurrcciioiiis  virorem  [Mt.  vigorem]  in  te  nobis  Do- 
minus  o»teiidi|,  ut  peccati  sciamas  esse,  quod  ea*teri 
adbuc  viventcs  pratmoriualor  in  canic;  jnstilia*, 
quod  tu  adolesceiiliam  in  aiieiia  xute  nieniiris.  Et 
qonnquim  multis  islam  ooiporis  saniuicm ,  eti;in 
peccaiorilMis  evenire  videamiis ,  tamen  iliis  boc  dia- 
bokis  mioistiiat,  ut  peceeoi  :  libi  Domimis  prxsUf, 
utgaudeas. 

5.  Docti^simi  quiqiie  Graicorum  (de  qiubus  pro 
Flarco  agens  luciiknter  Tullius  ait :  IngeniU  kviua 
el  erudita  vanitas)  regum  suonim ,  vel  principnm  laii;* 
des,  accepta  mercede,^died>ant*  Qoc^o  niinc  racieiw^ 
pretiuro  posco  pro  kiudilMis.  £t  ne  pules  modiea  esse^ 
qiix  deprecor,  niargarltain  de  Evangelio  postubiris* 
Ebquia  Domim^  etoquia  casia,  argeniMm  igne  exMuina^ 
iMH^  ptjobatum  ifrfm^piTgatum  upinplum  {Ps,  11.7)  : 
SicilicetCoinmeniarios  Fonunatiani,ci  propternoUliani 
\D  persecuiorum,  AureliiVictorisUistojriam,  Bimalqne 
Eplstolas  Novailani ,  ui  dum  schismatici  hominis 
%S  vcnena  cogiioMimiis^lilientios  sancti  Martyria 
€yi>riani  bibamus  anlidotiim.  Miiiiinus  inlfrim  teiibi« 
id  cst,  Pnulo  seul  (g)  Paulum  sonionein ;  in  quo  pro- 
pter  siropliciores  qnosquo  multimi  in  dcjicieiida 
strrmone  laboravimu^,  Sed  iiescio  quomodo,  cttaiii  sl 
aqua  pleiia  sit ,  tamcn.euauiem  odprem  lagena  ser- 
Tal,  qiio  diiiB^rudis  es$ct ,  iiubula  est.  Si  boc  muiiii- 
scuhim  pbiciierit ,  habenuis  etiam  alia  condiu,  qna) 
cum  plurimis  orieiiUlibus  mercibusL  ad  te,  si  Spiritus^ 
Sancttia  afBaverit,  navigabunt. 

EPISTOLA  U  (A). 

Aa  YiRGiNEa  (t)  iGiiojiENSEs. 

€oHqueritur^  quod  Viigines  jEmQnm  m  Italiee  fiaibuM^ 
degentes,  swpe  ab  eo.lilteris  provocatm,  nunquam- 
rescripseritU,  ostendilque  non  esu  suisoblrectatoribus. 
credendum. 

€Iiartx  exiguiUs  indieiiim  solitiidiots  est ;  et  id*« 


Ifo.  qiiiilain,  atque  ediii  le  aUud  mm  habuisse,  elc. 
^lta*  ±{.  scripta  circaidem  lempus,  qvo  superior, 
Hujus  iDeuiiQit  etiam  in  Caulogo  ad  Tmulliiiiiiim. 
Coucordia  aulcm  Pauli  pau-ia  non  ut  Victorius  ia  Viu 
S.  Hier.  scrtl)it,  eral  Miraniiul»  viciniim  onpidiun,  sed 
uler  Aquileiam,  et  AUiouiu  louge  notissima  Italiae  civius, 
ciini  alia  ejusdem  nomiuis  civilate  in  Uispaaiu ,  ut  alii  fii- 
Cjiini,  non  confundciida. 

{d)  Hqc  sensu  eUam  apud  alios  Latinos  aiictorcs  boc  no- 
jnm  iisuri^ari  iuvetiies,  Noster  Zeuo  in  sermon.  de  Marty- 
rio  Isaijc,  isttias,  luqu|t,  cum  chrisium  prasdiearel,  vel 
emn  fnt:iiw  danmaitoius  Elogium  israeUtico  nopuio  nm- 
ttaret. 
ic\  Vci-.Us.  futura'  beaiitudim  prafstmitia  excmpta  medi- 


(/)  Vidatum  antca  iMnim,qul  in  multas  ambages  erudftos 
viros  tm;  utii,  Veronens.  Ms,  dnorumqite  Aom:inorum  ope 
emendayimus;  anlea  sciticct  pro  Penecuionmt  erat  per^ 
seonUoium^  ut  dixis^e  vkltTeiur  Hieronymus,  Historiam 
Peraecuiiouum  al>  AureUo  Viciore  scri;  tam  fuisse ,  cum 
sensiis  sit,  ejusdem  Victoris  bisioriam,  iii  qnade  Impera- 
tonim  ilsque  ad  lulianiim  vitls  ;tgiuir,  ulifem  sibi  ful^iram 
oupieiUi  hnbore  noHtiam  fersecnlorum^  id  est  eoniniTrin- 
cipum  ,  qui  Ecctesiam  Dei  pcrsccuti  siitit  rrustra  igilur 
sunt  et  Marianua  Victoriua,  qui  o|.iis  Aurclit  Vici<;rls.  de 
PersecnUonibtts  Ecciesite  vsque  ad  DiocletianMm  iii  Vaticaw 
Btbliotiieca  snis  temporitMUkexlitisse  seribit;  eiAiuireas 
Schouus,  aui  cum  Vielorem  hunc,  hoininem  luinimc  Cliil- 
siianum  isiiuamodi  histortam  scri^>ere  liaud  |  otuisse  recio 
argQmenUn-etiir,  |:turesaUoSVicu>rescoiiinientus  est,  qnos 
inier  iinum  Clirisi,iunum,  cujus  hoc  loco  Uicronymus  rae- 
ininisset. 

Ig)  Innuit  S.  Paiili  primi  Eremfiae  vitam  a  se  scrtpUim. 

(/i)  dtia»  39.  scripta  eodem  tempore^  quo  mtperu>r. 

(i)  Editi  omnes,  excepta  veteri  Hla  edil.  an.  U96,  qiia 
bis  legii  Hemonenses ,  folso  etiam  plerinue  Mss.  Hemuh 
nenses  babent.  Sed  optime  in  prirais  V(^ronenses  duo , 
qiiormn  o|>e  emendaaros,  i9S$nonenses.  $i(|iiidem  ex  vl^mo- 
us  civiUilis  ignorationc  error  invaluit,  qiiod  \s*  moulo 


m 


CPiSTOLA  XIH. 


M 


circrt  1<»HPira  sermwicni  Wrcvi  spnlia  ra:rciavi ;  qiiia 
et  vobisciim  voltbam  prolixius  loqiii,  cl  ai^uslia 
schedulae  cogol>ai  lacere.  Nnnc  igilnr  ingcnio  est  vi- 
cu  pauperics.  Minulae  qiiidem  litlero^,  sedcoiifalHila- 
lio  longa  esl.  Et  lamcn  in  lioo  nccessiialis  articulo 
animadveriite  cariuicm,  cuin  mc  nec  peniiria  scrl- 
ptiiinis  valueril  probiberc,  ne  scriborem.  Vos  aotem, 
igno^cite,  obsecro,  dolcnti ;  dico  eiiim  Isesus^dlco  la- 
crjmaDS  («)  et  irascens  ;  ne  iiuum  qiiidem  api^m , 
loiics  vobis  tribuenli  offtcinm ,  prxsiitislis.  Si  io  qiiia 
nulla  communio  luci  el  lenebris  est :  nulla  cum  an- 
Cillis  Dei ,  peccatori  socicla«.  Attameo  ct  mcreirix 
Domino  pedes  lacrymis  lavit  (Lue,  7),  et  de  domino? 
rum  micis  caoes  cdunt  {Maith.  15).  El  ipse  Salvalor 
Qon  vcnil  jusios  vocare ,  sed  peccatores.  /V(m  cmiii 
egent  sam  medico  [^M.  5. 51 ).  Ei  magis  vult  poenitcu- 
tiam  pcccatoris,quam  mortem.  Et  erranlem  oviculam 
«ttis  bomeris  refcrt.  26  ^^  prodigiim  filium  re- 
vencntem,  CKcipit  Ixtuspater  {LucAJSi,  Quin  potius 
Aposli>ius  ait  :  Sfcfite  jud^care  antc  tempu${\.  Cw^ 
A.  5).  Tu  enitn  quis  es,  qui  alieuum  servum  judicest 
Svo  Domtiia  ttat,  aut  cadii  (i^m.  i^-  4)*  £>«  ^  ^U 
wdeat  ne  cudat,  Et,  imxcem  onera  v#i/ni  pottau  (6a- 
fM.  6.  %)..  Aiiicr,  sororescarissiinae,  bominmn  livor, 
alitcr  Chrislus  judicai.  Noii  eadem  senienlia  esi  tri- 
bunalis  ejuQ,  et  angiili  siisurroiuim.  Multef  hominibuM 
niw  videatur  juitm  {Proe.  14,  12),  qu»  posiea  repe- 
riunlur  pravae.  Et  in  lcataceis  vasculis  ihcsaunis 
s:epc  reconditur.  Petrum  ter  ncgantero  {Matth*  %%)f 
amano  in  suiun  locum  restituere  iacryms.  Cui  plus 
diinitiilur,  plus  amat  {Lue.  7.  47).  De  toto  grcge  si- 
\^iar,  et  ob  uniu$  morbid»  (ft)  pecudis  saluiem  An* 
gcli  kcianlur  in  coelo.  Quod  si  cui  vidclur  indignum, 
nudiat  a  Domino  :  Afiit4:« ,  n  ego  benus  $um  ^  quof^e 
^lus  tuu$  neqMom  est  {Matth.  20. 15)  ? 

DPiSTOI^A  XII  (c). 

An  (d)  Antoeucm  Moracbuu. 

Ar^onium  Monachum  Mmonm  rcprehendit ,  ^od  fo* 
fi^i  rogatns  nunquam  rescripserit :  tursumque  hor^ 
tatur,  ut  dHige^tem  se  dilfg^^t  ^'  sfiri^enti  resfiri' 

DomiDus  imlcr  hHmiUlalis  magislor,  disceptaiiil- 

jlernion  in  PalxiAliia  bae  Yirginca  deffercnl,  cumUmcn 
ipse  e|.istoi;e  coQtextus  doceai ,  io  ea  illas  civitaie  extiiia- 
sc,  in  quadiuHier.  versa.ussit;  Palseiilinani  vero  nou^um 
ille  atligisset.  Vid.  not.  (/.  iii  sequeuU  episi.  ad  Aiitoiuiim 
qiii  ejuadcm  iuci  iHDBaclium  agebil .  et  fi>rte  Yirgintbua 
Insce  auctor  fuit,  ne  llieruiiymo  respoixierenl. 

[a]  Yerha  et  ^rascensj^  qum  plerique  codd.  habent ,  Vi^ 
Ctorius  res,.uit. 

EQ^aedani  ejiQm\\\pir\s^pe€udis  aifhaamy 
^tuis  «.  scripta  codem,  tempore  qiio  superior, 
Pauci  quidam  codicesa//  ..n|fwntttfm,  diio  ad  chnfsO" 
cUontam  iHaconum  ^iquileim ,  reiiqui  ohines  inagno  niiine- 
ro,  ul  edtdimus.  Uos  iuter  quidaiii  addont  de  modeKtia , 
reaius  Nouautubnus  instigat  ad'  s^ribendum.  Al  ca;ioris 
|)rserero,  qui  Afonac/iimi  Mmmm  ADUminm  hunc  faciunt  ^ 
quos  intcr  vetuslissirai  duo  s^  MlartiaoiBO  iuspeai,  eisi  per.i 
)>eraiu  veiit  Hemonm  nomea  in  Hemumm  mtttandom ,  ut 
alteri  antiqux  de|;ravatV>oi  oooseotkl,qua  hujus  lfonasle« 
rii  yirglues  Hertuonenses  e  PaittsUoa  male  pro  jBmonaises 
dictae  suot.  Erat  autcro  iEmoua ,  vel  h^immi  Emoua.  nt  ve- 
rius  Gnpce  S(^ribilttr,  Paonomx  colonia ,  ol  ei  Plinjo  lib. 
3.  cai>.  25.  habotur.  Eiiam  tamcn  iicrodtanus  ad  Itaiiam 


bus  de  dignitate  diseipulis,  uwim  apprelieiidii  e  par- 
vulis,  dicens :  Quicumque  vestrnm  'non  fuerit  eonversus 
sicut  infane^  nan  potest  introire  in  regnum  emlorum 
{Matth.  18).  Quodne  tanUim  doccre,  ncc  facere  vi- 
deretur,  implevli  eieipplo  :  dum  diacipulorum  pedes 
lavau(/(Mm.  13) :  dum  tradiiorcm  osculo  cxcipit 
{Luc.  22) :  drnn  loquilur  cum  Samantana  (iomi.  4) : 
dum  ad  pedes  sibi  sedcnie  Maria,  de  coelorum  dispu* 
tat  regiio  {Luc.  7) :  dum  ab  inferis  sesurgens,  primum 
maliercults  apparescti  {Marc.  fft)^  Salanas  27 
aalera  ex  Arclisngelico  fasligto  boq  aliam  ob  cau« 
sam ,  nisi  ob  conlrariam  buinililati  superbiam  niit. 
EtJudaicoa  populus  primas  (e)  sibi  cathedras,  et 
saluiationes  In  foro  vindicans,  dcpulaio  antea  in 
stillam  silute  {Isai.  40),  Genlili  populo  snceedente« 
deleti»  est.  Conira  sophistas  quoque  sxculi,  ei  sa- 
pientes  mniidi,  Petrus  ei  Jacobus  piscalores  mittuii- 
tur.  Ci^us  rei  causa  ScripLnra  ait :  Superbis  Deusi 
rewistit^  humilihus  autem  datgratiam  (|.  Pelr.  5.  5), 
Vide ,  frater,  quaie  malum  sit ,  quod  adversariuin 
liabet  Deum.  Ob  quod  in  Evangelio  et  Pharis.neus  .nr- 
rogaos  spernilur.  ct  limnilis  Pubiicanus  audilur.  De- 
com  Jam,  nisi  fallor,  Epiaiolas  plenas  lam  onidi 
quam  precuro  miM,  {f)  cum  tu  ne  mu  qimlem  faeere  - 
dignaris  :  ei  Domino  loquente  ciiin  scrvis,  frater  cuni 
fralre  non  loqiieris.  Nimis ,  itiquies ,  conluincliosc* 
Crcde  niihi ,  nisi  styli  verccuiidia  probibcrel  tanta 
I9SUS  ingererem,  ut  incipcrcs  mihi  rcscribere,  vcl 
iratus.  Sed  quoniain  et  irasci  i.ominis  cst ,  el  iiiju- 
riam  non  facere,  Chrisiiani,  ad  amiquum  inoreui  re- 
vcrtciis »  riirsus  prccor ;  ul  ct  diiigciiicm  te  diliga^s  ^ 
et  conscrvo  scrmonem  couscrvus  impiTlins.  {g)  Vu|io 
iii  Douiioo. 

EPISTOLA  Xin  (/1). 

Aft  CASToanAu  Hatbrterax. 

Casiorinam  materleram  suam,  eum  qua  aliquid  habuerai 
dissidii ,  ad  pacem  et  coucordiam ,  quod  per  atia^ 
etiam  fecerat  lilteras^  adhortatur. 

Jo.nnncs  idem  Apostolus  et  Evnnge!is:a  in  Epislola 
Sua  nit :  Quicnmque  odit  fratrem  suum,  homicidu  est 
(1.  Joan.  3.  15) :  el  recte.  Cuiu  enim  bomicidiiiin  «t 
Qtlio  snpe  nascatur  :  quicuinqtte  odit,  etiam  si  ncc-^ 
dum  gladio  pcrcusscril,  animo  lamcn  liomitida  est^ 
Ciir,  ais,  lale  principiuni?  Scilici  ut  releri  rancorf 
d«!posiio,  2fi  mundum  pecioris  Deo  imremus  ha- 
bitaculuiu.  Irascimini^  iiiquit  David,  et  nolite  peccare 

refert,  et  ^^sntr*  Uv^  ^w^  prinwn,  seu  iinntaneam,  tti.He^ 
urbem  fecit.  Verissime  l*tuletna.'us ,  alii(|ue  connnem  di^ 
^iint  tinolw  itaXte(  (nci  t6  ifo^fxiv  nawQvtof,  itttcr  itutiam  stih 
mrieo  Pannwwe.  Hic  aUuuaindiu  Hieroiiymus  stctil ,  iico 
multuin  a  PaU'ia  sua  Stridonc  aberai. 

(«'^Quaro  Hjlartian.  resi^uii,  voculam  sibi  ex  edills  ac  Mss. 
ouinitHis  reposuiiniis. 

\f)  Hae  decem  UieronyinlEpistola;  intercidcront ;  et  qui- 
dsun  coclices  retlnent,  joiii  nonfattor,  De  soquenii  Mu  iiv- 
teijeciione  console  si  libet  Varronem  lib.  6.  Luclllitts  : 
Nec  taudare  hondnem,  neque  mu  facere  unqnam ,  id  enti, 
ne  mlubDaiu  qtiidem  voculam  proforre ,  quud  coinumnl 
proverbio  dlcunt,  o&^i  t^^. 

{g)  Abest  haec  salulatio  a  VcroDcnsi  ac  Konantula  9 
exempiaribHs. 

[/<]  Miiis  5G.  sc  ipta  drca  idcm  tempusy  quo  sitper'm. 


647 


SANCTI  HIERONYMI 


S4S 


{P$aL  i.  5).  Hoc  quid  vclit  intcUigi ,  Apostolus  ple- 
uius  iDlerprclatur :  Sol  non  occidut  9uper  vracttndiam 
veUram  (Ephe$.  4. 26).  Qaid  agemns  nos  in  dic  judi- 
cii,  super  quotum  irain  non  uuiiis  dici,  scd  lantorum 
annorum  sol  testis  occubuitY  Dominus  loquilur  in 
Evangclio :  Si  offars  muniM  /Mum  ad  aitare^  ibique  re- 
cordatw  (ueris,  quia  fraler  tuu$  habet  aliquid  adver$um 
IC)  («)  relinque  ibi  munut  tuum  ante  altare,  et  vade  re- 
eoHciliari  priu$  fratri  tuOt  et  tunc  venien$  olfere$  munu$ 
tuum  (Maith.  5.  ^23).  \iR  mihi  misero,  ne  dicam  et 
lil)i ,  qui  tauto  tcmpore,  aut  non  obiuUmus  munus 
ad  altarc,  aut,  ira  permanente  (b)  aiuc  causa,  oblu- 
rnuus.  Quomodo  iii  quolidiana  prcce  unqu^m  dixi^ 
mus :  Diwiite  nobi$  debita  no$tra,  $icut  H  no$  dimitti^ 
mu$  debitoribu$  no$tri$  (Matth.  6.  12),  aniroo  discre- 
paute  cum  verbis,  oratifine  dissideute  cum  faciis? 
Prccur  itaque,  quod  el  ante  anuum  prioribus  iiiicris 
rogavcram  (I),  ut  pacem,  quam  nobis  reliquit  Domi* 
nus ,  liabeamus  (Joan.  14) ;  et  meum  dcsiderium ,  et 
tuam  mcntem  Ghristus  inlueatur.  lu  brevi  ante  tn« 
bunal  ejus  reconciliata ,  seu  scissa  concordia ,  aut 
pra*mium  recuperabil,  aui  poenam.  Quod  si  tu,  quod 
procul  absit ,  nolucris  :  cgo  liber  ero.  Epistola  m» 
lia:c  mca,  cum  lecla  fuerit ,  absolvet, 

EPISTOLA  XIV  (c). 

An  HELionoRUii  (d)  Mom achoii. 

Heliodorufn  peregrinationi$  $uw  comitem,  quem  frustra 
conatu$  eral  apud  $e  in  Eremo  detinere  propositi  $0- 
dum,  dati$litteri$,  quemadmodum  di$cedenti  promise- 
ratj  ad  $e  invilai,  et  vitw  eremiticte  beatitudinem  praS' 
dicat. 

i.  Quanto  am^rccl  stuilio  conleiiderim,  ut  paritcr 
in  eremo  moraremur,  conscium  tnuiu£  caritaiis  pe- 
clus  29  signoscil.  Quibus  lamentis,  quo  dolure,  quo 
gemilu,  te  abeuntcin  proseculus  sim,  islx  qnoque 
litterse  tesles  siiiU ,  quns  lacrymis  ccrnis  inlcriilns. 
Veriiiii  tu  qiiasi  p;)rvulus  delicaius,  contcmptum  ro- 
gaiiiis  per  blandimenta  fovisii»  ct  ego  incauius,  quid 
tunc  ngerem,  nesciebam.  Tacerein  ?  sed  quod  arden- 

(//)  Absunl  a  noslris  Hss.  relinque  ibi  mumu  tuum 
autt  altare. 

[b]  Restilctt  coinma  lllud  me  cau$a^  quod  Domioi  verbis 
apud  Malth.  c.  5,  v.  22.  omiiM  qui  i^ascitur  fratri  $no,  \a 
qmbttsdam  codicilius  addebatur ;  a  quilms  tamen  radenduiu 
postea  cootendit  ipse  Ui<*r.  iu  GoomienUr.  ia  MaiUiaeum. 
el  lib.  3.  iu  episl.  ad  Ejjhesios.  Legenint  vero  olini  haua 
pauoi  Palres  lum  Lalini,  tum  Gneci,  quos  suo  loco  addu- 
cemns:  quia  eliani  anliqutssimus  uosler  Veronensis  codex, 
qui  lulicain  versiouem  vulgo  crediuir  cooliuere ,  hodie- 
num  exhibeL  Iterum  noster  Uieron.  lib.  2.  conlra  Pclagia* 
nos,  quos  libros  sub  vilae  su£  finem  seripsit ,  /n  eodem , 
inquit ,  Evangetio  le(itmu$ :  qui  irascilur  fralri  suo  siue 
causa,  reus  erit  judicio  :  « licet  iu  plerisque  codicibus  au- 
tiqiits  sine  causa  additum  nou  sit,  utscUicei  oe  cum  causa 
quidem  debeamus  irasci.  • 

frl  Aia$  1.  scripta  eodem  tempore  sive  an.  375. 

(a)  Uaecuoa  gerinanaest  inscripiio,non  vero  quam  pr»- 
ferunt  alii  codices  presbuterum  vel  Episcopum ,  aut  quae 
Martianaeo  placet  Monnchum^  postea  Episcopum,  Velus 
edil.  habet  ad  HeUodorum  nondum  Epicoptm.  Scilicet , 
cum  ex  Aquileiensi  Monacho  Altiui  £pisoopiis  jussus  luerit 
Ueliodorus,  seque  in  ea  dignilate  prsclare  admoduni  ges» 
serii,  dariorem  Eplsoopi  Ululum  suffeceruut  iibrarii  pi  o 
eo,  quem  Uieronymus  luin  temporis  scripscrat  Mouachi. 

(IJ  Uanc  priorcm  Epistolaro  amisiuius. 


Icr  volebam ,  moderale  dissimulare  non  (loicrauu 
Impensrus  obsecrarem  ?  sed  audire  nolebas ,  quia  si.- 
militer  non  amabas.  Quod  uiuim  potuit,  spreu  caritas 
fecil.  Quem  prxscntem  retincre  non  valuit ,  nuuc 
quaerii  absentem.  Quoiiiam  igitur  et  tu  ipse  abieiis 
postulams ,  ut  posiea  quam  ad  deseria  migrassem , 
iuviuioria  ad  te  scripta  iransraitterem,  ct  cgo  mo 
faciurum  promiseram :  (i)  Invi:o,  jam  propera.  Nolo 
pri^liiiarum  necessiuium  recorderis.  Nvdos  a«at 
EREuus.  Nolo  te  antiqua:  peregrinationis  terreat  dif- 
ficiilUis.  Qiii  lii  Christum  credis,  et  ejus  crede  sermo- 
nibus.  Quasrite  primwn  reqnum  Dei,  et  hcsc  omnia  ap* 
ponentur  vobis  (Matth.  6.  55).  Non  pera  tibi  suinenda, 
ntin  virga  cst.  Aflatim  dives  esl ,  qui  cuui  Cbrisia 
paupcr  est. 

2.  Sjd  quid  ago  ?  Rursus  Improvidus  ob.<ecro  ?  Ab-* 
eaiit  prcces,  blandimenUdiscedanl.  Dcbetamor  la!siis 
ira^ci.  Qui  rogantem  coiitempseras,  forsiUn  aodies 
ol^urgniiicm.  Quid  f.icis  in  palerna  domo  dclicaie  mU 
lcs?  Ubi  vallum  ?  ubi  fossa ,  ubi  liyems  acu  sub  pol* 
libus?  Ccce  de  coelo  tuba  caiiit :  ecce  cum  nubibu& 
dcbcllalurus  orbcm,  imperator  aniiaius  ogredilur  : 
ecce  bis  acutus  gladius  ci  regis  orc  procedens  (Apoe^ 
I.i6),  obvia  quneque  metit;  et  lu  mihi  (3)  dcciibi*^ 
culo  ad  aciem,  tu  de  umbra  egredcrts  ad  solcm  ?  Cor* 
pus  assuelum  luuica ,  luricae  onus  iion  fert.  Capnl 
opertuiu  iintco,  galenm  recusat.  Mollem  oitomanum^ 
durus  cxasperat  oapulus.  Audi  edictum  (e)regis  lui  : 
Qui  nott  e$t  mecum ,  contra  me  e$t :  et  qui  mecum  non 
coUigii ,  $pargit  (Luc.  ii.  23 ;  Matth.  i2.  50).  Recor- 
dare  tyrocinii  lui  diem  ,  quo  Cbristo  in  baptismate 
conscpiiltus,  in  sacramenit  verba  jurasli :  pro  nomi- 
ne  ejus  non  te  matri  parciturum  esse,  uon  patri.  Ecce 
adversarius  in  pectore  tuo  30  Cbristum  conalur 
occidere.  Ecce  doiiaiivum ,  quod  miliuturus  accepe« 
ras,  bosiilia  castra  suspirant.  Licet  parvulusex  collo 
pcndeai  nepos  (5),  licct  sparso  criiie  et  scissis  vcsti- 
bus,  ubera  quibus  te  nutrierat,  mater  osiendat ,  llcec 
in  limine  pater  jaeeat ,  per  calcalum  perge  iKitrem  » 
siccis  oculis  ad  vexillum  crucis  evola.  Solum  pietat» 
genus  est,  in  hac  re  esse  crudelcm. 

3.  Oratio  $anctorum  in  cmlo  pro  viatoribu$. — Veniet, 
veniet  postea  dics ,  quo  victor  rcvertaris  in  palriam  ; 
quo  (0  per  Jerosolymam  coelestem  vir  fortiscoroiiatus 
liicedas.  Tunc  municipatum  cum  Paulocapies.  Tuncet 
pareniibus  tuis  ejiisdem  civiutis  jus  petes.  Tunc  et 
pro  me  rogabis ,  qui  te  ut  vinceres  ,  inciiavi.  Neque 
vero  nescio ,  qua  te  dicas  nunc  compede  prxpediri. 
N(m  cst  nobis  ferreum  pcctus ,  ncc  dura  prxcordia, 
Non  ex  silice  natos  Uyrcanse  nuiriere  tigrides.  Et 
nos  per  isU  transivimus.  Nunc  tibi  blandis  vidua  so- 
ror  hxrct  laccrtis  ,  nunc  illi,  cum  quibus  adolevisU  , 

Mss.  quidain,  edicium  nomini  Ud. 
Voculam  per  ex  Victorio  et  Mss.  restiiuimus. 
(V)  Cod.  unus  apud  Gravimn  mtHo  |iro  mttlo.  Fortassa 
veriiis.  Mox  nec€$tundvmn  pro  necessitaium. 

(2)  £x  Tertulliani  lib.  ad  Martyres ,  ootante  Gravio. 
«  Nemo  miles  ad  belium  cum  deliciis  venil ,  nec  de  cubi- 
culo  ad  aciem  procedit,  sed  de  papilionibos  expeditis  et 
substrictis,  ubi  omnis  durilta  etc.  «  Mox  »  De  umtNn  ad 
solem,  de  sole  ad  ooelum,  de  tunica  aii  loricaip,  elc.  i 

(3)  Nepotiaous  ad  quem  allas  ost  Uicroo.  Episi. 


i 


549  EPISTOL 

Ycrnaculi  alunl ;  Ciii  nos  scrviluros  relinqnis  ?  Nunc 
el  gerula  qnondam,  jani  nnus,  et  nulricius ,  secundus 
posl  naturalem  pielal*^m  pniftr,  [a)  claniilat:  Moriiu- 
ros  exspecta  paulispcr,  ct  sepeli.  Forsilan  el  laxis 
nberum  pellibus  maler  ,  arala  rugis  fronle,  anliquum 
rercrens  mamm»  lallare ,  congeminet.  DicAni  si  vo- 
lunt  et  Grammalici :  In  te  omnU  domus  indinala  r«- 
cumbit  {JEneid.  12).  Facile  rumpil  hsec  vincula  amor 
t)ei,  etiimor  gehennai.  Al  contra  Scriplura  proecipit 
parenlibus  obsequendum  :  sed  quicumque  eos  su- 
pra  Giiristum  amat ,  pcrdit  animam  suam.  Gladium 
lenet  hosiis,  Ut  me  perimai,  et  e^o  de  malris  lacry- 
mis  cogtlabo?  Propter  patrcm  militiam  Cbrisli  dc- 
seram  ,  cui  sepulluram  Chrisli  causa  non  debco  , 
quam  etiam  omnibus  ejus  cansa  debeo?  DouiinO 
passuro  timide  Petrus  consulcns  scandalum  fuit 
{Hauh.  16).  Paulus  retinenlibus  se  fralribus  ,  ne  Je- 
rosojyniam  pcrgeret,  rcspondil  :  Quid  faciiis  ploran- 
iw,  et  coHlttrbantes  cor  meumf  Ego  enim  non  solum  ti- 
gari,  sed  et  mori  in  Jerusalem  paratus  sum  pro  nomine 
bominiJesuChristi  {Act,  21. 13).  Arics  iste  pietalis, 
quo  fides  quatitur,  &vangeiii  31  retundendus  est 
muro.  Maler  mea^et  fratres  mei  fusunt^  qu>.CHmque  fa^ 
ciunt  voiuntatem  Patris  mei,  quiin  cobUs  est  (Ltic,  £.  21 ; 
Matth.  li.  30).  Si  credunt  in  Christum,  tayeant  mihi 
pro  cjus  nominc  pugnaturo.  Si  non  creduni ,  mortui 
Bepeliant  mortuos  suos  {Hatth.  8.  22).  Scd  hoc,  ais, 
in  Martyrio. 

4.  Erras,  fratef,  erfas,  si  pulas  unquam  Chiislia- 
Kitim  persecuiionem  non  pati :  et  tunc  maxihb  op- 
pugnaris,  si  te  oppugnari  irescis.  Adversarius  noslcr, 
tanquam  leo  rugicns ,  aliquem  devorare  qu:rreiis  , 
[al.  cupiens],  circumil  (I.  Petr.  5.8),  etlu  pacem  pu- 
las  ?  Sedet  in  insidiis  cum  divitibus^  et  in  occuUis  inter^ 
pcial  innocentem»  Oculi  ejus  in  pauperem  respiciunt. 
Insidiatur  in  occulto ,  sicut  leo  in  spelunca  sua  :  insi- 
diatur  ut  rapiat  pauperem  {  Psal.  9.  30  ) ;  et  lu  fron- 
dosx  arboris  lectus  umbraculo ,  molles  somnos  , 
ftiluia  [al.  futurus]  prasda,  carpis?  Inde  mc  persc- 
quitur  luxuria  :  inde  avarilia  conatur  irrumpere ; 
inde  ventcr  meus  vult  mihi  Deus  esse  pro  Christo. 
conipellit  libido,  utbabilautem  in  mcSpiritum  San- 
ctum  fugem  ,  ut  lcmplum  ejus  violem.  Persequitur  , 
inquam ,  mc  hoslis ,  ciit  nomina  miUe ,  Mille  nocendi 
artes  {  Mneid.  iib  Vll ) :  et  Cgo  infelix  viclorem  mc 
puiabo,  dtim  capior? 

5.  Nolo,  fralcr  carissimc,  cxaininato  pondere  deli- 
clorum,  minora  arbilreris  [al.  nob  te  arbiirari] 
idololatrise  crimine  [al.  crimina]  essc  ,  qu:e  diximus. 
lino  Apostoli  discesentcnliam,  qui  ail :  hoc  enim  scitote 
inteUigentes^quiaommsfornicator,  autimmundus  (fr), 
aut  avarus,  atU  fraudalor,  quod  esl  idolorum  servitus, 

[a]  Plnr^ interscrit vetos  edit. an.  1186.  Et  ad  hunc  mo- 
dum,  <  clamiunt ,  cui  nos  morituros  relinquis,  exsiiecta 
paulisper,et  sepeli,  cras  forsftan  moritnros.  Forsitau  et 
laxis,  etc.  •  Mammae  antem  lallare  solemnis  est  nutricum 
nsoia.  Gornutus  ad  Persium  Sat  3.  «  Aut  cur  a  nutrice 
iussiisdormire,  ploras;  quse  infantibus,  ut  dormiaut,  so- 
lent  dicere  ssepe  lalla,  lalla. «  In  aliis  codd.  invenit  Gra- 
yiimpater  clmttUal  moritunis  expecta  pauUsperf  et  sepelies. 

(6)  Pro  duobushisce  nommlbusoti/  avarus,  atU  franda' 


\  XIV. 


3M 


now  habet  hmeditattm  in  rtgno  Christi,  et  Dd  {Ephps-. 
S.  5).  fil  quanqiiain  gcneniliier  ndversns  Deum  sa- 
pial,  quidqnid  dialjoli  esl;  el  quod  di:iboli  cst,  idold- 
lalria  sit,  cui  omnia  idola  nrancipanlur  :  tanien  el  in 
alio  locospeciaiim,hominalirtiqncdelcrminai,dicens : 
3fortificate  membra  veslra,  quce  sunt  super  terram,  depo- 
nenies  32  fornicationem^  immunditiam,  et  concu^ 
piscentiam  malum^  et  cupiditatem  ,  quof  sunt  idolorum 
servitus,  propler  quce  venit  ira  Dei.  {{.  Coloss.  3. 5  et  6), 

Servilus  idolorum  in  vUiis  et  peccatis. — ^Noji  esi  tJln- 
tum  in  eo  scrvitus  idoli ,  si  quis  duobus  digilulis,  (c) 
thura  in  bustum  arx  jaciiil,  aut  hauslum  patefae  pb« 
culo  fuddat  merUm.  Neget  avaritiam  esse  idololatriarn, 
qui  potest  iriginta  argenteis  Dominum  venditum  a|>- 
pcllare  jusiiliatn.NegctsacrilcgiuIn  in  Iibidine,((/)sed 
is,  qui  membra  Christi,  et  hoBliain  vivam  placenteni 
bco  (I),  cum  publicarum  libidioum  victimis ,  nefaria 
colluvione  violavit.  Non  faieatur  fraudem  idolola- 
triain  esse  ,  sed  similft  corum  ,  qdi  iti  Actibus  ApO- 
stoloriim  ex  palrimonio  suo  partem  prctii  reservan- 
tcs,  praisenli  pericre  vindicta  {Act.  5).  Aniniadvefte^ 
frater,  non  tibl  licere  [al.  licet.]  de  tuis  quidqiiam 
liaberc  rebus.  Omnis,  inquit  Dominus,  qui  non  renun* 
tiuverit  cunctis ,  quos  possidet ,  non  potest  meus  esse  di- 
scipulus  (Lmc.  \k.  33).  Ciir  limido  animo  Chrisiia- 
nus  es  ? 

6.  Respice  Pelro  [al.  cum  Petro']  relictum  rcte  : 
Irespice  surgentein  de  lelonlo  Publicanum ,  statini 
Apostolum.  Filius  hominis  non  hal)cl,  ubi  caput  rc- 
eiinct :  ct  tu  amplas  porticus  ,  ct  ingentia  tectoruin 
spaiia  meliris  ?  {e)  IliEREOitATEii  exspectans  sxculi  , 
Coha;rcs  Christi  csse  nou  poteris.  Inicrpretare  voca  • 
bulum  Monachi,  hoc  est  nonien  tuum.  Qiird  facis  irl 
turba  qui  solus  cs  ?  £i  hoc  ego,  non  inu*gris  rate,  vel 
mercibus,  ncc  qoasi  ignarus  flnctuuin  (2)  doctus 
nauta  pr£monco ;  sed  qu:isi  nuper  naufragio  ejectus 
in  litlus ,  timida  navigaturls  voce  denuntlo.  Ih  llio 
acstu  Charybdis  luxurix ,  salutem  vorat.  Ibr  ore  vir- 

ror,unumhabet  (jrxcus  textu3«XiA«i«tii< ;  atque  ipsa  Lallna 
e\emi>iaria  non  slmul  ulhimque  habent ,  sed  vel  primum, 
ui  hoaieroa,  vel  altemm  Umium ,  ut  vetera ,  et  quae  Cy->- 
prlani  tempcribus  obtinebanl.  Yidetur  autem  Hierouymus 
noc  loco  simul  ulruraque  jui^xisse,  Ut  duplirem  exprim&i> 
ret  Grseci  vocabuli  interpretationem,  eaque  veliet  ailude-^ 
dere  t.  Thessal.  A.  6.  ne  quis  supergredtalur ,  neque  cir» 
cumvemat  in  negolio  fratrern  sutan ,  quae  ex  Veterum 
Pairum  sensu  ipse  Hier.  explicat  ia  Gomineotariis  ad 
Epheslosde  libidinosis,  impunsquebominibus,  qui  doHs 
ac  blandiliis  ad  impudicitiae  sordes  aliorum  mtilleres  illi- 
ciunt.  N^m  et  ipsam  avaritiam  pro  aduUerio  positam  ibi- 
dem  i|  sc  testalur. 

(c)  Alias  tlmracompressainbusimn,  ut  legunt  etlam  qui- 
dam  M.SS.  Hiuc  forle  eroendandiis  Lactantius,  qui  I.  v.  19. 
ex  menle  Genlilium,  t  Kara,  inquit,  cruciari,  aique  inter- 
ficimalle,  quamtbura  tribus  digitis  compreheusa  (lege. 
compressa)  io  focum  jaciare ,  lam  ineptum  videtur,  etc. 

(d)  Cisterciens.  Cod.ess^  is  pro  sed  is :  yetus  aulem  edii, 
negaS  sacrilegium  esse,  qm  tn  libiditte  sedet^  qui  mm- 
bra,  elc. 

(e)  Nescioqiiid  magis  Hierooymiamim  aapkhsec  qaorom- 
dam  Mss.  lectio,  nwreditalem  exspectas  smctiU  colmres 
Chrisli  ?  mlerpretare,  elc. 

(i)  Gsterii^n  expressus  locits  est  ex  Tertulhani  lib.  de 
cuUu  femioar.Qmc/  minushabenl  infeticissinue  UUepubticO' 
rum  libidmum  iictim<e  :  notante  Gravio. 

(i)  Maluit  Grav.us  et  indoctus  nautOy  rectissime :  at  Msi. 
oou  sultiagaatur. 


S5I 

gineo ,  ad  piitlitititc  pcrpclranda  nAiifrftgta,  (a)  Scyl- 
la?u(n  renidiSns  libido  blandutir.  Illc  liaibatiini  lidus, 
bicdtabolus  pihila,  cum  sociis  porial  vincnla  capien- 
dis.  Nbiitc  ct-edere,  33  ^^^^^^  ^^  sccuri.  Licct  in 
modum  stagui  ftisum  a^quor  arrideat :  licel  vik  stnn- 
ma  jacentis  clemenli  spiritu  lerga  crispeniur^  niagn6s 
bic  campus  (b)  nioiiles  habei.  liitus  intlusum  esi  pe- 
riculum,  iHius  est  bostis.  Expedilo  rudenicsi  vcla  du- 
speodtte.  (c)  Grucis  antenna  figalur  in  (roniibas; 
Tranquilliias  isia  lempesias  est.  Scd  forsitaii  diciu* 
rus  es  :  Qiiid  ergo  ?  quicumque  in  civilaie  sunt , 
Gbristlaiii  non.  snni  ?  non  est  libi  eadem  causa  quas 

}  casleris.  Dominum  ausculla.dicenicm  :  Si  m  perfe- 
ctu$  eue  :  vade,  vende  omnia  ma,  el  da  pauperibus  \  el 
venif  uqaere  me  {Matth.  19.  21).  tu  aulcm  pcrfe- 
t.om  le  esse  polliciius  es.  Nam  quum  derelicia  mili^ 
tia  [al.  dereticta  domo » miiiiia] ,  te  icastrasti  propter 
regoa  cxlolrumt  qiiid  aliud  quyn  perfeclam  sequuiud 
es  vitaro  ?  PBBFECTtJS  AutEil  servus  Gbrisli ,  niliil 
pneter  Christuiu  habel.,  Aul  si  quid  praeler  Christum 
iiabet,  pcrrectus  iion  est.  Ei  si  perrectus  non  esi , 
leuin  se  perfectum  fore  Deo  poilicitus  sil ,  anle 
menlitus  est.  Os  anlem  ^  quod  mentitur ,  occidit  ani" 
mam  (  Sap,  1.  li  )  Igilur ,  ul  concludain  :  si  perfe- 
tlus  cs  ,  cur  bona  paterrta  de^ideras  ?  Si  pcrfeclus 
nOn  es  ,  Ddminum  rcfellisli.  Diviuis  Evangclium  vo^ 
Cibus  conionai  :  Non  pote$tii  duohui  dominiM  tervire 
{Luc,  16.  15 );  ct  atidet  quisquam  meiidacem  Cbri* 
atum  faccre,  Manmion;c,  et  Domino  serviendo?  Vo- 
ciferatur  iile  sxpe  :  Si  quii  vuit  po$t  me  venire ,  abnB" 
^el  »emelip$um  iibi,  et  toltat  crucem  $iiam  ^  et  $equn(ur 
me  ( Ibid.  9.  23 ).  Ei  ego  onustus  auro  arbitror  me 
Christum  sequi  ?  c  Qui  dicit  se  in  Chrislum  crcdere* 
debct  quomodo  ille  ambulavit  ^  ct  ipse  ambularc.  i 
(1.  Joan.  2.  6). 

7.  Qitod  si  nihil  habcs  (^itt  le  rcs[:onsuruin  scio)  curi 
lam  bcne  pr.ralus  ad  bella^  non  inililas?  Nisi  forieiu 
pairia  tua  le  arbilraris  boc  faccre,  ciim  in  sua  Do- 
minus  signa  non  fecerii.  Et  cur  id  ?  Cuin  aucioritate 
tiime  raiionem.  /Vemo  Propheta  in  patria  iuahonorem 
habet  {Lw  i);  Non  quxro,  inquies,  honorein  t  suffieit 
mibi  conscicntia  mea.    Ncqtte  Domlnus  quxrcbat, 

'  quippe  qui  ne  a  turbis  ret  coiisliluerelMr ,  aufiigit. 
Sed  ubi  honor  non  cst,  Ibi  eonteinptus  cst.  Ubl  cou^ 
templus,  ibi  frequens  injuria  :  ubi  aulem  injuiia  ,  ibi 
ei  iiidignatio ;  ubi    34    iodignalio,  ibi  quics  nulla  : 

[a\  Viclorius  eiMartiaoaeus^ry/to  ceu  renidens,  nec  salKI 
ooDciimei  nec  vere.  Nobis  &uiiiiu  oocurrit  udo  verl>o  leg 
ScyUacmum }  quod  et  nmfifragwn  diiit  Maro.  Comniodius 
tamen  velusliores  ediios ,  ei  maDUflcrintoruai  magnam 
Viin  sequi  ijljcuit ,  e  quibus  duo,  sed  e  glossaioris  maDU » 
.  M  itto  maru  [ervore  vorago  gucedam,  et  profdp^um  mter 
fuctui  eai  charybdis  tuxuruB,  eu^  Gharjbdis  aulem  et 
BcylUe  Doiissima  hisioria  esl,  deque  iisdeui  fiibule  PoeUF- 
ftun. 

[b)  Anllquioresediti  monte$  habet  intu$  vwtusos,  mttt$e$t 
p^ricutum ,  elc.  Alia  inlra  glossemala ,  qu»  olim  irrepse- 
raul,  adDOUre  non  esl  operse  prelium. 

[c]  Cisiercieosis,  aliique  Mss.  no«  pauci,alqueedili,  crux 
antennw.  Scilicet  navis  aniennani  Cruci  coinparare  sole- 
bani  velcres.  Uinc  Pseudo  Hierooytnus  sermou.  de  Naiiv. 
jintenme  navimn ,  et  velarum  conma  snb  figura  no$trw 
Cmru  voUtant.  Siuiilia  apud  Miiiuciuin  Felicfiii,  Maximum 
TauriucDseni^  aliosque  passim  iuveiiieSi 


SANfcti  illfeRONVMI  551 

ubi  quies  none3t,  ibi  lAensa  proposilo  s^pc  dcduci- 
lur.  Ubi  aulem  per  inquieiudincm  .nliquki  aufertut 
et  sludio,  miiius  fll  ab  eo,  quod  lollilur  :  et  ubi  m1- 
iius  est,  perVecium  non  potest  dici.  Ex  bac  suppuia- 
Uonli  sumina  illa  nasciiOr ,  Monachum  in  pairia  sud 
perfecttim  cssc  nbn  pbsse.  Pcrfectum  autem  esse 
holle^  dcliiiquer^  est. 

8. — Dignila$Cterico)rum,  iScd  de  hbcgrado  pulsus^ 
pW)vocabi8  ad  Clericos.  An  de  liis  aliquid  audcanl 
dicere,  qui  ccrte  insuis  urbibus  commOranlur?  Ab&it 
ulde  his  quidquani  sluislrum  tbquarj  qiiia  Aposloliicd 
gradui  succcdcuies ,  comsTi  corpus  sacro  ore  confi^ 
ciunt;  per  quos  ct  nos  Chrisiiaiii  sumus.Qui  clavel 
regni  ctelorum  habentcs,  quodahinibdo  ante  Judilcit 
diem  judicant :  qui  sponsam  Dominl  sobiria  castilate 
conservant.  Sed  alia,  ul  ante  perstrinxi,  &Ionachorum 
eSl  causa,  alia '  Clericorum.  Glerici  pascuht  bve&; 
ego  pascor.  llli  deailario  viVunt:  inihi  quasi  iHfrti- 
cluosa;  arbori,  sccuri^  p<mitur  ad  radiceiu,  si  luuntis 
adallare  noji  defero.  MeciM>s.sum  obtcudcre  pau- 
pcrlalcm  ^  cuni  in  Evaugeiio  anum  viduam ,  duo, 
qu;e  sola  sibi  supereraiit^  xra  mitteillem  in  gazopliy  • 
lacium,  laudaverit  Dominus  (Lftic.  21.  24).  Mihiautc 
presbylcrum  sedere  non  licet :  illi^  si  peccavero,  li- 
cet  Iradere  me  Satanx  io  iiileritum  cariiis,  ul  spiriltis 
salvus  sit  (1.  Cor.  5.  5).  El  in  veteri  quidem  Lege  « 
quicimique  Sacerdoiibiis  non  obicmpcrassei ,  aut 
extracasir.!  poailus,  lapidabalur  a  populo;  aulgladii) 
ccrvice  subjccta,  contempium  expiabatcruore(Df»f. 
17.  13).  Nunc  vero  inobedieas  spiritnali  mucrond 
truiicalur  :  atitejeclus  d<e  Ecclesia  rabido  dacmoiiiim 
ore  disc6rpilur«  Quod  si  te  quoqufe  ad  climdcni  Oidi- 
nem  pia  fralriim  blandimctila  soUicilaiii,  gaudcbo 
de  as<'cnsii,  scd  limcbo  de  lapsu.  Qui  Epi$copatuni 
de$iderat ,  bonum  opu$  desideral,  Scimus  ista  :  scd 
juiige  qijod  scqiiiliir  :  Oporlet  autem  hujusmodi  ine^ 
prehensihiiem  c$$e^  uuiu$  uxoris  virumf  sobiiumf  pudi- 
rvm,  prudentem^  ornatum^  hoepitatem^  docibilem  ,  ntH 
vinolentum,  non  percu$$oremi$edmode$tum  (\ .  Tim.  5). 
Et  cxtcriSj  86  4"^  ^^  ^^  sequunlnr,  cxpliciiis, 
non  miiiorem  {d)  in  terlio  gradu  adhibuil  diligci>liani| 
dicens  :  Dfacono$  $imililer  pudico$ :  non  bilingue»t  nvH 
Mutto  vinodedilo$f  non  /urpi/ucros  [al.  turpi$lucri  ap^ 
petitore$]  :  habentee  (1)  min\$ierium  fidd  in  conscteu- 
/111  pura,  Et  Ai  auiem  probentur  prinium:  eteic  mini^ 
$lrent ,  nullum  crimen  habentee,  Yx  ilii  bomini,  qui 
veslein  nou  habens  nuptialcm,  ingrcdilurad  coenain. 
Nihil  supercsti  nisi  ui  siniim  audial :  Amicequomodo 
/ittcm/ras/f?  Et  iilo  obmulesccnie  dicatur  minislfis  : 
TotUte  t//«m,  ligalie  manibu$  et  pedibue,  et  mitlile  eutn 
in  leitebra$  exteriores^  ubi  erit  fietu$  et  etridor  denlium 
{Malth.  22. 12. 13).  Va}  illi  qiii  acceplum  Ulentum 
in  sudario  ligans,  caetcris  lucra  factentilMis,  id  tanlttm 
quod  acceperat,  reservavit.  lllico  iMdignaniis  Domlni 


[d\  Cnm  tertium  gradum  Diaconmn  dical,  vidc  quam  aper- 
te  J£pisoo)}orum  praiemineutiam  bioc ,  et  a  Presbyteris  &- 
teatur,  coulra  quam  seotiisse  Ulum  toUes  blalerant  belero^ 
doxi.  Diligeoter  adnotaodus  est  etiam  superior  iocus  do 
Presbylerorum  digiiiute  coatra  baireticorum  calunuiias. 

(1)  Grav.  corrigit ,  my$terium  ez  Grec.  Ixov«k  t»  |i»«t%tov 


S5S 


epistoLa  t\\. 


351 


claniore  teikXixr  :  Sei-ve  netittam ,  ^uare  Uon  dcdiBti 
pecHniam  meam  dd  tAensam,  et  ego  veniens  cum  uArh 
evegiisemeam  (MaUh.  58.  16.  \^)1  Id  esl,  dcposnisscs 
ad  altare,  qiiod  fcrrc  non  poleras,  Dum  cnini  tn  igiia- 
vus  ncgotiator  denarium  lencs»  allerius  locuin,  (|ui 
pcriiniam  duplicare  polernl,  Occupasli.  Quan»obrera 
sicuti  qui  beiie  ministrat,  bonOm  grndum  sibi  acqui^ 
rit :  ita  qui  indigne  ad  caliccm  Domini  accedil,  reiis 
erit  Dominici  Corporis  ct  Sanguinis  (1   Cor.  11). 

9.  Non  omiics  Lpiscopi ,  Episcopi  siiiit.  Atiendis 
P^mm :  sed  et  Judam  considera.  Stephanuin  suspicis: 
sed  et  Nicolauin  respice»  quem  Dominus  in  Apotaly* 
^i  sua  damnnt  senienlia  :  qui  ta)n  tbrpfa  et  ner.mda 
tommentus  est,  ut  (a)  Nicolaitarum  hneresls  ex  1)1:1 
hidice  nascaiur.  1'robel  se  unusquisqtte,  et  sic  accc- 
dat.  NOn  FACit  ECclesiasiica  dignitas  Cbristianutni 
Gurnclius  Centurio  adhiic  eUmicus,  dono  Sancti  Spi- 
ritus  mundalur  (/lcl  10).  Presbyieros  Daniel  puef 
Jiidical  {Dan,  13) :  Amos  ruborum  mora  di»tringens, 
t^epeiite  Propbcta  cfTcctus  cst.  j|0  David  pasiof 
eligilur  iii  Regem  (1.  Rej,  16).  Miniiuum  discipulum 
Jesus  amat  pliirimum.  Inrerius  ftaier  nccuinbe,  ui 
ininore  adtcuicntCi  sursiim  ju1)earis  asccndere  (Lue. 
14).  Super  qncm  Domihus  rcquiescit,  iiisi  supcr  bumi- 
lem  et  qiiictuin,  et  treinenieni  verba  sun  (I$aii  06.  2)? 
Cui  plus  Creditur,  plus  ab  eoexigitur.  Potentet  po- 
tenter  tormenta  patientur  {Sap^  6. 5).  Nec  sibi  (|uisqunui 
de  corporis  (I)  lanium  mundi  castitnto  stipplaudnt, 
Cum  omne  verbum  otiosum,  quodcumque  loculi 
fuerint  homines ,  rcdditOri  siiil  pro  co  rationem  in 
dio  judicii  (  Maith.  li.  5)  :  cum  ctiam  convi- 
cium  in  frairem,  homicidii  sil  rcalus.  Non  esi  facije 
stare  loco  Pauli,  tcneregradum  Petrijam  cumCbri-» 
sto  regnaiitium  :  ne  fortc  veniat  angelii?,  ^vf  icindat 
velum  templi  tui^  qui  candelabrum  tuuni  de  loco  mo  • 
teat  (Apoc.  2.  5).  ^diiicalurus  turrim ,  fuluri  operia 
siimptus  supputa  {Luc,  II.  38).  luf.aunium  sal  ad 
jiibil  esl  utilc,  nisi  ut  projicialur  foras  ,  et  a  poriis 
conculcetur»  Monncbus  si  cecideril,  rogniiil  pro  eo 
ftaccrdos.  Pro  Sacerdutis  lupsu  quis  rogaiurus  esl? 

10.  Scd  quoniam  (2)  e  scopulosls  locis  enaYigavil 
orniio,  et  inter  cavas  spiimeis  flaetibus  cautes,  fragi-^ 
lis  in  altum  ciniba  processil,  expandenda  vcla  sunl 
tentis,  et  qiiaesiionum  scopulis  iransvadnlis,  laetan- 
tium  more  nautamm,  epilogi  {b)  celeuma  cantandum 
esL  0  dcsertum,  Christi  floribus  vernans  1  0  solitudo, 
in  qnn  illi  nascuntur  lapides,  de  quibus  iu  Apoealypsi 

(a)  NonnuUi  Codices  et  prsclpue  Cisterc.  oliin  NoQan- 
tulaous  Seoplntarum  legunt  pro  Nicolaitarum^  oi\  voci  re- 
ctius  alii  addunl  vel  opMtarum^  idque  arbitror  e  Hieroay- 
mi  calamo  profeclsse «  unm  ut  alibi  fusius  OHleiKlemiis  S 
£|iipbaaioSt  et  auctor  iniitcuU  Iwrescoo  sub  fiildO  Uierd- 
nymi  ooiniDei  S.  Auf^uatious ,  aliiquei  a  Kicelaitis  Ot)biias 
deducunt.  Vid.  in  Epbt.  ad  Sablnian. 

[b)  Nautarum  proprie  acdamatio  est*  quaro  maxime  in- 
sonaat,  cum  («ortui  pr^ximi  sunt.  Dlcitur  etiam  ceteunm , 
exefflplamie  apnd  vetcres  passim  sui>netuDt.  Sidonius  l. 
6.  epist.  1.  Respontantib:<s  altelida  rtpt»,  Ad  chmlum  le- 
vat  anmicum  ceteusmOt  Pauiinus  de  redilu  Nicsta^,  NavitiP 
Imii  tolUtm  celeuma  concinent  venit  modulii  in  ^mm». 
Nobter  Hieroa.  etiam  ad  caicanles  in  torculari  transfcrt 
m  Jerem.  cap.  25. 

(1)  Aiias  notajate  Grav.  tanliajnnodo  castitaie. 

(2)  Lx  Ciccroa.  TusGulanar.  Itn.  I.  aiquo  alibi. 


dvitas  magiii  rcgis  esthiitur  {Apoc.  ii,  i[8)!0ere* 
hinsfaniiilarius  Dco  gaudens  !  Quid  agis  fraler  (3)  iit 
6n'Culo,  qUi  major  es  mundo?  Quamdiu  le  lectorunl 
umbr»  prxmtint?qnnmditi  fumosarnm  urbium  cnrcer 
iiicltidit?  Crede  Diibi^  nescio  quid|^lus  lucis  aspicioi 
(4)  Libct,  sarcina  corporis  abjecta,  ad  purum  xtbe- 
risevolare  fulgorem.  Paupcrtatem  limcs^  scd  bcatos 
Cilrt^tus  panper^  appollat.  Ldbdrc  ierreiris  ?  at  nem^ 
atbleu  37  sine  ftitdorc  curonaluir.  De  clbo  cogi- 
tas?scd  fldes  famem  non  limei  (5);Super  niidamiue** 
luis  bumum  excsa  jcjtiniis  mcnibra  collidcre?  s«d 
Dominiis  teciim  jacct*  Squalidi  capitis  liorret  incullil 
ca*sarics?  scd  caput  luuin  Cbrislbs  esl.  Infinita  erc- 
mi  vasiitas  lc  tcrrct?  sed  tu  pnradisum  inenle  deam-i 
bula.  Quoiicacumque  illuc  cogitationc  consccndcriSj 
ibiies  iii  ereiiio  noii  cris*  Scabra  sine  balneis  ntira- 
biiur  cutis?8cd  qui  in  Cbristo  semel  lotusesl,  noil 
ilit  neccsse  esi  i teruin»I.ivare  (ioan.  13).  EtulbNivi- 
tcr,  ad  Cuncia  audias  Apostoluin  respondeniem  ;  Noii 
tutttf  inquil}  condiyntte  patsionet  itujUt  sKBculi  ad  tuper- 
venturani  gbriam^  quo!  revelabilur  in  nobit  (Wowi.  8. 
18).  Dclica:us  es^  fraler^  si  et  hic  vis  gnudcrc  cum 
suiculo,  et  po>le.i  regnarc  cum  Christo; 

11.  Veniet,  vcnict  iila  dicsy  qiia  Corruptivum  \\6t 
et  moriale  incorrnptldncm  induai  et  immortaiitatemj 
Tunc  bcnttls  servUs ,  quCm  Domimis  invcncrlt  vigi' 
laniem  {Luc.  12.  kZ).  Tunc  ad  vocem  ttibx  pavcbit 
tCrra  cuni  populis,  et  tu  gaudcbis.  Judbatiiro  Domiiid 
lugiibre  mundiis  immugict :  ct  iiibus  ad  tribum  pO- 
etorn  ferient.  Potentissiinl  quoiidam  regcs  niido  lalerO 
pftlpitabunt.  Etliibcbitnr  cnm  {c)  prole  sua  Vcniis. 
Tonc  ignitus  Jnpiier  adducctur ,  et  cum  suis  stuUus 
Plato  discipulis.  Arisioieiis  arguinenta  non  prodc- 
rnnt.  Tuiic  tu  ru&licnims  el  paupcr  cxuUnbis ,  ct  ri-^ 
debis ,  cl  diees ;  Ecce  crucifixiis  mcus ,  ecce  judex  , 
qui  obvolutiis  pimnis  iii  prxsepio  vngiit.  Hic  esi  illd 
operarii,  et  (d)  qua^siuarix  fitius  :  bic  qui  malris  ge-» 
slatus  sinu,liominem  Dcus  fugit  in  i€gyplum  {Matthi 
S)  :  bic  veslitus  roccino :  bic  sentibus  coronatus :  bic 
Magus  ,  dasmoiiium  habens  ^  et  ^amaritrs.  Ccrnd 
manuSy  Judxe ,  quas  fixeras  :  cerne  latiis»  Romane , 

(r)  Inlellige  cum  filio  suo  Cupidine ;  Victoriuscnim  qiicd 
nuuierosam  prolem  liis  verbis  inniii  susptcaretur ,  taiitiiin 
ex  quibusdam  Mss.  sic  immnuvit,  Exlnbeb\tw  cum  prrte 
tua  vere  timc  ignitUt  Jupiter  :  adducetnr  et  cum  suit,  etc^ 
£t  i^r^  ignitum  iatcrpreutur  seteroo  igais  suppiicio  ad^ 
dictum.  ,  ... 

[d]  CurLatiaiiismalit  Qttaatuarni  maxiroe  renuentibus 
Mss.  aon  vldeo.  Expressus  locus  ex  Tertollianode  s|  ecU- 
culis  ki  fine.  Hie  est  Ute  (dicam)  Fobri ,  et  qwsstuarue  /i- 
Hmmi  St^^baH  dettrueiar ,  samarilet,  elc.  notante  Gravio. 

(5)  £t  Cypfian.  deopere  et  eieemosyn.  «  qni  KeciUo  et 
moado  maiores  jain  esse  cupimus,  euraum  nosurum  miHi 
s»cuii  ac  mimdi  cui.idiute  tardemos. »  Kt  £|>i$t.  ad  Du-< 
naium.  PfHut  appetere ,  jam  nikH  desiderare  de  tmculo  po' 
teU^  qui  tacuio  mc^or  ett.  Gravius. 

(4)  Videtur  Gravlo  sumptum  ex  Pythagorae  Aureis  car-» 
minihus  in  fliie.  jjv  «•  «!oX*i*a<  oavun-ik  «i9<e  i^AOtpw  sxa^,  etc* 

(5)  Quffl  hinc  sequuutur ,  ex  GypriaDi  Eprst.  ad  Mariyre» 
suini  Gravius  auimadveriit.  •  Humi  jacent  fessa  laborihus 
viscera?  se^J  pama^  non  esl  cum  Chrisfo  Jacere.  Somiionsl 
capilis  eapiilus  borrescit  ?  st«l  cuin  sil  caput  viri  Cbrisins  f 
qualecuimiue  caput  illud  deceat  aece^  est  >  quod  ob 
Domiai  nomen  itisigue  est.  Squalloot  siae  balneis  menibrd 
situ  et  sorde  deformia?  sed  S|.irilualiter  inlus  al)ittiluf 
quod  foris  carnaliter  sordidaiur.  » 


m 

quod  fiMlcras.  Yidcte  corpns.  nn  idem  sil,  qjttod  dice- 
batis  claranocie  suBlulisse  discipulos.  Dileclio  lua  me 
compulil ,  nl  baec  libl  rraler  38  dicerem ;  (a)  ul 
his  inicrcssc  conlingiait,  cui  nunc  labor  durUs  esi. 

EPISTOLA  XV  (*). 

Ad  BAMASUM  Papam. 

Rogaf,  ui  11«  iignifieet,  an  tre»  Htfpostases  in  Deo  rft- 
cendm  sinl,  tel  tacenda  t  et  cum  guo  ttpud  Antto- 
ehiam  tommunicare  debeat. 
I.  Cathedram  Petri  consuleniam.  Orientis  et  Ofci- 
dentts  status  qua  diwsM.-^Qnoniam  veluslo  Oriens 
inler  se  populorum  furore  coliisus ,  indiscissam  Do* 
roini  lunicam,  et  desuper  lexlam ,  ininuialim  per 
fnisia  disccrpil :  el  Ciirisli  vincam  exierminflni  vul- 
pes,  ul  inler  lacus  ronlritos ,  qni  aquam  non  habcnl 
{Jerem.  2),  difficile,  ubi  fons  signalus,  et  horlusille 
concliisus  sil  (Cant.  -I.  W),  possil  inlclligi :  idco  mihi 
cailicdram  Petrl  ct  fidcm  Apostolico  ore  laudairm 
censui  consblendam :  inde  minc  meac  animx  postulans 
cibum,  uiide  olim  Ciiristi  vesiimenia  susccpi.  Nequo 
vero  iJ^ntc  vasliias  elcmchti  liqucrtiis,  et  inierjacens 
longitudo  lcrrarura ,  me  a  prclios»  margarita;  poluil 
Inqnisilione  prohibere.  Vbicumiiue  [uerlt  corpns,  iUic 
eongregabuntur  aquilce  (Matlh.  2i.  28).  Profligalo  a 
sobole  mAla  palrimonio ,  apud  vos  solos  incorrnpia 
patrum  seipvatur  (c)  iKcrediias.  Ibi  ccspile  lcrra  fe- 
cundo  ,  Dominici  scAwnis  puritatcm  cenieno  fructu 
refert.  Hic  obruta  solcis  frumcnta  in  lolium  avenas- 
(flue  degenerani.  Nunc  in  Occidenle  sol  jusliliae  ori- 
lur  :  in  Oricnie  aulem  Lucifer  iile  qui  cccideral , 
supra  sidera  posnit  thronum  suum.  Vos  cstis  lux 
taundl,  vos  sal  lcrrai  [Matth.  5. 14  et  43),  vos  aurea 
vasa  ei  argcntca :  hic  lestacCa  vasa  vel  lignea  (2.  Tim. 
2.  20)  virgam  ferre:im  et  xicfnum  opperiuntur  in- 
Cendium. 

2.  Extra  Ecclesiam  nulla  $alUs.  —  Quanquam  igliur 
tui  me  lcrreat  magnitudo ,  iuviiat  tamcn  humanitas. 
A  Sacerdote  (d)  viciimx  sHlulem,  a  Pasiore  pra^sidium 
oVis  flagiio.  t^acessal  invidia  :  Roroani  cuiminis 
recedat  ambitio,  39  cum  successore  Piscatoris  &, 
discipulo  (e)  crucis  loquor.  Ego  nullum  primum,  nisi 
Cbristum  sequcns,  Bealitudim  tuse,  id  est,  cathedns 
Petri ,  cuminunionc  consocior.  Snper  illam  Petram 
acdilicalam  Ecclcsiam  scio^  Quicumque  exlra  banc 
domum  agnum  comederit ,  profanus  est.  Si  quis  in 
Noe  Arca  non  fuerit ,  peribit  regnaute  diluvio.  Et 

(a)  Hcliorero  hane  verioremqne  sensom  arbltrall  sumns, 
quem  e\h!bet  Cisterciensis  liber ,  el  cut  etiam  velusiissi- 
ina  ediiio  suffragaiur  :  vt^  tlbi  vidolicel ,  cm  nune  labor 
durtts  estt  his^  quac  supra  dixerat,  snb  judicii  die  interesse 
cMingat.  Mariianaeus  vero ,  Et  ut  his  interesse  contingaS , 
qtribus  mmc  labor  durtts  est,  aggredere.  Kt  reliqul  vei^res 
editores,  ut  Us  tmn  intereue  conlingat ,  pro  qjuibtu  nwu 
ttdw  durtiS  est. 

(b)  aHos  87.  scripta  eirca  finem  amti  576. 

(c)  Quidam  Mss.  servatur  auctoritas.  Deinds  vetu»(ifts. 
Ambrosian.  S.  S3.  ubi  cesirite,  etc. 

(d)  Ildem,  vi€timam  saiutarem  :  alH  ediU,  vicUmamsaluHs. 
(e)  Mss.  quatuor.iftsrtpttto  Christi  loqttor.  Con!'er  quae 
iequuQtor  cum  Cypriaoi  iihro  de  Utdlate  Ecclestat ,  uiidd 
■aec  baualsse  Hler.  videatur. 


SANCTI  lUERONYMl  KS 

quia  pro  facinoHbos  mcis  aci  eam  solttiidinem  (I) 
commigrnvi ,  qudc  Syriam  juncto  Bnrbaria;  flnc  {() 
determinat;  nec  possum  sanctum  Domini  tot  interja- 
Gcntibus  spatiis  a  Sanctimonia  lua  semper  cxpcterc: 
idco  bic  coUegas  luos  (g)  iEgyptios  Conressorcs  8o- 
quor;  ct  sub  onerariis  navibus  parva  navicula  deii« 
tesco.  Non  novi  Yiialem ,  Meletium  respuo ,  ignoro 
Paulinum.  Quicnroque  (ecum  non  coiligit ,  spargit : 
boc  e.  I,  qui  Christi  non  e.<>t,  Antichristi  csl. 

3.  Vis  illata  Hieronymo  ut  Ires  in  Deo  hgpostasei 
confitealur.  —  Niinc  igitur  proh  dolor!  postNicxnan 
lidem  ,  po  t  Alekandrinnm  juncto  pariter  Occidenle 
(h)  dccretum ,  irium  liypostaseon  (r)  ab  Arianorum 
prole,  Campensibus,  novellum  a  me  homine  Romano 
nomen  exigilur.  Qui,  qua^so,  ista  Apostoll  prodiderc! 
Quis  novus  magtsler  gentium  Pauhis  hacc  docuil  ?  lu- 
lerrogamus ,  quid  tres  hypo&uscs  possc  »rbitrenlur 
iniel  igi :  tres  personas  subsistentes  aiuut.  Responde- 
mus  nos  ila  credere  :  noh  suAicit  sensus ,  ipuiA 
nomen  etflagitant ;  quia  nescio  quid  venCni  in  sylla- 
bis    40    '^^^^-  Clamamtis ,  si  quis  tres  hyposlases» 
ul  tria  enliypostat»,  hocosl,  tressiibsistentes  personas 
non  con(i(eiur,  analhcma  sit.  Etquia  voc;ibuia  non  edi- 
scimUs,  bxretici  judicamur.  3i  quis  autcm  liyposta- 
simi  nsian  inlclligens ,  non  in  Iribus  pcrsdnis  nnaiu 
hyposiasim  dicit ,  alienus  a  ChrislO  cst :  et  snb  h:iC 
conressione   vobiscum   paritcr  cautcrio  (r)  Uuiunis 
inuriiniir. 

(P  Exempl.  Ambrosian.  qucB  syrio! ;  tum  alibi  dister^ 
minat.  Porro  sancttan  Domm  Vuig5  sacra  Kucharlsila  di- 
.cebalnr,  quam  sil)i  invicem  Pasloresolimin  communis  fidei 
symi)olum  mitlel)ant. 

(g)  Uoc  nomine,  non  ut  aiii,  et  prxcipue  Cl.  Y.P.  0)n- 
staiilius  interf)retantur ,  unum  Pcirum  Alexandrlnum ,  ei^ 
que  adhaerenles  intelllgo ,  sed  eos  ipsos  jfigyptios  confe*' 
sores,  quos  in  Epist.  5.  ad  Riifiiiuim  laudat,  illos  scihcet 
i£gy(ili  £i««scopos,  qui  a  Yaleale  Diocscsaream  ia  Palaestb* 
na  aniea  relegali ,  ia  cxsilio  perseverabani.  Neque  enun 
satis  recte  Hieronymus  illos  se  diccret  sequt ,  si  tum  lem- 
|)0ns  jam  suis  Ecclesits  fuissent  restituti ,  quemadmodum 
postea  Graiiaui  Lisgejussum  esl  anoo  378.  Yid.  Notas 
Chronologtcas. 

(/i)  Aloxaiidrinum  concillum  sm  362.  io  quotamunius, 
quam  irium  hyposiaseon  propu^iiatores  interrogali ,  unum 
alque  idein  coutra  Arium  pariter ,  ac  Sabellium  seulire 
deprebeusi  sunt,  atqne  adco  sancltum  est  a  Patribus,  « iis 
vocabulis  pracsuotiorem  ei  accuratiorem  esse  Odero  a  Pa- 
tribus  Nicu^s  promulgntam ,  aique  iilius  verba  sufflcere 
debere,  ilsque  utendum. » 

(]]  Anibrosiani  aliorumque  penes  alios  Editorcs  Mss.oo- 
dicum  banc  lectionem  prslulimus,  cum  bactenus  obtlooi^ 
fl«t  al)  Arianorum  Prcesule^  et  campensibust  quasi  diversae 
l^ctionis  essent  ab  Atianorum  Prssole  Campenscs  ejusdem 
assectae.  C/)nira  Arianorum  proles  Campenscs  dlcunlur , 
sive  Meletiani ,  quod  eorom  pater  Meleuusod  Mccacio,  et 
ceorgio  Arianis  sebastia  Anliochiam  transtatus  ftierit ,  ui 
ipse  Hieronymus  in  Chronico  iradii.  Ideo  vero  Campensea 
audiunt,  quod  convcntus  in  caiiipis  agere  cogerentur,  aut 
in  Eoclesiaqu»  Patica  dicebatur  extra  civilatem.  Eo  sensu 
Donaiislas  in  Dialojro  oontra  Luciferinnos  Campates  Hierd- 
nymus  vocat.  Prseferenda  autem  esi  Ambroslani  codicb 
lectio,  Arianortm  prote  campensibtts  ^  de  qua  in  Notis 
Chronologicis.  Campenses  adeo  alios  ab  lllis,  quos  io  Dit- 
logo  contra  Lociferian.  S.  Pater  memorat,  hos  esseintet 
liglmus. 

[/)  Sctllcet,  quod  unam  nc  sioffularem  pefsonam  dicercn- 
tur  profllerl.  Sic  in  sequeotl  ad  Marcnm  epislola  satfeUiana^ 
ioquit,  impietatis  argttor.  Nemoe  cum  Sabelliiis  unum 
dumtaxat  r:f6<naww  w^t^wmn  pruDiereiur,  ejus  h;eresis ,  ut 
oplime  doctis  virls  noutum  est  apud  S.  Hllarium  Uh.  de 
Synodls  num.  ^.  simpliciter //<er<rirs  vtdanis  dicebatur. 
£t  contra  unionitaSy  id  est,  sabeUianos  hcereticos  proiriuin 
poema  scri|)slt  Prudentius  In  Apoiheosi. 

[1]  Caiieidis  diciam. ' 


357 


4.  Trt$  kffpottates  dicere  cwr  non  liceaL  So!u$  Deiu 
e$i ;  ereaturas  non  sunt.  Una  natura  Deitati  in  tribiu 
per$oni$.  —  DecernUe ,  obsecro ,  si  placcl ,  el  non  ti- 
mebo  tres  liyposUses  dicere.  Si  jubelis ,  condatur 
nova  posl  Nicanam  fldes ,  el  siinilibus  verbis,  cum 
Arianis  confiteamurorihodoxi.Toiasxcularium  liite- 
rarum  .cbola  nihil  aliud  kypo$ta$im ,  nisi  (o)  u$ian 
novit.  Ei  quisquam,  rogo,  ore  sacrilego  ires  «frf-^n- 
tia$  praedicabii  ?  Una  est  Dei  et  sola  natura,  qua  vere 
esu  Id  enim  quod  subsisiii ,  non  habet  aliunde ,  sed 
suum  est.  Cxtera  qu»  creata  sunt ,  etiamsi  videniur 
esse,  non  sunt :  quia  atiquaudo  non  fuerunt ;  et  potest 
rursum  non  esse,  quod  non  fuit.  Deus  solus  qui  ster- 
nus  est ,  boc  est ,  qui  exordium  non  liabet,  essenii» 
nomen  vere  tenet.  Idcirco  el  ad  Moysen  de  rubo  lo- 
quiiur  :  Ego  $um  qui  $um  :  et  rursum  :  Qui  e$t ,  titf 
mi$it  (Exod.  5. 14).  Erant  utique  lunc  Angeli,  coelum, 
terra,  maria :  et  quomodo  commune  nomen  esseniiae, 

(b)  proprie  sibi  vindicat  Deus?  Sed  quia  illa  sola  na- 
lura  iest  pcrrecta,ei  in  iribus  personis  DeiUs  una  subsi- 
sUt  [al.  per$i$iii\,  quae  est  vere,  41  «*  ""^  "*^"^ 
esi :  quisquis  iria  esse,  hoc  est,  tres  esse  byposUses, 

(c)  id  est  usias,  dicit,  sub  nomine  picUlis,  tres  na- 
turas  conatur  asserere.  Et  si  iu  est,  cur  ab  Ario  [al. 
Ariani$]  parielibus  separamur,  perfidia  copulali? 
Jungatur  cum  Bcalitudine  lua  {d)  Ursinus ;  cum  Am- 
brosio  socielur  Auxenlius.  Absit  lioc  a  Romana  fide : 
sacrilegium  Untum  religiosa  populorum  corda  noo 
liauriant.  Sufficiat  nobis  dicere  unam  substantiam  , 
tres  personas  subsistentes,  perfecUs,  aequaies,  coac- 
ternas.  Taceantur  Ires  hyposlases ,  si  placet ,  et  ona 
lcneaiur.  Non  bonae  suspicionis  esl,  cum  ia  eodem 
sensu  vcrba  dissentiunl.  Suflficiat  nobis  memoraia  cre- 
dnlius.  Aut  si  reclum  puUtis  tres  hyposuses  com 
suis  interpreutionibus  dcbere  nos  dicere,  non  nega« 
nius.  Sed  nuhi  crcdiie ,  venenom  sub  meile  latet ; 
transfiguravil  se  angelus  SaUnae  in  angelum  lucis 
(2.  Cor.  IJ.  14).  Bene  inierpreuntur  hypostasiro,  ct 
cum  id  quod  ipsi  exponunt,  habere  medicam,  baere- 
ticus  judicor.  Quid  Um  anxie  unum  verbum.lenent? 
quid  sub  ambiguo  sermone  laliunl?  Si  sic  credont, 
(e)  ut  inierpreUnlur ,  non  danmo  quod  relinent.  Si 

[a]  lis  sane ,  et  retro  lemportbus  hypoeUsls  vocabulom 
omV»  apud  Grsecos  et  apud  Laiinos  $ubstanliam  sigoificabat, 
ttiide  Daud  raro  occurrii  «wb»,  et  M«tuty  pro  uoa  eadem- 
qoe  re  sumi  apud  veieres.  Yerum  cum  Graeci  trium  hyiiO' 
siaseon  assertores  ingenae  aperuissent,  guid  sibi  velleat 
eo  vocabulo ,  qood  pro  subsistenUa  aodpt  commode  pote- 
rat,  Laiim  per$ows  uomen  substitueruDt.  Yidendt  ia  hsoe 
rem  pnecipue  S.  Gregorius  Nazianzenus  Oral.  32.  et  Ba- 
silius  e|^.  519.  ad  Tereolium.  Paulo  post  quidara  Mss. 
$ed  jtttmt  e$tj  tmod  e$t, 

.  [b]  Yerior  fadle  videaUr  Ambrosiani  exemplaris  leclio 
<  proprium  sibi  vindicat  Deos  !  Sed  quia  illa  sola  est ,  et 
inCecla  naMira,  el  in  U^ibus  personis  snusistil,  qua  vera  una 
natura  est.  >  Suum  tamen  etiam  impressa  lociun  toerl  po- 
test :  aique  adeo  non  immulamus. 

(c)  la  oodemAmbrosiano  voees  ide$lu8ia$  desideranUir. 
Hox  eodem  seosu ,  sed  brevius :  EtsHtaeet^  quiab  jrii 
parUbu$  $eparamwr  perpdia  ?  Jwiqaiwr^  etc. 

(d\  Uunc  c;r<tctRiimreceaiioresvocant,foitque,ntnomm 
est,  Damaso  in  Pooiittcatu  compeiitor,  et  Ariaua  baercseos 
suspocins.  Auxentius  vero  Arianorum  acerrimus,  adversus 
quem  S.  Anibrosli  sermo  exUt  de  non  tradendis  BasUicvF> 

[e\  Ambrosiau.;  $i  $ic  credmty  interpreientwr. 

S.   HlBRONYm   1. 


EPISTOLA  &VI.  59S 

slc  credo ,  ut  Ipsi  sentire  ae  •Imulant ,  permitUnt  et 
roihi  meis  verbis  suum  sensum  loqui. 

5.  Quamobrem  obiestor  Bcatitudinem  taam  per  cru- 
dfixam  (f)  mundi  salntem ,  per  homousian  Triniu- 
iem,  ut  mihi  epistolis  luis,  sifo  Ucendarum,  sive 
dicendarum  byposuseon  detur  auciprius.  Et  ne  forte 
obscurius  loci,  in  quo  dego,  fallat  bajulos  litterarum» 
ad  Evagrium  Presbyterum,  quem  oplime  Dosti,  di^ 
gnarescripu  transmiiiere.  Suiiul  etiam,  ctti  apud 
Aniiochiam  debeam  communicare  signifloei  :  qula 
Campenses  cum  (g)  Tharsensibus  h»retieis  copulaii  ^ 
nihil  aliud  ambiunt,  quam  ut  auctoriiaie  communio» 
nis  vestr»  fuUi ,  ircs  hyposuses  cum  antiquo  seosu^ 
praedicent. 

42    EPISTOLA  XVI  (A). 


AD  DAMASUM  PAPAM. 

Apud  quem  ex  tnbu$,  qm  Antioehenam  Ecelemm  eetn^ 
duntfdebeat  communicare^  uttibiiigmficet^  iterum' 
obteetatur. 

1.  Importuna  in  EvangeHo  molier  Undem  meruit 
audiri  {Matth,  15. 28) :  et  chuso  com  seryis  osiio, 
media  licet  nocte,  ab  amico  panes  amicus  accepit 
(Lue,  11.  8).  Deus  ipse,  qui  nuliis  etmM  se  viribus 
supeiari  potest,  publicani  preclbus  Tincitur.  Ninive 
civius,  qu»  peccato  periit,  fletibos  stelit  (/on.  3. 10). 
Quorsum  isu  um  longo  repetiu  prindpio?  Videlicet, 
ut  parvum  magnus  aspicias;  ut  dives  Pastor  morbi- 
dam  non  contemnas  ovem.  Christus  iii  paradisum  de 
cruce  latronem  intulit  ( Lue.  11.  42 ) :  et  ne  quts  ali- 
quando  seram  conversionem  puUret,  fecit  (t)  homici- 
dii  peena  roartyrium.  Ghrislus,  ioquam,  prodigum 
filium  revertentem  Isetus  amplectitur  (Lue.  15.  SO)» 
ei  nonaginia  novem  (1)  pecudibusderelictls,  uoa  ovi- 
cuia,  quaeremanserat,  humeris  booi  Pastoris  adfchi- 
tur  ( Lue.  15^5 ).  Paulus  ez  persecuiore  flt  pnedica- 
tor;  oculis  carnalibus  ezca*caiur,  ut  menle  plus 
videat  et  qui  vinctos  Ghristi  famulos  ducebat  ad  con« 
cilium  Judxornm,  ipse  postca  etiam  de  Cbrlsti  vincu* 
lis  gloriatur  (Aet.  9). 

2.  Ego  igitur ,  ut  ante  jam  scripsi  (2),  Christi  ve- 
stem  in  Romana  urbe  soscipiens,  nonc  barbaro  Syriae 
limite  leneor.  Et  ne  putes  alierius  hanc  de  me  fuisse 
senteniiam,  quid  mererer,  Ipse  coostitui.  Yeruui,  ut 
ail  Gentilis  Poeta  :  (Mum  non  animum  mutat,  qtu  trane 

(/)  Reponimus  quod  vetusUora  exemplaria  magno  nu- 
mero,  et  concinijius  habenu  antea  enim  vulgali ,  per  cru- 
eifixum  niundi  saluiem,  el  ftonuMdon  Trimatem.  ■ 

[g]  Qui  Campen$e$  inteUlgeodi  sint,  su(.radixhnus  ;Tbar- 
senses  vero  iMBrelici  erant  Tharsensis  Epfscopi  asseciae , 
sive  quidam  Semiariani,  aut  Macedoniani,  qoi  cum  Silvao 
num  Tharsl  ad  Liberium  misissent  an,  S66.  In  commuuio- 
ncm  recepti  sunt,  et  paulo  post  etiam  in  Tyannensl  Con- 
cilio,  curo  ab  haeresi  recedere  simulasseat.  Alii  asseclas 
Diodori,  quem  Helelius  ab  exsilio  reduz  Tharsensiuni 
Eiiiscopun^  constiluit,  inlelligunl;  sed  male  Uieronyini 
roentem  assequuLUir  et  temporuni  railones  ineunt. 


ih)  aUos  58.  scripta  posl  aliquot  tnen$e$  a  superiore, 
(f)  Iq  aliquot  Mss.  hondcidii  poaiam  e$se  — '-— • — 
ctlone  hauu  omnino  incongrua  invenilur. 


uot  Mss.  hondcidii  poaiam  e$se  martyrium^  Ic- 
omnino  incongrua  invenilur.  Yiclorius  vero 
posnam  malult  pro  poena. 

(i)  Gravins  e  vetusto  codfce  et  nonaginta  novem  $ani$ 
pecudibue,  etc. 

(i)  Sui>eriorc  epislola  n.  1. 

(Doux^.) 


"359 


SAnCTl  IIIERONTMl 


560 


mare  cwrit  {Hwalhu  M.  i,  ep»f.  It ),  ila  me  nices- 
sabilis  iiumiciis  pMt  lergitm  seqottttis  est,  ut  majora 
in  solimdiiie  belja  niinc  patlar.  Hinc  enlm  (a)  praesi* 
diis  fntta  mimdi  Ariana  43  rabies  freniit.  Hinc  in 
tres  parl/es  scissa  Ecclesla  ad  se  rapere  mefesiinat. 
(d)MenachoniBicircamaneiitium  antiquainme  surgit 
auetoritas.  Ego  inierim  damito,  si  qois  cathedr»  Pe* 
iri  jmigluir,  meus  est.  (c)  Meteiius,  Viialis,  aique 
Pauliiius  tibi  haerere  se  dieunt,  possem  credere  si  boc 
unus  assmret.  Nnnc  autduomentiuntiir,  aut  omnes. 
Mcireo  oblestor  Beatitudinein  tuam,  per  crueem  Do- 
niint,  per  (d)  necessarium  fidet  nostrae  decos,  possio- 
nem  Ghrlsti,  ul  qui  Apostolos  honore  sequeris,  se» 
quariset  raerito :  ita  in  solio  cum  duodeclm  judlcaturiis 
sedeas :  Ita  te  alius  senem  cum  Peiro  (e)  cingat :  lu 
munlcipatum  cosli  cum  Paulo  consequaris ,  ut  mihi 
litteris  tuis,  (f)  apud  quem  in  Syria  debeam  comrau- 
tticare,  significes.  Nolt  despicere  animam »  pro  qoa 
Cbristiis  mortiNisest. 

EPISTOLA  XVII  (g), 

Afi   (A)  MAnCUM  PRI£SBVTERIIH. 

Mw€0  fdd  ium  de  TrinitaU  profauonem  eum  Romana 

et  MexandrtM  Ecclemi  congruentem  expomt,  dotet" 

que  plurimwn ,  quod  Arianefum  faetione  amiei  eui 

discedere  ex  Eremo  eompulei  iiai,  ipeequead  re^n- 

quenda  ea  loca  ffuoiidie  expeiatur. 

4 .  Decre^eram  qiiidem  ntendum  mihj  Psalmist» 

voce  dicentis  :  Citm  contisieret  adversum  me  peeea^ 

r«f,  ofriRMllii,  ei  kuntikaius  sum,  et  eilm  a  bom$ 

( Fi.  68).  Et  iterum  :  Effo  vero  tanquam  surdus  non 

nudiebaan,  et  tanquammutus  nonaperiens  os  tuum,  et 

factus  snm  ut  homo  non  audiens  {Ps.  57 ).  Sed  quia 

earitasorania  superat,  et  propositum  TincU  afleetus  : 

non  tara  iiqortam  facientibos  reddo  vicetn,  qnam  tibl 

i^spondeo  posiultnti.  Apnd  Chrislianos  enim,  non  qui 

patilur ,  ut  ait  (i)  qnidam,  sed  qui  faeit  contumeliam, 

miseresl. 

^H  9.  Queritur  $uam  ofendi  ftdem^  qua  eadem  esset 
eumHla  Damamet  Petri  A^ex.— -Etprimo  quidem anie- 
quam  de  fide  mea,  quam  optime  nosii,  tecum  loqoi^r^ 
adtersos  barbariem  istiiis  loci,versu  cogor  claiiiare 
yulgato  : 

Quodgenns  hoe  homimm?  qume  hunc  tam  barbara 

nwrem 
Pemut^t  palria?  hospitio  prohibemur  arenm. 

(a)  Nlmirum  Meletius,  qnl  GraliaDi  lcffe,  el  Sapon.s  ma- 
gisifi  mililum  Judkio  coiuroversas  Ariauorum  Eocleaias 
obUnuil ,  ejDsque  ftiitus  praesidio  irium  bypostasium  |;ro- 
fessioneffi  a  HierouYmo  imporiune  eiigebat. 

(b)  Yetiistior  ediuo,  ac  Mss.  nonnuUi  commanemium.  Por- 
ro  Monachos  illos  in  sequenU  ad  Marcum  epistola  num.  2. 
ptoribus  insectatur. 

{e)  Meletius  quidem  sensu  cum  Damaso  conoordabat,  sed 
non  quibus  se  exprimehat  verl>is.  Pauliaus  vero  necsen- 
su,  nee  verbis  ab  eo  dissidebat. 

(d)yetusiiores  editiper  necesstlatemdecorisfideinottraf^ 
lum  cum  aliquol  Mss.  ^  passionem,  la  ^  (alu  tta  qui) 
jpostoioSf  M.  vao\jttdicatutis. 

(e)  Haud  dubium,  quln  verba  alludat,  quibus  Petro  mar- 
tyrmm  Christus  praedixit,  cmn  autem  senueris,  aiius  cmget 
te ,  el  diicsl  ^iio  non  vii ,  qnare  nou  probauir  nobis  quo- 
rumdam  Mss.  lectio  ^i^ol  pro  cingai. 

'0  Duo  probe  not»  Mss.  cui  apud  awriam  debeamy  etc. 
g)  Atias  77.  seripla  svtinitimn  o/inf  379. 


B 


Betta  cient;  primaque  vetant  consistere  terra. 
«le.  {JEneid.Ub.i). 

Qnae  Idcirco  de  Gentili  Poeta  sumpsiinus»  ut 
qui  Glirisii  pacem  non  servat,  pacem  snltem  di- 
scal  ab  Elhnico.  Rxreticus  vocor,  honiousian  prae- 
dlcans  Trinitatem.  Sabellians  impleutis  arguor, 
ires  snbslstentes,  Toras,  Integras,  pcrfectasque  per- 
sonas ,  indefessa  voce  prounntians.  Si  ab  Arianis » 
merito  :  sl  ab  Orthodoxis,  qul  hujusmodi  arguuni 
fidem,  Orthodoii  esse  desierunl,  aut  si  eis  pla« 
eer»  bsrelienm  me  eum  Oocldente,  hxreticum  cum 
'^SyP^»  bo«  ^t»  <!tim  Damaso,  Petroque  cou- 
demnenl.  Qnid  nnom  hominem  exceptls  sociis,  cri- 
minantur?  si  rivns  tenulier  fluit,  non  esl  alvel  culpa, 
sed  fontts.  Pudet  dicere :  de  cavemis  cellularuni 
damtiamus  orbem.  In  sacco  et  cinere  volutati,  de 
fipiscopis  sentenliam  ferimus.  Quld  faclt  sub  tunica 
peeniientis  regins  animus?  Catenae,  sordes,  et  comae 
non  siint  diadematis  signa,  sed  fletus.  Permittanl  me, 
quxso,  nibil  loqui.  Cur  euni  lacerant,  qui  non  mere- 
lur  itividiam?  Httretieos  sum,  quld  ad  te?  quiesce, 
jam  dictnm  est.  Plane  times,  ne  eloquentissimtts  ho- 
mo  in  Syro  sermone,  vel  Grseo  Eoclesias  clrcumeam» 
populos  soducam,  schisma  eonficiam.  Nihtl  alicui 
prasripui ,  nihll  otiosus  acclpio.  Manu  quotldie  et  pro- 
prio  sudore  qmerimus  cibum,  scientes  ab  Apostola 
scriptura  esse  :  Qm'  autem  non  operatur^  nee  numdu" 
cet^^i.Theu.Z). 

3.  Haec,  venerabilis  el  sancte  Pater,  cum  qoali  ge« 
mitn,  cum  qualidoloreconscripserim,  testis  est  Jesus. 
Taad^  nunquid  45  ^entper  tacebo,  dicit  Dominue 
{PsaL  49 ;  et  Ism.  41.  U)  ?  Non  mllil  conceditur  unus 
aiigulus  ereml.  Quotidie  exposcor  fidem,  quasi  sine  fide 
renatus  blm.  Confiteor,  m  volunl,  non  piacet.  Subscri- 
bo,  non  credunt.  Unum  lantum  placet,  ut  hinc  rece* 
dam.  Jamjam  cedo  :  abropemnt  a  me  partem  anim» 
meae,  carisslmosfratres :  ecce  dlscedere  cnpiunt,  itna' 
diseedunt,  melius  esse  dicentes,  inter  feras  habitare, 
quam  cum  lalibos  Clirisiianis  :  et  ego  ipse,  nisi  me 
ei  Gorporis  imbeeillitas,  et  hyetnis  reiineret  asperiUis, 
jam  modofugerem.  yerumUimen  dum  venium  tempus 
adveniat,  obsecro  ut  paucis  mibi  menslbus  eremi 
concedatur  hospitium :  aut  si  et  lioe  tardum  videtur  * 
abscedo.  Domini  est  terra,  et  ptemtudo  efus  {Psal.  i5). 
Ascendant  soli  ooelum,  propter  lllos  taalom  Gbristiis 
mortuus  sii,  babeani,  possideant,  glorientur.  Mil^ 
autem  abmt  §lonari,  nisi  in  cruce  Dovdni  nostri  iesm 
Ghristi ,  per  qnem  nuhi  mundns  crucifixus  Cst^  el  eqo 
mundo{Gal.  G). 

4.  De  flde  aotem  quod  [al.  quam]  digiiatus  es  scri- 

(h)  Yeleres  edit.hunG  Usrcumpresbifterumcetedensem 
fiicuml.  Mss.  autem  plerumque  Presbyterum,  aut  Episeo»^ 
pwn  ceAdAee.  Est  porro  verosimlllimnm  legl  dehere  Tete» 
deusem ,  nt  oodd.  alil  habent ;  qnippe  Teledan  in  Calcid» 
regione  graode  oppidum  erat,  a  quononlonge  Moaaste- 
rium  S.  Eusebil  niiase  ex  Theodoreio  In  Vit.  Pairam  cap. 
4.  disdmus ;  adeoque  poiuil  ejus  loct  Presbyter  Qalciden- 
sium  fidem  agnoscere. 

(i)  S.  Cypnanus  eptotol.  LY.  qnae  esl  ad  Gomellum,  iVe- 
mie  emm  qui  patUwr^  sed  qui  fieit  eomidum ,  miaer  esf. 

SoU  ct  Cicero  lib.  5.  qu«st.  Tuaculanar.  Aceipore  < 

fucere  prcestat  injuriam. 


m  EPISTOLA  XYin. 

bere  («)  sancto  CyriHo  dedi  conscrlpum  fidem.  Qai 
sie  Don  crediiy  allenns  a  Christo  est.  Cttterum  ego 
fidei  mese  tesies  babeo  aures  toas,  ct  beaii  frairis 
Zenobii,  qaem  tecum  omoes»  qui  hic  sumus,  plorimum 
salutamus. 


8(22 


EPISTOLA  XVlll  {*)• 

AD  DAMA8UM  PAPAM. 

De  Seraphim  et  calculo. 

Expot^  Viiionem  texti  Cajintuli  haicB  ?ropket<B\  et 
po$t  nonnuila  de  kittoria  et  morie  Regit  Oaee^  de 
Seraphim  ae  Trisagio  emdite  tuo  more  perlracUU. 

Ei  factum  ett  in  anno,  quo  mortuue  eti  rex  Oma$ :  mdi 
Dominnm  tedentem  tuper  tkromm  exceltum  «I  eleimr 
ium^  46  ^^^-  ( ^*"*'  ^*  ^  )•  Antequam  de  Vislone 
dicamns»  periracundam  yidetor  qnis  sit  Oxias»  qnot 
annis  regnaYerit,  qoi  ei  in  csteris  genlibus  sintcoscvi. 
El  de  persona  quidem,  sicut  in  Regnorum,  et  Pra- 
teritorum  libris  legimus  (4.  Re§.  15;  et  2.  Parai.  26. 
i%),  fttit  Tir  jusios,  el  fecit  rectum  in  conspeciu  Do*  . 
roini,  aedificans  Templum,  aquaeduclum  fabrlcans, 
oflerens  Tasa,  et  pro  hoc,  meriio  adversarios  sup<>- 
raas  :  qoodque  maximum  pieutis  indicinm  est^  ha- 
bens  mnltos  in  suo  imperio  Propfaetas.  Hic,  quamdiu 
vixit  Zacbarias  sacerdos,  cognomenio  Intelligens, 
placuit  Deo»  et  cum  omni  Yeneratione  delubrum  ejus 
ingressus  est.  Postqoam  vero  Zaeharias  obiit»  voiens 
pcr  se  ofiiBrre  donariat  sacerdotaiem  ordinem  non 
tam  pie,  quam  audacter  invasit  :  et  reclamantibus 
Leviiis  et  Sacerdotibos  caetcris  :  Nonne  tu  et  rex 
Oziatf  eCnon  taeerdot  t  audire  noluit,  sUlimquo  le- 
pra  (c)  perfusus  in  fronte  est,  juxta  Propbetae  vocem, 
dicentis :  Imple^  Domne^  fadet  eornm  ignonduia  (Pi. 
^.  47).  Quam  corporis  partem  sacerdos  auri  bmina 
protegebai,  quam  in  Ezechiel  Dominus  jubet  tbau 
liit^r»  impressione  signari  [E^ch,  9),  de  qua  David 
exoUat,  dicens  :  Signaium  etl  enper  not  lumen  vuliut 

(a)  Hand  expeditum  est  cfivinare  ex  Hieronymi  verbis , 

3U1S  iste  Cyrillus  fuerit.  Innui  autumaot  quidam  celebrem 
lum  JerosoljmitaBum ,  qui  ab  Eptscopali  sede  pulsus , 
tum  temporis  per  Syriae  deserta  vagaretur ;  qu»  conjectu- 
rs  Qiroium  infirmis  Dilitur  argumenlis ,  pracipue  cum  con- 
stet,  ejtts  nomini  fere  iofensumfuisse  Hieronynium.  Utut  sit, 
locus  iste  ansam  imposlori  pnebult,  ut  opuscttlum  quoddam, 
quod  inscripsit,  Exptanatio  Hdei  ad  cyrillwnj  sub  S.  Doctoris 
nomine  mentiretur,  quod  b  postremo  operum  Iodm)  exhi- 
bebimus. 

[b]  Atiat  in  duas  divisa  sub  numerit  142.  ^143.  scriuta 
eirc.  med.  an.  361.— Yatican.  215.  olim  ReglnaB,  inapit 
brem  subitusque  Tractatus  B.  Hierompm  de  seraphim,  qwe 
in  fisione  Bsaue  teguntwr,  guem  in  constantinapots  admc  di- 
tc^miut  etioquentitsimi  vbrtGregorii  ttaxumxmd  experimento 
smsentus^eiamicorum  rogaiu  eauiiifCuitUuiumimposuU 
de  seraphm,  Porro  honc  (tBel/imi,  lU  esperimentum  caperei 
ingenmsm^  et  amtds  jubeniilbus  obediret ,  suldio dictasse, 
ipse  testatar  Hler.  in  cap.  Isaiae  6.  init.  Cum  vero  nullo  in 
loco  Tractatus  iste  Epistolae  ingenium  el  gustura  referat, 
6iso  ad  Damasum  inscribi  contendit  Siitus  Senen&is.  No- 
bis  qood  usqiie  bodie  in  editis  libris  Epistoke  nomen  obli' 
nuent  ad  Damasum ,  id ,  seo  veterum  Ubrarlorum  arbitrio 
iiKtom  8it«  seu  qood  explanationem  ipsim  Damaso  legen- 
dHi  UieroiDymiis  dederit,  cum  Bome  fuit,  cjusqoe  nomiui 
uDstea  iBKripserit,  immutare  non  licuit ,  maxime  cum  in 
Operum  suorum  Catalogp  alteri  eplst.  de  Osanna,  quae  ad 
*^  I  est»  ab  ipso  Hier.  copoietar. 


W 


tui  (Psai.  4.  7),  Domine :  in  qua  allophylus  procax  {d) 
fund.c  Inpide  ictos  interiii.  Regnavit  aiitem  Ozias 
auiiis  quinquagiiita  duobus  (2.  Reg.  17),  quo  lempore 
apud  Laiiiios  Amuliu-;,  apud  Aihenienses  Agamestor 
uiidecimus  imperabat.  Post  cujus  moriem  Isaias  Pro- 
phcta  hanc  Yisionemy  qoam  ezplanare  nunc  niil- 
mur,  vidit,  id  est,  eo  aimo  quo  Romulus  ftomani 
imperii  conditor  natus  est :  sicnt  mauifestum  esse 
poterit  his,  qul  voluerint  legere  Temporum  librum, 
quem  nos  in  Latinam  linguam,  ex  Grxco  sermone 
iranstulimiis  {e).  Et  factum  est  in  amno.  quo  mortuut 
ett  Oziat  rex :  tidi  Dombtum  tedentem  tuper  ikronum 
exceisum  et  elewitum  {Itai.  ^).  Praemissa  iiistoria, 
spiritalis  sequitur  intellectus,  cujus  causa  hisloria 
ipsa  47  (/)  replicata  est.Vivcnie  leprosorcge,^'!^) 
et  quantuin  in  se  est,  sacerdotium  dissipante,  Laias 
Visioiiem  videre  non  potuit.  Quamdiii  ille  regnum 
tenuit  iii  Jud«a,  Propheia  ocuios  uon  levavit  ad  cce- 
lum  {Itai.  6) :  non  ei  sunt  reseraia  coelesiia,  nou  ap- 
paruit  Doininus  Sabaolh,  nec  in  niysterio  fldei,  ter 
Sancti  nomen  auditum  est.  Quando  vero  llle  mortuus 
est,  uiiiversa  qux  subsequens  sermo  monstrabit, 
aperto  sese  lunuue  prodiderunt.  Tsiie  quiddam  et  in 
Ezodo  {Cap.  2)  scriptum  est,  dum  Pharao  vixit,  po- 
piilus  Israel  ex  luii  et  laieris  palearumque  opere 
pressus,  non  sospiravi^  ad  Dominmn  :  dum  ille  re* 
giiavit,  nemoquasivit  Deum  patrum,  Abraham,  Isaac 
et  Jacob.  Quando  ycro  ille  mortuiis  est,  suspirave- 
runt  lilii  israel,  ut  Scriplura  dicit  :  £;/  ascendit  cla" 
mcr  eorum  ad  Dondnum  {Exod.  2.  23) :  cum  ulique 
jiixta  historiaro,  tunc  c;agis  gauderc  debuerint,  et 
ante  suspirare  dum  viveret  {h).  Ezccliiel  quoque  pro- 
plietante,  Phaliias  filius  Bauai»  occubuit,  ei  post 
pessimi  ducis  interilum,  Cecidi,  inquit»  euper  faciem 
meam,  et  ciamam  voce  magna,  et  dixi :  Beu  nttAi,  keu 
ituAt,  Adown  Domine^  in  consummatione  [al.  cottsicm* 
mationem]  tu  facis  reiiquias  Israel  {Eue.  II.  15).  Si 
ergo  inteiligas  in  Ozm,  et  Pharaone,  et  Phaltia,  et 
c;£ieris  istiusmodi  coiitrarias  fortitudincs ,  videbis 
()uoiuodo  iliis  viventibus  nullus  nostrum  videat,  ac 
buspiret,  et  in  poenitentiam  corruat.  Non  rcgnet«  ait 
Apostolus  {Rom.  6),  peccatum  in  mortali  vestro  cor- 
pore.  Rcgnante  peccaio,  iEgyptiis  exstruimus  civita- 
les ;  in  cinere  versamur  et  sordibus ;  pro  frumento 
paleas,  pro  solida  petra,  luti  opera  sectamor. 

3.  Sequiiur  :  Ftdi,/)omtnttm  ndentem  super  tkro* 
num  excelsum  ei  elevaium  {Dan.  7).  Yidit  el  Daniel 
sedenlem  Dominum,  sed  non  super  thronum  excel- 
sum  ei  elevaium.  Poiliceiur  et  alibi  vox  divina,  di« 
ccns  :  Fenioni,  et  sedebo,  et  judicabo  populum  in  vaite 
Josapkatf  quod  interpretatur,  Domini  judicium  {Joei.. 

[d]  y  itiose  antea  legebatur  fimdcB  iapidis  iciu^  quod  emen- 
davinius  e  Mss. 

[e]  Ezpuazimus  verhum  sequitur^  quod  huic  versiculo 
non  recte  prsponuni  editi  lO^ri. 

[(]  In  Gisterc.  Ms.  repticanda  esiy  faivenlrous,  qu«  lectio 
incongrua  ipsa  quoque  non  est. 

[g]  Addit  vetusu  editio,  ^onlimi  datur  inteUigiy  et  panlo 
infra  ter  smicium  pro  sancH  cum  qnibusdam  Mss.  legit. 

[h]  Inooncinne  Maniansus  repetlt  boc  loco  Pbaraonlf 
Domen,  qood  nec  editi,  am  noc  Mco.  habent 


565 


SANGTI  HIEnONYMI 


564 


5.  fS)'  Qqi  P^ccator  est,  ti  mci  8iinilis,  videt  Domi- 

hiim  sedenteirt  in  vallc  Josapbat :  non  in  colle,  non 

!n  monte;  scd  in  ▼alle,  el  in  valle  judicii.  Qui  vero 

Jnstus,  el  Isaiae  similis  cst,  videl  illum  sedentem  su- 

pef  tbronum  excelsum  et  elevatum.  Ul  autem  el  alind 

Inferam,    48    qoandocommenlcpertracloregnare 

in  Thronis,  Dominaiionjbus,  Angelis,c»tcrisque  Yir- 

tulibns,  video  cxcelsum  Ibronum  ejus.  Qnando  au- 

tem  considero  quomodo  geims  dispenset  humannm, 

el  pro  nostra  saluie  sxpe  desccndere  dicaiur  ad  lef- 

ras,  video  bnmilem  ei  proximum  tcrr»  ihronum  ejus. 

4.  Sequitur:  Vidi  Dominum  $edentem  iuper  thronum 

excelsum  et  elevatum;   et  plena  erat  domu$  maje^ 

$tate  eju$,    et    Seraphim    $tabant   in  circuilu  eju$ 

'{juxta   LXX).  Quidam    anlc  me   lam   Graeci  (a) 

f]nam  Laiini  hunc  locum  exponcntes,  Dominom  su- 

pcr  ihronum  scdentem,  Deum  P.ilrem ;  el  dno  Sera- 

pliini,  qutc  ex  utraque  parlc  slanlia  pracdicanlur, 

Bomlnum   nostrum   Jesum  Clirisinm,  cl  Spiritum 

Sanctum  inlcrprclali  sunl.  Quoruin  ego  aucloriiali, 

quamvis  sint  cnidiiis^imi,  non  assenlinr.  Multo  si- 

QuiDEM  yELics  EST  vcra  rusiice,  quam  falsa  discrtc 

proferre  :  maxime  cum  Joannes  Evangelisla  in   hac 

eadem  Visione,  non  Deum  PiUrem.  scd  Chrislum 

scribal  essc  conspcctum.  Nain  cnm  de  incrcdulilatc 

diccret  Judxorum,  slalim  causas  increduliiaiis  ex- 

posuil,  dicens  :  Et  ideo  non  polerant  credere  in  eum, 

quia  dixH  l$aia$  :  Aure  audieti$,  et  non  inteUigeti$  : 

ct  cernente$  a$picieti$y  et  non  videbiti$.  hme  antem  di- 

xil,  qutindo  vidit  gloriam  Unigeniti,  ei  te$tificalu$  e$t 

deeo  (1$.  6.  9.  iO;  Joan.  12.  40.  4«).  In  praiscnli 

ergo  valumine  Isaia  ab  eo  qoi  sedel  in  ihrono  juhc- 

lur  ,  iil  dical :  Aure  audieti$,  et  non  inteUigeli$.  Qwi 

auiem  haec  jnbcl,  ul  Evangelista  intelligit,  Cbrislus 

cst :  undc  nunc  coHigitur,  non  posse  Serapbiin  Chri- 

stum  inlelligi,  cum  Ghiistus  sil  ipse  qni  sedeat.  Et 

licct  in  Aciis  Apostolorum  adversus  Jiida^os  inlerse 

dissidcnies,  Paulus  dicat :  t  Beuc  Spirims  Sancins 

locuius  esi  per  tsaiam  Propheiam  ad  palres  nosiros, 

diccns  :  Vade  ad  populom  istum,  et  dic  :  Aure  au- 

dicHs,  et  non  intelligetis  :  et  videntes  videbilis,  el 

iKin  perspicielis.  tncrassaium  csl  enim  cor  populi 

hujiis,  et  auribus  suis  gravitcr  audierunt,  ei  ociilos 

suns  clnuscrunt  :  nc  quando  videant  oculis,  ei  anri- 

bus  audiant,  ct  corde  intelligant,  ct  convertanlnr  {b) 

ad  me,  el  sancm  illos  i  {Act.  ^.  25,  et  $eqq  ),  inihi 

lamcn    personos  diversitas  iion  facil  quxslioncni, 

cuin  scinm  ct  Ghristom  et  Spiriliim    49    Sancium 

unius  cssc  substaniijc ;  ncc  aliu  Spiriius  vcrbu  esse, 

qiiain  Filii.nccnliud  Filium  jussisse,  qiiam  Spirilum; 

5.  Scquitur  :  Et  plena  erat  domtt$  maje$tate  ejus. 

Doinus  Dci  qux  snrsiim  cst,  gloria  p!ena  conspiciliir : 

hnuc  vcro  qux  dcorsum  est,  nescio  an  picim  sitgloria 

(a)  Ex  his  erat  Origenes,  ut  ipse  Uieron.  in  Epist.  ad 
Pamm.  el  Ocean.  c  InlecUoiie  ainquil,»  IsaiaejD  qiia  dtio 
Seraphim  clamaniia  describuaiur,  iUo  ioterpretanle  Filium 
et  Spiriuim  Saacluro,  noune  effodetestandamexposiiionem 
in  duo  TeslameQU  mutavi  ?  Habetur  iibcr  ia  niaaibus  an- 
te  viginii  anaos  ediius,  etc. 

{b)  Quidani  llas.  et  catwertant  se,  et  «mem.  GriBcusuuro- 

que  iu  loOO  mA  iin«tfH«m  «a  Uo*i|Mu. 


nisi  forie  sccundum  sensum  PsalmisUc  dlcentis  :  Do- 
miniest  lerra,  et  ptenitudo  eju$  ( Pf.  25.  1).  Nos  qao- 
que  dicamus  eos  esse  in  terra  plenos  gloria,  qoi 
possint  dicere  :  No$omne$  ex  plenitudine  eju$  accepi- 
mu$  {Joan.  1.46).  Istam  domom  saplentes  mulieres 
anlirtcanty  et  tnsipicntes  dissipant  maitibos  {Prot. 
14).  De  Ista  et  Isaias  ioquitur :  Et  erit  in  nouMmi$ 
diebu$  (c)  prieparatus  mon$  domu$  Donuni  m  $ummh 
montibu$,  ei  elevabitur  tuper  eoUe$  ( l$m.  i.  2).  Hxe 
est  domus,  de  qiia  et  alibi  sopradiclus  Paulos  sacra 
vocc  testatur :  Et  Moy$e$  quidem  (ideti$  in  tota  domo 
eju$,  qua$i  famulut  in  teitimomum  eorum,  qute  dicenda 
erant.  Chri$tu$  autem  ut  Fiiiu$  $uper  domum  eju$,  cuju» 
domu$  iumu$  no$  :  «t  tnmen  principium  $ub$taniice  eju$ 
u$que  ad  finem  fbrmum  teneamu$  {Hebr.  55.  6).  De  bac 
el  ad  Timotbeum  loqiiilur :  HtBc  aulem  $eribo,  nl  $cia» 
quemadmodum  oporteat  le  con9er$ari  in  domo  Dei,  quce 
e$t  Ecdetia  (f .  Tim.  5.  U.  15). 

6.  Scquitiir  :  Et  Seraphim  $iabant  in  circuitu  eju$; 
$ex  alce  uni ,  et  $ex  alee  alteri ;  et  dttabu$  quidem  tela' 
banl  facietn^  et  duabu$  vctabant  pede$,  et  duabu$  vola^ 
bantf  ct  clamabant  atter  ad  atterumy  et  dicebant :  San' 
r/us,  Sanctu$,  Sanclu$  Dominu$  Deu$  Sabaoth^  ptena 
e$t  univer$a  terra  gtoria  eju$.  Yolnmns  scirc  qiia;  siiit 
Seraphim  stantia  in  circnilu  Dci,  qua^  scx  alas  uniosy 
et  siinul  Junctx  diiodecim ;  quoinodo  dnahus  velcnt 
faciem,  et  doahos  pedcs,  et  duahns  vnlcnt :  com  su- 
perins  in  circuitu  Dci  slnre  dicnntur  :  niit  quomodo 
stent  in  circuito,  cnm  duo  shil ,  ct  alibt  volenl : 
qnid  sit  illud  qaod  alier  ad  aUernin  clamitent ,  et  lcr 
Sancti  nomeii  ingeminent :  quomodo  superins  domus 
pleiia  gloria,  et  niinc  tcrra  essc  dicatar. 

Orandum  in  interprelalione$  Scripturarum.  —  Qu«« 
ctimnon  minimum  pulverem  moveam,  etprimnsiatim 
frontcdinicultitem  interpreiationis  objiciant,  incom* 
mune  Dominum  deprecemur,  ut  mihi  $0  quoquo 
dc  allari  carbo  mittatur ,  ut  omni  peccaiorum  sorde 
detcrsa,  primum  possim  Dci  sacramcntaconspicere» 
dehinc  cnarrare  qu»  videro.  Seraptiim  sicut  in  inier- 
pretalionc  Nominnm  Hebrxorum  invcnimus,  ardor^ 
atit  incendium ,  aut  principium  ori$  eorum,  intcrpre* 
tanlur.  Quserimus  qnid  sit  hoc  iiiceiufiiim  ?  Salvator 
ait  :  Ignem  veni  mitlere  in  terram ,  et  quam  [;il.  quem] 
volo,  »1  ardeat  {Luc.  12.  49).  (d)  Duo  discipuli,  qui- 
bus  in  ilinere  Doininus  Scripiuras  apcrucral,  a  Moyso 
et  omnibus  Prophelis  incipiens,  poslqiii\in  rcseraii 
suiil  oculi^oruin,  cognoscentes  eum,  dixerunl  aU 
alterutrum  :  Nonne  cor  no$trum  ardeu$  erat  in  nobi$, 
dum  toqueretur  iu  via,  et  aperiret  nobi$  Scriplurat  {Luc. 
24.  52)  ?  Ct  in  Dcuteroiiomio  {cap.  4j  Detis  ipse  ignis 
scrihilur  essc  consumens ;  et  in  £zechiolc  (cap.  8) 
quoqiic,  n  renihus  usque  ad  pedes  videtur  esse 
igncus ;  Et  etoquia  Domini  eloquia  ca$ta^  argentum  igne 

{c)  Membnji9dRem9i£manife8tu$moH$  Dommif€ti)omu$ 
j)ei  tii  $untmi$  monltbus ,  eic.  Sepiuaginta  ad  ungaem  , 
iifcf«vi«  t^  6^  wfwo  saA  « duoc  tdi  •«« ,  eu\  nequc  eoim  Jux* 
ta  Hel)raicain  veritatem  Scripluras  tunc  Hieronymus  rccl* 
Ubat. 

{d)  Sic  Mss.  magno  numero,  antea  taneu  eeti^.dnohu 
lHscwuli$.  Mux  iidem,  Nomte  cor  nostrum  era$  noHsjBr* 
aen$  tn  via,  cum  aperiret^  eic. 


exanun^amn^  probalwn  terrm^ 
{P$al.  17).  Et  muha  alia  qus  si  de  tMnnibus  Scriplu- 
ris  Toloero  replicire,  perlongum  esl.  Ergo  quxrirous 
abi  sit  boc  incendium  salutare  ?  Nulli  dubium  quin 
itt  saeris  volaminibus ,  ex  quorum  leciione  universa 
hominum  vitia  pui^antur.  De  eo  vero  quod  scquiiur» 
prindjrium  orii  eertim ,  quomodo  possit  ad  Scripturas 
referri,  vereor  iie  si  dicere  cceperimus,  non  tam  in- 
icrprelarif  qiiam  vim  Scripturis  iiiferre  videamur. 

Lingw  Hebrwa  prima  el  conmmmt,  Victoriuus  Lati- 
HUM  Auctar.  —  liiitiam  oris  et  commanis  eloquii,  et 
boc  omne  [al.  mne  terhum^  quod  loquimiir,  HebrTam 
lingQam,  qua  vetas  Tesianienuim  scripiuro  est ,  uni- 
versa  antiquitas  iradidit.  Poslquam  vero  fn  fabrica- 
iione  turris  per  offensain  Dei  linguarum  diversilas 
aitributa  est ,  tonc  cermonis  varietas  in  omnes  dis- 
persa  est  naiiones.  Igitiir  et  incendium  et  iniiium 
oris,  In  duobus  animadverlitur  Testamentis  :  qujB 
clrea  Deum  stare ,  non  mirum  est ,  cum  per  ea  Do- 
minus  ipse  discatur.  Sex  alm  uni ,  et  $ex  atm  alleri. 
Viclorinus  nosler  duodecim  Apostolos  interpreiatus 
est.  Nos  possumus  et  <hiodecim  lapides  altaris,  quos 
ferram  non  tetigit»  et  doodecim  gemmas,  ex  quibns 
sacerdotis  (a)  insigne  consirtictum  est  ( Exod,  28 ), 
51  accipere;  quoset  Ezechiel  {cap.  28)  memorat, 
et  Apocalypsis  (cap.  21)  non  tacet,  quorum  quid 
verum  sit,  Deus  viderit :  quid  verisimile ,  in  SO' 
qaentibas  exponemus. 

7.  Scquilur  :  El  duabue  quidem  vetabant  faciem,  et 
duabui  velabant  pedes ,  et  duabue  volabant.  Velabant 
faciem  noii  suam,  sed  Dei.  Quis  enim  ejus  scire  po- 
test  principiupi/  quid  antequam  istum  conderet  mun- 
dum ,  {b)  ia  rerum  focrit  oiteniiute  :  quando  Thro- 
nos,  Dominationes,  Poteslates,  Angelos,  toturaque 
ministerium  coeleste  condiderii?  Sequitur :  Et  duabut 
vetabant  pedeiy  non  suos ,  sed  Dei.  Extreroa  quippe 
ejos  scire  quis  poiestY  qoid  post  consummationcm 
fteculi  8it  fuuirum ,  quid  postquam  genus  hominnm 
fuerit  judicaium ,  que  sequator  vita?  an  nirsam  !ilia 
eit  futura  lerra,  et  post  iransitionem,  alia  rursuiu 
elementa,  vel  alius  mundus  solqae  condendus  sit? 
Priora  annuntiate  mifn ,  et  novissima  qum  fulura  lunf , 
et  dicam,  qma  dii  estis,  ait  Isaias  (cap.  41.  ».  23),  si- 
gnificans  neminem  posse ,  quid  ante  mundum  fuerit, 
ci  qiiid  post  mundnm  fulurum  sil,  eiiarrare.  Ei  dua- 

[^)^^^^^^  Edili  omnes  iniigne  diadema  constructum 
est.  Scittcet  cum  vocem  imiqne  Don  saiis  assequeretur 
nou  nemo  veierum  aroanuensium,  diadema  addit  ad  libri 
pram.  Et  falso  id  quidem,  sed  vox  posiea  in  textum  illata, 
nucusque  editores  fefeUlt,  ut  non  auimadverterent  ex  duo- 
declm  gemmis  non  diadema ,  seu  Cydarim  conslrui ,  sed 
magne  Sacerdotls  magnt ,  seu  vestem,  quae  Bationate  di- 
Gebaiur.  Nos  regii  exemplaris  aucloritate  locum  emacula- 
vimus. 

.  W  PIsicuitMannseripiorum  omnium,  et vetusliss.  edltlo- 
nis  fldem  sequi.  Alii  edili  interim  fuerit  in  (eterniiate.  Con- 
ler  In  JiiJist.  ad  Titum  cap.  1.  ubi  Angelos  pluribus  saeeults 
anie  mundi  creationem  exiitisse  vel  ex  sua,  vel  ex  alio- 
rimi  senlenlia  tradidit.  t Sexmille,»  inquit, «  necdum  nostri 
orbis  implentur  anni,  et  quanias  pfius  aelerniiates,  quanla 
tempora,  quantas  saBculprum  origines  arbilraadum  est,  ia 
quibus  Anaeli,  Throni,  Dominationes ,  caelerasque  Yirtutes 
fceryienolDeo,  et  absoue  temporum  vicibus,  atque  men- 
•nris,  Deo  jubente  sufeiiterint. »  Vid.  uuae  ibladaoUbi- 
miQf. 


EPISTOLA  XVIIf.  5Q5 

purgatum  septuplum      bus  voiabanl.  Ifedia  tanlum  cognoscimus,  qaae  ex 


Scripturarum  nobis  leclione  pandontur,  qnando 
roundus  factus  sit,  quando  plasmatus  liomo,  quando 
diluvium,  quando  lex  daU  sit :  ut  ex  uno  boinims 
universa  lerraroro  spatia  completa  sint :  et  in  extre- 
mo  lempore  Dei  Filius  pro  nostra  salute  sumpserit 
carnem.  Caetera  vero  quae  diximus ,  ista  duo  Sera- 
phim,  in  facle  pedibusque  texerunt.  Et  ctamabant 
atter  ad  atterum.  Pulchre  positum  est,  atter  ad  atte- 
rum, 

Ni/ul  dissonum  in  veteri  ei  novo  Testamento.  -^ 
Quidquid  enim  In  veteri  legimus  Tcstamento ,  hoc 
idem  in  Evangelio  reperimus  :  et  quod  in  Evangelio 
fuerit  lectttatum,  boc  ex  veteris  Testamenti  auctort- 
taie  deducitor :  nihil  in  eis  dlssonum,  nihil  diversum 
est.  Et  dicebant,  Sanctus^  Sanctus^  Sanctus  Dominus 
Deus  Sabaoth.  In  ambobus  Teslamentis  Trinitas  prae- 
dicatur.  Qiiod  aulem  sabaoth  et  Salvator  noster  esse 
dicatur,  accipe  exemplum  in  vicesimo  tertio  SS 
Psalmo.Virlutes  quae  Domino  minislrabant,  ad  ccele^ 
sies  alias  Foriitudines  proclamabani,  ut  pandant  ja- 
nuam  Domino  reverlenii :  Totlite  portas  princtpes  ve- 
stras,  (c)  sive  ut  Aquila  inierpretatur,  altotlite  portm 
capita  ve$tra,  etintroibitrexgtorim.  Rursum  iliae  quem 
indutum  carne  conspiciunt,  novomysterio.stupefactae 
inlerrogant :  Quis  est  iste  rex  gtorim  {Ps,  25. 9)  ?  acci- 
piiintque  responsum  :  i  Dominusviriulumipseestrex 
gloriae : »  quod  in  Hebraeo  scribiiur,  c  Dominus  sa- 
baoth.  >  Scienduroque  quia  ubicumque  Septuaginta 
Inlerpretcs  Dominum  virtutum,  et  Dominum  OmnU 
potenlem  expresserint,  in  Hcbrseo  sil  positum,  c  Do- 
roinus  sabaoih,  >  quod  inlerpretatur  Aquila,  cDomi- 
nus  militiarum.  >  Dominus  quoque  ipse  hic  quatuor 
litteraruro  est,  quod  propriein  Deoponiiur  {d)wb  he, 
JOD  HE,  id  est  duobus  ja^  quas  duplicala  ineffabile 
illud  et  gloriosum  Dei  noroen  efflciunt.  c  Plena  est 
univeisa  terra  gloria  ejos.  >  Hoc  adliuc  [al.  autem]  a 
Seraphim  diciiur  de  adventu  Dominl  Salvatoris,  quO^ 
modo  in  omnem  terram  praedicatio  illius  porrigalur, 
8t  Aposlolorum  sonus  mundi  iimKes  penetret. 

8.  Sequiiur  :  c  Et  elevatum  esi  superliminare  -a 
voceqoa  cUmabant.»  Legimus  in  veteri  Tcsiamenio, 
quod  semper  Dominus  Moysi  et  Aaron  ad  osiiuro 
Tabernaculi  sit  locutus  (  Levit.  \.  et  k.  Num.  10), 
quasi  anle  Evangelium  necdum  eos  in  Sancta  sancto> 

{c)  Voculam  sive  ex  ediiis  omnibus  ac  Mss.  reposuimua. 
Leviora  bujusmodi  alia  nec  indicamus. 

{d)  Insignem  hunc  locum  depravant  edtii  libci,  poiiasii' 
mum  quod  duabu$  legimt  pro  duobus:  alii  tla  proja.  Sed 
etUierooymoerit  qui  p.ulverem  inoveat,  quod  duobus  Jod 
He,  \e\ja  Dei  nonien  ineffabile  componi  dlxeiit,  quod  ex 
Jod  He  vau  HCy  seu  ja  va  couslare  nuUus  igoorat.  Mar- 
tianaBus  resiiici  putal  celebre  Groecorum  iimi,  sic  enim 
hebratcas  litteras  Dei  nomen  componentes  scribebant 
Graeci ,  pro  nTP  unde  et^q/a  legi  potult  hebraico  more  ,• 
sed  forlasse  verius  respexit  Hieronymns  Judseorum  quo- 
rumdam  sententiam,  qut  itaduobus^o,  vel  fP  scrtptumDe 
nomen  putabant,  ut  alterum  ijimen  in  Vau  transierit ;  quae 
littera  vlx  sola  magniitidioediffert  a  Jodlnterim  Ron  prae- 
tcreundum  in  Cisterciensi  Ms.  legi  Jod  he  vau  ke,  id  est 
duabus  et  duabus ,  ^iicc  duplicatm,  etc.  Veriori  quident 
sen.«i ,  ac  lectione ,  qii%  suneriori  dtfflcnltali  minime  sit 
obnoxia ;  s.ed  vereop  ,  ne  a  Hieronymi  calamo  rrofocla  sltt 
siquiOem  Critlci  abcujus  Ingenium  saplt. 


SAMCn  HlERONTMl  S6| 

Sicat  Dei  Eodesbi  po$iea  introdir      dicisM  me  gandeo ,  et  qui  HebrMfam  senoMiem  iia 


367 

rom  imroduxerit 
cia  est  diceos :  <  lotrodaxit  me  rex  in  cabiculum 
suam  >  {Cant.  I.  5).  Quando  ergo  Dominus  Doster 
descendit  ad  lerraa»  saperlimioare  illud,  id  est,  qnasi 
quoddam  obsiaculom  intrare  cupieniibus  subiatura 
esl :  et  onivertDS  bic  mnndus  fumo  irapietus  est,  Id 
est  gknria  Dei»  Ubi  aotem  in  Laiino  eievaium  legimus» 
in  Grxco  Mpe^f  sMatum ,  ponilur.  Sed  quia  Terbi 
amblgailas  utroque  modo  interpreiari  potest,  nosiri 
elevaiom  Inierprelati  sunt  pro  ablato.  c  Et  domus 
impleu  est  fumo.  >  Deus,  ut  sopra  dixlmus,  ignis 
esl :  bic  eum  in  Sina  monte  descendisset  ad  Moysen, 
ad  HS  adveatum  ejus  videbantur  iampades  di- 
scarrenles»  et  pienos  omois  mons  funio.  tlndein  Fsal- 
mis  dicitor :  <  Qoi  tanglt  montes»  et  romigant  >  {P$» 
105.  5S).  Ex  igne  ergo»  qooniam  totam  subslantiam 
capere  noo  possamos,  taevior  qoxdam  in  univcrsom 
mundom»  ei  (ot  ita  dkam)  rarior  fomi  natura  disper- 
gHur»  qfoam  nos  capientes »  dicamus  :  <  Ex  parle  co- 
gnoscimoSy  et  ex  parle  prophetamos  i  (1.  Cor.  15. 9). 
Et :  <  Nanc  videmos  per  specnlum  io  aenigmale  > 
(iM.  12). 

9.  Et  y  SerapMm  iiahant  in  {ircuiiu  aju»  :  u»  atm 
wtt,  eiusalm  alleri.  Qoidam  Graecorum  lo  Scrlpturis 
opprime  enDMlitus  (1),  Serapliim  virtutes  qoasdam  in 
coells  esse  exposuii,  qax  anie  tribonai  Dei  assistentes 
laodent  eom,  et  in  diversa  minisieria  mittantar, 
■laximeqae  ad  eos  qui  purgaiione  indigent »  el  ob 
pristina  peccata »  aliqaa  ex  parte  suppliciis  (a)  piir- 
gari  merentur.  Qood  aotem  sublatom  esi ,  inquii , 
ooporliminare »  et  domus  impleta  est  fomo ,  signum 
est  Templi  Judaici  desiruendi ,  ot  iucendendae  onl- 
¥ers»  lerusalem »  qiiam  videmus  nunc  destriictam. 
JNoniuilIi  vero  io  superioribus  consentienies ,  in  ex- 
irema  parle  dissentiant.  Nam  soperliminare  subla- 
lom  illo  tempore  praedicaoi ,  qiiando  velum  templi 
seissum  est «  et  oniversa  domos  krael  erroris  nuiM 
confusa  {Mauh.  17;  ei  Marc.  15;  ei  Luc.  25): 
quando  {b)  Josephus  refert  sacerdotes  ex  adytis  tem- 
pli,  virtoturo  coelestinm  audisse  vocem ,  Traneeaniu 
ex  hi$  sedibui. 

10.  Est  vir  (llss.  uero)  quidam  a  quo  ego  plora  di* 

(0)  AbsuDI  a  Keginae  manoscripto  duo  verba  vurgari  m&- 
reniur^  lotegro  seoso.  Hancsententiam  alibi  in  £ze«hiel, 
cap.  30.  Hierooymns  videtur  fcnprobare,  cnm,  Neque  emmy 
inqiiU,  bcm ,  $ed  maii  jmgeli  lormenti»  jpriBpotUi  sum.  Sed 
liac  de  re  plura  dicemus  suo  loco  in  Daniel.  cap.  7.  Ktiam 
paulo  infra  absuot  ab  eodem  Ms.  verba  guam  vidmue 
nunc  deUructam,  quae  pariter  in  Cisterdensl  desiderantiir; 
sed  hic  modo  lcgerat  ei  incendU  suiner$a  Jeruealem,  pro 
incendendee  wmerue^  etc. 

[b)  Hoc  ex  Josepho  miraculum  eliam  inEpist.  ad  Hedib. 
qusest.  8.  et  Iq  illa  Paulae  et  Eustochii  ad  Harceliam,  at- 
que  alibi  saepe  Uleronymus  meniorat.  Josephos  vero  lib. 
vl  deBell.  Jud.  cap.  V.  non  adChristi  mortem,  cum  Teni- 
pli  velum  scissum  est,  refert,  sed  quinqoeonio  ante  Tem- 
pii  ejusdem  excidium ,  et  annis  fere  32.  A  Christi  paaslo- 
ne  iuler  monstra  ,  qu»  urbis  cladem  anlecesserunt , 
enumeral.  Imposuit  aulem,  ui  videtur ,  Hierooymo  Euse- 
bius  in  Chrooic.  qui  aut  ia  vilialos  Josephi  codtces  incidit, 
aut  ex  alio  auctore  forlasse  liausit ,  certe  in  Josepho  non 
legtl.  Utriusque  verlM  alibi  dabimus ,  ubl  Ymc  paub  ftisius' 
prosequemur.  Ifonemus  inlerim  ab  ipso  Hieronymo  In 
Isai.  cap.  60.  iUam  vocem  in  Jereaolymitanae  dadis  tem- 
pus  recte  conferri. 

(1)  Fortc  Greqorius  yananunuz. 


elimarit,  ut  inter  Scribas  eorom  Chaldaeus  exisli- 
metor.  Is  longe  alia  via  ingressos  esl ;  ail  enim  nul- 
lum  PropbeUrum  extra  Isaiam  vidisse  Seraphlm 
circa  Oeum  stantia,  et  ne  ipsa  quidem  Seraphim  alibi 
lectitarL  Dehiiic  eonsuromationis  et  captiviiatis  Jeru- 
salem,  qoa  sub  Nabacliodonosor  Imu  osl ,  signum 
esse  prasmissum.  Ab  Oaia  qoippe,  sub  quo  orsus  esl 
propheUro,  usqae  ad  Sedeciam,  qui  extremos  regoa- 
vit»  et  qui  caecos  54  in  Babylonem  ductus  est, 
fuisse  reges  ondecini,  et  duodecimum  Godoitam, 
qoem  constituerat  rex  Babylonis  soper  terrani,  quem 
interfecit  Ismael  lllius  (c)  Nathani»  inler  inedias 
epuUs ,  reiiqaiaruro  patriae  parricida  ( 4.  Beg.  iS ;  H 
3.  Paral.  ii/i. ;  ei  Jer.  4t);etha8  esse  diiodecim 
alas,  e  quibus  qoatuor  faciem  soam  velent,  sicut  io 
nonnullis  exemplaribas  inveniiur »  qoatuor  volent, 
qoalaor  pedes  contegant.  Ex  bis  qoippe  doodecirn 
regibos  lantum  qaatoor  Josios  foisse,  Oaiam ,  Joa« 
tham,  Execblam»  et  Josiam,  qoi  sablimes  per  singulas 
capliviutes  audeant  gloriflcare  Deom,  San^iii,  5ait- 
ettti ,  Saneiut  Donnnui  Deu$  Sabaaih.  Reliquos  vero 
propter  peccau  sua  velaro  faciem  :  et  alios  qoi  io 
capliviutem  docti  sonl ,  pedum  velare  vestigia.  Sa« 
pcrliminare  vero  snblatum»  el  domom  impleUm 
fumo,  sicutsupra  dlximus,  eversionem  Jerosalem  ei 
incendiam  lempli  exposiiit« 

II.  Et  quia  semel  ejos  ccepi  refenre  sentenliam» 
eiiam  ea  qoae  necdam  a  me  sont  UcU,  contingamas. 
Forcipem  de  qoa  alUris  carbo  comprebensus  est,  ei 
hbia  porgau,  propriam  Isaiae  asseruit  passionem,  et 
qoa  sob  Manasse  interfectus  csi  rege ,  et  tunc  vero 
purgatls  Ubiis  dixit  ad  Dominum  :  Eece  <fo,  miue  me^ 
ei  dixi  :  0  mi$er  ego^  quaidam  comi^unclue  $um 
{Juxia  LII)!  Donec  Olsias  vivit  non  inteliigis,  o 
Isaia,  te  esse  miserum,  non  compongeris ,  noo  mo- 
veris :  aed  quaitdo  ille  mortuus  est,  lanc  animadver^ 
lis ,  non  munda  liabere  te  labia ,  tooc  indig.-smu 
cognoscis  te  esse  visione  Dei.  Utinam  aatem  el  eg» 
compnngar,  et  post  oompunctionem  {d) »  Dei  visione 
dignus  efiiciar,  cum  sim  bomo,  eC  non  mooda  labia 
babeam»  el  in  medio  qooqoe  popoli  bnmunda  labia 
babentis  bahiiem.  Isaias  ot  jostus  Untum  in  sermone 
peccaverat :  ideo  sola  Ubia  habebat  immonda ,  non 
conscientiam.  Ego  vero  qoia  et  oculis  video  ad  con- 
cupiscendum,  et  manu  scandaliior  et  pedle,  et  omniom 
membroram  5$  parte  delinqno,  habeo  omnia  im« 
munda :  el  qoia  semel  splrita  baptizatos,  rursum  tu- 
nicam  pollui,  secundi  bapiismatis  pnrgatione,  id  cst, 
ignis  indigeo  {Maith.  3. 11). 

12.  In  Scripluris  non  $uni  $implieia  verba.  —  Non 
suut,  ut  quidam  puUnt,  in  Scripturis  verba  simplicia, 
plariraum  in  his  absooiiditam  est  Aliud  litlera,  aliud 
mysticus  sermo  significat.  Ecce  Dominus  in  Evnn- 

{c\  Pro  Nathanice^  ot  e  Mss.  emendamus,  erat  Noihanaei 
m  eoiiis  oronibiis ,  qood  alterius  personae  esl  nomeo ,  uon 
patris  IsQiaei ,  qnem  Hieronymus  nolat. 

(djCisterdenses  chart»,  Deo  digmie  efficiar ;  velusautein 
edUio,  Dei  prmdicaHone ;  et  roox  quia  cum  $im  homo^  vel 
ul  Ms.  ^t  cum  sLn,  etc. 


^ 


EPISTOU  XVIih 


570 


feUo  dagiUir  luueo  i  pelvim  ad  lavaados  diaciiMi- 

lariun  pedes  praqMHrai »  senri  fuiigiuir  miDisierio 

{Joam.  13 ) :  (a)  esto »  ut  dooeat  buiuiliuiem ,  ut 

ttobis  ittvioem  miniatremuft  :  nonabuuo,  non  recuso. 

Qaid  esi  qood  Pelro  reeusanti  dicit  :  Nid  Umro 

p€de$  liio»,  non  Aa*<Mi  panm  mecumtEi  ille  respou- 

dit  i  Bamim$,  n§n  tokm  pode$,  $ed  H  mwmeei  cafmi 

(IHd,  V.  8.  ^).  AiceDauru»  ergo  Dominus  ad  ecehun 

(^ia  Aposloli  ui  iMMniDes  tems  insisteoies,  adhuc 

babebant  peccalonun  sordibus  pedes  poUutos)  ¥uU 

«00  a  dottetis  penitos  iiberare ,  ut  eis  possit  Propbe- 

talis  sermo  congruore  :  Quam  $peehfi  pedee  eoatiie- 

Umminm  paeem  <i«at.  52.  7);  ot  imiUHri  valeant 

£eciesia  verba»  dicenlis :  Lam  pedee  aiee$^  qaamodo 

mqamabo  UUm  ( Canl.  5.  5)?  ot  eiiam  si  quis  posC 

resnrrecttonem  postea  liis  adluesorit  pulvis,  in  im- 

piam  enm  excutiant  dvitatem ,  in  testimoniun  tabo- 

ris  :  quod  eo  usque  pro  omnium  salule  conlonderinc» 

fMti  Judasis  ut^ Judaei,  geniibus  ul  gentiles ;  ui  otiam 

propria  vestigU  aiiqoa  ex  parte  poUuerint.  Igitur ,  «i 

nd  propositnm  revertamur,  sicut  Apoetoli  purgatione 

sndlgebant  pedum  :  sic  Isaias  qui  tantom  in  scr- 

mone  peccaverat » labUi  babebat  immunda  :  et  qnan- 

lum  ego  arbitror,  quia  OzUun  in  Templum  irruentem, 

fion  corripuerat ,  noe  juxta  Eli»  exemplum  libera 

voce  imptum  designarat,  hbia  babebat  immunda.  in 

medio  quoque  popaii  immanda  labia  habenti$  liabUem. 

f saias  qui  compunctus  est,  et  se  miserum  contesiatur, 

purgatione  dlgnus  efficitur.  Populus  vero  non  soliim 

non  agons  pcenitentlam »  sed  ne  sciens  quideiii  quia 

labla  babebat  immnnda ,  purgationis  romedium  non 

meretur.  Providcndum  igitur  sub  boc  exemplo ,  non 

solum  ut  ipsi  simus  justl ,  sed  ne  cum  peccatoribus 

moremur  :  quia  et  boe  in  peecati  ac  miseriae  parte 

ducit  Propheta. 

13.  Quomodo  Deu$  videtur.  —  Sequilur  :  Ei  re§em 
Domiiinm  $abaotk  56  ^9^  ^^*  ^1"'^^  ittdxi  Isaiam 
a  inajoribiis  suis  Idcirco  interemptum,  qoia  cum  Moy« 
ses  posteriora  Dei  viderit,  hic  Domlnum  sal>aotb  ocu- 
lis  camalibus  vidisse  se  scribai,  super  hoc  Deo  dicen- 
4e  :  Nemo  fadeni  meam  videbii ,  el  ohet  {Exod.  33. 
20).  Quos  si  interrogemos,  qoomodo  se  Deus  m  Lege 
aliis  Prophetis  in  visione  et  somno  dicat  oslencfi, 
Moysi  vero  facie  ad  faciem  colSoqni ;  et  quomodo 
stet  illa  sententUi  :  Nemo  faciem  meam  videbitf  ei 
oivetf  com  facie  ad  faciem  se  ad  Moysen  locntum 
esse  fateatur :  respondebunt  utique ,  juxta  possibili- 
taiem  humanam  Deum  visum ,  non  ut  est,  sed  ut  vi^ 
luit  se  videri :  quibus  et  nos  dicimus  eodem  modo  ab 
Isaia  esse  visum,  restanle  swnma ,  ul  Moyses  Deum' 
aut  vlderit ,  aut  nori  viderit.  Si  vidit ,  vidit  ergo  et 
Isaias ,  qui  vidisse  se  dicens ,  impie  esl  interfeclus  a 
vobis  :  quia  Deos  videri  potest.  St  non  vidit,  interfi- 
ciie  et  Moysen  cum  Isaia ,  quia  ejnsdem  mendacii 
reus  est,  dicens  se  vidisse  eum ,  qui  videri  non  po- 
iest.  Quemcumque  [  ai.  quodcumque  ]  in  exposilione 

(a)  Dqo  Mss.  pro  EHo,  leguntctir  jf<a  t  quod  oiinos  pro- 
fntnr ,  aliam  cmin  ob  causam  quam  humUitatis  id  fecisse 
ai|«  Yictonns  sequentem  ul  pani<nilam  omiliiti 


<os  loci  supeff  Moyseo  haboermt  imello^m ,  otMm 
nos  ad  Isai»  temperabimns  visionenu 

14.  Sequitnr :  Ei  mi$$um  e$i  ad  me  unmn  de  5«-«- 
p^m^  ei  in  manu  $ua  kabebat  carbonem,  quem  forcipe 
$ump$erai  de  aitan,  ei  Utipt  o$  meum ,  ef  duAt :  Ecee 
ieUgit  koe  Utbia  lua ,  et  {b)  aufentt  iniqmtatee  tnm ,  e€ 
peccata  tua  pyrgabk.  Secundnm  omnes  Editionos, 
qoas  supra  oxposuimus,  sive  doo  Testamenia  teieUI- 
gere  volueris,  sive  aliquas  apparatriees  bi  coelosabUs 
virtutes,  sive  in  signum  capiiviut»  fiiiorm  nmbram 
quamdam  veritatis  Intnrm  praefiguratam,  nunc  accipe 
Seraphim.  Nos  quia  prUnam  sententiam  sequUnor, 
Evangclicum  Tesiamenium   missnin  asserimos  ad 
Prophetam  :  quod  habens  in  se  otraque  niandau,  id 
est,  et  sua  ct  veteris  Testamenii ,  Igniinm  sermoneni 
Dei,  doplici  pracceptorum  acie  comprefaendii  :  at 
tactis  labiis,  quidquid  fuerat  ignorantia,  hoe  siqut' 
dem  nos  labla  interpreiamur  immuiida »  porgatioms 
suaB  pepulU  veriute.  Ilanc  forcipem  Jaoob  in  scala 
«onspicit  (Gene$.  28) :  hlc  esi  gtedlus  bis  acotns :  bsec 
dtto  minuta ,  quae  mnlier  vidna  mittit  in  dona  Dei 
(Marc.  12) :  hic  suier  duos  denarios  habens,  qui  in  ore 
piscis  reperUis,  pro  Domino  et  Petro  redditur  {MaUh. 
17);  hacdupliciforcipe    57    qu»  nnionis  reiine- 
iur  viriute,  carbo  comprefaensus  mUtitur  ad  Prophe- 
um,  quem  in  centesimo  decimo  nono  Psalmo ,  cum 
Propheu  Deum  rogaret  dicens  :  c  Domine,  libera 
animam  meam  a  labus  iniquis ,  ot  a  lingua  doiosa ,  > 
et  post  interrogaiionem  Spiritus  Sancti :  c  Quid  deiur 
iibif  aut  quid  apponator  tibi  ad  linguam  dolosam?  t 
dictum  est :  <  Sagiiiae  potentis  acotmcum  carbonibns 
desolatoriis  >  {P$.  1 19. 2.  et  $egq.) ,  scimus  Prophebu 
esse  concessum.  Vere  quippe  desolatorius  carbo,  qui 
iinguam  puram  facit  a  peccato,  sermo  divinus  est,  de 
^uo  et  inlsaia  dicitur  :  cHabes  carboues  ignis,  sede* 
bis  sopereos,  bierunt  tibi  in  adjutorium »  (/mL  47. 
145.  $ec.  LXX). 

15«  Sequilur :  Et  andim  vocem  Doadm  dieenti$ , 
Quem  ndiiam^  et  quk  ibit  ad  popuium  i$tumt  Et  disA : 
Ecce  e§o^  mku  me.  Et  aii :  Yade  et  die  populo  hmc : 
Aure  ttudiiti$t  ei  non  mtelligetie.  Interrogantis  suni 
verba  Domini,  non  Jubeniis,  quem  debeat  miuere,  ei 
quis  iiurus  sit  ad  populom »  cui  facilis  PropheU  re- 
spondei :  Ecce  ego^  mitte  me,  et  post  poUiciUlionem 
jnbetor ,  ut  dical :  Yade ,  el  dic  popuh  huic  :  Amra 
au4Ueti$t  et  non  inieitigetie  :  et  cernentee  atpieietie^  ei  - 
non  videbiti$;  et  caelera  quas  ipsius  Propbeii»  sermo 
contexit.  Audivi  ego  in  boc  ioco  non  parvam  Uebnei 
mei  dispuutionem,  cujos  pauca  ponam,  ul  sensum 
liominis  adverUs.  Aiebat,  de  Moyse  ei  Isaia ,  quis 
meiius  recerit ,  requiramus.  Utrum  ne  Moyse»,  qni 
cum  a  Deo  miiteretur  ad  populum ,  ait :  Pr^or, 
Domine^  non  mm  iit^niii ;  et  rursum,  provide  aiium 
quem  mitta$  {Exod.  4. 15)  :  An  Isaias,  qui  cum  non 
fuisset  elccuis,  ultro  se  obtulit,  dlceiis  :  Ecce  ego^ 

Ji)  HarUan.afriliiliC,  et  roox  mir^otijl  Juxu  ErasmlaQos 
ices  hic  atque  iafra.  Sed  verius  pleriqoe  alii,  ut  edidi- 
mus  utroqoe  in  looo,  ex  Graeoo  hfOA  el  «pwHwftf.  Pauio 
Infra  i)ost  vocem  o^pnnfaitf ,  abest /kiurar  a  B^io  ac  Cis* 
stercicnst 


367 


SkMm  BliXtONTMl 


S6l 


rum  iiHroduxerit :  tieat  Dei  Eodesia  peatea  introda* 
cu  est  diceos :  <  Introduzit  oie  res  la  cubiGaluin 
suun  >  {Cant.  I.  5).  Quando  ergo  Domlnus  noster 
descendit  ad  terras,  saperiiminare  illud»  id  eat,  quaai 
quoddam  olMtacuium  intrare  cvpientibus  sublatura 
est :  et  unifersns  liic  mundus  fumo  impletus  est,  id 
est  gloria  Dei.  Ubi  aulem  in  Latino  etevatum  legimus* 
in  Gncco  ijchpB^f  sMatum ,  ponitur.  Sed  quia  verbi 
amblguitas  utroque  modo  interpreiari  potest ,  nosiri 
elevatom  inierpretali  sont  pro  ablato.  c  Et  domus 
impleta  est  fumo.  >  Deos,  at  supra  diximus,  ignis 
est :  bic  cum  in  Sina  monte  descendisset  ad  Moysen, 
ad  HS  adventuffl  ejus  videbantur  lampades  di- 
scurrenles»  et  plenus  omois  mons  funio.  tlndein  Fsal- 
mis  dicitor :  <  Qui  tangit  OMntes»  et  rumigant »  {P$. 
105.  3S}.  Ex  igne  ergo,  quoniam  totam  substantiam 
capere  noo  possomuSf  iaevior  qoacdam  In  univorsum 
nundomy  et  (ot  iia  dicam)  rarior  fomi  natura  disper- 
gitur,  qfoam  nos  capientes »  dicamos  :  <  Ex  parle  co- 
gnoscimos,  et  ex  parte  prophetarous  i  (1.  Cor.  tS.  9). 
Et :  <  Nanc  videmus  per  specnlum  in  aenigmate  > 
{IM.  12). 

9.  Et  y  Seraphim  itahant  in  rir^iulii  §ju»  :  eex  atm 
tmi,  et  ux  alm  atteri.  Quidam  Graecorum  in  Scrlpturis 
apprime  eiQditus  (I),  Serapbim  virtutes  qnasdam  in 
cmlis  esse  exposait*  quac  ante  tribonai  Dei  assistentes 
laudent  eum»  et  in  diversa  mlnlsteria  mittantur» 
naximeqae  ad  eos  qui  purgatione  indlgent ,  el  ol> 
prigtina  peccata ,  aliqua  ex  parte  suppliciis  (a)  pur- 
gari  merentur.  Qood  antem  sublatum  est ,  inquit , 
oaporiiminare ,  et  domus  implela  est  famo ,  signum 
est  Templi  Judaici  destruendl ,  ot  incendendae  uni* 
vers»  lerasalem ,  qiiam  videmus  nunc  destrnctam. 
Noniiulli  vero  in  superiortbas  consentienles ,  in  ex- 
irema  parle  disseniiunl.  Nam  superliminare  subla- 
lom  ilio  tempore  praedicanl ,  quando  velum  lempli 
seissum  esl ,  ol  universa  domns  Israel  erroris  nulie 
confusa  {Maith.  17;  ei  Mare.  i5;  et  Lae.  23): 
quando  {b)  Josephus  refert  sacerdotes  ex  adytls  lem- 
pli,  virtnturo  coelestinm  audisse  voeem ,  TraMeamtu 
ex  his  $edihn$. 

10.  Est  vir  (BIss.  wero)  quidara  a  quo  ego  plura  di- 

(a)  Absooi  a  Keginae  maoDscripto  dao  verba  purgari  m&^ 
rmtir,  integro  seosu.  Haoc  Bententiam  alibi  m  ]&^iel, 
cap.  30.  ffieronymus  videuir  imprabare,  cum,  jfeque  eibn^ 
inquit,  ^om' ,  $ed  mali  jngeU  tormemU  prippot^t  $uni.  Sed 
bac  de  re  plura  dicemus  siio  looo  in  Daniel.  cap.  7.  Ktiam 
poulo  infra  absuol  ab  eodem  Ms.  verba  qtfom  ndmue 
nunc  deUructam,  quae  pariter  in  Cisterciensi  desiderantur; 
sed  bic  modo  lcgerat  et  incendU  nAveruB  Jenmlem,  pro 
incendendm  universm,  etc. 

[b]  Hoc  ex  Josepho  miraculum  etiam  inEpist.ad  Hedib. 
quaest.  8.  et  io  illa  Paulae  et  Eustocbii  ad  Marcellaro,  at- 
que  alfbi  saepe  Uieronymus  meoiorat.  Josepbus  vero  iib. 
vl  deBell.  Jud.  cap.  V.  non  adChristi  mortem,  cum  Teoi- 
pli  velum  scissum  est^  refert,  sed  quioqueonio  ante  Tem- 
pli  ejusdem  eicidium ,  ei  annis  fere  52.  A  Cbristi  passio* 
ne  iuler  monslra ,  qo»  urbis  dadem  antecesserunt , 
enumerat.  Imposuit  aulem,  ut  Yidetur ,  Hieronymo  Euse- 
bius  in  Cbrooic.  qui  aut  ia  vitialos  Josephi  codices  iocidit, 
aul  ex  alio  auctore  foriasse  liausit ,  certe  in  loaepho  non 
legil.  Utriusque  veriia  aUbi  dabimus ,  ubi  habc  paulo  lusius' 
nrusequeniur.  Monemus  ioterim  ab  ipso  Hieronvmo  in 
Isai.  cap.  66.  iUam  vocem  in  Jerosolymitanae  chufis  lem- 
pus  recte  conlerri. 

(I)  Forte  Gregarim  NaxianxenHS. 


dieisse  me  gaodeo ,  et  qui  Hebrieorum  senoMiora  iio 
elimarit,  ui  inter  Scribas  eorura  Chaldmos  eiisli- 
nietor.  Is  longe  alia  via  ingressus  esl ;  ail  enim  nul- 
lum  Propbetarum  extra  Isaiam  vidisae  Seraphlra 
circa  Oeum  stanlia,  et  ne  ipsa  quidem  Seraphim  alibi 
lcctitarL  Debiiic  eonsummalionis  el  captiviiatis  Jeru* 
salem,  qaae  sub  Nabucbodonosor  Ucu  osl ,  signura 
esse  praemissuro.  Ab  Oaia  quippe,  subquo  orsus  osl 
prophetaro,  usque  ad  Sedeciam»  qui  extremos  regna- 
vit»  el  qui  c»cus  54  in  Babylonem  ductus  esi, 
fuisse  reges  andeclni»  el  duodecimum  Godoliam» 
qoem  constituerat  rex  Babylonis  snper  terrani,  quem 
interrecit  Ismael  fllius  (c)  Nalbanim  inler  inedias 
epui» ,  reJlqniarum  patrUe  parricida  ( 4.  Reg.  iS ;  H 
3.  Parai.  utt.;  et  Jer.  4i);elhas  esse  duodecim 
akis,  e  quibiis  quatuor  faciem  soam  velent,  sicui  io 
nonnallis  exemplaribns  invenitur »  qaaluor  voleni, 
quatnor  pedes  conleganL  Ex  bis  quippo  duodecifn 
reglbus  tantum  quatuor  jostos  fuisse,  Oaiam ,  Joa« 
Ibam,  Ezecbiam»  et  Josiam,  qni  sabliraespersingolas 
captiviuies  audeanl  gloriflcare  Deom,  Sanetu»^  San* 
etu$ ,  Sanetue  Dondnue  Deu$  Sabaoth.  Reliquos  vero 
propter  peccau  sua  velaro  faciem  :  et  alios  qui  io 
capiiviuien  ducti  sont ,  pedura  velare  vestigia.  Su- 
pcrUminaio  vero  snlilatum,  el  domom  implelara 
furao,  siculsupra  dlximus,  eversioBom  Jcrosalem  ei 
incendiom  lempli  exposuiu 

II.  Et  quia  semel  ejus  coepi  refene  senlenliam» 
etiam  ea  quae  necdum  a  me  sunl  tacta,  conlingamus. 
Forcipem  de  qoa  aluris  carbo  comprebensus  est,  el 
i^bia  purgau,  propriam  Isalae  asseruii  passionem,  ei 
qoa  sub  Manasse  interfectus  esi  rege ,  et  tunc  vero 
purgatis  Ubiis  dixit  ad  Domlnum  :  Eeee <fo,  im7/i  me^ 
et  dixi  :  0  mieer  ego^  fuoniam  eomfumciue  $um 
{Jmxta  LIl) !  Donec  Olsias  vivit  non  intelligis ,  o 
Isaia^  te  esse  miserum»  non  compungeris ,  non  mo- 
veris :  aed  qoaiido  ille  morluus  est,  lunc  animadver- 
lis ,  non  munda  liabere  le  labia ,  Innc  indig.-sam 
cognoscis  te  esse  visione  Dei.  Utinam  autem  el  egci 
compnngar,  el  posl  oompunctionem  {d) »  Dei  visione 
dignus  efliciar,  cura  sim  bomo,  el  non  monda  iabia 
kabeara»  el  in  raedio  quoqoe  popoli  immanda  labia 
liabentis  habilem.  Isaias  ot  justus  Untum  in  sermono 
peccaverai :  ideo  sola  labia  lubebat  iramnnda ,  non 
conscienliam.  Ego  vero  quia  et  oculis  video  ad  con- 
cupiscendum,  et  manu  scandalizor  elpe^e»  elomnium 
membromra  S5  parte  delinqno»  liabeo  omnia  ira« 
munda :  et  quia  semel  spiritu  baptizalus,  rursum  tu- 
nicam  poliui,  secundi  bapiismalis  purgatione,  id  cst, 
Ignis  indigeo  {Matth.  3.  li). 

12.  In  Scripturi$  non  $unt  $implieia  uerba.  —  Non 
suut,  ut  quidam  puUnt,  in  Scripturis  verba  simpKcla, 
plurimum  in  his  absconditum  est  Aliud  litiera,  aliud 
mysticus  sermo  significat.  Ecce  Dominus  in  Evan- 

[c\  Pro  Nothanim^  ot  e  Mss.  emendamus,  erat  Nathanaet 
m  eoitis  oronibus ,  quod  alterios  personae  est  nomeo ,  uoa 
patris  Isaiael ,  qnem  Hieronymus  nout. 

(<<)'Cisterdense8  ehart»,  Deo  dignue  eficiar ;  vetusaotein 
ediiio,  dH  prmdicaiiane ;  et  mox  quta  cwn  $im  homo,  \el 
ul  Ms.  ^t  am  n:n,  etc. 


•^  EPISTOLA  IVIIh 

feti»  ciagilttr  Unuo ,  yelvim  ad  lavandos  diacipii- 
ItriuD  pedea  praqiarai ,  servi  fungiuir  ministerio 
(/«»•  45) :  (a)  eslo,  ut  doceai  kuoiiliiatem ,  ut 
«obis  iavlcem  ministremua  :  nonabnoo»  non  recu«o. 
Qoideai  4|ood  Petro  reeusanti  diclt  :  Nid  Uwiro 
f$4€$  iHoa,  noii  Aa^Mt  rmrim  mmmfEi  ille  respon- 
dit :  domiiM»  iMii  mkm  pedu,  ud  Hmmu4t  caput 
<iM.  V.  8. 4^).  Aflcensuraa  ergo  Domious  ad  ccBlum 
(^ia  Apoaloli  ut  iramines  leme  inaistentea,  adhoc 
babebant  peccatomm  serdibus  pedes  poUutos)  vult 
«oa  a  delietia  penitus  iiberare ,  ut  eis  poasit  Propbe- 
talis  serrao  congruere  :  Qttam  tpedcfi  pede$  evange' 
Ummiimn  paeem  {itm.  52.  7);  et  imiiarl  valeant 
£ccleaia  verba,  dicentis  :  Loai  pedet  meotf  qmmado 
kmamabo  iUot  ( CoiU.  5*  5)T  ut  etiam  si  quis  posC 
resurrectionem  poslea  hia  adbsserit  pulvis,  io  im- 
piam  eum  exeutiant  ciTitatem ,  in  testimoniom  tabo* 
ds  :  quod  60  usque  pro  omnium  salole  conteoderiDt* 
laeti  Judaeis  ut^  Judsi,  gentabus  uC  gentiles ;  ut  etiam 
proprla  ?estigia  aliqoa  ei  parte  polluerint.  Igiiur ,  «c 
ad  propositnm  reTertamur,  sicut  Apoetoli  porgatione 
4ndigebant  pedum  :  sic  Isalas  qni  tantum  in  scr- 
mone  peccaverat,  labia  babebai  immunda  :  et  qnan- 
tum  ego  arbitror,  quia  Oziam  in  Ten^um  irruentem^ 
jion  eorripuerat »  nee  juxta  Eliae  exemplum  libera 
voce  impinro  designarat,  labia  habebat  imrounda.  In 
medio  ptoquepofmli  immmuia  labia  habeniit  habiiem. 
Isaias  qui  compunctus  est,  et  se  miserum  contestatur» 
purgatione  dignus  elBcitur.  Popolus  vero  non  soliim 
fion  ageas  pcenitentlaro ,  sed  ne  sctens  quideiii  quia 
labia  babebat  immunda «  purgationis  reinedium  non 
meretur.  Pro?idcndum  igiiur  sub  boc  exemple ,  noa 
solum  ut  ipsl  simus  justi ,  sed  ne  cum  peocatoribus 
fnoremur  :  quia  et  boc  in  peecati  ac  roiseriae  parte 
ducit  Propheta. 

15.  Quomodo  Deat  wdetur.  —  Sequiiur  :  Et  re§em 
DomiHum  tabaoik  gQ  ego  vidi.  Aiunt  iudaei  Isaiam 
a  majoribus  suis  idcirco  interemptum,  quia  cum  Moy* 
sesposteriora  Del  ▼iderlt,  hic  Dominum  sal>aotbocu- 
lis  carnalibus  ridisse  se  scribal,super  hoc  Deo  dicen- 
<e  :  Nemo  fadem  meam  tidebit ,  ei  trnt  (Exod.  55. 
30).  Quos  si  interrogerous,  quomodo  se  Deus  io  Lege 
aliis  Propheiis  in  risione  et  somno  dicat  ostendl, 
Moysi  vero  facie  ad  faciem  colloqiii ;  ei  quomodo 
stet  illa  senientia  :  Nemo  faeiem  meam  videbU^  ei 
oivet^  com  facie  ad  faciem  se  ad  Moysen  locutum 
esse  Csiteatur  :  respondebunt  utique ,  juxta  possibili- 
iaiem  humanam  Deum  visum ,  aon  ul  est,  sed  ut  vo- 
luit  se  videri :  quibos  et  nos  dicimus  eodein  roodo  ab 
Isaia  esse  Tisum«  restante  summa ,  ut  Moyses  Denm- 
aut  viderit ,  aut  nori  viderit.  Si  yidit ,  vldit  crgo  et 
Isaias ,  qui  ridisse  sc  dicens ,  impie  est  inlerfectus  a 
Tobis  :  quia  Deus  Tideri  potest.  Si  non  vidit,  interfi- 
cite  et  Moysen  cum  Isaia «  quia  ejusdem  mendacii 
reus  est,  dioens  se  vidlsse  eum ,  qui  videri  non  po- 
iest.  Quemcumque  [  al.  ^doini^  ]  in  exposiiione 

(a)  Duoll88.pcoMo,leguntCiiriilafquodminuspro- 
liaUir ,  aliam  enim  ob  causam  quam  humiliutis  id  fecisse 
aiL  Tiaorius  sequentem  «Iparticolam  omiuit. 


570 
^us  loci  super  Moyseo  habberiiit  itfeUopium ,  otiam 
oos  ad  Isaias  temperabimos  vistonem« 

14.  Sequitur :  Et  miteum  etiadme  unmn  de  Sera^ 
p^m^  et  in  manu  tua  habebat  earbonem,  quem  fordpe 
tumpterut  de  altari,  ei  utigit  ot  meum ,  et  diadt :  Eoee 
teiigU  hoc  IMa  tua ,  ei  (»)  mi/ef«l  iniqmtaiet  lum ,  H 
peecaia  tuu  purgabit.  Secundum  omnes  Editiones, 
quas  supra  eiposuiuius,  sItc  duo  TestameDia  laieUi- 
gere  Tolueris,  sife  aliquas  apparauriees  In  ecelestibte 
viriutes,  si?e  in  signum  captiviutis  futofm  ombram 
quamdam  veritatls  iiitttrae  praefiguratam,  nunc  acdpe 
Seraphim.  Nos  quia  primam  sententiam  sequimur, 
fivangclicum  Tesiamenium   missiin  asserimus  ad 
Propheum  :  quod  habens  in  se  utraque  mandau ,  id 
est,  ei  sua  ct  vetcris  Tesumenti ,  ignitum  sermonom 
Dei ,  duplici  praKicptorum  acie  comprehemfii  :  et 
iaciis  lablis,  quidquid  fuerat  ignoraniim,  hoc  siqui- 
dem  nos  labia  interpretamur  immiuida »  purgatiom^ 
suae  pepulii  veriute.  llanc  forcipem  lacob  in  scala 
conspicit  (Genet.  28) :  hic  esi  gbdlus  bis  acutus :  b«c 
duo  minuu ,  quae  mulier  vidua  mitlii  in  dona  Dei 
(Mare.  12) :  hic  sUler  duos  deuarios  habens,  qui  in  ore 
piscis  repertus*  pro  Domlno  et  Petro  redditur  {Maith. 
17);  bacdupliciforcipe    57    quas  unionis  reiine- 
iur  viriute,  carbo  compr^eosus  mittitur  ad  Prophe- 
um,  quem  In  centesimo  dedmo  nono  Psalmo ,  cum 
PropheU  Deum  rogaret  dieens  :  c  Domine,  libera 
animam  meam  a  labiis  tniquts,  oi  a  lingua  dolosa ,  t 
ei  posi  interrogationem  Spiritus  Sancti :  i  Quid  detur 
tibi,  autquid  apponatur  iibi  ad  linguam  dolosam?  • 
dicium  esi :  i  Sagiiiae  potentis  acutaecum  carbonibiis 
desolaioriis  >  {Pt.  i  19. 2.  el  teqq,) ,  scimus  Propbebu 
esse  concessom.  Vere  quippe  desolaiorius  carbo,  qui 
lingoam  puram  facit  a  peccaio,  sermo  divinos  esi,  de 
^uo  et  in  Isaia  dicilur  :  «Habes  carbones  ignis,  sede- 
fois  super  eos,  hi  erunt  tibi  in  adjutorium  » {Itai.  47. 
145.  tec.  LII). 

15.  Sequitur  :  Et  aauM  tocem  Dowim  dieentit , 
Quem  miiiam^  et  quit  ibii  ad  populum  ittumt  Et  dixi : 
Ecee  egOf  mUte  me,  Etait:  Yade  ei  dic  populo  huie : 
Aure  midietit^  et  non  inielligetit.  Interrogantis  suni 
verba  Domini,  non  jubentis,  quem  debeai  mittere,  ei 
quis  iturus  sit  ad  populum »  cui  facilis  Propheta  re- 
spondei :  Ecce  ego^  miiu  me,  ei  posi  pollicitationen 
jubeiur ,  ui  dicai :  Yade,  ei  die  populo  huic:  Amre 
mtdttflfs,  et  non  intetligetit :  et  cerneniet  aepkietie^  et  - 
iion  videbidt;  et  caetera  quae  ipsius  PropheU»  sermo 
conteiit.  Audivi  ego  in  hoc  loco  non  parvam  Uebnsi 
mei  dispuutionem ,  ciyus  pauca  pooam ,  ut  sensum 
hominis  adverias.  Aiebat,  de  Moyse  ei  Isaia ,  qnis 
meiius  fecerit,  requiramus.  Utrum  ne  Moyse»«  qui 
C4im  a  Deo  mitteretur  ad  populum ,  ait :  Pueor, 
Domitte^  non  tum  dignut;  ei  rursum,  pTomdeaiium 
quem  mittat  {Exod,  4. 13)  :  An  Isalas,  qui  cum  non 
fuisset  eiccuis,  ultro  se  obtotit,  dlceus  :  Ecceego^ 


lofrapost  vocem  copmia/tc  I  abcst /kattTir  a  Iftogio  ac  Gi? 
stcrcicnsL 


S7I 


SANGTl  HIERONTHI 


S» 


mitu  m.  Nec  ignoro ,  dieebat ,  periculosuin  esse  de 
Sanctonun  merilis  dispntare ;  ct  aliqnid  vcl  mintts 
vel  plus  disMrere  Telle  de  eo  quem  Domlnus  corona* 
Tit ;  sed  quia  ipse  diiit :  QwBrite ,  H  imenieti$ ;  fml' 
mT^  et  aperietur  vobit  {Mauh.  7 ;  ei  Lue.  il) ,  etiam 
Dos»  Bou  ut  de  aliquo  detrahamus,  sed  ut  Scriptorae 
lensum  scientes,  ad  ejus  nos  dirigamus  eiempla,  de- 
bemos  inqnirere  quod  potest  facere  qusestionem.  Qiii 
lloysiyinquit,  assertorest,  liumilitotem  ejus  prdcdicat 
acmansueludiiiem,  quod  se  indignum  judicans  mini- 
•terio  Dei,  major  S8  cffeetus  sit :  Isaias  vero,  qui 
nltro  se  obtulit,  incipiens  proplieiare,  a  maledictis 
coepit :  Jlnre  audielit^  ei  nwi  inUUigetie  (a),  ei  eemen- 
lei  atfndeliM,  H  non  videbiti$.  Ob  quod  inde  mnlta  mala 
perpessus ,  et  ab  omni  populo  pro  insano  babitos , 
cum  iterum  ei  toi  divina  diiisset ,  clanui ,  sciens 
quid  superiori  facilitate  seipsum  offerens  pertulisset, 
non  ait :  Ecee  e§o ,  miue  me  :  sed  interrogavit,  qoid 
illud  esset  quod  clamare  deberei ,  et  diiil  :  Quii 
cUunakol  Cui  simiie  esi  illud  in  Jeremiia  :  Aeeipe  ea- 
iicem  vini  meri  hujue  de  manu  mea,  et  potionabie 
ommt  gentet ,  ad  quat  ego  te  miuam ,  et  bibent^  et  vo- 
•ii«fi^  ft  intanient^  et  cadent  a  facie  gladii  ,•  quem  mt/- 
iam  in  medio  eorum  ( Jerem.  25.  15.  i6  ).  (^uod  cum 
attdisset  Propheta,  non  renuit :  non  secundum  eiem- 
plum  Moysi  diiil :  Precor,  Domine^  non  tum  dignut^ 
provide  aiium  quem  wditat  {Exod.  4. 15) ;  sed  amaior 
popull  sui ,  et  putans  quia  ei  potu  caltcis  inimicffi 
gentes  iiiterficercniur  el  rucrcni ,  calicem  meri  11- 
benler  aecepil,  intelligens  in  omnibus  gentibiis  etiaro 
Jerusalem  compreliendi.  Denique  inter  caeteras  na- 
liones  t  Et  aceepi^  ait »  caUcem  de  manu  Domtnt,  ei 
potionavi  omnet  genietj  ad  quat  nutit  me  Dominut,  el 
Jerutalemf  et  dviUitet  Juda^  d  reget  ejut^  et  prindpet 
^utf  ad  ponendat  eat  m  detolationem^  ei  in  invium,  ei 
tibilationem  {Jerem.  25. 17. 18).  Pro  qua  Prophetia, 
licetin  plerisque  codicibus  ordo  sit  penrersus  :  quid 
in  alio  loco  dicat  ausculu  :  Sedusatti  me^  Domine^  et 
teductut  tum  :  tenuitti  me  et  poluitti  (6) :  fadut  tum  in 
deritum,  totam  diem  exegiin  tubtanna^onem  {Jer, 
SO.  7).  Et  ccontrario  qui  asserior  est  Isai»  (dicebai) 
IHa  proferet :  Prophcum,  non  Um  sui  merito,  quam 
mlsericordia  Dei  conflsum,  postquam  a  Seraphim 
audierai,  Ecee  letigit  hoc  iabia  lita,  et  auferet  iniquita' 
tet  tuat,  et  peccata  tua  purgabilf  oiio  noluisse  lorpere, 
sed  ultro  in  ministerium  Dei ,  quasi  a  peccaiis  libe- 
rum,  zelo  se.obiulisse  Adei.  Moysen  vero  quia  s«cu^ 
laribus  eruditus  fuerai  disciplinis ,  et  inierfecto 
iEgypUo,  conscienlia  ejus  aliqua  ei  parte  sordueral 
{Exod,  2) ;  unde  et  voi  ad  eum  de  rubo  faeu  sit, 

(n)  Sic  reliauum  versiculi,  pro  quo  in  editis  Untum 
erat ,  etc.  ei  nss.  suppleTimus.  Passim  iofra  quaedam  aiia 
cmendamus  minoris  momentt ,  quibus  adnoUodis  subiude 
Immorari  pigel. 

{b)  Veram  hujus  versiculi  lectionem  ex  Regio  codice 
emendalissimo  reslituimus.  Hucusque  eoim  anliquus  error 
inoieveral,  ul  legeretur,  factut  tum  in  derisum  uua  die, 
exivi  m  tutsamuaionem ,  pro  (ocom  diem  exegi  in  tubtioi' 
naiione ,  ut  Grascus  teilus  f*n»  4iuf«»  iwtiXuf%  (w^^^^vac 
Forte  exegi  de  more  olim  scripserai  araanueDsis ,  ex  quo 
seiofaisjaon  nemo  exivi  >  et  U)ta  die,  quod  iransiulit  ad  su- 
.perius  oomma. 


dicens  :  Ne  aecetterit  huc  :  tolve  calee&amta  de  p#- 
dibut  fafi,  toeut  enim  in  quo  50  ^*  ^'  vaneta 
eet :  et  scierit  sibi  adversusmagos  et  adversus  Pbarao- 
nem  pessimumregem  futnrum  esse  certamen^seeica- 
sasse  dicentem  {c) :  Precwr^  Dcmine,  non  tum  dignue  : 
proquo  in  Hebraeo  legilur,  nan  halfea  Uibia  droim- 
eita^  Septnaginu  Interpretibus  sensnm  polius  ex 
sensu  quani  verbum  de  verbe  eiprimenlibus.  Ei  quo 
manileste  possil  intelligi ,  Isaiam  recie  posi  circum- 
cisa  labia,  in  Dci  se  obtulisse  minisierium,  ei  Moyseii 
adhuc  incircumcisis  labiis  um  grande  ministerium 
rccusasse. 

10.  Aure  audteUt^  ei  non  imieUi^t :  et  eementet 
atpicietit^  ei  non  videhiiit.  Tolns  hic  locus  sicul  Sal- 
valor  dicit  in  Evangelio,  ad  id  pertinel  tempus,  quo 
ipse  esi  dignatus  descendere  ad  lerras »  el  signa  Jo- 
daeis  non  Inteliigentibus  perpetravit.  Ct  quoniam 
Qsque  ad  finem  Capituli  eiplanatio  muhiplei  sequi- 
lur;  elexcipientisjam  eiplicuimus  [Mss.  implevimut] 
ceras»  bucosque  dicusse  suniciat :  quia  et  oratio, 
quae  non  proprix  manus  stilo  eipoliiur»  com  pcr 
se  inculu  est,  tum  multo  molestior  fit;  si  bedium  sui 
proliiitate  congeminet;  ut  oculorum  dolore  cruciati, 
aiiribus  tantum  studeamus  et  lingua. 

47.  (d)  SepiuaginU  :  Et  mitsum  eetadme  u$mm  de 
Seraphim ;  Aquila ,  et  Theodotion ,  Ei  volavii  ad  me 
unum  de  Serapldnt  {e)  ;  Symmackus,  Et  volavii  ad  me 
unut  de  Seraphim.  Quotidie  ad  nos  miuitur  Sera- 
phim,  quolidie  Ingemiscentium  atque  dicentium  : 
0  nuter  ego^  qumdam  compunctut  tum,  ora  pnrgantur, 
et  cum  a  peccatis  fuerint  liberaii,  prseparant  se 
ministerio  Dei.  Quod  autem  caeteri  Interpretes ,  pro 
ititssMm  ette^  volatH  diierint ,  inteliige  velocem  di- 
vini  sermonis  advenlum  super  eos,  qui  digni  socie- 
taie  illius  judicantur.  In  genere  quoque  diversius  est. 
Septuaginta,  Aquiia,  et  Theod/>tion  Seraphim  neutro 
genere  transtulerunt :  Symmachus  masculino.  Nec 
putandum  seiumesse  in  Virtutibus  Dei,  cum  etiam  ipse 
Spiritns  Sanctus  secundum  proprietates  lingum  He- 
br»«,  feminino  genere  proferatur  ioba  :  Grxce  neutro 
00  T^  icycCjtiM  :  Latine  masculino,  Spirilut.  Ei  quo 
inteliigendum  esl,  quando  de  superioribus  dispuutur» 
et  masculinnm  aliquid ,  seu  femininum  ponitur ,  non 
um  seium  significari ,  quam  idioma  sonare  linguae. 


(r)  Sic  resardmus  e  Mss.  antea  cnim  erat  poOut  tentum 
quam  verbuoh  atque  oiim  polttu  quas  dixi  verbum,  etc. 

{d)  Omnia  fere  Mss.  exemplaria  hoc  ioco  epistolam  iu 
oonciudunt ,  ExpHdi  Bieronymi  de  serapldm ;  nec  reii- 
qua  subdunt  quffiseqouolur  hujus  interpreUtioois.  Ye- 
teres  quoque  ediii  aiiam  hiac  epistolam  incipiuot,  aiio 
nnmero.  MartUnaeus  haec  in  unum  cujusdam  Mss.  codicis 
aucloriute  conjunxit,  cujus  consilium,  majori  Untum  divi- 
sione  adposiu ,  uon  improbamus ,  qood  uno  tem|)ore  elsi 
non  uno  spiriiu  dicUU  videantur ,  nec  aiiud  sit  posterior 
lufic  pars,  quam  fusior  ezplanatio  eorum.  quae  in  superio- 
ris  fine  eiiJicaU  sunt.  Hinc  Ipse  eliam  Hier.  sub  imtiu  li- 
belii  nomine  bunc  Tracuium  ciu  in  Gomment.  in  c.  0. 
Isai»  initio,  <  ubi  de  bac  visione,  tn^utl ,  ante  anuos  circi- 
ter  triginu  cum  essem  ConsUntioopoli ,  et  apud  Vtrum 
eloquentissimum  Gregorium  Nazianzenum,  lunc  ejusdein 
urbis  Episcopum,  SancUrumScri[jturarum  studiis  erudi- 
rer,  scio  me  breveip  diaasse  subitumque  tracutum,  etc. 
Ad  iilum  iUque  libellum  mitUi  lectorem,  etc.  » 

(e)  Non  unlom  in  exousis  Erasmi  et  Victorii,  sed  in  ali- 
quot  ctiam  Mss.  Symmacbi  nomen  el  lectio  desidpr^tr. 


375 


Sfquidem  ipso  Deus  invislbilis 
omnibus  pene  linguis  profertur  genere  masculino  , 
cum  in  eum  non  cudat  'sexus.  Iliorum  quoque, 
pius  licot,  atiamcn  coarguendus  error,  qni  in  ora- 
tionibus  et  oblaiiooibus  suis  audeitt  dicere  :  Qui  se« 
det  super  Ciierulwm  et  Seraphim.  Nam  et  snpcr 
Clierubim  sedore  Deum ,  scriptuni  est ;  iit  ibi  :  Qui 
sedes  iuper  Cherubim^  ostendere  (P«.  79.  2).  Super 
Seraphim  vero  sedere  Dcum  ,  nulla  Scripfura  com- 
memorat ,  et  ne  ipsa  quidem  Seraphim ,  circa  Dcuin 
ftiantia ,  excepto  praesenti  loco ,  Scripturis  sanclis 
omnibus  invenimus. 

i8.  Scpiuaginla  :  c  Et  in  manu  habebat  carbonem, 
qnem  forcipe  acceperat  de  altari ,  et  teiigil  os 
meum.  i  Aquila  et  Theodotion  :  i  et  in  manu  cjus 
calcolus  in  forcipe,  quem  acceperat  de  altari ,  et  le- 
tigit  os  meum.  i  Symmachus  :  c  Et  in  manu  cjus 
calciilus  in  forcipibus,  quem  sumpserat  de  altari ,  et 
detulit  ad  os  meum.  >  Quanium  ad  historiam  perti- 
nel,  videtur  Deus  sedere  in  Templo  Jerusalcm ,  et 
anie  eum  de  altari,  secundum  Septiinginta  ad  Isaiam 
carbo  deferri  :  de  aliari  vero  incensi  sive  holocau- 
storum.  Quantum  autem  ad  mysticos  intellectus,  illc 
61  ignis  roittitur,  quem  Jeremias  ferre  non  |[>olernt : 
quin  quum  animse  nostne  arcana  pcnetrarit,  ila  nos 
dissolvit,  iia  a  ▼eteri  bomine  in  novum  excoquit,  iit 
in  illam  vocem  possimos  erumpere  :  c  Yivo  autem 
]am  non  ego,  sed  gratia  Dei  quae  in  me  est  i  {Galat. 
9. 20).  Forcipes  quoqoe  secundum  Interprctes  cx- 
teros  licet  in  sacerdouli  semper  supellectile  fuerlnt, 
diversas  gratiasdebemiis  accipere,  quibus  multifarie, 
et  muliis  modls  olim  Dens  patribus  nosiris  locuius 
est  in  Prophetis.  Quia  in  Hebraeo  pro  earbone,  calcu' 
lui  legitur,  caeteris  qooque  super  hoc  consonantibtis, 
▼idetur  mihi  sermo  divinus  calcnli  appellatione  si- 
gnari.  Qf  Sicut  enim  calculos  genos  est  lapidis 
durissimi  et  rotondi ,  et  omni  (a)  purilate  l.nevissimi, 
iiasermoDei,quinequebaDreticorum,  neque  omnium 
adTersarioniro  poiesl  coniradicttonibus  cedere,  cal- 
colus  dicitor.  De  lioc  calculo  Sephora  filium  circum- 
cidit :  et  Jesus  popoiuro  purgat  a  vitiis  :  ct  in  Apo- 
calypd  Dominus  pollicetur  vincenlibos,  ut  accipiant 
calcolum  et  scribatur  soper  com  nomen  novom.  Vi- 
denlor  aotem  mihi  et  Septoaginta  iii  eo  qood  Mpo»x 
transtolcront,  idem  sensisse  qood  cxteri.  IvBpai^ 
qnippe,  qnem  nos  earbuncuimn  inlerpreumur,  geiius 
est  lapidis  fulgidi  atqoe  nitentis,  quem  etiam  in  diio- 
decim  hipidibas  invenimos.  Sive  igitor  calculum,  sive 
carbuneubim  lapidem  accipimos ,  in  calculo  divini 
sermonis  veritas  et  rigor;  in  carbunculo  lucens  do- 
clrina  et  manifesU  roonstralur.  c  Eloquia  enim  Do- 
mini,  eloquia  casu ,  argentum  igne  probatum  terraj , 
purgalum  sepiuplum  »  (Ps.  11.7).  Et  alibi :  c  Man- 
daium  Domini  lucidnm,  illuminans  oculos  i  (Ps.  18. 
i9).  Quod  autem  ait :  /n  manu  habebat  carbonem, 

[a]  Mendose,  sed  non  lypolhetarum  incoria  lemint  bu- 
cuMue«liti  ab8q|tedijibthongo(mMiini,  cum  perspiaiuni. 
JcbmpMhim  slgnificarrdebere  coostet :  Grjec. WpK; 


EPISTOLA  XVm.  574 

et  incorruptibilis      manuom  Intelligamos  operationem ,  ot  ibl,  /n  manu 


llnguof  mors,  el  Wto  (Pro».  ! 8.  «I);  ct  in  Psalmo 
Cadent  in  manu  gladii  (Ps.  62. 11);  Aut  certe  verc 
nianosapparuil,utpersimilitudinem  humanoB  forman, 
dum  manus  ccriiitur  porrigenlls ,  Propheln  non  ti- 
ment :  jnxta  quod  et  ipsuin  Deum,  et  Angel  >s  in  hu- 
manas  vidimus  se  muUssc  formas,  ut  meiiis  vldcnii- 
bus  demereiur. 

19.  Scpliia^inta  :  Et  dixit,  ecce  tetigit  hoc  labia 
lua^  et  auferel  iniquitates  tuas,  et  peceata  tua  (6)  piir- 
gabit.  Aqull.» :  Ecce  tetigit  hie  labia  tua,  et  reredet 
iniquitas  lua^  et  peccalum  tuum  propitiabilur,  C:rteri 
Inlerpretes  in  Aquilx  verha  consciitiunt,  Primuin 
necesse  est,  ul  labia  nostra  langanlur  :  Deindo  ciim 
tacU  fiierint,  fiijielur  iiiiquilas;  ei  cum  iniquiias 
fuerit  effngnla ,  propitielur  Dominus  :  quia  apiij 
ipsum  est  propitiatio  :  et  secundum  Apostoliim  ilpse 
est  propitiatio  pro  peccatis  nostris.  Piirgalis  autem 
peccatis  nostris ,  audiemus  vocem  Domiiii  dicen- 
tis  :  Quem  mittam?  Et  respondebimus  :  Ecce  ego , 
miite  me, 

20.  Scptuaginla  :  Et  audivi  vocem  Domini  62 
diceutis,  quem  mittam,  et  quisibit  ad  populum  istum? 
Aqutla,Tlieodolion  etSymmaclius :  Et  audivivocem  Do- 
mini  dicentis : quem  miltam  ?  et  quis  ibit  nobis  ?  De  com- 
paratione  Isaix  et  Moysi,  quomodo  alius  ministerium 
recusarii,  alius  iiltro  se  offerens  dura  pcrpessus  sii, 
in  (1)  alio  loco  (e)  disputavimns.  Sed  ne  videamur 
aliquid  prasterisse  earum,  qoas  Judaei  vocant  itmpdf 
•e«,  et  in  qiiibus  uuiversim  sciemiam  ponunt,  nunc 
brcTiter  illud  attingimus  [al.  attingamus],  qonre  in 
Hebraeo  sit  positom,  et  quis  ibit  no6w.»Sicut  enim  in 
Genesi  dicitor :  Faciamus  hominem  ad  imaginem  et 
nndliludinem  nostram  (Genes.  1.  «6);  iu  et  hic  poto 
dictom,  et  quis  ibit  nobis?  Nobis  auiein  quibus  aliis 
acstimandum  est,  nisi  Patri  et  FHio  et  Spiriiui  Sancto, 
quibos  vadit  quicumque  eorum  obsequitor  vulun- 
Uti?  Et  in  eo  quidcm  qood  onios  loqoeniis  persona 
proponiior,  diviniutis  est  uiitias.  In  eo  vero  quod 
dicilur,  nobis^  personarum  diversitas  indicatur.  Le* 
gimus  in  Caniicis  Canticorom  vocem  sponsi  dicentis 
ad  sponsani :  Surge^  wni,  promma  mea^  speeiosa  mea 
[al.  sponsa]^  eoiumba  mea  :  quia  ecce  hyems  transiit, 
plutna  abiit  sibi  (Cant,  5.  2).  Quando  enim  anima  iii 
cogiiatione  (d)  tranquillitatem  sentit,  qunndo  supra 
peiram  fundau  est,  et  fiJes  ejus  alta  radice  fixa  est, 
oniversi  tenuiionem  fluctus  sibi  perlranseunl :  et  ei 
non  pertranseunl,  qui  lenutur.  NoUndum  nutem 
qooinodo  ad  id  quod  Dominus  dixerat,  quem  mittam, 

(6)  lu  insianti  legit  hoc  loco  Cisterciensis  l»)ercum  velu- 

(c)  Prwposaeruin  Martianseus  simul  locum  bunc  de  sune* 
riori  exposltiope  interpreutur,  et  simul  legit  cura  aniea 
editis  dupujabtmus,  nisi  si  alteramhancparlein.  qnam  etiam 
ipse  secundo  loco  exbibuit,  anie  iliam  quaj  prlmo  loco  esl 
5^u?i*^5''?*'^.'*'.*'l!°^  raiionuUa  suspicari  permiiill.  Adeo 
paiam  est,  legi  debere  ut  nos  emeodamus  e\  iribus  uiss. 
ct  vetusu  edit.  dtsputammus.  Mox  autem  Cisierc.  t  ali- 

3uid  prsteriisse  eorum que  Judsi  deuteron  vocant  v(l 
eutosis. 

(d)Idem  Cisterc.  t tradquilliute ooncedit,  quando.  etc» 
Mox  tuniversl  oogiutioniim  fluctus.  » 
(1)  In  siiperiori  exposilione. 


Zn  SANCTl 

et  qwi  ibit  noHi,  PrapheU  ex  parle  rcsponderii  : 
Ecc4  egQf  mtte  me^  et  de  sequenti  tacaerii,  intelli- 
gens  nallam  liominem  dignum  esse,  qai  Deo  perge- 
ret,  et  omne  iter  suam  e|us  faceret  esse,  qul  miiie- 
rel.  Qaam  humililalem  Oominus  adverlens  (a)  quod 
se  secuudis  puiaret  indignum,  ImperaTit  seqoeutia» 
dicens  :  Vade. 

•2i.  Sepluaglnla  :  Et  dixit :  Eeee  ego  twn^  mitte 
me.  Aquila  et  Theodoiion :  Eece  adstun,  mitte  me. 
Symmachas  :  Eeee,  mitte  me.  Deus  qui  vocat  ea  qa;B 
non  sunty  quasi  sinl,  ei  qui  dixil  :  Ego  eum  qui  $um ; 
et  alibi :  Qtti  eil,  mwl  me  (  Exod.  3.  i4  ),  quoftcum- 
qiie  vocaverit,  staiim  facil  subsistere :  quod  salis  cia* 
ret  exemplis  in  vivenie  83  Matthaeo  Evangelista, 
et  in  Laxaro  quatriduano  jam  mortuo  :  qui  siatim  ut 
suntvocaii  a  Domino,etilie  sepulcrum  avarilis  reli- 

(a)  Veuis  edil.  quod  $e  tequemH  pnlarel,  etc. 


HiCRON¥Mi  m 

quii»  et  isle  soae  mortis  (Mard.  JLue.  5.  et  Jotm.  ii). 
QcomiM  OMU  qaas  absqoe  eo  sont,  non  sont.  Unde 
Propheia  porgatus  a  viiiis  ausos  est  dicere  :  Ecee 
ego  tum  :  licet  in  Laiinb  codicibus  propter  Interpre- 
tom  Tarieiaiero,  «lun,  non  sit  appositum.  Quidain 
observandum  putant,  ad  quos  Prophetas  miltentis, 
aiit  missi  sermo  dicatiir^  quod  est  Graece  Apottolus. 
84  £t  banc  esse  differeuttam  volnnt :  ut  quicumqne 
mittantur,  et  Prophetx  sint  pariter  et  Apostoli :  ad 
quos  vero  mittentis  sermo  non  pontlur,  tanlum  Pro- 
pheiae  sint :  quod  ego  superfluum  puto«  Et  quia 
semel  ad  iractaium  istius  vocabuli  veninms  :  scien- 
dum,  Silam  coilegam  Pauli  lingna  Hebrxa  Apottolum 
dici :  qui  ctim  eo  nonnullas  Eptstolas  scribit.  Et 
viiiose  Sitvanut  legitur  pro  Sita^  quum  Silvanum  in 
Apostolorum  Actis  nou  legamus. 


SECVJ^DA  CLASSIS 


COSIPLECTBNS  EPISTOLAS,   QIJAS  HIER0NTMU8   PEH  FERMB  TRlBNNlOlt  ROMA  9CRIP8IT  AB 
BXBUNTB   ANNO  CnRISTI   382  AD   ULTRA   MBDIUll  385. 


-fr***^^***-^ 


EPISTOLA  XIX  (a) 

DAHASI  PAPiS  AD  niEROXVMUM, 

Qnid  apnd  Hcbrmot  totiel  Osanna  penpicue  »ibi  expli* 
cari  rogat. 

Diiectlss.  aiio  HiBRONVHO  (6)  DAHAsqs  Episcopos 
in  Domino  saluiem. 

Commentaria  cum  tegerem  iireteo  Latinoque  ter^ 
mane  in  Eeangeliorum  interpretatione  a  nostrit^  id  ett^ 
arthodont  virit  o/im,  ae  nuper  teripta  de  eo  quod  tegi- 
Inr,  Osanna  illio  David  {Matth.  %\.  9) :  noii  totnm 
diverta^  ted  etiam  eontraria  nbimet  proferunt.  (e)  Di^ 
Uctionit  tuet  ett,  ut  ardenti  iito  ttrenuitatit  ingenio, 
fibteitit  opinionl^uty  ambiguitatibutque  {d)  tupptoiit^ 
qmd  te  habeat  apud  Bebrmot^  eivo  tentu  tcribat ;  ut  et 
de  koct  ticut  et  de  mutti$^  tibi  curee  nottrm  in  Chri$to 
Jetu  gradat  referant. 

.  EPISTOLA  XX  (e) 

88U  RBSCRIPTUM  BIERONTMl  AD  DAHA8DM. 

Quid  voxoSANNA  nguificet  juxto  hebraicum  fontem,  et 
cur  hebrasum  hoc  verbum,  ita  ut  ett  apud  Hebrmos^ 
relictnm  apud  omnes  $it  iJngtm,  docet. 

i.  Variorum  interpretationee.  —  Multi  siiper  hoc 

(a)  Al.  124.  scripta  drca  inkium  an,  583. 

\b)  la  uno,aUero?e  M8.acJUitur  Preehytero,  qua  quldem 
digDiiate  tum  temporis  Uieroiiymum  fitisse  iasignitum,  non 
dubium  esl. 

{c\  Aotiquiss.  Yatic.  3S5.  Dilectianit  tum  ardenti  itto 
Mudiwn  cstaHt  ingenio^  forte  legend.  uno  Terbo  ttadton- 
UUi$ ,  quod  vocarHiliim  etsi  longe  barbarum  heic  loci  ma* 
gis  quam  $trenmtatit  placet.  AUi  c  suidiuin  ercodileclionis 
iiise  depreoor,  m,»  etc.  vel  t  Ideo  dilectionis  •.uae  affectum 
rogamus,  iit, »  etc. 

(d)  Alii  ez  eAMiatentpuloeit :  tmn  dun  Mss.  nrt  semtis. 

(e)  Eodem  temoore  uriota  quo  $uvmjr. 


sermone  diverea  finxerotii»  e  qttibus  nosier  Hilarius 
in  Commentariis  Malthxi  (e.  Sl .  ».  3)  ila  posiiit : 
0$anna  Hebraico  sermone  signincitur,  (/)  redemptio 
domut  Datnd.  Primum  redemptio  Itngoa  Hebraea  Pmb* 
DUTH  interpretalur  :  deinde  domut  bbtb.  David  vero 
in  hoc  loco  non  esse  nomen  insertum,  omnibos  pa- 
lel.  Alii  opinati  suiit»  Otanna^  gloriam  dici.  Porro 
gloria  chabod  appellatur  :  iionnuUi  gratiam ,  cum 
gratia^  tooda  sive  anna  nuncupetur. 

2.  Ad  Hebremm  fontem  recurrendum.  —  Resl:i< 
ergo,  ut  omissis  opinionom  rivulis,  ad  ipsum  foniem, 
iinde  ab  Evangelislis  sumptum  est,  recurramus.  Nani 
(|iiomodo  lUud  neque  in  Grmcis»  neqne  in  Latinis  co- 
dieihus  05  possumus  invenirOy  Ut  eampleretur  id 
qnod  dietum  ett  per  Prophetat :  Quoniam  Na%araitt  vo- 
cobitnr  {MaUh.  S. 25);  ei illud,  ex  Mggpto  vocaei  fiiiwk 
nieuni  (Ibid.  9. 15) :  ita  el  nunc  ei  flebncis  codici- 
bus  verius  eiprimenda  est,  unde  in  hane  voeem  vhI-> 
gtis  et  maiiineconsonainter  se  parvol^rom  turha 
IMToruperit,  dieenle  Matthxo  :  Turbm  antem^  qum 
prmceaebant^  et  qum  tequebantur^  etamabant  dicentet : 
Otnnna  fUio  David  :benedictut  qui  venit  in  nonune 
Donitm,  Otanna  in  exeeltie  {MeOt.  %{.  2).  Marcos  vero 
ila  posuii :  Clamabant  diceniee ,  Osamia :  benedietut 
qui  venit  in  nomine  Domini  :  benedictum  quod  nenit  in 
nomine  Domini  regnum  patrit  nottri  David,  Otanna  in 
excettit  (Marc.  11.  9)'.  ioannes  vero  pari  voce  eon- 

(/}  Palam  est  unum  iUud  vocabolum,  Omwta  Irta  timul 
redemptionem  damut  nand  signiflcare  non  posse ,  unde 
Hilarti  iaterpreUlionem  non  probat  Hieronymus.  Sed  fa* 
dle  eiiam  apparel  non  priorem  dumtaxat  vocem,  sed  lotam 
acdamationem  laline  ab  illo  reddi  Yoluisse ,  Otanna  teben 
Dovid ,  seu  osamta  fiiio  Datid ;  atque  in  eo  magis  falli, 
qiiod  Beth  domut,  pro  Ben  fitim  accepit,  quam  quod  eiy- 
niologias,  quae  non  haberentur,  eKcogiUrit.  Amhrosius 
qnoque  in  Lucam  lib.  9.  n.  15.  otamnapUo  Jmid  redem- 
ptorm  donm  DoM  Uterpreutur. 


577 


EPISTOLA  XX. 


378 


•entit :  Et  «temotoil,  OMmmi:  ^edlctui  qni  vinit  in 
nomine  Dovmn,  rt»  imrael  {Joan.  i%.  14).  SoIub  Liicas 
verbuni  Omhim,  non  posoil,  in  reltqua  interpretatio- 
nis  parte  consentiens :  Benedietus  qui  «enfl  rex  in 
nomine  Domini^  pa%  in  eeelo^  e»  gioria  in  exeeltis, 
{Luc.  19.  38).  Igitor»  ut  diximos,  ipsa  verba  Hebr:ca 
ponenda  sunt,  el  omniom  fnterpretum  opinio  dige- 
renda,  quo  facilius  qutd  aoper  lioc  sentiendum  sit, 
(a)  cx  reiractatione  cunciorum  ipse  sibi  Lector  in- 
teniat. 

3.  Inlerprelum  Eebren  textue  OfMo.  —  In  ccntesi- 
mo  decimo  scpiiroo  Psalmo,  ubi  nos  legimus,  0  Do- 
mine  $alvum  me  fac^  o  Dofnine  bene  iproeperare :  bene' 
dictue  qui  venit  in  nomine  Domini^  in  Uebraeo  legttur^ 
{b)  ANNA  ADONAI,  0SL4NNA.  ANNA  AOONAI  AS- 
LIANNA;  BARUCH  ABBA  BASEM  ADONAf.  Qnod 
Aqiiila,  Symmachus,  Tlieodotio,  et  Quinta  Editio,  ne 
qitid  in  (c)  Laitno  motare  videamor,  ita  exprimunt : 

M  i^  Kupic  aAffO*  iii,  ci  Si)  Kiipu  ctioiMao»  Si^,  ntXrfififU^Oi  h 

k^iiutoi  h  hioimxt  Kup(eu.  Sola  SciU  Edltio  com 
Inierpretibus  Septuaglnta  ita  congrait,  ut  obi  CTteri 
posuerunt  &  34 »  iili  scripserjnl «.  Et  qoia  OSI ANNA» 
quod  nos  corropte  propter  ignorantiam  dicimus 
OSANNA,  sa/vf/fca,  sive  udvum  fae  exprimatur, 
oinnium  06  interpretaiione  signatum  est :  niinc 
illiid  in  cura  est,  quid  (d)  sine  adjectione  salvandi,  so- 
lusANNA  sermo  significei.  Sciendumque  qoodin  boc 
loco  ter  dicaiur  ANNA ;  et  primum  quidem  ac  secun- 
dum  iisdem  lilteris  scribitur,  ALEPU,  NUN,  HE,  ler- 
tiura  vero  HE,  NUN ,  HE.  Symmachus  igiiur,  qui  in 
cenlesimo  decimo  septimo  Psalmo  cum  omnium  in- 
terpretatione  consenserat,  lU  nobis  manifesliorem 
tribueret  iniellecium,  in  cenlesimo  decimo  qoarto 
Psalmo,  ubi  dicitur :  0  Dondne,  libera  animam  meam^ 
i(a  interprelaius  est :  Obseero,  Domtne,  libera  animam 
meam,  Ubi  autem  Septuaginta,  £,et  ille,06iecro, 
transtulerunt ,  Aquila ,  et  caetcris  Edilionibus  «  84 
inierprelantibos ,  in  Hebraeo  scribilor  ANNA :  verum 
lui  ut  in  principio  ALEPH  habeaty  non  UE.  Vr  qu3 
animadvertimos ,  si  ex  ALEPH  scribalor  ANNA, 
significari  obeecro;  sin  aulem  ei  UE,  esse  conjun- 
ciionem ,  sive  interjectionero  ,  qiiac  apud  Graecos  po« 
tiiiur  lii ,  el  est  in  aA^ov  H »  cujtis  inierpretalioiiem 
Lalinus  sermo  non  exprluiit. 

(a)  CistercieDS.  Ms,  ex  tractatione  ;  mox  plerique  editl» 

tector  qtdd  seQuatur  inveniat,  

(6)HseHebraice8ichabenl«r»Ma  nTnZTn  TTTP  ICM 

rrsr  cm  nan  Tm  10  nrrVsn  rm»  mk.  ai  Ongenes 

io  Mauh<euin  imtni  Oeienm  pro  Otianna  legerat,  quemad- 
inodum  pro  aslianna  Cistcrciensis  liber  asuenna. 

(c)  Aniea  erat  tn  ialtRiaii ;  paulo  post  uoum  Ms.  exem- 
plar  «Ao^v  |tt  pro  H 

[d]  Haec  sine  adjectUm  salvandi  verba  eo  intellectu  di- 
xiase  videiur  Hieronf mua ,  ut  exduderet ,  sepooeretque 
illud  anna,  quod  verbosalTaodi,  id  est  osia  addilur ;  tuoc 
enim  ler  dumtaxat  reliqiium  est;  el  prjmura  quidem,  ac 
secundum  cum  inlliali  aiepb  anle  4donai,  lertium  vero  ad 
Terbum  aslia,  ulUma  vooaii  lillera  inllio  M  per  dafflies  im- 
pressa ;  quemadinodtim  reven  etiam  ad  osia  verbum  hz- 
betur,  sed  illud  se  dicU  sepooere  daia  opera.  Inlerim  hmc 
Hieronymi  mentem  esse  non  aDimadvertens  Editor  Bene- 
dicttnos,  eumdem  immerito  aocusal  incorise,  quod  jonior 
adhuc  ad  Damasum  scril>ens  non  nisi  ter  In  hoc  Psalmt 
loco  afma  esse  dixerit,  cum  qnurtum  baberi  oonslet.  Yicto- 
rius  e  contra,  olimHebraica  exemplaria  tertto  tantum  ofiiia 
Miuisse  in  S.  Doctoris  excusationem  commentus  est. 


4.  Sed  gooniam  htn  minotiae  et  is(fasmodi  disputa- 
lioniB  arcanom,  propter  barbariem  lingonc  pariter  ac 
liiierarnm,  legenti  molestiam  tribuunt,ad  explanandi 
compendium  TCnio,  ot  dicam  de  centesiroo  decimo 
septimo  Psalmo,  qui  manifesle  de  Christo  prophelat, 
el  in  synngogis  Judaeorom  {e)  creberrime  legebaiur, 
unde  ei  populis  notior  erat,  hos  Tcrsos  esse  assum- 
ptos :  quod  ille,  qui  repromiitebatnr  de  gencre  DaTid, 
▼CDcril  salvaturus  Israel,  dicente  David,  c  Lapidem 
quem  reprobaverunt  aedificanies,  hic  factos  est  in 
capnt  anguli.  A  Domtno ,  (/)  factnm  est.  Hic  cst  nii- 
rabilis  in  ocolis  nostris.  Haec  est  dies  qiiam  fecit  Do- 
minos  :  exultemus  et  Isetemur  in  ea.  0  Domiiie  sal- 
Tum  me  fac  :  0  Domine  bene  prosperare :  benedictus 
qni  venit  in  nomine  Domini.  Benedtiiinos  Tobis  de 
07  domo  Domini :  Deos  Dominns  ei  illuxii  nobis  i 
(Pia/.  147. 22.  etc.).  Unde  el  ETangelistarom  scriptura 
commemorat,  Pharisaeos  et  Scribas  bac  indignatione 
commotos ,  qood  viderent  populum ,  Psalmi  prop(ie- 
tiam  super  Christo  inteUigere  completam,  et  claman- 
tes  iiarvoios  Osianna ,  filio  David ,  dixisse  ei :  Audis 
qmd  isH  loquunturtoi  Jesuro  respondisse  eis  :  c  Nun- 
quaro  legisiis ,  Quia  ex  ore  inrantium  et  lactenlium 
perfecisli  laudein  %{Matth.  2i.  Lue.  19.  Joan.  i2)  ? 
centesimom  decimom  septlmum  Psalroum  oclavi 
Psalroi  assertione  firmanlero.  Et  de  eo  qiiidero,  quod 
facile  exprimi  poierat,  c  Benedictus  qoi  venit  in  no- 
mine  Dominl ,  1  omnioro  Evangelistarum  Scripiura 
consenlil.  De  verbo  autero  OSIANNA,  quia  in  Grae- 
coro  non  poierant  transferre  serroonem,  sicot  in 
ALLELUIA,  ei  in  AMEN,  ei  in  plerisque  factum 
yidemus,  ipsom  Uebraeuro  posuemnt,  dicentes, 
OSIANNA.  Lucas  igitttr,  qui  inler  omnes  ETangeli- 
stas  Grxci  sermonls  eruditissimtts  fuit,  quippe  ut 
medicus,  ei  qui  Evangelium  (g)  Grscis  scripsit,  quia 
se  Tidit  proprietatem  sermonis  transferre  non  posse, 
melius  arbilralos  est  tacere ,  quam  id  ponere  qiiod 
lcgenli  faceret  qaaistionem. 

5.  Ad  somroaro,  sicoti  nos  in  lingoa  Latina  liabc-* 
roos  inierjeciiones  quasdam ,  nt  insuliando  dicamus 
toA,  et  in  admtrando  papm ,  el  in  dolendo  heu :  et 
qoando  silentium  Tolurous  imponere ,  strictis  denii- 
bus  spiritum  coarctamus  {h)  et  agimos  tanlom  sibi- 
luro ,  insenando  sith  :  ita  Hebraei  inter  reliquas  pro« 
prietates  lingoac  soae  habent  interjectionero,  ut  quAii* 
do  volunt  Doniinum  deprecari ,  (1)  ponant  yerburo 
pelentisafrecia,  et  dicant,  anna  Domine^  qnod  Seploa^ 
ginta  dixeront,  0  Domine.  Osi  ergo  salvifica  interprc* 
lalor;  anna  inierjectio  dcprecamis  est.  Si  ei  doobua 
his  velis  composilom  yerburo  facere ,  dices  osianna  , 
sive  ot  nos  loqoiroor,  osanna,  media  Tocali  littera 

[e]  Al.  celeberrime^  deiode  pro  teaebtOur  lIs8.doo  nostri 
tegitur. 

If)  Vlctorios  factttt  estfnc;  et  est  ndrabilis,  etc.  Sicqoe 
h.ibeiit  vetera  quaedam  Psalteria  nianu  exarau,  et  S.  Cy* 
prianus  I.  2.  Testimon.  Auguslin,  vero  factus  esl  €t,  etc. 

fa|  Unus  Bfs.  tVi  Grcecis  tcripserit. 

[n]  Cisterdens.  duoque  aiii  Mss.  coarctamus^  et  coginm 
insonandum,  ita^  etc. 

(i)  Mss. duo  probae notx  vonanlverbum exprimenspetsn* 
tis  affectum ;  et  paulo  post,  Ergo  quod  esl  Osif  salMica  m* 
{erpreiaiur. 


37»  SANCTI  HlEROJSYMl 

elisa;  siciit  facere  solcmas  in  versibus  (a]  Virgiin, 
qiisndo  pro  meite  Jii^o?p/o  0^  desisteremctam^  sc^n- 
dimus,  men  inc(Bplo.  Aleph  namque  lillera  prima  Terbi 
sequentisy  (b)  exlrcmam  prioris  verbi  ain  veniens  ex- 
cludil.  Quapropler  ul  ad  quxstionis  originem  rever- 
lamur,  ubi  nos  legiinus  in  Laiino  :  c  0  Domine  sal- 
vum  me  fac ;  o  Doinine  ( c)  l)ene  complace  :  benedi- 
clus  qiii  venit  in  nomine  Domiiii ,  i  jnxia  Ilebra^um 
sensnm  legere  possunius  :  c  Obsecro,  Domine,  salvum 
fac ;  obsecro  Doinine ,  prosperare,  obsecro  :  benedi- 
ctusqui  venil  in  nomiiie  Domini.i  &dvum  autem  fac, 
dicilur,  ut  subaudiamu>  populum  luum  Israd ,  sive 
gcnoraliler  mundura.  Deniqiie  Malibseus ,  qui  Evnn- 
gelium  Hebraco  serinonc  conscripsil ,  ita  posuil , 
(d)  osAN.^cA  BARBAMA,  id  es(,  Osanna  in  exT«/f fs :  qiiod 
Salvaioro  nascoiite  saliis  in  coelum  iisquc ,  id  cst , 
eliam  ad  excelsa  perveiierit,  pacc  facta  non  soliim  in 
terra,  sed  et  iii  coeio;  ut  jam  dici  aliqiiando  cessarel : 
c  Inpbrintus  est  gladiiis  meus  in  cobIo  i  (hai.  3i.  5). 
6.  Hxc  interim  jiixt:)  mediocrilatem  sensus  mei 
bre^iler  slridimqiie  diclavi.  Ccterum  scial,  Beatiiudo 
tua,  In  istiusmodi  dispuiaiionibiis  molestiam  in  legen- 
do  non  debcre  subrepere;  quia  facile  el  nos  potui- 
miis  aliquid  ementiri ,  quod  ex  uiia  voce  solveret 
qua»6iioiicm ,  sicul  el  cajieros  fccisse  moiislravimus  : 
sed  magis  condecet  ob  vcritatem  laborare  paulispcr, 
cl  pcregrino  aurem  accommodare  sermoiii,  qiiaro  de 
aliena  lingua  (e)  lictam  referre  senteniiam. 

EPISTOLA  XXI  (/) 


880 


AD  DAMASOM  DE  DUOBUS  FILIIS. 

Evangelicam  Paraboiam,  quw  e$t  apud  Lucam  de  Fiiio 
prodigo,  et  fiiio  frugi  in  modum  Commenlarii  rogatuB 
ipie  a  Dainaso  interpretatur. 

I.  Beatitudinls tux  interrogatio,  disputaiio fuit :  et 
sic  quajsisse  (g)  quacrendo  99  viam  est  dedisse 
qua^sitis.  Ssipienter  quippe  Inlerroganli,  sapientia  re- 
putabiiur.  Ais,  c  quis  esl  isicin  Evangeliopalcr,  qui 
duobiis  (iliis  subsiaiiliara  dividil  (£tcc.  15)?qui  duo 
illiifqui  major?  quive  minor?  Quomodo  minor  ac- 
cepuro  substanliam  cnm  meretricibusdissipat?  Fiime 

(ff)  Iidem  cum  Cisterciens.  in  versilm,  ul  est  ittud  Fir- 

(6]Omninobiacconstat,Hieronyiiium  suoia  codicelegisse 
M3N  VOTI  Ofii  amui ,  non  ut  bodieraa  praferunl  exem- 
plaria,  wnjnwm  ;  cum  enim  extremam  verbi  liUeram  trin 
unius  cnm  jod  soni  efficiai ,  |  ro  he  Masorethici  lexius. 
alepn  ad  sec^ueQiem  na  vocem  re/erl ,  ac  jungit. 

(c)  Sic  ediii  ad  Mss.  uno  consensii  legont  heic  loci,  cum 
tamen  suner.as  bene  prosperare  consiaaAee  i.rseiulerinl 

(rfjlalellige  neculiare  Nazarenorum  exemplar,  quod  He- 
braicis  quiJem  Iilleris,sed  Cliaidaico  Svrove  sermooe  scri- 
riiini  ajibi  tradit,  ct  |iraBcipueio  Catafogo  Script.  Eccles 
cap.  2.  ia  quem  iocum  1  lura  cougessimus.  Hinc  eliam  nullo 
negolio  potens  cum  Hieronymo  eorum  conciliare  senien- 
tiam,  qui  Gr«co,  non  Hebra;o  sermone  sciiptum  ab  ii»so 
Mallhaeo  Evangelium  contenduat.  Deaique  Hebraicenmi 
SGrtbiliir.  v    « i-. 

(«)  Martiao.  ferre,  minns  conmiode  de  eo  qui  docelur 
Pro  ficiam  vero  Mss.  quidam  faUam  ;  alii ,  qjios  veleres 
vulgatl  secuu  sunt,  utraque  leclione  reienta ,  fictam  fal- 

[n  ^'iias  140.  scripta  drca  finem  amti  585. 
\g)  Altera  bjec  ?ox  qumrendo  facile  videatur  abundare, 
nec  eam  certc  habet  veUisiiss.  Edii.  ann.  1498. 


facla,  a  priucipe  regionis  pr»pani(or  poreis,  siliqiias 
comedit ;  ad  patrem  redit :  accipji  annulum  ef  stolam  - 
ei  immolatur  ei  vitulus  saginatus?  Quis  sit  major 
frater.  et  quomodo  de  agro  veniens,  suscepiioni  fra- 
iris  invideai?  et  cx.lera  quoB  in  Evangelio  plenius 
explicautur.  Addis  insupcr :  Sclo  mulios  in  liac  le- 
ciione  diversa  dixisse :  et  fnitrem  majorem,  Jnda.um 
minorem  exisiimassc  Gentilem  populuni.  Sed  qua^ro' 
quomodo  Judaico  populo  possit  aptari :  Ecce  tot  annis 
termi  tibt ,  et  nunquam  mandatum  tuum  prmterii  et 
nunquam  dediui  mihi  hwdum,  ut  cum  amicis  mcis 
eputarer,  Et  lllud  :  tiii.  tu  semper  mecum  .,, .,  omnH 
mea  tua  sunt.  (h)  Si  auiem,  ut  als,  de  jusio  et  pecca- 
tore  volucrimus  esse  parabolam  ,  jusio  non  poierit 
conve«ire,«t  de  salute  aiterius  et  inaxlme  frairis 
coniristctur.  Sienlm  invidia  diabfili ,  mors  introivit 
m  orbem  terrariim ;  et  imiiantur  eum ,  qui  snnt  ex 
parle  ejos,  nunquid  personae  jusil  tam  Immanis  In- 
vidia  poterit  coaptari ,  ut  forls  sieterii,  et  clemcniis- 
simo  pacri  rigidus  obsilient ;  solusqoe  livore  crucla- 
lus,  l;rtiii.e  domus  interesse  noluerii? 

2.  Itaque  sicut  in  c-eteris  parabolis,  qu»  non  siini 
a  Salvalore  disscrtx,  quam  ob  caiisam  dicl.x  sint 
solemus  inquirere ;  ita  et  in  hac  facere  debemus; 
quarc  Dominus  in  istiusmodi  verba  proruperlt;  e(  ob 
qiiam  inierrogationem.  rcsponsionis  similii.idino  pro- 
aia  sit.  Scriba  ei  Pl.arisxi  mussilabant,  diceiiies: 
f)!  Quare  hic  peccatores  recipit,et  vescllur  cum  eis . 
(Luc.  15.2;?Superior  quippe  sermo  pnemiserat: 
c  hranl  autem  accedenies  ad  cum  publicani  et  pccca- 
lores,  »  volenlesaudire  eum.  Iia.|ue  hinc  omnis  in- 
vidia,  cur  quos  Legis  pracepta  damnarent,  corum  coa- 
fabulationem  aiqrie  convivium  Doniinus  non  viiaret 
EtIi3ecLucas.C«;lerum  Matlba^us  iia  loqniiur :  Criir. 
autem  discnmberet  in  domo,  ecce  multi  peceatores  et  pu^ 
biicanivenientes  70  recumbebant  cumJesu,  etcvm 
diuipulis  ejus  (Mntth.  9.  20).  Qiiod  videntes  Pharisaec, 
dicebanl  discipiilis  ejiis  :  Quare  cum  peccatoribus  et 
publicanis  tnanducat  magitter  vester  ?  Qui  audiens  di^ 
xit :  Non  necesse  liabent  sani  medicum ,  sed  male  ha^ 
bentes.  Euntes  autem  dtscite  quid  sit ,  misericordiam 
volo,  et  non  sacri/icium:  non  enim  veni  vocarejustos,  sed 
peccaiores,  Marciis  qooqoe  in  eadem  verba  consemii. 
Igiiur,  ut  diximus,  omnis  ex  Lege  quiestio  nasc^»baiur. 
Lex  quippejusiitiai  tenax.  clemeniiam  iion  habebat : 
scd  quicumque  adulier,  bomicida,  fraudator,  et  ut 
brcviier  dicam  ,  moriali  crimine  lenebatur,  nulla  ve- 
nia  poeniieniiaslaxabaiura  crimine,  oculum  prooculo, 
dentera  pro  dcnte ,  animam  pro  anima  jubebantur 
exolvcre  (  Exod.  21  ).  Omnes  itaque  declinaverant , ' 
simul  inuiiles  facti  erant :  non  erat  qui  faceret  bo- 
num,  non  erat  usque  ad  unum  (  Psal.  15). «  Ubi  au- 
lcm  abuiidavit  pcccalum,  superabundaviietgralia.i 

(/1)  Sio  lamen  de jusio  et  peccalore  exponit  libelh»  hujus 
argumcnli  Hicronymo.  sftd  falso,  iiiscripUis,  quem  io  ul- 
limo  0|)erum  tomo  exbibemus.  In  caeteris  vero  eodem  fere 
ordme,  iisque  argumeniis  ulerque  procedit.  Porro  Victo- 
rius  st  autem  vi$,  absque  tu  particula. 

(j)  Viclorius  :  Quia  hic,  et  paulo  p-ost  omnes  pubiicani. 
jux'  B  Graecum  exeroplar  «AnK*i  «>**«.  ^  ' 


SSI 

(Rom.  5. 90).  Rt,  c  misit  Deus  filium  duum  (a)  fo- 
cium  eAnuIiere  »  ( Gal.  4. 4 ),  qui  destrucio  medio 
pariete  ,  fecll  utraque  unum  {Ephes,  2.  2),  et  auste- 
Htatem  Legts  Evangelii  gratla  temperavft.  Unde  et 
Pauliis  ad  Ecclesias  scribens  :  c  Gratia  vobis ,  inquit 
et  pax  a  Deo  Paire  nostro,  et  Domino  Jesn  Christo  i 
( Rom.  i  ) :  graiia  qua  non  ex  merito  retribnta,  sed 
ex  donante  concessa  est.  Pax  vero  qua  reconciliati 
Deo  sumus,  habentcs  propitiaiorem  Dominum  nos« 
trum  leaam  Cbristum,  qni  donavit  nobis  delicta  no* 
stra ;  et  delevit  chirograpfaum  mortis,  quod  erat  con- 
tra  nos,  antgetis  illud  cruci :  et  principatus  et  pote- 
Btates  fecit  osteiKui,  triumplians  eas  in  ligno.  Qnae 
aniem  major  potpst  esse  clcmeiitia,  quam  ut  Filius  Del, 
hominisFilittS  (6)nascereturrdeceminensium  fasti- 
dia  8«istineret  ?  parius  ex^pectaret  adventum  ?  invol- 
veretur  pannis  ?  subjiceretur  parentibus  ?  per  singulas 
adoleret  aetaies  f  Et  post  contumelias  vocum,  alapas 
et  flagella,  crucis  quoque  pro  nobis  fieret  maledictum, 
ut  nos  a  maledlcto  legis  absolveret,  Patri  factus  obe- 
dieus  usqoe  ad  mortem :  et  id  opere  compleret,  quod 
ante  ex  persona  mediatoris  fuerat  deprecaius,  dicens: 
c  Pater  volo,  nt  quomodo  ego  et  tu  unuro  [  al.  idem] 
sumus,  ifa  et  isti  in  nobis  unnm  sint  >  {Joan.  17.  22). 
Ergo  ^f\  quia  ad  hoc  vencrat ,  ut  quod  erat,  im- 
possibile  liegis,  quia  nemo  ex  ea  jusiiAcabatur,  Ineffa- 
bilimiaericordia  vinceret,  publicanosetpeccatnresad 
poeniienliain  provocabat,convivium  quoqueeorumex- 
petciis,  ot  iu  convivio  docerentur :  sicut  manifestum 
esse  polerit  ci,  qui  Evangelia  sollicita  mente  perlege- 
rit;  quoroodo  et  dbus  ejus  et  poius,  et  deambulaiio, 
et  iinivcrsa  qus  gessit  in  corpore,  salutem  honiinuro 
procurarint.  Hoc  videntes  Scribae  et  Phari8.Ti,  adver- 
sus  Legero  eum  facere  diceban^ :  c  Ecce  borao  vorax 
et  vini  potitor,  amicus  publicanonim  et  peccatorum  i 
{Matih.  il.i9)  Nam  anie  reprehenderant  quare 
curaret  in  sabbaiis»  Doniinus  ergo ,  ut  banc  eorum. 
accus:uioiiein  clemenli  ralionc  snperaret ,  tres  pnra- 
bolas  proposuil :  e  quibus  una  cst,  noiiaginta  novcm 
ovium  in  nioniibus  rcliclaruin,  et  unius  perdiiac,  qus 
pasioris  humeris  est  revecla.  Alia  drachm» ,  quam 
mulier  accenso  lumine  perquisfvit,  et  inventa  ea,  vi- 
cinas  ad  laetiliam  convocnvit ,  dicens  :  c  Coiigratula- 
mini  mihi,  quia  inveni  draciimam  quam  perdiJeram  i 
( Lue.  15.  9  )•  Tertia  vero  duorum  fllioruro ,  de  qua, 
ut  disputarem  pauca,  jussisii. 

5.  Et  de  ove  quidem,  ac  drachma ,  licet  ad  unum 
periineant  inlenectum,  non  est  isiius  teroporis  dispu- 
tatio  ;  hoc  tantum  dixisse  sufficiat,  ob  id  bas  parabo- 
l:is  esse  propositas,  ut  qooniodo  ibi  in  inventione  pe- 
coris  ct  dracbmx  lactitia  est  Angeloriim,  et  circa  ma- 
nentium  vicinarum  :  sic  in  publicanorum  pcccaio- 
rumqitc  pcenitentia ,  omnium  deliere  esse  lasliiiara , 
quibus  non  est  necessaria  poDniteniia.  Undevehe- 

(a)  Cisterciens.  Hs.  comma^e  factum  es  mutiere  omisso, 
sulksUUiil  seqneos  factum  $ub  tege. 

[b]  Pro  rwsceretur  Mss.  Codd.  duo  putore/ur.  Hunc  porro 
locutii  ex  Hieronvmo  recitat,  atque  urgei  AgobarUus  con- 
tra  Fertcpoi  cap.  10.  sed  viliose  apud  eum  dementiu  le^ilur 
pro  clementia. 


EPISTOLA  X\K 


58t 


menter  admlror ,  Tertullianom  in  eo  libro,  quem  de 
Pudicitia  adversum  pcenitentlam  scripsit,  et  senten- 
tiam  veterom,  nova  opinione  dissblvit.hoc  voluisse  sen* 
tire,(c)quod  Publicaniet  peccatores,  qui  cum  Domino 
vescebantur ,  Eihnicl  fuerint ,  dicenle  Scripiura  : 
c  Non  erit  vcctigal  pendens  ex  Israel  (  Deut,  23.  18. 
secundum  LKX  ) :  qiiasi  vero  et  Matihaeus,  non  ex 
Circumcisione  fuerit  Publicanus,  et  ille  qni  cam  Pha- 
risaeo  in  Templo  orans,  oculos  ad  coelum  non  aude* 
bat  erigere,  non  ex  Israel  fiierit  Publicanus :  aut  non 
Liicas  memoret :  c  Et  omnis  popnhisaudiens,  et  Pa« 
blicani  jusiificaveninl  Dcum,  baptiz:ili  baptismoJoan- 
nis  i  {Lue.  7. 29.);aut  cuiqiiam  credibile  possitvideri 
Ethnicum  Templum  72  Ingressiim ,  aut  Domi* 
nuin  ctim  Elhnicis  habuisse  convivium,  cuin  id  ma- 
xiine  caverel,  ne  Lcgcm  solvere  videretur :  et  primum 
venerit  ad  oves  perditas  domus  Israel ;  Chananaeae 
qiioquc  deprecanti  pro  saliite  filiae,  responderit  : 
c  Non  oporlet  tollcre  |ianem  flliorum ,  et  dare  eum 
canibus.  Et  alibi  discipulis  prxceperil :  In  viain  gen- 
tium  ne  abieriiis ,  et  in  civitates  Samaritanorum  ne 
intraveriiis  (  Matth.  10.  5).  Ex  quibus  onmibusedo- 
cemur ,  in  Publicanis,  non  tam  Gcniilium,  quam  ge- 
neraliier  omniiim  peccatoriim ,  id  est,  qni  erani  et 
de  Gcntibiis,  et  de  Jud:cis,  accipi  posse  personas. 
Ille  auleni  qul  [at.  quifi\  juxia  in^anas  et  blaspliemas 
feminas  siias,  id  dogmaiis  (lefcndebui,  qno  Cbrisiia- 
nos  nollel  recipire  pcenilenles,  frustra  argumeiiiatiis 
est,  Piiblicanos  Juda*os  non  fuisse,  iit  in  persona  eo* 
rum  Genlilium  lanlum  populus  possit  inieiligi.  Iiaque 
ne  longuin  faciam ;  ipsa  Evangelii  verba  proponain  ; 
et  in  modum  coinmcntarii ,  quid  mthi  videatur ,  ad 
singula  quriMiue  subneeiam. 

4.  Homo  quidam  habebat  duot  /?/foa(  Luc,  15.  II  )• 
llominem  Deiim  dici,  inultis  teslimoniisapprobatury 
ul  ibi  :  c  Dnorum  hominnm  testimouium  verum  est. 
Egode  me  tesiimonium  dico,  et  Pater  qui  me  misit » 
{Joan.  10.  17.  18  ).  In  alia  parabola  Pastor,  in  alia 
paterramilias  nunrupaiur,  in  alia  vineam  locat,  in 
alia  inviiat  ad  nuptia^,  ct  diversis  similitudinibus  rem 
sigiiiflcat  eanidem,  ui  Judxorum  superbiam  reprobet: 
et  in  communi  oinnlum  peccatorum ,  sivc  Gentilium, 
sive  Israelrtaruin  poenitentiam  probct.  Qiuid  autem 
aii,  duo$  fitioi,  oiniies  pene  Scripturae  de  duorum  vo- 
caliune  populnrum  plenae  sunt  sacramentis. 

5.  c  Et  dlxit  ilii  adolescenlior :  Paier  da  mihi  por* 
tionem  subsiantise,  qux  me  contingit.  i  Substan* 
tia  Dei  est,  omne  quod  vivimus,  snpimus,  cogitamus» 

Jn  verba  prorumpimus.  Hnec  Deus  «qualiter  univer- 
sis  et  in  commune  Lirgitus  est,  Evangelista  dicenie : 
c  Erat  lux  vera,  qu»  illumiitat  oninem  hominem  ve« 
nientem  in  hunc  mundum  »  (  Joan.  1.  9).  Iste  est 

(c)  Tertuliiani  locoslib.  de  Pudicit.cap.9.  estbujunnodi, 
t  Aulsiquisdubllat  ethnicos  fulsse  piiblioanos  apud  Ju- 
daeam  usuri  aUra  iam  pridem  Pompeii  mjinu,  atque  Lu- 
culli,  legat  Deuteronomium  ;  Non  eril  vecUgal  pendena  ex 
flliis  IbTael.  »  Vocidas  Umen  ex  fUiis  in  hoc  Deuterouo- 
mii  loco  oodices  Hieronymiani  non  legunt,  tamelsi  VicU)* 
rius  addiderit. 


^  SANCTI  RIEROFmf I 

dexier  oculus,  qui  a  scandalU  4>titenraiidos  eat :  baec 
Iveerna  eorporis  :  hoe  ulenlom  qaod  non  esi  in  so» 
dario  eolligandoro,  id  eat,  ddiealeolioseqoe iracian- 
dum ;  nec  ia  lerra  defodiendum,  ierrenis  scilicetco« 
gitationibus  obscurandum. 

73  6.  Qtd  dimit  m  tubiUmHam.  SigniOcantias  in 
Graseo  legiiur  9tfi>cy  auToi«  x^  /Siov,  id  est»  dedit  eie 
WbeTnm  arbitrium,  dedit  mentis  proprix  iibertatem, 
et  ut  viverel  nnusquisque  non  ex  imperio  Dei  sed 
obsequio  suo,  id  esl,  non  ex  necessiuie,  sed  ex  volun*' 
laie,  ut  virtus  haberet  locuro,  ut  a  caiterisaniman«- 
libus  distaremus,  dum  ad  'exemplum  Dei,  permissum 
est  nobis  faccre  quod  velimus.  Unde  et  in  peccaiores 
lequum  judicium,  et  in  sajictos  ei  juslos  jusium  prse* 
miuro  retribueretur  [al.  reiribiuiuT], 

7.  QuoiRodo  Minitt  *"i«  Deo^  vet  ab  eo  di$cedimu$.^ 
£i  non  poBtmullot  dk$^  eoUectitomnibus^  adoteuentior 
/S(jua  peregre  profectue  e$t  in  regionem  longiutjuam.  Si 
Deus  ccBliim  lenel  palrao,  el  lerram  pugillo  ;  et  Jere- 
niias  dicit,  Deiis  aiipfopfii^ttans ;  et  non  Deu$  de  longinr 
quo  (Jorem.  S5) :  per  Dtvid  quoque,  quia  nuUus  abs- 
que  eo  locu»  sil,  praedkjaiur ;  quomodo  filius  pere- 
gre  proriciscitQr,etapairedi8cedit?6ciendum  igitur» 
non  locorum  spatiis  ,  aed  affeciu,  aut  esse  noe  cum 
Dee,  aot  ab  eo  discedere.  Quomodo  enim  ad  discipu- 
los  loquilur  :  &cu  ego  9obi$cum  $um  omnibu$  diebu$f 
u$que  ad  comummfltionem  $meuli  (Matth.  U.  20)  :  ila 
ad  eos  qui  sui  jactantiam  prsferuiit ,  et  es:»e  cum 
Domino  non  merentor,  dicit :  Di$eediu  a  me,  non 
nom  vo$^^  &permmni  iniquUatem  (Ibid.  7.  25). 

S.  Rece$$U  ergo  junior  /i/iiis  eum  univer^a  tubeta»' 
iia  a  paire ,  et  peregre  profeau$  e$t.  Et  Cain  cgressus 
a  facie  Domini  babitavit  in  terra  Naid ,  quod  intcr- 
prctalur  9 /Iii^ituirfo.  Quicomque  a  Deorecodii,  su- 
tlm  saecoli  floctibos  quatiior  et  moventurpedes  ejus. 
Nam  poslqoam  moii  soni  liomines  ab  ortente,  et  a 
vero  lumine  recesserunt,  tunc  adversus  Deum  impie- 
Utis  suae  aedificavere  turrim ;  tunc  dogmatum  super- 
bias  confinxerunt,  vokntes  curiositate  non  llciia  in 
ipsius  ooeli  alu  peiietrare.  Et  vocatus  est  locus  ilie 
Boibel,  id  est,  confuM,  • 

9.  Et  ibi  disdpaml  $ub$iantiam$uamf  viven$  tuxurio$e. 
Luxuria  inimica  Deo,  inlmica  74  ▼irtolibus,  per- 
diiomnem  substaniiam  patris ;  et  ad  prassens  yolupute 
deliniens,  fotoram  non  sinit  cogiiare  paopertatem. 
.  iO.  Cjumque  con$umpti$$ei  omnia^  faeta  e$t  fame$ 
valida  per  regionem  iltam.  Acceperal  a  patre  faculta- 
tes,  ut  invi&ibilia  ^us  per  ea  quas  erant  visibilia  co- 
gnosceret ,  ei  ex  pulcbritudine  creaturarum  conse- 
quenter  intelligeret  Greaiorem.  Qoi  veritatem  (a)  in 
injusUtia  detinens,  et  pro  Deo  idola  colens,  naiurae 
bona  universa  consompsii :  et  eonsoraptis  omnibos, 
ccBpit  egere  virtutibus,  derelicto  fonte  virtutum.  Fa- 
cta  e$t  fame$  valida  per  regionem  iliam.  Omnis  locus 
quem  palre  incolimus  absente,  famis,  penuriae  ei  ege- 
sutis  est.  Famis  (6)  aulem  /uvi,  k/nfAauH  vaiide  bxc 


[a]  HaiidbeDeyictoriusinjittti^. 
{b)  Muliifariam  locum  huuc,  et  pra^ertim  grecas  voces 
huciisquedepravant  ediloresomnes.  £l  veiustiores  quiUem 


5K 

eal  Ttpo^  de  qoa  dicliur  pcr  Proplieum  :  Qui  Aoij. 
iaUe  in  regione  umbrm  mortie ,  lux  fuige^t  mper  vot 
(/lo.  9.  S).  At  conira  esi  aliaregio^  quAi  possessuri 
surous  mundo  corde  atqoe  puro  vivenies,  qoam  san* 
cius  David  desiderat,  dicens :  Credo  videre  bona  Do^ 
mini  in  ierra  vioenlium  (P$aL  i6. 13). 

ii.  Et  ip$e  ceepil  egere,  et  abiit^  et  conjunait  h  uM 
de  prindpibue  regionie  Uliu$.  Deserio  nuiricio,  qui  ad 
primam  vocem  bona  ei  fuerat  cuncu  largiios ,  junxit 
se  priucipi  hiijus  mundi,  id  esi,  diabolo,  recton  tene«* 
brarum.  (c)  Quem  nunc  iuimicum  hominem»  none 
judicem  iniquitatis,  nunc  draconem,  nunc  SaUii, 
nunc  malleum,  nunc  perdicem,  nunc  fielial ,  nune 
rugienUm  leonem,  nunc  Leviatban,  nunc  Thantnim^ 
iiune  Behemoth,  et  moUis  aliis  vocabulis  Scriptura 
cognominat.  Quod  aoiem  ait,  um  de  priucipibu^^ 
plures  esse  inielligendum  esi,  qui  per  isium  volilent 
aerem,  el  diversorum  fraude  viiiorum,  genus  lioffli- 
nnm  su»  subjiciant  serviiuii. 

12.  Quimieit  illum  m  «^riim  iiiiiir,  lU  pe$cerH 
porco$.  Porcus  animal  immundura  est,  quod  cceno  eC 
sordibus  deleeutur.  Talis  est  da*monuin  multitudo, 
qojB  75  per  idola  manof^cu,  (1 )  cruore  pecodom 
et  viciimis  pascltor ;  et  novisslme  sagiiiatiore  quadam 
bostia,  ipsius  hominis  morte  saturaiur.  Ilisit  ergo 
eiiin  in  poasessloneiii  suam,  id  est,  soum  effecit  esse 
lamulum,  ut  pascerei  porcos,  immolans  ei  animam 
suam. 

1 3.  £l  eupieket  implere  venirem  $uum  de  Mquk  per- 
eorum;  H  nemo  ilU  dabat,  Inquod  in  Ezechiele  com 
tucrepatione  dicitur  ad  ierusalem  :  Ei  faeium  e$i  in 
te  pervereum  ultra  mutieree  (d)  guee  mie  fomicatwnem 
tumUf  et  po$t  le  mmt  fomicaiee ,  tii  ee  quod  deditU 

Vi;tou  irj^  idest  vaUde ,  adsciiis  ex  Evangelio  verbis  legebant, 
quam  lectionem  euendare  oonatus  EiisBius  e  raamueriiiitg 
siibsUuiii,  Fames  auUm  ^  i>  tvkvmi  Wxofk.  Bosc  e$t,  etc  qu» 
Victorius  in  eo  tantiim  non  probat,  quod  Imwmc  legendiim 
velii  |)ro  bt9ktm%  quod  sdlieet  6mKproductiooem,  sive  ex- 
lensionem  signittcel,  dictaquc  sii  fiunt^s  illa  cum  extensione 
valida.  Sed  uterqae  a  Benedictino  editore  vapulal,  qui  to- 
cum  sulwidlo  decem  exemplarium  manuscriptorum  sibi 
cr;ilulauir  lu  resiituisse ,  Famis  auiem  )»ci«9o^  vaUde 
hwc  esi  regiOf  etc.  Nos  Grxcas  litteras  in  nianuscri|ilis  hac- 
tenus  probe  lecus  negaimis,  Itcei  eas  vetera  nostra  exem- 
nlariavelomiiino  nonbabeanl,  vel  depravatissiine  babeant. 
Legimus  auleiu  (utk  ifjfiavn  valide^  mininia  ut  vldes  iroinu- 
Utioue  ab  aliis  ^  bbnAmmi  sive  ivrfMMcet  ttmfofiaAc,  ea 
tamcn  necessaria,  ul  seusus  oonstet,  el  Auctoris  nteqs 
paleal,  vuit  enim  Hieronymus  ea  in  voco  vaiide  sigiiiflcan- 
tiorem  esse  gravioremque  sensum ,  qul  figumte  emphati- 
cus,  scu  luw  ipfMMf  appeilatur. 

(c)  Yictorius  addil  harum.  Paulo  post  Eehemoth  nomen 
omittil  Cisierdens.  libw. 

(d)  Etsi  nop  immuiamus.  veriorem  iamcn  crediinus  Ci- 
sterciensis  Ms.  leaioiiem  lianc  :  «ultra  mulieresin  lorni- 
eatione  tua,  et  post  te  non  sunt  fornicate, »  ad  huoc  euiiu 
niodum  Ezecbtelis  lexUis  hal>ei  in  libris  omnibus ,  si  ne- 
gandi  prliculam  apud  LIX.  idque  in  Vailc.  tanlum  exem- 
plari  exciplas. 

(1)  Origeniana  senientia  est,  Daemooes  nidoribus  satiari 
et  sanguiue,  ulpote  qui  cibo  Indigerent.  Uls  paria  habct 
TerinlHan.  advers.  genles  cap.  2c  ei  33  et  lib.  de  Idole- 
latr.  c.  7.  atque  alibi.  Athenagoras  quoque  in  Legatioue 
pro  ChrlsUanls,  quin  eUam  Gregor.  NazianzenosOrat  18. 
Amobius  lib.  3.  et  5.  oontra  gentes  aliiqoe  ecdesiaslici 
scriptores  anUqul ;  quibus  Paganica  istbaec  opinio  non  usque 
adeo  improbaUir.  v  id.  Infra  epistol.  Synodicam  num.  5.  et 
qu»  ibl  adnoiamos.  Hieronymus  vero  «xxii^e^  haec  de  cibo 
daemonum  dixisse  lacile  putandus  esi,  cum  passim  Origeni 
exprobret  quod  crediderit  corporeos  fuisse,  ipse  vero  pe- 
niius  iucorporeos  senserit. 


3S5  EPiSTOLA  XXL 

wercedei^  M  mmtda  HH  mon  pmt  dalm  {EM§eh.  16« 
34),  irideiirasin  filio  minore^eompletuni.  SiilttUmtiam 
saam  in  regtono  prindpis  perdidii ;  et  post  perdiins 
faculiates ,  missus  ad  porcos ,  egesuie  eomabiiit. 
DiBMOifOH  ciBOS  est  ebrietas,  luxnria,  fomicatio ,  et 
uniTorsa  titia.  Haec  blanda  tunt  el  iaseiva,  et  sensus 
voiuptaie  demuicent :  scatimqne  ot  apparaertnty  ad 
nsum  sui  provocant.  Qoibus  ideo  iuznriosus  adoie 
sceiis  non  poterat  saturari ,  quia  semper  volopias  fa- 
mem  sni  babet;  et  transaeta  non  satiat :  et  Satanas 
cum  aliquem  sua  arte  deceperit » et  proprinm  ei 
imposuerit  jugum »  ulira  ad  abundanliam  vittoram 
Aon  proeorat,  sciens  essejam  mortnom,  sientl  mui- 
tos  idololatras  videnios  panis  miserla  et  egestate 
confecios.  ^i  sunt  in  quibus  Propheticos  sermo  eom- 
pletur  :  c  Oinnibus  meretricibus  dantur  mercedes  ; 
tu  antem  dedisti  mercedes  omnibus  amaioribos  tuis, 
et  non  acccpisii  mercedes  i  (tseeh.  10.  55).  Posso- 
mus  anicm  et  aliter  siliquas  interpretari.  Damionum 
cibus  est  carmina  Poetarum,  saecularis  sapientia, 
Khetoricorum  pompa  verborum.  H»c  sua  omnea 
suavitate  deiectaiil  letdum  aures  versibus  duiei  mo- 
dulaiione  currentibus  capiunt,  anlmam  qnoque  pene- 
irani,  et  peciorts  iuterna  devlnetunt.  Verum  ubi  cnm 
summo  stiidio  fuerint  ac  labore  periecta,  nihii  aliud» 
nisi  iuaiiem  sonum,  et  sermonum  sirepilum  suia  le* 
Gtoribus  iribuunt :  mulul  ibi  satcritas  veritatis,  nul» 
la  refectio  justiti»  reperitur.  Siudiosi  earum  in  76 
fame  veri,  et  virtuiuin  penuria  perseverani.  Hujus  sa- 
pientiae  typus ,  et  in  Deuleronomio  sub  mnlieris  ca- 
ptivse  figura  describitur  :  de  qua  divina  v<a  prscipit, 
ut  si  Israelites  eani  babere  voluerit  uiorem,calvitinm 
ei  faeiai,  ungues  praesecel,  et  pilos  auferat :  ei  cnm 
munda  fueri^  effccu,  tone  transeat  in  victorls  ample- 
xus.  Hxe  si  seeiindum  litterani  intelKgimus»  nomie 
ridicula  sunt?  Itaqoe  et  nos  facere  soiemus,  quando 
Piiilosophos  legimus,  quando  in  manos  nosiras  libri 
veniont  sapientLie  sgccuiaris,  si  quid  in  eis  utile  repe- 
rimns,  ad  noslrum  dogma  eonvertimus  :  si  quid  vero 
superfluum,  (a)  de  idolis,  de  amore*  de  cura  ssecnla- 
rinm  rerutn,  haec  radimus,  bis  calvitiom  indncimus, 
faacc  in  unguiuin  morem  ferro  acnlissiino  desecamus. 
Unde  et  Apostolus  prohtbet,  ne  in  idolio  qnis  recum- 
bat,  dioens  :  <  Videte  autem ,  ne  ba)C  licentia  veslra 
offendiculnm  fiat  iiiOrmis.  Si  enim  quis  viderit  eum, 
qui  habet  scientiam,  in  idolio  reeumbentem,  nonne 
consctcntia  ejus  cum  sit  iiifirma ,  sdificabitur  ad 
manducandum  idolotiiyta,  et  peribit  qui  Infirmus  est 
in  tiia  scientia  frater,  proptcr  qiiem  €hristus  mor- 
tonsest  >  (1.  Cor,  8.  9)?  Nonne  tibi  videtur  sub  aliis 
verbisdteere,  ne  legas  Pbilosopbos,  Oraiores,  Poetas; 
nee  in  eonim  lectione  requiescast  NeC  nobisblandia- 
mnr,  si  in  eis,  qn»  snni  soripia,  non  credlrans,  cum 
aliorum  oonseientia  vulneretnr,  et  puiemur  probare, 
qnas  dnm  legimus ,  non  reprobamns.  Alioqui  quale 
erit,  ut  existimemus  Apostolum  ejus,  qiii  vescebatur 
in  idolio,  eonscientiam  oomprobasse,  et  enm  dixisse 


(a)  Duo  MsB.  $uper[luum  apparuerU  dc  idoUi,  etc 


perfeetnm,  qvem  sdret  de  idolothjrtis  manducare? 
Abeit,  ut  de  ore  Ghristiano  sonei,  <  Inpiter  omnipo- 
tens;  et  meHercule,  et  me  Castor,  >  et  cetera  magig 
portenu ,  quam  {b)  niimina.  At  nunc  etiam  Sacerdo- 
tesDei,  omissis  Evangeltis  et  Prophetis »  videmus 
GomoBdias  legere ,  amatoria  Bucolicorura  versuum 
verbt  canere,  tenere  Yirgilium  :  et  id  «cod  bi  pen* 
Eis  necessitatis  est,  erimcn  in  se  facere  (c)  voloptatls. 
Cavendum  igitor,  77  si  eapttvam  velirans  habera 
uiorem«  ne  in  idolio  recumbamus ;  aut  si  certe  fue- 
rimus  ejns  amore  decepti,  mondemus  eam,  ei  orani 
sordium  errore  purgemus,  ne  scandalum  patiator 
Irater,  pro  quo  Ghrisius  mortuus  est,  eum  in  ore 
Ghristiani  carmina  in  idolommlaudem  ooraposiui  an- 
dierit  per  sonare, 

U.  MercenarH  qmmmi.  —  <  In  se  autem  conversus 
dixit :  Quanii  mercenarii  in  domo  patris  mei  ahon- 
dant  panlbus,  ego  auiem  hic  fame  pereo.  i  Meree- 
narios  secundum  (d)  alium  inteliectum  eos  anim- 
advertimus  ex  Judaeis,  qui  ob  prxsenlla  tantum 
bona,  Legis  pnecepta  eustodiunt.  Hi  jusU  sunt  et 
misericordes,  non  ob  ipsam  jusiitiam,  ot  ob  ipsum 
misericordi»  bonum ;  sed  ut  a  Deo  lerrena  felicitaiis 
ei  long»  vit»  pr«mium  conscqnaniur.  Qni  auiem 
ista  desiderat,  merito  compellitur  ad  ob:>eqoittro  pne- 
ceplorum,  ne  eorum  prasvaricatione  quae  Jussa  sunt, 
careat  concupiUs.  Porro  ubi  metiis  est,  non  est  dile^ 
ciio.  Perfecla  qiiippe  dilectio  foras  mitiit  timorem. 
Nam  qui  diligit,  tion  ideo  imperJila  custodil,quia  aiit 
Uroore  pesnarumy  aut  praemii  avidiiate  coffipeljitur; 
sed  qoia  hoc  ipsum  quod  a  Deo  jubelur,  est  opUmum. 
Sensns  iUqne  isle  est :  QuanU  ei  iudxis  ob  prsesen- 
lia  tantum  bona  a  Del  obsequio  non  leceduni,  et  ego 
egestate  eooficior. 

iS^  €  Surgeiis  ibo  ad  pati^em  meum.  >  Pnlcbre  ait, 
ficr^m  ;  patre  quippe  absenie,  oon  steterat.  Pecca* 
lorum  jacere,  Justomm  stare  esi.  Ad  Moysen  dicilur, 
<  Tu  vero  hic  sta  mecum  >  {Deul.  5.  51).  El  in  cen- 
tesimo  tricesimo  tertio  Psalroo  :  <  Ecce  nonc  bene- 
dicite  Dominum ,  omnes  servi  Domini ,  qul  staUs  in 
donfo  Domini,  1  ad  benedictionem  Domini  stantes 
Proph^  in  domo  Domiiii  cohortaiur. 

I6.<  Etdieam  ilU  :  Paier,peccavi  incoelom  etcoraro 
le,  Jam  non  suin  dignus  voearl  fllios  tuus.  iPeccaverai 
in  eoelum,  qni  ierusalemcoelestem  reliquerat  matrem. 
Peccaverat  coram  paire,  qui  Conditore  deserio,  fue^ 
rat  ligna  veneratus.  Non  erat  dignos  vocari  fiJitis  Dei, 
qui  servnsesse  maiiierat  idolorum.  <  Omnis  eniin  qiil 
facit  peccaium,  (e)  de  dtabolo  patre  nacus  est.  >  (i. 
Joan.  3.  7.) 

17.  <  Fae  me  sicnt  unum  de  meroenariis  tnis.  » 
Fac  me,  itiquit,  sicut  mium  ei  Judaeis,  qui  te  ob  prx- 
senUum  tantum  rerum  7g  promissa  veneraniur. 
Rceipe  filtum  fcenitentem,  qui  uiereenariis  tuis  pec* 
cantibns  socplssime  pepercisU. 

(b)  Quidam  editi  ac  Mss.  quam  nomna, 
(e)  AL  voluniatkj  ek  mox  ne  captivam  pro  «. 
(11)  MarUanxus  aUenum  intellectum, 
\e)  Ifkterserunt  vetusUores  ediii  sertm  eu  peccdUt  etic; 
Sed  haec  ez  alio  Scriplur^e  loco  adsciscuotur. 


587 

18*  c  Et  venil  os(|ue  a4  palrem  smim.  >  Venimos 
ad  patrem,  qiiando  recedinuis  a  porcoram  pastione, 
aecandum  illud  :  c  Statim  ut  conversus  itigemueris, 
salvMs  eris  i  (Euek,  i8). 

19.  c  Ciimqne  adliuc  longe  esset,  vidit  eimi  pater 
ejus,  et  misericordia  raotus  est.  Aniequam  dignis 
operibtts.  et  vera  poenitentia  ad  patrem  rediret  an- 
tiqimm,  Deus,  apud  quem  cuncta  fuiura  jam  facia 
sunt,  et  qui  est  omiiiuin  pr.Tsciiis  futnrornm,  ad  ejus 
proicurrit  advenlum,  et  per  Verbuin  suum,  quod  car» 
nem  sumpsit  ex  Virgine ,  reditum  filii  sui  junioris 
aniicipnt. 

20.  c  Et  prsecurreos  incubuit  super  collom  ipsius.i 
Ante  venit  ad  terram,  quam  ille  domum  confessionis 
iniraret.  Incubuil  super  collum  ipsius,  id  est,  corpus 
suinpsit  huiiianum.  Et  sicuii  Joannes  superpectus  Jesu 
recgbuit  {Joan.  13),  qui  secrcioruni  ejus  effectusest 
pariiceps  :  ita  et  jugum  suuin  leve,  id  est,  mandalo- 
rum  suorum  iacilta  praecepta ,  ex  gratia  magis  qnam 
ex  merito  super  juiiiorem  fllium  coilocavit. 

2i.  I  Et  osculattis  est  eum;  i  juxta  illud  qiiod  in 
Cantico  Ganticorum  Ecclesia  de  sponsi  precatur  ad- 
Teniu  :  t  Osculeiur  me  osculo  oris  sui.  i  (Cant.  i.  i.) 
Nolo  inihi,  dicens ,  per  Hoysen ,  noio  per  Propbeias 
loquatur  :  ipse  meum  corpus  assumat,  Ipse  me  osco- 
letur  iu  carne  :  ut  et  illud  qiioque  quod  in  Isaia  scri* 
pttim  est ,  huic  sententiaB  coaptemus  :  c  Si  qnsris, 
quacre  :  et  ad  me  habita  in  saltu.  i  (/m.  21.  \t,juxla 
LXX.)  Et  ibi  qnippe  flens  Ecclesia  clamare  jobetur 
ex  Seir ;  quia  Selr,  frilosui  et  hi$pidui  interpretaiur : 
ut  et  antiquum  Geniilium  significet  (a)  horrorem, 
illa  pari  siniilitudine  respoiidente  :  c  Nigra  sum,  sed 
formosa,  Aliae  Jcrusalem  i  (CanL  i.  4). 

22.  c  Dixit  autem  illi  filius  :  Pater,  peccavi  in  cos- 
lum  et  coram  te ,  jam  non  som  dignus  vocari  filius 
tuus.  I  Dicit  se  non  esse  dignuni  filium  ouiictipari,  et 
tamen  ex  natura)  voce ,  ex  illa  subslantia ,  qiiam  illi 
palcrfucrat  aliquando  largilus,  in  nomen  irepidus 
veritatis  erumpit :  Paier^  iiiquiens ,  peccan  m  cmlum. 
Fruslra  igitur  quidam  argumentantur,  noinen  palris 
in  sanctos  tantummodo  con vcni re :  79  ^"<^  Aiam 
Deum  bic  palrem  Yocet,qiii  se  filii  nomine  confitclur 
indignum  :  nisi  forte  ideo  palrem  audei  voeare, 
quia  pleiia  mente  conversusi  est. 

25.  c  Dixit  autem  paier  ad  pueros  suos  :  Celerius 
profcrie  stolam  priorcm ,  et  induite  eum ;  i  stoiam , 
quam  Adam  peccando  perdiJerai,  stolam,  qiias  in  aiia 
parabola  indumentum  dicitur  Duptiale  (Matih.  22), 
i(i  est,  vestem  Spiritus  Sancii,  quam  qui  non  hiibue- 
rit,  non  poiest  regis  interesse  convivlo. 

24.  c  £t  date  annolum  io  manu  illius ;  i  signaco 
lum  similitudinis  Christi,  secundum  illud  :  c  In  quem 
credenles,  signati  eslis  spirilu  repromissionis  sanctoi 
(Ephes.  i.  i5).  £t  ad  principeni  dicitur  Tyri,  qiii  si- 
militiidinem  Conditoris  amiserat :  c  Tu  signaculum 


SANCTI  lllEROtrf  Mf.  S8i 

similitudinis,  et  eorona  deooris,  Indeliclis  pradisl 
Dei  natuses  i  (EMech.  28.  i2.  i5).  Isaiasqooque  de 
hoc  signacuio  loquitur  :  c  Tunc  manifestl  erunt  qul 
ikignantur.  i  lioc  signaculum  in  roaiiu  datur,  quando 
opera  justitiae  Scriptura  signiflcat ,  ot  ibi :  c  Factiim 
est  verbum  Domini  in  mano  Aggasi  Propbetae  i  (Agg» 
i.  ef  2),  dicentis  ad  Jerosalem  :  c  Ornavi  te,  iuqoit, 
omamento ,  et  imposui  libi  armillas  circa  manus 
toas  I  (Eueh.  iO.  ii).  Rursuro  ad  eom  (b)  qoi  indU' 
tus  est  podere,  alius  locus  signaculi  demonstratur  : 
c  Pertransi  per  mediam  Jerusalem,  et  da  signaculum 
in  frontibus  viroriim  gementium ,  et  dolentium  lo 
omnibus  iniqoitatibus ,  quas  fiunt  in  mcdio  eonim  i 
(lirid.  9.  l).  QuareY  ut  postea  possint  dicere  :  c  Sl- 
gnatom  est  super  nos  lumeu  vultus  lui ,  Domine  i 
(PsaL  i.  7). 

25.  c  Et  calceamentum  in  pedibos  ejus.  i  Spoosl 
quippe  perdiderat  dignitaiem ,  et  nudis  pedibus  Pa- 
scba  celebrare  non  poterat.  Ilaec  sunt  calceamenta  de 
quibus  Dominus  ait :  c  Et  calceavi  te  hi:)cyntho.  Et 
calceamenta  in  pedibus  ejusi  (E*ec.  10.  iO) ; nec ubi 
coluber  insidians,  plantam  ingredicnlis  invaderet :  et 
super  scorpiones  et  serpentes  securius  ambukiret;  ut 
praeparareiur  ad  Evangelium  pacis  :  jam  non  gradicns 
secundum  carncm,  sed  secundum  spirltiim ;  et  dictum 
ci  Propbeticuin  conveniret :  c  Quaro  speciosi  pedes 
evangelizaotium  pacem,  evangelizantium  bona  i  (JtaL 
52.  7). 

20.  c  Et  afferte  vitolom  saginatum,  et  occidite,  et 
roandocerous,  et  epulemur ;  quoniam  hic  filitis  meus 
mortuus  fuerat,  et  revixil,  perierat,  et  inventus  est.  i 
Vitulus  saginatus  qui  ad  (c)  pccnitentis  iromolalur  salu- 
tem ,  Ipse  Salvator  est,  cujus  qiiotidie  80  ^^^ 
pascimur,  criiore  potamur.  Fidelis  nieciim  lector  intel- 
ligis ,  qua  pinguedine  salurati ,  in  ructum  laudis  ejus 
erumpimus,  dicentes  :  c  Eructavit  cor  meum  verbum 
bonum,  dico  ego  opera  mea  regi  i  (P$.  44«  i) ;  lieet 
quidam  snperstitiose  magis,  quam  ▼erc,  non  conside- 
ranles  texium  Psalmi,  ex  Patris  persona  arbitrentur 
lioc  intelligi.  Quod  autem,  ait,  c  epulemur,  quoniam 
bic  filius  nieus  roortuus  fuerat,  et  revixit ,  perierat, 
et  inventus  est,  i  ad  eumdero  parabohe  superioris 
perlinet  sensum  ,  in  qiia  dicitor  :  c  Sic  dico  vobis , 
qoia  gaudium  erit  coram  Angelis  Dei  sopor  ono  peo* 
catore  poeniieniiam  agentc.  i 

27.  c  Et  coeperiint  epolari.  i  Hoc  conTivlom  quoti- 
die  celebratur,  quotidie  pater  filiom  recipit :  semper 
Cbristos  credentibus  immolatur. 

28.  c  Erat  autem  filiua  illius  senlor  In  agro.  i  Huc- 
usque  de  persona  filii  junioris  disputatum  est ,  quem 
secundum  praeseniem  pnrabolam,  in  publicanis  et 
pcceatoribus,  qui  a  Domino  ad  poenitentiam  provo- 
cabantur,  debemus  accipere  :  secundum  mysiicos 
aulein  iiitellcctus ,  de  fuiura  quoque  vocatione  Gen- 
tium  prophelari.  Nunc  ad  seniorem  fillum  sermo 


(a)  Iia  r^nimiis  e  vetnstu».  editione,  qna  sspios  utl- 
mur,  cum  alil  ediil  ac  Mss.  errorem  legerenl,  mtiius  recte 
ad  Hieronymi  menteni,  qai  Selr  pt<0M>,  alque  hispido,  ut, 
inlerpreialur,  Gentiliom  norrorem  eomparau 


(b)  Vlctorius  ad  eum  virwn  qui,  etc. 

(c)  Erasm.  eumqiie  secutus  Martianaeos  pamUMdm  pro 

8amien\i&^  sciiicet  fllii :  et  mox  qma  mnguedme  pcoqua. 
lecUus  duo  Mss.  quia  ex  ^usjringuedme,  Motaiulus  auieni 
hic,  et  subsequeos  locus  pro  £udiaristis  sacrameoux 


m  IspisTobA  xxti 

tniisgredilur»  quem  iduIii  8tinplicilc|r  ad  oniniam 
Sanctorum  persohamy  mulU  piropric  ad  Jiidxos  rere- 
runt.  Et  dt  Sanclis  quidem  non  diflicilis  interprotatio 
est,  in  eo  quod  dicltur,  ikanquam  mandatum  tuum 
praeierivi :  licet  illud  Tideatii^  obsiM^rc,  ^uod  rcvcr* 
sioni  rralris  invideat.  tn  Judxos  auiem  cum  livor  in 
fratris  salute  conveniat ,  boc  repugliai ,  quod  nun^ 
quam  s6  dicat  ejiis  prxterisse  ittandatuin ;  d6  quiltds 
quid  nobis  videatur,  suis  in  locis  conabimur  cxplana- 
re.  f  Eriit  autem  filius  illius  sehior  in  agro»  \  in  ter* 
renis  operibus  labore  desudflns»  lohge  a  giratia  Spiri' 
lUs  Sancti,  el  a  cohsilio  tMiiris  extorris.  Hic  est,  qui 
aii :  f  Agriim  emi ,  et  necesse  babeo  exire  et  vidcre 
illum  :  rogo  te,  babe  me  excusatum  i  {Lue.  14. 18). 
Hic ,  qui  juga  boum  emit  quinqu^ ,  et  Legis  onere 
depressus,  terrenonitti  s^nsuuhi  voluptate  perfruiiur. 
Hic,  qui  uiore  ducla,  ire  ad  nupiias  non  polest ;  et 
effecius  caro,  nequaqoam  unum  potest  esse  cum  spi- 
Iritu.  In  hujus  persoha  etiam  Ulius  parabolae  operarii 
congruunt,  in  qua  t^rimai  leiriiai  sexta,  nona  bora,  id 
est,  vocationibus  variismiiluntur  ad  vineam,  Sl  ^^ 
iiidignantur  sibi  uhdccimoe  boirae  operarioe  coasquarl. 

39.  f  Eicumveniret*  et  appropinquaret  domui» 
audivit  symphoniam  et  cborum.  i  lilud  quod  in  quo« 
dam  Psaltno  shperscribitur  pro  HelstiI,  huic  sensui 
coiivenit.  Siquidem  melbth,  chorus  in  uiium  coiici- 
hens  dicitur.  Male  autem  (a)  quidam  de  Laiiiiis  sjm- 
pboniam  putant  esse  genus  or^ni»  cum  concors  in 
bei  laudibus  conCenihs,  hoc  vocabulo  sigiiificetur  : 
kv/tfmtu  quippe  i^ohsofian/fa  ekprimitur  in  liatino. 

30.  f  Et  vocavit  unum  de  pheris,  et  inierrogavit 
quidnam  essent  baec.  i  Et  nunc  interrogat  ibraei^ 
quare  Deus  in  Gentium  assumptione  laeleiur :  ct  xniii- 
latione  cruciatus,  paternam  scire  non  polest  volun- 
taiem. 

51.  f  Quiait  illi,  quoniaro  frate)*  tuUs  venit,  et  ot- 
cidit  pater  tuus  viluluin  saginatum.  quoniam  incoiu* 
mem  illum  recepit.  i  tiausa  Igetiiiaei  quod  pari  in 
bci  laudes  toto  orlie  concinitur,  salus  est  Geutiuih, 
saius  est  peccatorunl :  I^tantur  Angeii  :  omnis  ih 
gaudium  crealura  conscntit  \  et  de  soio  (iiciiur 
Israel: 

32.  f  IraiUs  ahtem  holuit  iuirare.  >  IrasCilurscQb- 
senie  frairem  6sse  susceptdin,  irascitur  euin  vivii*e» 
quem  putabat  exiiuctuin  :  et  nunc  foris  stai  Israe1,et 
hunc  discipuiis  Evaogclia  in  Ecclesia  audicniibus, 
maier  ejus  $i  fratres  foris  stani  quierentes  eum 
[ilauh.  i3). 

33.  f  Egressus  aui^m  pater  illius  coepit  rogsire 
^um.  I  Quambenignuselclemenspatcr;  rogat  OJiuin, 
ul  laetitiae  dornus  pariicops  fiat :  rogal  autem  patcr  per 
Apostolos,  rogat  per  Evangelii  praedicatorcs*  tS  iiui- 
bus  Paulus  ^it :  f  Precamur  pro  Cbristo,  reconcilia- 
inihi  Deo  (2.  Cor.  5.  20).  i  Et  alibi  f  Tobis  opdrtebat 
primuffi  annuntiari  [al.  oiinufifiaf e]  verbUm  Dei  i  scd 


qnia  repuliatis  illad|  et  indignos  vos  jndieastis  aeier- 
nas  vits,  eece  converlthiur  ad  gentes  i  {Act,  13.  40). 
^4.  €  ipse  autem  respondcns^  ait  pairi  suo :  Ecco 
tot  annis  servio  tibi.  Pater  snpplek  ad  concordiani 
deprecatur :  illc  jostitiam,  qn»  iu  Lege  est,  sequi  ns^ 
Dei  justitiae  non  subjiciiur.  Porro  quae  major  justitia 
Dei,  quam  {b)  ignoscere  poenitentibuSy  lilium  susci- 
peire  redeuotem?  f  Ecce  tot  aniiis  servio  tibi,  ct  nun- 
quisim  mandalpm  luum  prxlerivi ;  quasi  lioe  ipshm 
SS  ■'on  sit  proetertre  mhndaiiiini  saiuti  aiierius  in- 
videre,  aiite  Deum  se  jactare  justiiiae,  cum  ncmo  CO'' 
ram  eo  mundiis  sit.  Quis  enim  lx'tabitur  castum  se  lia* 
bere  cor,  ne  [ai.  ve/]  si  unius  quidem  diei  fucrii?  Da* 
vid  confltetur :  f  In  iniquilatibus  conceptha  stim,  et  in 
deiictis  concepit  me  mater  inea  i  (Pi»  50.  7)-.  iSt  in 
aiio  ioco :  f  Si  iniquitatein  attendisi  Domine,  quissu^ 
stihebii  i  (Pi.  120.  3)7Et  bic  dicit  nunquam  se  pi^x^ 
tcrissemandatunHtoiies  ob  idololatriamcapiivitatlbua 
traditus.  f  Ecce  tot  annis  servio  tibi ,  ei  nunquam 
mandatum  tuum  pr.Tterivi.  i  Hoc  est  quod  PauiMS 
Apostoius  loquitur :  f  Quidergo  dicemus?  quia  gen* 
te&quae  non  sectabantui*  justitiam,  a)ipreIienderUnt 
justiiiaihi  (c)  jusiitiam  autem  qdoe  cx  fide  esi.  Israci 
yero  itectando  iegem  justiiia^i  ad  legem  jiisiiiije  hon 
pervenit  i  {Aom,  9.  3)).  el  2(1).  Quaref  quia  non  ei 
flde,  sed  quasi  ei  operibog  Legis*  Potcst  ergo  et  ck 
ejus  pcrsona  dicii  qiii  jusla  eumdem  Apostolum  in 
jusiitia,  qugeex  lege  est,  sine  reprekensione  versatiis 
sit :  licet  milii  videaiur  magisse  jactare  Jud;cus,  qiiani 
vera  dicere,  ad  exemplum  illius  Piiarisa^i,  diccittis : 
f  Dcus  graiias  ago  tlbii  qUia  noh  suni  sicut  cxteri 
iioinines,  iraptores,  injusii,  adultcri^  sicut  et  liic  t^u« 
tiiicanus  i  {Lue.  )8. 11).  Oro  te«  nonne  libi  vidiitur 
ca  qiKB  ilic  de  publicanb  dixerar,  dicere  iste  de  (r^ 
tre?  Ilic  esl  qiii  comcdit  omnem  substantiain  suami 
vivens  cum  meretricibus.  Ad  id  aulem  quod  ait  t 
f  tlaiidaium  tilom  nunquam  plraeterivl,  i  pairis  ser» 
hio  non  congruit :  non  enim  conflrmavit  vera  esao 
quae  diierat  filiiis,  sed  irascentcm  alia  raiione  com-» 
pescoit :  f  Fili,  tu  semper  mecum  es.  i  Nuinquidi 
aii,  beite  quldem  dicis»  et  feeisli  cunfcta  quae  jusse- 
ramt  (d)  Sed  metum  ei,  inquit,  iimper.  ilecum  6s 
icge  qua  slringeris :  mecumes,  dum  mibi  ct  in  ca|  ti- 
viiatibus  erudiris :  mecom  eSi  n6n  quia  praMiepta  men 
compleVeris,  sed  qhod  le  in  ionginquam  regionem 
abire  ndn  passus  sum :  mecum  es  ad  extremum,  sa- 
fcundum  illud  quod  loquutus  sum  ad  David:  f  Si  de« 
rellquerint  Itlii  ejus  legeni  meami  et  in  judiciis  meia 
noh  ambulaverint ;  si  jostitias  i  (Ps.  88. 3^1.  ^  geqq.) 
ff  meas  profanaverint»  et  mandata  mea  non  custodie- 
HnT,  visltabd  in  virga  iniquiutes  eOroro^  et  in  flageU 
lis  injiistiiias  eorum :  misericordiam  autem  meam 
non  aufcram  ab  eis  [at.  juitificaUonei].  i  Quo  testi- 


(a)  Ex  hls  S.  Istdortis  in  Orlginibus,  quck)  certe  ex  anll- 
duiornMis  sumpsit,  symphomam^  didt,  vulgo  appellari 
ftytaun  cavum  ex  utraque  parte  peUe  exten$a^  quam  virgu' 
U$  ttinc  mde  uuttci  fervunt, 

S.   UlBRO.^fTtfi   t. 


ib\  Quldam  mss.  tgnmefe  detiniluenhbug,  ete. 

(c)  Duo  verba,  Juetiiia  autem^  qoae  ei  hi  Hieroaymanla 
qoibus  utimnr  hujus  epistot»  mss.  hiveniuotur,  aliiaqne 
omnibus  Graecis  Laimisque  sacH  lexlus  codldbus,  Hariia'» 
naeus  post  Erasmum  expunxerat. 

(d)  Negandi  particulam  praeponit  hoc  loco  Cisterdensia 
liber,  ex  qoo  paulo  infira  iegimus  tit  tmufinquam  regiohatit. 
eum  antea  excosi  omnes  taaberent  in  imigam. 

(Treize.) 


S9I  SANGT1  HIEROXYSII 

monio    8S    cl  id  in  qtio  filiits  mvior  gloriaiur.  hU 

sum  cssc  coiiTincilur,  dum  in  Dei  judiciis  non  ambulat , 

elcjus  niandala  non  facit.El  qiiomodo  ista  non  faciens» 

cuin  pairc  seinpcr  fuisse  diciior?  Dum  peocans  visiln- 

tur  in  virga ,  el  visiiaiomisericordia  non  negatur.  Ncc 

miranduin  patri  eum  ausum  fuissc  meniiri,  qni  fratrl 

potuit  invidere :  maxiine  cum  in  die  judicii  quldam 

impudeiitius  mcntianlur,  diccntes :  c  Nonne  iii  nonii« 

ne  tun  comedimus  ct  bibiinus,  et  vtrtutcs  inultas  fe- 

cimus,  ct  daemonia  ejeciniiis  (Matth.  7.  i4)?  Quid 

vero  sit,  et  omnia  mea  tna  iunt^  suo  loco  cotigrucnlius 

explicabitur. 

35.  <  Et  nnnqoam  dedisti  mihi  hxdum,  ut  cum 
amtcis  mcis  cpularer. »  Tanlus,  inquit,  tsrac)  saii- 
guis  eiTusus  cst,  tot  hominuro  cxsa  sunt  nullia,  ct 
nullus  corum  nostrx  cxsiitii  saluiis  redemptor.  Ipsc 
Josias  qiii  placuit  in  conspectii  tuo  (i.  Reg.  25) :  et 
niiper  MachabxM ,  qui  pro  tua  Itxreditntc  pugnabant, 
contra  fa^  sanctilatis,  hostium  gladiis  intercmpti 
siint,  et  nuiiius  cruor  nobis  reddidii  libenatcm.  Ecce 
ndliuc  Romano  imperio  subjacemus :  non  Propbcu, 
non  Saccrdos,  non  justus  quisqunm  iinmolatus  cst 
pro  nobis.  Et  |)ro  luiurioso  filio,  id  est,  pro  genti- 
bus,  pro  p;'ccaiorilius,  totius  creaturx  g*oriosus  san* 
guis  cffusus  est.  Guinqne  merenlibiis  minora  non 
dcdcris,  Inimcritls  niajora  iribuisti.  <  Nunqunm  de- 
disti  mihi  bxdum,  ut  cuin  amicis  mels  epularer.  » 
Erms,  Isracl :  dic  poliiis,  irt  tccuin  cpularcr.  Aut 
potcst  e»se  tibi  aliqiin  jucundiLis,  nisi  patre  tecttm 
cclebranic  convivium?  Saliem  excmplo  docere  pras- 
scnti.  Eevcrso  filio  jtmiorc,  cl  pater  lurtatur  et  pucri. 
Mandttcemus,  ait,  et  epulcmHr  :  non  manducate,  et 
epidamm.  At  tu  cn  inente,  qua  invidos  fi  atri,  qiia  a 
pntris  reccdls  aspcctu,  ct  semper  in  agro  cs,  nunc 
quoque  vis  co  absciitc  iiiire  coiivivium.  f  Nuiiqiiain 
dcdisti  mibt  lix*dum. »  Nunqnain  pater  deterioru  dat 
munern :  babcs  vitiiluin  immolntum  :  ingrcdcrc,  man- 
duca  cum  fratrc.  Quid  bacduin  quxris,  ciii  agnus  est 
missQS?  Et  nc  simulcs  tc  ncscirc,  quod  misstis  cst, 
Jonnncs  tibl  eum  in  crcmo  dcmoiistravit :  <  Eccc 
Agnus  Dci,  cccc  qui  toliit  pcccata  mundi »  {Joan,  i. 
29)c  Et  pater  quidcm  qunsi  cleinens,  et  poenitentiani 
iribnens,  lc  hortatur  ad  vituluin,  non  iinmolans  hx- 
dani,  qiicm  stnrc  sctt  ad  sinistram.  Tu  vcro  in  Vu\e 
8.'eciili,  ipse  tibi  cs  baedum  immolaiurus  84  Ai*'i* 
christum ,  et  cutn  an^icis  luis,  spiritibus  iniuiuiults, 
ejus  carnc  snturandus ,  expleto  vaticinio :  «  Tu  con- 
fregisti  caput  draconis  magni :  dcdisti  eum  cscam  po- 
pult  iEthiopum  {Psal.  73. 14). 

56.  <  Gum  autem  flUiis  taus  hic,  qui  devo«vit 
oinnem  substantlnm  snam,  vlvens  cum  merctricibus, 
venit,  occidisti  ei  vltulum  saginntum. »  Confilctur  et 
nunc  Israel  sagiuatum  vitiilum  fuisse  qui  cxsus  est: 
intelligunt  venisse  Clirisiom :  scd  torqoentar  invidia, 
ei  noliint,  fratre  non  pereunte,  salvari. 

57.  <  Ipse  autein  dixit  illi :  Fili,  tu  semper  mecum 
es,  et  mea  omnia  tua  sunt. »  Filium  vocai,  licei  in- 
trare  iiolentem.  Quomodo  autem  Dci  omuia  Judsco- 
rum  suni?  Nunquid  Angeli,  Thronly  Dominnli'>nes, 


cajtencqiie  Virtutes?Omnia  ergo  iRtelligamos,  Lc- 
gcm,  Prophctas,  eloquia  diviiia.  Hxc  ei  dedit,  ut  in 
loge  ejus  mcditarentur  dic  ac  nocle,  sccundum  illum 
canonem  quein  saipe  exposuimus  S.cripiurarum,  Om- 
nln  non  ad  lolum  refcrenila  esse,  sed  ad  iiartem  ma- 
xiinam,  ut  ibi :  <  Omnes  decIinaverOnt,  simul  inutilcs 
facti  suiit »  {PsaL  i3).  Et  alibi :  <  Omnes  qui  vene» 
runt  ante  me,  fures  fueruiit  et  lalrones»  {Joan,  iO.  8)* 
Et  Paulus  ad  Corinlhios :  <  Oinuibus,  iiiquit,  orania 
fnctus  som,  ut  omncs  lucrifacerem  »  (I.  Cor.  9.  2i). 
Et  ad  Pbilippenses :  <  Omnes  cnim  qu»  sua  sunt, 
qitxrunl;  non  ea  qu»  sunt  Jesu  Chrlsti » {PhiHpp.  2. 
21).  Quanquam  uihil  unqiiam  illt  negasse  creden- 
dum  sit,  quem  (a)  ad  viluli  hortatur  esum. 

58.  <  Epolari  nos  oportet,  ei  gauderc,  qooniam  htc 
fraier  luus  mortuus  fuerat,  et  revixit;  pericrat,  et 
Inveiitus  est. »  Confidamus  igitur  et  itos  vivere  posse 
per  pocnitentlam,  qui  fueramus  mortui  per  delicia.  Et 
hic  quidem  ipsc  fiKiis  revertitur :  in  superioribus  vero^ 
In  Ovescilicet,  et  in  Drachma,  quod  erraverai,  nifer' 
tur;  ct  quod  perierat  invenitur :  et  Bimill  ires  para- 
boLc  fiiie  clauduntur,  dum  In  ista  ponitur,  perierat^ 
et  inventtts  e$t :  ut  iiitellignmus  diversis  similitndini- 
biis,  de  eadem  peccatorum  susceptlone  signntum.  Et 
ba;c  qiiidcm  In  Etlinici  persona  dicta  sint,  et  Judxi. 

29.  Vidcamtis  autcm  qiiomodo  siiper  snncto  gciie« 
mliteret  peccatore  parabola  Ma  possit  iiilelligi.  Et 
de  caieris  quin  Jiisto  conveniat,  non  ambigilur.  Illud 
est,  iii  quo  legcnti  scrupulus  commovetur,  cur  jiistua 
saluli  pcccatoris  invideat :  et  in  tantum  iracundia  rc- 
pleatiir,  ut  S5  nec  fratris  mlsericordia,  necpatris 
prccibus,  nec  totius  donius  jucundilalc  superctur.  Ad 
quod  brcviicr  rcspondebimiis :  omnem  muiidi  isiius 
justiiiain,  ad  Dci  comparaiionem  non  csse  Jusiitinm. 
Qiiomodo  cnim  cx  pcccalis  Jerusalcm,  Sodoma  jusii« 
flratur,  nonquodlpsasitjusta,  scdquod  majoribusdc-* 
lictis  (6)  fianl  minora  dclieta :  ita  ethominum  omnium 
univcrsa  justitia  non  csi  Dco  collata  jostitia.  Deni- 
que  Paulus  qiii  dixcrM :  c  Quotquot  ergo  pcrfecli  su- 
mtis,  hoc  sapiimns  »  {PliiUpp.  5.  15),  in  alio  loco 
confitetur,  et  clamltat  :  <  0  profundum  diviiiarum 
snpicntio;  ct  scienliai  Dei,  quam  inscrulabilia  stint 
jiidicia  ejiis,  ei  iniuvestigabiles  viae  ejus  » {Rom,  ii. 
55)?  Et  alibi,  <  Ex  parie  cognoscimus,  et  ex  partc 
propliciamas. »  El,  <  Nunc  videmus  per  speculum  in 
aniguinte  »  (i.  Cor.  15.  9.  et  12).  El  ad  Romanos  : 
<  Miser  ego  homo,  quis  me  liberabil  d#icorporc  nior- 
tis  iitijus  » {Rom.  7.  24)?  Ex  quibus  omnibus  edocc- 
mur,  Dei  solius  pcrfeclani  esse  justltiam,  qui  solem 
SQumorirl  facitsoper  jtistos  ct  injustos:  dat  ptuviam 
seroiiiiam  et  maiotinam,  mercntibus  pariier  et  non 
mcrcnilbus;  qui  de  vicis,  angulis,  et  plateis  invitat 
ad  nuptias,  et  (c)  deinttis  quosdam  )am  quasi  securos 

(a)  Idem  Qsterciens.  et  vetusta  ssplus  laadata  editlo  mf 
smmi  vitulmn  hortutur  edenduin. 

(b)  Quldam  mss.  appaream  pro  fimU  eodem  scnsu ,  ut 
etlani  rauio  posl  altiluao  locoprofundmn. 

(c)  Tolufn  isLud  comma  et  ddntus  quoiiamjam  quasise' 
eureo  expeilit  foras,  veluli  allenum  a  propositq,  et  quod 
soosum  ipsum  turbnre  viderelur  sibi,  cxf;uaxU  Episcopus 
Keatinus,  Brixianos  quosdam;  ac  Fiorentioos  Codices  se- 


585  isns^nOLA  )[Xtt. 

expellh  hm  t  el  oVem-,  q\i:e  ad  iBxemplinn  AMi  |Ne-     rem ,  eom 
niicniis  ipsa  redire  non  poterat,  Tel  n6lebtiiv  qiixrii^ 
etinvenit;  et  inventam  suis  hameris  reportat  (ti.ue. 
15).  Hnlttim  enim  ermndo  lnboraverat. 

40.  Ut  autem  doceiEiniur  iii  Saitcios  qtioqiic  cadere 
posse  invidiam,  ei  soli  Dco  puram  etemeniiam  de-* 
reiinquiy   flliorum   tebedxi    consideremns    exCin* 
pinm  :  pro  quibtis  cura  inat^r  roota  pietalis  nffcctu, 
nimis  ^atidia  postulasset,  reUqui  dccem  diseipnll 
tndignaii  sunt.  Et  Jesus  advocanseos^  dixit :  t  Scitis 
quia  principes  gentium  dominantur  eorum ;  ct  qui 
hiajores  suht,  potestatem  exercent  in  eis.  Non  ira 
erit  inter  vus :  sed  quicumque  volnerit  inter  vos  nia* 
jor  csse,   sit  vester  mlnisteriei  quicumqiie  vc 
siruni  voluei^it  inter  vos  esse  primus,  sit  vester  Ser-» 
vus  :(a)  quoniam  FiliushomlBis  non  venit  ministrari» 
sed  ministrare ,  et  dare  animam  suam  redempiionem 
promulti^  i  {Mdtth.  20. 25.  ei  seqq)*  Nulli  periciilosQm, 
iinili  videatur  esse  blasphemum,    M    q"<><l  ^^  1» 
Apostoios  invidiae  msilum  dixtmns  potuissc  subrepere, 
tum  etiam  de  Angelis  hoc  dicium  putcmtis.  t  Sidera 
quippe  non  sunt  munda  in  conspectu  ejus,  et  conira 
Angelos  suos  perversum  qnid  inidlexiii  {J^  15. 1K. 
tt  A.  i8).  Et  in  Psalmis  ditiiur  :  f  Non  justiiicaln- 
tur  in  conspeciu  luo  omnis  vivens.  i  Non  ait,  i  non 
justlficabitur  omnis  homo,  i  sed  c  omnis  vivens,  i  id 
cst,  non  Evangelista,  non  Apostoius»  non  Propfaciab 
Ad  msyjora  conscendo,  non  angeli,  non  Tlironi, 
non  DominatiOnes  »  non  Potestates ,  cxierxqiie  Tir* 
ttties,  Solus  Dens  est,  in  qoem  peccatum  non  cadit  t 
deter^eum  sint  libcH  arbitrii ,  juxta  quod  et  bomo 
ad  imafiMm  ^i  similiiudincm  Dei  ructiis  est,  iii nlrain- 
que  partem  possont  suam  flectcre  voluntaiein.  Qnod 
si  liac  senteotiji  non  adduceris,  saUem  illius  auctori** 
tate  parabol»  eomim^vere,  in  qua  per  totiiin  diem 
operarii  mittuntur  id  vlneun  {Matth.  30);  et  in 
prima  hora  vocantur  Adam».  Abel,  Seth  :  iii  tei^ 
tla  Noe :  in  sexta  Abraham  :  in  nona  Moysps  :  in 
undecima  Gentium  popillus  i  cut  dicilur  :  Qnid  kit 
Mtatis  tota  die  otiosi  f  et  illi  respondcrunl :  Nemo  noi 
eondnxit,  Qood  auiem  cxirema  hora,  iiostri  sii  Salva- 
toris  adventus,  testis  est  loannes  Apostolus,  diccns  : 
€  Fratres,  novissima  bora  est.  Elenim  sicut  auilistis» 
quia  Anticbrislus  venit,  nunc  autem  Anticbrisii  ntuUi 
facii  sunt,  propler  qu<Kl  cognoscimus ,  quia  novis- 
sima  liora  cst  >  (Joan,  2.  i8).  Si  htcc  displicel  inter- 
prelaiio »  secflht  quocuinque  duxeris  :  iia  tamen  ut 
eos  qni  vocati  sunt  primi ,  justos  esse  fatcaris.  Qood 
Gum   obtliiuero,  illud  inferam  :  ei  qoomodo  jusil 
murronraveruntadversuin  patremfamilius,  diceuies : 
c  Hi  novissimi  vcnerunt^^et  una  bora  fecerunt :  ct 
aequales  illos  nobis  fecisli,  qui  portavimus  pondus 
diei  et  xstus?  Yldentur  quidein  jiiste  dicerc ,  nos 
squalem  debere  esse  mercedcni  ejus,  qui  priroa  liora 
ad  nociem  osque  sudaverii ,  et  ejus  qui  una  hora  sit 
in  laboreversatus.  Sed  isu  jusiitia  habel  in  se  iive- 

ailus;  nos  cum  habeant  ezemplaria  nostra,  aliiqne  omnes 
vulgaiK  looo  movere  laatum  uon  audemns. 

(u)  Idem  Reatinus  editor  sut^eriori  voce  veslnmiomissa) 
quonwdo  legit  pro  qiwmam  juxta  Grccum  et  Yo^^atum* 


S9l 
alicHus  fnvid^t  lerrtbimii.  Dcirfque  et 
Domlniis  oculum  in  eis  argoit  Invidentem,  dtcens  t 
{h)  Amiee,  an  ocutm  dncs  netfnam  etr,  gf  quh  eg6 
bofm  tum  t  Unde  et  ah  Apoatolo  solus  jnstes .  solus 
dicitur  immorUlis :  non  quod  Angelt  sinl  injtisti  et 
monales,  sed  quod  ipse  sit  immortalis  et  Justos , 
coi  collala  Universa  jnstitia,  iniqullas  invenitun 

41.  Ut  atitein  in  bac  eadcm  parabola,  quam  nuno 
proposvimus*»  injnstiiiam  inieUigas  conductomm, 
altende  paulisper.  Qul  prima  hora  conductus  est, 
plus  meretur  ab  eo,  qui  liora  tertla  missus  est  ad  vi»» 
neam  :  rursumhoRe  teriiaoperarius,  et  «exi;c  horas 
eperariuni  antecedit  :  et  sextaj  horas,  non»  hor» 
vincit  operarium.  Quomodo  igiiur  novissimo  omncs 
iiivldeni,  eteamdeni  interse  jostitiam  non  rcquirunt  t 
To  qoi  hora  nona  conductus  es>  cur  invides  ei  qiii 
Qhdecima  hom  est  missus  In  vineam?  Quodcumqne 
responderis,  quamvis  dlversum  asscroeris  iaborcmk 
ttt  etprxmium  majus  in  diverso  laborc  merearis,  ci- 
dcm  apud  sexturo  senienti»  subjacebis.  Et  tu  qni 
hora  sexu  eondnctus  es  >  novlssfano  invidcs ,  cur  ic- 
cmndenarium,  td  esi,  sequalem  consequatnr  salutem  : 
lliisi  saltttis  pr6  labore  diversa  sit  glorla ,  eadem  de 
le  potest  tertius  dicerc ;  et  de  tertio  rurstim  primuSk 
Vcrum  ipsi  Interse  ob  non  Kqualcm  laborcm,  et  vo- 
caiionis  spaiia  diversff^  a^quale  prajmlum  llbenicr 
accipiunt :  in  novissimo  tantum  opcrario ,  id  esl,  in 
Geiitium  salute  discordant ,  cl  Domino  injuriam  V;i- 
duni  >  et  sub  omnibus  parabolis  arguuntur  hividiac» 

42,  Nonambigo,  quiii  incolta  tibl  nostr»  parvitaiii 
vMeatur  oratio ;  sed  sa^pe  causaius  sum,  cxpoliri  nori 
posse  scrmoneni,  nisi  qiicm  propria  inanuslimavcriu 
Itaqne  ignosce  dolentibus  oculis  ^  id  esi ,  ignoscc  di- 
ctanti, maxime  cum.in  ccclcslasticis  rcbiis  noii qu;f 
rantur  verba,  sed  sciisus ,  id  cst  >  panibus  sit  vita 
Sttsieatanda » non  siliquis» 

EPISTOLA  XXII  (c).    gs 

AD  EDSTOCHIDM,  PAULJ5  FIUAM. 

De  euitodia  m^mtaHe. 
Euiioeblum  Virginem,  PaubB  nobiUei.  apnd  Bomanoi 
Malronm  liiiam^  docet  qnomodo  Virginilatem  custo^ 
dire  debeat ,  quam  profei$a  eral :  atque  eot  qui  ca" 
Uilatii  tpecie  ventri  aearitimque  inserviunt,  acriter 
inieetatur. 

I.  €  Audi  fllia,  et  vide,  el  incllna  aurcm  tuam,  ct 
obliviscere  populum  luum,  et  domum  patris  tui;  et 
conciipiscet  rex  decorcm  tuiim  •  (Pe.  44.  U)!  in 
quadragesimoquartoPsalmo  Deus  ad  antnmmloqiiituf 
bomanam,  ut  secundum  excmplum  Al^rah» ,  exlens 
de  lerra  sna)  et  de  cognotione  sua»  relinquat  Chaldeeoi 
qui  ^KAii  damomm  interpreUiitur,  et  habilet  In  re* 
«ione  vivontkim ,  quam  alibi  Propheta  saspirati  di- 

Ib)  Hic  quoque  Victorius  vocem  Jmice  deIevit,quod  in 
suis  manuscriptis  codd.  non  veuerit.  CaHerum  cumHiero» 
njmiaoia  inter|jrelatioae  lota  conlerendaeslillaTertuIIIanl 
llb.  de  Pudlcit.  capp.  8.  et  9*  ut  et  videas  per  quos  S.  Do- 
ctor  prorecent,  et  quaoto  deleciu  easdem  seutenlias  iit 
Calhobcum  a  um  adducat,  quas  ille  ut  lai>sis  denetfet 
p<£mteu..uuo,  m  perversum  trahit.  * 

[c]  Aliasquoquen,$criptaan,m* 


^5 


cens :  <  Credo  vidcre  bona  Doroini  in  lcrra  vivcn- 
tiiim  t  (P>.  26. 13).  Veriiro  non  siinicil  iibi  exire  de 
lerm  tiM  ,  nisi  obliviscaris  populi  lui ,  et  domus 
l>atris  iui ,  ul  oarne  conienipla,  sponai  jungaris  am« 
ploxibos.  I  Ne  respexeris,  inquii,  reiro  :  nec 
sicicris  in  oroni  circa  regione  ,  sed  in  roonie  salvum 
te  fac,ne  forie  coroprehendaris  >  (Gen.  i9. 17).  Non 
ezpedii  apprehenso  arairo  ,  respicere  posi  iergum, 
nec  de  .igro  reverti  domum,  nec  posiCliristi  iunicam, 
ad  tollendum  aliud  vesliinenium  ieclo  desccndere 
{MatUu  24).  Graiide  miracuhim  :  Puier  filiam  cohor- 
laiur ,  nc  memlnerii  pairis  sui.  i  Vos  de  paire  dit- 
bolo  esiis,  ei  desidcria  pairis  vestri  vultis  lacere  » 
{Joan,  8.  44) ,  diciiur  ad  Judxos.  Ei  alibi :  c  Qui 
facil  peecalum,  de  diabolo  est  >  {Joan.  5. 8).  Tali 
primum  parenlc  generaii ,  nigri  sumus,  ei  posi  poe- 
iiiieniiam  ,  nee  dum  culniiiie  virtutis  ascenso,  dici- 
rous  :  Nigra  ium ,  («)  ted  tpeciosa ,  /ito  Jonualem 
(Ganl.  i.  4).  Eiivi  de  domo  iiifaiiliae  meae,  oblita 
suro  pairis  roci»  renascor  in  Clirislo.  Quid  pro  hoc 
rocrcedis  accipio?  Sequitur  :  El  coneupitcetrextiec^ 
retti  Uium*  Hoc  ergo  illud  magnum  esi  Sacramenium. 
Propicr  hoc  reliiiquet  homo  patrem,  ei  matrem  suain» 
ci  adhsrcbii  uxori  suae,  ei  enint  ambo,  80  Pi^ 
uon,  ut  ibi,  in  una  came  (Gen.  S.  44),  sed  iii  uno  spi- 
riitt.  Non  csi  sponsus  tuus  arrogans,  non  superbos, 
iE:thiopiss.im  dusiiuxorem :  suiiro  ui  voluerissapicn- 
tiam  audire  veri  Salomonis,  ei  ad  enm  Tencris  ,  con- 
liiebitur  iibi  cuncta  qiia^  noTii»  ei  iiiducei  te  rex  in 
cubiculum  suom,  ei  mirum  iii  motlum  colore  mutato, 
scrmo  tibi  ilie  conveiiict :  Qua  est  i$ia,  qum  ateendit 
dealbala  (Cant.  Z.  6.  et  8.  5). 

2.  Domiii^e  ptr^ii^s  vocandm.  ^  llnec  idcirco,  rol 
Domina  Eustochium,  scribo  (Dominam  qulppe  vo- 
care  debeo  spoiisaro  Dorolni  roei )  ui  ex  ipso  princi- 
plo  lectionis  agnosceres,  non  roe  iiunc  laiidero  Vir- 
giiiiintis  csse  diclurum«  quam  probasti  oplimam,  ei 
consecuta  es  :  nec  enumcraluruin  molesiias  nu« 
ptiarum,  qunmodo  uierus  iniumescai,  infans  vagiat, 
crucifii  pellex,  dorous  cura  sollicitei,  et  otnnia  qujc 
puianiur  hona,  mors  extrema  pr«ecidai.  Hahent  enim 
ei  mariuiae  ordinero  suuro,  honorabiles  nupiias,  ei 
cubile  immaculatum  (Hebr,  13) ;  sed  ut  inielligercs 
libi  excuiiti  de  Sodoma,  timendum  cssc  Lot  uxdris 
cxeinplum  (Gene$,  49).  Nulla  est  eiiitii  iii  huc  libcllo 
.idulaiio.  Adulaior  quippe  blandus  iniinicus  esi.  Nulla 
erit  Rlietorici  poinpa  sermonis,  (i)  qux  te  etiam 
inler  Angelos  sUtuai,  ei  beatitudinc  Virginiuiis 
rxposUa,  mundum  subjiciat  pedibiis  tuis. 

3.  Nolo  libi  vcnirc  supcrbiam  de  proposiio,  sed 
timorein.  OuusU  incedis  auro,  lairo  tibi  vitandus 
est.  Sladium  esi  hxc  viu  morlalibus,  hic  conien- 
dimus,  ui  alibi  coronerour.  Nemo  iuicr  serpcnte» 
et  scorpiones  securus  ingrediiur.  Et  iuebriatut  cH, 

(a)  Hanc  Episiobm  magna  ex  parte  exscribii  Aqrjsgra- 
iieDse  CoQcilium  aoni  816.  sub  Ludovioo  Pio,  cumque  sac- 
i:ius  emendatlori  codice  usum  videalur.  qusedam  ex  eo 
loca  adnoumus,  ejusmodi  est  istud,  $ed  et  fbrmosa  :  ei 
wox  obtUm  sumpatris;renascor,  etc. 

ii)  Apud  Gravium  sed  qui  eliam  te. 


SANCTI  llliilRONYMl  8M 

inquii  Dominos,  gladius  meu$  in  eeeio  (I$m.  54),  ei 
iu  pacem  arbiirarts  in  lerra,  quae  irihulos  generai« 
ei  spinas,  quam  serpeos  comedii?  (b)  Son  e$t  nobi$ 
eoUuctatio  adver$u$  eamem  et  $anguinem^  $ed  ad$er$u$ 
principatu$,  et  pote$tate$  huju$  mundi^  et  reetoree  Aa« 
rum  tenebrarum,  adner$tu  $pirilualia  nequitiw  in  cesle- 
$tibu$  (Ephe$.  6.  it).  Magnis  inlrolcorum  drcumda- 
rour  agiiiinihuSfliostiuro  plena  suni  oinnia.  Caio  fra- 
GiLis,  ei  cinis  fiiiura  post  roodicum,  pngnai  sola  cum 
90  pluribus.  Cum  autem  ruerii  dissoluta,  et  ve* 
ncrit  princeps  miindi  bujus,  ei  inveuerit  in  ea  (c) 
peccaii  nihil,  tuiic  secura  audies  per  Propbeum : 
Non  ^mebi$  a  timore  nocturno :  a  $agitta_  volante  per 
diem^  H  negotlo  perambulante  in  tenebris,  ab  incur$u 
et  dmmonio  meridiauo.  Cadent  a  iatere  tuo  miile,  et 
deeem  miliia  a  dextri$  tui$,  ad  te  autem  non  appropiu' 
quabunt  (P$.  90.  5.  6).  Qiiod  si  eorum  te  niuliiiudo 
iurbavcril,  ei  ad  singula  inciumenU  vitiorum  cce- 
peris  acsiuare,  ci  dixcrit  libi  cogiutio  ioa :  quid  fa- 
ciemiis  ?  respondcbii  tibi  Elisxus :  Noii  timere^  quim 
piure$  nobi$cum  snn/,  quam  cum  iUi$^  ei  orabil»  ei 
dicei :  Domine,  aperi  ocuio$  pueUce  tum^  ut  videat 
(4.  Reg.  6.  16) :  ei  aperiis  oculis  videbis  igneura 
currum,  qui  ie  ad  exemplum  Clix  in  aalra  susiollai 
(Ps.  113.  7) ;  ei  ionc  Ixta  cantabis  :  Anima  nostra 
ncut  pa$$er  erepta  e$t  de  laqueo  venaniium  :  Laquen$ 
eontritu$  es/,  et  no$  iiberati  $umu$  (Ibid.  3). 

4.  In  hac  vita  nulia  e$t  eerta  victoria. — Quamdiu  hoe 
friigiti  corporo  deliiierour,  quanidiu  habcmus  ilic- 
saurum  isuim  in  vasis  flciilibus  (2.  Cor.  4),  ei  con* 
cupiscii  spiritu!i  adversus  carnem,  ei  caro  adversiis 
spiriium  (Galat.  5),  nulla  est  ccru  vicloria.  Adver- 
sarios  noster  (d)  diabolus,  tanqtiam  ieo  riigicns  ali- 
quem  devorare  qtia;rens,  circumii  (1.  Petr,  5)«  Po- 
$ui$ti  teuebra$t  aii  David,  et  facta  est  nox.  In  ipsa 
pertran$ibunt  omne$  be$tim  tglva.  Catuli  ieonum  m- 
giente$t  ut  rapiant^  et  queerant  a  Deo  e$cam  »bi  (P$. 
103.  20).  Non  qtircrii  diabolus  homines  iiiGdeles : 
non  eos  qui  furis  sunt,  ei  quoruro  carnes  rex  Assy- 
rius  iii  olla  succendit :  de  Ecclesia  Christi  rapero 
fesiinai.  Esc»  cjus  secundum  Abacuc  elecUe  sunt. 
Job  suhvcricre  cupii,  ei  dcvorato  Juda,  ad  cribrandos 
Aposiolos  cxpciii  poiestatcm.  Non  venii  Salvator 
paccm  miltere  super  iorram,  sed  gladiiim.  Cccidii 
Lucifcr,  qui  mane  oricbatur  ;  el  ille  qui  in  Paradiso 
deliciarum  nulritns  esl,  meruil  audirc  :  Si  exQitatu$ 


{{f)  Accuraltssimaquaedam  bujns  et  isioUe  edltio  seorsiin 
Romae  adornaU  an.  156^.  apud  Paul.  Manuttum,  qua  noa 
raro  utemur,  addtt  hoc  loco,  dicit  Apostotus.  Mox  dee«*al 
apnd  Benedictinum  lulerprciera  nomen  rectore$^  quod  ex 
editis  omnibus  ac  Mss.  stipiJcvimus. 


(c)  Victorias  m  ea  mhity  absquo  peccati. 


{d)  Mss.  magno  numero  Zabutus^  quam  vocem,  quod  alibi 
saepius  occtirrat,  nec  pcncs  llieronvmum  Unium ,  sed  alios 
quoque  Latinos  Scriptores,  scniel  noc  loco  inonendum  est, 
proferri  ex  Graeoorum  iEolicse  dialecti  pronuntiatione,  «i 


fif  iiioidc,  inquiunt  Grammaiici,T«^i«,i;ft  fMi  wl  <cdv  StimUww 
^iLovtov,  iEoies  quippe  |.ro  Diaj  profenmt  za,  et  pro  Diu' 
pliuton,  Zapluton.  Hinc  ei  ziMvo^  pro  aiA>m«c,  Laiini  Zaconus 


Quin  et  Azabenicus  pro  Adiabemcus  praefenioi  Hier.  codd. 
in  Chronico  adan.  201.,  ei  pro  Diam'umy  quod  esiHis|)ani« 
opiiidum,  zanium  legit  Isidorus,  aliaque  kl  geous  quaip 
plurinia. 


997 


l 


(kerit,  ut  aqmla,  iude  detraham  te,  dkU  Domtnu»  (Ab- 
lUmA).  Dixerat  enim  in  corde  suo ;  Super  ttdera  eatli 
ponam  $edem  meam,  ei  ero  nmilii  AUissimo  {Itai.  14. 
13).  Unde  quotidie  91  ad  eos  qui  per  scalam 
Jacob  (a)  somnianiis  descendunt,  loquitur  Deus: 
Ego  dtM  dii  eitit,  et  filii  AUiuimi  omne$.  Yot  autem 
ticut  hotttinet  morletniui^  et  tanquam  untu  de  prtnd* 
pibut  cadeiit  (Pj.  Sl.  6.  7).  Cecidit  enim  primus 
diaboluSy  el  ciim  siet  Dcus  in  synagoga  deonim, 
in  medio  aiitcm  deos  discernat,  Apostolus  iis  qui 
dii  esse  desinunt,  scribit  :  (Jbi  enim  in  vobit  iuiil 
distentiofut  ei  cemulaiionet.  nonne  homifiet  ei/if » ei 
tecundum  hominem  ambuiatit  (1.  Cor.  3«  3)  ? 

5.  Si  Aposioltis  vas  cleciionis,  et  separatus  in 
Evangcliuin  Glirisli,  ob  carnis  aculeos  et  inceiitiva 
vitiorum  reprimit  corpus  suum,  et  servituti  subjicit, 
ue  aliis  prxdicans  ipse  rcprobus  inveniaiur ;  et  ta- 
men  videt  aliam  legem  in  membris  suis  repugnan- 
tcm  legi  meniis  suoc,  et  captivum  se  in  legem  diici 
pcccali,  si  post  nuditntcm,  jejunia»  famem»  carce- 
rcm,  flagclla,  supplicia,  in  semetipsum  reversus  ei- 
clamat  :  Infelix  ego  homo^  quit  me  liberabit  de  cor» 
pore  mortit  hujtu  {Rom.  7.  21),  tu  te  putas  securaro 
csse  dcbere?  Cave,  quvso,  ne  quando  de  te  dicat 
Dens  :  Virgo  Itrael  cecidit^  ei  non  eti  qui  sutcitei 
eatn  (Amot.  5.  2).  Audenter  loquar  :  Gum  omnia 
possit  Deiis,  susciiare  tirginem  non  potest  post  rui- 
nam.  Yalet  quidem  liberare  de  pceiia,  sed  non  vult 
coronare  corruptam.  Timeamus  iltam  Prophctiam, 
ne  in  nobis  etiam  coroplealur :  Yhrginet  bonm  de^ 
eieni  {Amot.  8.  15).  Observa  quid  dicat,  H  mgittet 
bonm  defident;  quia  sunt  ct  virgines  roalae.  Qtit 
viderUf  inquit,  muiierem  ad  concupiscendum  eam^  jam 
meechatut  eti  eam  tn  eorde  tuo  (Maiih*  5.  28).  Perit 
ergo,  et  mente  virginila?.  Ist:»  sunt  virginns  mal», 
virgines  carne,  non  spirilu :  virgines  stullae,  qvat 
oleum  non  habenies,  excluduntur  a  sponso. 

0.  Si  auiem  et  illac  quas  virgines  sunt,  ob  alias 
tamen  culpas,  virginiiate  corporum  non  salvaniur : 
qoid  fiet  illis,  qua:  prostituerunt  membra  Cbristi,  et 
rouuveninl  templum  Sancti  Spiritus  in  lupanar? 
lllico  audient :  c  Desceiide,  scde  in  terra  virgo  filia 
Babylonis  :  sede  in  terra,  non  est  soliuni  fili:c  Gbai- 
dxornm :  oon  vocaberis  ulira  moUis,  et  delicata. 
Accipc  molam,  mole  farinam,  discooperi  velamen 
tuuro,  denuda  crura,  traiisi  flumina,  revelabitur  igno* 
mtnia  tua,  apparebunt  opprobria  tua  i  (Itai,  47).  Et 
hoc  post  Dei  Filii  tbalamos,  QS  post  oacola  Tra- 
truelis,  et  sponsi,  illa  de  qua  quondaro  sermo  Prophe- 
ticus  concinebat :  AtUtk  regina  a  dtMtrin  luts,  m  vetiitu 
deaurato^  dreumdaia  varieiate  {Pt.  44.  10),  nodabi- 
tur ;  et  posteriora  ejus  ponentur  in  faciem  ipsius : 
sedebit  ad  aquas  solitudiiiis,  (I)  posito  vase,  et  di- 
varicabit  pedes  suos  omni  transeunti,  et  usquc  ad 
verticem  poiluetur.  Regtios  focrat  hominis  [al.  /kh 
mtfit]subiisscGOiijngium,  ambulasse  porplana,  qtiam 

(fl)  Benedict.  IMMmmiante,  quod  aotea  omendaverai 
Episcopus  ReallQus. 
(\)  IQ  aliis  libris,  notanle  Grar.  portabii  vata. 


EP1ST0L4  XXII.  m 

ad  alliora  tendenfcm,  in  profundum  infcrni  cadere.. 
No  fial  obsecro  civitas  meretrix,  fidelis  Slon,  (2)  ne 
post  Trinitalts  liospitium,  Ibi  dxmones  sartcni,  et 
siren»  iiidificenl,  et  hcricli.  N')n  solvatiir  fascia  pe- 
ctoralis ;  sed  siaiiin  ut  libido  titillaverit  sensum, 
aut  blandum  volnptaiis  incendium  dulci  nos  calore 
perfuderit,  erumpamus  in  voccm  :  Dominut  awana^ 
tor  meut,  non  limebo  quid  faciai  miliichro  (Ptal.  117. 
9).  (6)  Cum  paulttlum  interlor  liomo  inter  vitia 
atquc  virtules  cceperit  fluciuare,  dicilo  :  c  Qtiare 
tristis  es  auima  mca,  et  quarc  conturbas  me?  Spera 
in  Domino  [al.  Deo]^  quia  confiiebor  illi,  saluUre 
vultus  roei,  et  Deus  nietis  »  (Pt.  41.  i2).  Nolo  sinas 
togitationes  crescere.  Niliil  in  te  Babylonium,  iiihil 
Confiisionis  adolescat.  Duin  parvus  est  hostis,  Inter- 
Ace  :  nequilia,  ne  zizaiiia  crescanl,  elidatur  iii  se<^ 
mine.  Audi  Psalmistam  dicentem  :  c  Filia  Babylonir 
misera,  beatus  qui  relribuet  tibi  retribuiionem< 
tuam  (c)  quam  retribuisti  nobis.  Bcalus  qui  tanebit, 
ei  allidet  parvulos  luos  ad  Pctram  i  (P«.  156.  8), 
Quia  enim  impossibile  est  in  sensum  horoinis  rio» 
imiere  innatum  medullarum  calorem,  ille  laodalur^ 
illc  prxdicatur  beatus,  qoi  nt  cocperit  cogitare  sor- 
dida,  statim  iiiterficit  cogiutus,  ei  allidit  ad  pelram : 
peira  auiem  Chritiut  ett  (i.  Cor.  i04). 

7.  Bieronymi  lentationet  in  eremo. — 0  qiiotics  ego 
Ipse  in  eremo  constitutus,  et  in  illa  vasta  solitudinc, 
quxexosla  solis  ardoribus,horridum  Honacbis  prx« 
stat  habiiaculum,  puiabam  me  Romanis  intcresse 
deliciis.  Sedebam  solus,  quia  amariiudine  repletus 
eram.  Ilorrebant  sacco  merobra  dcformia,  et  sqtia'^ 
lida  cutis  situm  xibiopicx  carnis  obduzerat.  Quoiidie 
hicrym»,  quotidie  gcmitus,  et  si  quando  repugnan- 
tem  somiiiis  inuninens  oppressisset,  nuda  humo  ossa 
vix  ba:reniiacollidebam.  Decihis  vero  et  potu  uceo, 
cuin  eliam  langdciitcs  93  (d)  Monacbi  aqua  frigida 
utantiir,  ct  coctum  atiquid  acccpissc,  liixuria  sit.  Ille 
igitur  ego,  qui  ob  gehcnnae  metum,  tali  me  carcere 
i\f^e  damnaveram,  scorpionum  Unlum  socius  ct  fe- 
rarum,  sxpe  cboris  iniereram  puellarum.  Pallebant 
ora  jcjuniis,  et  tnens  desideriis  xstuabal  in  frigido 
corpore,  et  anic  hominem  (e)  sua  jam  in  carne  pr»- 
mortuum,  sola  libidinum  incendia  bullicbant.  lUquo 
omni  auxilio  desiiiutus,  ad  Jesu  jacebain  pcdes, 
rigabam  lacrymis,  crine  tcrgebam ;  et  repugnantcm 
carnem  hebdomadarum  inedia  subjugabam.  Non 
enibesco  infeliciutis  mex  miseriain  (f)  confiteri . 
quin  potius  plango  mc  non  esse,  quod  fucrim.  Me- 


fWVl 
(OEi 

Hnbuui 


Victorins,  et  cum  poti  paubdum, 
,  ^  Exdderat  ab  ediiis  aniea  comma  isUid  Psalmi  qttmn 
reirtbuiiU  nobit,  qnod  nos  e  duobiis  Mss.  atque  ea,  qn» 
a|:ud  siipra  laudatum  Aquisgraaease  Coodlium  est,  hiijus 
epistolae  lecliooe,  sullectnius. 

(d)  NomeQ  Monadd  cx  |icris:;ue  ediiis  ac  Mss.  repo- 
nimus. 

(e)  Mmus  expodiia^  nec  vUio  immunis  erai  i  osi  Erasni. 
MarUauxi  ieclio  aute  hondnem  siwm  jam  m  cartie  prw- 
moriua. 

{[)  Duo  verbacon/7/£rt,  et  miseriam  adJiint  quidam  M.ss. 
edili  libri  omoes,  Lrasmo,  el  Rencdlclino  interpretc  cx- 
ce[>tt8. 

ff)  Idem  It^gt  jobet  merctrix  civitat  fidelis.  cic.  E\  Isai. 
i,juxtalX\. 


m 


&VNCTI  HIERONYIII 


<00 


ininiinechmftntein»diem  erebro  Junxisse  cam  no- 
eie,  nec  prius  a  pecloris  cessasse  verberibus,  qnam 
redircl,  Domino  increpaLtc»  iranquiUiias.  Ipsam 
quoque  ccllulam  meam,^  quasi  cogilaiionum  mearum 
consciam  pertime^cebam.  Et  niiiiimet  iraius  et  rigi- 
dus«  solus  deserta  penetrabam.  Sicubi  concava  val- 
lium,  asfKer^  montium,  rupium  prxrupia  ccniebam, 
ibi  mex  oraiionis  locus,  ibi  iliud  miserrimx  caniis 
ergastulum ;  el,  ot  jpse  raibi  lesiis  est  Domirius,  post 
multaa  lacrymas,  post  coelo  ioliaBrenlcs  oculos,  non- 
nunquam  videbar  mibi  interesse  agminibus  Angc- 
lorum»  et  Vo^us  gaudensque  caniabam  :  Po$t  te  in 
^orea\  un^uentorum  tuoruin  currenm  {Cant,  1.  5). 
8.  Si  autcm  (o)  boc  sustinent  illi,  qui  exeso  corpore, 
solis  cogitaiionibus  oppugnanlur,  quid  patilur  puella, 
qnrc  deliciis  fruitur?  Nempe  illud  Apostoli :  Vivem 
mortua  est  (1  Tim  5.  6).  Si  qnid  itaque  in  me  potest 
osse  consilii,  si  expcrlo  creditur,  Ik>c  primum  moneo, 
bcc  obicstof ,  ut  sponsa  Cliristi  vinuni  fugkit  pro  ve« 
Dcno.  l\xe  adversus  adolescentiam  prima  arma  simt 
dsmoaum.  Non  sic  avaritia  qnatit ,  inflat  superbia  , 
dcleclat  ambilio.  Facile  aliis  caremus  viiiis ;  bic  ho^ 
filis  nobis  Inclusus  est.  Qsiociimque  pergiinus,  nobis- 
cum  poriamus  iiumiciiro.  Tinqii  et  ADiaLESCENTiA , 
4uplcx  inccndium  voluptatis  est.  Qiiid  oleum  flammx 
adjicimus?  Quid  ardenti  cnrpusciilo  fomenta  ignium 
s^inistramus  ?  Paulus  ^  ad  Timoibcum  :  c  Jam 
noll,  inqiiit ,  aquain  bibere,  sed  vinuin  modica  ulerc, 
propler  siomachnm  liium,  ct  frcqucntcs  tiias  infiriui- 
lates  I  (i.  Tim,  5.  93).  Yidc  quibus  cm&is  vini  poiio 
cnncedntur ,  ut  cx  hoc  stamacbi  dolnr ,  ct  frequens 
medorctur  innrinitas,  Et  ne  nobis  forsilan  de  x^rola* 
liojiibus  bVmdiremur,  modicum  prxcepit  esse  sumeiH 
dum,  medici  poiius  consiHo,  quam  Aposioli  :  licet  et 
Aposiolus  sit  medicus  spiriiualis  :  ct  ne  Timotbeus 
inibcciliiUite  supcratus  ,  Evangelii  pncdicaiidi  noQ 
possct  implere  discursus  :  alioquin  se  dixisse  memi* 
ficral :  c  \iiium  in  quo  est  luxuria  i  (  flphe$,  5.  18 ) 
Et ,  c  bonum  est  homini  vinum  non  bibere  ,  et 
c;inicm  non  maiiducarc  i  (  Rom.  i|.  21  ).  Noc  vk 
num  bibit ,  et  ioobriaiua  est  ( Gen.  9. 21 ).  Post  Dilu- 
Tium  ,  rudi  ndhuc  sxculo ,  et  tunc  prinium  plautnia 
vluea  inebriare  vinuni  forsilan  nesciebat.  £t  ut  inielr 
ligas  Scriplorx  in  oinnibus  sacrameiiliim  ,  ^argariia 
quippe  esi  sermo  Dci,  et  ex  omni  parle  forari  potcst, 
post  cbrietatcm  nndatio  femorum  subsecuia  e^i ,  li-» 
bido  juncta  luxuri».  Prius  enim  vcnlcr  extcndilur, 
ct  ftic  cxlcra  membra  conciUntur-  <  Mnnducavit  onim 
populus,  et  bibit,  et  surrcxerunt  ludcrc  i  (Exod,  3$. 
^).  |jOi  anucus  I>6i  in  nionie  salvatas  ( (^eit».  19), 
ct  de  tot  millibus  popuii  solus  justus  invenius,  in* 
el>riatur  a  liliabus  suis;  et  licet  illac  puUirent  gonus 
liominum  defecissc ,  et  iioc  facercnt  liberorum  inagis 
desiderio  ^.quam  libidinis :  tamcii  sciebani  virum  ju* 
stuui ,  hoc  uisi  ebrium  nan  csse  faciurum*  Dcnique 
quid  fcccrit,  ignoravit :  ct  quaii(|uain  volunlas  non  sit 
iii  crimiiic,  tamen  error  in  cuipa  est.  tnde  nascuotur 

ia)  AiUcr  supra  laudata Manutii  edit.  si  autemfm  wsti- 
uf  /  tentationes  liMinum,  Qui  exeso,  elc. 


Hoabits^  el  Ammonlke,  inlmlci  IsneU  qui  osqae  ad 
quartam  et  decimam  progeniem,  et  usqiie  in  aelernum, 
nop  ingredijntor  in  Ecclcsiam  Dei. 

9.  Elias  oom  J^zabel  fugerel,  et  sob  qnercu  jacc* 
ret  lassus  y)  in  soritudine,  Teniente  ad  se  Angcb  su- 
scititur,  el  dlcittr  ei :  c  Sur^,  et  nianduca.  Respexit, 
et  eccc  ad  oapnt  cjas  panis  (i)  collyrida,  et  vas  aqiix 
(4.  Heg,  iO.  5  et  t).  Rcvera  nunquid  non  poterat  Dctis 
conditnin  ei  merjm  mittcre,  c(  eleotos  cibos,  et  car« 
nes  coQdisione  mutalas?  Elisaeos  filios  Propbetaruro 
9S  invilai  ad  prandium,  et  berbis  agrestibus  eos 
alens,  consonum  prandentium  audit  clamorem :  c  Mors 
in  olla  %  (4.  Reg,  4.  40).  HomoDeinoniratns  esicocis, 
lautioris  enim  measae  eonsuetudinem  no^  babebat , 
scd  fiirina  dcsuper  jacta ,  amaritudincm  dulcoravit : 
eadem  spirlius virtute, qua  Moyses maiaYerat Maram 
in  dnlccdinem.  Necnon  et  illos  qui  ad  enm  compre- 
bendendum  venerant,  oculis  pariier  ae  menle  csecatos, 
cum  in  Samariam  nescios  induxisset ,  qualibus  eos 
epulls  reflci  Imperaverit ,  ausculta ,  c  Pone  cis,  in- 
qiiit ,  pancm  et  aquam ;  mnnduccni ,  et  bibant ,  el 
remillamur  ad  Dominum  suuin  i  (4.  fteg.  6.  fH).  Po- 
tult  ct  Danicli  de  rcgiis  fcrculis  opulcntior  mensa 
iransferri ;  sed  Alncuc  el  mcssorum  prandium  porlat, 
arbitror  msticanQm,  fdeoquc  et  desideriorum  vir  ap-. 
pellatus  C8t ,  qnia  panem  dcsiderii  non  m»Bducavit  ^ 
et  vinum  concnpiscenli:e  non  bibii, 

10.  Iiinumerabilli  sunl  deScripiuris  divina  res|KMi« 
aa  ,  qnac  gulnm  damnenl ,  et  simplices  cibos  probcnt 
(al.  prtebeant].  Verum  qnia  ntmc  non  est  propositum 
de  jcjuniis  disptitarc,  ei  imiversa  cxeqiii,  sui  ei  lituli 
ftit  et  volnminis ,  lia«c  siifficianl  paa<-a  de  plurimis. 
Alioqnin  ad  exemplum  horum,  poieris  tibi  ipsa  coIH-j 
gcre,  qunmodo  primus  dc  paradiso  bomo,  ventrl  ma-> 
^s  obedicns,  qiiam  Deo,  In  hanc  lacrymarum  dtjectus 
est  vallem,  Et  ipsum  Dominum  Saianas  faine  tcnia-' 
vcril  io  deseno.  Et  Apostolus  clamilet :  c  Escae  veii- 
tri,  et  ventcr  escis :  Dciisautem  bunc  et  illas  dcsiruet  i 
(  i.  Cor.  6.  i3).  Et  dc  liixuriosis ,  c  quoruni  Den^ 
vcnicr  est  i  (PhHipp.  5).  Id  cnim  colit  unnsquisquc, 
quod  dittgit.  Ex  qno  solliciie  providcndum  est ,  ut 
quos  salurilas  de  puradiso  expulit ,  rcducat  csnries. 

ii.  Deus  non  deiectatur  nostra  iuedia.  —  Qiibd  si 
Yolneris  respondeie,  le  nobili  siirpe  geiicratam,  !lem- 
per  in  dciiciis ,  semper  in  plumls ,  non  pos&e  a  vino 
ct  c&cu|eiitioribus  cibis  abstincre ,  nec  his  legibus  vi- 
vero  districiiiis,  respondebo :  Yive  ergo  iege  tua,  qu.x 
Dei  non  potes.  Non  quod  Deus  universit^tts  Crcator 
ct  Dominus ,  iiitesliuorum  DOstromm  rngitu  et  inam- 
tatc  Ycniris,  pidmonisque  deiectelur  ardore;  sed  quod 
aliler  pudiciiia  tuta  csse  non  possit.  lob  Deo  e^rus , 
ct  testimonio  Spsius  immaeulaios  et  aimpIeXfiiQdt 

(b)  Ab«rot  a  Yictoritaa  odiu  veriMiui  solitudine^  et  paulo 
inlra  nunqmd. 

(c)  Sic  eliamsl  minus  Latino  vocabulo  dicere  amat  vctns 
Latinus  inlerpres,  ut  bk  aliis  Scripiur»  locis  palet{  ubi 
coUyridat  et  coUyridam  oocurrii.  Nec  proiode  nobis  pro- 
baiur  Victorii  emeiidalio,  qui  coUyra  substiluit  ex  PtauU, 
aUoruniaue  exemplis.  nun  ut  vore,  sed  ul  elcgantius  iege- 
ret.  Paulo  pnst  ubi  dicitur  numqidd  non  poterai»  Gravius 
ne^andi  oarticulara  cxuutifi Mib«*t 

0 


m 


EriSTOLA  X)UI- 


m 


quid  de  dlabolo  sospieelur  :  c  Vurtuscjus  hi  lumlMs,  et^ 
polesUs  98  e>us  in  umbilico  >  ( Job.  4.)«  Iloueste 
viri  malieriflque  genitalia  ioimaUilis  sunl  appellau 
nominilMis.  Undeeidelumbis  Davldsuper  sedem  cjus 
promitiilur  esse  sessarus.  Ei  scptuagiuta  quinque 
animsB  Introierunt  in  ^gyptum,  qux  esierunt  de  fe- 
roore  Jacob.  At  postquam  coliuctantc  Domino,  latilu- 
do  femoris  ejus  cmarcuit,  a  liberorum  opere  ccssavit. 
Et  qui  Pascha  facturis  est ,  aceiuctis  mortificalisque 
lumbis,  facere  prxcipitur.  £t  ad  Job  dlcit  Dcus :  i  Ac- 
<*inge  sicul  vir  kombos  tuos » ( Ibid.  38. 5) :  £t  Joanncs 
sona  pellicea  cingitur  (n)  ei  Apostoli  jubentur  aecinciis 
himbis,  Evangelii  leiiere  Uieernas.  Ad  Jcrusalcm  vcro, 
qiuc  respersa  sanguine,  in  campo  invenitur  crroris,  io 
Ezechiele  dicilur  :  c  Ncmest  prascisusumbiiicustuus  > 
(  E%ech,  16.  4  ).  Omnis  igitur  advcrsus  viros  diaboli 
virliis  in  iumbis  esl :  omnis  in  umbitico  contra  fcrni* 
ras  rortilttdo. 

li.  Yis  scire  iia  esse,.ut  dicimns?  Accipe  cxempla : 
Sainson  lcone  foriior  ct  saxo  durior ,  qui  et  uniis  et 
Hiidus  mille  persecutus  est  armaios ,  in  Dalilac  mol- 
kscil  amplexibus.  David  secundum  cor  Domini  cle- 
ctus »  et  qui  vcuturum  Gbrislum  sanctum  sxpc  ore 
caniaverat ,  post(|uam  deainlHilans  super  tcctiim  do- 
mus  suae,  Bctbsabee  capius  est  nuditaic,  adulteiio 
Junxit  liomicidium.  Ubi»  et  illcd  imEviTRa  attekde  „ 
qimd  uullus  sii,  etiam  iu  domo ,  tutiis  aspecius.  (2ua- 
propier  ad  Domlniim  pceniicus  loquitur :  <  Tibi  soli 
peccavi,  ct  maium  coram  te  feci  >  (PmL  50.  5).  Rex 
enim  cral,  alium  noii  timebat.  Salonioa,  pcr  quem  se 
ceciuii  ipsa  Sapieniia ,  qui  dispuUvit  a  ccdro  Likini 
usqiie  ad  byssopum ,  qua^  cxit  per  parietem ,  recessit 
a  Domiiio ,  quia  amaior  mulierum  fuit.  Et  ne  quis 
sibi  de  sanguinis  propinquiute  confideret,  illicito 
Tb:imar  sororis  Amnon  fraler  exarsil  iiiccndio. 

15.  Pudel  [a/.  Pigei]  dicore ,  quot  quolidie  Virgi- 
nes  {b}  ruant ,  quaulas  de  suo  gremio  mater  perdat 
Ecclesia ,  super  qux  sidera  inimicus  superbus  ponat 
tbronum  suum  :  quot  pctras  excavel,  et  habilet  colu- 
ber  in  foraiuinibus  earuin.  Yidcas  plerasciue  viduas » 
anlequam  nuplas,  inrclicem  couscicnti.un  nicnlita  Inn* 
tum  vcstc  protcgere.  Quas  nisi  tuuior  uteri,  ci  infan- 
tium  prodiderit  vagitus  (c),  erecta  cervice,  et  ludcn- 
tibiis  pcdibus  inceduut.  A\\o&  vero  sieriliUlem  (d) 
97  prsbibunt,  elnecdumsatt  homfnis  bomicidium 
Liciunt.  Nonnullx  cum  se  senserint  eoncepisse  de 
scelerc ,  abortii  vcnena  mediuntur ,  et  frequenicr 
ctiam  ipsae  commortuae »  trium  criminum  rex ,  ad 


(a\  AfkKtyictorios  circa  lumbos  sfios. 

ib)  Roman.  edit.  aliaeque  passim  addnnt,  Deo  sacraia, 

(4  Post  vagilw  vocem  addilnr  apadAquisgraoease  Gon- 
otlium^etYlctorium  saneta»,  et  castas  $e  esse  qtonaniur, 
qn%  tametsi  ad  propositum  faciuat,  ex  alio  tainea  hujus 
cplstolff  looo  Inic  vldentur  adsctta. 

(d)  Adhunc  roodum  veteres  meoibranae  iwn  a  nobis,  lum 
ab  Eplscopo  Reatio  inspectae,  a  quibus  taoturo  Cistercien- 
ses  variant,  qpsB  bibwU  et  Mtis  hommbue  habent.  Sed  vi- 
tiato  prorsus  codtce  usus  est  Editor  BenedictinuSs  qui  pro^. 
bent  ^oproBbibwU^  etmilt  AomuiMprbMff  legit,  cuni  palain 
ooostet,  eas.htcHieronymiun  insecuri,  quaMie  conciperent 
de  scclere,  pharmacara  aUquQt  pnebibclKint.  Sunl  et  »lii 
laudati  Mss.  codices,  qui  ster^talem  praiendnntf  lcgant : 
illud  vero  nati  pro  sati  obviuui. 


infcros  perducontur,  homicid«c  sui,  Christi  adultcrae^ 
nccduiii  iiati  fiiii  parricidic.  Islx  sunt  qux  soknt  di- 
cere:  <  Omnia  munda  niuudis  » [Rom.  ii.  20).  SufUcit 
mibi  conscientia  mea.  Cor  inundum  desideral  Dcus% 
Cur  me  abstiiienni  a  cibis  quos  creavii  Deus  od  ulen» 
duiu  ?  £t  si  qiiaiido  (e)  Icpida:  et  festi vae  volunt  videri» 
ubi  se  mero  ingurgitaverinl,  cbrietati  sacrilegium  co* 
pula:stcs,  aiunt :  Absit,  ut  ego  mc  a  Chrisii  Saiiguino 
abstincam.  Et  quam  vidcrint  pallentem  atque  tiissem, 
miserani,  (f)  ct  Mnnichneam  vocant:  ct  consequcntcr : 
taii  cnim  propnsito  jijunium  lucrcsis  cst.  H»  sunt , 
qxtx  pcr  pubiicum  notabiliier  incedunt,  ct  ruitivis 
oculorum  nutibus ,  adolescentium^  greges  post  se  Ira- 
buiit ,  qua;  semper  audiuiit  per  Propheiam  : «  Facies 
mcrc:ri£is  facta  est  libi,  impudorata  es  lu  >  {Jerem. 
5).  (g)  Purpura  Untuin  in  vcste  teuuis ,  et  hxius » 
ut  crines  decidant,  ligatum  caput,  soccus  vilior,  et 
siiper  bumcros  (h)  hyacinlliina  loMia  Maforte  volilaas : 
succiucta:  manichx  brachiis  adlixrentes ,  et  solutis 
geuubus  factus  incessus.  Hrcc  esl  apud  iltas  tota  vir- 
giiiilas.  Hubcant  (i)  istiusmodi  laudalores  suos,  itt 
sub  virginali  iiomine  lucrosius  pereant.  Libeuter  lafi* 
bus  non  placeimis. 

96  ^^'  Pudctdicero,  proh  neias  :  triste,  sed  verum 
est :  unde  iu  Ecilcsias  (j)  Agapctarum  pcstls  introiit? 


(e)  AnteDOBeratineditlsamn'ilras(epirfeef/MJr«iK}fi^ 
fivere,  conLraUlerouyroi  meuiem,  <|iiam  nec  RealinusScho* 
tiastes  assecuius  est,  qiii  e^i^nil  de  ifs,  qux  cum  mortali 
peccaio  ad  Eucharisuaro  accedont.  At  eas  saerilegium 
ebrietati  co|.ulare  dicii  Hieronyiiius,  qux  ut  kfn«f(C,  et  (e* 
stim  videretitur,  vinum,  quose  ingurgitarent,  Christi  San- 
guinem  afipellabarit,  ut  lei.idam,  imo  sacrilegam  ebrieutis 
causam  liRetexerent,  quod  in  viuo  Uuristi  Sanguis  con- 
ficerelur.  Etiam  conUra  riovatores  nolandos  est  locus  iste, 
queni  1106  Cistercieiisis  Ms.  et  veUiatissinMe  oditiouis  ope 
restiiuimus. 

(f)  Martianxus  wueram  Monacliam  et  Uanichmam.  Sed 
alterum  Momcha  vocabulumnec  Mss.  Bcoalii  exeusi  ^yri 
babcnt;  tumpalam  cst  nomtniik  similitudiuein  uonaciue  et 
Manichece  in  convicium  torqueri.  Accedit  quod  Manichxi, 
hxretico,  nt  mox  Hier.  vocat,  jejuuii  pniposlto,.  carnem 
non  oomederent,  et  a  vino  alistinerent,  quod  fet  i*rincifn$ 
tenebrartmi  vocabant,  iit  ex  aclvcrso  fals»  Yirgines  Cliruti 
Sanginnem. 

(g)  Huuc  illusUrat  Hilarii  locns  Epist.  ad  Abram  Uliam, 
propter  consuetudinem  purpuram  permguitam  vestis  ha' 
ieat,  non  eifam  purpnra  ip$a  di/fimdatur  in  vestem^  ad  di- 
slincliooem  scilicet  lations  pMrpurie  .ciiyusmemiiuLTertui- 
llanus  de  PaUio  n.  4.  unde  et  latu$  clavu$  ab  eodem  num. 
13.  de  Goroiia. 

(//>  Voces  hyacintlnna  tosna  expunxit  editor  Benedicti- 
nus,  quod  in  suis  codd.  Mss.  non  invenissel,  at  nostrl, 
aliique  etiam  vidgati  habent,  nec  dubinm  quin  ez  Persn 
Salyr.  I  versu  52. 

Hic  aliqui$,  cui  circum  humero$  hyacintJtina  lantaf  ex- 
TMresserits.  Doctor.  Qus  vero  vestis  sit  Laena,  notom. 
Quid  autem  Maforte,  vel  Mavor$y  aut  Maphorium ,  ut  ex 
Glossis  Arabico-Latinls  Meursius,  elSuidas,  ac  Phavortnus, 
vel  tandem  Mafor$y  Y.  tiltera  pro  digamina  F,  et  vicissim 
de  roore  nsuriiata,  discere  potesex  Isidorolib.  19.  caii.  23. 
Cassiaao  lib.  nrimode  habitn  MonaclH,  atiisque.  Stolse  di- 
miJia  pars  vulgo  crcdiiur  luisse,  q|use  cum  {tost  lergura  t&- 
jiceretur,  l.iciiti'mi  dicla  csl,  ei  Mavorte,  ut  Servias ,  ct 
rionniiis  tradunl. 

(t)  In  anlca  excusis  erat  duobus  verbis  isla  hujumodt, 
oorrupta  janxiudum  iectione.  Quod  subdit  iucromis  per- 
e.ntj  Cit^lerciense  exemplar  legit  tucris  sms,  alia  tutius 
dicuntur  babere,  sed  pleraque,  citius,  Quam  sequimur  le- 
ctionero,  Victorius  non  probat,  sed  verior  tamen  esl ,  et 
^^onformior  alteii  in  Epislola  ad  DemeUiadem :  Ut  sub  no- 
htine  yirginuU  vendibiltus  pereant. 

(j)  Fafliiur  Victorius.  qui  contra  Agaparvm  abusum  hic 
Ipqui  Hierunymiuntiutat.  Notissimi  sunt  in  Ecclesiastica 
Ui:ilor.  ^gapet(r.f  cl  iraircs  stjmmtU  ct  £a(rr4tii'f . 


w 


5ANGTI  HIERONYMI 


AH 


unde  sine  nupiiis  aliud  nrnnen  Qxoramt  imo  unde 
iiovuro  concubinarom  genns?  Plua  iuferam  :  unde 
ineretrices  univirae?  Eadem  domo,  uno  cubicqlo, 
aaepo  uno  leneniur  ei  leciulo  ^  el  suspiciosoi  nos  vo« 
^nl ,  ai  aliqiiid  exisiimamus.  Fraier  (a)  sororem 
vtrginem  deseril ,  coBlibem  spcmii  virgo  germanum , 
fratrem  qaasrit  extraneum,  et  ciim  in  eodem  propo* 
stto  C8se  se  simulent ,  quaerMnt  aHenoniin  spirltale 
lolaitym ,  ut  domi  habeaiil  carnale  commercium. 
btiusmodi  liomines  Satomon  in  Proverbils  spernlt 
[ai.  ttrgnit.]  :  dteeiia ;  c  Alligabil  quis  in  siuu  ignem , 
el  vestlmenia  e]tis  non  comburcnlur?  Anl  ambulabit 
Bupcr  carbone»  ignis,  et  pedes  iilius  non  ardcbunt  i 
(Prov.  6.  17.28)? 

15.  Explosts  igilur  et  exterminatis  his  qu»  nolunt 
esse  vlrgtneSy  sed  videri,  nunc  ad  le  milii  omnis  di- 
rigalur  oralio «  qu»  quanlo  prima  RomansD  urhis 
virgo  nobilis  esse  coapisti,  lanto  tibi  amplius  labo- 
raiidnm  est,  ne  et  praesenlibus  bonis  careas,  et  fuiu- 
ris.  Ei  qiiidom  nioleslias  niiptiarutn,  et  incerla  con-» 
jngii  domcstico  exemplo  didicisti ,  cum  soror  tua 
Blesilla  aetale  major,  sed  proposiio  minor,  post  ac- 
ccptum  maritum,  septimo  mense  viduata  est.  0  iiife- 
lit  humaqa  condilio  et  futuri  nescia  :  et  virginiutis 
coronaro,  et  nuptiaram  pordidit  voluptatem.  Et 
qiianquam  secundum  pudicitiae  gradum  tencal  vidui- 
|as«  UmeQ  98  quaaiilam  per  momenia  Buslinere 
Cxisiimas  ^ruceSi  spectantem  quotidie  iti  8orore,quo4 
ipsa  perdideril »  el  cum  difficiliut  experls  careat  vo- 
lup^te,  minorem  contincnliae  (b)  Inbere  mercedem  ? 
Sii  lamen  et  ilia  secura,  sit  gaudens.  Geuiesimus  el 
sexagesimus  frucius  de  uno  suiu  semiue  casliiatis, 

i6,  Yirgo  debel  fugers  MatronanuncaHtortium.  Vt« 
4uQrum  viita,  et  Qlericorum.  —  Nulo  habeas  consortia 
inatronarum :  nolo  ad  nQhilium  doinos  acccdas :  nolo 
te  frequenter  yidere ,  quod  cpnt^mncns ,  virgo  csse 
voluisiin  Sic  sibi  SQleiit  applatidcre  iuuliercui;e  de 
jiidicibus  virb ,  et  in  ali<^ua  posilis  dlKniuie.  Si  a<) 
liiipcratoris  uxorem  concurrit  amliilio  saluUxilium « 
cur  tu  facis  injuriam  virotuo?Ad  hominis  conjugcin^ 
Pci  sponsa  quid  propenis  ?  Di>ce  in  hac  parie  su- 
|)erbiam  sanctam :  scito  le  illisossc  inelioreni.  Ncque 
vero  earum  tantum  te  cupio  decliuare  ooiigrcssusi , 
qusB  marltorum  inflanlur  honoril)us ,  quas  ciiniiclio- 
ch.oruin  gre^es  sepiuni,  et  in  quarum  vesiibus  atle-r 
uuata  iii  fllum  auri  met^ilia  texuntur;  scd  ctiaiu  eas 
f^c,  qi^as  vidqas  necessilas  recit,  nou  volunlas  :  non 
quod  mortcm  (f)  op^re  dcbuerint  mariioruiu  ;  sed 

(a)  Yarismt  hoc  loco  vQiera  roanu  exarala  excmiiiaria, 
sed  plenifDque  addiuit,  Fraier  qni  soirHaHs  esi,  Quae  ia- 
nicn  qon  agnosctt  SiUpiciuit,  qui  Dia|ogo  L.  porkxluin 
haiic  ax  Ui^ouymo  reciiat,  iauquam  murdacis  slili  spe^ 
cimen. 

(6)  Vclusiiores  editi  continenliase scial  fiabere^ein.  Quod 
subdiidecentesimo,  elsexagesiiiio  fruciu,  nlludUMaUb. 
cap.  t3.  v.  8.  f  Aiia  ceciderunt  iii  teirani  boiiain,  et  d^bant 
frucium  aliud  centesMUum,  aliiid  sexage^iaium,  aliud  irige- 
simuoi,  t  quem.  postreinuin  coojuariu  dum  comparal ,  oon- 
fereodus  esl  cuin  S.  Cypriaa.  de  Habit.  Yirgia.  p.  73.  ali- 
tcr  raiionis  islas  iiisliluu. 

(c)  PrsBfcrimus  Cisterciensis  Ms.  lecliooem,  utpoie  ve- 
riorem,  et  Hieroiiymiaoae  menti  luagis  couformem :  antea 
epim  erai  a|io  sensu  o^>(<ireiiiir. 


quod  datam  oeeasion^  padidtlas  non  Nbenler  acco- 
perinl.  Nnnc  vero  tantum  vesle  mutata  pristina  nmi 
mutatur  ambitio.  Pnecedit  caveas  (d)  Baslernanim 
ordo  semiviroruni :  et  rubentibns  boccis,  culis  farla 
disteiidltur,  ut  eas  putes  maritos  non  amisisse,  sed 
quasrere.  Plena  aidulalorilius  doimis,  pleaa  eonviviis. 
Clerici  ipsi,  qiios  in  magisterio  esse  opontiertl 
doctriQ£  panicr  et  tlmoris,  oscolantur  oapiia  matro- 
Darum ,  ei  exteiita  mann ,  «1  benedicere  eos  potes 
vclle,  si  iiescias,  preiia  accipiuttt  saluiandl.  Illae  In* 
terim»  qtix  Saccrdotes  suo  viderint  indigere  prarsidio, 
erigunlur  in  superbiam  :  el  qttla  marllorum  experua 
dominaiam,  vidiiitatis  pr»ferunl  libertiitem ,  casis 
vocanlur,  cl  (e)  Nonnas,  IQQ  ^  post  cosnam 
dobiain  ,  Apostolos  somniant. 

17.  Shit  libi  soeias,  ^aas  jejunia  lenuant ,  qaibns , 
pallor  in  fticio  Sst ,  quas  et  aeias  probavit  et  vita , 
qu»  quoiidie  incordibos  suis  caDuiii :  c  Ubi  pascis? 
abi  cubas  in  meridie  >  (Catir.  1.  6)?  Qax  cx  allbctii 
dicunt  :  %  Cupio  dissolvi,  el  esse  eom  Christo  > 
(FkHipp.  I.  25).  Eslo  subjecla  parentibos  :  iniitare 
sponsum  tuum.  Rarus  st|  egrcssas  in  publicum, 
Martyres  tibi  qaxrantur  In  cuhiculo  luo.  Nonqiiatn 
caosa  deerit  procedendl ,  si  semp^r  quando  neccsso 
est,  processora  sis.  Sit  lilii  moderaius  cibvs,  et  nutv. 
quam  venterexpletus.  Piurcs  qtiippe  sunt,  qii»  cum 
vino  sini  sobrix ,  cibortim  largilate  sunl  cbrlas.  hd 
orationem  libi  bocte  surgenti,  non  indigeslio  ructum 
Aiciat ,  sed  inanitas.  Crebriiis  legc ,  disce  quamplu-p 
rima.  Tenenti  cQdteem  somnus  obrepat,  el  odeniem 
faciein  pagina  sancia  suscipiat.  Slnt  tibi  quotidiana 
jejunia,  et  relbctio  (/)  satietatem  fugiens.  Nihil  prod- 
ESt  lUDUo  triduoquc  Iransmisso,  vacnum  poriare 
ventrem,  si  pariter  oforuaiur ,  si  compcnsciur ,  sali^- 
rilate  jejuiiiuin.  tllico  mens  rcpleta  lorpescil,  ct  irri- 
gata  hiimus  spinas  libiiliiium  germinat.  Si  qqando 
seni^cris  cxtcriorein  hoininem  florcin  adolcscetiiise 
stisplrare,  et  accepto  cibo,  cuni  ie  iu  lociutocot^- 
posilani  dulcis  libidinum  pompa  concusserii,  arripe 
scuium  fidci ,  in  qiio  ignitie  diaboli  cxstinguuiitiir 
sagitix.  <  Omnes  adullcrauies,  quasi  clibanus  >  [Om. 
7.  4  )  corda  eo^utn.  At  tu  Chrisii  comiiala  vcsii- 


(d)  lisdem  pciie  verbi^  seqqioris  sexos  fasiomreprehcQ-t 
deuiem  Chrysosiomum  piraestat  audire  hooiU.  XX.  ni  Paul. 
ad  Ephes.  Y.  i  x^  w^^^v^^^  **a  ^^  C<4tw<  ^mm^  ivtioww  «for^ 

«tptflfc-njW  iC«vT9xo6  oUiTW  iiOt^  Iztx,  kA  hna^  i«|io«.  Uasiem^ 

auiem  erat  Leciicae  genus  nosiris  fcre  simiie,  ui  dojei  ve- 
tus  epigrainma } 

jiurea  matrona$  ctivdit  Bastema  fmdieat, 
Quce  radiMs  va^ulum  geUat  utrinque  laiut, 
Augustinits  ad  Nebridium  £p.  9.  «  mittaiur  ne  ad  te  ac- 
commodissiroum  libi  vehicuhmi?  nam  iMSterna  innoxie  te 
vehi  posse  noster  Luciaiauus  auctor  cst.  »  Uec  vox  in 
Isi  lori  Glossar.  exponiiur,  lecta  manuaHst  pula  gestaloriaiu 
sell  .m,qua;  fam^Uonim  manibus  portaretur.  Sed  ex  codem 
Originum  1.  20.  c.  12.  lecticam  iumeotonim  dorso  imponi 
soUtam,  alii  interpretantur. 

ie)  Noonas  noo,  quod  aliis  visom  est,  a  seneaute  dixit, 
sed  quod  iia  af»pe|lareiitiu'  Viri^iafs  Deo  devolse,  ei  qua: 
caste  vtiain  degerent.  Fulberius  In  poeoiieulii.s  Latconim, 
si  quis  mmam  corruperU,  septem  aimi$  pceniieat.  Ad  caa^ 
nam  aatem,  quam  dubiani  vocat,  vkle  Tcreulii  iulcrprcies 
in  iilud  io  Pbormione,  cceimduina  appoitttur. 

(f)  Pi-o  satietatem  fugiens  Roiiian.  lidit.  hujus  scor»ua 
epi:>iolx*  iid  vesperam  iulielalem. 


lU  Ef  ISTOLA  IXII. 

.  fii:S,  et  sermoiiibiis  ejus  inlcnta ,  dic  :  c  Nonne  cor 
noslrnni  ardens  erat  in  Yta,  com  aperiret  nobis 
JesnsScriptaras  >  (L«c.2I.S2)  ?  Et  itlnd  :  c  Ignitum 
cloqiiium  inura  veliementer,  el  senrus  tuus  dilcxit 
lltiid  I  (Pfiil.  118).  Difllcile  est  humanam  animam 
aliquid  non  amare,  et  necesse  est,  ui  in  qooscumque 
mens  nosira  traliatur  affectus.  Garnis  amor  spiriius 
amore  (a)  snpcratur.  Desiderium  desiderio  XOX 
vestinguitur.  Quidquid  iiide  minuitor «  hinc  crescii. 
Qiiin  poiiiis  semper  (b)  Ingemina ,  et  dicito  super 
lcctulum  toum  :  f  In  noctibus  qutcsivi  quem  dilexit 
anima  mea  (CanL  5. 1).  Mortificate  ergo,  Inquit  Apo- 
stolas,membra  vestraqoxsuntsuperterrami  (Colou, 
5.  5 ).  Uude  et  ipse  postea  oonfldenter  aiebat : 
i  Vivo  auiem  ,  Jam  non  ego,  vlvit  vero  in  me  Chri* 
stus  >  (CataL  8.  90).  Qui  mortiflcat  niembra  stta»  et 
in  iiuaglne  perambulat ,  non  timet  dtcere  :  c  Factus 
suin  sicutoter  in  pruina  »  (Psal.  118.  85).  Quidi|uid 
iii  me  fuit  buinoris  libidinls  excoctum  est ;  Et :  c  In- 
firmatasuntin  jejnnlogenua  nioa;  i  Et:  c  ublilus  sum 
iiinnducnre  paiiem  meuin.  A  voce  gemitus  mei  adliae- 
sit  os  meum  carni  mc»  i  (P$.  101.  6). 

18#Esto  cicada  nociluin.  Lava  pcr  singiibs  nocles 
loctiim  luum,  lacrymis  luis  stratum  riga.  Vigila,  et 
sis  sicul  passer  iu  soliiudiiic.  Psallc  spiritu,  psaile 
Dt  scnsu  :  c  Bcncdic,  aiiiina  mca,  Doininum,  ct  ne 
obliviscnris  oiiines  rctribu»ioiies  cjus  :  qui  propitia- 
fiir  cniiclis  iniqnitatihus  tuis  :  Qui  sanat  omnes  infir- 
miiaics  luas,  et  rcdimlt  ox  corrupiione  vitam  iuam  > 
(PiuL  101.  1.  et  »eqq).  Et  quis  noslrum  ex  corde 
dicerc  potcst :  c  Qui.i  cinerem  tanquam  pauom  m.an- 
diiciliain,  ct  potiouem  mcam  cum  Aelu  miscebam  > 
(P<.  101.10).  An  non  fleiidumest,  iiongeniendum, 
cum  me  rur^us  serpons  iiivilpl  ad  illicitos  ctbos  ? 
Cum  de  paradiso  Virginitatis  ejecios,  tuuicis  vult 
vesiirc  pc|licc)s,  quas  Elias  ad  pnradisum  rcdiciis, 
projccil  in  tcrrain?  Quid  mihi  ci  volqplati,  qux  brc* 
vi  pcrii?  qiiid  cum.  lioc  duici  ei  moriircro  carmine 
sircnaruin  ?  Nolo  io  iHi  subjaccre  senlciiiix,  qtia  iu 
l^oiniiiciii  est  illala  damnaiio  :  c  In  doloribus,  ei  in 
anxiolatibus  paries  >  (Cen.  3.  IC).  Mulicris  lox  isia 
csl,  non  mca :  c  Ei  ad  virum  conversio  iua.  >  Sit 
convcrsio  illius  ad  mariium,  qiix  viruni  iion  baljiet 
r|irisiiim.  Eiadcxircnium,  c  morte  moricris.  i  Fiiiis 
iste  conjugii;  meuin  proposilum  sine  scxu  esi.  Ha- 
lie^nt  niiptx  si]|um  tcmpus,  el  lilulum.  Mibi  virgiiii- 
las  iii  Maria  dedicaiur  ei  rJirisio, 

1$.  Dicat  aliquis  :  Ei  aiides  nupiiis  delraliere,  quo) 
a  Deo  benedici^e  sunt?  Non  psi  deiralicrc  iiupiiis, 
cum  illis  virgtniias  102  antercrtur.  Neino  inahim 
boiiQ  comparai.  Qlonciiiur  ct  nuptoi^  cum  a  virgiiii- 
btis  sini  secundse.  c  Crescite,  ait,  et  muliiplicamini,  et 
replcte  ierram  i  (Cenes.  1 .  28).  Grcscat  ct  inuUipli- 
cciur  ilic,  qui  impleturus  est  terrani*  Tuum  agineii  in 


408 

coelis  est.  c  Grescite  et  moliiplicamini,  i  hoc  exple- 
tur  edictnm  post  paradisuin  et  nudiiatem,  et  ficus 
folia,  anspicaniia  prurigtnem  nuptiarum.  Nubat,  et 
nubatur  ilie,  qul  iii  sudore  raciei  comedit  panem 
suom,  cojiis  terra  tribolos  et  spinas  generat,  et  cujus 
herba  sentibos  suffocator.  Meom  semen  centenarla 
fruge  foecundum  esi.  c  Non  omnes  capiunt  verbnm 
Dei,  sed  lii  qulbosdatum  est  >  (Maith.  19. 11).  Alium 
eonuchnm  necessiias  faciat,  me  volontas.  c  Tempos 
amplexandi,  et  tempos  abstinendi  a  eomplexibus  : 
tempiis  mittendi  lapides,  et  iempus  colligendi  >  (£c- 
ctet.  5.  5).  Postquam  de  duriiia  naiionom  generati 
sunt  filii  Abrah»^  (c)  coeperoni  c  sancii  lapides  volvi 
sopcr  terram  i  (Zach.  9.  16).  Petranseont  qoippe 
nmndi  istius  lorbines,  et  in  curru  Dei,  rotarum  ce* 
leritatc  volvuniur.  Consuanl  tunlcas,  qui  inconsotana 
desursum  tunicam  perdiderunt,  quos  vagitus  deleciat 
inraniium,  in  ipso  lucis  exordio  fleio  lugentium  qood 
nati  suiii,  Eva  in  paradiso  virgo  fuii  :  post  pellicea^ 
tiinicas,  inilium  sumpsii  nupliarum.  Tua  regio  p;ira- 
disus  csl,  Scrva  quod  naia  es,  et  dic  :  c  Rcvertere 
anima  inea  iii  reqoiem  toam  i  (Pt.  121.  7).  Et  ut 
scins  virginitaiem  essenaione,noptiaspofttdelictum : 
virgo  nasciiur  caro  de  nuptiis,  ei  In  rroctu  reddens, 
qood  iti  radice  perdiderat«  c  Exiet  virga  de  radice 
Jesse,  et-  flus  de  radice  ejus  ascendct  i  (/mi.  11.  1). 
Virga  Mater  est  Domini»  simplex,  pora,  sincera, 
iiollo  extrinsccos  gcrmiiie  cohaerente,  et  ad  similltU' 
dinem  Dei  (d)  oiiioiie  rcecunda.  Virgas  flos  Christus 
csi,  dicens  :  c  Ego  floi  campi,  ei  lilium  convallium  i 
(CanL  2. 1).  Qui  ct  in  alio  loco,  lapis  prtedicaiur  ab- 
scissus  dc  inoiile  sine  manibusi  (Datt.  2),  signifl- 
canie  ProplieUi,  virginem  nascititrum  esse  de  Virginc. 
Manus  (juippc  accipiuntur  pro  opere  nuptiarum,  ut 
ibi :  c  Siiiisira  ejus  sub  capiic  meo,  et  dextera  illius 
amplcxabilur  nie  i  (Cani.  2).  In  htijus  sensus  congruit 
103  voluiiiatcro  eiiam  illud  ,  quod  animalia,  qoae 
iii  Arcain  Noe  bina  inducontur,  immunda  sont :  impar 
enim  nomcrus  est  mundus.  Et  Moyses  ei  Jesus  Nave 
nudis  in  saiictam  Tcrrani  pcdibus  jubeniur  incedere. 
Et  discipiili  siiie  CAlceamentorum  onere,  et  vinculis 
pellium  ad  pnedicationem  novi  Evaiigelli  dcstinantor : 
Et  miliies,  vestimentis  Jesu  sorie  divisis,  callgas  non 
lialicbanl  [al.  habuere]  quas  lollcreni.  Nec  enim  po- 
lerni  habere  Dominus,  quod  prohibuerat  servis. 

20.  Laudo  nuptias,  laudo  conJDgium,  sed  quia  mibi 
virgines  gcnerant  :  Irgo  de  spiiiis  rosam,  de  icrra 


(c)  Confer  fa  zachariam  CoinmcQtarios»  ubi  haecdllucide 
seiiicoUa  explicalur, 

(d)  InleUige  mguiaritate^  cn\  Grs^powi,  respondei;  quo 
aensu  saepiua  aVibi  vocein  w.ionem  sumil  Hier,  ut  in  Osee 
cap,  13.  ad  fln.  rirga  simplcx  et  jmrissima,  el  UNioyE  fne- 
cvuda^  elc.  £t  in  cap.  40.  EKechiel .  aU  verha,  El  columna  «a- 

rum...  una  hinc^  e^  alteraindc^  Non  dixif,  inquit,  duas 

ted  una,  qui  peifectut  esl  numerus,  et  UNrosEsuiimita' 
iur  Deum^  etc.  unde  apparet  heic  quoifue  loci  id  sibi  voluisse, 
ui  quemadmodiun  Deus  Pater  Yerbuin  solus  absque  matre 


(a)  QuiUani  editi,  quibiis  AqoisgranensttCsynodi  leclio  ooii« 
ciiiit,  t  necesse  est,  ut  In  quoscumque  mens  noslra  Irahalur 
affitctus,  camis  amor  spirltus  amore  superetur.  » 

(h)  Verius  fortasse  alil  ingemina :  super  lectutnm  mem 
innociibus  eic.  ondeCaniiciversiculusipse  inchoatur.  Infra 
liauca  quaedam  emeuJamus  minoris  momeatl. 


fflKuit,  sic  Haria  Virffo  solaabstiue  viruChristum  genuerii. 
Nec  desunt  aliorum  Patrum  exempla,  qut  eo  sensu  vocem 
illam  iisurparint,  et  pra;dpue  S.  Hilarius  in  tibris  de  Trioi- 
late.  Inlcnm  Ci&terc.  Hs.  ei  alii  quidam  le^nl  tm/tale,  qu» 
synonima  unioni  sox  esi,  ut  apud  Tertullianum  adversos 
Praxcam  invenilur ;  quanquam  ex  SS.  Pairam  sensu  ttRiM:| 
IH-oprio  ad  oaiuram^  w^  ad  |)or&onam  referri  soleat. 


407  SANGTI  UIERONYMI 

attrimi»  de  condia  margarUain.  Niinquid  qui  arat, 
lola  die  arabil?  Nonne  el  lalMris  sui  fnige  Ixtabi- 
tur?  (o)  Plus  honnrantur  nuplix,  qiiando  qtiod  de 
illis  nascitur  plus  ainalur.  Quid  invides  maler  fllit-c  ? 
Tuo  lacie  nutriia  est ,  luis  educala  visceribus,  iii  luo 
adolcYit  ainu.  Tu  illam  virginem  scdiila  pieiate  ser- 
vasti.  fndiguaris,  quod  noluit  miliiis  esse  uxor,  sed 
regis?  Grande  libi  beiieficium  prxstiiit.  {b)  Socrus 
Dei  esse  cospisii.  i  De  Yirginibus,  inqnit  Aposiolus, 
prieceptum  Domini  non  habeo  >  (1.  Cor.  7. 25).  Gur  ? 
Quia  ci  ipse  ut  esset  virgo,  non  fuit  imp^ii,  sed  pro- 
priae  voluntaiis.  Neque  enim  audieiidi  sunt,  qui  cum 
uxorem  babuisse  conQngunl,  cum  de  continenlia  dis- 
sercns  et  suadens  {c)  perpetuam  casiitatem,  intule- 
rit :  t  Yoloautem  omnes  esse  sicut  meipsum  >  (1.  Cor, 
7.  8).  Et  iiifra  :  i  Dico  autem  innuptis  et  viduis  :  Bo- 
num  est  illis,  si  sic  permnncani,  sicut  et  ego.  i  Et 
iii  alio  loco :  t  Nunquid  non  hnbemus  potcsiatcmcir- 
cuinducendi  mulicres,  sicut  cl  cxtcri  Apostoli  i  (Ibid. 
9.  5).  Quarc  ergo  non  habet  Domiiii  de  Virginiute 
prsceptum?  Quia  majoris  esi  merccdis,  quodnon 
cogitur,  et  ofleriur.  Quia,  si  fiiisset  Virginius  impe- 
raia,  nupti»  videbanlur  ablaUe  :  ct  durissimum  erat 
Gonira  naturam  cogerc,  Angelorumque  vitam  \0i 
ab  homintbtis  exiorquere,  et  id  quodam  modo  da- 
mnare,  quod  condituni  est. 

21.  Alia  fuit  in  velcri  Lege  felicilas.  Ibi  dicitur :  (i) 
c  Beatus  qui  habct  semen  in  Sion,  et  domesticos  in 
Jerusalem.i  Et:cmaIediclasteriIis,quxnon  pariebati 
{E$ai.  10).  Et :  c  niii  tui  siciit  novcilae  olivarum,  in 
circuitu  mensaD  tux  i(Ps.  127).Etrepromi8sio  divilia- 
rum.Et,  cnon  eritinrirmusinlribubus  luis  >(/iaf.f>G). 
Nunc  {d)  dicitur,  ne  te  lignum  arbilreris  aridum  : 
habcs  locum  pro  filiis  et  filiabus  in  coelestibus  seni- 
pitcnium.  Nunc  benediciintur  pauperes,  et  Lazanis 
diviti  prx'fertur  (2)  in  purpura.  Nunc  qui  iiiflrmiis 


Mi 


Ca)  Cislerciense  exemnlar,  cnm  Rooiana  hiilus  seorsim  \i* 
heitr  edilione,  Sed  dicet  forsitan  miUcr  tiWy  plus  honoranhir 
etG.  qaas.  |>auea  verba ,  quod  inlegro  adhuc  seosu  |  ossint 
abesse,  in  texlum  inferre  non  audcinus,  neclamen  resrui- 
mus,  ciim  optime  tolo  contextui  respoiideaDt ,  el  pra}ci[.ue 
liis,  Quid  iuvide$  mater  fitim  ? 

(6)  Uanc  S.  Doctoris  senlonliamacrilcrHuinnusrcprehcn- 
dit  Iib.  2.  Inveclivar .  Deum  socrwn  habere  dixisti,  et  quid 
fam  iinfrium,  vel  profUmtm  a  qitoquam  cenliiium  Poetanan 
sallem  dici  poluU ,  et  caetcra  aii:e  |)nestal)it  vidisse.  Sed 
quando  chnsti  sponsas^  ut  ait  Sulp.  Severus  epist.  2.  rir- 
gme$  dicere  EcchmsHca  nolris  pernuttU  auctoritas  {  quod 
neuijie  Christo  nubere  dicereuiur ,  quae  reJigiouis  causa 
virgiuiUitem  vovebani)  iion  in  |>ravum  sensum  lorquerc  de- 
biimt  Ruffiaiis,  quod  Socrus  Dci  monialis  Yirginis  malcr 
sita])peUaUi.  Huc  periinct  quod  i{  sxYirgines.  rontinw  fre- 
qucnter  invcterumscripiis  ai.pella!ilur  :  Domimmquippe^ 
hiauit  Hier.  vocare  debeo  sponsain  Domini  mei. 

(c)  Inseri  helc  voces  persuam  imUalionem  in  aliqnol  Mss. 
Yiclorius  tesUilur,  qiuis  suo  culculo,  nec  immcriio  protiat. 
Cxterum,  qui  ex  anli(iuis  Paulo  uxoreiii  iribu*irlai,  rarl  ad- 
modum  sunt;  ac  nescioan  unumCIcmeutcm  Alexandrinum 
heic  pr»  oculls  habueiMt  Hier.  cujus  scnleoUam  strom.  lib. 
5.  de  Apostoti  oonjugio  damnat. 

id)  Idem  Yictorius,  nimc  Enuchis  dicUur, 
i)  De  hoc  scripturx  loco  vtde  SaljaUerium  Edil.  Yeieris 
Yersionis  Ital.  llodierna  Yulg.  Dixit  DominuSy  cujus  ignis 
est  in  Sfoit,  etcaminus  in  Jermalem.  Pro  quo  Grxc.  isal.  cai). 

ol.  T.  Ullim.  Msxafto^  d;  t/u  iv  Zuiiv  orlfpa,  xai  duulovt  Iv  itaovoaXt^ 

Yide  et  Uonlfauconiura  iu  Hexaplis  ad  hunc  iocum  Tom.  2. 
pag.  Ii4.  Laudalur  iterum  hic  locus  iulra  Kbisl.  LYil. 
num.  It. 

(i)  RccUus  noiante  Grav.  alia  cxemplaria  purpurato^  ut 
anbi  Hicr*  loqullur. 


est,  forlior  csu  Yacuus  erat  orbi» :  ct  ut  de  typicia 
taceam,  sola  erat  benedicii*  Uberorom.  PropCerea  et 
Abraham  jam  seuex  Geihune  copulatur  :  et  Jacol) 
mandragoris  rcdimiiur  :  et  conclusam  volvam  in  Ec- 
clesiae  figuram  Rachel  pulchra  conqoerilur.  Paulaiim 
vero  increscente  segele,  mes^or  immissus  esl.  Yirgo 
Eiias,  Eliscus  virgo,  virgines  D)ulii  hlii  Prophela- 
ruin.  Jeremix  diciiur  :  c  Et  lu  iie  accipias  uxorciu  > 
(Jerem.  16.  2J.  Sanciificatus  in  ulero »  capiivitate 
propiiiqua,  uxorcm  prohibetur  accipcre.  Aliis  verbis 
idipsum  Apostolus  loquitur  :  c  Existiino  hoc  bonum 
esse  propter  iiistaiitcni  necessiiaiem^quoaiamboumn 
est  hoinini  sic  esse  i  (1.  Cor.  7.  2C).  Quxcsi  isu  no- 
ccssiias,  qux  aufcri  gaudia  nupiiarum?  iTcmpus 
brevialum  csl :  Reliquum  est,  ut  ei  qui  habciU  uxo* 
res,  sic  siut  qnasi  non  habeant  >  {Ibid.  19).  lu  pro: 
ximo  est  N;ibucliodonosor.  Promovit  se  U;o  dc  cubiii 
suo.  Quo  niilii  sii^icrbissimo  regi  servituraconjngia? 
Quo  parvulos,  qiios  Prophcia  comploral,  dicens  : 
c  Adlia^sil  lingua  lactentis  ad  rauccm  ipsius  in  siii. 
Parvuli  poslulaverunt  pancm,  et  qui  frangeret  eis, 
non  crat  >  {Thren.  4.  -i),  IrtVeniebalur  crgo,*ut  di\i^ 
inus,  in  viris  tnntum  boc  contineiitiai  bonum,^t  m 
doloribus  jiigiter  Eva  parluriebal.Posiqi»ainvero  Yir- 
go  105  concepit  in  utero, et  peperit  nobis  pueruni^ 
cciijusprincipalusin liumeroscjus >  {Isai.d.  6).pcum» 
forieni,  pairem  fuiuri  sxculi,  soluia  malcdiciio  es(« 
Mors  per  Evam  :  viia  pcr  Mariam.  Idcoque  et  diiius 
virgiiiiiaiis  donum  (e)  auxit  m  fcminas,  qiiia  cce))it 
a  fcmina.  Siaiim  iii  Glius  Dei  ingresius  est  supcp 
tcrram,  iiovam  sibi  raniiliam  insiiiuit,  ut  qui  ab  An- 
GELis  adorabatur  in  coe!o,  haberel  Angelos  ei  in  lcr- 
ris.  Tunc  Holofcrnis  capul,  Judiili  conliiicns  ampu- 
tavil    {Judith.  13).   Tunc  Ainan,  qui  intcrprclalup' 
iniquitas,  suo  combustus  esl  fgni  {Esther.  15).  Twnc 
Jacobus  el  Joanncs  reiiclo  pjUre,  rcle,  navicula,  se-i 
cuii  sunt  Salvatorem ;  aflcctuin  sanguinis  et  vincula 
sirculi,  et  curam  domus  pariier  rclinqucntes.  Tunc 
priinum  auditiiin  est  :   c  Qni  vnli  vonirc  post  me, 
abncgct  semetipsum  :  et  tollal  criiccm  suani,  ct  sc- 
qualur  mc.  i  Ncmo  cnim  miles  cuin  iixore  pergit  ad 
prjclium.  Discipulo  ad  sepuliuram  patris  irc  ciipienti, 
non  p<!rmiujiur  {Matth.  8).  Yulpes  fovcas  habcnl,  cl 
volucres  coeli  iiidos,  ubi  requicsc;inl :  Filius  aulcni 
hominis.  non  habet  iibi  capui  suum  rccliuftl  {Luc.  9^ 
58).  No  forsilan  conlHsteris,  si  anguslc  inanseris.4 
c  Quisine  uxorc  c>t,  sollicilus  esl  qii:e  Domini  sunt, 
quomodo  placcal  Domino.  Qni  aiitem  cum  iixore  csl, 
sollicilus  est  quac  sunt  niundi;  quomodo   placcat 
uxori.  (0  Divisa  cst  inulicr,  ct  Virgo.  Quae  non  cst 

(e)  Mss.  diittius;  qnidara  autcm  luxil  pro  fluxit,  cl  infe" 
ndins  \\To  in  fetmms. 

(f)  Reiilalur  bic  Pauli  lociis  ex  vdcri  laliiioiuterpr«le, 
queniadmodinn  el  Tcruiltianus  tn  librode  velandis  virgini- 
bus.  Haud  recie  igilur  eililoies  alii ,  et  vi-^qo  qm  non  esi 
nuptOy  quod  ex  ejiis  inlerpreiis  seusu,  qiiiMuliercm  Ylr- 
gini  Oiponil,  emendanduni  est,  inducla  alii  punaorum  di- 
siiiulione:  Divisa  est  muUer  et  rirgo.  Qtne  nonest  nupla, 
cogiiaty  iilc.  Griec.  {ui^umti  i  pnx«i  i{  «i^ivo?.  Atque  eumqui- 
dem  seusuin  al.bi  ur«e.i  S.  l)oi:ior  couira  Helvidiuin  ex  la- 
tiiiis  exeiii|tlaribik>.  Scd  in  prinio  coiilra  Jovini.in.  liliro  vo- 
lcrcm  tc(  iJonciii  resi^uU,  Lt  iUud^  iiupiii,  brcviUar  udumeo 


4M 


EriSTOLA  IXlt. 


41* 


tinpta*  oogiut  qiiac  SNnt  I>omini,  ul  sii  sancta  corpo* 
re  et  spiritii  >  (1  Car*  7.  51.  et  ieqq).  Kain  qiueniipta 
est,  cogitat  qux  suiU  rouiidi,  quomodo  placeat  viro* 

22,  Quantas  molesUas  lial»e»iit  nuiUiac,  et  quot 
sollleitudinibus  Tincianlur»  ineolihro  qtiem  adversus 
Itelvidinm  de  lieataa  Maris  perpctiia  Virginiiate  cdi- 
diinns,  puto  breviter  exprcssum.  Nunc  eadem  rcpli* 
care  perlonguro  esset ;  el  si  ciii  placet,  de  illo  potest 
liaurire  foniiculo.  Verum  ne  penitus  videar  omisisse: 
106  Donc  dicam,  qiiod  cum  Apostcilus  sine  inter» 
roissionc  orare  nos  jubeat,  etqui  incoiijngio  debitum 
60lvit»orare  non  possil :  aut  oramus  semper,  et  virgines 
sumus  :  aut  orare  desinimus»  ut  conjugio  serviamus. 
I  Et  si  nupseril,  inquit,  virgo»  non  peccat :  Tribuja* 
tionem  lamen  carnis  habebitnt  hujusmodi >(l. Cor.  7. 
tft).  El  in  prindpio  libelli  prxfatus  sum,  me  de 
aHgustiis  niiptlarum,  aot  nihil  omHino,  aut  pauca 
dictiuriim  :  et  nunc  eadem  admonco,  ut  si  isbi  placet 
scire  qiiot  molesiiis  virgo  lilicrn ,  qnot  uxor  astricla 
s  t,  leg;is  Tertullianum  ad  amicum  Phiiosophum,  (a) 
ct  de  Virginitate  alios  libeltot»  et  beati  Cypriani  volu- 
incn  egrcgium,  et  Pap»  Damasi  snpcr  bac  re,  versu» 
prosA|ue  composita ;  et  Ambrosli  nostri  qnas  nuper 
scripsit  ad  Sororem  opuscula.  In  quibus  (ant*  se  ef- 
fiHlit  eloqnio,  nt  quldquld  ad  laudes  vlrglmim  pcrti<- 
hc(,  exquislcrit,  esprcsscrif,  ordinarit. 

83.  Nobisdiverso  tramite  incedendum.  Virginitatem 
non  tanlum  eflerimus,  sed  servamns.  Nec  sufHcit  sciret 
qiiod  bonum  C8t,ili$i  cnstodiatur  aueniiosqiiodelectum 
t3$t :  quia  tllud  jndtcii  esl,hoc  iaboris :  et  illttd  commune 
eum  |iluribos,hoccum  paocis.  cQnl  perseveraverit,  In* 
(|iii(.nsqiH$inflncm,hicsalvuserit>(4//il//i.24. 15).Et, 
I  niulti  vocatt,  panci  vero  electi  i  (Ibid.  90. 16.  eitt. 
14).  Iiaquo  obtesior  tecoramDeOjCtChristo  Jcsn,et 
elociis  Angelis  ejus  (b)  ut  custodias  qux  coepisti,  ne 
vasa  tenipli  Domini ,  qtinc  solis  Saccrdotibus  videre 
conccssuin  cst,  facilc  in  publicum  proreras ;  nc  sacra- 
nuin  Dci  quisqtiam  profanus  aspiclat.  Oxa  Arcam  , 
qiiani  non  licebat  langere,  attitigens ,  subita  morte 
proslraius  est.  Neque  enim  vas  aurcnm,  et  argenicuni 
tnm  carum  Dco  fuit^quam  tcmplunt  corporis  virginalis. 
Pra^ccssit  umbra,  nunc  vcrilasest.Tu  quidcinsimpli- 
cilerioqucriSyClignotos  3^07  quusqiie  (1)  LlauJa 
iion  despicis,  sed  alitcr  videiit  iinpudici  oculi.  No:i 
KonuNT  animx  pulchritudinem  considcrare,  scd  cor- 

ta  rjatim  coauibitt  huno  hcvm  Ua  legi :  DivUa  eU  virqo  el 
nmlier :  quod  quanqiumi  habeat  iuumsengumt  e(ame  quo* 
que  pro  quaiitate  loci  mc  ediisertimsitj  tatnennon  est  AfHh 
itoticm  writatiSy  aquidem  Apostohu  ita»erifiat:  sollicUu»  eU 
qum  nmt  mundi,  quomodo  placeat  uxori,  et  dimus  eu  :  et 
tiwc  setUenlia  defmta^  transgreditur  ad  f^irqines,  et  conti^^ 
nentes,  et  mt,  muiier  innupta,  et  yvao  coaitat  qua  $uni  do* 
rmn.  Ou»  VulgaU  lectio  est.  Vid.  AugustiQ,  lib.  de  Sancu 
Virginitaie  cap.  2i.  et  lib,  de  booo  VlduiUtia  cap.  2.  ubi 
lccLionem  banc  expUcat. 

(a)  Non  probatur  nobis,  quod  addit  Victoriussmftetiteni, 
tilulusenimiibrividelur  fuigse,  Adamcum  Pkiiosophmn, 
qui^m  aiibi  cootra  Jovioian.  ciut,  sed  jamdiu  interddit. 
Paulo  post.  Cisterc.  ms.  quod  mmer  seripsit  ad  sororem 
opuscumm.  Tpos  autem  Ambrosii  Itbri  sunt  ad  sororem 
Mareeliinam,  qoos  ad  an.  547.  exaravit. 

(b)  Haec  vtcustodias  qua  ccepisli,  ex  Cisterciensi  manu- 
scripto  et  Romanahujuslibelli  edilione  adUidirous,  quod  su- 
pcnorUNis  lu  necuulurs  ul  necessaria  viaa  siiil.         ' 

(1)  Gravius  addit  vuU  roce,  i^  csi  blanda  wce. 


poffttm.  Ezecbias  tliesanmm  Dei  monstnl  Assyriia  c 
sed  Assyrii  non  debuerunt  videre,  quod  cupcrent.  De* 
nlque  frcqucniibus  bellis  luda^a  convulsa,  vasa  pri- 
mum  Domini  capia  atque  iranslata  sunt.  Inter  epulaa 
et  concubinarum  greges  (qnia  palma  vitiorum  esl 
honesu  polluere)  Balthasar  pout  in  phialis. 

24.  Ne  deciines  aurem  tuam  in  vcrba  malitiae. 
Sappe  enim  indeeens  aliquld  loquentas,  teBiantmentis 
arbttrium»  si  lil>enter  audias  virgo  quod  dicitur,  ai 
ad  ridicula  quicque  solvaris,  quidquid  diseris,  laudant; 
quidquid  Mgaveris,  negant :  (c)  laceUm  vocant  el 
sancum,  et  in  qua  nullus  sitdolos :  Ecce  vere  ancilla 
Ciiristi,  dieentes  :  ecee  lou  simplicius.  Non  ut  illa 
horrida,  turpis,  msticana,  terribiils,  elqu»  ideofor- 
siun  maritum  non  babuit,  quia  invenire  non  potuit, 
Natiirali  ducimur  malo.  Adulatoribus  nostris  libenter 
lavemus»  et  quanquam  nos  respondcamos  indignos» 
et  calidus  riihor  ora  perfundat ;  alUinen  ad  laudcm 
suam  intrinsecus  anima  laetatur.  Sponsa  Cliristl  arca 
est  Testamenti,  intrinsecus  et  exurinsccus  deauraia , 
Gus'os  legis  Domini.  Sicut  in  illa  nihil  aliud  fuit,  nisi 
Ubiil»  Testamcnti»  ita  ei  in  le  nuUus  sit  extrinsecus 
cogitattts.  Super  hoc  propitialorium  quasi  snper  Che- 
rubim»  sedcre  vult  Dominos.  Mittit  discipulos  auos , 
ui  in  le  sicut  in  pullo  asin«  sedeat»  euris  le  sscula* 
ribus  (^  soivaty  ut  paleas  cl  latcres  ifigypti  derelin* 
quens,  Moysen  sequaris  in  eremo,  el  terram  repro- 
missionis  introcas.  Nemo  sii  qui  prohibcat,  nonmatcr, 
non  soror,  non  cognata,  non  gcrmaniis  :  Dominiis 
te  necessariam  habet.  (^uod  si  voluerint  impedire  , 
timeant  flagclla  Pharaonis,  qui  popidum  Dei  ad  co* 
lciidum  cum  noicns  dimitiere,  passus  est  ea  qu» 
scripta  suiil.  Jesus  ingressus  In  Temphim«  ea  qn» 
Tcmpli  non  crant,  projccit.  Densenim  zelotes  est,  et 
non  vult  Patris  domum  fieri  spcluncam  lalronum. 
Alioquin  ubi  anra  numerantur,  ubi  sunt  cavex  cohiin- 
barum,  el  simplicius  enecatur,  ubi  in  pectore  virgi- 
nalisaecnlarium    106   ncgoliorum  cura  »stuat,  sla- 
tim  velum  Ten»pUscindilur ;  sponsusconsurgii  iratus, 
ct  dicil :  K</m^ttr  vobis  domus  vestra  deserta  (MaUh. 
15. 58).  Lego  Evangeliiim,  et  vide  quomodo  Maria  ad 
pedes  Domini  sedens,  Marthse  siudio.  praeferatur.  El 
ccrtc  (d)  Marllmscdulohospiuliiaiisofficio,  Domiuo 
a^tquediscipulis  eius  conviyium  praparabat.cui  Jcsu?, 
t  Martba,  inquit,  Martha,  soiliciU  es,  et  lurbaris  crga 
pluriina  :  pauca  autem  necessaria  sunt ,  ut  unum  : 
Maiiabooam  parieni  elcgU,  qiifli  non  aiifcrciur  ah 
oa  >  (Lue.  iO.  41.  et  seqq).  Eslo  et  lu  Uaria,  cihis 
prxferto  doctriiiam.  Sorores  tuo^  cursitent,  et  qiix* 
raiit  quomodo  Christum  bospitem  suscipiant.  Tu  f ^ 
mcl  sxculi  onere  [al.  honore]  projecto,  se(*e  ad  pcdea 

(c)  Pix)  facetam  alii  oxxld.  cas^,aliifmi0t5n:mi1egunt. 

(d)  Nomen  Martha^  luod  hoc  loco  deerat,  ex  ahis  editis 
ac  Mss.  suppievimus ;  l.un  ex  iisdem  duas  alias  yoces,  cui 
Jesus.  Paulo  infhi,  uhi  pauca  autem  necessaria  surtt  ut 
unum  (quae  aliter  bodiemi  codices  sacri  tum  Graoci  uim 
Laiini  habeql)  pro  ut  unum  (ilerique  manuscripli  babent 
aut  unum,  quemadmodum  Auctor  moralium  quaj  ad  Basi- 
Uum  M.  rereruniur  reg.  38.  et  (MymplodOTiis  in  cap.  1. 
Ecclesiastes  legoot  iyxfm  H  Uxi  x««»  »^  *»•«•  Noois  in  auc:ptti 
re  inimuiare  non  placuit.  ^  .  ^,    .    , 

(t)  Lcgii  Gravius  •otwwl,  ut  reteralur  ^discipttlos. 


<ll 


Domini,  cidic  :  <  Invcni  cum,  quem  quxrcbai  anima 
mea  :  tencbo  enm ,  ct  non  diniiliam  >  {Cant.  3.  4)  t 
et  illc  respondeat :  c  Una  est  columba  mea,  perfecia 
mcQ  :  una  cst  n>atri  sue,  clccta  genitrtci  sns  >  {IM^ 
6.  8),  ccelesti  videlicct  Jcrasalcm. 

i5.  /n  oraHone  ad  Deum  loquinmr,  ctc.  —  Scmpcr 

tccubicaiitiiisecrctacustodiant,  sempcr  tecumspon- 

•nt  ludat  intrinsecus.  Oras,  loqueris  ad  Sponsum : 

legis,  ille  tibi  loquitur  :  et  cum  le  somnus  oppres- 

ierlt^  Tcnlet  post  paricicm ,  et  raittet  manum  suam 

per  foramen ,  ct  tanget  veutrem  tunm  :  et  eiperge* 

facta  consurgcs,  et  dices :  c  Vulnerata  cariiatc  ego 

sum  »  :  et  rursus  ab  eo  audics,  c  Horius  conclusus 

soror  mea  sponsa  :  hortus  conclusus,  fons  signatus  • 

(Cmil.  4.  ii).  Cave  ne  domum  exeas ,  ct  vclis  vi- 

dere  lilias  regionis  alicnae ,  quamvis  fratrcs  liabeas 

Patriarchas,  et  Israel  parcnle  laRteris  :  Dina  egressa 

corrumpitur.  Nolo  le  Sponsnm  quaererc  per  platcas. 

Nolo  tc  circumircangolts  civitatis,  dicas  licct :  c  Sur- 

gam,  et  circuroibo  civilatem,  et  in  Toro,  et  in  plateis 

quaeram  quem  difciit  aniroa  mea  i  {Ibid,  3. 2) ;  ct 

interroges  :  c  Num  quem  dilciit  anima  mea,  vidislis  » 

.  {Ibld.  5)  ?  nemo  iibi  responderc  dignabitur.  Sponsus 

in  plaicis  non  potest  inveniri.  c  Arcta»  ct  angusu 

via  cst,  qu»  ducit  ad  vitam  » {MaUk.  7.  U).  Denique 

sequitur  :  c  Qujesivi  eum,  et  non  Invcni,  vocavi  eum, 

et  non  respondit  milti  » {Cant.  5.  6).  Atque  uUnam 

non  Invcnisse  sufficiat !  Yulnerabcris ,  nudaberts,  et 

gemebunda  narrabis  :  c  Invenernnt  nie  custodcs,  qui 

circumeunt  civitaiero  :  percusseruntme,  et  viilnera- 

vcrunt  me,  lulerunt  Iberistrum    109    meum  mihi » 

( Ibid.  V.  7  ).  Si  aotem  boc  eiieiis  patitur  llla,  qnae 

dtierat:  c  Egodormio,  etcormeumvigilai»(C>»l.5. 

S).  £i,  c  fasciculus  stactcs  fratruclis  mcus  milii,  in 

medio  uberum  meorum  commorabiiur ;  »  quid  de  no- 

bis  (iot,  quae  adhucadolesceiitulae  sumus ;  qitac  sponsa 

inirante  cum  sponso,  reniancmiis  eitriiisecus  7  Zelo- 

typus  est  Jestts,  non  vuli  ab  aliis  videri  faciem  luam. 

£icuses  licet ,  atque  causerls ,  obdncto  vclaniine  ora 

conteii,  et  quaDSivi  te  ibi,  et  diii  :  i  Anniintia  milii, 

qiiem  dileiit  aniina  mea  :  ubi  pascis,  ubi  ciibiis  in 

meridie,  nc  quando  efliciar  sicut  operta  super  gregcs 

sodalinm  tuorum  »  {Cant.  i .  6.  juxt.  LXX) :  indignabi* 

tur,  lumebii,  ct  dicei  :  c  Si  non  cognovcris  teipsam, 

opulchra  iiHer  mutieres, -egreilere  tu  in  vestigiis 

greguin,  et  pasce  hxdos  tuos  in  tabcrnacolis  pasio- 

runi.  »  Sis  licet  pu)chra,  et  inlcr  omiicsmulicresspe- 

cies  iiia  diiig.nur  a  Sponso,  nisi  te  cognovcris,  et  omni 

ciisiodia  scrvaverls  cor  tuum  :  nisi  oculos  juvenum 

fugcris,  cgrcdieris  de  thahimo  meo,  et  pasccs  haedos, 

qui  sialuciidi  [;il.  siatttri]  snnt  a  stnislris. 

26.  Iiaque,  rai  £ustochiiim,  filia,  domiiia,  conscrva, 
germana  (aliud  enim  a^laiis,  aliud  meriti,  aliud  reli- 
gionis,  hoc  carilatis  est  nomen )  audi  Isaiam  loqncn- 
tcm  :  c  Populus  meus  intra  ciibiculum  tuuni.  Claude 
ostium  luum,  abscondere  pu$illum  aliquantulum,  do- 
nec  transcat  ira  Domini  »  {htu.  26).  Forisvagentur 
virgincs  slulla»,  lu  intriiisecus  esto  cum  Sponso ;  quia 
«i  ostium  cUiuseris,  ct  secundum  Evangclii  prxcc- 


SANCTI  IIIEnONYVll  ^i^ 

ptum  inoccuUooraveris  Patremfuum,  veniet,  ct  pulsa- 
bii,  et  dicet :  c  Eccc  ego  sto  ante  januam,  ct  pulso.  Sl 
quis  mihi  aperueril,  Introibo  et  ccenabo  cum  eo,  «t  Ipfe 
mecum » ( Apoc,  3. 20),  et  tn  siatim  sollicita,  respondc- 
bis :  c  Voi  rrairuclis  mei  pulsantis  [al.  addiiur  et  dicen- 
tU] :  Aperi  mihi  soror  mea,  proxlma  mea,  columba 
mea,  perfecta  mea » («)  {Cant.  5,«).  Nec  est  ut  dicas  : 
c  pespoliavi  me  tunica  mea,  quomodo  indnam  ilhim? 
lavipedesmeos,  quomodoinqttinabo  eos  T » lllico  coti- 
surgc,  et  aperi,  ne  te  remoranie,  pertraiiaeat,  WQ 
et  postea  eonqueraris,  et  dlcas  :  c  Apernl  ego  freiruell 
meo.fratruelis  nieus  pertraosivii. » Quid  enim  necesse 
cst,  utcordis  tui  ostia  clausa  sinl  sponso  T  Pateant  Chi  i- 
sto,  claudantttrdiabolo,8ecttndumillnd  .  c  Si  spiriiut 
poieslatem  habentis  ascenderit  soper  te,  ne  dimiseris 
locum  tuum  »  ( Eecl.  10. 4).  (*)  Daniel  in  coenacuto 
suo  manobat  in  supcrioribus  (neque  eiiim  manere 
poterat  in  humiii )  fcnestras  apertas  ad  Jerusalem 
habttit.  Et  ui  habelo  aperias  fenestras,  scd  unde  iu- 
mcn  introeat,  unde  videas  civitatem  Domini.  Nc  ape- 
rias  illas  fenestras,  de  quibus  dicitur :  c  Iniravit  mors 
per  feneslras  vestras  »  [al.  nostrat]  {Jer.  9.  21 ). 

27.  Jnttnis  sloria  fugienda.-^lMiid  quoquetibi  Htan- 
dum  est  cautius,  ne  inniiis  glorias  ardore  capiaris. 
c  Quomodo,  inqiiit  Jesus,  poiestis  credere,  glorinm  ab 
bominibus  accipieuus  »  (Joan.  h)1  Yide quale malum 
slt,  quod  qui  habuerii,  noti  polesi  credere.  Nos  vcro 
dicamus :  c  Quoniam  gloriatio  mca  tu  cs » (Pso/.  5,  4). 
Et :  cQuigloriaiur,  inDoniinoglorietur»(2.  Cor.  10. 
17).  Et  :  c  Si  adhiic  hominibus  placercm,  Christi 
servus  non  essem  » {Galai.  1. 10).  £t :  c  lllhi  autem 
absit  gloriari,  nisi  in  cruce  Domiiii  nostri  Jesu  Christi. 
per  quem  mihi  niundus  crucifiins  csi,  et  ego  mnn- 
do. »  Et  illud  :   c  In  te  laudabimur  lola  die,  in  Do- 
roino  laudabitur  anima  mca  »  (  P$aL  33).  Cum  facis 
eleemosynam,  Dcus  solus  vidcal.  Ciim  jcjutias,  Iscta 
sil  facies  lua.  Yestis  nec  saiis  inunda,  nec  sordida» 
et  nulla  diversiiate  noiabilis ;  nc  ad  te  obviam  pras 
tereuniium  turba  consistat,  ct  digito  inonslreris  (c). 
Frater  est  moriuus,  sororis  est  corpiisculum  dcdu* 
ccuditm  :  c:ive  iie  dum  haec  saepius  facis,  ipsa  mo- 


(a)  \oces  columba  mea  aberant  ab  Erasm.  et  BenedicU- 
na  ediiione.  Tu.n  pro  Nec  esly  Viclorius  Nea^sse  est :  con- 
tra  Hieron.vmi  menlein  ,  atque  oratiuois  seriera, 

{b)  Viciorius  expuaciis  his  manebat  in  superiaribus,  lege- 
rat  subUnn  ccenacuto,  auam  lectionem  ionge  prseferi;  nos 
ab  exemplanum  Mss.  fide  non  discedere ,  salius  duximus. 
.  (c)  Liistochio  unicus  fraier  erat  Toiolius,  qui  ne  dum 
iJHn  i.t™  temporis,  sed  et  raulto  post :  sSror  BlesiUa 
j^iiajdhucvivens.  De  his  Igitnr  noh  est  intelligendus 

^lJ^'^^""^'  ^  "®^«®  ^^  a"^  «i«s  cognaiionis, 
?}  "^'f.nuperus  quidam  auclor  imcrpreuiur  Tle  affiiie  ! 
ei  uicsilia,  ciim  ex  bis  qua  subdit,  cave  ne,  dum  fuBc  scb^ 
Ptus  faas ,  tpsq  moriam,  paleai  in  genere  luqui  S.  Do- 
dorem .  qui  pieuii  devotos  viros ,  ei  femioas  ccenodoxi» 
culpa  bonorum  operam  roerito  excidisse  indicat.  Sic  in 
epislola  ad  Furiam ,  o  si  rideres ,  inquii,  sororem  tuam . 
tustochlum  videlicet ,  quae  tamen  Furi»  soror  non  mi 
nisi  si  spinlos.  Sopbroiiium  quem  infra  carpit  post  niortem 
hic  forle  sub  fratris  ncynine  inteliigit.  wlin  iUgnSm  bSl 
?iS.nr  ^^?  ^^?  "f^  ^^"'  ?"*"«  sordidls  vestibSs  pralel 
xebant  vulgo  luctum  ob  consanguineorum  morlem.  ei 
quo  in.enus,  illos  auoque  qui  niouasticam,  ut  ea  ferebant 
tempora,  vilam  profitebaotur,  proprias  professionis  vestes. 
sivcDullas  apusque  non  halwlSe,  et  sordido  ilio  l^u 
obt^di^        ""^^"^'  confirauum  sive  consororum  fuoora 


ItS  KPBTOLA 

Haris.  Nec  silig  religibsA  veUs  Vidcri,  nec  plui  humi^ 
lis  qnam  necesse  esl,  ne  gloriam  rugiendo  quxras. 
PluRS  enim  paupertalis  (n) ,  miserioorili.-e,  alque  je- 
jnnii  arbitros  declinantes»  hoc  ifso  cufiunt  placcre , 
quod  piacere  coniemnunt :  ei  roirum  in  modum  laus» 
dum  viintur,  appeiitur.  Caicris  perturbaiionlbus  qui- 
bus  bominis  mens  gaudet,  xgreacit,  sperat  et  metuit, 
111    Pli»*^  Invenlo  extraneos.  tloc  vltio  pauci  ad- 
modum  sunt  qui  caruerint :  et  ille  est  opllrous,  qui 
quasi  in  pulchro  corporc,  rara  naevorum  sorde  resper- 
gitur.  Neque  vero  moneo,  ne  de  divitiis  glorieils,  ne  de 
gcneris  nobiUlatc  te  jactes,ne  te  csieris  praeferas«Scio 
humiUuiein  tuam :  scio  teex  affectu  dicere :  c  Domine, 
non  cst  cxallatum  cor  meum,  neque  elati  sunt  oculi 
mei  I  ( Piat.  ISO.  1 ).  Novi  apud  te,  e|  apud  matrem 
tnam,  superbiam,  per  quam  diabolus  cecidit,  penitus 
locum  non  habere.  Unde  ad  te  super  ea  scribere  su- 
perfloum  sit.  Stullissimum  quippe  est  docere,  quod 
noverlt  Hle  qiiem  doceas.  Sed  ne  boc  ipsum  libi  ja- 
ciantiani  generct,  quodsacculi  jaciantiamcontempsisii ; 
ne  cogilalio  taciu  subrepat,  ut  qiiia  in  auraiis  vesii- 
bus  placere  desisti , placere  coneris insordidis :  et si 
quando  in   couventum  rratrum  veneris  vel  soro- 
rum,  (b)  hnmiiies  sedeas,  scabello  te  causeris  iodl- 
gnam.  Vocem  ex  industria,  quasi  confecia  jejuniis, 
uoii  tenues;  el  deficientis  imitafa  grcssum,  liumeris 
Imiilaris  alterius.  Sunt  quippe  noiiiiull»  exterminan* 
tes  facies  suas«  ut  appareant  bomiiilhus  jejiinantes  : 
quos  statim  ut  aliquem  viderint,  ingemiscunt,  de- 
mittuiit  superciliom,  et  operia  facie,  vix  iinum  ocu- 
liim,  liberant  [Mss.  Ubrottt]  ad  vtdenduro.  Yesiis  polla, 
cingulum  sacccum ,  et  sordidls  manibus  pedtbiisque , 
vonlersolus,  quia  videri  non  potesi,  aestuatcibo.  His 
quoiidie  Psalmus  iUe  canitur :  c  Doininiis  dissipabit  (f) 
ossa  bominum  sibi  placenlium  i  (  P$aL  52.  6).  Alia 
vlrili  habitu ,  veste  mutaui,  erubescuni  esse  feminae 
quod  natae  suiit,   crinem  ampulant,  et  imfudenier 
erignni  facies  eunuchinas.  Sunt  qu»  ciliciis  vestiun- 
tur,  et  cuciiUis  fabrefaciis,  ut  ad  infantiam  rcdeanty 
imitanlur  noctuas  et  bubones. 

SS.  Sed  ne  unium  videar  dispuiare  do  112  fe* 
minis,  viros  4|uoque  fuge,  quos  videris  catenatos,qoibus 
feminei  contra  Apostolum  crines,  hirconim  barba,  ni- 
grum  paliium,  ct  nudi  in  paticniia  frigoris  pedes.  Hsec 
oninia  argumenta  aunl  diaboli.  Talem  oliin  (d)  Anti- 
muin,  talein  nuper  Sophronium  Roma  congoinutt.Qui 
postquam  nobiUum  introierunt  domos,  et  deceperunt 
mulierculas  oiicraus  peccatis,  sempcr  discentes,  et 
nunquam  ad  scientiam  veritatis  pervenientes  ,  tristi- 
tiam  simulant ;  et  qnasi  longa  jejuiiia,  furtivis  noctiom 
cibis  protrahuntirfudet  dicerc  reliqua,  ne  videar  po- 


(a)  Aliter  CistefKlfiDs.  pmperuaU,  nnseria,  atquejejmm^ 
tfl  arbUror ,  gloriam  declmantes. 

(b)  Non  improbo  quodquidam  Mss.  habent  Aiimt  sedeas, 
plares  Umea  humiUus  sedeas^  ut  vitiatos  praeteream.  Sic 
paolo  post  negandi  particulam  quidam  etiara  editl  omil- 
tunt  eodem  umen  sensu  ,  si  tenues  verbum  ad  superius 
ne  referas. 

(c)  In  GaUlc.et  Yulg.  ossaeorumquihominibus  placent, 

(d)  Suntqui  legaiu  Anionium  pro  ^nftmo,  qul  cerle  per- 
peram  Monachum  illum  interpretantur ,  ad  qiiem  exsut 
ilieronyaii  epistola  18. 


IIII.  4U 

lius  invchi,  quaro  monere.  Sttnt  ktii  (de  mei  ordiois 
liominibai  loquor )  qoi  ideo  Presbyteratum  et  Diaeo* 
natum  ambiunt,  ut  rooiieres  licentius  videant.  Omnis 
bis  cura  de  vestibus,  si  bene  oleant,  si  pes,  laia  pelley 
non  foUeat.  Grines  caiamistri  vestigiorotantur;  digitl 
de  annolis  radiant :  et  ne  plautas  bomidior  via  asper- 
gat,  viz  imprimuRt  sumroa  vesligia.  Tales  cum  vi«* 
deris,  sponsos  magis  aestimato  quam  Glerieos.  Qul^ 
dam  in  hoc  orone  sludium  vitamque  posuemnt,  ut 
maironarum  nomina ,  domos,  nioresque  cogooscant* 
Ei  quibus  «noro,  qui  biiyus  artis  est  princeps»  brevi- 
ler  stricliroqoe  describaro  :  qno  facUios  maglstro 
eognilo»  diicipulos  reeognoscas.  Gum  sole  fesiinus 
eiurglt;  salutandi  ei  ordo  disponitur ;  vlanim  com- 
pendia  requiruntor,  et  pene  usque  ad  cubicula  dor- 
mientium,  senex  importuniis  ingreditur.  Si  pulvUluro 
viderit«  si  mantile  eleganst  si  aliquid  domcstic»  sup- 
pellectUis,  laodat,  mintur,  aitrectat,  et  se  his  indi- 
gere  conquerens,  non  laro  iropetraiyquaroeitorquet: 
quia  wngulflo  roetuunt  Veredarium  urbis  offendero* 
Uuic  inimicacastit:i8,  inimica  jejunia :  prandiuro  nido* 
ribus  probat  (e)  et  aliili  geranopepa,  qus  vulgo  pipiso 
Dominatur.    113    Os  barbaruro  el  procai ,  cl  \n 

(e)  DUBcUUmnm  hunc  Hieronvmi  locum^  cura  e  Msa.  li^ 

bris ,  qui  comjpte  et  varie  exhibenr,  restitni  satis  non 
pofisit,  ex  ingenio  sop|4ere,  atque  expUcare  Intei^ret^ 
oonati  sunt.  £rasmus ,  vel  x^mt^Kknm,  a  ooquendis  gruibua, 
vel  ab  instrumento  qiiodam  farinaceo  '(tfmvmhxm  legeodum 
censoit.  Yictorius  vero  et  aUUi  legit,  et  tk^  i  mn^,  qnl- 
bus  senem  e/fmnnatum  ac  moUem  delicatuinqne  sigoiflcari 
contendit ,  ({ui  cum  altilium  ac  sagiuaiarum  avium  escas 
probarct,  Pipiio  ipse  vulgo  dicerelur.  At  CaeUds  Rbodlgi- 
nus  I.  5.  antiq.  iect.  cap.  li.  ^«9»«^»»  prsefert,  senex  te- 
mulentus,  inquit  ille ,  quem  plebea  roCe  pipizonem  dici 
conjectumm « wm  «i^tM  suqere  sigmficat,  Olii  emeoda- 
tioiiem  piurimum  imj)rol)at  Aldovraitdus  OrniUiol.  lib.  20. 
cap.  8.  vultque  legi  dcbere  7tf«vouicko<,  vipio ,  slve  Gruis 
gattus.  Aliam  viam  mgressus  est  Hartiameus ,  quem  vlde 
ad  calcem  libri.  Nos  ut  lirevtssimis  verbis  sentenUam  no- 
siram  exjilicemus ,  propius  aocedimus  Aldovrando ,  ac  le- 
gendiim  pulamus  et  altUi  tvmcvokIcq.  quce  vutgo  pipixo  notn^ 
natur.  In  primls  enim  Hss.  in  Uac  fere  lecUbne  geranopepa 
consenUunt ,  maxime  vero  vocis  terminatione  repa ,  aut 
pepan.  UaBC  auleoi  vulgi  sermooe  fiidle  dicta  est ,  qnasi 
cinii  a  ieiinc4« ,  pultus  quod  laliua  voce  vepa  de  more  vuU 
garis  loquetae  nauio  corrupte  pronunliaretiir.  Siquidero 
uiibl  verosimillimum  cst,  Gruls  pullum ,  sen  recUus  mind- 
rera  Gruem  olim  boc  vocabulo  signilicarl  soUtam.  Erant 
entm.  inquit  Plinius  in  Ub.  10  cap.  49.  in  mensarum  hono» 
re  viptones  (al.  Fipiones)  sic  vocant  HINORES  GHUES : 
el  Cornelius  Neixxs  m  pretio  esse  dixit ;  et  Yarro  «pt  Ow- 
itAtwy,  et  PlutarchusOrat.  11.  de  Carnium  esu  saginandi 
etiam  moduin  Uradunt ,  ut  alios  ounc  omitlam.  Quod  adcKt 
mpizo  vulgo  nominari,  nos  non  movet ,  ut  ex  prava  Vulgi 
loquela  pro  pipio  dictum  putemus;  nam  «ncii^v  cst  ptpto  a 
«t«iCw  verbo;  ejusque  vocahuli  in  inOma  eliam  latinitate 
usum  Ducangius  notat.  Nunc  vero  sic  rescribendum  legen* 
dumque  locum  putamus  :  Prandium  nidoribus  probat,  et 
Jeran  Agapen  nondnat :  aliis  quae  interseruntur  verbis  re« 
pudiatis,  quae  Scboliastae  de  suo,  vocem  Jeranagapen,  seu 
UpAv  «Tcnafv  quld  rci  esset  ignorantes,  ei  altilem  raU  primo 
ad  libri  oram  comm«Dti  sunt ,  deinde  in  texlum  inU'tts&- 
runt.  Erant  Hieronymianis  temporihiis ,  quin  multo  eiiam 
ante,  Christiani  quidam  intemperantiores  qui  cum  deiicata 
oltsonia  conquirerent ,  pararentque ,  tum  nanc  agnpen  et 
sacram  sive  proprio  nomine  jeran  agapen  dicere  audehant ; 

3uod  veberoeuter  redarguit  Qemens  Alexaodrin.  in  Pae- 
agog.  lib.  ti.  c.  quem  locum  bic  tantum  latine  dabo, 
cuHi  braece  non  sit  ad  manus :  camaUs  ioquit,  vila,  quain 
audent  qutdam  Aga|)en  vocare  ,  effraenata  liDgua  utentes. 
Ncmpe  quaedam  (iraodida  niUorcm,  et  jus  redolentia,  |  nl- 
du^um  ac  Saluiare  Verbi  opus :  sucram  Agapen  oiiis  nescio 
guibus  et  liquido  jure  dedecorantes  i.oliique  ,  deiiciis  et 
fumo  iUud  Nomen  oialedicto  prosequentes.  Fallunlur  exl- 
stimatione  ul  qiii  Dei  promissum  prandiolis  se  posse  eme- 
re  expectaYeriut. 


■\ 


118 

convicti  semper  AmKitym.  Qliocamqui) 
primus  in  facie  est.  Quidquid  novum  ineonnerit,  aHt 
.  .auetor,  aut  exaggerator  est  famas.  Equi  per  borarum 
momenta  mutantur^  tam  niiidi,  tamque  feroees,  at  (e) 
Tbracii  regis  illum  putes  ease  germanuro. 

39.  Variis  calUdus  bostis  ptignat  insidlis»  Sapien- 
tior  erat  coluber  omnibos  bestiis ,  quas  creaverat 
Dominus  super  terram»  Undeet  Aposlolus  :  Nom^  in« 
quit»  tjfnoramtfs  #;iis  asf«iias.  Nbg  jLFFECTATiB  soanBa, 
nec  exqaisit»  mundiiije  conveniunt  Cbrtstiano.  Si 
quid  ignoras ,  si  quid  de  Scripturis  dubitas « interro« 
ga  eom,  quem  viia  commendat ,  excuaat  «tas  «  fama 
non  reprobat ;  qui  possit  dieere,  c  Desponsavi  enia 
vos  uni  viro»  vbrginem  eastam  ekbibere  Christo  i 
(i.  Car.  iU  2).  Aut  si  non  eat  q«i  possit  exponere, 
MBUiJS  EST  AUaod»  nesdfO  aeeare,  qoam  eom  pericolo 
discere.  Measento,  qoialn  raedlo  laqiieorttmanriiBiaat 
H  maMs  veieranm  vtrginea  castUaite  iodilbitaim 
in  ipe»  monb  limine  coronam  perdidere  de  roani* 
bus.  6i  qua  anciilulsB  sunt  coniites  propositi  tui ,  ne 
erigaris  adversus  eas ,  ne  infleris  ut  domina.  Uunm 
sponsum  habere  cespisiis ,  simul  psaliitis,  Christi  si« 
mul  corpus  accipiiis,  (6)  cur  roenda  diversa  sit?  Pro- 
Voceiitur  el  ali».  lionor  virginum  sit  iuvitatio  caete- 
raram.  Qood  si  aliqaam  senseris  infirmiorem  in  fide, 
suscipe ,  cousolare  «  blandire,  et  pudiciiiara  iiiius  Hic 
lucrumtoum.Si  qoasimulat,  fugtensservitutem,  buic 
aperte  Aposlolum  lege  :  c  Melius  est  nubere,  quam 
nri»  (1.  Cor,  7.  0).  Bas  autcm  virgines  et  vidoas» 
114  4^»  oiiosas  et  curios»  domos  circumeunt 
matronarnm,  quao  rnborc  fronUs  (c)  atlrito,  parasitos 
vincunl  inimoruin  »  quUbi  quasdnm  pcstes  abjicc* 
c  CArrumpunt  roores  bonos  confabulationcs  pcssl- 
mx  >  (I.  Cor.  i5.55).  Nulia  illis  nisi  veniris cura  eal, 
ei  qn«  veniri  sunt  proxima.  Istiusmodi  hortari  soleiif , 
et  dicere  :  Mi  calclla,  rcbus  tnis  utcre ,  et  vive  duin 
vivis  :  et  nanqaid  filiis  tuis  servas  T  ( 1 )  Vinosas  at* 
que  lasciv»,  quidvis  mali  insiuuant ,  ac  fcrreas  qiio- 
qiie  mentes  ad  delicias  emolliunt.  c  Ci  cum  luxti- 
riaiac  fucrint  in  Cbristo»  nubere  volunt ,  habentes 
damnationem»  quod  primam  fidem  irritam  feceruni  > 
( 1.  Tinu  5. 11. 12  ).  Nec  tibi  diseria  muiium  velis 
vlderi,  aut  (d)  Lyricis  fcstiva  carminibus^mctro  ludcre. 
Non  delumbem  matronarum  salivam  deiicata  scctcris, 
qus  nnnc  strictis  dcniibus  ,  nunc  labiis  dissolutis  , 
baibuiieiitero  linguaro  in  dimidiaiaverlia  moderaiitur» 
rusticum  potantes  omiie  quod  (e)  nasciiur.  Adco  illis 

(a)  Dlomedis  vldelicet,  de  cojas  eqois  Lucret.  lib.  5« 

Et  Diomedii  equi  spirantes  naribus  ignem. 
{b)  Quidam  Mss.  apud  Victoriun^  cvr  mens  advena  sft, 
alii  eur  nm$  aiverta  sit. 

(c)  Antea  erzi  abstritOj  qood  rontavlmus  ex  Gslerciensit 
qui  etiam  Poranti  diver$mues  in  modum ,  fere  ut  priores 
doae  edilioncs,  habet,  pro  parasito$  vincwt  ndmorum, 

(d)  AU%  KdiUones  Lyrici  feuma  earmmU  >  elc.  et  apud 
Gravium  in  drco  pro  tii^rro. 

(e)  Immulat  VicU)riu9ia  noscitttr;  sed  retlnenda  prior 
leciio  nasdtur  ,  quae  est  velerum  omnium  exeroplarinm  , 
aigaificatque  qiioi  nativum  est,  seu  naiuraie«  AdJendns 
omnino  esi  hic  k>cus  afiud  Zenonem  nostrum  Sermone  de 
Evati/^elio  sec.  Lucam  de  duplici  lentationum  specie,  //n- 
ptstus  atdmus  et  parum  putwis  esse  quod  nascUur  etc.  Iino 

(I)  Fortassc  verius  mula  f  ut  alil)i. 


SANCtl  HlKftONiritl 
10  verteris,     adulteriuro  etiam  linguai  plaeet 


1  Qo»  (inim  eom- 


municaiio  luci  ad  tenebras  ?  Qoi  consensus  Christo 
curo  Belial  i  (2.  Cor.  6.  U)  T  Quid  facit  cum  Psaite- 
rio  Horatius  ?  cum  £vangcUis  Maro  ?  cum  Apostolo 
Cicero  ?  Nonne  scandaliaatur  frater  ,  si  te  viderit  10 
idolio  recnmbenteni  ?  Et  licet  omnia  munda  mondia » 
et  nibil  rejicieuduro,  quod  com  graiiarum  actione 
percipitur ;  tameo  simui  bibere  non  debemus  calicem 
Cbriati,  et  calicem  dasroonioruin.  Referam  tibi  mex 
infeiicitatis  bistoriam. 
/    30»  Cum  aote  annoa  plurimos  domo ,  parentibua 
sorore,cogiiatis,  et  quod  his  dillicilius  est,  consueuidinc 
lautioria  cibi,  proptercoelorumroe  regna   H5  ca- 
strassem,et  (/)  Jerosolyroaro  milltaturus pcrgercm  « 
bibliotbeca  ,  quam  roibi  Rom»  aummo  studio  ac  la^ 
bore  coufeeeram  i  carere  omnino  non  poteram.  Ita<^ 
qmo  miaeff  ego  leeturua  TuUium  ,  jejunabam.  Post 
OoMim»  OMbMo  vifittaa «  poat  lacrymas  ,  quas  miia 
prasierilomm  reeofibli*  poccAlorum  ex  imis  visccri- 
htis  eriiebai,  {§)  Plaiitus  amaebotiir  m  mam^  [al.  ma« 
nf^iis].  Si  quando  in  memetipsum  reveraoa  •  Piopito- 
tas  legere  ccepissem  ,  sermo  borrebai  incoltiia  ;  01 
quia  luroeii  caecss  oculis  non  videbam,  noo  octtloruin 
putabam  culpam  esse,  scd  soliSi  Duro  ita  me  aniiquiao 
serpens  [al.  Aosris]  iiluderel«  in  rocdia  fermc  Quadra* 
gcsima  moduiiis  infusa  febris,  corpos  invasit  ciliau* 
stum  :  ct  siiie  iiila  requie  (  quod  dictu  quoque  incrcv 
dibile  sit )  sic  Infclicia  membra  depasta  est ,  (A)  ut 
ossibus  vix  basrcrcm.  futcrim  parantur  ezequim »  ei 
vitalis  aniro»  calot',  toto  frigesccoie  |am  corpore ,  in 
aolo  lantuin    tcpente  pectuscolo  palpitabat :  Cum 
siibito  raptus  in  spiritii ,  ad  tribunal  jiidicis  pcrtra* 
bor  ;  ubi  tanium  luminis,  ct  tantum  erut  ei  circura* 
btaiiiium  clariute  fulgoris ,  ut  projectus  ia  terrani , 
sorsum  aspicere  non  auderero,  Intorrogatus  de  coa- 
ditione ,  Cbrisiianuin  me  esse  respondi.  £t  ille  qui 
pracsidebat ;  Mcntiris ,  ait,  Ciceronianua  es,  non 
Christiangs :  ubi  enim  ibesauriis  tous,  ihi  ei  cor 
tuum  (Matth.  0.  21).  Illico  obmuiui,  ei  Inter  verbera 
(iiam  cffidi  me  jusscrat)  conscientias  magis  igne  tor* 
qucbar,  illum  mecum  versiculum  repnbins  :  c  In  in* 
ferno  autem  qnis  coufltebltur  tibi»  (Ps.  6. 6)?  Clama- 
re  tamcn  coepi,  el  ejulaiis  dicere :  Miserere  mci| 
Domine  ,  miserere  mei.  Hxc  voi  iiitcr  fiagcila  reso- 
nabai.  Tandem  ad  prxsideniis  genua  provoluti  qui 
astabanl ,  precabantur ,  ut  veniain  tribuerei  adolo- 
scenti»  ,  et  errori  locum  poBiiitentiae  commodarct , 
eiacturus  deinde  cruciaturo,  si  Gentiiium  litteraruni 
Itbros  aiiquando  legissem.  Ego  qui  iii  lanio  cousiri- 
ctos  articulo,  veliem  etiaro  majora  promlttere,  dejc-> 

et  Hinucliis  Felit  in  Octavio  Cap.  XXXVItf.  editionis 
Cantabriffiensis  i^ag.  102.  ei  seq.  omne  qnod  nascitur^  ut 
inviolabtte  Dei  munuSi  mllo  opere  corrumpitur  ec.  tideri 
tocum.  Tuffl  pro  yideot  quod  re|  osuiinus,  alii  cdill,  inde. 

(f)  Hallel  Tillemoatius  Anliochimn  legere  pro  Jerosolii»' 
mam,  quod  nimtrom,  cum  liacc  scribcret «  nondum  Jerosb* 
lyma^  fuisse  Hier.  videaiiir«  Sed  rcnuentibus  Mss.  alqtic 
edilis  iibris,  id  unum  peniuam  commodc  inldUgitur  iiHli- 
care,illuc  quidem  in  animo  liaiHiissc ,  ul  porgeret,elsi  nm- 
tato  consilio,  Aiillochia}  priinuin,  tum  in  eremo  substlleril. 

(g)  Tres  Hss.  t^lato  sumebatur  in  numibus. 
(n)  Cisterclcns.  ut  ossibus  ossa  w  hmrerenu 


Ilt 

rare  cdftpi,  cl  nomen  cjus  obicsfans,  dicerc,  Domlne, 
51  unquam  habuoro  codiccs  sxculares ,  si  legero,  le 
negavi.  In  hac  sacramerili  verba  dimissus  ,  revcrtor 
WQ  ad  superos ;  el  miramibus  cunclis  ,  oculos 
apcrio  lanlo  lacrymanim  imbre  perrusos,  ul  eiiam, 
incredulis  Odem  facerem  ex  dolore.  Nec  vero  sopor 
ille  fuerat,  aul  vana  somnia,  quibus  sxpe  deludinmr. 
Testis  esl  iribunal  illud  ,  anle  quod  jacui ,  teslls  ju- 
dicium  trisle ,  quod  limut :  ita  mihi  nunquam  con- 
tingat  in  talem  incidere  qu»8lionem.  (a)Livenles  fa- 
teor-  babuisse  me  scapulas ,  plagns  sensisse  post 
somnum,  et  tanto  dehinc  siudio  divina  legisse, 
quanlo  non  ante  mortalia  legcram. 

31.  Avaritlae  tibi  quoquc  vilandum  est  malum  , 

non  ut  aliena  noii  appctas  (hoc  enim  et  publicx  leges 

pimiunt)  sed  quo  tua  ,  (b)  qn?e  libi  suiit  aliena  ,  iion 

scrves.  c  Si  in  alieno,    iiiquit,  fideles  non  fuistis, 

qnod  vcstrum  est,  quis  dabit  vobis  i  (Luc,  16.  i2)f 

Alicna  nobis  auri  argentique  sunt  pondera  ,  nosira 

possessio  spiritalis  est :  de  qna  alibi  dicitur  :  c  Re- 

ilcmpiio  animae  viri,  propri9e  diviiios  (  Prov.  15  ). 

Nemopotestduobnsdominisservire  :  aut  eniin  unum 

odicl,  et  alierum  amabit ;  atit  unum  patictur  ,  et  al* 

lcnim  contemnet.  Non  potestis  Deo  serrlre,  ct  mam- 

monos  t  (Natth.  6.  21),  Id  est  c  diYliils.  >  Nam  gcii*' 

lili  Syrorum  lingna,  Mammona  dlviiix  nnncupantiir. 

roGiTATio  viCTiTS  ,  spiuse  sunt  fidci.  Radix  avaritiae  g 

cura  gentirium.  At  dicis  :  Puclla  sUm  delicaia  ,  et 

qu.*e  manlbos  meis  laborare  non  possiin.  Si  ad  scnc- 

ciam  venero,  si  asgrotare  coepero  ,  quis  niei  niiscre- 

bitur  ?  Audi  Apostolis  loquentem  Jcsum  :  c  Ne  cogi- 

tctis  in  corde  vestro  ,  quid  nianducetis  :  nequc  cor- 

pori  vestro  ,  quid  induariiini.  Nonne  aniina  plus  est 

qnnm  esca,  et  corpus  pius  quam  vesiimcntum  ?  Re- 

spicite  volatilia  cxli ,  quoniam  non  senint ,  ncqiie 

inctiint,  neque  congregantin  horrea,  ct  Pater  vestcr 

fCHlcsiis  pascit  illa  i  (  Matth..b.  25.  26  ).  Si  vcstis 

vlcfuerit,  lilia  proponnntur.  Si  esnrieris ,  audias  bca- 

tos  pauperes  et  esurientes.  Si  aiiquis  te  afHisent 

dolor  ,  legito  :  c  Propter  hoc  complaceo  milil  in  iii- 

firmitatibus  meis.  »  Et ,  c  daius  est  mihi  stimulus 

carnis  nieoc,   angelus  Stitansc,  qui  me  colapliizet  > 

(I.  Cor.  12  30.  7).  (r)  ne  extollar.  Lxtarc  in  omni- 

bus  jndiciis  Dei.  c  Exiillavcnint  cnim  filiic  Jiidae  iti 

omnibiisJudiciistiiis,  nominc.i  lllaiibisemper  in  ore 

vox  rcsoiiet :  c  Niidiis  cxivi  dc    H7    "^^i*"  malris 

mc;c,  niidiis  rcdenin  >  (^06.  1.  21).  Et:  c  Nihtl  intu-> 

limus  in  hunc  munduin,  neque  aurcrre  quid  pos- 

suinus.  I 

32.  At  nunc  plcrasqnc  videas  nrmnria  vestibiis  sti- 
pnre,  touicas  muiare  qnotidie,  et  tanien  lincas  non 
posse  superare.  Quic  religiosior  fuerit,  uiium  exti^rit 
[al.  exerit]  Tesiimentum,  et  plenis  arcis  paiinos  ira- 


(a)  Seqnimnr  Episcoi  i  Reatini  iidem,  qui  verbnm  fateor 
sui)plevit,  ul  videtur  e  Mss.,  elsi  e  uosuris  nullus ,  et  ne 
excusi  quidem  aiii  habeant. 

(6)  Voculam  riW,  quam  Martian.  post  Erasm.  expnnxe- 
rat,  ex  edltis  aliis ,  et  Mss.  reposuiinus  :  supra  etiam  ple- 
raque  bujusmodi,  qux  taati  non  suiil,  ut  Lectorem  raoreii- 
tur,  emeiidavimus. 

'|c)  Ctstcrcicn.  iVe  extoltas  te  :  livtarej  etc 


EMSTOLA  XXII.  4)1 

hit.  TnficidntU^  mcmbfanx  liolorc  purpurcO.  Atirum 
llqnescit  in  liitcras,  gcmmis  codices  vcsiiuntur,  et 
nudus  ante  fores  earnm  Cbristus  emoritur.  Cuni 
manum  egenii  porrcxerint,  bucciuant.  Cum  ad  aga- 
peii  vocaverini,  praeco  conducitur.  Yidi  nuper  (nomen 
tacco,  ne  Saiyram  puies)  nohilissimam  mulierum 
Romanarum  in  Busilica  Beatl  Petri,  semlviris  ante-» 
cedentibus,  propria  manu,  quo  religiosior  puiaretiir, 
slngulos  nummos  dispertire  pauperibus.  lutcrea  (d) 
[ut  nsu  nosse  perfacile  est]  anus  quaedam  aniiis  pan* 
nisque  obsita  prxcocurrit,  ut  alterum  numiuum  acci- 
peret :  ad  quam  cum  ordine  pervenisset ,  piignus 
porrigitur  m-o  denario,  et  tanti  criininis  rcus  sangiiis 
effundituc^adik  oiiinium  malorum  est  avaritin ,  "^ 
ideoqiie  ab  Apostolo  idolorum  servilus  appcllatiiri 
Quaire  priiiium  regnuin  Dci,  ei  Iiaic  oninia  apponen- 
lur  tibi.  Nou  occidet  fainc  animam  Jusiain  Domiiius. 
c  Juuior  fui,  et  senui,  ct  iion  vidi  justuin  dcrclicmm, 
neque  seinen  cjus  qiiaRren»  panein  1  (P*.  56.  25)* 
Elias  corvis  ministrantibus  pascitur.  Vidua  Sarc* 
ptana,  ipsa  cum  flliis  nocte  morilura.  PropheUini  pa-» 
scit  esuriens  :  et  mirum  in  moduni  capsace  coul- 
pleto,  qui  alendus  veneral,  alit.  Petrus  Apostolus 
iuqiiit :  c  Argentuni,  et  auruni  non  habeo,  quod  au-* 
lem  habeo,  hoc  tibi  do.  In  noniine  Domini  Jcsu 
surge,  et  ambula  •  (Aci.  5.  6).  At  nunc  multi^  liccl 
scrmoiie  laceaiit,  opere  loquuntur  :  Fidcm  et  niisc-* 
ricordiam  non  habeo  :  qiiod  aiitem  hnbco,  argcntuin 
et  aurum,  hoc  tibi  non  do.  c  Habenies  autem  tictuni 
ct  veslllum,  his  Hg  conlcnii sumus  » (I.  Tim.  C. 
8).  Audi  Jacob,  quid  sun  orationeposiulct :  c  Sifucrit 
Douiiiius  mcus  mecuin,  etscrvaverit  me  in  via  hac,  fier 
qiiam  cgo  iicr  facio,  et  dederit  inilii  pancm  ad  mau- 
ducanduin,  et  veslilum  ad  vestiendum  »  (Gen.  28. 
20).  Taiitum  nccessnria  deprecaius  est :  et  posi 
annos  viginti  dives  doiiiinus,  et  ditior  pater,  ad  ter- 
ram  revertiiur  Clianaan.  Iiiriniia  de  Scripturis  exein- 
pla  suppetuni,  qua:  avaritiam  doceant  esse  fu- 
gicndam. 

33.  Yerum  quia  nunc  cx  parfc  dc  ca  dicilur  (cc 
«110,  si  Christus  annuorit  volumini  rcservatur)  quld 
ante  (e)  non  plures  annos  Niiria  gestum  slt,  referc- 
mus.  Quidnm  ex  fratribus  parcior  magis  quam  ava- 
rior,  ct  nesciens  trigiiita  argcntcis  Dominuin  vcndi- 
tum,  centum  solidos,  quos  lino  texendo  acqnisicrar, 
moriciis  dcreliquit.  luitiimest  inter  Monachos  consi-' 
lium  (iiam  in  eodcm  loco  circitcr  quinque  millia  d\* 
visis  cellulis  hnbilabnnt)  quid  facto  opus  essct.  Alii 
pauperibus  distrilmcndos  esse  dlcebanl  :  alii  dandos 
Ecclesio! :  nonniilli  t^nrcntihus  remittcndos.  Macnrius 
vero,  et  Pninlio,  ei  Isidorus,  et  ca-ieri,  quos  Patres 
▼ocatit,  SMicto  iii  cis  loqiicnte  Spiritu,  decrcveruni 
inrodiciidos  esse  (f)  cuin  domino  suo,  diccntes  : 
c  Peciinia  tua  tccnm  sit  in  perditioneni  >  ( AcL  8. 


(d)  Meni  veius  coa.  vt  iwd  nostro  perfacile  est :  tum 
panms  obsUa  al)sque  aimis  voce. 

(e)  Unuin  tantuin  volus  exemplar,  illudque  Victorio  tc- 
ste,  ante  compUires  mmos. 

(f)  Anica  erat  cim  eodem :  quod  edidimus  domm  itta, 
e  MoS.  dci^romi  simus. 


411 

iO ).  Nec  boc  crudeliier  (tuiftqiiam  imtel  ractum  : 
Uulus  cunctos  per  toum  iGgypium  lerror  inTasit»  ut 
unum  solidum  dimisisse,  sil  criminis. 

34.  Et  quoniam  Monaehorum  fecimos  memioncm» 
el  te  scio  libenler  audire,  qux  sancu  suut»  aurcm 
paulisper  accommoda.  Tria  sunt  in  Mgffno  generi 
Monacliorum.  Unum,  Cmobitat  quod  i!ii  Sautes  gen- 
tili  iingua  vocanl,  nos  in  eommune  vwentes  possumus 
appellare.  Secundum,  Amchoretasy  qui  soli  liabiunt 
per  deserU ;  et  ab  eo  quod  procul  ab  boniiuibus  re« 
cesserint»  nuiicupantur.  Teriium  genus  est,  (a)  quod 
Remoboih  dicuiit,  deterrimum  119  [  al.  (deirt- 
tiiKm  ]  aique  neglectum,  et  quod  in  nostra  provincia 
autsolum,  aut  primumest.HibiniTel  tenii,nccmulto 
plurcs  simul  babiunt,  suo  arbilratii  ac  ditione  viveri- 
tes :  et  de  eo  quod  laboraverini,  in  medium  paries  coii- 
ierunt,  ui  babcant  alimenia  comUiUnia»  Habi^aiit  ad- 
tem  quam  plurimum  in  utbibus  ei  caslcllis  x  et  quasi 
arssitsaneu,  non  viu,  quidquid  veudiderini,  majoris 
est  pretii.  Inter  hos  saepe  suiit  jurgia  :  quia  suo  vi- 
veiites  cibo,  non  patiuntur  se  alicui  csse  sul^cctos. 
Revera  solent  certare  {pjiiniis ;  et  rem  secreii,  victa- 
ri»  faciuiit,  Apud  hos  aflrect.ila  suiit  omuia ;  laiae  ma« 
Uic»,  caligx  follicaiites,  veslis  ci-assior  [Mss.  grouior\^ 
crebra  suspiria ;  visiUlio  Virgiuum,  deiractio  Cleri- 
Corum:  et  si  quando  dies  fesius  venerit,  saturaniur 
ad  vomitum» 

35.  dBnohiUB,  —  Qis  igilur  qUasi  quibusdnm  pe- 
stibus  exterminatis,  veniamus  ad  eos  qui  plurcs  suni, 
et  in  commoue  babilanl,  id  est,  quos  vocuri  Cmiobi^ 
tat  dixiinus.  Prima  apud  eos  confosderaiio  est,  olie- 
dire  majoribus,  et  quidquid  jusserint,  facerc.  Divisl 
sunt  per  decurias  atque  centurlas,  iu  ut  nuvcm  bo- 
minlbus  decimus  prxsit.  Ct  rursus  decem  prxposi- 
tos  sub  se  ccntesimus  tiabeat.  Manenl  separaii  {b) 
sejunctis  ccllulis.  Usque  ad  boram  iionam,  ut  insti- 
tutum  est,  ncmo  pergit  ad  aliuin,  exceptis  bis  Dcca- 
nis,  quos  diximus,  ut  si  cogitationibus  forle  quis 


(a)  Uss.  i^tties,  alii  Sauchet.  Tum  pro  eo  quod  inGra  est, 
Remoboih ,  alil  Renuoth ,  ei  Renmoth,  Uorum  coDversatio- 
nem ,  sub  oomiae  Sarahaitarttm ,  fusliis  describli  Gassiao. 
CoU.  18.  cap.  7.  Beaedlctus,  Httiiiberlus,  Ivo  aliiquc.  Coii- 
fer  etiam»  si  lubet ,  Petrum  Crinitum  f f 1. 15.  de  honesU 
disciplina,  alioiique.  Quod  autem  dicit  Hier.  tn  noara  pro" 
xbicia,  Palaestinain  roale  vulgo  inielligunt  erudiU  viri,  cum 
Pannonia  potins  signitlceiur,  aut  Italia  ;  qais  enim  in  Pa- 
laeslina,  ubi  auprime  florel)ant  Monachorum  iustituu ,  aut 
solom,  aul  primum  hoc  deierrimum  gonus  fuisse  sibi  pcr- 
auadeat  ?  Sarabaiuib  dtcti  videntur  a  l^Q,  quod  contuma- 
cem  ct  refractarium  sonat;  qui  maluiit  nemboth  voccin  a 
Gr»oo  f«^C6<,  quod  nomeo  vagum  hominem ,  atque  erro- 
nem  signtficai,  deloriam  fiu|ile  credunt.  Qui  vero  nehvbodi 
prfiferunt  a  'STSi)  seu  TOrb  arabica  voce ,  quae  moitacbum 
notat ,  deducunt.  Isidorus  iib.  2.  de  OlBc.  Eccles.  c.  15. 
Mgyptiorum  tinffua  sarabailas ,  sive  nenhitm  mncupatUur , 
nimirum  aiD  idem  sonat  ac  RenuU ;  sed  noo  tamen  LaU- 
na  est  allera  nominis  etymologia  ta:iiclsi  pro  Laiiii.i  ha- 
biierit  etiam  Odo  CIuniacen.sis  CoUat.  5.  «  Nos  miseri,  non 
sumus  Honachi^  ut  fnlao  uominamur,  sed  SaraltaUx,  id  est 
Renuitse,  qui  jugum  Begularis  disciplinae  reuuiinus  >  l*ro- 
bant  vero  isu  oliin  leclum  Renuoth,  unne  Kenuiiae ;  licet 
aiii  ex  Rehoboth,  Rehtntoi  lacili  mulatione  apud  Laiioos 
scril)it  velint,  quo  manifesiius  utraque  appellaiio  ex  iiilgy- 
ptiaco  sermone  constet  aVTL 

(6)  Erit  cui  magis  arrideal  Yictorii  lecUo ,  sed  junctis 
teltuUs,  pro  se^und»;  sed  et  paulosupra  divisis  ceUutis 
dixii. 


SaNCTI  IIIERONYIfl  m 

fluetuat,  illius  consoletor  alloquiis.  Post  boram  no- 
nam  In  coroniune  concurritur,  Psalmi  resoiiaiit»  Scii- 
pturae  reciiantur  et  more.  £t  completis  orationibus, 
cuoctisque  residentibusi  medius,  quem  t^atrcm  vo- 
cant,  iiieipii  dispuUre.  Quo  loqiieuie,  tanium  sileu- 
tiuni  flt,  ut  nemo  alium  respi<iere|  nciitio  audeat  ex- 
creare.  Dicentis  laus  in  fletu  est  audieotium.  f  a* 
cile  [Leg.  Tacitw\  volvuntur  per  ora  lacrym»,  et  n6 
in  siiigultus  quidem  erumpit  dolor.  Cum  vero  du 
regno  Christl,  et  de  futura  beatitudine,  et  de  gioriA 
ccepefit  aununtiare  veniura,  videas  cunctos  mode« 
raio  suspirioi  et  oculis  ad  coslum  levails,  Intra  s6 
dicere  :  c  Quis  dabit  mihi  |peiinas  sieut  columbae,  el 
voIabo,etrequicscam  i  (Pa.  54. 7)  ?  Post  bsccooci- 
lium  solvituri  et  unaquxque  decuria  cum  soo  parenlo 
pergit  ad  inensas,  \iQ  quibiis  per  siiiguias  heb^ 
domadas  vicissiin  miuistraut.  Nulius  iri  cibo  strepiiiis 
cst  I  nemo  comcdeus  loquitur.  Yivitur  pane,  legumini 
bos  et  olerihiis,  qus  sale  (c)  solo  cotidiuntor.  Vioom 
tantum  senes  accipiuuti  quibus  cum  parvulis  sxpU 
fit  prandlum,  ot  aliorum  Tossa  sustentetur  aetas,  alio^'' 
ruro  non  frangatur  incipicns.  Dehiiic  consurgont  pa-> 
riter,  et  hymno  dicto,  ad  praesepia  redeunt :  ibi  usque 
ad  vesperam  cum  suis  uuiisquisi|iie  lo(|uitur,  et  di- 
cit :  Vidisiis  illumet  itiuro?  quaiiui  In  ipso  sit  gra- 
tia  ?  quantum  sileniiuiu  ?  qiiaio  moderatus  ineessus  1 
&\  innrmum  viderinti  consoianiur  :  si  in  Dei  amoro 
ferveiitem«  cohortantur  ad  siudium.  Et  quia  noct« 
extra  or.itiones  publicas  iii  suo  cubili  [Aliquot  Mss« 
cubiculo]  iinusquisqiie  vigilai ,  circumeunt  cellulaa 
siiiguloriim;  et  aure  appobiu,  qiiid  raci:>Di,  ditigeii- 
tef  exptorant.  Qucm  tardiorcni  depreheiidennt,  non 
iiicrepant :  scd  dissiiniilato  quod  uoruiit,  euiii  sa;pius 
visitaiit :  ct  prius  inci|»icute8|  provocanl  mugis  orare 
quani  coguiit.  Opus  diei  statum  est :  quod  Decaiiu 
redditUin,  fcrtur  ad  OecQnomum,  qui  et  ipse  pc-r 
siUgulus  menses  Patri  omnium  cum  maguo  treiiioro 
rcddit  ratioiiem«  A  quo  etiam  cibi  cuiu  facti  fuc- 
rinl,  pracgustanliir :  et  qula  iion  iicet  dicerecuiqiuiiii  i 
Tunicam  et  sagum  texuque  juiicis  strau  noii  habeo« 
ille  iu  universa  moderatur,  {d)  ot  itemo  quid  postu- 
let,  iieroo  deliabeat.  Si  quis  vero  coeperit  aegrotaroi 
transfertur  ad  czedram  iatiorem,  ct  unto  scniira 
ministerio  confovetur,  ut  nec  deticias  urhium,  itee 
matris  quaerat  aflectum.  Dumiiiicis  dicbus  or;itio;a 
Uiitum  et  lectioKibus  vacant :  quod  qiiidcm  ct  omui 
tcmpore  compleiisopusculis  faciuiit.  Quolidic  aliijuid 
de  Scripluris  discitur.  Jcjuiiium  totius  aniii  axiuaie 
est,  excepU  Quadragesiina,  in  qua  sola  conccdiiur 
disiriciius  vivere  (e).  A  Pcntecoste  caenae  muiautur 
in  praiidia  :  quo  et  traditioni  Ecdcsiasticae  saiisflati 


[c)  rlenque  llss.  eale  et  oteo  condimUwr.  Mox  ex  ilsdem 
et  Uom.  Editione  leg.  quibut  cum  panmUSf  etc.  pro  quo 
autea  erat  el  parvulis, 

(d)  Peccaot  omnes  ante  MarUantfom  edili,  qiii  legiiiit 
nenu)  quid  potlutet ,  habeal ,  vei  nemo  nOn  habeat ,  quds 
frequeniior  eUam  in  Mss.  esl  leclio.  Verbum  deliubere  , 
elsi  Inrliarum  pro  mmus  habere ,  olim  usurpatum  dnceut 
cxempla  non  pauca. 

{e}  Reatinus  Interpres  .4  Pascha  ad  l*eniecosten  ,  quam 
aliquot  manuscriptorum  opc  lcctionem  tuetur. 


m 


EpisTou  xm 


m 


ci  ventrem  cibo  non  onerent  duplicato.  Tales  Philo 
Ptaionici  sermonis  imitator  :  t»lcs  Josepbus»  Grai^cns 
Livtus,  in  secunda  judaics  captivitatls  liistoria  (a) 
Essenos  refert. 

56.  Yerum  quia  nunc  de  Virginibus  scribens, 
121  pene  SMperfluumde  Monaclns  dispuiavi,  ad  ler^ 
tium  genus  veniain,  qnos  Anachoretas  vocant ;  qui  et 
ile  Ccenobiis  exeunies,  excepto  pane  et  sale,  ad  descrta 
nthil  perferuut  amplius.  Hujus  vitx  auctor  Paulus, 
illuslrator  Aiitonias  :  ei  ui  ad  superiora  conscendain, 
princcps  Joaniies  Bapiista  fuit.  Talem  vero  viruin 
Jeremias  quoque  Propheta  describit,  dicens  :  c  Bo- 
num  est  riro  cum  portaverit  jugum  ab  adolescen- 
tia  sua.  Sedebit  solitarius,  et  tacebii,  quotiiam  sustu- 
lit  super  se  jugum,  et  dabit  percutienii  se  maxiiiam  : 
saturabitur  opprobriis,  quia  non  in  sempitcrnum 
abjiciei  Dominus  i  {Thren.  ^l.el»eqq,).  Horum  labo- 
rein  et  conversationem  in  carne  non  cariiis,  alio 
temporcj  si  volueris,  explicaho.  Nnnc  ad  proposituin 
redeam,  qnia  de  avnritia  dissereiis,  ad  Moniicbos  ve- 
ncram.  Qiiorum  libi  excmpla  proponens,  non  dico 
aurum  atque  argenlum,  et  cxteras  opes,  sed  ipsam 
lerram  et  coelum  despiciens,  et  Chrisio  copulata 
caniabis  :  c  Par»  mea  Doininus.  t 

57.  Post  haec  quanquam  Aposlolus  orare  nos  scm- 
per  jiibcai,  Et  Sangtis  etiam  ipse  sit  somnus  oratio, 
sic  tamcn  divisas  orandi  horas  debemus  hahcre,  ut  si 
forie  aiiquo  fucrimus  opere  deleiiti ,  ipsum  nos  ad 
ollicium  tempus  admoiieat.  Horam  terliam,  sextam, 
nonain,  diliiculum  quoque  et  vesperam,  ncnio  est  qui 
nesciat.  Nec  cibi  sumaiitur,  nisi  oratione  pra^missa  : 

'  nec  reccdatur  a  mensa,  nisi  referatur  Creatori  graiia. 
Noctibus  bis  tcrque  surgendum,  revolveiida  qu.'c  de 
Scripturis  memoriier  retinemos.  Egreciicntes  de  ho- 
spiiio,  armei  oraiio  :  regredientibus  de  plaiea,  oratio 
occurrat  antequam  sessio :  ncc  prius  corpusculuin  re- 
qiiicscat ,  quam  anima  pascatur.  Ad  oiniiem  actuin , 
ad  omnero  iiicessum  manus  pingat  Doiiiini  ciucem. 
Nuili  dctrahas,  iicc  adversus  riliiim  matris  tuae  ponas 
scandaloi».  Tu  qux  [Ms.  quis]  cs,  ut  alieiium  servum 
judiccs?  c  Suo  Domino  siai,  aut  cadit.  Stabit  auiem  : 
potens  est  enim  Dominus  statucre  illuin  i  {Rom>  II* 
4).  Nec  si  biduo  triduoquc  jcjunaveris,  pules  te  non 
jVjunautibus  esse  melioiem.  Tu  Hunas ,  et  irasce- 
ris  :  ille  coinedit,  et  (6)  fronle  blanditur.  Tu  vexa- 
lioncm  mcniis  el  ventris  esuricm  rixando  digeris 
[n1.  detegit]  :  itle  moderatius  alitur,  et  Deo  graiias 
agit.  Unde  quoiidie  claroat  Isaias  :  c  Non  tale  jeju- 
niuni  elegi,  dicil  Domiiius  i  {Itai.  58.  5).  Et  ilerum  : 
122  *  I'*  diebus  jejuniorum  vesirorum  inveniiinlur 
vuIunUites  vesirx,  et  oinncs  qui  sub  vestra  potestaie 
sunt,  stimulalis.  In  judiciis  et  litibus  jejunalis,  et  per« 
cutitispugnis  hainilem  >  {Ibid.  v.  5).  Utquidmihi  jeju< 


(a)  Viliose  Mss.  quutam  atque  eoiti  vetusliores  esse  nos 
iere  refert^  queinadmodufn  oliin  etlam  legerat  Abaehr- 
dos  lib.  !2.  Theolog.  Christianae.  Porro  de  Essenis  scripsit 
Philo.  in  lib.  iti  i*q  <nnuto«  at^tOcf»; ;  Josephi  autem  locus, 
qnem  Hier.  innnit,  est  lib.  2.  de  Bello  Judaico  cap.  8. 

(6)  Martian.  ei  forte  Maitdtltir,repugQanlit>us  Mss.  alque 
ediiis  castigatiorihus. 


S,  HiBBONm  h 


natis?  Qoale  illud  poiest  esse  jejunlum»  cnjus  iram 
ndn  dicam  nox  hccupat,  sed  luna  integram  derclin- 
quit?  Te  ipsam  considerans ,  noli  in  alteaiu0  ruina, 
aed  in  tuo  opere  gioriari. 

38.  Exemplamalorum.  Meliorum  exempla  seetanda. 
—  Nec  illarum  tibi  exempla  proponas ,  quse  carnis 
curam  faclenles ,  posscssionum  rediius ,  et  quoiidia- 
nas  domus  impensas  supputaiii.  Nequc  enim  undccim 
Apostoli  Juda;  proditioiie  sunt  fracti  :  nec  (c)  Pliy- 
gelo,  et  Alexaiidro  racientibus  naufragium,  cxieri  a 
cursu  fidei  substiterunt.  Nec  dicas ,  illa  et  ilia  suis 
rebus  rruitur;  bonoratur  ab  hominibus;  fratres  ad 
eam  conveniunt  et  sorores.  Nunquid  ideo  virgo  esse 
desiil  ?  Primo  duhium  esl ,  an  virgo  sit  talis.  c  Non 
enim  quomodo  videt  homo,  vidct  Deus.  Homo  videt 
in  facte,  Dcus  aiitem  videt  in  corde  i  (1.  Reg.  16). 
Debinc  etiam  si  corpore  virgo  csl,  spirilu  virgo  sit, 
nescio.  Apostolus  autem  ila  virginem  definivit :  Ul 
tit  tancta  corpore  et  tpiritu  { 1.  Cor.  7.  3i).  Ad  cx- 
tremuin  habeat  sibi  gloriam  suam.  Vlhcat  Pauli  sen- 
tentiam ,  deliciis    fruatur  ei  vivat.  Nos  meliorum 
exempla  sectemur.  Propoiie  tibi  beatam  Mariain,  qiiaQ 
Untae  exsiiitt  puritaiis,  ut  Mater  Domini  esse  mere- 
retnr.  Ad  quam  cum  Angelus  Gabriel  iii  viri  specie 
descendisset,  dicens :  Ave  graiia  plena^  Dominut  te* 
cum  {Luc.  i.  28),  consternaia  ei  perierrita,  respon- 
dere  non  potiiit.  Nunquam  enim  a  viro  fucrai  salu^ 
tata.  Denique  nuntium  discit  ei  loquitur.  Et  quao 
homiiiem  formidabat ,  cum  Angelo  fabulatur  intre* 
pida.  Potes  et  iti  csse  Maicr  Doinini.  Accipe  tibi  to- 
mum  inagiium,  novuin,  et  scribe  in  eo  stilo  homiiiis : 
velociter  spolia  detrahe :  et  poslquara  aceesseris  ad 
Prophetissam,  etconceperis  in  utero,  et  pcpcrcris 
filiiim,  dic  (</).  c  A  timore  luo  ,  Doniine,  coticepi- 
mus,  et  doluinius,  etpeperimus  spiriium  salvationis 
tuo},  qitem  fccimus  supcr  terram  i  {Isa.  26).  Tunc 
et  ftlius  tuus  libi  respondebit ,  et  dicet :  Ecce  mater 
mea,  et  fratres  mei  {Marc.  3.  34).  El  inirum  iu  moduiu 
Ille,  quein  in  latitudine  pecloris  tiii  paulo  anie  descri* 
pscras,  quem  iu  noviiale  cordis  slilo  rignaveras ;  post- 
quam  spulia  cx  hostibus  recepent,  postquam  denuda-* 
verit  principaiuset   123   potcstatcs,  et  aflixeriteas 
criici,  conceplus  adolescit,  et  major  effectus  sponsam 
le  iiicipitbaberedc  matrc.GRAMDiSLABOR,  sed  graiide 
prxmium,  esse  quod  Martyrcs,  esse  tiuod  ApostoII, 
esse  quod  Chrisius  esi.  Uux  quidem  universa  tunc 
prosunt,  cum  in  Ecclesia  lluiit  :  cum  in  niia  domo 
Pascha  celebramus;  si  Arcam  iogrcdiniur  cum  Noe  ; 
si  percunte  Jcricho,  Rahab  mercirix  jiistincata  nos 
contiiiet.  Ca^terum  virgines,  qualcs  apud  diversas 
hocrcses ,  et  quares  apud  impttrissimum  Manichxum 
esse  dicunlur ,  scorla  sunt  cxislimand.c ,  non  virgi- 
nes.  Si  etiiin  corporis  earum  aucior  est  diabolus , 
quomodo  possunt  honorare  plasmaiionem  bostis  sui? 

{c)  Victoriusroaiuit  PAyieto.  Sedcum  uterque  el  Phygel^ 
ftfs,  et  Phitetus  in  allera  Pauli  ad  Timoiheum  cpistola  a 
fide  excidissc  referantur ,  lectionem  quae  jamdiu  obUnuit, 
et  manuscriptorura  est,  immutare,  non  placoit. 

(d)  Mss.  non  pauciadduut  m  corde  tuo.  Paulo  infra  itte , 
guem  sic  e  Mss.  ciueiidaviiiius  post  Viclorium ,  pro  uuo 
Martian.  et  Krasm.  Ulimif  qtiem,  ctc. 

{Quatorze,} 


m  SANCTI  HIERONYMl 

Sed  quia  sciimt  virginale  vocnbuluin  gloi  iosum ,  sub 
ovium  pellibus  lupos  tegunl.  Clnistuin  meutilur  An* 
tichristus ;  et  lurpitudincm  vitas  falso  iiominis  lionofA 
convestiunt.  Gaude  soror,  gaude  filia,  gaude  ml 
virgo  :  quia  quod  aliaB  simulant,  tii  v^re  esse  ece- 
pisti. 

39.  Haec  oronla  qus  digessimus ,  dura  videbontur 
ei«  quse  non  amat  Clirisium.  Qui  autem  omnem  s.x- 
Guli  pomporo  pro  purganiento  habuerii ;  et  vana 
duxerit  universa  sub  sole,  ut  Christiim  lucrifaciat; 
qui  coinrooriuus  est  Doniino  siiO)  et  consurrexit ,  ei 
crucillxit  carnero  cum  viliis  et  concupiscentiis,  libcre 
f)roclaroabit :  i  Quis  nos  scparabit  a  carilate  Dei  [al. 
(:iiristi]J  an  tribulalio?an  angustia?  an  persecutio? 
aii  fames?  an  nudiias?  an  pericdluro?  an  gladius?  » 
Ki  iteruro  :  <  Certua  sum »  quia  neque  mors ,  ncqiio 
viia,  ncqiie  Angelus ,  nequc  Principatus,  neque  Po- 
tcstates»  neque  inslaiui.i,  oeque  riitura,  neque  fortt* 
tudo,  ncque  excclsuin,  ncquo  profundum,  neqiie  alia 
crealura  poterit  nos  separare  a  cai  itate  Dei,  qu»  est 
iu  Chrisio  Jcsu  Domino  nusiro  >  {Rom.  8. 35.  et  se^.)« 
Dei  Filius  pro  noslra  salute ,  hominis  factus  esl  fi^ 
lius  (a).  Novem  mensibus  iii  uiero  ui  nascatur  ex- 
fpcciat,  raslidta  susiincl ,  crucnius  egreditur,  paunis 
involvitur,  blaiidiliis  delinilur  [al.  deridetur] :  et  ille 

.  piigillo  inuiidum  iiicludens ,  pru^sepis  conlinctur  an- 
gnstiis.  Taceo  quod  iisque  ad  triginta  aiinos  ignobilis, 
parentum  paupertate  conlcntus  est :  verberalur,  et 
f  acel :  crucingiiur,  et  pro  crucirigeniibus  deprecaiur. 
cijiiid  igiliir  retribuam  Domino  p:  o  omnibus  qua)  retri- 
bnitniihi?  Calicem  snlularis  acciiiam,  et  noroen  Do- 
mini  invocabo.  124  Prctiosa  est  in  conspecin  Do- 
mini,  mors  Sanctorum  ejus  i  (Psal,  li5.  i.  5. 6).  Haec 
est  soia  DiCMA  RETR1BUTI0,  cum  sanguis  sanguine  com- 
pensalur;  et  redeinpii  cruore  Chrisil,  pro  redemptore 
libenter  occumbimus.  Quis  sanctorum  sine  certamine 
coronatus  est?  Abel  justus  occiditur ;  Abraliam  uxo- 
rem  pericliiatur  ainiticre.  £t  ne  in  imroensum  volu- 
men  extendam,  quaere  et  invenies  slngulos  adversa 
perpessos.  Solus  in  deliciis  Salomon  fuit,  et  forsiian 
ideo  corruit.  c  Quem  enim  diligit  Dominus ,  corripit 
[al.  flageltai].  Castigat  auiem  omnem  fllium  quera 
recipit » {Prov.  5.  i2).  Nonne  melius  est  brevi  tem- 
pore  dimicare  (6),  ferre  vailum,  arma  sumere,  lasse- 
scerc  sub  iorica ,  el  postea  gaudere  viclorem ,  quam 
iiiipalienlla  unius  horte  servire  perpetuo? 

40.  Nihil  amanlibus  durum  est,  nullus  difGcilis  cu- 
|iicn(i  labor  est.  Hespicc  quanta  Jacob  pro  Rachel 
pacla  iixore  suslinuil.  c  El  servivil,  inquit  Scriptura, 
Jacob  pro  Rachclannis  scptem.  Et  crant  in  conspectu 
ejtis  quasi  dics  pauci,  qiiia  amabat  illam  >  {Genes,  29. 


(fl)  Benedictinus  edllor  Decem,  Vulgali  alii  omnes,  no- 
Btnque  Mss.  codices,  ut  edtdimQS,  nooem :  quaoquam  alibf 
nm  iguoramus  decein  recenseri  non  abs  llieronymo  tan- 
tuu),  sed  ai)  aliis  etiam  antiquts  scri|)loiMbos  menses,  qui- 
bus  infanlesinutero  gestari  solent.  Auctorum  supra  ?iain- 
ti  testiinonia  In  hanc  scntealiam  indicat  Baluzius  in  notls 
ad  Cyiriaiii  £pisiolam  ad  Fortunatuni;  nos  mullo  plorft 
eorum  afTerre  possemus,  qui  non  nlsi  novem  enumerant. 

(6)  Cistordeiis.  dmicare^  ferire,  tutfam  ormw  dromi- 
firti<?,  iucessere^  eic. 


4i4 

20).  Unde  et  ipso  poslea  {c)  roemorat :  In  dii  «re* 
bar  asstu,  etgelu  nocte  {Gen.  31.  40).  Amemus  et  not 
Christum,  ejusque  seinper  quaeramus  amplexus ,  et 
facilc  videbitur  omne  dirilcile ;  brevia  putabUnus  unl- 
v^rsa  qu£  tonga  sunt ;  e(  iaculo  iHkis  vqlnerati ,  per 
horaruro  roomenia  dicemus  :  c  lleu  roe,  quia  pere- 
grinatio  mea  prolongau  est  a  roe.  (Ps.  119.  %).  Noq 
sunt  cnbn  condignae  passiooes  bujus  temporis  ad  fu 
tiiram  gloriam,  qu»  revelabiiur  in  nobis  {Rom. 8.  IS). 
Quia  tribulatio  patientiain  operatur ,  patientta  autcni 
probaiionem,  probaiio  autem  spem,  spes  autem  non 
confundit  i  (Ibid.  5.  3.  4).  Quando  tibi  grave  vide- 
tur  esse  quod  sustines,  Pauli  secundam  Epistolam  ad 
Corinihios  lege  :  t  In  laboribus  pluriroum ;  In  carce- 
ribus  abundantius ;  in  plagis  supra  modum;  in  mor- 
libus  frequenier.  A  Judais  quinquies  quadrageiias 
una  minus  accepi  :  ter  virgis  cxsus  sum  :  semel  la- 
pidatus  sum  :  ter  iiaurragium  feci :  noctc  et  die  iu 
profundo  maris  fui.  In  itineribus  saepius ,  periculis 
fluminum ,  periculis  latronum  •  periculis  ex  genere« 
periculis  ex  gentibus,  periculis  in  civiiate,  periculis 
in  deserto,  periculis  in  mari ,  periculis  in  falsis  fra- 
tribus  :  in  laboribus,  in  iniseriis,  iu  vigiliis  multis,  in 
fame  et  slti ,  in  jejuniis  plurimis ,  in  frigore  et  nudi- 
tate  >  (i.  Cor.  11).  Quis  nostrum  saltem  |25  mini- 
mani  poriionem  de  catalogo  harum  sibi  potest  vindicare 
viriutum  ?  Ob  quae  ille  postea  confidenter  aiebat  : 
€  Cursum  consummavi,  fidem  servavi.  Supcrest  mihi 
Gorona  justitix  ,  quam  retribuet  mibi  in  illa  die  Do- 
minus  justus  judex  >  (t.  Tim.  4.  7.  8).  Si  cibus  in- 
sulsior  fuerit ,  contristamur  :  et  putamus  Deo  nos 
;<n(|Uod  praestare  beneficium  (d) ,  cum  aquatius  vi- 
num  bibimus.  Calix  frangitur,  mensa  subvertitur; 
verbera  resonant,  et  aqua  tepidior  sanguiiie  vindica- 
lur.  c  Rcgnum  coslorum  viin  patitur,  et  violeuti  ra- 
piunt  illud  i  {Hlatth.  11.JI2).  Nisi  viin  feceris,  coelo- 
rum  regna  non  (l)capies.  Nisi  pulsaveris  imporiune, 
pnnein  non  accipies  Sacramenti.  A«  non  tibi  videtur 
vioLEMTrA,  cum  caro  cuplt  csse  quod  Deus  est  :  el 
illuc  unde  Angeli  corruerunt,  Angelos  judicatura 
Conscendit  ? 

41.  Merces  Virginum  et  pudicities.  —  Egredcre 
quaiso  paulisper  de  carcere,  ct  prxsentis  laboris 
aiite  ociilos  tuos  tibi  piiige  mercedem ,  quam 
nec  ocnlus  vldil,  nec  auris  andivii ,  nec  in  cor  ho- 
r.iinis  ascendit.  Qualis  erit  illa  dies ,  cum  lihi 
llarla  llater  Domini  choris  occurret  comitata  Yirgi- 
nels?  cum  post  Rubrum  mare,  submerso  cuin  s  :o 
exercilu  Pharaoiie,  tympanum  tenens  {e)  Maria  sa 
ror  Anron  in  sua  manu,  prxcinet  responsuris :  c  Caii- 
temns  Domino ,  gloriosc  enim  honorificatus  est : 
equum  et  ascensorcm  projecit  in  mare  %(kxod.  IS.  1). 
TuMc  Thecla  in  tuos  Ixia  volabit  amplexus.  Tunc  et 

(c)  Wem  Ms.  postea  memor  aU,  in  die.  elc.  Et  paulo 
ID  ra  reciutis  Pauli  verbis  nes  Mem  non  confkndUVnd- 
dU ,  quomtm  cantas  Dei  dilfiua  est  in  andibuk  nosiris  • 
quse  ctiam  voinsiiores  ediii  iiabcnt. 

(d)  Iterum  Cisterc.  exemplar  cvm  aqua  Inbknus. 

(e)  Desunt  isU  in  Yictoriana  Edition.  Mariasoror  A&rm 
insua  manu  *  ut  aa  Mauem  Domini  istud  eUam  comouL 
referatur.  ^^  ^^  vwwri^ 

(1)  Vcrius  pulo  Gravius  legit  rofxtea. 


415 


EPISTOLA  XXllf. 


m 


ipse  sponsus  occurret,  et  dtcet :  c  Surge,  veni  proxl- 
ma  oiea,  speciosa  mea ,  columba  inea,  quia  ecce 
liyems  transivil,  pluvia  abiit  sibi »  (Canl.  1.  10.  11). 
Tunc  et  Angeli  roirabuniur ,  el  dicent :  <  Quse  est 
ista  prospiciens  [al.  profUtscens  J  quasi  diluculum  , 
speciosa  ut  luna,  elecla  ut  sol>  {lbid.6. 9)?  Videbunt 
lc  filiae,  et  laudabuiii  reginae,  et  concUbin»  praedlca- 
bunt.  Ilinc  et  alius  cnsiitalis  chorus  occurret  :  Sara 
cuiu  nuptis  veniet :  filia  Phanuelis  Anha  cbm  viduts. 
Fjuiit  in  diversis  gregibus  carnis  et  spiritus  inaires 
\i\x.  Lxlabitur  illa,  quod  genuit :  exnliabilur  ista, 
quod  docuit.  Tunc  veresuperasinam  Domiilns  ascetl- 
det,  et  coeleslem  ingrediiur  Jerlisalem.  Tunc  parvull, 
de  quibus  ih  Isaia  Salvalor  l&fTnlur  :  c  Ecce  ego,  et 
pncri  mei,  quos  mihi  dedit  Deus  >  {Uau  S.  18),  paN 
mas  victoHx  snblevanles,  consono  ore  cantabunl : 
c  Osanna  In  eicelsis  :  Benedictus  qui  vcnit  in  nomi- 
ne  Domini,  osaniia  in  excelsis  i  {Joan.  12.  l5).  Tunc 
centum  \j^  qoadragintft  quatuor  tnillia  in  conspc- 
ctu  ibronletseniorum  tenebunlciiharas,  etcantabdnt 
Canticumnovuro.  fet  nemo  poterlt  diccre  Canticunv 
iltud,  nisl  numerns  definiius.  c  Hi  suntqut  cum  mutie- 
ribus  se  non  coinquiitaveruiit :  Tirgines  enim  per- 
manserunt.  Hi  sunt  quisequunturdgnum  quocrtmque 
vadii  >  {Apoe,  14.  4).  Quotiescumque  tevanil  sdcculi 
delectaverit  ambilio  :  quoties  in  mundo  dliquld  vide^ 
ris  gioriosum ,  ad  pnradlsum  mente  iransgredere  : 
esse  incipequod  futura  es,  etaudiesst  sponso  tuo:(a) 
t  Pone  me  sicnt  umbraculum  iii  corde  ino  ;  sicul  si^ 
gnaculnm  in  brachio  tuo  »  {Cant.  8.  6),  et  corpore 
pariter  ac  mente  munita  clamabis ,  et  dices  :  t  Aquse 
mult»  non  potueruntextingtiere  caritatem,  et  fiumina 
nou  operient  oam  >  {Ibid.  v.  7). 

£PIST0LAXIUI(6). 

Ati  IfARCELLAM, 

De  exitu  Lew. 

Lete  teli^oiiuima  femin(B  morlem  enm  CdnwliB  deti^ 
gnatif  qui  itib  idem  tempui  obieral,  marte  eomparat, 
ottenden$  quantnm  diecrimen  tit  inter  SanctorHm  U 
Eihnicorum  exilus. 

1.  Cum  hora  ferme  tertia  iiodiernx  diei,  septuage- 
siinum  secundum  Psalmum ,  id  est,  terlii  libri  prin- 
cipium  legere  coepissetnus;  et  docere  cogeremur, 
tituli  ipsius  partem  (c)  ad  finem  secundi  libri,  parlem 
ad  principiiim  terlii  libri  pertinere  :  quod  scilicet , 
c  dcfecerunl  hymni  David  ,  filii  Jesse,  i  finis  esset 
prioris  :  c  Psalnius  >  vero  c  Asaph  >  principium  sc- 
quentis;  el  usque  ad  eum  locum  pervenissemus/  in 
quojuslusloquitur  :  cSi  dicebam,  narrabo[al.  narra- 
tero]  sic ,  ecce  generationem  filiorum  tuorum  prae- 

(a)  Romana  hujus  epistolae  edit.  sicut  manaculum  pro 
tmbracutumy  sicque  Yulgala  pariier  et  LXX. 

{b)  .4tia8  24.  sct  ipta  eodem  anno  quo  tuperior. 

{c)  Sic  quldem  Uebraei  dislinguuat,  exquonim  sententia 
^ic  loquitur,  el  io  £(iislola  ad  Cypriaouro  in  quinque  libros 
Psalroos  esse  dis|)ertit09  dicit.  Verum  Prti&t.  iu  suam  ex 
Hebraeo  InterpretaLloaem  ad  Sophronium-,  atque  aiibi,  se 
non  ejus  essc  seuteiiiiae  clare  profitetur,  atqueonmes  vuU 
UDO  tantum  libro  cooiineri. 


varlcatussum  >  {Psai.  72. 15);  quod  in  Latinis  codi- 
clbus  non  i(a  liabemus  expressum  :  repente  nobls 
nuntiatum  est  sanctissimam  Leam  etisse  de  corpore. 
Ibique  ita  te  pallhisse  conspex),  ut  vere  aut  paucai 
akjit  nulla  sil  anima ,  qu»  fracio  vade  tesiaceo,  noA 
tristls  erumpnt.  Et  tu  quidem»  non  quod  fnturl  iucerta 
esscs,  dolebas;  sed  quod  triste  funeri  obsequinm 
non  dedisses.  beniquein  medlis  fabuiisf  Co//o^ts], 
rursum  didicimus ,  reliquias  ejus  ]am  Ostlam  fiiisi^e 
delatds. 

2.  Quxras,  quo  pertineat  ista  replicatio  ?  127 
Respondebotibiverbis  Apostoli,  c  multumper onineiii 
modum.i  Primuifi,  quod  universoronl  gaudiis  prosc- 
quenda  sit,  qux  calcsito  diabolo ,  coronam  jam  secu- 
rilatis  accepii.  Secundo,  ut  ejus  vila  breviter  eiplice- 
tur.Tertio,u(  (d)  designatum  Consulem,  desuissoc* 
culis  [ai.  saiculis]  deiraheniem,  esse  doceamus  in  ur- 
taro.  Ei  quidem  conversationem  Le«  nostrae,  quis  pos  • 
sli  digno  aiievare  prseconioYIiaeam  totam  ad  Dominmi 
fttisse  coHversam  ,  ut  Monasterii  princeps,  mater 
virginum  fterel :  post  moliiiiein  vestium  sacco  mem- 
bra  trivisse :  iosomnes  orationibus  duxisse  noct.es : 
et  comites  soas  plus  exemplo  docuisse  quam  verbis. 
Humilitatis  fuit  tantne  tamque  subjecta; ,  ut  quondam 
domina  plurimorum  anciiia  omnium  [al  hominis] 
potarelar  :  nisi  quod  eo  Ghristi  oiagis  esset  ^ncilla, 
dum  domina  hominum  non  pulatur.  Inculia  vestis» 
vilis  cibus ,  negleclum  capul :  iia  (amen ,  ut  cum 
omnia  faceret,  ostentationem  fugeret  singulorum,  ne 
reciperet  in  pnesenti  s;£Culo  mercedeni  suani. 

3.  Nunc  igitur  pro  brevi  labore  aeterna  beaiitudine 
fmitur ;  excipitur  Angelorum  ciioris,  Abrahac  sini- 
btit  eonfovetur  ,  et  cum  paupere  quondani  Lazaro » 
dlvitem  purpuralum,  et  non  palmalum  Consulem,  sed 
airatnm  ,  stillam  digiti  miuoris  cernit  inquirere.  0 
q[U&nta  rerum  mutatio  I  liie«  qucm  anto  paucos  d.es 
dlgnilatum  omnium  culmina  prxcedebant,  qui,  quasi 
de  subjectls  hoslibus  iriumpbarct,  Capi(o}iiias  asccn- 
ditarces  ,  quem  plausu  quodam  et  iripudio  populu^ 
iVomanus  excepit,  ad  cujus  (1)  interiium  uibs  uni- 
versa  commoia  est«  nunc  desolatus,  ct  nudus ,  non 
in  laeteo  cceli  palatio,  ut  {e)  uxor  mentitur  infelix , 
sed  in  sordentibus  tenebris  contineiur.  Haec  vero 
quam  unius  cubiculi  secreta  vallabant ,  quje  pauper 
vidcbatur,  ei  tenuis,  cujus  viu  putabatur  amentia» 
Christum  sequitur,  e(  dicit :  c  Quxcumque  audivimus, 
i(a  et  vidimus  ip  civitate  Dei  nostri>  {Psal.  47. 9),  et 
reiiqua. 

4.  Quapropter  moheo ,  et  flens  gemensque  conte 


{d)  Hic  Tettios  Agorius  Praetextatusdicebatur,  ut  docet 
velus  loscriptio.  Proefeclus  Urbi  fuit  ValeDliniano  IL  et 
Valente  II.  Coss.  ut  scribit  Marcellious :  tura  Praefectut 
Praetorio  sub  Ttieodosio  decessit ,  cum  essel  Consul  desi- 
gnatus  ia  sequenlem  anmmi. 

{e)  PL*aetextaii  uxor  erat paulliDa  Cereris  Sacerdosmagna^ 
ut  ex  antiqua  loscriiitione  a  Smetio  allata  apparel.  Porro 
ia  iacteo  CGeli  palatio  iDarlLi  aaimaui  degere  Dientiet)a(ur« 
quod  in  lacteo  circulo  seu  via  immorlaiilaiis  sedoin  ,  eo« 
rumque,  qui  in  Deoruni  numerum  adscribereiilur ,  ].alalia 
ethmct  oonslituerenl. 

(i)  Gravius  legit  inirmtim,  cui  Mss.  allquol  adsdpu* 
iauliir. 


«7 


SANCtl  IlIBROMYMt 


m 


f  inr,  ul  dum  bnjus  mundi  viam  currlmus,  non  dua- 
biislunlcis,  id  esl,  duplici  vesiiamur  fide  :  noa  cal 
ceamenlorum  19S  pellibus.morluisvidelicclopcri- 
bus,  prasgraverour :  noQ  diviliarumnos(a)  pera  ad  ler- 
nm  premat :  non  virg».  id  esi,  polenll»  saecularis 
luaeraiur  auiilium :  non  pariler,  el  Chrislum  velimus 
bbere,  el  saculum;  sed  pro  brevibus ,  et  caducis, 
»lerna  saccedani  :  ei  curo  quoUdie  (  secuwdum 
eorpus  loquor)  praemoriamur ,  ra  gjetbris  hom  nos 
pcrpeluos  exisiimemus,  ui  possimus  csse  perpelui. 

EPISTOLA  XXIV  {b). 

^.   .  AB  EkMhWM  MARGELLAlf  , 

f 

D4  iaudibui  AmIUb. 
AieUm  Vlrghum,  qum  Romm  veluti  in  eremo  $ontariam 
vitam  $ancti»Mimidegeret,  laudat  apud  Marcdlam, 
aquade  iUioM  umctUate  audierat. 
i    Ncmo  repreliendat.  quod  in  Epislolis  aliquos 
aultaudamus,  aul  carpimus;  cum.  et  in  argucHdis 
malis,  sii  correpiioca^ierorum,  el  in  opiimis  pradi- 
candis,  bononim  ad  virlulem  sludiaconciienlur.  Nu- 
diusienius  dcbcalx memori«  Lea  aliqua dixeramus: 
illico  pupugil  animum,  et  mibi  venil  iii  meniem,  npn 
debere  nos  tacere  de  Virginc,  qui  de  secundo  ordine 
caslitalis  locuU  sumus.  Igitur  Asellaj  noslrx  viia 
breviier  cxplicanda  esl ;  cui  quxso  ne  hanc  Episio- 
lam  legas  :  gravatur  quippe  laudibus  suis  :  sed  his 
poiius  quj»  adolesceniulae  suni,  legere  dignare ,  ut  ad 
exemplumejus  se  insiitucutes,  convcrsaiionem  illius, 
perfeci»  viiaB  normam  arbilrcntur. 

2  Prxiermiiio,  quod  in  mairis  utero  benedicitur 
ci  anlequam  nascalur  :  quod  in  phiala  nilenUs  viiri, 
et  omni  specuio  purioris .  pairi  virgo  tradilur  per 
quietem.  (iuod  adhuc  infanii»  involula  pannis,  el 
vix  annum  (c)  decimom  «Uiis  excedens ,  honorc  fu- 
lurffi  beaiitudinis  consccraiur.  Sii  graUa  omoe,  quod 
nnte  laborem  fuit :  licet  Deus  prasscius  fuiurorum,  el 
Jeremiam  sanciiacet  in  utero  ;  et  Joannem  in  alvo 
mnlrisfacial  129  exultarc ;  el  Paulum  ante  con- 
sUluUonem  mundi,  separei  in  Evangelium  Filii  sm. 

5.  Ad  ca  venio,  qii«  post  duodecimum  annum  su- 
dorc  proprio  elegil.  arripuit,  lenuit,  coepit,  implevit. 
Unius  cellula  clausa  angusUis,  laiitudine  Paradisi 
frue!)alur.  Idem  lerr®  solum ,  et  oraiionis  locus  ex- 
suUt  et  quieiis.  Jcjunium  pro  ludo  habuit,  inedlam 
pro  rcfecUone.  Et  cum  eam  non  ▼escendi  deside- 
rium,  sed  humana  confectio  ad  cibum  traberet,  pane, 
et  sale,  et  aqua  frigida  conciiabal  magis  csuriem, 
quam  resUnguebal.  Et  quia  pene  oblilus  sum ,  quod 
in  principio  debui  dicerc :  Cum  primum  hoc  propo- 
sitnm  arripuii,  aurum  colli  sui,  quod  {d)  quidera 

(a)  "Mcndosc  Viclor.  divitiarum  rm  opera. 

tb)  yiUas  15.  scfipla  biduo  po$i  superttrem. 

W  Privalam  quamdam  consecrationcw  mtelnge  ,  non 
iolemuera,  cuiusiuodi  alia  exempja  uon  desunl  apud  aali- 
Aiin<-  nam  ex  Carthagin.  Synod.  3.  cau.  4.  anie  aonos  25. 
&rconse'r^  Quod  tempus  ,>oslea 

leo  primus  in  anUquo  PouliUcaU  ad  quadragenanam  us- 
nue  «laiem  produxit.  . ,      „         , 

[(i\  RecUus  a  quibuiitlam  Codd,  abcsl  //?a'/f wi.Murouula  au- 


Murenulam  vulgos  vocat;  quod  scilicct  metallo  in 
virgulas  laiescenle ,  qusedam  ordinis  flexuosi  cat.na 
contexiiur,  absque  parenUbus  vcndldii;  et  lunicam 
fusciorem,  quam  a  inatrc  impetrare  non  polerai,  in- 
duu ,  pio  ncgoUaUoiiis  auspicio ,  se  repenle  Doiniuo 
consecravit,  ut  intclligcret  univcrsa  cognaUo,  non 
posse  aliud  ei  extorqueri,  quae  jam  sacculum  damnas- 
set  in  vestibus. 

4.  Sed,  ul  dicere  coeperamus,  ita  se  sempcr  mode- 

rate  habuit,  et  intra  cubicuii  siii  secrela  custodivit, 

ut  nunquam  pedem  proferrct  in  publicum,  nunquam 

viri  Dosset  alloquium.  Et  quod  magi»  slt  aduiiran- 

dum,  sororem  virginem  amarei  poUus,  qnam  viderct. 

Operabatur  manibus  suis,  sciens  scriptum  esse  :  <  Qui 

non  opcratur ,  non  maiiducel  >  (2.  The$s.  5. 10). 

Sponso  aul  orans  loquebatur,  aut  psallcns.  Ad  Mar- 

tyrum  Umina  pene  invisa  propcrabat*  £t  cum  gau- 

derct  proposiio  suo ,  in  eo  vebcmentius  exulubat, 

quod  se  nullus  cognosceret.  Cumque  per  omncm 

annum,  jugi  jcjunio  pascerctur ,  biduo  triduoque  sic 

permancns,  tum  vero  in  Quadragesima  navigii  sui 

vela  tendcbat,  omnes  pene  hebdomadas  vuliu  lalante 

conjungens.  Et  quod  impossibile  forsiian  cst  liomiiii- 

bus  ad  credendum,  Deo  auiem  prapstanic  possibile 

cst,  iia  ad  qulnquagenariam  pcrvenit  aetatem,  ut  iion 

doleret  stomachum ,  non  visccrum  cruciaretur  iiiju- 

ria ;  non  sicca  humus  jacenUa  membra  confringoret ; 

non  sacco  asperata    130    ^^^^  foetorem  aliquem 

siiumquc  contraberet :  sed  sana  corpore,  aniiua  sa« 

nior,  solitudinem  putaret  esse  delicias,  ct  in  urbe 

turbida,  inveniret  eremum  Monaclioruin. 

5.  Et  baac  quidem  tu  melius  nosU,  a  qua  pauca 
didicimus;  et  cujus  oculis  duriiiesdc  genibus  came« 
lorum  in  illo  sahcto  corpusculo  prae  orandi  frcqucnUa 
obcalluissc  perspecta  csl.  Nos  quod  scire  possuiuus, 
explicamus.  Nibil  iilius  severiute  iucundius ,  niliil 
jucunditatc  severius,  nihil  suavitate  trisUus,  nihtl 
tristiUa  suavius«  lu  pallor  in  facie  est,  ut  quum  con« 
Unentiam  indicel,  non  redoleat  ostcntationem.  Scrmo 
silens,  et  silcnUum  loqucns.  Ncc  citus,  nec  tardus 
incessus.  Idem  sempcr  habitus.  Neglecu  mundiiies, 
et  (b)  inculta  veste,  cultus  ipse  sine  cultu.  Sola  vit» 
suoe  aequaliute  promeruil,  ut  in  Urbe  pompx,  lasci- 
visc,  deliciarum,  in  qua  humilem  esse  niiseria  est,  et 
boni  cam  pncdiccnt,  et  mali  dctrahcrc  non  audeant. 
Vidua  cam  imiteniur  cl  virgines,  mariix  colant, 
noxiae  limeant,  suspicinnt  Sacerdotes. 
EPiSTOLA  XXY  (a). 

AD  EAMDBIf  IIARCCLLAII9 

De  deeem  Nomimbu$  Dei. 
Deeem  Nomina,  quibu$  apud  Hebrm$  Deu$  vocaturf 
MarceUm  id  ab  $e  po$lulanti^  expUcat. 
Nonagesimum  Psalmum  legens,  in  eo  loco  quo 

lem  dicU  est,  quod  Murenae  pisd  assimilaretur.  Anaslasius 
in  Gre«.  IV.  UureMmt,  in  qua  pendent  genmi(B  hyucm;- 
thicm  5m.  Item,  Muneras  prasinaiee ,  et  uurenam  tn- 

^%'mm  eral  incuUa  vesti$ ;  viUose  item  Mariiana?us  tluo- 
Ims  verliis  incttlta  veste ;  sed  pigei  in  his  Unmorari,  quas 
sxpius  incousulU)  lectore  emendamus. 
[f]   Uias  136.  Scripta  arnio  eodem  384. 


4i9 


ficribitur : « Qui  habHat  In  adjutorio  AUisftimi,  in 
protectione  Dei  codli  comroonibitQr,!  dixeram  apud 
Hp.braeo8  pro  Deo  cteli  esse  positum»  8add41,  quod , 
Aquila  interpretatur  (a)  Ixavdv,  quod  nos  rohw/iim  et 
$uffUimtm  ad  omnia  perpetranda  accipere  possu- 
mns  :  unumque  essede  deecm  Nominibna,  (1)  qui- 
bus  apud  Hebrxos  Deas  Yocatur.  Hlico  studiosissime 
poslulasti,  ul  libi  universa  nomina  com  aua  interpre- 
taiione  digererem.  Faciam  quod  petisti. 

Primum  Nomen  Hei  est  el,  quod  SeptuaginU 
Deiim^  Aquila  ^TUttoioyfa»»,  ejus  exprimens  hx^-*,  id 
est,  fortm  interpretator. 

Deinde  eloim  ct  (6)  eloe,  quod  et  ipsum  Deus  di- 
citur. 

131  Quarlum  sabaoth,  qiiod  Sepluaginta ,  mr- 
tutum ,  Aquila,  exerdtuum,  transtulerunt. 

Quinlum  elion,  qnem  nos  exee/fnm,  dicimus. 

8cxtum  (c)  ESER  lEJE,  quod  in  Exodo  Icgitur :  cQui 
est,  misit  me. » 

Sepiimum  adonai,  quem  nos  Dominum  generaliter 
appellamus. 

Octavum  u,  quod  in  Deo  tantum  ponitur :  et  in 
ALLELuiA  cxirema  qiioque  syllaba  sonat. 

Noimm  {d)  mp&ypoifjif/a-j^  qiiod  avcxf^iiTov  id  est , 
ine/fabile  putnverunt,  qnod  bls  litteris  scribilur,  iod, 
HE,  TAV ,  HE.  Quod  quidam  non  intelligenles  propter 
clemenloruin  similitudinem ,  cum    in   Gnitcis    li-^ 
bris  (2)  repcrerint,  niill  lcgere  consuevcrunt. 

Decimum.  quodl  superius  dictum  est,  saddai,  et  in 
Ezcciiiei  (e)  non  interprctauim  ponitur.  Scire  autcm 
debeinus  quod  eloim  communis  numeti  sil,  qnod  et 
unus  Deus  sic  voceiur  ct  plures,  ad  quam  simililudi- 
nein  coelum  quoque  appellalur  et  coeli,  id  cst,SANAiii. 

[a]  Velus  Begiose  cxemplar  497.  yiqitila  interpretatur 
TKANON  AMANOY  quod  nos,  elc.  quae  Grxcaelemeiita  sic 
legas  velim  t»»4v  »&f«yoS;  ba»c  eDim  suspicor  inlegram  esse 
A(|uilx  lecUoQem.  Olim  perpcram  erat  AxttMv,  iicncsYI- 
clorium,  atque  Erasmum  cui  ctiam  immerilo  visa  est  bsc 
epistola  fraginentum  excommentario  quopiam  iu  Psalmos. 

(b)  Male  TlbM  hebraicis  iilteris  Icguul  velerescdiii  Eras. 
et  Vict.  quos  Jure  Drusius  castigat. 

(r)  Rcctius  puto  legunt  codices  nostri  cum  aspiralione 
HI£I£,  qua  Aleph  fiituri  CliaracterisUcum  denolatur.  Re- 
gia^  membran»  vocem  Eser  umlttGnt. 

(d)  Sic  veteres  amahant  dioere,  nec  audiendus  Drusius, 
qui  tcT^-rpa{i|URov  omnino  legendum  oontendit,  ut  quidam 
ediU  habent. 

{e)  Qutdam  Mss.  ininlerprelalwny  cy  quo  facile  ortus  est 

(1)  Gonfer  Grsecuin  Anonymum  scriptorem  de  X.  Dei 
noiuinibus,  quem  et  nos  post^^Martianaeum  Tom.  ill.  iiiter 
Gneca  recenseinus. 

(2)  Iq  eo  eliam  quod  modo  laudavimus  Graxx)  Anonymi 
Fragmento  de  X.  Dei  nominibus  mentio  fit  iioniiais  PIPI 
in  quem  locum  lo.  Nicolai  lib.  de  siglis  pag.  285.  scribit : 
£x|jlicandum  id  esse  censemus»  vel  quia  duobus  Jod  Sama- 
ritauis  nomea  Dei  reprxsentabatur,  quae  ad  flguram  mi 
Graecorum  proiiimc  videl)antur  accedere,  vel  voces  iTTP 
aut  rPTPaGrscis  retrograda  lectione  et  scriptione  fiie- 
riiat  usurpatae,  unde  facili  lapsu  nmi  fluere  potuit,  vel 
quia  copto-jegyptU  Deum  per  arUcolum  designabant.  Cum 
vero  ni  sit  articulus  /EgypUacus,  biuc  flcri  potuir,  ut  per 
nmi  desiguaretur  quasi  6  i  sicut  apud  Hebraeos  per  m 
saepe  designatur.  Vox  vero  nmi  in  hoc  Fragmento  est  in- 
dicium  manifestum,  illud  ess»  venerand»  anUquitaUs. 
Nam  occurit  illa  vox  tantum  apud  Origenem  Hieronymum, 
et  in  eximio  isto  codice  Parisienst  in  quo  Proplietae  ex 
LXX  Interpretnm  versione  continentur,  et  ad  ejus  mar» 
gincm  vocem  iUam  nim  pronW  magna  cum  voluntate  de- 
prchensnm  a  stephano  te  Moyne  Dissert.  ad  locum  Jerem. 
eap.  XXIII.  5.  quem  pluribus  Vide. 


EPISTOLA  XXVI.  4M 

CJiide  et  8cc))6  Inlerpretes  Tariant^  cujus  rei  exem^' 
plum  nos  in  lingua  nostra  babere  poisomua  :  Atbe- 
nas,  Thebas,  Salonas. 


EPISTOLA  XXVI  (/). 

AD  EAMDEM  MARCELLAIf  , 

De  quibuidam  Hebrasii  ttomtnito. 

Expoftit  cur  nomina  quadma  Hetraiea  iine  inlerpreta* 
tione  in  Scripturarum  TransiaticnikHi  remanserini^ 
et  quid  signifieeni. 

i.  Nuper  cum  pariter  essemm,  non  per  Eplato* 
lam,  ut  ante  consueveras,  sed  praesens  ^sa  quxsisti, 
quid  ea  verba ,  quae  ex  Hebraeo  in  LaUnum  non  ba- 
beniiis  132  czpressa,  apud  suos  sonarent;  cur- 
que  (g)  sine  interpretatione  sint  posita,  ut  est  illud, 
AUeluia^  Amen,  Maran  athat  Ephod^  et  c^etera,  quas 
in  ScripUiris  respersa  memorasU. 

2.  Ad  quod  nos,  quia  dicUndi  angustia  coarcla- 
mur,  brevitcr  respondemas,  sive  Sepluaginta  Inler' 
preles,  sive  Aposlolos  id  curasse,  ut  quoniam  prima 
Ecclesia  ex  Judaeis  fuerat  congregata,  nihil  ad  cre- 
deniium  scandalum  innovarcnt :  (A)  sed  ita  uta  parvo 
linbiberant,  iraderonl.  Postea  vero  quam  In  univer- 
sas  gentes,  Evangelii  dilaialus  est  sermo,  non  po« 
tuisse  semel  susccpta  mutari.  Licet  et  illud  in  libris 
suis,  quos  l^qyijTcxo^  vocant,  Origenes  asserat,  pro- 
pter  vemaculum  Iingu«  uniuscnjusqnc  idioma,  non 
posse  ita  apud  alios  sonare,  ut  apud  saos  dicta  sunt; 
et  mullo  melins  esse  non  interpretata  ponere ,  quam 
vim  eoruin  inlcrpretatione  tenuare. 

5.  Igilur  ALLELUiA  cxprimitur,  Laudate  Donnnum , 
JA  quippe  apud  Hebraeos  unum  de  decem  Dei  nomi- 
nibiis  est.  £t  in  illo  Psalmo  ubi  legimus  :  i  Laudate 
Dominuin,  quoniani  bonus  est  Psalmus  {Ps,  146. 1) ; 
apud  Hebr»08  legitur ,  alleluia  chi  tob  (t)  xanmbr. 

4.  Amen  vero  Aquila  ii<iri9r«»/uiiyM$  exprimit,  quod 
nos,  /!d€/tier,possumu8  dicere,  0)  ductam  adverbium 


error,  qul  in  edit.  Er.  et  Vicl.  obtinet,  inierpretatum,  oon- 
tra  ac  nabet  Ezechielis  locus  c.  10.  v.  5.  ^  Imc  t»iSm\ 
rox  Dei  saddait  in  quem  locum  consule  Hieronymi  no:>tri 
commentarios. 

(n  Mias  102.  seriptapaulopostsitperiorm. 

\g)  Hinus  bene  Heginae  cod.  cum  ftne, 

(/i)  Omiuit idem Ms.  seditauta  parvo  imbiberant^tra^ 
derent.  Sed  paulo  post  non  male  detatvs  legit  pro  ditatatus. 

(f )  Idem  mner  cum  simplici  m.  Forte  erat  in  Hierony- 
miaao  exemplari  "tO,  vel  lO! :  certe  nullum  invenimus 
m.  in  quo  2tmra,  legatnr  vel  umiera^  ut  liabet  bodiemns 
HebriBusmOT  ^119  O,  H^  Wn;  sed  eaflem  acripUonls 
analogia  sel  pro  seta,  nlO  babent  sujTa  atque  alibi  Mss. 
omnes.  Conferendus  Eusebius  Comment.  in  Psal.  104.  at- 
que  illa  praecipue  verba,  t^  lUv  dxxiiiLoc»  «aws  votiim,  8«  «(<  iciv 

TJjv  ^vnfOf^  IjfUtXiilUUxtnlfifKprtmBMx^fbwiX^  ••lat(Mv  f«|Mi 

r(M;<7t{f((em'aIIelu  taudm  sianifieatt  qum  ad  Dewtn  ten" 
dit;  ipsum  vero  la  vnumex  Ms,  ^ut^us  divina  naiura  demh 
tatury  est  nomen. 

(j)  Sic  renosuimus  ex  editls  plerisque  et  Mss.  Marlum. 
dictum.  Statim  pro  Amen  Regtus  liber  babet  im>ima ,  qna 
ex  voce,  cum  fiHm  significet,  potest  melior  elici  sensus, 
mutata  paulum  interpunctione,  ductwn  adtferfnum  ex  no- 
ndne  fiaei,  nempe  rnmmii,  sic  enim  bebraice  didtur.  Certe 
non  placet  repeti  bic  vocem  Amen,  De  Psalterii  vero  in 
quinque  lil)ros  divi^one  sQCundum  Uebrteos,  recole  supe- 
norem  adnolalionem  e  in  Epist.  25.  ad  Marcellam. 


4S1  SANCTl 

ex  n«)miiie  ftdei  Amm  SepfuaginUi  jlvitct  id  esl,  fiai, 
Unde  ei  in  ftne  librorum  ( in  quinqne  siquidem  vol^- 
mina,  Psaiterium  apud  Ilehrxos  diviBom  eat)  /lal»  fiat 
Iranstuleruni :  qiiod  in  Hebraico  legitur,  4Men  ahen, 
quo  scilicet  eo  vere  dicta  quu;  sunt  supra,  confirmcn- 
tur.  Undc  et  Paulus  afiserit,  nou  posse  aliquem  rc- 
spondere  Amen^  id  esi,  conflrmare  qux  praedicata 
133  sunt ,  nisi  intellexerit,  prxdicationem.  &f ar^n 
ATHA  iiiagis  Syrum  eH  guam  Hebraicum,  iameisi  ex 
CQnriitio  uirfiruroque  linguarum  aiiqujd  et  Ilebra?um 
sonety  et  interpreieiur,  f  Domintisnoster  venii  ;i  utsit 
sensus  :  c  Si  quis  non  amat  Dominum  Jesum  Ghri- 
stum,  anaihema  sit  i  (1.  Cor.  16.  t2),  et  illo  coin- 
plcto,  deinceps  infcrarnr  :  c  Domlnus  iioster  vcnil : » 
quod  superfluuin  sit  adversum  eum  odiis  pertinacibus 
vclle  coniendere,  qnem  venisse  jam  constet. 

5.  Vellem  tibi  aliquid  et  de  Diaptalmate  scribcre, 
qiiod  apud  llclN*a!Os  scribilur  sela  :  et  dc  Ephod,  et 
de  eo  quod  in  cujusdam  Psalmi  tilulo  habelur  : 
(/i)  Pro  AiELETH,  et  csetcris  istiusroodi ;  nisl  et  mo« 
duin  opislolici  ciiaracteris  cxccdercm,  et  tibi  avidi- 
taiein  magis  ditalae  (b)  del)erent  facere  qnxstiones. 
Tritum  qnippc  esi  proverbium  :  Ultroneas  piiicre 
merces.  Unde  el  nos  de  Industria  dicenda  reticcmus, 
ut  avidius  velis  audire  quae  lacita  sunt. 

EPISTOU  XXVII  (c). 

AD  EAHDEM  HARCfeLLAll. 

Retpondet  ttf ,  qui  $ibi  obtreclabanl^  quod  qwBdam.  ex 
novo  TetlmnentQ  iam  recepla  miUastet,  ei  vif^f^inum 
cum  viris  consueludiuem  vituperamt, 

4.  Omma  verba  Scriptura  divimtu$  iniptrata.  Vilto- 
titas  Codieum  latinorum  ad  Grrncam  originem  revo^ 
eanda.  —  Post  priorem  Episiolam,  in  qiia  dc  Hebicels 
verbis  pauca  perstrinxeram,  nd  me  rcpenie  perlatum 
est,  quosdam  homuneulos  mihi  sludiose  detrahere, 
eur  adversum  auetoritatem  veterum,  eilotiug  inundi 
c^inionem^  aliqiia  in  Evangeliis  emendare  tcntave- 
rim.  Quos  ego  cum  possem  mcojure  con(emnere 
(Asino  quippe  lyra  superfltie  cauii)  tamen  ne  nos 
auperbJdLS  ui  fucere  solent,  arguant,  i(a  responsum 
habeant :  Non  adeo  me  liebetis  fuisse  cordis,  et  tam 
crassae  rustidlatis  (qtiam  ilii  solam  pro  sanclitate 
hal)eni,  piscatorum  se  discipulos  asserentes,  quasi 
idcirco  sancM  sint,  si  niiiil  scierinl)  ut  aliquid  <le 
Dominicisverbis,  aut  corrigendum  puiavjBrim,  autnon 
diviniins  inspiratum;  sed  Lalinoruin  }34  codicum 
viiiositaiero,  quas  ex  diversitate  librorum  omniuip 
comprobatnr,  ad  Graecam  originem,  unde  ot  ipsi 
transiata  non  denegant,  voluisse  revocare.  (^uibus  si 
displicet  fontis  iinda  purissimi,  eoBiiosos  rivulos  bi- 
bdut ;  el  diligerr^iam  qna  avium  silvas,  et  concharum 

(a)  liarUaD.  Ejeletk,  qui  daiidumlibrariorum  socordiae  no- 
lat^  quoU  oodices  omaes  legant  Meielli*  {iro  yijeleUi ;  factie 
enim  in  Ignoto  vocabulo  M,  et  Al.  coniunduMlur.  Tiiulus 
est  Psahoi  juxta  Uebr.  'H.  quem  pro  cervo  mutulino  inier- 
preialur  Hier.  qua  de  re  dicemus  suo  loco. 

(0)  Nol>ismagisarridetRegii  codicis  leciio  deberem  fa- 
cere  qumiionis ;  sed  noa  immulamus. 

U)  // to  120.  scripta  paulo  vost  superiQrem- 


IIIEIIOmMI  499 

gurgilM  Bonmt,  in  8cf  ipiurie  lagf^fidis  al^'icianl :  sint- 
que  in  iiio  re  ton(um  simplice|t«  u(  Clifisii  vcrba 
esisiimenirusdana,  iu  quibus  per  tai^Ut  jaiQ  sapcula, 
ianiorom  ingenia  sudaverunt ,  ut  rptioiiem  verhi 
uniusciyttaqiie  [al.  tmni^uii^iftf]  magift  opiqalt  sint, 
quam  expresserint.  Aposio)um  arguani  itpperiii;?, 
qui  ob  multaa  liiieras  insanire  dicaiur. 

i.  Scio  ie  Qum  ista  legeris,  rugaro  frgnteni,  ( t 
libertatem  meam  ruraum  seminarium  timere  rixi- 
rum ;  ac  meuin,  si  (ieri  potesi,  os  digito  vclle  coni 
primerQ,  ne  Qudeam  cjicere,  quae  alii  facore  non  eru 
bescuni.  Rogo  quid  a  nobis  iiber^dicium  pst?  Nun- 
quid  in  iancibus  idola  ctplata  dospripsi?  nunquid 
inter  epulas  Christianas,  virginaribus  oculis  Bacclia- 
ruro  Saiyroruroque  complei^ui  innexui :  «lut  unqnam 
aliquem  amarior  sernio  pulsavii?  Nunquid  ex  men- 
dicis  divite«  ileri  doluimus?  fiunquid  rcprehendi 
luarediiariae  aepuliurfts?  Unufu  miser  locuiiis » quod 
virgines  saepius  debereni  cum  mulieribus  essc,  qnnm 
€um  masculia,  iotius  ociilos  urbis  offendi,  cuncio- 
rum  digitis  nolor.  c  Hultiplicati  sunt  super  capillos 
eapitis  mei»  qui  oderunt  me  gratis,  et  facius  sum  cis 
in  parabolam  i  {PsaL  il9) :  ei  tu  pulas  me  aliquid 
deincepa  locuiurum? 

?.  Yerum  ne  Flaccua  de  nobis  rideat ;  c  Amjdiora 
coepit  Institui,  currente  roia,  cur  urceus  exit?» 
{Horat,  d€  ArL  Poetic.)  (d)  reveriimur  ad  nostros  bi- 
pedes  asellos;  ei  illorum  in  aure  buccinna  magis 
quam  ciibara  concrepamus.  IUi  legant,  i  spe  gauden- 
ies,  tempori  servientes  :  i  nos  legamus,  c  ^pe  gau- 
dentesy  Domino  servicnies  >  {Rom.i^.  12«t  il).  Illi 
adversus  Presbylerum  accusationem  omnino  {e)  pu- 
ient  recipiendaiu  ;  nos  legamus,  c  adversus  Presby- 
tcrum  accusationem  nc  receperis,  (1)  nisi  sub  duobus, 
135  ^u^  tribus  testibus :  peccantes  autem  coram 
omntbus  argiie  >  (t.  Tim,  5. 19).  Illis  placeal,  c  Hu- 
manus  sermo  ei  omni  acceptione  dignus  ;  >  nos  cum 
GrflDcis,  id  est,  cum  Aposioio,qui  Graece  locutus  est, 
erremus  :  c  Fidelis  sermo,  et  omni  acceptione  di- 
gnus.  >  Ad  exiremum  ilii  gaudeani  Gallicis  (f)  Can- 

(d)  Plerique  Mss.  dttwriemiir,  el  mox  ctmcrepemus» 

(e)  CoDtrario  sensu,  sed  verius,babet  unusAeginfle  ood. 
315,  et  veius  editio,  ommno  non  putent. 

(/)  Canterius  esl  equus  castratus ,  cujus  etymoloeian  a 
aemiois  caritate  Yarro,  et  Cato  deduciuit.  GafTicos  CaQte- 
rios  memorat  etiam  Plaulus  io  Aulubria ;  et  dc  mulahiis 
Gatlicis  exslat  Claudiaui  epigramma ,  atque  allud  Ennodii 
de  eodem  argumeoto  adversus  Claudianum.  Non  hinc  la- 
meu  satis  bene  coUigitur,  eam  fuisse  Hieronymi  mentem , 
ut  his  verhis  uotarel  detractoris  sui  pairlam,  quod  quidam 
opinaii  sunt,  et  Manianseo  teste,  prsefert  quorumdain  co- 
dicum  Mss.  istud  glossema,  erat  enitn  Gallas^  qui  de  trans- 
tatione  detraxerat»  Sjed  neque  aliquls  Montani  sectalor, 
quod  editor  Benedict.  putat,  noiaiur  his  verliis;  ii>.o 
ignari  quidam  homines,  quos,  cuin  insclenter  sibi  delralK'- 
rent,  Asinos  praegrandes  vocat,  tn^ku)^  enlm  Asinus  pnc- 

(1)  HiUriusDiaconus,qui  Ambrosiaster  audit,  banc  duo- 
rum  vel  trium  testium  conditiouem  haud  novit,  neque  ipse 
Hier.  alibi  legit  neque  Primasius,  neque  OEcumeuius,  no 
que  Cypriauus.  Sunt^qui  (juient  ea  verba  falso  tatrusa  li) 
Pauiilexlum,  alii  ab  antiquis  libris  abrasa  tauquam  sui.er 
flua.  Quoad  alieram  lectioaeui,  tempori  servienles ,  ntoris 
que  illa  Pairiims  nota  cst,  lamelsi  repudialur,  iirseferlur 
qne  ilia  DoiuiHO  servientes.  Yarie;as  ex  Grjicis  exeuipiari 
bus  oria  eal,  in  ouorum  aliquilms  ol)  litieraruni  aUiniiatcv 
erai  t^  x«^.  in  aiiis  t«  rvpi»  unde  et  Latini'  Mss.  aliquot  an 
tiquissimi  variaut. 


133 


EPISTa|.A  IXVIIk 


414 


tiieriis;  nos  sointiift  Tineolifl,  et  in  Salntoris  minbte- 
rittm  praepaffaius  Zaebariie  asellua  ille  delectet,  ^l 
poaiqiiam  Domino  terfa  praetNiii,  empil  baitt  eooaa* 
nare  TaUeiiiio :  i  Bdatua  qul  aeminat  aeous  omnein 
aquaiii»  p)ri  1)0S  et  arinua  cateant  i  {Im.  as.  m*  i*KX)' 

EPISTOLA  XXVIIl  (a). 

4D  KAKD^H  IIABCEL|.i^ll » 

D6  vaea  IKapialma. 

Quid^nt  Sela^  ihe  Diapzalma^  interpretatur ;  tum  Ori- 
genii  Epiatolam  j)erbo  ad  verbum  tatine  reponit,  ut 
quid  ille  ienierit  de  propodta  qvmitione  Marcetla 
uberiui  cognoseat. 

i .  Quae  aceeperis  reddenda  sunt  cum  fcenore :  forlis- 
i]ue  dilatio  usuram  parlurit.  De  Diapsalmate  nostram 
scuteniiam  flagitaras,  Epistolx  brevilatem  causaii 
suinus,  et  rem  libri  non  posse  explicari  lilleris  prx- 
texiiiinus.  Verum  (b)  quid  prodest  ad  ifyoaiwxTy«v 
meum?  major  tibi  cupidiias  silenllo  concilatur. 
Itaque  ne  te  diutii)S  tfaiiam,  babelo  pauca  pro  plu- 

ribus. 

2.  Quidan)  Diap$aim  (c)  commutatiopem  metri 

dixerunt  esse;  alii  pausqtionem  ^piritus;  nonnulii 

aUerius  sensus  exordium.  Sunt  qui  ryibmi  disiinctio- 

^em  :  ct  quia  Psalmi  lunc  lemporis  juncia  voce  ad 

orgai^um  cqnebantur»  cujusdam  music»  variclatis 

(d)  existiment  ^llentium.  Nobis  nibil  borum  videiur ; 

cum    136    Aquila,  qui  verborum  Hebraeorumdili- 

gentissi(i)as  ^iplicator  est,  sela,  lioc  est,  Diap$alma^ 

quod  ex  Sapnecht  Lamed,  Hescribiiur,  semper  translu- 

lerit :  et  inveniamus  in  Psalmdrum  qupque  fine,  Dia- 

fsatma  positum,  ut  est  illud  in  tertio  :  c  Dentes  pec- 

catorum  conirivisti :  Domini  estsalus,  etsuper  popu- 

lum  tuum  beiiedictio  lua,  seia,  >  Idest,  <  sempcr :  >  Et 

vigesimo  tertio  :  c  (}uis  cst  iste  rex  glorix  ?  Dominus 

viriwmm  ipse  esl  rex  glpri*,  semper.  >  E  cpntra  in 

Psalmis  multorum  yersiium  pepilus  npn  inveniatur : 

iq  tricesimo  videlicet  st^xio,  ^t  septuagesimo  se- 

ptimq>  fi\  jp  c^niesimo  depimq  oclavp.  Rursus  nonus 

Psai(i|us  ()islinguamr   Ganlico  Djapsalm^tis  :  cum 

uliquQ  {e)  §i,  \\\  quibu§()api  videt|ir,  piqpsatfna  est 

arandift  est,  unde  etiam  canlbeiiis  mallei  quls  pro  Cftntberiis 
legere.  Corte  iii  Jona!  cap.  ^y.  «  QuiUan^,  inquil  Canterjus 
(al.  CantheUitis)  de  aniiquissimo  fcenere  Cornellorum,  sive 
ul  ipse  se  jactat  de  siirpe  Asinii  Pollioiils  dudum  Romae 
djcitur  me  accusasse  sacrilegii,  quod  pro  Cucurbiia  Hede- 
ram  trans^uterim. «  Qua  de  re  plura  nobis  suo  loco  dicenda 

SUQt. 

(a)  ^tm.  13i.  serifHa  aadam  tempve  giio  tuper^, 
{b)  Ita  BoQedictiiius  interpres  exGuniaceiisietSan  Cy- 

girano  Qodicibus,  quibus  duo  e  uostris  suUragantur.  Signi- 
cat  exactorem  aperis,  uti|,urquealiasbae  voce  Hieronymus. 
Oltm,  sed  taiao,  erat, quid  prodest  UMmtf*  v*^cum  meo  ma- 
jer,  elc. 

(c)  Bic  S.  Hilarius  demutationm  OHt  persomei  aut  sensuSf 
suk  conmnone  modi  musici  inckoari  doeet,  et  post  eum 
Auguaiinus,  et  Casaiodorus.  Sed  lucem  non  exiguam  liuic 
iooo  mtttuatw  Eutbjmius  Prfefol.  in  Psaller.  « Diapsafana 
inquit,  rautationem  sententne,  au^  oantus  significat,  aut 
pausam  seu  inteijectionom  quamdam  pulsationis,  vel  tiil- 
gorem  atque  iUuminationem  divini  spirilus,  quse  tum  ca- 
ueotibus  app«rei)at. 

{d)  Absunt  a  Regins  Ms.  duo  bsec  verba  exisliment  st- 
tentium;  legiturque  aartelales  pro  aartekKu ,  sensu  inte- 
gro,  sed  nou  meliore.    ' 
{e)  Ita  resUtuimus  e  Mas.  et  Reglo  prsesertin  loaum 


iuitiam  silentii,  Canticum  aileatii  eaae  non  pessit. 

S.  £x  quo  animadvertimua  boe  verbupi  aqperiora 
pariter  inferjoraque  eonnectere,  aut  eerto  docqre 
aeroplterna  ease  quae  dieta  sunt;  ut  est  Ulud  in  ter* 
tio  :  c  Mulli  dicunl  aniroe  me«,  non  ^salus  ipsi  iii 
Deo  auo»  semper*  >  Et  rorsum  :  <  Yoce  piea  ad  Do- 
roinum  elamavi,  et  exaudivit  qie  de  montc  aaiiQt^o 
auo,  aeroper.  i  Et  in  qoarto :  <  Ut  quid  diligiti^  vani-  f 
tatem  et  quoiritis  roeodacium?  aemper.  >  (/)  t^t  iie- ' 
rum,  f  Quai  dioitis  in  cordibua  veatria,  et  in  cubili- 
Ims  veairis  compungimini,  aemper.  i  Et  in  Abacuc : 
?  Deua  ab  Austro  veniet«  et  Sanetua  do  iponte  Pba- 
nm,  aemper.  i  Gt  infra  :  t  Juramenta4ribubus,  qqa: 
loquutus  es,  semper  {Abacji). 

4.  Scire  au|em  debemus  apud  Hebrxos  in  Oue 
librorum,  unuai  e  tribus  solere  subnecti,  ut  apt 
iHBii  seribant,  aut  ssi4.  aul  salom,  quod  exprimit 
|ia«^m.  Unde  et  Balomoii  pacificus  diciiur.  Igiiur  ui 
solemua  nos  completia  opusculis  ad  disrmctionem  rei 
alterius  sequentis,  medjum  137  interppnere  E^- 
pUeit^  ant  Fe^citer,  aul  aliquid  istju^modi ;  ita  ctHe- 
braei,  ut  qu»  seripia  sunt  rqbqrenlur,  facere  solent, 
iil  dicant  AnaN,  aut  m  $empUernumt  {g)  ut  acribcnda 
commerooreut,  et  ponant  siqla  ;  ^uS  traqsacu  felicitcr 
proteauintur,  pacem  In  ultimo  sul^notantes. 

5.Haee  nos  de  intimo  He|)rs£oruiu  fontc  libavimus, 
non  opiniqnum  rivuloa  persequentes,  neque  errorum, 
quibus  totos  nuDdus  repletus  est,  v^rieiate  perlerriti : 
sed  cupientes  et  scire  et  dpeere  quap  vera  sunt-  Quod 
ai  tibi  non  videtur  onerosqn),  quid  Urigenes  de  Dia- 
psalmate  senserit,  verbuip  interpretabor  ad  ver))um, 
ut  quia  noviiia  musta  eontemnis»  saltem  velcris  vini 
auctoritate  ducaris. 

*  6.  {h)  Saepc  quaerens  causas  cur  in  quibusdam 
Psalmis  interponatur  Diapsalma,  observavi  diligen- 
tissime  in  Hebra^o»  et  cum  Graeeo  eontuli,  inveniqno 
qpiq  ubi  lingua  HebrxasELA  liabet,  Graeca  vero  sej(n-' 
p^,  aut  aliqiiid  istiusmodi,  ibi  Septu^ginla,  et  "^Ueo- 
dolipn,  et  Symmacbus  transtulerunt  'Diapsalma. 
Neque  vero  nocet  exemplis  affirmare  quod  dicimus. 
In  sepluagesimo  quarto  Psalmo,  cujus  principium  est : 
€  Confilebimur  tlbi  Deus,  confttebimur ,  (t)  ei  luvo- 

bunc  hactenus  depravalum  et  mancum  in  edltis  oranUius, 
qui  legual  imperfecto  sensu,  cvm  utiqne,  sicut  qitibnsdHm 
Videiur,  Diapsalma  indicium  nlentH  em  noH  possit.  Nemi-e 
cum  bis  vot  eadem  sUentii  occurreret,  In  altera  falsMs  cst 
aniiiiuarius,  qui  el  alias  peccai  ttcnl  pro  H  Ut,  et  InrffVtttjn 
Scribens  pro  fm/t«m.  ^    . 

(f)  Male  impressi  omnes  et  fl(iM,cumsit  pjusdem  Psaliii 
versiculus  uno  post  superiorem  intermedio. 

{g)  Parliminterpunctionis,  partim  scriptune  vitio  nmUi 
depravatam  perioduip  banc  in  antea  editis  onmibus  iu 
fesarcimus  magis,  ut  yerum  fateamur,  ex  Jngenio,  qu:im  o 
Mss.  in  quibus  voculse  aiU^  ut,  et,  quibus  tota  visseusus 
tnest,  veterum  librariorum  negltgentla  confunduntur.  Scd 
pOBtulat  res  ip$a  legendoin,  nt  edidimus.  Antea  erat,  « fa- 
cereaolent;  ut  dicant  Amen,  aut  in  sempiternum:  auc 
scribenda  commemoranl,  ut  ponant  sela,  aut,  t  etc.  Reginas 
liber  Iiahet,  et  scripta  et  seribenda  cmmetnorant, 

ih]  Hauc  Origenis  episioiamt  qnam  primus  publici  juris 
fecitMontauconius  in  Hexaplis,  bic  e  re  nostra  puUvimus 
apponendam,  quam  Se  proOtetar  Hier.  verbum  ad  verbum 
interhretari.  Supra  iaucAitus  Reginie  liber,  sorpe  in^utrena. 

(i)  Vocem  tiH  iterum  addunt  quldam  Mst.  juxta  Orige- 
nlanam  lectioiie». 


435 


SANGTI  HlEnONYMI 


486 


cftbimas  nomen  tuum;  (a)  post  illiiil,!  cgoconnrniavi 
columnas  ejiis,  >  apud  Sepluaginia  el  Theodolionem, 
etSymmacbum  138  eittDtapia/m<f;  proquoapud 
Aquilam,  c  ponderavi  columnas  cjiLS,  semper.  i  In 
Quinta  aiiiem  Edifione :  t  ego  sum  (6)  qui  paravi  co- 
lumnas  ejus,  semper.  >  In  Sexta  vero  :  t  ogo  (irmavi 
colnronasejiis  jugiter.  iPorro  in  Hebraicohabctpost  (c) 
AHUDA,  quod  est,  cohmnat  ejus^  sela.  Et  rursum  in 
septiiagesimo  quinio,  ciijtis  principium  esi :  i  Noius  In 
Judxa  Deus;  invenimus  apiidSepluagintaelTlieodo- 
tionem,  post  c  scutum  el  franie»m ,  cl  bellum , 
Diapsalma.  >  Apud  Symmachtim ,  posl  c  clypeum  et 
gladiura  et  %)elliim  ,  i  simililer  Diap$alma.  {d)  Pro 
quo  apud  Aquilam  ,  post  c  clypeum  et  gladium  et 
bcllum,  sempcr.  >  Apud  Quiiitam  Ediiionem ,  post 
c  scutum  et  rompha^am  et  bellum,  scmper.  i  In  Sexta 
vero,  post  c  scuium  et  gladinm  et  bclliim ,  in  finem.  i 
Eratque  rursum  iii  Hcbraico  post  (e)  umalama  ,  quod 
csi,  et  bellum  ,  scla.  Et  in  eodcm  Psalnto  post  illum 
loctim,  c  uts^alvos  faciat  tniies  terrx,  Diapsalina  :  i 
139  ^pu<^  Symmachum  aimiliter  Diapsalma :  ei  apud 
A*{uilam,  semper :  necnon  etapiid  Qiiintam.  In  Sexta 
Ycro,  tn  /Inem.  Et  in  Hebraico  crai  post  axie  ares  , 
qiiod  est,  mifef  lerraSy  sela.  Atqiie  iia  cum  talem 
uniuscuju<que  Ediiionis  opinionem  reperissemus , 
hxc  annotavimus.  Utruro  aulem  cujusdam  musicae 
caniilcn:e ,  aui  rythmi  immutationem ,  qui  inlcrpre- 
tati  sunt  Diap$aliHa,  (fj  senserint,  aliudve  intellexe- 
rini,  tuo  jiidicio  derelinquo. 

7.  HucusqiieOrigenes,  cujus  nos  maluimas  in  hac 
dispuiatione  dumtaxat  imperitiam  sequi » quam  siui* 
tam  habere  scieotiam  nescientium. 

EPISTOLA  XXiX  (g). 

AD  EAMOEM  MARCELLAM. 

De  Epkod  et  Theraphim. 

Roganti  Marcelle ,  ul  quid  $ihi  veltei  Ephod  Bad  in 
Regnorum  Libro  1 .  sibi  exponeret ,  iatitfacit ,  addem 
quoque  qmd  Ttieraphim  sigmficel  in  JwUcum  votU' 
mne. 
1.  Epistolare  offlcium  estde  re  fomillari,  autde 

quotidiana  conversaiione  aliquid  scribere ,  et  quo- 

(a)  Coniunciionem  et  inlerserunt  editi ,  quam  sensus 
resnuit  ei  Gr»c.  texius. 

(0)  Quidam  Mss.  conUUtdt  iiro  quo  iu  Graeco  mendose 
erat  intAyAtm^,  quod  emendavimus  Uwii&itf^.  lierum  la 
Gra)co  ante  verbum  ^wiiiMB,  fiorle  i  articulus  excidit,  qm 
paraii :  in  Latiuo  auiem  Hss.  Kegiua:,  ego  sttm,  qui  coit' 
pnmivi. 

\  Juxta  Massoretas  £r.  ei  Yici.  Mnnmdeia, 
Erasm.  pro  quo  Aqidla. 

Hic  quoque  viiiose  habent  veleres  edili  vnulhama^ 
quj  ricrum  seauentein  alteram  Hebraicani  vocem  Afde  are$ 
cx  Jiodienio  Massorelhico  iextu  legunt  aneve  eret  ^TW 
TaV  cuin  legisse  ^jy  Origenes ,  cx  eo(|ue  Hieronymus 
pbne  vhleantur ;  et  certe  ^37  et  W  saeiMS  coafuDduntur  in 
sacro  texlu,  nempe  conditione  humilis,  et  humilis  spiritu 
ac  miinsuKus.  Donique  pro  ^res  Origenes  ^,  ars,  quod 
non  improbo,qucnuK)moaum  neques6i  pro  sela,  quod  juxia 
Gra^cum  mx,  consuater  supra,  aique  infira  habent  pleri- 
que  Mss.  nielioris  not«. 

il)  Reg.  Mss.  senserinl  aHud,  vel  qtdd  inlellexerint,  Tn- 
fira  })enti,vn  pro  imperidam  mate  prxferunt  vciores  cdili ; 
l£rasm.  lameii  mallebat  prudeniem  imperiliam, 

(//]  Al.  130  scripta  eodem  tetnpore  quo  superior. 


dainmodo  al)sentes  Inier  se  praesenles  fleri ,  ilNm 
mutuoqnid  aut  velint,  autgestnm  sit,  nantiant :  lieot 
interdum  confabulationts  lale  conviviutn ,  doctriua! 
qiioque  salecondiamr.Yerum  tu,dum  tota  iu  tracta- 
tibns  occuparis,  nihil  mifai  scribis,  nisi  140  4*^ 
me  torqueat,  et  Scripiiiras  legero  compellat.  Dcniqiio 
hcri  famosissima  qn.Tsiione  proposita  ,  poslulasii, 
ut,  quid  seniircm  ,  statiin  rcscriberem.  Quasi  tcio 
PhnriSincorum  tcneam  cathedrain ,  ut  qiiotiescumque 
de  vcrliis  Hebralcis  jurgium  est ,  ego  arbiier  et  liiis 
scqnestcr  cxposcar.  (/i)  Non  suiit  suaves  episioLT* 
qu:c  noii  plncontam  rodoleant,  qfias  non  condii  Apl- 
cius,  in  quihiis  tiiliil  de  mngistroriim  linjiis  temporis 
Jurc  sulTumat.  Scd  quia  vccior  et  iiiternnniius  ser- 
moiiis  noslri  rcdire  resiinnt,  rem  grandciii  celeriiis 
dicto,  qiiam  h:il)Co  :  licet  de  Scriptijris  sanciis  di^- 
putanli,  iion  lam  ncccsi^nria  sinl  vcrlia  ,  qiinin  sen- 
sus.  Quod  si  eloquentiam  qiiaeris  (al.  qua^rimuv) , 
Dcmosihenes  legendus  ,  aut  Tnllius  est  :  si  Sncr.i- 
mciiia  divina,  nostri  codices,  qui  de  Hebrxo  in  Laii- 
num  non  benercsonanl,  pervidendi. 

2.  In  fronle  Epistoias  tuu.'  i^osiicras,  Quid  sibi  velit, 
quod  in  Regnorum  libro  primo  scriptum  est.  i  Ei 
Saniuel  puer  serviebai  antc  conspectum  Doniini , 
cinctus  Cphod  bad,  et  diploidem  liabebnt  pusillam, 
qunm  fccerat  ei  mnlcr  sua  :  et  afTerebni  ci  dc  diebiis 
in  dies ,  cum  asccnderet  cum  virn  suo  sncrificare 
sacrificiiim  dieruini  (1.  Reg,  2.  8.  et  9).  Itaque  qiixris 
qiiid  sit  Cpiiob  dad,  quo  ( nl.  quod)  fuluriis  Prophcta 
praecingitur,  uinimnc  zona  ,  au,  ui  quidam  putant , 
thiiribulum ,  vel  gcntis  aliquod  vestimenii  sit.  Etsi 
vestis,  qiiomodo  ea  prxcingitiirTcl  post  ipsum  Ephod, 
qiiare  adjungitur  ci  badfln  sequentibiis  quoqiie  le* 
gisse  te  scribis  :  c  Yenit  homo  Dei  ad  Eli ,  et  dicit 
ei :  Hxc  dicit  Doinious  :  llaniliestc  osiendi  me  nd  do- 
miim  patris  tul ,  ex  omnibus  tribubus  Israel ,  cuin 
essent  in  terra  i£gypti  servienies  in  domo  Pharaonis, 
et  clcgi  domum  pairis  tui  ex  omnibus  tribubiis  Israel 
mihi  in  sacerdotium  ,  ut  ascenderent  ad  altare 
meum,  et  incenderent  incensiim,  ei  portarent  Ephod» 
( Ibid.  27.  et  28)  :  toiumque  libri  ordinem  pro< 
seciita,  etiam  de  illo  loco  exemplar  sumpsisti ,  in 
quo  Doec  Idumaeus  jussu  regis  interfecii  sacerdo- 
tes.  <  £t  conversus,  inquit  Scriptura,  Doec  Syriis 
mortificnyit  ipsc  sacerdoies  Domioi :  et  occidit  in  illa 
die  irecentos  quinque  viros  (Ibid.  c.  22.  vASet  19), 

(h)  Victortus  et  Martiameus  ex  vlliatis  Ifss.  noit  $mt 
$uave$  epuke^  quee  non  et  ptaceant^  et  redoleant ,  quorii:n 
sensus,  ut  altcndeiui  coniiiabil,  aut  nullus  esi,  aut  pbue 
inani  pcTreioTk  exprcssus.  Nos,  quam  Erasmus  Cfmjecorai 
ex  veleriini  exempbrlum  vetaigiis,  et  Yiciorius  probal , 
gormanam  lectioiiem  in  texium  recepimus  ex  unius  Vcro- 
uensis  oodicis  aucioritate,  ex  <iuo  ciiam,  non  ul  reliijui 
vulgati  libri  liabenC,  Efnitk,  .scd  Episiolte  legimus  coticin- 
niore  sensu ;  ul  eas  episiolas  causetor  hisuaves  e^^se,  qu» 
de  Uebralcis  verbis  agani,  non  de  lii>is,  ntque  A|iidi  ccn- 
dimentis,  ei  eorum,  quos  proprie  car|iii  his  verbis,  mngi- 
strorum  sui  tem|)oris  jure.  Unde  eiiam  videatur  iion  saiis 
fpliciier  conjecisse  Erasmus,  (h-o  nwgistrorum  fortasse  le- 
gc.iiluni  magirornm.  Nec  male  iameii  habei  epidcSy  siqui- 
dcm  \\o?.  ferc  dediiornm  giils  liuminum  erat  axiomn,  i*pu- 
las  naviores  esr«e.  qu:r  ad  |  lacLMUarnni  iiistar  conttcere.i- 
tur.  YiJ.  Ohscnutiunes  iu  Lattrtium  Kda.  Londuieusis, 
p.l44. 


457 

sivc  (iit  in  Hebr.'CO  legttur)octnf  intji  qninqttc , 
qiii  por;abant  Ephod  :  141  cl  Nob  ctYllatem 
saccrdotum  occtdit  in  oregladii  a  viro  usque  ad  mu- 
lierem.ab  iiifante  usqnead  nuirientem,  elTituluro, 
et  asinum,  ct  ovcm  in  ore  gbdii.  Et  aalvaius  esi 
unus  fiiius  (a)  Ahimelecb  Alii  Acbitob ;  ct  nomcD  ei 
Abiatliar,  el  fiigit  post  David.i 

3.   Non  me  teiteo,   qnin  problematis  ordinem 
rcsponsione  pr«veniam ,  obi  nunc  legimus  :  c  £t 
omnes  portantes  Ephod  i  (1.  Reg.  2i) :  (b)  ia  He« 
braeo  habet»  p€r(ante$  Epkod  kad.  Hoc  quare  ita 
dixerim ,  in  sequentibus  disces.  Illud  quoque  quod 
seqoitnr  addidtsti  :  c  Et  factiim  esl,  cum   fugeret 
Abinihar  filius  Abimolech  ad  David ,  et  ipse  cutn 
David  descendit  in  Geiia  ,  habens  Ephod  in  roaiiu 
sua  :  ct  renunlintum  est  Saul ,  quia  venit  D.ivid  in 
Ceila  «   (Ibid.  c.  23   6.  el  seqq,)  t  ubi    ciiin  regis 
advenius  et  civiialls  timerctur  obsidio ,  dixil  David 
ad  Abiathar  :  c  Defer  Epbod  Domini.  >  H»c  suni 
qua?  de  Regnornm  libro  excerpta  proponens ,  ad  vo- 
liimcn  Judicum  Iranscendisli »  in  quo  Miclia   de 
moDie  Ephraim  scribitur  mltle  centum  argeiiti  siclos 
matri,  qiios  illa  voverat,  rcddidisse;  eamquc  [aU  ai' 
que]  sculptlte  inde  fecisse  el  conflatiie.  Et  addis  ba^c 
posl  modicum  vocari  ^phod  et  Teraphim ,  cutn  uii- 
que  si  zona  sit,  aui  vestimenii  genus  (c) ,  sculptile 
aif]iie  conflaiile  esse  non  possil.  Agnosco  errorem 
pene  omnioin  Latinorum  putantium  Ephod  el  Tera^ 
phim,  qux  postea  nominnntur,  de  boc  argento,  quod 
IHicha  matri  dederai,  fuisse  conflatum;  cum  Scri- 
ptiira  Sic  referai :  c  Et  accepit  maler  ejus » >  liand 
diibium  quin  MiclijC,  c  argentum  el  dedii  illud  eon- 
flatori,  et  fecit  iliod  sculpltle  atque  conflaiile  (<<).  El 
fiiit  in  domo  Mich»;  el  vir  Micha  «  cl  domus  ejus 
Dci ;  et  fecit  Ephod  ei  Therapbim ,  el  implovil  ma-» 
num  uhius  de  filiis  suis »  el  factus  esi  ei  in  sacerdo- 
lem  D  (Jud.  17.  4.  «I  5).  Si  aulem  putas  ea  qiix 
snperius  appeltata  sunl  sculptlle  atque  conflaiiie» 
Ephod.eiTheraphim  deinceps  nominari,disce  esse  uon 
eadem.    142    Siquidem  post  mairis  idolum,  quod 
diciiur  scidptile  atque  conflaiile,  fecil  MichaEpA<Mf  et 
Theruphim,  sicut  ei  consequentibus  approbalur.  c  El 
rcsponderunl  quinque  viri  qui  abierant  considerare 
lerram,  eidixerunt  ad  fratres  suos.  Ecce  nostis,  quia 
esl  In  domibus  istis  Epliod  ei  Tberaphim  et  scui- 
ptile  aique  conflatile  >  {Ibid.  c.  18.  U.  et  uqq,),  Et 


(a)  Ut  Graeca  t^  LXX.  exemplaria  inter  se  et  ab  HebraBo 
variaut,  iu  et  Hieron.  codd.,  afli  ^bimeiech  vetere  errore, 
alii  Ahimeieih,  vel  Achmeiech  Juxta  Hebraeam  praeferuoi. 

(b)  Niminim  Grsecus,  ex  eoque  LaUoa  versio  non  nist 
Epliod,  et  wfoiA  legebant,  non  etiam  6ad,  utHebraeus :  ex 
liac  vero  textuum  collalione  praecipoum  suae  responsionis 
argumentum  sumi  Hier.  indicat.  Proinde  oonstat  quam  su-- 


EnSTOLA  XXiX. 


m 

c  El 


pino  errore,ac  sensus  dtspendio  inBenedicliaaedit.  desiot 
liaec  verba,  m  Hebrm  ImbeU  porlantes  Bpltod ,  cui  bad 
iungitur,  quae  nos  ex  aliis  lum  Mss.  tum  editis  resiiluimus. 


(c)  Nonnulii  Mss.  n  iona  sit,  vettimentumt  vel  veslimenH 
gentis  eKW  uon  posstf,  omissis  qu»  inlerseniotur. 

{d)  Sensus  esl  Micham  se,  suamque  doinum  Idolo  illi 
aculptili  consecrasse.  Victorius  tamen  maluit  ex  Romano 
^  LXX.  exemplari  legere,  quod  fuii  in  domo  Michos,  el 
domus  mcha  domus  ejus  Dd :  qua  de  re  pius  aatis  a  Be- 
Bedectino  ediiore  vapulat. 


posl  mulu  quas  In  medio  (1)  praetermisisti 
ascenderunt ,  inquil ,  qiiinque  viri,  el  illuc  irmeninl, 
etsumpserunt  sculptiie  atqtie  coiiflatiie,  Epiiod  et 
Thcraphim.  Et  sexccnti  viri  qui  cincti  crant  vasic 
beliicis,  ingressi  sunt  domum  Michae,  et  sumpsenint 
sculplile  atque  conflaiile,  Ephod  et  Thenphim  i  (e). 
Coarguit  igilur  corum  opinionem  ,  qui  ut  iiidissoliw 
bilem  facerent  quxsiionem,  Ephod,  argcnleum  puti- 
verunl.  Illud  breviier  aiiende,  quod  iiuiiqiiam  nisi  in 
saccrdotio  nominetur.  Nam  et  Samuel  qni  illo  ctnctus 
rcferlur,  Leviles  fuit,  et  (/}  Sacerdoics  Nobe  hoe  di- 
gnitatis  sua:  insigne  portabani.  Et  (quod  in  Laiiiiis 
codicibus  non  habetur)  qiiando  David  fugiens  a  Saul, 
venit  ad  Abimclech  ,  ct  gladium  poslulavii,  diccns  : 
€  Vide  si  esi  ad  inanum  tuani  lancea  et  gladius,  quo- 
niani  ghuliiim  meum  ,  et  vasa  inea  non  snstuli  in 
manu  tijea  :  respondeiisque  saccrdos  dixit .:  Ecce 
gladiiis  Goiiath  alienigense,  quem  percussisti  in  vatlo 
Terebinthi ,  el  liic  involuius  csi  vestimpnto  post 
Ephod  iii  sacrario»  (1.  Reg.  21.  8  el  9) :  iiliqiio 
Ephod  condituin  servahatur.  Hoc  quoqtie  qiiod  nuiic 
posuimus ,  ubi  sculptile  atquc  conflatile  iegiiur ; 
licet  idoliim  sit,  tamen  quia  per  errorem  religio  pn- 
labatur,  ad  veneraiionem  ejus ,  sictti  ad  Dei  ministe- 
rium  [al.  mysteriuni],  Ephod  et  Therapldm  insigne 
Gonficitur. 

4.  Theraphim  quid  sit,  si  spatium  dicundi  fuerit , 
prosequeinur.  Nunc  interim  de  Ephod,  ul  coepimus, 
explicandum  esi.  Iii  Exodo  ubi  Moysi  praeciprtur»  ut  sa- 
cerdotalia  jubeat fieri  vestimenta,  post  caetera  legiiur : 
c  £t  hae  stolne  quas  facienl,  143  pectorale,  et  sti- 
perhumerale  (2),  et  tunicas  {g)  KO€Vfifi«ms,  et  cidarim, 
el  cinctorium  >  {Exod.  28.  4).  Ubi  autcm  nos  posui- 
mus  superhumelare ,  in  Graeco  in^fiiU  Septuaginta 
Inlerpreles  transtulerunt,  quod  sciliccl  super  bume- 
ros  istittsmodi  veniat  vesliinenturn.  Deinde  jungitur  : 
c  Et  hi  accipient  aurum  ,  et  hiacynthum,  el  coccum, 
et  purpiiram,  et  byssum,  ei  facient  supcrhumeratc  dc 
bysso  retorla,  opus  textile  varium. »  Quid  plura? 
loins  Exodi  liber  hac  vestium  ptenns  esi  specie. 
Nam  ei  in  fine  ejusdem  voluminis  scrlbilur :  c  Et 
.fecit  omnis  sapicns  In  operibus  slolas  sanclorum, 
quae  sont  Aaron  sacerdotis ,  sicul  Dominus  praecepU 
Moysi.  El  feceruDt  superbumeralo  de  auro ,  el  hia- 


{e)  Vlctor.  ex  quo  eoarguuniur  eonan  opiniones.  HIc 
autem  inler  editores  magna  oontentio  est,  utrum  tndisoO' 
lubilem  cum  Erasmo,  an  oontrario  senso  dissoiubUem^  ut 
Victorio  placuit,  legenduro  sit.  Probabllia  utrinque  argu- 
meuu  suppetuut;  plures  tamen  Mss.  pro  diesoitmii  stant. 
Sed  quo  tandem  modo  iegas,  quave  railone  dixerim  hi , 
qui  Lphod  vas  argenteum  interpretabantur,  sive  ut  solve- 
rent,  sive  ut  indissolubilem  questionem  &cereot,  nihil  ia- 
terest  disseniisse. 

(/)  Erasmum,  qui  legerat,  et  Saeerdotes  Nob  bad,  id  est 
dignitatis  Sitm  'mUgne  portabani,  Viotor.  et  MartiaojMis 
casligant. 

{g)  SlgniQcat  flmbriatam  vestem :  Votgata  imeam  Un- 
ciam, 

(1)  Aplius  le^i  contendit  Ducaeos  iii  Agenneosi  quodam 
Ms.  prmienmUvnus^  ut  non  Marcelia,  sed  Hieronymus 
pr;ciermiiiere  videaiur. 

(i)  Idem  ex  eodem  Ms.  el  superlmmeraie  el  poderem , 
et  tunicas.  Sic  Exod.  28.  31.  LXX.  Mitt^  iMl^^lmcani 
taiarem. 


i59 


SAfKrri  IIIERONYMI 


m 


cyiilho,  6|  pvrpnni,  et  cocco,  elbysM  relorU.  • 

K^oi*  39. 1  <i  2).  Sed  quia  in  ^zodo  boc  genus  ve- 

siimenli  pr^clpitur  UnUin  ut  flat ,  et  postea  focluni 

refcrtur ,  non  tainep  eo  Aaron  vestitur »  In  Lovitico 

qtiO(no4p  i^eerdotalibfus  vestimeniis  indutus  fueril, 

eipUcatnr*  f  Et  applicuit  Moyses  Aaron  »  et  fllios 

<yus»  et  lavii  eos  nqua ,  ei  vestivit  eum  tunica»  ei 

cinxit  cum  zona,  et  vestivii  eum  [d)  uicciwi*  •  quod 

nos ,  tubtunkaUm ,  sivc  tunieam^  qiia  tubtui  veslltas 

esly  possumus  inierpreuri.  c  Et  imposuit  ei  saper- 

bumerale,)  Inquit,  c  et  ciniit  eum  secundum  faclo- 

ram  superhuroeralis ,  et  constrinxit  eam  in  ipso  • 

{Lnit.  8.  6  el  7).  Videa  iUque  lioc  Aaron  superbu- 

merali  cingi*  quomodo  Samue!  Ephod  bad  illo,  nescio 

quo,  ciogebatpr.  Sed  ne  te  longiiis  trabam ,  hane 

bab^  senlentiam-  Ubicumqne  in  SepluaginU  Iiiter- 

pretibus»  boc  ^t,  iu  codicibus  nostris  iicvftii^  id  est» 

iuperhumeraU  legitur ,    in    Hebneo   scriptum   est 

Epko4.  Quod  quar^  alibi  interpreuri  voluerint ,  et 

alibi  (^)  idinterpreutum  reliquerint,  non  est  mei 

Jadicii»  cum  boc  ipsum  in  pluribus  feccrint  :  ul 

qu^alibi  aliter  atqu^  aliier  expresserant,  novissimo 

Iraiislfilionis  varieute  lassaii ,  ipsa  Hebrxa  verba 

posqerint  (c).  ^quila  autem  id  quod  illi   uicoSvn^v  et 

iKUfiOa.  dixerunt,  fyju/ua  et  Mv2u/<m,  id  est,  teitimen* 

tum  et  Mip^  ve$twientum  dixit.    |44   ^uod  scillcet 

fv<v/tic,  qiiod  Hebraso  sermone  vocatur  mail,  $ubierii>' 

rem  tunicam ;  ini^v/uL  yero,  id  est,  inMjuif ,  qiiod  He« 

braice  dicitur  ephod,  iuperius  pallium  signiflcei,  quo 

lou  sacerdoulis  protqsaiur  aiubitio. 

((.  Quaeras  forsiUn,  si  Ephod  sacerdoUlc  sli  pal- 
Ijumt  qiiare  io  quibusdam  locis  addatur  bar  f  Au- 
diens  (4)  bar ,  risuin  lenere  non  possum.  Nam  cum 
apud  Hebraeos  dicalur  bad,  ipsoa  (|uoque  SeptunginU 
,  iDlerpretes  sic  traqslullsse  manircstum  slt :  ut  pro 
b^df  b^f  ^riberetur,  error  obiinuit :  Bap  auiem  He- 
brstic^l  lingua  linum  d|citur,  Iice|  linum  phcstoa 
significanljus  exprimatur.  Deniquc  ubi  nos  lcgimus  : 
cEt  f^^c  eis  femorale  ruieum  ,  ut  operiant  carnls  tur- 
pitudioes,  a  lumbis  us<|ue  aii  crura  eorum  >  (Exod.  28. 
ili) :  iq  Hebraeo  pro  lineo  ,  bad  ponilur.  Qua  specie 
vIk  quoquQ  ille  qui  Panieli  monstratur ,  iiidutus  est. 
i  Et  ext|il}  ocnlos  ipeos ,  et  vidi :  et  ecce  vir  unus 
vestitus  est  baddim  •  (Dan.  10.  5) ,  qno  plurali  nu  • 
mero,  veitei  Unew  nuncupantur.  Propterea  autem 
Saipue|  et  ocloginu  quinque  viri  sacerdotes ,  Ephod 
lineura  porUsse  referMOtitr  i  qaQniain  Sacerdos  ma- 

(if)  Martlansus  jaxU  ilexandrioum  LXI.  Inierpretnm 
exemplar,  etquosdaniHterooyiDiaQOscodices,  legit  tctvi^-niv : 
uUi  qiios  sequtmor  Mss.  aique  ediii  libri  UolvTitv.  quae 
eilaiit  proprie  vertitur  tubimicatUf  sive  siibacula.  Velu- 
sljores  autem  excusi  bmvrvtnv,  non  aVio  scpsu. 

(6)  Al.  non  ^ferprsfolm.  Hoc  auiem ,  ui  autmno ,  dicit 
Hier.  propter  ^«61  Judie.  cap.  ^.  27.  etcap.  M.  5,  necQon 


J{e)  Hnoc  locum,  quem  imperiti  autiqMarii,  sed  i)r«cipue 
tict  ▼ariis  iaterpoUtionibus  deibrmaverant,  ex  (^uinUe- 
cim  Mss. ,  qpitNis  et  duo  nobtri  coQsenliuut,  Martiaaaeus 
restttuit,  cujus  adnoUUonera  consule  ad  libri  calcem. 

{d)  Veterem  bunc  errorem,  qucui  passim  apud  atios  ve- 
teres  scriptores  iovenire  est,  ueque  rigidum  illum  Aau)i» 
Uigeninm  viUvit,  siquidem  vertit  ««ivaJr»  i^Vtt<». 


gfina  aelus  btbebol  lieMtiM  KpM  u^  Uneo  ve- 
stlendl ;  vemni  ( ot  Scrlplurt  cofnn^eifiora) )  turo, 
biicyntbo,  pvrpttra,  eoeoo ,  l^yssoque  conlesto.  Gas- 
teri  bebebaot  Epk§d  ^  noq  tlbl  variclaU  disiinp(utii, 
et  diiodeclfli  lapibua  omauim,  qui  in  bumero  M(roqu§ 
resldebaBt ,  sed  liaeum  et  siiuplef  *  #t  toio  CAudoro 
purissimum. 

6.  Verum  qola  snpra  premlseniD) ,  m.,  si  spatiiini 
dicfindi  fblssel,  de  Theraphim  quqque  bri^viter  dis< 
sertiirum  :  noc  quisquam  interioi  interpellator  adyq- 
nll :  Scllo  Thetapkkm  ab  Aqui|e  fufpf^iiarK  iuicrp:  e- 
Uri,  quas  noa  ftfuroi  Hve  fiuratiane^  possMpiii» 
dieere.  Nam  in  eo  loco,  quando  Saul  ipifit  ntintios, 
m  acciperent  David  :  ei  re«pofi(|eriint »  yeiari  ilinni 
gravlter,misitrursttmdice|is  i  f  ^qcrteitlqm  in  lcttq 
ad  ne,  ui  eecidam  lilqm :  el  veiieriint  uuntii.  etcccq 
cenotaphia    14§   in  lectoi  (i,  A^g.  4Q«  15]  :  prq 
etftiotepAtis,  In  Hebrmo  Thmapkini^^  i4  ^t,  ii^ff^iiut^ 
pofiia  sant  :  ei  non  {e)  )orur  ceprAnim  ui  uostri 
codiees  babeni,  sed  pulvilitts  de  fMiprarum  pelle  con- 
itttus,qtti  iuipnsii  pilis,  oaRMi  involuii  iii  lectulo 
hominls  meRtlretnr.  Ut  atttein  Qtriusque  s^nuonis 
veriutein  pariter  aipliceip ,  in   Qsee  comminaiur 
Deui,  se  a  populo  Ibrnicinif)  qimiem  graiiam  abl;itu 
rom ,  diccDi ,  qQod  f  diebui  if^uliis  «edcbuni  niii 
Israel  (/)  slne  Rege ,  ei  principe,  siu^  sacrifipio»  siuc 
ilurl,  etiineiieerdotio,e^m9iM(^staiiqnibusi  (Oten 
9.  4).  Pro  imerdatia  el  mum[enmiouibn$y'u\  llebrxo 
eai,  iim  Ephod^  at  rineTher^pl^i^ :  sipu^ Tbeodoiion 
el  Symnicbtti  tmnsMileriflit*  Ei  quo  intelHgimus  iu 
Ephodf  jttita  SepiHigiiiU  qpoque,  qui  sensMin  magis, 
qttim  verba  inlerproUti  Sttnt ,  ioeerdotium  iulerpre- 
lari ;  |n  rAir«|iiim  vero»  id  est ,  (igHrutiguibui  vel  fi- 
jfurti,  varii  opera  (1),  q^»  Thcraphim,  vocantur. 
Inlelllgl.  Nam  el  lii  B«o4o  cqfiterisque  locis,  ubi 
descrlbonlur  viatii  plumiria  irte  contei(t$ ,  op^i 
Vherubim ,  Id  eil ,  firmni  etqpe  depictu^ ,  esse  f:^- 
ettttn  describltur :  iu  Umen.qt  Viu  liter^n^  Cherubim 
non  hibeil  i  qaii  (g)  «bieuiiiqiie  pnw  bac  litteri  scri- 
biiHT ,  inlmilii  migii  qunfn  operi  |ignificat.  Juiu 

(e)  Sdltor  Benedietiii,  yera  lectiQue  ad  libri  alburo  re- 
Jed|a  falsum  hanc,  decor  caprarum ,  quai  etlam  In  aliis 
i.Hfi[fs  oblinueral ,  in  texlUm  recepit.  ConsUt  Umeu  et 
ii»f  tftv  «iY*«  jeciir  caprarmhlX.  iranslulisse,  ethunc  esse 
lallaorum  dodicum  errorem  quem  Hier.  notat.  Id  pnrro 
ooniigit,  ut  nobis  videlur ,  quou  tam  saepe  obvio  errore  *T 
betelh,  pn^Miei  LXX.  adceperiot,  et  xis  quod  esl;>cr(r, 
pro  yOD,  quod  est  putmnaTt  veiculcitra  ei  lana  caprliia, 
scriplum  putaverint. 

(/)  Hursus  peccat  edit-  ^eiiedictiq.  qul  stne  Lege,  pro 
ihie  Rege  Substituit. 

[g)  Vide  Ezecliieiis  locum,  ubi  nomen  Chervb  bovcm , 
aul  vilulum  noiat,  cap.  f  0.  v.  1 .  Tbique  adamiisslin,  iil  le- 
gimus,  vau  Uaboiqr,  aTOn  ^S)  fr^^s  Cherub,  elsi  iii  li - 
liquis  tam  aocuraui  eiemi^laria,  ul  Hier.  animadvertU,  lio- 
dienou  extent.  Yid.  etiani  quaa  aduolab!nnis  in  l^)isloi 
ad  Paulinum  de  sluUio  Scripturarum:  Signlflcationoni 
jx)rro  illam,  qua  Ciierubiin  varimi  Qt  depictum  interpreUi- 
tur  apiid  LesicograpUos  vix,  aut  ne  vix  (luidem  invoiiies, 
et  otnnium  tamen  prima  meo  quiUt^m  Judicio  est,  undc  ali:e 
omnes,  ei  Cberuliim  ipsa  p9f*i|i«T<i  derivatitnr  :  qua>  flgurae 
erant  e  pluriljus  coale.sccnte$,  tiomine,  aquila,  leoue,  boye, 
iia  Uiinen  ut  |)0Sireiua  islhaec  excelleret. 

(1)  Bucaeus  e  duobus  Hss.  varia  opera  velunt  inteUigi, 
expunijlis  uepipe,  quas  therapfm,  et  votuni  pro  iNicmiiur 
reposito.  Concinnios  cerie. 


I»)ST0LA  XXX.  m 

•t  IftiiiM  €iiA  i^M  ticerdotali,     tlcorum ,  et  tn  l!?(iiigeliis  (licet  Apestolus  ssBpe  pro- 

ponat,  assumat,  confirmet  atque  cbncludat,  qu^e 
proprie  artis  dlalectic3C  sunl)  siudiosissime  perqui- 
^isll ,  quid  sibi  velint  Hebreie  litlerse,  quae  Ptolmo , 
quem  legebamus,  vldebaniur  insertas. 

S.Respondlsecundumordinem  litterarumeum  esse 
compositum,  quod  videlicet  (/)  ex  prima  litiera,qunc 
apud  eos  voeatur  Aleph^  octo  versus  inciperenl.  Rur- 
Stts  ei  sequenti  Beih  totidem  versus  exordium  sumc 
rent :  ac  postea  ex  Gemel  idem  numerus  complerc- 
tnr :  atque  ita  usque  ad  Thau,  quse  apud  eos  extremn 
liltera  est,Psa1mum  esse  conscrlptum  :  el  ex  singuli^i 
quibusque  elemenlis  secundum  iaerpretationes  eo- 
rum  debere  intelligi  quae  sequerentur.  Identidem  fla- 
gitastl,  ut  tibi  inierpretationes  singularum  edlcerem 
litcerarum.  Dixt,  fateor,  venim  quia  propler  barbariem 
linguae  memoria  labitur  omne  quod  diximus,  deside- 
ras  Gommentarlolum  fleri,  ut  sl  in  aliquo  forte  titu- 
baveris,  oblivionem  leciio  consoletur. 

5.  Qualuor  P$almt  AlpkabetM.  —  Ac  prius  qqam 
de  singulls  disseram  ,  scire  debes,  quatuor  Psalmos 
secundum  ordinem  Hebraeorum  incip^re  elemcnto- 
rum  (g)  centesimum  decimum,  ct  centesimum  unde- 
clmum ,  et  hunc  de  quo  nunc  scribimus,  et  centesl- 
mum  quadragesimum  quartum.  Verum  debes  scire 
tn  prioribus  Psalmls ,  singulis  lilterls  slngulos  (h) 
versiculos,  qui  trimetro  lambico  constant,  esse  sub- 
nexos.  Inferiores  vero  tetrametro  1^8  iambicocoo- 
stare ,  sicuti  et  Deuteronomii  Ganticum  scriplum  est. 
In  centesimo  declmo  octavo  fsalmo  singulas  lltteras 
octonl  versus  sequuntur.  In  centesimo  quadragesimo 
quarto  singulis  litteris  singuli  (t)  versus  gemlni  depu- 
tantur.  Sunt  qui  et  ^iio^  boc  ordine  putent  Incipere, 
sed  falsa  eorum  opinio  est.  Habes  et  in  Lamentatio- 
nibus  Jeremiae   quatuor  Alphabela,  e  quibus  duo 

apUque  lectloni.  fu»  obiipebat,  «t  guam  rf»panimua, 
Theortcen,  aubsliluU,  Theoloaiain,  quod  scioli  corruploris 
estmendum,  elsi  p!eroS(iue  Mss.  libro^  ir^tepserit.  Oua  in 
re  eUamHenrlcusValenus  peccal,  qui  Gra^e  scriptmn  oon- 
tendit  in  Hieronyml  Hbrls  %uik^.  Theoricem  autem,  slve 
liMuiv  facultalem  insolaooiUemplaUone,  aique  iusjieclione 
positam,  nemoignorai.  Sedclariusap^jdeumdem  Qri^^^ 
mpecUva  dicUur,  qua  superqressi  mibiUa  de  dimu  a^- 
qufd  et  coslestibm  cantemplmmr,  eaque  joto  metUe  uUue- 
niair.  Yide  hanc  eanwtera  cmendaUonem  m  Epist.  ad  Aiga- 
siam  quast.  t.  et  in  Comm.  in  {^«lesiastem,  el<5, 
(/)  Quidara  Mss.  ex  prima  Uitera  ^  Alepi^,  quce  apud 

fs  tjacaiiif  ^,  QCtoverttUf  etc.  Infra  legimusex  Ambrosiano 
6.  oiim  S.  Colunibani,  ei  Regin»  alterp  Gemel,  quem- 
adroodum  et  Alphabetum  Vurbacense  )egU  m^  Hont- 
£iucouium.  EdlU  Gimel. 

Ig]  Prseponit  hic  Ambrosianum  axeinplar,  qiienadmo- 
duin  et  vetu9U  edit  an.  496.  trice$imum  fea^um,  qui  ia 
aliis  ediiis  et  Mss.  eo  verius  desideratur,  qnod  quatuor  nu- 
merum  defiuilum  excedat,  tpse  autem  Uier.  tum  alibi  lum 
prasertim  in  Prologo  Galeat.  quintum  quoque  enumerat. 
t  Sed  el  Psalmi,  »  inquit  t  TmGESmUS  SEXTUS .  el 
centesimus  decimus,  etcentesimos  undeciiDUSf  et  centesi- 
mus  ocuvus  decimus,  et  centesimos  quadragesimus  quar- 
tus,  qijanquam  diverso  acribaoiur  meUro,  ejosdem  numen 
lexuntur  Aiphabeto  :  qua  de  re  piu«>  ibi  dicenda  sunl  no- 
his  aj  secum  invicem  concHiandas  S.  Doctori»  senteniias; 
sicul  et  4e  IJebrjeis  versibus,  quos  ad  I.alinorMra,  Gr«oo- 
rumaue  metrum  oomparat,  suus  erit  dioendi  locus. 

[h]  Regius,  «  versiculos,  quos  melro  lambico  r^natat 
etse  subnexos,  ut  Deuteronomii  canlicum  «  etc. 

(i)  Yocem  gemml,  quam  sensus,  et  res  ipsa  poslulat,  ex 
Ambrosiano  codice,  et  veterl  ediUone  reponimus ;  quod 
rile  fecuim,  ui  intelilgas,  confer  Psalmum  hunq  14*.  cum 
soperioribus  110.  et  1 1 1.  in  Hebrseo  textu. 


Ml 

igltur 

cstera  quoqoo,  qm  ad  saoerdoialhi  pertlneat  orna 
menta,  per  nbMpMm  fiBtisae  monstratur. 

%.  Quam  vellem  nuiia  ilbl  omnom  habiHiffl  aacer- 
doialom  expontre ,  el  por  abigolas  vesUum  species » 
dtvina  Mtendere  saoramettU.  Veram  quia  in  hoe  ipao 
brevitatem  Eplstola  excessimos,  el  (a)  Jotephos  ac 
Philo  viri  doetiasimi  Jud»orum ,  multlqiie  donostris 
id  lalisalme  (i )  pmeout  alunt,  qooram,  ul  aiunt,  voee 
audiesme:quaBdec8rtefovell8,  146  pr«««nB(*) 
percunetalor  praBSOnlem,  ul  si  quid  forte  neseimus, 
sine  teste ,  sine  judice  in  flda  aure  morlator.  Maler 
communis  si  valeal,  gaudeo,  et  ol  valeal,  Dominum 
preeor.  floa,  ui  scls,  HebriBoram  leetione  detenti,  iii 
Lalina  lingua  rnbiginem  obdoximus;  jn  laBlom,  ut 
loquentibus  quoque  nobis  stridor  quidam  non  latinus 
interstrepat.  Unde  ignoaee  arMliall :  el  si  imperitus 
snm  sermone,  inqoit  ApoalolQS,  sed  non  sclentia. 
llli  utrumque  non  deeral,  el  unum  buiiiiilter  renue- 
bat.  NobiR  uiramque  deest ,  quia  el  quod  poerl  plau- 
aibile  habueramos,  amlslmus;  iiec  sclenliam  quam 
votebamus,  consecuti  sumus,  juxU  iEsoplci  canls 
falmlam,  dum  magna  sectamur,  etiam  minora  per- 

denles. 

EPISTOLA  XM  (c). 

Ad  (d)  PAULAIf. 

'  De  Alpha^^^o  ^ebraico  P$aim^  cvniu 
Etwoiogiai  iiUerarum  Kebrgicarumt  ei  inferpi^eiatme^ 

$anciam  P(?u/ai»  edocH :  ei  quanU^  $int  m  ^onnmoue 

eorumdem  elemenlorum   divina  wjafenqi  ^rmler 

expQnit. 

1.  Nudios  tertius,  eum  eeDiesimum  oeiavom  do- 
cimnm  Psalroum  Ubi  insioiiare  eonarer,  et  dioerem, 
omnoin  moralem  loeum  ia  eo  eaae  comprehensum ; 
et  quomodo  Pliilosoplii  iolent  dispulallones  soaa  in 
Physlcam ,  Ethicam ,  Logjcamque  partiri ,  iu  el  elo- 
quia  divina  aul  de  natura  dispulare ,  ut  in  Genesi,  et 
in  Eccleaiaste,  ^ul  de  moribua,  ut  in  Proverbiis,  ct  in 
omnibos  sparsim  libris»  aut  de  Logica,  pro  qua  147 
nostri  (e)  Tbeoricen  aibi  vindicanl,  ut  in  Canticocan- 

(a)  lllod  argumentum  prosecutus  erat  losephus  Anti- 
y^  qoitatnm  lib.  5.  cap.  7.  el  Phllo  in  Viu  Moysis.  PaU^um 

vcro  Laliaorum  scripU,  qu»  muUorum  fuisse  tradil,  eia- 
tem  non  tulere.  Ipse  postea  voium  suum  Hier.  iu  Episl.  ad 
Fabioiam  explevil.  .    ,.„.        ,  .  ...    x 

[b)  Istbsc,  mater  commume  (Albinam  iateilige)  «  si 
valeat  gaudeo,  et  ut  vaieat,  Dominum  precor, »  Mss.  atque 
edili  plures  libri  non  babent. 

ic)  aL  155.  scripta  eodemannoquo  $imertores, 
[(t\  Falso  quidem  Mss.  eiiam  apud  Marii  >neum  hanc 
epaicAaBi  ad  MorceUam  inscribont,  dil  editi  vetustiores 
ad  poukun  wrbicamy  qu»  cur  iia  appellaretur,  alibi  expli- 

camus.  »  ..^.  /v  . 

[e]  Ouomodo  hfctpcus,  quem  alibi  nec  raro  ex  Origene 
usurpat  Hieronymus.  legeudua  esset ,  ex  ipso  Origene 
didicimus  In  flomil.  in  Canlic.  cantic.  quas  In  tom. 
10  amaodaylttius,ubi  stc  interpres :  «  Generalesdiscipllnx, 
quibus  ad  rerum  scientiam  pervenitur,  tres  sunt,  qtias 
ftraKii  EUiicam,  Physicam,  el  THEORICEN  appellaverunt: 
nos  has  dicerc  possumus  Moralem,  Naluralem,  et  Inspecli- 
vam.  NonnulU  sane  ai.iid  Gr«cos  eliara  Loglcen,  qu>m 
no$  Rationalem  possumiis  dicere,  quano  in  numcro  posue- 
runt.  •  Non  igitur  salis  cousulto  Marliauseus,  verissim^ 

(l)  Idem  «persecuti  smil,  viva,  utaiunt,  voce  audies, 
meque  de  caetero  ot  velis  prsscnst  etc.  ex  Agcnneasi 
m,  quod  nes  prolNamw. 


443  SANCTI  lilERONTlO 

priiiia  qQas!  Saphico  melro  scripto  8UDt :  quia  ires 
versiculos  qui  sibi  connesi  sunt»  et  ab  una  Unlum 
lillera  incipiunt  Ileroici  comma  concludil.  Teriium 
vero  Alpliabelum  irimelro  scripium  esi » et  a  ternis 
litleris»  sed  eisdem  terni  versus  incipiunl.  Quartum 
Alphabetum  simile  cst  primo,  et  secundo.  Proverbia 
quoque  Salomonis  extrenium  ciaudit  Alphabetum, 
quod  tetramelro  iambico  supputatur,  ab  eo  loco,  io 
qiio  ait  :  Mulierem  fortem  quU  invemet  ( Prov, 
31.  10). 

4.  Quomodo  autem  in  his  nostris  litteris  non  potest 
quis  ad  legenda  verba,  texendaque  procedere,  nisi 
prius  ab  eiementis  coeperit :  iu  et  in  Scripiuris  divi« 
nis  non  vnlemus  ea  quae  majora  sunt  nosse,  (a)  nisi 
Ethica)  habuerimus  exordium ,  secundum  iltud  quod 
Propheia  dicit :  c  A  mandaiis  tuis  inteilexi  (Pi.  118. 
lOi) ;  quod  videlicet  post  opera  cceperit  habcre  scien- 
tiam  secretorum.  Yeruni  jam  complendum  est  quod 
petisti ,  ut  sensum  uniuscujusque  elementi  interpre- 
talio  annexa  significet. 

5.  Aiepli  inierpreUtur  doctrina.  Beth ,  domtu.  Ge- 
mel,  p/entWo.  (6)  Deleth,  to6tf/arttm.  149  Hejtta. 
Van.  et  (e)  Zai,  luee.  Heth,  vita.  Tetf,  6oR«m.  lod, 
pnnctpfum.Gaph,  manus.  Lamed,rfMCfp/tiiflj  sive  corrft*. 
Rlcm ,  ex  tpm.  Nun ,  semjnternum.  Samech ,  adjnto- 
rium.  Ain,  fon$  sive  oculus,  (d)  Piie,  ot,  ab  ore,  non 
ab  osse  dictum  inlellige ,  ne  litterarum  ambiguitaie 
fallaris.  Sade,  ;tt<if(ta.  Coph,  vocatio.  Res,  capiiis.  {e) 
Sen,  dentium.  Tliau,  9igna. 

6.  Post  inierprctatlonem  elementorum  intelligenii» 
ordo  dlcendus  est  Aleph,  Beth,  Gemel ,  Dclelh,  prinia 
connexio  est,  doctrina,  domut^  pleniludOf  labutarum; 
qiiod  videlicet  doctrina  Ecclesiie,  qujc  doinus  Dei  cst, 
In  librorum  reperiatur  pleniiudine  divinorum. 

7.  Secunda  connexio  esi,  Ile,  Vau,  Zai,  lleth,  tVa, 
et ,  hage ,  vita.  Qvx  enim  alia  potest  esse  vita  sine 
scieniia  Scripturarum ,  per  quas  etiam  ipse  Ghrislus 
agnoscilur,  qui  est  viu  credentium  ? 

8.  Teriia  connexio  habet,  Tet,  lod ,  bonum  prtftd- 


|a1  Mss.  (df  EUdce,  idqae  opUme,  sed  alii  OraeGam  for- 
mam  non  a»ecuU,  rairedepravani  ignoum  vocem.  Slmills 
eiTor  m  S.  Paulini  Eplsl.  *^.  obtlnuU,  ubl  aliior  et  fnc  m- 
teUectus  pro  Ethicus, 

(6)  Excusi  Daleth,  ut  et  Gimet,  aliaque  ex  Maasoreu- 
nim  lugenio.  Nobis,  ut  semel  dicanios,  veterum  interpre- 
tnm  ndem,  et  nostronim  Mss.  coosensum  sequi  religio  est. 
Porro  interpretalionem  haac  tabularum ,  seu  ut  infra  ex- 
plicai  ipse  Hier.  tibrormn,  Lexicographi  igooraot,  nec 
aham  hilera  neieth  significaUonem,  quam  portm  norunt. 
El  vin  quidam  docU,  utillam  etymologiam  explicent,  mo- 
rem  Hebraeorum  addiicunt,  qui  primam  Ilbri  paffinam 
tpoKoXoToific  porUm  dicunl.  Sed  puto  luce  meridiana  clarius 
cx  braeconomloe  &tXTO(  Uber,  tabitla,  cognosci  polest,  quse 
oiam  oliinin  Hebraea  origine  ejus  vocis  vis  esset,  ac  8i«nl- 
ficaho.  Redissimeadeo  Josephus,  vetus  ChrisUanus  audor 
1.1  Hypomnestico  Deteth  &aTo«  interpreutur.  Caetera  ad 
hiinc  modura,  He  tpsa  Vau,  in  Uta,  IaX  ©ird,  Heth  rtwfU. 
Cai-h  fflfnen,  Lamed  rft«rt/e,  etc.  Vide  Drusiim  in  Aiphab 
Htthraico  et  Jo.  Morin.  Exercit.  Bibl.  p.  5501 

{c)  Sicnro  zatft,  qiiod  ediU  legunt,  expresstmus  e  Hss. 
omnibus,  Kusebio;  Alphabeto  Murbacens.  aliisque.  Graece 
esl  Zai,  re/,  ac  /orf  quidam  Mss.  asjiirant,  m  eUam  Euse- 
biiis  t^»,  M  vel  iM  forte  pro  2TD  olim  erat  13*13  et  n*n 

rro  p, 

(d)  Ambrosian.  Hs.  Fe,  ul  quidam  ex  anUquis.  Hier.  in 
Isaiam,  p.  ingujt,  t  liUeram  sermo  Hel)raicus  non  habet. 
•ed  pro  ea  Pffl  Graeco  uUtur.  »  Vid.  ei  in  Dan.  c.  11. 

(e)  VulgaU  sifi  de  more. 


qoia  quamtlfl  Dane  fld«miit  onWensi  quai 
«cripu  sont,  tamen  ex  parte  cognoscimus,  et  ei  part» 
prophetamus  :  et  nunc  per  speculum  ▼idemus  i» 
8enigmate.Guq)  auteni  meruerimus  esse  cumChrislo. 
ct  similes  Angelis  fuerimus ,  tunc  libronim  docirin» 
cessabit,  (/)  et  tunc  videbimus  facie  ad  faeiem  bo- 
num  principium  sicuti  est. 

9.  Quarta  connexio  est,  Caph,  Lamed,  fflimtti,  «fi. 
idplinw,  sive  ewdii.  Manus  intelliguntur  in  opere. 
cor  et  disciplina  interpreiantur  [al.  inteUiquntur. } 
in  sensu  :  qula  nihii  racere  possumus,  nisi  prius  qii» 
facienda  sunt  scierimus. 

10.  Quinta  connexio  est,  Mem,  Nun,  Samecb ,  ex 
tpm,  iempitemum,  adjuiorium.  Hoc  explanatlone  non 
indiget,  sed  omni  luce  manifestius  est,  ex  Scripturia 
xlerna  subsidia  ministrari. 

il.  Sexta  connexia  habet,  Ain,  Phe ,  Sade,  fone 
sive  ocului.  oriijuttitia :  secundum  illud  quod  In  {§) 
tertio  numero  exposuimus. 

ISO  i2.  SepUma  connexio  est»  qu«  et  extrema, 
quod  et  In  ipso  quoque  seplenario  nnmero  sit  mysticus 
Iniellectus,  Coph,  Res,  Sen,  Thau ,  vocaUo,  eafntii, 
dentium ,  it^na.  Per  dentes  ariiculau  tox  promitur  i 
ct  in  his  signis  ad  caput  omnium ,  qui  est  Cbristus . 
perveniiur,  per  quem  ▼enltur  ad  regnum  sempiter' 
num  (A). 

13.  Oro  le ,  quid  boc  sacratius  sacramento?  quid 
hac  volupiate  jucundius?  Qui  cibi ,  quae  mella  snnt 
dulciora  ,  qnam  Dei  scire  prudenUam  ,  et  in  abdiu 
ejus  Intrare ,  et  sensum  Creatoris  inspicere ,  et  ser- 
mones  Domini  Dei  tui ,  qul  ab  hujus  mondl  sapien- 
libiis  deridentur ,  pleiios  (t)  discere  sapientia  spiri- 
tali  ?  Habeant  sibi  cajterl,  sl  velint,  suas  opes,  gemma 
bibant,  serico  niteant,  plansu  populi  delectentur ;  et 
per  varias  volupiates,  divitias  suas  vincerenequcant. 
Nostra;  diviU»  slnt,  in  lege  Domlni  meditari  die  ac 
nocte,  pulsare  januam  non  patenCem,  panesTrinitatls 
accipere,  et  saeculi  fluctus,  Domino  prspeunie,  calcare. 

14.  Saluta  Bl»sillam ,  et  Eustochium  Urunculas 
nostras.  Saluu  {j)  Felicianam,  vere  carnis,  et  spiri- 
tus  virginiiate  relicem.  Salula  reliquum  casliiatis 
choruro,  et  domesUcam  tuam  Ecclesiam,  cui  omnia, 
etlara  qute  tula  sunt ,  Umeo ;  ne  dormiente  j^atrefa- 
milias,  inimicus  liomo  zizania  siiperseminet :  qiiamvis 
eiiam  dicere  audeant ,  Ego  civita$  firma,  civitat  quw 
non  oppugnatur  {Isai.  27.  3.  Juxl.  LXX).  Nullus, 
bosiiii  obsidente  exercitu,  securus  est.  Nemo ,  {k)  ut 
beatus  Cyprianus  aii,  satls  tutus,  periculo  proximus. 
Exemplar  Epistoljs,  si  accipere  volnerit  fi:i«ic0m«(Tn 

,  {f)  Qua  seqountur  usque  ad  periodi  fbem  absunt  a  ple- 
risque  Mss.  *^ 

{g)  Ila  Mss.  omnes,  nec  dubiiun  lertiam  connexionem 
respici,  adeoque  perperam  in  antea  vulflatishaberi.m 
quarto  numerO.  ' 

[h)  fjonfer  sepins  hudaU  Josephi  Christianl  auctoris 
Hypomnestic.  cap.^.ubi  interdum  alilerhas  litteras  inler- 
rrctatur,  et  connexiones  insUtuit  paulo  diversas.  Vide  et 
feii!;cl)  Praei  arat.  Evang.  lil,.  X.  c.  5.  ei  XT.  c!T 

(f)  Scquimur  Mss.  et  veterFs  ediiionis  ftdera.  Alii  ediU 
legunt  docere.  Mox  abest  a  Mss.  «t  veUnl. 

U[  MarUanaeus,  FeUdtatem,  lectore  inconsulto. 
.  W  b.  Cypriaous  Epist.  mihi  IV.  ad  Pomponinm  de  Vlr^ 
gmibos  :  iSemo  dm  tutus  est^  pericuio  proxmmt. 


445  fiPISTOLA 

(Id  est  taomi  $tudio$wma)  noslra  Harcella,  tribuilo. 
El  meraenlo  mei,  obsccrans,  ul  Dominus  nosler 
iesus  Chriblus  conterai  Satanam  sub  pedibus  nostrts 
Telociier. 

151    EPISTOLA  XXXI  (a). 

kb  EUSTOCHIUII. 

De  Munit$eiU»$. 

Quadam  mwmcula  tibi  m  nalali  S.  Petri  ab  EmtO' 
chio  mfMa,  my$Uea  hUerjtretatione  trahit  ad  morum 
in$titutionem. 

1.  Parva  specie,  sea  canlate  snnt  roagna » mQnera 
accepisse  a  \irgine,  armillas ,  epistoiam,  et  colum- 
bas.  Et  quoniam  mel  in  Dei  sacrificiis  non  offertur , 
niroia  duicedo  arte  mutau  cst,  et  quadam ,  ut  iia 
dicam,  piperis  austeriute  condita,  Apud  Deum  enim 
nibil  Toluptuosuni ;  nibil  Untum  soave  placel ;  nisi 
quod  in  se  habet  mordacis  aliquid  ▼eriuiis.  Pasclia 
Ghri8(i  cum  amaritudinibus  manducaiur. 

a.  Fe$iu$  die$  B.  Petri  quomodo  celebrandue.  —  Fe- 
stus  esi  dies,  et  naulis  beaii  Peiri,  festivius  est  solito 
condiendus  :  iu  Umen ,  ut  Scripturarura  cardinem 
jocularis  sermo  noii  fogiat :  ncc  a  praescripto  pai»- 
strae  noslrae  longius  evagemur.  ArmilUs  in  Ezediiele 
(b)  ornatur  Jerusalem.  Barncb  episiolas  accipil  ab 
Jeremia.  1«  columb»  specie  Spirilus  Sauctus  allabilur 
{Joan.  4).  Iiaque  ul  te  aliquid,  et  piperis  romdeat,  el 
pristiui  libelli  (Epiet.  de  Vir^in.  eer^anda)  eliam  iiblc 
recorderis,  cave  ne  operis  ornamenU  dimitus ,  qn» 
verK  armillx  sunt  brachiomm ;  ne  epislolam  |)ectoris 
tui  scindas ,  quam  a  Baruch  traditam  novacula  (<) 
Res  profanus  incidit ;  ne  ad  similitudinem  Cphlraim 
per  Osee  audias :  Facta  e$  in$ipien$,  ut  coiumba  (0$ee 
7).  Nimiuin,  respondebis,  auslere,  et  quod  fesio  non 
conveniai  diei.  Talibus  ipsa  muneribus  provocasli : 
duni  dukibus  amara  sociau  sunt,  et  a  nobis  paria  re- 
cipies ,  laudem  amaritudo  comilabitor. 

3.  Verum  ne  videar  dona  minuisse  :  accepimus  el 
canistrum  cerasis  refertum  ,  Ulibus  et  lam  virginali 
verecuudia  rubenlibus,  ut  ea  nunc  a  (d)  LucuUo  dc- 
laU  eiistimarim.  Siqnidem  lioc  gcnus  pomi,  Poiilo , 
et  Armcnla  subjugaiis,  de  (e)  Cerasuuio  primus  Ro- 
mam  pertulit  (Ptin.  Hb.  15.  cap.  25).  Unde  el  de  pa- 
Iria  arbor  nomen  accepit.  Igitur  quia  In  Scripturis 
canistrum  ficis  plenum  legimus,  cerasa  vero  noii  in- 
venimus,  152  »"  eo  flnod  allatum  est ,  id  quod 
alialom  non  est,  pracdicamus;  opUmusque  te  de  lllis 
lH>mis  fieri,  qu»  contra  Templum  Dei  sunt,  et  dequtbui 

[a]  Atia$i9.Scriptaeodematmo^. 

[b]  Uaud  bene  Mariiaoseus  post  Erasm.  armatur. 

[c]  Joachimus  Rex  Judae,  ut  ex  Jerem.  cap.  36.  v.  25. 
Moxneaueeralpror/e.  _  .    „. 

[d]  Haec  Florus  iradil  lib.  3.  c.  5.  PUiUrchus  m\iU 
Luculli,  el  Plinius  iib.  x.  c.  xx.  aliique.  TertuUiao.  Apo- 
logeiic.  advers.  Gentes,  «  male  cum  Luciillo  actuin  est, 
mii  primus  cerasa  ex  PodIo  luliae  proinulgavit.  v 

[e]  Quidam  Mss.  de  ceraso  mnplimy  qum  uoa  iucongrua 
lectio  est,  proprie  euim  urbs  illa  Cerasus ,  seu  xc^ir«0{  n()- 
peilatur,  tametsi  queniadnKxlum  a  Sipus  sipunnaii,  ct  /;t- 
drtauuni  ab  Hidrus  dicilur,  bxc  (luoqoe  CcrasuaLiun  vo- 
cari  poterit. 


xxxni.  m 

Dcus  dicit :  Qma  bona ,  bona  valde,  Nibil  qutppc  Sal- 
vaior  medlum  amal.  Et  siculi  frigidum  non  refugiens, 
calidis  delectatur,  ita  lepidos  in  Apocalypsi  evomere 
se  loquitur  (Apoc.  5).  Unde  nobis  sollicitius  providen- 
dum  est,  ut  soleronem  diem,  non  tam  ciborum  abun- 
danlia ,  quam  spiriius  exaliaiione  celebremus.  Qcia 
TALDE  ABSORDUM  BST,  nlmia  saturiiaic  vellc  bonnrarc 
Hartyrem,  quem  scias  Deo  placuisse  jejuniis.  Ita  tihi 
semper  comedendum  est ,  ut  clbum  et  oratio  seqnn  - 
tur,  et  lectio.  Quod  si  aliquibus  displicet ,  Aposioli 
verba  cantato :  Si  adhue  hominibue  placerem ,  Chritti 
andUa  nan  e$$em. 

EPISTOLA  XXXII  (/). 

AD  MARCBLLAM. 

Exeuiai  m,  quod  paueie  $crip$erit,  mmirum  conferendie 
cum  Aquiles  trim$latione  Hebreeie  votuminibue  occu' 
patue.  Brentatem  vero  hujv$  Efn$totee  compensat 
duabue  $uperioribu$  Epi$toti$  Pautm  et  Euetochio 
directie^  qua$  MareelUe  tegendae  mitiit. 

1.  Ut  tam  parvam  Epistolam  scriberem,  causnedu- 
plicis  fuit ;  quod,  et  tabellarius  festinabat,  el  ego  alio 
opere  detentus,  bocquasi  nocfcpy^  me  occupaie  noluL 
Quaeris  quidnam  illud  slt  tam  grande ,  tam  necessa- 
rium,  qao  epistolicae  confabulationis  munus  excliisum 
ait.  Jam  pridem  cum  voluminibus  Hebrxorum  Ediiio- 
nem  Aquil»  confero/  ne  quid  forsitan  ptopter  odiuin 
Gbristi  Synagoga  mutaverit  :  et  ui  amicae  menli  fa- 
tear,  quae  ad  nostram  fidein  perlineant  roborandam» 
plura  reperio.  Niinc  a  Prophetis  ,  Salomone ,  Psalte- 
rio,  Regnoramque  libris  examussim  recensitis,  Exo« 
dum  teneo ,  quem  illi  elle  shoth  vocant ,  ad  Leviii- 
cum  transiturus.  Vides  igitur  quod  nulluin  onicium 
hulc  operi  praeponeiidum  sit.  Allamen  m*  Currcntius 
Qpsler  forte  frustra  cucurrerit ,  (g)  duas  Epistolas  « 
quasadsororem  153  tuam  Paulam  ejusque  pigntis 
Eustochium  miseram,  buic  sermunciilo  annexui :  ut 
dumillaslegeris,  et  in  bis  aliquid  doctrinae  pariter  ac 
leporis  inveneris,  putes  tlbi  quoque  scripta  esse,  qu» 
iilis  scripta  sunt. 

2.  Albinaro  commnnem  malrem  valere  cupio  :  de 
corpore  loquor,  at  spiritu  valeat,  non  ignorans :  eam- 
que  per  te  saluiari  obsecro,  et  duplici  pietatis  ofGcio 
focillari,  quod  in  una  aique  eadcm  Ghristiana  simul 
diligatur,  et  mater. 

EPISTOLA  XXXin  (h). 

AD  PADLAM  (t)    PARS  iJfJMDAU. 

Indicem  operum  Origenie  contra  Varronie  Opera  coi}- 
feren$f  o$tendit^  Eccle$iam  Chri$ii  habui$$e  Scriplo- 
rem^  qui  omnee  Groscot  Latino$que  $upera$$et  eiiaw 
librorum  editorum  muUitudine. 

i.  Varro  et  Chatcenterue  copioa$$imi  Scriplore$. 
—  Marcum  Tereutium  Varronem  miratur  Aniiquil:)S, 

(fl  4lia&  74.  scripia  paucis  diebue  post  dua$  superiore$. 

\q]  Dua  Dcmpe  superiores,  quarum  una  ad  Paulam  de 
Sebraico  Alphabelo,  altera  ad  Eustcchium  de  munuscuHs 
inscribilur. 

(/i)  scripta  circUer  01.  584. 

(t)  Buc  ex  Rufflni  Inveclivarum  1.  2.  adscita  est  opi- 
stola,  ciyus  emiait  iose  Uier.  Ub.  de  Scrtpt.  Ccclesia- 


44l  SANCTl  BlERONtlll 

quod  apad  Laliiioft  tam  innumerabtles  libm  scri- 
pserit.  Grscci  (a)  Ghalcenlcruni  miris  etTerunt  iaudi- 
bu8,  quod  lantos  Ubros  composueril ,  quanlos  quivis 
Rostrum  alienos  siia  manu  describere  non  possh.  fet 
quia  nunc  oliosum  esl  apud  Laiinos,  Gr^corum  vo« 
luminum  indicem  texere,  de  co  qui  latine  scripsii, 
aliqua  commemorabo;  ut  intelligamtls  nos  fepimenU 
dis  dormirc  somnum,  et  studium  quod  illi  posueriinl 
in  erudiiione  saeculariuin  scripturarum ,  nos  in  Coh- 
gregaiidis  opibus  ponere. 

2.  Scripsit  iuque  Yarro  qiiadraginia  quinqiie  ti< 
bros  AntiquiUlum :  quatuor  de  viu  popuii  Roirhani..... 

3.  Ort^mes.  — <  Quorsum  Varronis ,  et  Cbalcehier! 
mentio  facu  sit  quaeritist  Videlicet,  iit  ad  Adaman- 


liuin,  nostrumqueCliSitcetitertltn  veniamus  :  qui  Unto 
sittd!6  Ih  saitturttm  Sksripiiinram  labort  s«la?itj  «I 
juste  AdstmaAttl  IKmwtl  acc«p«it*  Voltii  hosie  qoan- 
la  ingcttil  sitt  Hsliqoertl  fiiOiiln«nlit  leqoens  taiolus 
ostcndll. 

154    Scripsit  in  Genesim  iibros  (b)  tredecim. 
My>ttcarum  bomiiiarum  llbros  diios. 
In  Eioduiii  Etcerpu. 

In  Levltlcum  Excdhpta 

licm  Mtftiobiblta. 

ilcpt  ApxAv  llbros  quatuor: 

De  Eesiirrettione  llbros  doo6. 

Et  alios  de  Rcsm*rectiotte  dhiogoS  doot.... 

4.  VldetlBlief  et  Grttoos  parKer,  et  Lalinoi  unioe 
bborcsuperatost  Qois  bnim  onqoam  tOfiU  legero 
potuit,  qttahU  ipee  oonBeripBitt  Porro  (al.  Pro)  lioo 
sodore  qtiid  aecepit  pretilt  Damqator  a  Demetrid 
Episcopo,  eiceptis  PalestiiiaB,  et  Arabl»,  el  Pfaomicia 
atque  Acbahe  Saeerdotibus.  lo  dawiialloheiD  q|08 
eonsenlit  tirbs  Romana !  Ipsa  oontra  faone  oogit  aeiuir 
tnm,  non  propter  dogmaiom  ootitatem,  non  propter 
hxresim,  oi  nunc  idfersos  eum  rabidi  canes  simo'^ 
hnt :  sed  qoia  gloHam  eioquenti»  ejus » et  Bcieniiae 
fbrre  taon  poietant»  ot  Ulo  dleeiiie,  oronea  muU  put»- 
bantur* 

5.  H«e  qoare  sertpserim ,  et  atf  pauper is  Ibteroae 
Ignlculom ,  dto  aermone,  led  non  eauto  dicu?erin  ^ 


stic.  in  Origen.  ubi,  mdicerii,  biqiiit,  opmim  eyiis  m  vdtU- 
minibuB  Efnstolarum^  qua*  ad  Paulam  i0ripttfmi«,  ftl  oiui- 


dam  EpUioUi  contra  rarrom  operafqnferens,  postit.  Ipsa 
atiLftm  pro  mtyorl  paTti^  eom  ^liiS  ^lerisqee  videtur  exci- 
.  Memiiiit  eUam  S.  Isidorus  Originvm  iib.  6.  c.  7.  ai- 


que  eiscribil. 

(apidyipuia  ftenipe  AlexaDdrinnm  Gramn^ticiim,  qui  ob 
iiuiefessum  smbendi  sludium ,  alque  assiuiiam  circa  libro^ 
inoram,  cfkdcertteri^  sive  terei  pectorU  nomenest  conseeu- 
Uis.  Quatttor  inilie  iibros  tradiiur  scripsisse ,  quorum  ne 
unus  quidem  id  hanc  usque  aetatem  pervenit. 

{b)  Totidem  enumerat  etiam  io  seqoentl  Eplst.  50.  ad 
Damasum  in  flncquaest.  prim.  Sed  duodecim  tanlumEuse- 
bius  meoidrat  f  I.  U.  ei  eoque  Suidis  in  voce  origenee^ 
et  Nicepliqrus  ZY.  5.  Cum  vero  apud  Hteronymnm  no* 
slrum,  qUi  ^d  Ddlnasiim  loco  cltatx)  eipressis  vcrbis  c  duo- 
decimum,  et  lertium  decUnum  in  Genesim  librum  »  asserit 
ab  Origenis  dlctalum  super  Catn  vindicta,  errorem  in  mi- 
mero  i^spicati  tion  posstmus,  in  exemplart,  quod  pree  ma- 
filbus  habcl)at,  opinari  iicet,  duodecimum  librum  in  duos 


4i8 

potestis  intelligere,  si  Epicuros  (1)  et  Aristipos  co* 
gitetis. 

EWSTOLA  XXXIY  (c). 

AD  IIARGELL4U  (2), 

De  MlHiuot  lock  Peedm  cxkti» 
Qttfc/ stf  panis  doloris ,  qmdque  filii  excussorum  in 
P$almo  126.  eleganler  exporiil,  excusam  interea  $an 
etum  Hilarium,  qu$d  doeeptUs  ab  Heliodoro  Pre&btj^ 
tero,  non  bene  intellexerit  excussoruro  verbum. 

.  I.  Beatus  Papiphilus  Marlyr,  cujus  viiam  Eusebins 
Cxsariensis  Episcopus,  ^55  iribus  (d)  feimc  vo- 
luminibus  expiicavit,  cum  Demetrium  Pbalereum,  ct 
PtSistratum  io  sacrie  Bibliotbecjfe  studio  Teilei  aequare, 
inHiginesqoe  ingefeiiorum » qo»  vera  sOnt,  et  ajierna 
nibhOments;  toto  orbe  perqiiireret,  tunc  ie\  makime 
Q^igedis  llbros  Impensius  prosecuius,  Caesariensi 
Rcelosi«  dedicavlt :  quam  ex  parte  corroptam,  Acii- 
oimi  dehlnc,  et  Euaoius  ejosdem  Eeciesim  saeerdo- 
Mii  ta  mombrants  inataurare  oomiti  aont.  Hic  bum 
molu  Rpertrit,  01  ittvoiiionim  nobis  indieem  dere- 
Hqrterit,  eoiHeelni  TiieeM  setlt  Pkloil  Gommenta- 
rioM  («),  el  HtB  iittehsTraciatum,  ex  eo  qnod  non 
iASeripsft,coiKtesu8  eSt  oon  repertom,  Non  quod 
laHe  uotuaqoe  vir  (Adamantlum  dielmus)  aiiqoid 
pneioHerit,  sed  qiiod  negllgentia  posterorum  ad  no* 
alram  oaqoe  memorlam  non  dorarit.  Hoc  Ideo  dixi , 
itl  quia  do  eodem  Psaimo  mlhi  proposuisti ,  quid 
oaeet  panU  doiorie,  In  eo  qnod  dicitur  :  1  Vanum 
▼obia  est  ante  iocem  surgere,  lorgile  postquam  sed- 
eritls,  qui  manducatlB  panem  doloris ,  >  osiendcrem 
me  de  Origeols  Commeniariia  ^Oid  lenserit ,  non 
habere. 

i.  Unde  ad  HebrMm  recorrens,  iaveni  pro  pane 
doi&ris  scriptum,  mu  aasabik,  quod  Aquila  inier- 
pretatos  estj  Aprei  (f)  Hh  Sucirtyiv/ufcTWf ,  id  esl,  panem 
etaboruthnunu  Sjrramachua  Apro»  xtoc«iT0ta«v/uvoy,  quod 
expmiltur ,  pafitfiti  arrumnoium,  Qoinia  Editio,  et 
Tlieodoiion ,  qui  in  caeleris  cum  fteptoaginta  Trans- 
tatoribus  facit,  panent  idolorunu  Sexta  irUvi9«,  id  est, 
arrerit.  Nec  mtrandum  est  de  Aquila ,  si  latmHfmTK 
ffoidoHt  ponat,  cum  opera  roartuum  bominissitit, 
et  propbetice  popoius  arguator  ad  tempium  diiucuio 
fmstra  consurgere ,  et  posl  quieiem  ad  aanctuarium 
featinare,  cum   idoia,  Dei  honore  ▼enereutur  :  so- 


{€)  aL  f II  trr^yfa  eodem  amo  384. 


fuisse  dis|)erlilum',  ouonim  alter  teriius  decimus 
[traeier  lllirum  lufti  Aeiov,  atqi 
lottc,  reuqooe  hlc  lueiMorafos  iKTiisse. 


retur.  Adrte 
Ituflliii  tei 


,  quonim  alter  teriius  uecimus  prsenoUi- 
!ier  lil)rum  %th\  Kn^»  atque  cufii  ({nldem  ex 


Nimirum  inlegrjs;  (erme  eoim  hic  pro  facile  acci- 
piliir,  neque  eorum  probamus  sententiam,  qui  aliquid 
amptius  Hierooymi  aevo  fuisse  volumen,  quam  liber,  ex  co 
puiant ,  quod  iu  Cataiogo  absolule  Ires  libros  dicat  de  vita 
Pampbili  ab  ^usebio  exaraios. 

\e)  InDHl  putalMartiaoaeos  inHebraici  Alphabeti  lltteras 
editosabOngene  tracUUus;  nobis  estlonge  verosimillimum 
superiorisPsalmi  cculesimi  decimi  octavi  parlem  illam  i.i- 
dicari,  qua  sub  plie  exbibetur;  peculiari  enim  unSquaequo 
liltera  iracUtu  donau  ensn  a  veteribus,qttod  apiid  Hilarium, 
AugusUnum,  aliasqne  vlderc  est,  ut  veiuii  lol  seorsim 
Psalmi  habcrentur,  quod  ab  una  littera  versiculi  loacnoa 
aunt.  ^ 

(f)  Minus  bene  vetusu  ediiio,  hmmfA^,  jiec  sails  vere 
ad  Symmacfauro  iegendnm  quidam  putaul  .«aoMiiWvM,  et 
a»wnno8orum. 

(t)  Komani  Prcsbyleri  his  traducontur  nomlnibus  qiii 
Hierou^TDum  statim  a  Damasi  obitu  insecUbanlur. 

{i)  Consule  chronicas  poslcriores  notas  ad  faanc  £pist. 
In  Fraefatione. 


4«  fiftSTdu 

cundum  qood  EMchidl  sori|»lt  in  ipso  templo,  sacri- 
ficare  idolis  sacerdotes.  Ut  auteni  pienius  adducarit, 
pro  ((o/ore  in  Uebnfeot^o/a  potita,  hpc  ipsnro  verbunii 
hocesty  i&4Biif,  etiaro  in  centesiroo  decimotertioPsal*' 
mo  scriptura  est.  Sepluaginta  quoque  idola  transtule- 
runt.  f  56  ^^^  ^^  "'  ^  ^^^  ^^  legimus ,  klola 
gmiium^  ar^entum^  et  anrum^  epera  manuum  Aomi- 
num;  in  Hebrxo  hal)etur,  asarbex  ,  quod  Aquila  in- 
lcrpretatur  elaboraiione$  eorum,  Unde  curo  ita  veri- 
tas  se  bubeat,  non  fruslra  quidam  doloris  panem»  aul 
h;ereticonim  intelligunt  sacraroenla,  aut  vilac  istius 
uiiscrabiiis,  et  xrumnosae  inierpreiantur  laborem : 
)pud  qiiaro  in  sudore  faciei  comedirous  panem  djq- 
Urum,  et  inicr  spinas ,  et  tribulos  brevis  viue  ali- 
ihenia  nascuntur. 

S.  Illud  quoque  de  eojjlem  Psalroo  inierrogare 
dignata  es :  Qut  nnl  filii  exeu$$orum?  Miror  te  in 
tlilarii  Couiroeniariis  non  lcgisse,  excussoruro  (ilios, 
credentiuro  populos  interpretari,  quod  scilicet  Apo- 
slolos  illo  nomine  putaverit  appellatos »  quibus  in 
Evangeiiis  sit  prxceptum ,  in  quamcumqiie  civita' 
teni  inlroierint,  et  noii  fuerint  recepti,  eicutere  pui- 
verem  pedum  suorum  in  testirooniuro  non  creden- 
tium  (Mauh.  lO;  el  Marc.  6).  Licet  t^^argute  praeca- 
veris ,  non  posse  Apos(olos  sub  nominc  excussorum 
iiiicUigl,  cum  Sit  aliud  excqtieniium ,  aliud  excus- 
sorum  :  quia  exculicntes  sunt,  qui  exculianl,  excussi 
vcro,  qui  ab  Sltis  eiculiantur.  Et  incongruuro  esse 
excussos  ApostoIoB  icclpi»  qui  magis  excutientes 
debuerint  appellari.  Quid  igitur  faciam?  Tantum  vi- 
rum,  et  temporiims  suis  diseriissiroum  (a)  reprehea- 
dero  non  atideO  :  qui  el  confessionis  suae  mcrilo ,  et 
vit:e  induslria ,  et  eloqueniiae  claritate ,  ubicumque 
^  ftomanum  nomen  cst ,  prafedicaiur  :  nisi  qiiod  non 
ejus  culpae  ascribendum  est,qui  llebraei  sernumis 
ignarus  fuli,  Graeearom  quoqtti  lilteraront  quamdam 
auram  c«eperat ,  sed  Meiiodori  Prosbyteri ,  quo  ille 
famiiiariter  usus  est,  ea  qu«  inlelligere  non  poieratt 
quomodo  ab  Origeiie  eisent  dicia,  quaerebat.  Qiiii 
quia  itt  hoe  Psaimo  GommeiilarimD  Origenis  kkj^ 
aire  non  potnil ,  opinlone»  tnagis  insinuare  MMn » 
qoam  inseitiiuii  voluit  oODfiterl.  Qsam  lU^  sttmptam 
claro  sermoiie  dissenilt,  et  alieDttm  errorem  diser* 
tius  (b)  eiecutus  est* 

1B7  ^  •  Restat  igi tur,  ut  nirsum  ad  (^Olem  sermonil 
rccurramus  Hebrttl,  et  videamus»  quMode  scripCiim 
sii.  Ubi  nos  habemiis,  iktii  /l/il  isculfartim :  ibi  legi^ 
iur,  CHBN  BME  ANHAUBin ,  quod  Aqitila  interpretatus 
o,st ,  «icul  /iiii  pukertMum.  Symma^us ,  et  Theodo*> 
iim  ,  neut  fimjutetUuH:  {e)  Sexta  Uin$$  mI^  quod 
iios  dicere  possumus,  exacuti  $ensu$,  Ex  quo  manife- 

(<i)  llodeste  Htlarii  seutentlam  resptiit  HteroDymaS, 
tfno  eUHiara,  si  qtia  est,  totam  confert  in  HeHodoruni.  At 
aiioqui  dpctiss.  S.  Hilarit  ec|itor  Bencdktiaas  noo  intelte- 
etum  skilfleroD^moHtlartQm  conlendit,  quodhlc  vocemea;- 
cutsorwn  aclive  sumpserit  ab  excussor,  noo  passive  ab  eX" 
cutsue ;  quod  apprime  &lsQm  est,  et  Uifauil  locum  attendenti 
constabit* 

(b)Dno  nostri  proto  notse  Ifss.  iliique  penes  Hanian.  et 
alieno  errore  disertiut  excueatus  est, 

(c)  Sih  verlus,  et  ad  Mas.  Ildem,  certe  concinniorl  scnsu 
kigerailt  Ylelorlas  ^t.  Drusius  4Reyi|iivTo«.  Al  Martiauictis 


ixxiv.  «to 

stum  est,  adoleseentiae  populos  intelligi  Christianos, 
secuDdum  illud  eiemplum,  quod  Deus  suos  sancios' 
in  modum  arcus  et  sagittarum  dicator  extendere;  ut 
^n  Propheta  Zacharia  :  <  quo|i|am  extendi  te  mihi 
Juda ,  ut  arcum  i  (Zach.  9. 13  )•  Et  Salvator  de  se- 
meiipso :  c  Posui  me  sicut  sagittam  eleclam.  Et  in 
pharetra  sua  abscondit  m^  >  (iMt.  49.  2).  Denique 
in  sequenti  versu ,  excepiis  Septuaginta ,  qui  aliter 
transtulerunt,  et  in  Hebraco»  et  in  cunctis  jpldiiioni- 
bus  ita  reperi :  c  Beatus  vir,  qui  replevit  pharetram 
suani  ex  ipsis;  ut  qiiia  metapborain  semel  sumpserat 
ex  sagittis,  et  ih  pbaretra  quoque  translatio  servare- 
tur.  Excu$$o$  aotefn  €i  coiisiieludo  se^mbnis  humani 
vegeto$  et  robu$to$  et  es^peditoe  vocat :  et  ipsi  Sept«ti« 
^inU  Interpretes  in  Esdrae  libro,  pfo  juveuibus 
transtuierunt ,  in  quo  ita  scri)>iiur  ;  <  Et  ractum  est 
ex  die  illa,  medii  excussoruin  faciebant  opus,  et  me- 
dii  corum  Iiabebant  hastas  et  scuta  et  arcus  et  tbo- 
raeee  et  priaoipes  poM  omnem  domum  ludtl ,  asdia- 
«antiom  in  muro  i  (/Vcefn.  4. 16).  Ex  quo  animild»- 
vertimtts,  et  in  prasonti  looo  pHi  MloleBoentibmt 
fttque  puberibus,  eMmm$  potttoe  t  noti  ul  ille  opl« 
natus  est  pro  Apostolis ,  qot  eteussi  a  peddm  excus- 
sione  dieantur.  Legi  et  cujusdam  librum,  et  elegin* 
tem  in  eo  sensum  tvperi ,  exetitsm  Judbeos  diel  i 
templo,  et  lege  et  graiift  Domini»  pro  eo  quod  m 
reprobo$:tt  eorom  ease  iUios  Aposiolos,  qol  ex 
ipsorum  semine  proereeAtnri  et  in  simiiititdiaem 
sagittanim  mano  Domini  eontineantur. 
^  b.  In  sequenti  qooqne  Psalmo  Heliodoms  magii 
qoam  noster  Hiiarius  erravit,  qai  de  eo  loeo,  in  qoo 
scriptomest:  lHg  cLal>eresfruct«imtooromman« 
docabis,  i  varia  opinatus,assoroitnlagis8taresemeH* 
tiam,  si  scribatur  (d) :  fruetu$  iaborum  allqoem  maii^ 
dueare ,  et  non  lahorei  fhutuum :  iinde  sptrilualem 
fntelligentiam  debere  perqojri.  Ei  ex  hac  occasione 
longam  ingrediens  disput^ltionem,  tanta  operosit^te, 
quod  volehat  intelligi,  uaos  est  persuadendi ,  qoanta 
semper  falsius  indigett  ot  vera  videatur  :  eum  in 
boc  loeo  non  Septuaginto  Interpretes,  sed  Latinl  de 
(e)  Graeci  verbi  ambiguiiate  decepti,  xxfmolH  ffum; 
magis  quam  moftas  InierpreUti  siut;  com  xiepitoi, 
manai  quoque  dicontor  i  qood  in  Hebr«o  ponitiir 

4«ivM«  fedt  ex  Msd.  e  qnibos  rursom  alii  malunt  u^ ; 
nljroque  aiitem  medo  nonaciili0ii,8ive  esodtilnm,  quod 
Hieronymus  intendit,  sed  acumeu  ipsum  sigQiAoatur,  ne- 
que  adeo  satis.recle  fiW  acumink  sensm  pro  nttt  exacuti 
$inm$  dicerentur.  Nos  quam  reatilnl  dc^e  Outimus  lc'^ 
ctionem  i)»^.  novo  conatu  ex  Mss.  expiscati  sumus,  etsi 
euim  plerumque  ibi  EKONEOG  per  £  liueram  iaiiio  eCEer- 
tur,  ea  tamen  et  sono  eadem  cum  H.  et  soiemate  iiiud 
multum  dislal :  cerle  A  longe  iiroiuDior  esi.  Accedit  per- 
quam  comraodior  Grsrci  vocabun  analogia,  qua  nimirum  la- 
eile  potuit  sextae  bujus  verstoQis  aucior  iiM^  adjeciivum 
homen  ab  4x«y<M  verbo,  quod  est  exacuo.  aeduiisse,  quaji- 
doquidem  et  vmmv^  pro  recetis  aculo  a  Soubocle,  aiii:^ 
que  melioris  Grsecitatis  auctoribus  UMirpan  compertuin 
est. 

[d]  Non  tgitur  SugiUat  Hilarium,  quod  praetulerit,  /a^o- 
res  fructmm  pro  labores  manuum^  ut  sibi  persuadet  HUa- 
rii  ejusdem  edttor  BenedictiQUS,  sed  quod  vel  ipse ,  vel 
potius  Heliodorns,  inconsulto  Grarco  texiu,  fructus  taiHtrum 
pro  labores  fructuumj  approbavcriu  camque  magis  slare 
sententiam  dixerit.  vtde  Tractat.  in  Psatm.  ifl.  num.  ^ 
ct  5 

(e)  Martiiinaeus  post  ErSsibom  iMtbd  de  crmco. 


m  SANCTI  mERONTMI 

CHAPHACH.  Et  Symmaclias ,  Qointaque  Ediiio  trans* 
tiilerant,  manuwn  f«ariim,  ut  ambignitatem  prioris 
«crmonis  effugerent. 

6.  Gum  h»c  fortiTis,  ot  aiunt ,  operis  ad  luco- 
brationculam  velox  notarii  manus  me  dictante  signa- 
ret ,  et  plura  dicere  cogitarem ,  jani  ferme  qoarta 
noctis  hora  excesserat,  et  repente  stimulis  quibusdam 
doleiiiis  stomacbi  suscitalus ,  in  orationem  prorupi , 
ut  saltem  reliquo  borarnm  spalio,  subrepente  somno, 
frusiraretur  infirmilas* 

EPISTOLA  XXXY  (a). 

DAIUSl  TAFM  AD  HIBROMTHOM. 


4KI 


Hieronymum^  cujui  seripta  multa  $e  cum  affiditate 
tegere  prolitetur,  enixe  Damaeui  rogat ,  ut  tubjectis 
V.  queutionibui  ex  Veteri  Teiiamento  reepondeai, 
Dileclissinio  filio  Hiiroiitho  Dahasus. 

1.  i  Dormientem  le,  et  longo  jam  lempore  legen- 
tem  potiuStquam  scribentem,  quaisiiunculis  ad  te 
missis  exciure  (6)  disposui :  non  quo  et  legere  non 
debeas :  boc  enim  veluti  quottdiano  cibo  alitur  et 
pinguescit  oralio :  sed  quod  leciionis  fructus  sit  iste, 
si  scribas.  Iiaque  qiioniam  et  (c)  lieri  ubeliario  ad  me 
remisso,  nuUas  X59  lejamepisiolashaberedixisii, 
exceptis  hi9,  quas  aliquando  in  eremo  dictaveras, 
quasque  tou  avidiute  legi  atque  descripsi :  (d) et  ultro 
poUicilus  es  te  furtivis  noclium  operis  aliqiias,  sl 
▼ellem,  posse  dicure;  libenter  accipio  ab  oflerente, 
quod  rogare  Yoiueram  {e)  eiiam  si  negasses.  Neqi^ 
▼ero  ulhim  puto  digniorem  dispuiaiionis  nostras  con* 
fabulationem  fore,  quam  si  de  Scripiuris  serniocine- 
mur  inter  nos :  id  est,  ul  ego  inierrogem,  lu  respon- 
deas.  Qua  viu  nihil  pufo  in  hac  luce  jucundius,  quo 
ammae  pabulo  omnia  roclla  siiperantur. »  Quam  dul- 
cia^  inquit  Propbeia,  (f)  gutturi  meo  eloqwa  tua,  tuper 
mel  ori  meo  (  Ps.  118. 103  ).  «  Nam  cum  idcirco,  ut 
ait  prxcipuus  oraior,  homines  a  bestiis  diflTeranius , 
quod  loqui  possumus  :  qiia  laiide  dignus  e$%t ,  qui  iu 
ea  re  cxteros  superat,  in  qua  bomines  besiias  anle- 
cellunt? » 

.  2.  c  Accingere  igitur,  et  mihi  quae  suhjecu  sunt 
dissere ,  servans  (g)  uirohique  moderamen ,  ut  nec 
proposila  solulionem  desiderent ,  nec  epi^lola  hrevi- 
lalem.  Faieor  quippe  tihi,  eos  quos  mihi  jampridem 
(h)  Lactantii  dederas  libros,  ideo  non  libenler  lego , 
quia  et  plorim»  epistolae  ejus  (al. /infiif)  usque  ad 

jiHae  124.  scripta  amo  584. 
Quidam  Mss.  debvt 
,  ,  Ollm  Etherio  tabellario,  qtto  modo  ne  unum  quidem 
maiiuacri}itura  legisse  invenimus ;  sed  cum  daiain  Hieroeo- 
lymis  hanc  epistolam  ahs  Hieronyino  ex  praeconcepu  Ba- 
ronfl  ad  an.  578.  o|)inioae  sibi  persuasissel  Reatious  Epi- 
soopus,  cooficiam  lectiouem  tucrl  impendio  oonatus  est 

(d)  Vaiicanus  el  qtHa  voUicUns  es ;  idemque  furHH  no- 
ctium  operu,  quod  alii  ileriqueMss.  furtirn  noctium  horie 
▼el  operibus.  * 

(e)  Yictorii  Godices  omiUunt  etiam. 

(f)  Alii  Mss.  inverso  parumper  ordine,  c  super  mel  et 
faTum  ori  meo  elo<iuia  lua  Domiae.  » 

^  (g)  Vaticanus  utrumque^  el  mox  Epislolw,  ut  et  alii  Mss. 
haDent  pro  ^stola. 

(h)  Idem  Vaiicanus  mendose  lectilanti,  el  paulo  post  nro 
^tgususquehsiliejusneque. 


mille  spatia  versiiuffl  tenduntur,  ct  raro  de  nostro 
dogmaie  dispuiant :  qiio  fii,  m  et  legenti  fasiidium 
gcneret  longilodo  :  et  si  qua  brevia  sunt,  scholasticis 
roagis  sint  apta ,  qnsm  nobis ,  de  nieiris  et  regionum 
situ  ei  philosophis  (t)  disputantla. 

1.  c  Quid  sibi  Tult  quod  in  Genesi  scriptum  est: 
Omnisqui  occiderit  Catn^  uptem  vindictas  exsotvetf  i 
(Gen.  4. 15.) 

2.  €  Si  omnia  Deus  0)  ^ecit  bona  valde ,  quare 
Noe  de  mundis  et  immundis  animalibus  pr.Tcepit, 
cum  immundum  nihil  bonum  esse  possit?  £t  in 
novo  Tcsumenio  post  visionem ,  quas  Pctro  fucrai 
oslensa  dicenti :  Absit,  DonunCf  a  nic,  quoniam  com* 
mune,  et  immundum  nunquam  introivit  in  os  Mifwi», 
vox  de  coelo  responderit :  Quod  Deus  mundavU ,  i« 
rommtuie  ne  dixerisf  i  (Act.  10.  14  el  15.) 

5.  f  Cur  Deus  loquiiur  ad  Abrahain ,  quod  qu.irla 
progenie  filii  Israel  essent  (k)  de  idgypto  IQQ 
reversuri,  et  postea  Moyses  scribii  i :  Quinta  auiem 
progeme  exierunt  filH  Israel  de  terra  ^gypti  ( Exod. 
15.  18.  juxtaLXX) :  i  quod  utique  nisi  exponatur, 
videturessejconirarium.  i 

4.  c  Cur  Abraham  fidei  suo:  signum  in  circumci- 
sione  suscepilA  i 

6.  f  Cur  Isaac  vlr  justus,  et  Deo  carus.  non  ilii  cui 
voluit,  sed  cui  noluit  deceptus  errore,  bencdixii?  i 

EPISTOLA  XXXVI  (/). 

Seu  rescrlpium 

mEROi^VIMI  AD  DAMASDII 

Pramissa  exeusatione  morarum ,  ac  prmtermissis  W^ 
tum  dunbus  QumiiuneutiSy  secunda  et  qnarla  a  Ter^ 
tutliano^  Novaiiauo ,  ac  Origene  dispnlatis,  rdiquii 
Iribus  copiose  rcspondet. 

Beatissinio  Papa;  Damaso  Hierontmds. 
l.Postquam  epistoiam  tux Sanctiutis  accepi,  con- 
festim  accito  noUrio,  ut  exciperet  impera\i :  quo 
ad  officium  praeparato,  quod  eram  voce  pronipturus, 
ante  mibi  cogiuttone  pingebam.  Interim  jam  .et  ego 
liiigiiani ,  et  ille  articuium  movebarous ,  cum  suhito 
Hebracus  (m)  intervenit,  deferens  non  panca  voluini- 
na ,  quas  de  Synagoga  quasi  lecturus  accepemt.  Et 
illico  habes ,  inquit ,  quod  postulaveraG :  meque  du- 
bium,  et  quid  facerem  nescientem,  iu  festinus  exier* 
ruit ,  ut  omnibus  praetermissis  ad  scrihendum  irans* 
volarem  :  qiiod  quidem  usque  ad  prassens  facio* 
Yerum  quia  (n)  heri  diacono  ad  me  inisso,  ut  tu  pu« 
UsEpistolam,  utegosentio,CommcnUrium  te  ex- 
pecure  dixisii ,  brevem  responsionem  ad  ea  desido- 

(t)  Non  pauci  Cndd.  disputandis.siu  disputaniHm.aaod 
ad  supenorem  vocem  schoiasticis  reierri  poiest.  S«i  et 
supra  plurimum  veieresmembranae  vanant,dumpromelrts 
alis  mmdUy  aliae  meriiis  habent. 
.  U)  VaUcanus  facit,  et  pulo  infra  in  liac  eadem  mi»- 
sUone  mtroim  pro  iutroibu, 

(k)  Cislerciensis  olim  Nonantiilanus  habet  exitttri. 

(/)  Aias.  12S  scripia  alleio  post  superioeetn  die. 

(m)  Idem  Cisterciens.  Ms.  «  Hebraeus  quidam  inler- 
venit. )» 

(M)  Idem  rursus  heri  a  Jjiacono  :  Vatic.  3K$.  heii  archi- 
//wro/io.  Viclorius  vero  ex  praiconcepu  opiniooc  anain  lo 
suiiniori  episiola  ex|>iudiuius,  Etherfo  Diacoao. 


453 


EMSTOLA  XIXVI. 


m 


rans,  qose  singola  tnagnonim  volttminom  (a)  prolixi' 
tate  indigent,  rtxMtvot  ^arxtSto<m,  duabos  tantom  Qox- 
fitioncuUs  prxtermlssls :  non  qiio  non  potuerim  ad 
illas  aliquid  respondere,  sed  quod  ab  eloqnentisslmis 
viris,  Terlulliano  (6)  nostro  scilicet ,  etNovatlano, 
laiino  sermone  sint  editae;et  si  nora  ▼olnerimus 
^  aflerre,  sit  latius  dispuundom.  161  Gerle  exspe- 
cto  quid  placeat  :utrumne  epistolari  bretitate  senten- 
lias  tibi  velis  digeri  autsingulorum  Itbros  confici.  Nain 
f  t  Origenes  in  quarlo  Pauli  ad  Romanos  (c)  l^nyi^acoiv 
tomo  de  clrcumcisione  mngntnce  disputavit :  et  de 
mnndis  atqoe  immundis  animalibus  in  Leviiico  plura 
disseniit :  ut  si  ipse  Invenirc  nihtl  possem ,  de  ejiis 
U)tnen  fontibus  mutuarer.  £l  ut  verius  loqnnr,  Didy» 
nii  de  Spiritu  sancto  iibrum  in  manibus  habeo,  qno.m 
tmnslainm  tibi  cupio  dedicare  :  ne  me  existimes  tan- 
tammodo  dormitare,  qui  lectionem  sine  stilo  somnum 
putas.  Antelatis  itaque  probtematibus ,  quae  epislolas 
tuff  subjeceras,  quid  inihi  videretur  annexui,  veniam 
postulans,  et  fesiinationis  pariter  et  morarum :  festi- 
tiationis  ,  quia  ad  unam  lucubratiunculam  dictare  (d) 
Yoliierim  multorum  opus  dierum ;  tarditatis,  quia  alio 
opere  detentus,  non  statim  ad  interrogaia  rescripsi. 

2.  Qttid  sibi  vuU  quod  in  Gencii  scriptum  est :  Oronis 
qui  occiderit  Cain ,  sepiem  vindictas  exsolvet  ? 
Aniequam  de  Quaestione  dicamus »  rectiim  videlhr 
at  editiones  interpretom  singuloriim  cum  ipao.He» 
braieo  (e)  conrerenies  sermoDe,  digeramua,  quo  foci* 
liiis  Scripturs  sensua  possit  littelligi.  Yaiohbr  lo 

AMNAI  1.0CHBN  CHOL  OEEG    CAIN  S0BATH4III  JOCCAHO. 

Aquiia.  <  Et  dixit  ei  Dominua :  Propierea  omnis  qui 
oceiderit  Cain,  septeropliciter  ulciscereiur.  i  Symma* 
chiis  :  c  Et  dtxit  ei  Dominua :  Non  sic,  sed  omnis 
qui  occiderii  Gain,  (/}  hebdoroas»  slve  septimus  vin- 
dicabitur.  >  Septuaginla  et  Theodoilo  :  Et  dixil  ci 
Domiiius  :  c  Non  sic,  sed  omiiis  qui  occiderit  Cain, 
acptem  vindictas  exsolvet»  >  Posiquam  Cain  occidc- 
rat  fratrem,  inlerrqsatus  a  Domiiio  :  c  |]bi  eat  Abel 
frater  toos  ?  >  contumeliose  respondit ,  c  Nescio  : 

{a)  Yocem  jinvHxilaie  ignorat  Yatlc.  liber ;  graeca  aotom 
verba,  quae  saepius  Mss.  depravani ,  latine  signiflcant , 
«  h»c  tifai  ex  tempore  commenutus  som.» 

(d)  la  Yalic.  Ms.  aliisque  antiquioribus  desfderatur  wh 
siro,  quo  nomiae  ex  Hieronyoii  seosu  ac  phrasi  uU  uisi 
laiinosauctor  designalur. 

(e)  Graecam  vocem  iSrnlmw,  quaelatJnsa  enarraUanee, 
fiive  cammentarios  sonat,  duo  prolMe  notae  Mss.  penitus 
igoorxnt,  alii  i&irniuav  legunt. 

(d)  Yatic:  «Dietare  voloi  rem  dienim.» 

(r)  Expuogi  absquescnsusdispendio  oommode  possunt 
doae  voces  conferentes  sermoney  uuas  aut  nullus  aut  reccu- 
tioraliquis  Ms.  taotum  agnoscit.  tn  Yatic.  autem  desidera- 
tur  etiam  scripinr<B  sensusj  et  paulo  post  sobothai  iegitur 
pro  sobathaim,  In  Ambrosian.  P.  60  aotiquissimofac^i, 
eisaphattttm.  Yid.  Quaestion.  in  Genesio. 

(f)  Plerique  omnes  Mss.  hebdomadast  unde  Erasro.  Ae- 
bdomada.  Mallem  ego  kebdomatos,  ex  ^sco  i^^j(um«, 
quod  Jatlne  est  septmm;  nam  quod  Martiameiis  coujicit 
Jortasoe  iegendum  hebdomost  sive  i^i^t  etsi  idem  t\st 
sensus,  longius  tamen  distat  a  Mss.  lecUone.  nebdonLis 
auto.»  quara  vocem  ex  ingeoio  cudit  Yictorius,  alil  onuK^s 
aflsplexali  sunt,  et  veterum  codicum  caret  auctoriute,  ot 
maxinie  incongrua  est,  non  enim  seniimum,  sed  manerum 
sepienarium,  et  sejptem  dierum  spatiim  sonat.  Interim  to- 
lam  Symmachi  interpreutionem  sic  exhibet  Aoamxiao. 
«  SymmacfattSy  et  dixit  ei  DominusrPropterea  oomis  qui 
ocdderit  Caio,  hebdomadas,  aut  septies  vindicabitur.  > 

S.   HlBBONTMI  1. 


nunquid  cusios  fratris  mei  sum  ?  i  Quamobrem  ma- 
ledictione  damnatus,  ut  gemens  et  1^2  tr^^ns 
viveret  super  tcrram ,  noluit  veniam  deprecari :  sed 
peccatis  peccata  congeminans,  tantum  pnUvit  nelas, 
cui  a  Domlno  non  posset  ignosci.  Denique  respondit 
Domino  :  c  Major  mea  causa  est»  quam  ut  dimitlar, » 
id  est,  plos  peccavi,  qiinm  ut  menear  absolvi.  c  Ecce 
ejicis  me  hodie  a  Aicie  lerrse,  et  a  Acie  tua  abscondar, 
el  ero  gemensel  tremens  super  lerram  :  et  erit,  om- 
nis  qni  inveneril  me,  occidet  me.  i  Ejiclor,  inquit, 
a  conspecto  too,  et  cousclentia  sceleris ,  (i^)  lucem 
ipsam  ferre  non  sustlnens ,  abseondar  ut  latitem. 
c  Eritque,  omnis  qui  invenerit  roe,  occidet  me  :  » 
dum  ex  tremore  corporis(/0  et  furiatae  nienils  agtiatu, 
eom  esse  intclligit,  qui  mereatur  inlernci.  Vcrum 
Deos  nolens  eoro  compendio  mortis  finire  crticiafus , 
nec  tradens  pcena?,  qua  ae  ipse  damnaverat,  ait ! 
c  Non  sic,  I  id  est,  non  ul  aestimas,  morieris ,  et 
mortem  pro  remedio  accipies  :  verum  vives  usque  ad 
septimnm  generationem,  et  consclenllae  luae  igne  tor- 
queberls,  iia  ut  quicumque  te  occiderit,  secundum 
duplicem  intelllgentiam,  autinseplima  generaiione, 
aut  septlmo  te  liberet  cruclatu.  Non  quod  ipse  qui 
occiderit  Caln,  septem  uliionibus  subjiclendus  sit : 
sed  quod  septem  vindlctas ,  quae  in  Cain  Unto  tein* 
pore  cucurrerunt,  solvat  inlerfcctor,  occidenseum 
qui  vitae  ftierat  derelictus  ad  poenam. 

5.  Ut  autem  quod  dicimus  manifestiiis  fiat,  quoti- 
dianae  consueludinls  ponamus  exempluin.  Loquatur 
inler  verbera  servus  ad  dominum  :  quia  liicendi  do- 
mum  tuam,  et  unitersam  substantiam  tunm  dissipavi, 
inierfice  me.  Dominusque  respondeat  :  Non  ut  vis  , 
morieris,  et  finies  morte  suppllcia;  vcrum  longo 
lempore  custodleris  ad  vitain,  et  tam  infeliciter  in 
hac  luce  versaberis,  ul  quicumqiio  tc  occidcrit,  be* 
neficium  praestet  occiso  :  duin  te  de  tam  muliis  libe- 
ret  cruciaiibus.  Ei  secuiidiim  Septuaginta  quidem 
editlonem  hic  nobis  sensus  videtur. 

163  4.  De  co  auiem  quod  Aquila  posuit^  sepiem* 
pllater :  et  Symmachus,  (t)  hebdomas  sive  sepiimus  «/- 
eiseetur^  majorum  nostrorum  isu  sentcntia  esi,  quod 
puUnt  in  septima  generaiione  a  Laroech  interlecium 
Gain.  Adam  quippegenuilCaln,  Caingenuit  Enoch,  (/) 
Enoch  genuit  Ind,  Irad  genuit  Mavlael,  Maviael  ge- 

(g)  Excuoi  addont  Idc  tremebundus^  quod  plerlque  Mss. 
non  babent.  nec  Uieronymiaiiae  inlerpretatiooi  iaierest.' 

(h)  Alii  Mss.:  «furial»  mentis  agitalum  eom  esseinteUi- 
get;  >  et  mox  t  compeodiosae  mortis.  >  Ambrosian.  <  dum 
exiremo  oorporis  etfuriataemeoUs  agitatu  eom«»  etc. 

(i)  Rursum  eadem  occurrit  difficulus;  quam  superiort 
aduoutioned.  eventilavimus.  Sicoajectura  nostra  Unii 
est,  ea  certe  locus  restituiuir  et  soosus;  Mss.  eniib  omnes 
consUQter  hoc  quoqoe  in  looo  hebdomadas  leguot,  quaa- 
quaiD  tn  sequenti  voce  varieot  nonnuili,  qui  sive  septem^ei 
me  septies  praeferunt,  vitiose  umeo,  ut  nullus  dubiut. 
Porro,  qoain  majorum  iuisse  de  Lamecbo  Caioi  io  septiiaa 
geoeratioiie  ioierfecUre,  senteoliam  Uradit  Hieron.,  occur- 
rit  ea  quidein  iii  velusliorum  scriptis,  eamque  Uieiur  Jose- 
pbus  vetus  christiaous  auctor  in  Hypomnesiico  cap.  5 ;  sed 
alii  c  coulra  ab  aotiqujs  temporibus  oonfutaoi.  ct  praecipne 
S.  Basilius  Magouii,  lipist.  517,  quam  non  pigebit  consu- 
iuisse. 

(j)  Cod.  Cistercieos.  cum  VaUcano,  aliisqoe,  «£oocb 

[;eQuit  Caioan  (alii  Gaidod)  Gainan  gennit  Maiaieel,  M^»* 
eel  genuit  Maihusaiem,  >  etc. 

(Quinze.) 


i 


455 


SANCn  HlEROMYUl 


m 


iiMii  Ma'hufiala»  Abtliiisab  geniiil  Lamech,  qui  mj^- 
luttft  ab  Adani ,  QOii  sponle  ( ut  in  quodaoi  hebrao 
volumiiio  scribiiur)  inlarfecll  Cain  :  ut  ipse  postea 
confitetur»  c  quia  viruio  oocidi  in  vuliicro  meis  et 
jHveneoi  in  livore  meo :  quoiiiam  sopties  vindicabitur 
ile  Ciin  :  de  Lamech  auiem  spptuagies  8eplie8>(Gai. 
4. 25.  2i).  Hoc  quidcm  de  Cain,  quod  in  septima 
generatione  (a)  a  Lamech  interfccUis  sit«  et  juxta 
nliam  editionem,  poenam  sui  sceleris  dederit :  quod 
tot  generaiionibus  gemeiia  et  tremens  viveret  super 
terram,  niiiil  obscuri  arbltror  reinansisse. 

5.  Yindictw  77.  m  iMech  ex^olpendw.  ^  Nmic 
illud  quod  non  interrogaveras ,  dum  aliud  agimus, 
irrepsil.  Quae  sint  septnaginla  scplem  TiudicUc,  qux 
in  Lamech  exsolvenda}  sint.  Aiunt,  ab  Adam  usque 
ad  Chrisium  generationes  septuaginti  septem.  Lege 
Liicam  Evangelisiam,  et  invenies  iia  esse»  ut  dicimus. 
Sicut  ergo  seplima  generatione  Cain  peccatum  esl 
dissoluium,  non  enim  vindicabit  Deus  bis  in  idlpsum, 
ct  qui  semet  recepit  mala  in  viia  siia,  non  eosdein 
crucialus  patietur  in  morte,  quos  est  passus  iii  vita  : 
iia  et  Lamech  peccatum,  id  est,  lotius  inundi  aique 
sanguinis ,  qui  eflTusus  est,  Christi  (b)  solveretur  ad- 
veniii :  qui  tulit  mundi  peccaia,  qui  lavit  amictum 
suum  sanguine  uvae,  el  torcular  calcavit  solus  :  qui 
de  Edom  ad  coelum  rubicutidus  ascendens  (lim.  63. 
1.  3).  clamantlbus  angelis  miraculura  pnebuit : «  Ele- 
vaie  portas,  principes,  vcstras,  et  introibit  rez  glo- 
iKC  >  [Psat  23.  7),  et  cxlera.  Referebat  mihi  quidam 
llebrxus  tn  apocryphorum  libris  septuaginta  septem 
aiiiinas  ex  Lamcch  \Qi  progenie  reperiri,  qttae 
«liluvio  deletae  sini  :  et  iii  hoc  numero  de  Lamccb 
laciain  esse  vindiclaii),  quod  getms  ipsius  Ui^qiie  ad 
calaclysmum  perseveraverit^ 

6.  Coiit  upiem  peccata.  —  Alii  de  septem  vitidictis 
Cain  varia  suspicantur.  Primum  ejus  asserunt  fuisso 
peccatum,  qiiod  tion  rccte  diviserit.  Secundum,  qiiod 
inviderit  fratri  suo.  Terlium,  quod  dolose  egerii,  di- 
cens  :  <  Transearnns  in  cainpum  >  (Gen.  4.  8).  Quar' 
luiii,  qiiod  inierrecerit.  Quintum,  quod  procaciter  iio- 
gavcrit,  dicens  :  c  Ncscio,  nuiiquid  custos  fralris  nici 
sum  » (v.  9)  ?  Scxlum ,  quod  se  ipsum  dainnavcrit , 
dicens:  <  Major  culpa  mea  est,  quatn  ut  diniittar»  ^v. 
43 ).  Septiroum ,  qiiia  nec  daronatus  egerit  pceni- 
teniiam,secundumNinlvitas,  eiEzechiam  regem  Juda: 
qui  immiiientem  mortera  lacrymis  sustulerunt  (c)  ut 
qui  daronati  fuerant,  iion  perirent,  sed  agentes  pcenf- 
tentiam,  Impetrarent  misericordiam  Dei.  Nam  tra- 
dunt  illum  a  clemenlissimo  De»,  ideo  usque  ad  se- 


(«)  In  plurimis  Mss.  desklerantur  a  Lamech,  et  paulo 
postiou  MDC  pericope:!  quodlotgenenuiooibusgemeas 
ac  tremens  viveretsuper  terram. 

\b]  Antea  vuIgaU  toketwr.  Hox  Qstere.  Ms.:  c  qui  tottit 
peocata  mundi. » 
[e)  Ferme  glossatoris  Ingenium  sapiunt  mttil  isu :  t  ot 
'  ftieruttt  noo  perirent,  sed  agemes  poenitea- 
-arent  misericofdiaro  Del.  »  Certe  in  Yatican. 
,  atqne  optlniaB  not»  Mss.  non  lial^entiir,  neque 
etun  ea  HieroBymi  mens  et  oootexttts  poslubt,  qnin 
iino  sensom  laiiorem  fociuot.  In  AmbrosiaDo  quoque 
atiter  et  mendose  effsruntur.  Ea  forte  studiosus  aiiquis 
ialibri  albo  annouvorat,  qiMe  postea  irrepsere  in  lexlum. 


ptea  geoerationea  fuisse  dilatum^  ut  aalten  malis 
ipsts,  ei  (d)  loBgaeviiate  mouroria  compiilsua,  pceni- 
tentiam  agerel,  ct  merereiur  absolvi. 

7.  Noonulli  sepienariom  numerum  plenom  et  p^r- 
feclom  inlerpreUDiur,  de  multis  Scrlpturamm  locis 
testimonia  conlrahenies :  et  hone  esse  seosom  qocm 
supra  perstrinximas,  quod  qui  interrecerit  Caio,  ab 
ingeotj  eum  (e)  alliictione,  et  oomia  soppiicia  trans- 
eunte  liberct  pcena» 

8.  Sunt  autem  qoiet  de  Evaogelio  interrogatiooem 
Petri  replicent :  <  Domine,  qooties  peceabit  in  me 
frater  mcos,  et  dimitum  ei :  osqoe  sepiiea?  Dicit  ei 
Jesus :  NoD  dico  tibi  osque  septies,  sed  usque  seplua- 
gies  seplies  >  {Manh.  18.  21.  et  22).  Et  puUnt  mor- 
temalquepeccatum  in  sepiima  progenie  sabbatizasse, 
quando  Enoch  raptus  est,  c  etnon  inveniebatur,  qoia 
Iransiulit  illum  l)eos  >  {Gen.  5.  24).  De  septuaginu 
autem  et  septem ,  illam  expositionem  |^  se* 
quuniur  :  in  advenlu  Chrisli »  mortis  aique  peccaii 
aculeum  esse  coiiCractum. 

9.  Ponam  et  aliam  opioioDem,  ne  qoid  videar  prx- 
tcrgressus.  Quidaro  sepiimum  anoum  remissionis,  ct 
qiiinquagesiroum  Jubiiasi,  et  quadringenie&imnm  Dona- 
geslmum,  quod  volunt  intelligi  septuagiessepties,  mul- 
Us  modis  inierpreUntur :  asserentes  ob  hanc  csosam 
quinqoagesimi  et  quingentesiml  nuroeri  {f\  sacrall,  in 
Evangelio  poaitumdelrilorem :  etqoinqaagesimum  Paal  • 
mamponM(enli»:qoi  sepiem  eonfichur  sepiimanis^ei 
in  prineipioro  egdoodi»  erompit.  Yerom  ne  longius 
lermo  procedai,  hocosqiie  sopcr  hoc  locolum  essesofli- 
ciat,  qoia  et  ex  bis  qu»  respertimus,  higeniem  iUn  dis- 
poiationlasiivam  poteris  ipse  conAcere  :  sciensOrige* 
ne»,  doodeeinmro  et  (g)  leriiiimdeciffloro  in  Genesini 
librom  de  hne  tantom  Qoasstione  dicUsee. 

10.  Cu.'  Deut  bqtdtMr  ad  Abraham^  qaod  quarta  ffnh- 
genle,  fHH  lerael  ettent  de  ^ggpto  reterturi  :  ei 
pottea  Moyu$  teribit:  QuinU  aulem  pn»getiie  ascen* 
deninl  fllii  Israel  de  tem  ^ypti !  Quod  ulique  niti 
exponatur^  tidetw  ette  eontrarmm. 

Uoc  vero  problema  curo  I^issem,  ccspi  mecoro 
ucitos  aBStuare,  et  e  vestigio  Genesim,  Exodoroquc 
perctirrens,  reperi  loca,  in  qnibus  scripu  suot,  qu:c 
videntur  facere  qmestionero.  Ae  primo  aesiimabaro 
spiritualibus  spiritualla  comparans,  indlssolubilia  esse, 
sicut  et  molu  sont  alia.  Nam  et  Mathosalara  qiia- 
ttiordecim  annos  post  diluviutn  vlxisse  scribitur,  nee 
tnmen  ingressus  est  arcam  cum  Noe.  £t  cum  ipse 
Deus  locutos  sit  ad  Abraham  :  c  Sciendo  seies, 
quia  peregrinum  erit  semen  touro  Id  lerra  non  sua,  et 
in  servitutem  redigenteos  et  aflligenty  et  humUiabunt 

BAhquot  Mss.  lonate  vUm  meBrore^  non  aho  sensu. 
Duo  Mss.  «f  mit  vaerfieeret,  et  mox  Uberaret.  Vatic. 
aotem   imeftro  adouc  sensa    vocem  aifikAme  omittit. 
Ambrosian.  detaide,  ad  omma  mtpplkia  tranteuntemf  qun 
ad  eum  retetL 
(/}  Vatic.  atque  Ambroslanus  cum  aUis  decera  Miisi^a 

... ,__    —-*-•-'  ^^  fortagge  verius. 

in  Genesim  enn- 
,  allique,  qnoa  supra 
addttximus  io  ^istol.  33.  ad  Pauhun,  ubi  etiani  qui  factimi 
sit,  ut  ierlium  decimum  Hieranymus  noverit,  expllcamus 


477  EPISTOLA 

eos  annis  <|UMiringtentis  {Gtn.  15.  i3):  >  posM 
Moyses  scribit  iii  Exoda :  c  £t  fiielam  e^t  post  qiia* 
dringenlosel  trigtnia  annos,  exlTit  omnls  (a)  potcntia 
Domini  de  lerra  JE%fpii  >  ( Exod.  42.  41 ).  Agar  quo- 
que  Isaaelem,  qiuisi  laetetitem  et  tenerum  portat  in 
homeria,  cum  deeem  et  octo  rerme,  el  aroplius  rc- 
periatur  annorum  :  et  ridiculum  sit  tam  \CB 
grandem  juvenein  roalris  sedisse  oervicilHis.  Hoboam 
¥ero  rilios  Soiomonis  quadragesimo  prirao  rtaiis  sna 
aniio  regtii  aumpsitexdrdiumiet  regnavii  in  Jenisalem 
annis  sexdecira  :  com  utique  paier  ejns  duodecimo 
anno  regnare  incipiens,  aniiis  quadraginta  regnafertt 
et  ttndedmo  6lium  genenire  non  qoiverit. 

11.  Doro  bsecetmulia  bujtismodi  mecum  solliciius 
▼olTcrem,  aperuit  niihi  ostiuro,  qui  babet  clavem 
Duvid,  et  introduxit  me  in  cubiculum  suum,  posuii- 
que  in  foramino  peirs  :  ut  post  spiritum  saevieniem , 
pott  lerrs  mc»  raotum,  post  ineendium  ignoraniiao 
q^  urebar,  vox  ad  nie  aurae  lcnioris  accederet,  dicc- 
PMipo  :  €  liiveni  quen  qussivit  anima  mea :  tenebo 
euni  t%  uon  dimittam  i  (Canf.  5.  4).  ETBaiu  co« 
videatur  9|||||liRra  inter  se  esse  contraria,  uirumque 
veruffi  est,  «iatdiTersum  ait.  Egressi  sunt  quarU 
generatinne  filii  bR«|ilde  lerra  iEjtypU :  Replica  genea- 
logiaro  Levi.  Levi  geftinlCaatb,  Gaath  genuit  Amram» 
Aiiiram  genuit  Aaron,  Aaton  genuit  Eleazar,  Eleazar 
genuit  Finees.  Gaatb  cum  patre  soo  Levi  IngrcHus 
est  ^gyptum.  Rursum  Eleazar  cum  patre  suo  Aaron 
egressus  est  de  ifigypto.  A  Gaalb  usque  ad  Eleazar 
coinputuiitur  generationes  qualoor  :  licet  quidam 
velint  ab  (b)  Amram  incipere  et  ad  Fiiiees,  ui  nos  in 
Eleazariim  fecimtis,  pervenire.  Si  vero  voloeris  dis« 
parem  numerum  ostendere,  qnomodo  secundum 
Exodum  quinti  generatione  egressi  siut  filii  Israol  de 
terra  iEgypti,  iribus  tibi  Judae  et  ordo  numeretur, 
Juda  genuii  Phares,  Phares  geniiti  Esrom,  Esrom 
genuit  Aram,  Aram  genuit  Aminadab,  Aminadabge- 
nuit  Naiison,  Naason  genuit  Salmon,  Phares  cum  pa- 
trc  suo  Juda  ingressus  est  i£gyptuin,  Naason  princeps 
tribus  Juda  in  descriodcscrihitur  :  cujus  lilius  Salmon 
terram  rcprontissionis  intravil.  Gompnta  a  Phares 
usque  ad  Naason ,  invenies  generationes  quinque  : 
tametsi  nonnuili  ( ut  in  iribu  Levi  ostendimus)  in 
Esrom  iniiium  faciant,  et  ad  Salmon  usque  perve- 
iiiant. 

12.  Puto  prohlema  dissoluturo  :  quod  si  displicet, 
ad  compendium  veniam,  el  dicam  in  hebraeo  non  esse 
diversiim.  1^7  Aquila  namque  qui  non  contentio* 
sius,  utquidaro  putant,sed  studiosius  verburo  ioterpre- 
tatorad  verbum,ineo  loco  ubiSeptuaginta  posuerunt: 
i  Quinta  aulem  generaiione  ascenderunt  lilii  Israel  de 
terra  ^gypti  >  ( Exod,  15.  18 ),  ita  transulit :  Kict  (e) 


[a]  Edit.  Bened.  exMt  mimt$  pojmlm  DomM.  Graecus 
auienL  eui  ettam  Hebrsoa  eonsentit.  «««•  ^  Mm|u«»  omni$ 

" '    '  iHieronymiaaisll8s.no8etiam 

^deeem  et  oeto  fermet  non 
I  Victorius  (fecem,  e(  sepMm, 
(^  Slo  loeum  ez  Ibs.  noiiris  sopplevimns  cum  antea 
penes  Martiaoaeum  esset  ab  /mram  ueque  ad  Fineee, 

(e)  Yatleb  kmm\M^,  quod  reetius  legi  puto  quam 
SwMfwMf .  nam  etiam  Dlodorus  in  Gaienis  bune  recluins 


amem,  ooi  eoam  neDrcua  coiii 
pofenlia,  qood  ei  quindecfau  Hi< 
ezil^esBlmua.  Paolo  posi  pro( 
INiici  Mss.babent  lYl.  ferme,  ^ 
(M  Slo  loeum  az  Mss.  noiir 


XXXVI.  45g 

id  est,  c  Et  armati  ascendemnt  niii  Israel  de  icrra 
^gypti.  >  Licet  pro  eo  quod  noo  ormoii  dlzlmus, 
seeundum  gncci  sermonis  ambiguiutem^  MstrucH, 
sive  mtmtti,  propter  supetlcietilem ,  qua  ^Egyptloa 
spoliavenint,  poasit  intelligi. 

fS.  ifisttmana  coriosiutem  esie  finlum,  major 
qiwrendi  ardor  ezoritur  :  et  ad  aimilitudinem  Jere- 
ml»  dissolvor  undique  ei  ferre  non  possum  (Jerem,  20): 
quare  ^eptnaginu»  piiniam  generaHonem,  et  Aquila 
Iranstulerit  armatos.  Voloinen  HebrKum  replieo, 
qnod  Paulus  (d)  ^«v^iigy  juzia  quosdam  vocat»  et  ipsoa 
characteres  sollicitus  ,attendens,  scr^pturo  reperio. 
Vahusiii  alu  bhi  iSRABLHEAREZHssaAix.  Inieliqua 
parie  intcrpretaiiones  non  discordant  :  omnis  pugiia 
de  verbo  csi  ahusih,  quod  his  lilteris  scribilur,  heth, 
HBH ,  suf,  Joo,  HEH,  utrum  nam  qmngue^  an  muni-^ 
tos  sonet  («).  Ei  quidem  qwnque  Iioc  sermoiie  dici, 
negare  non  possumus :  verum  qatMfne  plurali  numero, 
non  ^in^,  ut  illi  interpreUti  suni^  slngulari :  sed 
nec  generaiio  iuvenitur  adjuiicU ,  qo»  lingua  bebraea 
ooR  dicitur  2  ot  si  esset  quinta  generoHo,  sermone  le- 
geretur  illorum  (/}  ahesa  hor.  Nuncauiem  ahhsih, 
id  esl,  guinque^  imo  qmtuat  lanturn  soripium  eat, 
ut  sitquasi  aensus  :  1  QuiiiU  auiem  ascenderuot  filii 
Israel  de  terra  iGgypti  :  >  qood  qnia  mimis  videbatur 
inlelltgi,  adjuncu  genaratio  est.  Aquilam  verO  ut  in 
coiterls,  et  in  hoe  mazinie  loco  proprie  transtulissg 
omnis  Juda^a  oondamat :  et  Syiiagogarum  consonani 
universa  subseUia,  quod  videiicet  idem  sermo,  el 
eisdent  liiteris  scrlptus,  diversas  apud  eos  et  voceaet 
intelligentias  babeai.  £x  quibus  ezempii  causa  unum 
ponimus»  ut  quod  dicimus  perspicuum  1GB  fiat : 
paslores  et  amatores  eisdem  liiteria  scrihunUir  res, 
AiN,  lOD,  HEH  :  sed  pasiores  roih,  aniatorea  lcgun. 
tur  REiH.  Cnde  evenii,  utubi  Jerusalem  in  Propbetis^ 
cum  amaioribus  suis  fornicationis  scelere  arguilor,  ibi 
in  nostris  codicibus,  pro  ainatoribus,pastorttro  nomeii 
sit  immuutum. 

U.  Scio  haec  molesu  esse  leciori ,  sed  de  llebrai- 
cis  iiiuris  dispuuntem,  non  decei  Aristotells  aiYii. 
inenta  conqoirere,  nec  ez  flumine  Tuliiano  eIoquenli« 
duccndus  est  rivulus  :  nec  aures  QuinUiiani  flosculia 

A(iuila?locum  iv«i»apivoi.legit.  Nec  pratereundum  quod 
baiiei  idem  Vaiic.  x%i  m  t^  quae  forusse  verior  e^  nt- 
mium  contentiosi  interpretis  lecUo,  uiHebrasum  V1M0 
pressius  redderet.  '^ 

[d]  Qoos  oonlulimus  Mss.  penolen,  aut  phenoien  habent 
aut  penoiam;  neque  adeo  salU  bene  veieres  editi  mmkiJi 
aut  fcx^  praeferunu  Sequens  lociis  sic  hebraeis  littens  ef- 

fertur  urm  yitfQ  l^KTcn  m  *6y  D^ttrtam. 

[e]  Ut  qoantum  fieri  potest  ad  hebraicum  textum  ve- 
terum  interpreUtiones  exigat,  grammaticas  Hebrar  se  Un- 
giue  regolas  videtur  Hier.  scribendi  festinatione  minua 
attendisse,  diim  concedit  verbum  D^VDn  po^  guinque 
significare  quod  revera  sooai  qtdnqmgmla. 

[f]  Acerbe  hnnc  locum  sogilbnt  critici,  quod  nomUi 
Dor  mascuUni  generis,  dmeea  adjectivum  feniinini  oopu* 
larH.  Sed  vereor  ne  prava  ipsi  lectione  Mlanlur,  Mss. 
enim  codlces  attquot,  ex  qiK>mm  nuroero  Cisierdensis 
perqnam  emendatus,  omese  nabent,  qood  ex  masculioo 
WOn  Ibdle  legi  potnit.  Impressam  vero  ledlonem  non 
iimnutamus,  quod  ut  scripserit  aucUr,  non  satis  comper- 
tumait.   . 


439  SANCTI  nieRONYMI 

et  fclM^ri  decUmaiiane  inulcciHlap.  Peclesiris,  et 

quotidianxsiiniiis»  eiiiuUain  lucubrtUonein  redolens 

oraiio  neeessftria  est,  quae  rem  eiplicet,  seiisum 

edisieraty  obecura  manifesiet»  non  qu»  verbornm 

compoftitione  frondeecat.  Sint  alii  diserti,  laudentur, 

tit  volunt,  et  inflatis  buccts,  spumantia  ?erba  truti- 

ncnt :  miM  lufQcii  sic  loqui,  ut  intelligar ,  ut  de 

Scriptoris  disputans ,  Scripturarum  iniiier  aimplici- 

latem. 

15.  Cwr  UaQctir  jutiui  €i  Deo  carui  non  HU  cm  vo- 

/ttfl,  .ted   cui  noluitf  deceplui  errore  beftedmlf 

( GViiei.  17.) 

Diflbro  paulisper  typos,  et  ea  qux  a  majoribus  no  • 
atris  super  hoc  loco  sunt  iiiterpretata,  praeterco,  non 
quod  opiuioni  eorum  non  acquiescam,  sed  quod  tu 
lioc  tantum  quasras,  quare  vir  justus  aliquid  ignora- 
rerit,  et  conlra  suam  fccerit  voluniaiem.  Ad  qnod 
disiricta  responsioest :  Nolloii  HOHmEu,  excepto  eo 
qtii  ob  nosiram  salutem  carnero  est  dignaius  induere, 
plenam  liabuisse  scientiam,  et  certtssimam  veritalem. 
Deniqiie  Paulus  ex  paiic  cognoscit,  et  ex  parte  pro- 
ptietat  (I  Cor.  15.  9),  elnunc  per  speculum  videt  in 
^eniginate,  et  secundum  quod  oporiet  orarc,  nescire 
noa  dicit  ( Rom,  8.  i6) :  Quia  cum  Tcnerit  quod 
perfectmn  e^t,  lunc  quod  ex  parte  est  destruetor  ( 1 . 
Cor.  15. 10).  Samuel  Propbeta  connum  eraius  M  o)si 
iiv  (a)  Psalierio,  ad  ungeiidum  regem  missus,  cum 
109  maximum  flliorum  Jessc  Yidisset  Eliab,  ait : 
c  Ecce coram  Domlno  Christus  ejos  >  {i.Reg,  16. 6)? 
Ei  dixit  Dominus  ad  Samuel :  c  Noli  respicere  faciem 
f  jus,  neque  staturam;  quoiiiam  reprobavi  eum :  quia 
non  qtiomodu  videt  Deus,  videt  homo.  Honto  videt  in 
Ihcie,  Deus  aulem  inspicit  cor  i  (Ibid,  «.  7).  Etper 
singulos  (b)  semper  ignorans,  usque  ad  David  ncsclsse 
describitur.  Elisa^us  quoque  qui  duplici  gloriOcatus 
est  Spirilu  ,  cujus  ossa  vilam  exanimi  cadaverj  red- 
diderunt  (4.  Heg,  i  etiZ)  :  cum  Sunamitis  ad  eum 
venisset  in  monlem,  ei  ad  pedes  ejus  flebiilter  cor- 
ruissci,  Giezi  prohibente  ne  faceret,  ait :  c  Dlmitte 
eam,  quia  animaejus  in  amariiudineesi,  cl  Dominus 
abscondit  a  me,  et  non  nuniiavit  mihi  >  (i.  Iteg.  4. 
)7).   Plura  8unt  quani  ut  esetnplis  debeainus  do* 


itCO 


cere,  sanclog  viros  et  Deo  caros,  ca  tnntummodo 
sci^se,  quae  eis  a  Domino  revelata  sunt :  ignorasse 
vero,  qu9e  eis  revelata  non  fueiint :  et  ad  singulas  vi- 
ftiones  Zachariam  aiqiie  Danielein  inlerrogare  angc- 
liini,  ct  suppliciter  deprccari,  utexponat  sibi  quae  sint 
illa  qiiai  videant.  Uode  iion  mirum  est,  et  isaac  in 
suam  maxime  utiiilatetn  nescisse  qoid  faceret ,  cuni 
inagis  eo  tenipore  erraret,  quo  liltum  sanguinariae  dc- 
ditum  volupuii ,  ei  eum,  qui  posiea  fratrcm  posset 
occidere,  praetermisso  illo  qui  innocenter  babitabat 
domi ,  vellet  efferre,  et  suani  magis  quam  Dei  facere 

(a)  Hactenus  Yulgart  in  sacerdotio  77d,  quaip  leaionem 
imniuupe  noa  dubiuvimus  ex  fiile  Mss.  supra  iriginu 
quos  parlira  nos,  parlim  alii  ediu>re8  coDsuluerunt.  AUiidU 
tur  aotem  illud  Psabiii  d8.  6.  «  Mo^fses,  el  Aarou  in  sacer- 
dotibus  ejus:  et  Samuel  inler  eos,  qui  infocant  nomcii 
ejds.  »  Mox  VaUc.  nomen  ttiab  oroiitii. 

[b)  Pro  temper  plertque  ediii  seplem  :  et  siaiim  Mss. 
magao  numero  netcii  breyiiis,  { ro  netcisse  deschbiiur. 


volonuiem.  Ego  putodivin»  diapeiitationis  (niese , 
ut  ocidis  cxcaretor ,  et  cum  Ipse  dicerci :  c  Vox 
quidem,  vox  Jacob  est :  manus  autem ,  manos  Esau  » 
(Gen,  27.21):  iamen  non  intelligeret  minorem  esse 
filium,qni  ad  benedictionem  fralris  prsereptor  astiiei  at. 
16.  Uippolgli  martyrie  mynica  inlerpretaiio.  Quo- 
niam  autcm  palliciti  snmus,  et  de  eo  quid  signiflcarei 
in  flgtira,  adjungere  ,  lllppolyti  martjris  verba  pona* 
mos,  a  qoo  ei  Victorinus  nosler  non  plurimum  dis- 
crepot :  non  qnod  omnia  plenius  executus  sii ,  aed 
quod  possit  occasionem  praebere  lectori  ad  intelligen- 
gciiiiam  latiorem.  {c)  c  Isaac  portai  imaginem  Dei 
PairJs,  Rebecca  Spiritos  sancti,  Esan  populi  prioris, 
eidiaboli.  Jacob  Ecclesiae  slve  Ghristi.Senuisse  laaac, 
consummaiionem  orbis  osiendit :  oculis  caligasse,  fl« 
dem  periisse  de  mundo,  et  religlonis  lumen  anie  enm 
neglectum  170  ^^^  signiflcat.  Quod  filius  major 
vocatur,  accepiio  legisest  Jodttorum.  Qood  escaseius 
aique  capturam  diligit  paier,  bomlnes  sunt  ab  errore 
salvaii,  quos  per  docirinam  Justos  qoisqoe  venatur. 
Sermo  Dei  benediciionis  esi  repromissio,  ci  spes  re- 
gni  futuri,  in  quo  cum  Chrtslo  aancii  sani  regnatmi , 
et  verura  sabbatum  celebraiuri.Rebeccaplena  Spiriio 
sancio,  sciens  qnld  audiisset  antequam  parerei  quia 
major  terviel  minori » {Gen,  25, 25) ;  magis  autera  for- 
ma  Spirilus  sanctl,  quae  fniura  noverat  in  Cbristo , 
In  Jacob  (d)  antc  meditatur :  loquilur  ad  filium  mino* 
rem  :  Vade  ad  gregem ,  et  aceipe  mihi  inde  duot 
kadot  >  {Gen,  27.9) ;  c  prxfigorans  carneum  Salva- 
toris  adventum ,  in  qoo  eos  vel  maxime  liberarcf, 
qui  peccatis  tenebantur  obnoxii :  siquidem  in  omni- 
bus  Scripturis  hacdi  pro  peccaioribns  acclpiiintur. 
Quod  autem  duos  jubclur  afferre,  duorum  populorutn 
stgniflcaiur  assumplio  :  quod  teneros ,  et  bonos ,  do- 
Cites,  et  innocentes  animae  {e).  Stola  vel  vestlmen- 
tiini  Esan,  fides  etScrrpiurae  suni  Rebraeorum,  quibus 
genliliunt  induliis  cst  populus.  Pelles  qnae  ejus  hra- 
chiis  circumdat.'e  sunl,  peccata  utriusque  sunt  plebis, 
quae  Christus  in  extensione  manuum  crucl  secum 
pariter  affixit.  Quod  Isaac  quaerii  ab  Jacob ,  cur  lani 
ciio  vencrit,  (/}  admiratur  celerem  crcdentium  fidem. 
QofKl  cibi  delecubiles  ofl(erunlur,ho$tia  placens  Deo, 
snlits  csl  peccaiorum.  Post  esum  seqnitur  benedictio, 
etejiis  odore  perfruitur :  virlulem  resurrectionis ,  et 
regni  aperU  voce  pronnntians  :  quomodo  etiam  ad- 
orcnt  eum  fralres  sui  et  serviani  ei ,  credenies  ex 
Israel.  Quia  igitur  iniquilas  est  inimica  justiiix,  Esau 
indiscordiam  conciialur,  et  necem  fraiidulentus  exco- 
gital,  dlcensincordesiio(^)  :  Appropinquenl  dietpas- 

[c]  Ex  S.  Hvppoliti  libro  tk  lA  |u«  «k  <(Hp*fi^.  Qi  Euse- 
bius  vocal,  uL  Hieronymo  auiem  videtur,  commeniario  iu 
Cenesim,  qui  tamcn  fiiier  intercidit,  pauca  isthaec  servau 
suot,  et  latiue  conversa. 

id)  QmdamUss,meditalurethgttiiur, 

[e]  Subaudisi$fm/Sc<tfiir;  neceoioi  placeiquod  habent 
veteres  editi  docUet  ei  innoceniet  amnuB  xignifieai.  Proxime 
yeTovelvesiimenium  ex  usdem  editis,  Vaticano ,  alitaqoe 
noonullis  Mas.  reposulnnos.  .     . 

[f]  Diio  Mss.  admiratur,  itf  toquatur  ceimm,  eic.  Anlea 
erat  adnwabGiur. 

(ff)  Victorius  Appropinifuani  imnuuvit  eooira  Mss.  fi- 
dem.  Deiode  doo  veterai  exemplaria ,  diet  morHtf  quini 
Umcit  iarra  lcctionom  haud  servanL 


m 


EPISTOLA  XIXVU. 


m 


sJonit  pMfU  mu  «<  otadamJacob  fratrm  meum*  (Geti, 
17, 4l).tDiabolusrrairicida8  Judxos  in  GuiD  anteprm- 
meditana,  in  Esaumaniresliftsimcconaieliir  :  lcmpus 
quoqiie  iiiierfeclionis  ostendens  :  ApjpropiHquent ,  in- 
i|uil«  die$  paanomi  palrii,  ul  interfieiam  (ratretn  meum. 
Quaproplcr  Rebecca,  171  id  esl  palienlia,  nun- 
liavil  viro  fralris  insidias,  qui  vocalo  Jacob,  prxceptt 
ei  ui  in  Mcsopolamiani  pcrgeret,ei  inde  acciperel  uxo- 
rem  de  geucre  Laban  Syri  fralris  matris  su».  Quo« 
roodoiiaque  frairis  dolos  fugiens,  Mesupolamiam  len* 
dU  Jacob  {Gen.  28),  iU  ei  Chrislus  Judaeoram  iucre 
duliiaie  compulsus ,  proHcisciiur  iii  Galiixam :  inde 
sibi  ex  geulibus  sponsam  sumpturus  Ecclesiam. » 
llacc  supra  diclus  vir. 

17.  Nos  attiem  dicimus  non  venisse  Dominum,  nisi 
ad  oves  perdiiiis  domus  Israel ,  nec  voluisse  pauetn 
fiiionim  accipere  el  dare  eum  c^nibus ,  el  benediciio* 
uem  primam  Jud;eorum  populo  deiuii^se,  quibus  sunt 
crediu  eluquia  Dei  ( Rom.  5 ,  2 )  •  ci  repromissio  ct 
liigislaiio, et  (a)  coufeciio Tesiamenii  (  Hom,  9.  i) ; 
voruro  quia  iili  credere  noluerunl,ad  Jacob  minorem 
p4»pu|oin  ben^diclionem  esse  iranslaiam.  Ntniuelamen 
majorem  fdiuro  peniius  fuisse  despcctum  ,  quia  cuui 
iiiiraveriipleuiludo  geniium,  lunc  omuis  Israel  salvus 
erit  ( Aom.  11.25  ei  26). 

EPISTOLA  XXXVil  (6). 


AD  HAftCELLAIf . 


(c)  De  CommentarUi 


Rhelicii 
rtim. 


m  Canlicum  CanlicO' 


Beduorum  Epiicopum  S.  Rheticium  eoarguit ,  quod 
tn  Commentariit  iuper  Caniico  Canticorum,  Tkartii 
pro  Tario  Ci/icta?,  et  aumm  Opkai  pro  Petro  Apo» 
ilotorum  pincipe  inepte  mmit  aeceperit* 

1.  Nuper  ctim  ((<)Rheiicii  Angiisiodunensis  episco- 
pi ,  qui  quondam  a  Gonslaniiuo  Imperalore  (e)  sub 
Silveslro  Episcopo,  ob  causam  Monlensium  niissus 
esi  Romaro ,  Gommeniarios  in  Canticuro  Cantioorum 
per]egissem,quod  172  HebKei  v^icant  siB  assibin, 
vcbemenler  miraius  suin,  virum  eloquentem  praeter 
Inepiias  sensumn  cxlerorum  Tbarsis  urbem,  putasse 
T:ir:ium,  iu  quaPaulus  apostolus  nalus  sit,  el  aurum 

AUi  Ms8.  Confudo  teiUanenti. 
Atia»  133.  scrvpta  anno  eodem  38  i. 
Aliler  in  veiusUss.  Hegta»  Mw.  iuscribitor  de  Ba^ 
dm,'el  Tharsis. 

[d]  Confer  qn»  de  boc  eodem  Aheticio  hahet  in  Cnta- 
logo.  Fallitur  autem  yict«»rius,  qui  Monteuses  a  MonUno 
haeretico  dictos  poUt  Hieron.  in  Chronico  ad  an.  356. 
«  Quidam  secUtorcs  Donati  etiam  Mooteuses  vocant,  eo 
quod  Ecciesiam  Romse  primum  iu  mooie  Itabere  ouspe- 
runt.  t  In  Dialog.  oontra  Lucifenanos,  Montemei  site  cam- 
pates  vocat.  Yid.  OpUium  i.  3.  et  Augusiin.  Epist.  52.  et 
lib.  de  haeresibas  c»p.  68. 

[e]  Datus  hic  Rheticius  a  Constantino  Imper.  in  cogoo- 
aeeoda  eausa  DraialisUram  judex  una  cum  Maiemo  ac  Ma- 
riiio.  Vki.  Conslantioi  Imper.  euistol.  ad  MiJliadem  Roma- 
num,  et  Marcum  sive  Meroclem  Mediolaneosem  apud 
Eusen.  Histor.  Ub.  X.  5.  Quod  igitur  aitHierooTmus  iub  sU- 
tetiro  Bpiicopo^  uwin«Miiiv  i^i^tn^  est ;  oon  enim  Donaiista- 
rum  caosa  sub  Silveslro  IcnperaUirts  nomine  cogniu  cst, 
sed  6ub  Miltiade,  Quod  ex  publicis  documentis  consiai. 
Vid.  AusttStin.  lib.  1.  coatra  Juliinum. 


Ophai  rciniui  siguirrcan^ ,  quiu  Ccphas  iu  Evaiigrlio 
ideiu  Pelrus  sii  appcliatiis  (f).  Habuerat  ulique  «t  in 
EaBediieie  idipsum  verbum»  ubi  de  quauior  aniinalibus 
seribitur  :<  Et  species  rourum  sicut  specics  Tbarslsi 
(Execk,  iO.  9),  et  in  Daniele  de  Oomino  :  c  Ec  cur- 
pus  ejusdeui  ul  Tharsis  i  ( Dan,  10,  6).  Quod  AquiJa 
chi-yiolitum  t  Symmachus  kiacyntum  inlerprelanlur. 
£l  in  psalmo :  c  lo  spiriiu  Yiolento  conteres  navcK 
Tbarsis  >  (PiaL  47. 8).  El  inter  lapides  qui  in  onialu 
sacerdoiis,  iribuuro  noroinibus  sculpU  sunl»  ejusdeni 
lapidis  nomen  inseritur,  el  oroiiis  fere  Scriplura  hoc 
vocabalo  referta  esl.  De  Ophax  vero  quid  dicam, 
cum  supra  dicius  Daniel  propheia  in  lertio  aiuto 
Cyri  regis  Persanim  ,  post  Ires  bebdomadas  jejmiit 
aique  iristitlaB  dicat :  c  Exluli  oculos  meos,  ei  vidi, 
ot  ecce  vir  uiius  vesiilus  baddim,  et  renes  ejus  cincti 
anro  (g)  Ophax  >  (  Dan,  40,  5).  Plur^  quippe  apud 
lifbrasos  auri  sunt  genera.  Uiide  oo  disliiiclionem, 
iiunc  OPOAZ  posilum  esl,  iie  quis  zaab  puUrel,  quod  ia 
Genesi  cum  lapide  carbunculo  prxdicatur  (  6Vii» 
2.12). 

2.  Quxris  si  Tbarsis  lapis  chrysoiilhus  sil,  aul  hia- 
cynlhus,  ul  divcrsi  interpretes  vulunl,ad  cujtis  coloris 
siiniliiudinem  Dcl  species  scrjbaiur  :  qiiare  Joiias 
proplieta  Tharsls  ire  vclle  dicatur  ( Jome  1 ),  et  Salo- 
iiion  el  Josaphal  iii  regnorum  libris  naves  babucriniv 
qu»  de  Tharsls  solit»  sint  (k)  exercere  commercia 
( 2  Reg,  10  ).  Ad  qnod  facilis  est  responsio  IfUnv/iov 
esse  vocabtdum,  quod  et  Indi»  rcgio  iu  appeilelur,  et 
ipsum  mare,  quia  cteruKeum  sit,  el  saepe  soiis  radiis 
percussum,  colorero  supra  dictoruro  lapiduro  trahat, 
ei  a  colore  (t)  nomen  acceperit.  Licet  Josephus  173 
Tac  lillera  commuuta,  Grxeos  putel  Tarsum  appci- 
lasse  pro  Tharsis. 

5.  Imiufuerabilia  suiit,  qii.ne  iu  illiusmihi  common- 
l:ii  iis  sordere  visa  sunt.  Est  quidein  sermo  composi- 
lus,  et  Gallicano  (/)  cothuino  fluens  :  scd  quid  ad 
inierprclem,  ciijus  professio  csl,  uon  quo  ipse  discr- 
lus  appareal,  sed  quo  eum,  qui  lccliirus  est,  sic  fa' 
cial  intclligere,  quomodo  ipse  intellexit  qui  scripsil. 

(/}  In  vulffala  el  iraa  Hierenymiana  versione  ulroque 
iu  looo  Ezecoielis  et  Danielis  pro  TA4irfisbabetur,cArsr«o- 
tithui.  Et  ipse  Hleronymus  in  c.  10.  Danielis  docet  nomeu 
Tkarsii  signtflcare  mare,  « juxU  illiid  q^iod  In  psalmo  legi- 
nius,  in  spu'itu  violento  oonteres  oaves  Tbarsis,  iU  est 
maris.  v 

(o)  Vulg.  Ofrrtto. 

[k\  Regioa!  Godez««o(ttar«nc  afferre^  vet  exorcere,  eic , 
qiioa  infra  est  ^«i  v^  latine  asquivocum  dicltur. 

(i)  Tharsuin  alterum  Jovanni  filium,  ut  Tharsensibiis , 
antiqois  Ciliciae  populis  nomen  fecisse  probet  Josephus 
lib.  i.  Anliq.  cap.  6. ,  indicio  esse  dicit,  quod  urbs  a|>ud 
eos  celeberrima,  eademque  metropolis  dicU  sit  Taitwi^ 
absque  aspiratione,  Tketa  ad  nomm  q^tiandum  ab  w 
converto  tn  Tau.  tit.»  «e^  ««» «i^,  m  ««  Hw  v^nMHf^. 
Hinc  forte  legit  Erasm.  «pud  Hierooyiuum,  Jotepkus  t  pro 
•  iittera  mutata^  quod  relmuit  etiam  Vidor.,  iu  ea  saltem 
quam  pne  mauibus  babeo  editione  Aldi  F. ,  oam  aliam  ilU 
lectionem  alOoffit  MartiOQXus.  Nos  nthil  iiltra  Mas.  flilem 
audemus.  Yid.  Geographum  ByiattUum^  Zonaram,  Nicepbo- 
rum  Callix,  ete. 

(/)  IntelUffe  omaio  et  subllmi  stvlo ,  ut  ipse  se  exiJicat 
Hier.  io  Epfst.  V.  n.  2.  ad  Florenlium.  Sic  coCAtirmmt  ta- 
tiatii  eloq  tt  dixil  Sidonius  lih  2.  episl.  9.  Imo  et  Pli- 
nius  de  Nicopfaane  piclore ,  cothttrtuu  ei  et  grtaitas  arlis. 
Mox  quidam  Mss.  «  non  quomodo  it  se  diserius  appaieat, 
bcd  quomodo  cam,  etc. 


405 


SANCn  HIERONTMI 


4G4 


Uogo,  ijoD  babueral  deeem  Origenis  volumina  ?  non 
Inierpreles  eaeteroB?  non  certe  aliqiios  neccssariot 
flebneornm»  ut  aut  inlerrogaret,  aut  legerel,  quid 
sibi  veHenl  qn»  ignorabal?  Sed  lam  male  ▼idetur 
eilsilmasse  de  posleris  (a),  ul  nemo  posset  de  ejns 
erroribus  Judkare» 

4.  Fraslra  ergo  a  me  ejusdem  viri  oommenlarios 
postulas  ,  cum  raibi  iii  iliis  displieeant  mullo  plura, 
quam  placeant.  Quod  sl  opposiieris,  enr  e»ieris  de- 
derim,  andies»  non  omnes  iisdem  Tesd  debere  eibis. 
Jesus  in  deserto  plures  bordesceis  panibos  pasdt, 
rmmenlaceis  pauciores.  Corinlhii  in  quibus  audieba* 
tur  fomicatio  qoslis  nec  inler  geiiles^  lacte  pascun* 
tur,  quia  necdum  polerant  solidom  cibum  capere. 
Epbesii  anlem  in  quibns  nullom  crimcn  arguiiur,  ab 
ipso  Domino  cmlesli  Tcscuntur  pane,  et  sacramen- 
tum,  quod  a  secolis  abscondilum  fuerat,  agnoscunl. 
Neqne  ▼ero  eorom  qui  a  me  exemplaria  acceperanl, 
vel  auctoriuie  vei  «Uie  docaris,  qnum  el  Daiiiel 
puor  senes  judicel,  el  Amos  pasior  capraram,  in 
sacerdolum  principes  inYCbaiur. 

EPISTOLA  XUYlll  [k). 

At   MABCELLaH  (c), 

De  JEgroiatlane  BloMltw, 

BlmdUam  Pmtlm  fitlam^  qum  mmrtw  marito,  admimita 
valida  feM,  totam  iete  eofiverterat  ad  Ckrittmm^  el 
Monaekam  profiteri  eaperat^  de  fnropoeito  laudal^ 
ejmfie  oblreclatmknt  reepandet. 

i.  Abrabam  lenlalurin  flIio,et  fldelior  invenilur, 
Joseph  iii  iEgyptum  174  ▼enditur,  ul  patrem  pa« 
scal,  el  fratres.  Ezecbias  vicina  morie  lerreltir,  ut  fu- 
stts  in  lacrymas,  quindecim  annoram  spatium  ei  iirote- 
letur  ad  vitam.  Pelras  Apostolus  Domini  passione  con- 
cutilur,  ulamare  flens  aodial :  Pasee  ovee  meas  {Joan. 
21.  \1).  (d)  Paulus  lupus  rapax,  et  Beiijamln  ado- 
lescenlior,  in  exlasi  {Gen.  49,  P$.  67. S8 ) capcalur 
ut  videat,  ei  repehiino  lenebraram  borrore  circum- 
datus,  Dominum  vocat,  quem  dudum  ut  hominem 
persequebalur. 

%  lu  et  nunc,  roi  Marcella,  Blaeslllam  nostram 
vidimus  ardore  febrium  per  triginu  ferme  dies  jugl- 
ter  aestuasse  :  ut  scirel  rejiciendas  delicias  corporis, 
quod  paulo  post  vermibus  exarandum  sit.  Venii  et 
ad  banc  Dominus  Jesus,  tetigilqtie  maniini  ejus,  et 
ecce  surgens  miniairal  ei.  Redolcbat  aliquid  negli- 
gentix,  el  diviiiaruin  fasdis  coIligat.i>  in  sxculi  jace- 

(a)  Sic  emendavimos  ex  regiis  membranis,  aliisqae, 
qum  eUam  ex  Clugiaeensi  Ms.,  in  quo  cum  uiniqne  ieaio 
ttxhibeaiur,  meliorem  respuit  MarUanaeus,  legiique  cum 
Yulgalis  de  eeeterie ,  et  nom  pro  poeeel,  Paulo  uifra  duo  e 
nosiris,  cum  mtAt  in  dH$  m»tta  diepiieemd,  guod  st,  eic. 
rejecUs  nempe  nmUo  ptitra  quam  ptaoeam. 

"i  Atiae  SS  eeripta  eodem  tempore  quQ  taperior. 
Unus  VeroBensis  alikiue  Mm.  de  cmmetwme  ntm^ 

„ ,  quae  haud  incongrua  ipsa  quoque  esl  InacriiHlo.  In 
ipsa  aulcm  Epistola  suttm  nbi  de  Eacchla  alter  Yeroneu. 
gpatio  protetetw  ad  titam, 

(d)  buo  simul  cnm  de  Iribu  Beniamin  enel  S.  Paulns 
alludit  hoc  looo  Uieron^rmus  Gen.  49.  c  Benjamin  |u;  tis 
rapax.  et  Psalm.  67.  fS.  ItA  Benjamta  adolescenuiiuH  in 
neuiis  excessu. » 


rejecu 
(b). 


bai  sepulcro.  Sed  inrremult  Jesos,  et  comorbatus  in 
splriiu,  ciamavil  dlcens  :  Blasilla,  veni  foras  {Joan. 
ii.  iyde Laaaro).  Qiim  vocau  surrexii,  et  egressa 
cnm  Domino  vesciiur.  Judaei  mineniur  [al.  mireniHr], 
et  lumeant,  querant  ocddera  soscitaum  :  soli  Apo- 
stoii  glorientur.  Scit  se  vitam  soam  ei  debere,  qui 
reddidit.  Scit  se  ejos  amplexari  pedes,  cujiis  paulo 
anle  Jodicium  perUmescebat.  Gorpos  pene  jacebat 
exanime,  et  anbelosarlos  mors  vicina  qoatiebai.  Vbi 
tutic  erant  auxilia  propinqoorum  ?  ubi  verba  omni 
inaniora  rumo?Nibil  libi  debet,  o  ingrau  eognatio, 
quae  mnndo  periit,  et  Glirislo  revixil.  Qui  ChrisUa- 
Rus  est,  gaudeat :  qui  irascitur,  non  se  esse  indlcat 
cbrisiianum. 

3.  Vidua  qii»  soluU  esl  vinculo  mariuli,  nihil  nc- 
Gf*sse  h;ibet  nlsi  perseverara,  Al  scandalizat  quem- 
piam  vesUs  fuscior.  Scandaliiet  Joannes,  qiio  iiiUr 
natos  molierum  major  nullus  ruit :  qui  Angdus  di- 
ctu9,  ipsum  quoque  Dominum  bapUxavit :  qui  came- 
lorum  vesiilus  tegmine,  xona  pellicea  cingebatur. 
Cibi  displicentviliores?  nihil  vilius  esi  loeustis.  Ilke 
chrisiianos  ocolos  acandalizent  poilus,  qu»  porpa- 
risso,  et  quibusdam  rocis  ora  oculosque  deplngunt : 
qiiarum  racles  gypseas,  et  nimio  candore  derorraes, 
idola  mentiunlur ;  quibns  si  rorle  improvidis  lacryma- 
riim  sUlla  eruperil,  175  suleo  defluii :  qiias  nec 
numerus  annonim  polest  docere,  quod  velul»  sini, 
quae  capillis  alienis  verticem  struunt,  et  praileriUm 
juvenlulem  in  rugis  anilibus  poliunt :  qiiae  deniqiie 
ante  nepolum  gregem  (a)  tremenles  virguncul;e  com- 
poniinlur.  Erubescat  mulier  chrisliana,  si  naliiraB 
cogii  decoram,  si  carnis  curam  racit  ad  concupiscen* 
liam,  in  qoa  qiii  sont,  secundam  Aposlolum,  Qirislo 
placere  non  possuni. 

4.  Vidna  nostra  anU  (/)  morosios  omabalnr,  et 
die  lou  quid  sibi  deessel,  qoaerebat  ad  specolum, 
None  loquiinr  confldenler  :  c  Nos  autem  omnes  re- 
velaU  racie  gloriam  Domlni  speculantes,  in  eamdem 
hnaginem  transformamnr,  a  gloria  in  gloriam,  qttasi 
a  Domini  spirilo.  >  Tutic  crines  anciliulfle  dispone- 
bant,  ei  mlleliis  crispaniibus  vertex  arctabaiitr  inno« 
xius  :  nmc  neglecium  capoi  scit  sibi  lantnm  sufBcere 
quod  velaliir.  Illo  lempore  plitmarum  quoque  dura 
molliiies  videbaior,  ei  in  exsiritcUs  ihoris  jacere  vix 
poUrat.  Nunc  ad  oranduin  resUna  ooiisurglt,  el  tln- 
nula  [al.  hymnula  ]  voee  cacleris  aUeluia  pracripiens, 
prior  incipit  laudara  Dominom  suum.  Flectuntur  ge- 
niia  super  nudam  liumum,  et  crebris  lacryiiiis  racies 
psiinmyihio  anie  sordidau  purgatur.  Post  orationnn 
Psalmi  concrapaiit,  et  lassa  cervix,  popliles  vacillan- 
les,  in  somniimqoc  vergenus  ocoli,  nimiomenlis 
ardore  vix  iinpeiranl  ui  quiescant.  Pulla  tunlca,  mi* 
nus  cora  humi  jacuerit ,  sordidalur.  Soccus  vilior 

(e)  Malnlaset  MarUanseos  legere,  InterjeoU  «I  vooula, 
trementety  m  virgwneuim  :  alque  lu  qnldem  ad  sul  capiom 
locum  hunc  immuuvii,  ubi  ab  HieronymorepeUtur  in  cap. 
2.  Eptsl.  ad  Tiium.  Sed  prderqnam  qood  eam  voeulam 
Mss.  exemiilaria  neotro  m  looo  habent ,  ilie  ironicam  ^m* 
ex  qua  lota  peadei  sensus  eleganlia,  non  inteUexit. 

(0  Duo  Veroneoses  Mss.  ac  vetus  cdiUOy  ame  madXibue 
ornabaiur. 


465  SPI8T0LA 

auraloniin  pretiiim  calccomm  egenlibug  largiiur. 
Gngolum  non  auro,  gemnilsque  dislinctum  esi ;  sed 
laneum  et  tou  simpliettate  purissimum  :  et  qiiod 
liossil  magis  astringere  vestimenu»  quam  scindere. 
Si  buic  proposito  invidet  scorpins,  et  sermone  blando 
de  veiiu  rursum  arbore  comedere  pcrsuadet,  illida- 
turel  pro  solca  anathema,  ei  in  suo  morienti  pulvere 
dtcatur  :  Vade  retro  Saiana  {Mare.  8*  33),  quod  in- 
lerpreutur,  advene.  ADVEicsiRms  qcippb  Cliristi  est» 
et  AnticbrisittS,  cui  prxcepta  displiceiit  Cbristi. 

5.  Oro  te,  quid  ule  uuquam*  quale  ApostoU  feci- 
mus,  ut  meriio  scaiid.ilizeniur?  Patrem  senem  com 
navicula,  et  reti  17^  dimittunt.  Publicanus  a  te- 
ioneo  surgtt,  ct  sequiiur  Salvaiorem :  volensdiscipulus 
reverti  domum,  et  suis  aute  renuntiare,  magistri  voce 
prohibeiur.  Sepultura  non  datur  patri :  et  nETATis 
genus  est»  impiom  esse  pro  Domino.  Nos  quia  serica 
veste  uon  utimur,  monachi  judicamur  :  quia  ebrii 
non  sumus,  nec  cachinno  ora  dissolvimus,  continen* 
tes  vocamur  et  trisies.  Si  tunica  non  canduerit,  sU* 
tlm  illud  e  trivio  (a)  :  Impostor,  et  Gnecus  est.  Ca« 
villenliir  varrtora  licet,  et  pingiii  aqualiculo  {b)  fartos 
circumferant  bomines,  BlaVilla  nostra  ridebit,  nec 
dedignabiiur  loquacium  ranarum  audire  convitia» 
cum  Dominus  ejus  dicios  sit  Beelaebub. 

EPISTOLA  XUIX  {c). 
A»  Paolaii  soper  obttu  Blxsilla!  flliae. 

BimiUa^  pauh  po^i  morttm  mariti,  iuamqui  eontfef' 
siofiem  defimcta^  PoMlam  matrem  cmuotatur  HierO'  ' 
wifmui^  atfue  mmtiim  ejui  dohrem  objurgatt  udmi" 
Mcelfue  inurim  BUedlUe  vbrtuiei^  et  vitam. 

I.  c  Qtiis  dabit  capiti  meo  aqiiam,  ct  oculis  meis 
fbntem  lacrymarum,  et  plorabo  >  {Jer.  9.  i) :  non, 
ut  Jcremias  ait,  c  vulneratos  (d)  populi  mei ;  >  nee 
ut  Jesus  (I)  miseriam  Jerosalem  :  sed  ptorabo  san- 
ctiutem,  misericordiam,  innocentiam,  castiuiem  : 
plorabo  omnes  pariter  in  uiilus  inorte  defecisse  vir- 
tutes.  Non  quod  lugenda  sil  iila  quas  abiit,  sed  quod 
nobis  inipatientios  sit  dolendum,  quod  [al.  ^t.]  ta- 
lcm  vidcre  desivimus.  Quis  eniin  siccis  oculis  recor- 
dcinr,  vtginii  atinorum  adolescentulam  taiii  ardetill 
fide  crucis  levasse  vexillum»  ut  magis  atnissam  vir- 
ginitatem»  quam  mariti  doleret  inieritumf  Quis  sine 
singultibus  transeat  orandi  InsUntiam,  nitorem  lin- 
gu»,  memoriae  tenaciutem,  acumen  ingenii?  Si 
(iRPce  loquentem  aodiisses ,  latine  eam  nescire  puta- 
res  :  si  iii  romanom  soiium  lingua  se  verterat,  nihil 
omniiio  peregrini  sermo  redolebal.  Jam  vero  quod  in 
177   Origene (e)  quoque  illo  Graecia  toU  mirator»  in 

(a)  GnBce  dixit  in  Epist.  ad  Furiam  TtmaOt  i  ^ih^; 


Niminira  superbe  se  gerant,  qno  sensu  alibi  sspe 

lioribus 


pompatids  fercuHs  oomparat  hiiiusmodi  homines,  qui  oon 
sine  aliorum   despectu  passioos  in  gressu   tardio  " 


uiuDtur. 

fc)  jtSas  3S.  scripki  pott  uiperiarem  tre$  circiter  menses. 

{0}  Qsterc.  Ms.  wlneratot  filke  popuU  mei.  mallem  ego 
/Imr»  ut  Jeremi9  sensus  prsefert.  Mox  addit  caritatem 
exponda  altera  vooe  ptorabo. 

[e]  Omcmnior  videtnr  sensus  in  veteri  editione,  c  quod 
hi  Oirigene  miror,  qoodqoe  in  illo  Graecia  toU,  »  etc 

(1)  Gravios  mUeram  iegi  }nbci. 


paucis  non  liicam  mcnsibus,  sed  dieboSy  lU  hebrm:e 
lingux  vtcerat  diflicultMcSi  ut  in  discendis  eaiien- 
disque  Psalmis,  cum  matre  contenderel.  Humilius 
vestium  non  (ot  iu  plerUique  solel)  tumentes  aiiimos 
arguebat :  sed  cum  inierlori  se  mente  dojeccRit,  hi- 
ter  ancinaruin  virginum  [In  aliis  librjs  vUium  pro 
virginum^  quod  et  Gravius  sutuii]  eultom  doutinam- 
qiie  nibil  medium,  nisi  quod  in  eo  fadUus  dignosce- 
batur,  quod  neglectius  iticedebat.  Yacilkibant  .legro. 
lalioiie  gressus,  et  pallentem  ae  trcmentem  fa- 
ciem»  vix  coUum  tenoe  sostincbat,  et  Unieii  aot 
PropbeUm,  aol  Evangeliom  semper  in  rounibus  te- 
nebat.  Lacrymis  ora  complenlur,  singoltos  oeeo|iat 
vocem  :  et  baereniem.  linguam,  viscera  commota  noii 
laxaiiL  Cum  sanctiim  corposcolum  febrium  ardor 
excoqoeret,  et  semuiniinis  [al.  sMifamme]  lectolom 
vallaret  circulus  propinqoorum,  bsc  extrema  [al.  in 
extremo]  verba  maiidubat :  Orale  Dominom  Jesuro, 
ut  mihi  Ignoscat,  quia  implere  non  potui  qtiod  ?ole- 
bam.  Secura  esto,  ml  Bla^illa  (/),  sentiens  oroni 
tempore  vestimenta  tua  candida.  Candor  vestium, 
sempitemm  virginiutls  est  piirius.  Confidimos  pro- 
bare  vera  esse  qos  dicimos  :  Nonquam  bst  sera  cob- 
versio.  Vox  h«c  primom  dedlcata  esi  in  latrone : 
c  Amen  dico  tibi,  bodie  mecum  eris  in  Paradiso  i 
{Imc.  23.  43).  Postquaro  autcin  sarciiia  carnis  ab- 
Jccla,  ad  suuro  anima  revolavit  auctorem»  el  iu  aoii- 
quam  possesslonem  diu  peregrinata  conscendit,  ex 
niore  paraotur  exeqoiap,  et  nobiliom  ordine  pras- 
euute,  aureum  ferelro  velamen  (ibteuditur.  Videba* 
tur  luihi  lunc  clamare  de  C€slo(l).  Non  agnosco 
veates  :  amiclus  isle  non  esl  meus :  bic  omatus 
aliciius  est. 

2.  Sed  quid  agimus?  Matris  prohibituri  tacrymas, 
ipsi  plangimus.  Coiifiteor  affeaus  meos,  lotus  hic 
liber  flelibus  scribilur.  Flevit  et  Jesus  Laxarum,  qoia 
amabat  illum  {Joan.  11).  Mon  est  optimus  consolator, 
qiiem  proprii  vincunt  gemitos,  cojus  visceribos  emol- 
liiis*  fracu  in  lacrymis  verba  desudanl.  Teslor»  mi 
P.1UU9  Jesum,  qiiem  Blaesilla  nunc  sequitur;  leslor 
sanctos  AngetoSy  qoorum  coosortio'  178  ^niitur» 
eadem  roe  dolorum  perpeti  tormenU  qu»  pateris  ;pa- 
trem  esse  spirito,  nutricium  cariute,  et  ioterdum  di- 
cere :  c  Pen^at  dies  illa,  in  qua  nalus  sum  >  {Jerem.  20. 
ii).  Et«  illei  mihi  maier,  ut  quid  genuisti  me  viruni« 
(9)  qui  diccrerdiscrimenomni  terr»  >  {Ibid.  15. 10 ). 
Et  illud  :  c  Justiis  es,  Dominey  vcrumUmen  judicia 
loqiiar  ad  te.  Quid  est,  quod  vi»  peecatorum  prospe  • 
raiitur  ?  >  Et ,  c  Mci  quoque  pene  moti  sont  pedes , 


{f)  Perieopen  bancduorum  versmpi  ^  senlieRiusqoe 
confidinm^  ex  CluaiaceDsi  codice  invexil  Martiana^us  , 
quam  nos  Cisterciensis ,  allorumqoe  oi^tiaise  uoise  audort- 
tate  impendfto  adCBrimns. 

(g)  Multas  exemplartum  varietates  boc  in  loco  reperiri 
tesUlns  est  ante  nos  Reattnus  Episcopus,  qui  Umen  nul- 
lam  exbibuit,  necquidq^am  vohiit  immutare.  In  boc  au- 
tem  fere  coDsentiont  ea  quibus  nos  uUmur,  ut  iegani, 
qtH  judicer  et  decernar  omni  terrw ,  quae  Graece  prsc- 
sertim  interpreuUoni  MftL  tiMC^jKw»  wA  Imdi^imv.  ap- 
iirime  cohcreot. 

(t)  Acutiorem  lectionem  vocal  Gravius  banc  :  c  Nof 
cgftoteo :  veeter  amUtm  itte^um  meus. 


467  SANGTI  IIIEftONTMl 

(af  peM  effiiil  siinl  gresftos  roel.  Qula  idavi  in  pec- 

caioribus ,  pacem  peccaioruni  vldens.  El  dixl :  Quo- 

modo  cognovii  Deus ,  ei  si  est  scieniia  in  eicelso  ? 

fieoe  ipsi  peeeelores  et  abundantes  in  saeculo ,  obii^ 

uuerunt  diviiias.  i  Sed  rursus  lllud  occurrii :  f  Si 

narravero  sic»  ecce  generalionero  filiornm  tuorum 

praeTaricalus  soro.  >  Nunqnid  et  in  meam  mentem , 

non  hic  saepius  fluctus  illidilur?quare  sencs  impll; 

saeculi  divilfis  perfruuntur?quare  adolescentia  rudis, 

et  sine  peceato  puerliia,  immaiuro  flpre  metilur? 

quid  caus»  est,  ut  saepe  bimuli,  trimulique  et  ul)cra 

malerna  lactenies  a  daemonio  corripianiur,  replean- 

tur  lepra ;  morbo  regio  devoreniur ,  et  e  conirario 

impii,  adulteri,  liomicida^,  sacrilegi,  Tegeti  aique  se- 

curi  de  sua  sanitate,  in  Deum  bla8phemeni?.Pr:rscr- 

tim  cum  injustitia  palris  non  redundet  ad  filium  : 

et  anima  qux  peccaverit,  ipsa  moriatur.  Aut  si  maiiet 

vetus  llla  scnlenlia,  peccata  palrum  in  filios  oporlere 

resiititi  {Exod.  34),  iniquum  sii  longxvi  pairis  iunu- 

inera  dclicu  in  iunocenlem  Infantiam  rrpensare.i  Ei 

dlxi :  Ergo  sine  causa  jiisiifioavi  cor  meum ,  ct  lavi 

inter  innocentes  manus  meas :  et  factus  siim  fiagcl- 

laius  tou  die  >  {P$.  n.  15. 14).  Sed  cum  hxc  cogi- 

tarem,  siaiim  didici  cnm  Propheta  :  c  Ei  soscepi ,  ut 

cognoscerem  :  hic  labor  est  in  conspectu  meo,  donec 

ingrediar  sanciuarium  Dei,  et  intelligam  in  novisslma 

eorum  >(/6f</eni,  v.  16).  <  Judiciaenim  Domlni  abyssus 

mulia.  >  Ei,  c  0  profundum  divitiarum  sapieniias  et 

scieniiffi  Dei ,  qiiam  inscniiabilia  sunt  judicia  ejus , 

ci  {b}  invcstigabiles  vis  ejus !  >  {Rom.  li.  33.)  Bonus 

esi  Deus,  et  omnia  qu»  bonus  facit,  bona  sint  necesse 

est.  Hariii  orbitas  irrogalur,  plaiigo  qnod  accidit.  Sed 

quia  sic  placei  Domiiio,  aequo    178    dnitno  susii- 

nebo.  Uiiicus  rapius  est  filius;  durum  qnidem,  sed  to- 

lerabile,  quia  sustulit  ille,  qui  dederat.  Si  caecus  fuero, 

amici  jne  lectio  conselabiiur.  Si  audiium  quoquesur- 

d^  aures  negaverint,  vAcabo  a  vitiis :  nibil  aliud,  nisi 

Ddminum  cogiiabo.  Imminebii  super  hxc  ei  dura 

pauperies,  frigtts,  languor,  ei  nuditas ;  exiremam 

eKspecutbomoriero,  et  breve  puiabo  malum,  qtiod  fitiis 

luelior  subsequatur.  Consideremus  quid  elhicus  ille 

Psalmus  sonet :  c  Juslos  es,  Domine,  et  reciotn  judi- 

cium  luum  >  (Psoi.  iiS).  lloc  non  polesl  dicere,  nisi 

ilie,  qui  ad  universa  qnae  patitur,  magnificat  Domi- 

num ,  et  suo  merito  impuians »  in  adversis  de  ejus 

demeniia  glortatur.  Exnltaverunt  enim  filiss  Judx  in 

omnibus  jiidiciis  Domini.  Si  Juda,  eonfeuio  interpre'* 

taiur  :  confiiens  thitem  omnis  anima  credentis  est  : 

iiecesse  esi ,  ui  qui  se  credere  dicit  in  Ghristo ,  in 

omnibus  Christi  judiciis  gaudeal.  Sanus  sum,  gratias 

refero  Greatori.  Ijingueo ,  ei  in  boc  laudo  Domini 

voluntaiem.  c  Quando  enim  innrmor,  tuiic  forlis  [al 

forllor]  sum  >  (2.  Cor.  i2) ;  et  virtus  tipiriius  iu  cariiis 

itifirmiute  perficiiur.  Paiitur  ei  Apostoius  aliquid 


m 

quod  non  vult,  pro  quo  ter  Dominom  deprecainr. 
Sed  dicitur  ei :  c  Snfficit  Ifbi  gratia  mea ;  quia  virins 
in  infirmiute  perficitur  >  (2.  Cor,  12.  9) ;  et  ad  reve- 
laiionum  humillandam  superbiam,  monitor  qutdam 
homan»  imbecillitatis  apponitur,  In  similiiodinem 
triumplianiium,  (i)  qoibus  in  comi  relro  comes  ad- 
hfftrebat  per  singulas  acclamaiiones  civiom ,  dicens  : 
Hominem  le  esse  memento. 

3.  Cur  autem  durum  sit,  qood  quandoque  patien- 
dum  est?  ei  cor  dolemus  quemquam  mortuum  ?  (c)  ad 
hoQ  enim  naii  non  sumus,  ut  maneamus  neienii. 
Abraham,  Moyses,  Isaias,  Petnis,  Jacobus,  Joannes, 
Paulus  eleclionis  vas,  et  supcr  omniii  Filius  Dei,  mo- 
ritur :  et  nos  indrgnamur,  allquem  exire  de  corpore, 
qul  ad  boc  forsitan  raptus  est ,  c  ne  malitia  mniarct 
iuiellecttun  ejiis?  Placiu  enim  erat  Deo  anima  ejus. 
Propier  hoc  properavit  educere  eam  de  media  iniqul- 
talc  >  (Sap,  i),  ite  iongo  viti!  Ilinere  [al.  hnga  vitain 
iimere]^  deviis  oberraret  anfractibus.  Lngeatur  mor- 
luus ;  scd  ille  quem  gehenna  snscipit,  quem  lariarits 
dcvorai ,  in  cujus  peenam  aetcrnus  JgO  ^l»"^' 
a^stiiat.  Nos,  quorum  exiium  Angelorum  lurba  comi- 
Ulur,  qnibus  obviam  Christus  occurrit.gravemur  ma- 
gis,  si  diutius  in  Ubernaculo  Isto  mortis  habiiemus. 
Quia  qiiamdtu  hic  moramur ,  peregrlnamur  a  Domino 
(i.  Cor  5).  Ula,  illa nos cupido  teneai :  i  Hei  mihi, qiiia 
peregriiiatio  mea  prolongata  esi  a  me,  babita vi  cum  ha« 
bilantibusCedar,  multum  peregrinata  est  anima  mea  > 
(PiaMi9).  Si  Cedar,  tenebra  sunt,et  mundus  isie  suni 
tenehr» ;  quia  lux  lucet  in  tenebris,  et  tenebrm  eam 
non  eomjfrehendemnt  {Joan,  i.  5),  favcamus  BlxsillaB 
nostrae,  quae  de  lenebris  migravit  ad  lucem,  et  inier 
fldei  incipienlis  ardorem,  consummati  operis  percepit 
coronam,  Revera  &i  saiculare  desiderium ;  et ,  quod 
Deus  a  suis  averUt,  delicias  vit^e  hujus  cogiUnlein 
mors  immalura  npuisset ,  plangenda  erat ,  et  oiniii 
lacrymarum  fonte  ploranda.  Nunc  vero  cum,  propi- 
lio  Cliristo ,  ante  qualuor  fermc  menses ,  sccundo 
quodam  modo  propositi  se  baptismo  laverit,  et  ila 
deinceps  vixerit,  ut  calcaio  muiido,  seinper  mon^ste- 
rium  cogiurit,  non  vereris,  ne  libi  Salvator  dicat : 
Irasceris,  Paula,  quia  iua  filia,  mea  facia  est  iilia? 
indignaris  de  judicio  meo,  et  rebellibus  lacrymis  fa<> 
cis  {d)  invidiam  possidenli?  Scis  enim  quid  de  ie, 
quid  de  cxteris  tuis  cogiiem.  Cibum  tibi  denegoa , 
non  jejuiiiorutn  studio,  sed  doloris.  Non  amo  fruga- 
litatem  istam.  Jejunia  isU,  adversarii  mei  suiii.  Nol- 
LAM  ANiiiiLii  recipio ,  qoae  me  nolenle ,  separatur  a 
corpore.  Tales  siuUa  philosophia  habeat  marlyrcs , 
liabeat  {e)  Zenonem,  Cieobrolum ,  vel  Catonem.  Su- 
per  nullum  requiescit  spiritus  meus ,  nisi  c  super 


[a]  UaBC  «  peoe  cflhsi  sunt  ffressus  mel ,  qiiia  zelavi  in 
peccatoribus,  t  absunt  a  pierisque  Mss.  Coaicibus.  Nec 
paucl  babent  paub  infra  reprobavi  pro  prasvaricalu»  sum. 

(6)  Rescribendom  inmestigabiieit  quemadmodum ,  ut 
DihU  dicamus  de  Grxoo  textu,  dvatxvi«4not  «i  6^t,  ipse  eUain 
Hicr.  supra  Epist.  31  ad  Damas.  n.  39.  iegit. 


(c)  Absque  negandi  particob,  sub  Interrogationls  Umen 
nou  legit  fllartiansus  cum  qiiibasdam  editis.  Nobis  potior 
•st  Mss.  auctorilas.  qiiam  etiam  Yictorius  prstuliL 

{d)  Anlea  erat  facisinfuriam. 

\e]  Bi  tres  sibi  manus  injecere,  qnorum  notissima  hi- 
siorla.  V      .       , 

(1)  £i  Terlullian.  ia  Apologet.  nounie  Gravio,  clm|>e« 
ralor  hominem  se  esse  ciiam  iriumpTiaas  in  illo  sobMmis« 
sUoo  curru  admonetur  :  suggeritur  enim  a  tergo  :  Respvce 
posi  te,  homincm  mcmento  te.  t 


469  ^ISTOLA 

bunuleai  el  qttietwni,  et  tremenlem  verba  mea  >  {ItoL 
66,  Juaaa  LXX).  Hoc  esi  qaod  (a)  milii  Monasleriam 
proroiiCebas?  quod  habilu  a  niairoma  cxleris  se|n« 
raio,  libi  quasi  religiosior  videbaris?  Mcns  ista  qaae 
plAngii,  sericarum  ▼esiium  est.  Iniereiperis»  et  eroo* 
reris .  ei  quasi  non  in  meas  manus  Teniura  sis,  cni- 
delem  iiidicem  fugis,  Fugerat  qnondani  el  Jonas  ani* 
mosus  Propbeta,  sed  in  profondo  maris  meus  fuii.  Si 
viveniem  crederes  filiam,  nunquam  plangercs  ad 
meliora  migrasse.  Hoc  esi  quod  per  Apostolum  meum 
Jiisseram,  ne  pro  dormienlibus  in  simililudinem  Gen- 
lium  irisiaremini.  Erubesce,  \%\  (b)  Eihnics 
compalione  superaris.  Melior  diaboli  ancilla  ,  quam 
mea  csi.  lila  infideiem  mariium  translatum  fingit  in 
coilum,  lu  mecum  tuam  filiam  commoraniem,  aut  noa 
credis,  aut  non  vis. 

3.  Scd  dicis  quomodo  lugere  me  prohibes,  cum 
el  Jacob  Josepb  in  sacco  fleverit,  congregalisque  ad 
se  oiiinibus  propiiiquis,  nolucrii  consolari,  dicens  : 
4  Desceiidam  ad  lilium  meum  lugens  in  inferiiom  ?  » 
{Genes,  57.  55.)  Ct  David  Absalon  cooperlo  capiie 
plaaxerii,  repetens  :  c  Fili  nii,  Absalon,  Aiisalon, 
fili  mi  :  quis  dabit,  iit  moriar  pro  te,  fili  ini,  Ab;>o- 
lun  ?  »  (%.  Reg.  18.55.)^oysi  quoque  et  Aaroii,  cas 
ierisqiie  Saiictorum  solemuis  sii  luclus  exbibiius? 
Ptirfacilis  ad  isia  responsio  esi :  Luiisse  Jacob  fi- 
lium,  quem  pulabat  occisum,  ad  quem  ei  ipse  erat 
ad  inferos  descensuros,  dicens  :  c  Descendam  ad  fl- 
liuin  meum  lugens  in  inferiium  >  {Gen,  57),  quia 
necduin  paradisi  januam  Gbristus  eifregerat,  ncp  duiii 
flammeam  illam  romphxam  et  verliginem  prasiden 
tium  Cherubiin,  (c)  sanguis  ejus  extiiixeral.  Undeet 
Abrahain  licet  in  loco  refrigerii,  iamen  apud  Inieros 
cuin  Lizaro  fuisse  scribiiur  {Lue.  i6).  Ei  Davidjusie 
flevisse  filium  parricidam,  qui  alium  parvulum,  post- 
qiiam,  ui  viverei,  impeirare  non  poiuil,  quia  sciebat 
uon  peccasse,  non  flevii  (2.  Reg.  12).  DeMoyse  vero 
el  Aaron,  quod  eis  ex  veieri  more  sit  planctus  exhi* 
bitiis,  non  mirandum  esl,  cum  et  in  Actis  Aposto- 
hirum,  jam  Evangeiio  coriiscante,  Stepiiauo  fecerint 
Jerosolymse  fraires  planctum  magnum  {Aci.  8) :  et 
uiique  planctus  magnus,  non  in  plangentium  exani- 
matione,  ut  iu  puias,  sed  in  pompa  funeris,  et  exe« 
qaiarum  frequenlia  inielligendus  sil.  Deniqne  de  Ja- 
cob  Scriptiira  sic  loquilur  :  c  Et  ascendit  Joseph 
sepelire  palrem  suuin,  ei  ascenderunt  cum  eo  omnes 
pueri  Piiaraonis,  et  seniores  domus  ejiis,  ei  scniores 
omnis  terr.'e  i£gypti,  et  omnis  domu^  Joseph  ei  fra«' 
ires  ejus. »  Et  posl  paululum  :  c  Et  ascenderunt  cum 
eo  quadrigs  et  equiies,  et  facia  sunt  casira  gnindia 
nimis. »  Ac  deinde  :  c  Et  planxerunt  cnm  planciu 


(a)  lia  Mss.  oodices  nosiri  habeat,  et  quos  Victorins 
coosuloit.  Falao  Erasoius,  eumque  secnius  Mariianaeus  in 
JHonasteriOf  quod  noudom  arripuerat  PauU ,  sed  tanuiin 
promfserat. 

{b\  Paolioa  PrstexUil  uxor,  qoae  Sacerdos  erat ,  ut  stt~ 
pra  in  Epist.  25.  adnotavimus  ex  veieri  lapide. 

[c]  Conrer  Aoctoris  commentarios  in  Eccles.  capp.  5  et 
9.  tum  Origenis  Uomii.  de  Engastrim.  quibos  locis  baec 
de  Oammeo  gladio  Paradisi  aditus  custodieiite  latius  exiK>- 
nuntur. 


XIXIX. 


t70 


magno,  et  forli  nimts » {Gen,  50. 1.  et  uqfi.).  Plar  ctus 
iste  solemnis  non  longas  iEgyptiis  imperat  lacrynms, 
seil  fiineris  monstrat  omattim.  Jaxla  quem  niodain 
Aaronquoque  et  Moysen,  fleio»  esse  manifesium  est. 
Nequco  \%%  satis  ScriptnrsB  laodare  mysieria, 
et  divinum  setisum,  in  vcrbis  llcet  simplicibus  admi- 
rari,  quid  sibi  veiit  quod  Moyses  piangittir,  et  Jesiis 
Nave  vir  sanctus  sepulins  referltir,  et  taineii  fletus 
esse  non  scribiiur.  Nempe  illud  quod  in  Moyso,  id 
est,  in  Lege  veieri  sub  peccaii  Adain  omnes  teneban* 
tnr  eh>gio  [damnalione\ ;  et  ad  inferos  descendentes 
consequcnter  lacrymae  proseqaebantnr ,  secundam 
Aposloium,  qni  aii :  c  Et  regnavil  mors  ab  Adam 
usque  ad  Moysen,  etinm  super  eos  qui  non  pcccave- 
runi  >  (Rom.  5.  ii).  in  Jesu  vero,  id  csl,  in  Evan- 
gelio,  per  qaem  Paradisus  est  apertas,  moriem  gati- 
dia  prosequikniur.  Fient  usqae  hodie  Judaei,  et  nndhtis 
pedibus  in  cinere  voiutati  sacco  incubant.  Ac  ne  quid 
desit  superstiiioni,  ex  riiu  vanissimo  PharisaRorom, 
prlmuni  cibam  lentis  accipiunt ;  vidclicet  ostendentcs 
qnali  edulio  primogenila  perdiderint.  Sed  merito; 
quia  in  resiirrectionem  Doinini  non  credentes,  Anti« 
cbrisii  praeparaniur  advenlui.  Nos  vero  qui  Chri^lom 
induimas,  et  facti  somus,  jaxia  Apostolum,  goiitts 
reginm  et  sacerdoiale  (i.  Pe/r.  i),  non  debemos  su* 
per  mortuos  coniribtari.  c  Et  dixii,  iiiquit,  Meyses  ad 
Aaron  et  Eleazar  et  Ithamar  filios  ejuK,  qni  reHr li 
erani  :  Caput  vestrum  non  denudabitis,  et  vestimcn^a 
vestra  non  scindeiis,  ne  moriamini ;  et  super  omnein 
synagogam  veniat  ira  >  (LeviL  10.  6).  Nolite,  in- 
quit,  scindefe  vesiimenta  vesira,  et  liicium  exhtbere 
Gentilem,  ne  nioriamini.  Mors  nostr/i  peccaium  esi. 
Et,  quod  forsiian  crudelc  alicui  videaiur,  sed  fidei 
neeessarium  est,  in  eodem  Levitico  scribttar,  quo- 
raodo  Sacerdos  magnus  ad  patrem,  matrcm,  fratres^ 
qoe,  vel  iiberos  morioos  prohilieaiur  accedere ,  ne 
videiicet  anima  Dei  sacriliciis  vacans,  et  tota  in  il« 
lius  mysieriis  [al.  miniitenit\  occupaia,  aliqoo  fmpe- 
diator  aflccta.  Noane  aiiis  verbis  idipstim  in  Evan* 
gelio  praecipiiur,  ut  non  (d)  renuntiet  doinui  disci- 
pulus?  ut  inortiio  patri  non  exhibeat  sepalturam  ? 
c  Et  de  sanctis,  inqnit,  non  exiet,  et  non  cbniaini- 
nabitur  sanclificatio  Del  ejus,  quia  sancluin'  oletim 
unciioiils  a  Deo  supereom  esti  (Lmt.^X),  Certe 
posiquam  credimiis  in  Christiim,  et  oleo  unctionis 
ejus  accepto,  illum  portamus  in  nobis,  non  debemus 
exire  de  templo,  id  est,  de  proposiio  Cbristinno  : 
non  foras  egredi,  increduliiaii  videlicet  Geniiliom 
183  commisceri ;  sed  esse  semper  intrinsecns,  id 
esi  volnnlati  Domini  ministrare. 

4.  Hsec  idcirco  dicimus,  ne  ignoranlia  Scriptura- 
rum  auctorilatem  tibi  prxberet  in  liictu,  el  videreris 
rationabiliier  errare.  Et  adhuc  sic  locotus  suin, 
quasi  unam  de  turbts  convcuerim  Chrisiianam.  Nunc 
vero  cuin  sciam  toii  te  renuntiasse  mundo ;  el  ab- 

(d)  Martiancus  absque  negandi  particula,  tfl  remmiiet , 
coulra  quam  seniit.MaUhaeus9. 61.  et  Uier.  In  supeiiori 
£|iist.  n.  5.  «  volcus,  inquit,  discipulus  reverti  dootam ,  ct 
suis  ante  renuutiare,  luagistri  voce  prohibctur. » 


471  SANCTl  HIEIUKKTMI 

jecUt  ealcalisf  M  delieiit  «Muli,  araikNii,  J^wiiis, 
Imioni  vteare  quolidUe;  c«in  td  eKeinpiiiin  Abin- 
ham  eupias  exire  d«  terra  tut,  ei  de  cognalioue  lua, 
ui  et  Clialdais  el  Meaopoumia  dereliclia,  terram  ro- 
promissionif  imroeas;  cum  oronem  suligtaniiolaro, 
aui  panperibus  dilargiia  sis,  aut  (s)  Oliis  anie  mor* 
lem  mondo  mortua  dederis»  miror  te  ea  faeere,  qum 
si  faeereni  caler»,  repreliensione  digne  vidcreniur. 
Redil  libi  io  memoriam  confsbulatio  ejns,  blanditia*, 
serroo,  consorlium;  el  quod  bis  carcas,  pati  noo 
poles.  IgttosciuittS  nialrts  lacrymis,  sod  inodum  qii»* 
.rimus  ih  doiore.  Si  pareniem  cogiio,  noii  reprelieo- 
do  qood  planfis;  si  Christianam  et  Monachaui,  istis 
nomiiiibus  maier  excluditur.  Recens  vulnus  est,  ei 
lactns  iste  quo  blandior,  non  tani  ciirat,  quam  ex- 
asperai.  Ailamen  quod  leinpore  miiigandom  est,  cnr 
raiione  non  vinciinr?  Nam  et  Noomi  fjiroem  fiigiens 
ki  lerra  Noab,  ei  maritum  perdidit  el  ftiios.  Etcnm 
suorum  auxilio  essel  desiiiuta,  Buth  alienigma  ab 
ijus  lalere  non  reeedit  (Huth.  I).  Vide  quanii  roeriti 
sit  desertm  pnsstilisse  solalium.  Ex  ojus  semiito 
Ciirlstus  orilBr.  Respice  J»b,  quaiila  soslinuii,  ei 
VMlebis  1«  niroiom  ddicaum,  illnm  ertfciis  in  ccehim 
oodis,  inler  roinas  domus,  poenas  ulceris,  innnme- 
ras  orbiiales,  el  ad  extremum  nxoris  insldbs,  iiivi- 
eiam  tennisse  paiicniiam.  Scio  quid  responsiira  sis  : 
floe  illi  quasi  juslo  ad  probationem  evonisse.  El  lu 
e  doobus  olige,  quod  Telis  :  aol  sancia  es ,  el  probn- 
ris :  aul  pcocatrix,  el  injiisle  quereris,  minora  snsti- 
nens,  quam  roercris.  Quid  vetera  replieem?  prssen- 
liaexeroplaseclare.  (k)  Sancta  Melania  noelri  lemporis 
inter  Cbrisilauos  vera  nobifilas  ( cnm  qua  libi  1>onii- 
nus  mihiqne  ooncedal  in  die  sua  habere  partem) 
calente  adhuc  marili    1S4    corpuscnlo,  et  necdum 
liumaio,  duos  simol  perdidit  fiiios.  Rem  suro  diciurus 
incredibilem,  sed  leste  Cbristo,  noii  falsam.  Quis  illam 
lunc  non  putarel  more  lymphaiico,  sparsis  crinibns, 
vesle  conscissa,  lacerum  peclus  invadere?  LncryimB 
guiia  non  Ouxii ;  sletit  immobilis,  el  ad  pedes  advo- 
liita  ChrisU,  quasi  ipsum  teneret,  arrisil.  Espeditius, 
inquil,  libl  serviiura  sum,  Domiiie,  quia  lanlo  me 
oitere  liborasti.  Sed  forsiun  siiperatur  in  caieris. 
Quinimo  qua  iilos  menie  eoiiieinpserit»inuiiicopost* 
ea  fliio  probai,  cui  omni  quam  habebai  possessione 
coiicessa,  iogruenio  Jam  bieme,  Jerosolymam  navi- 
gavii. 

5.  Paree  quaeso  tibi,  parce  filiie  cum  Christo  jam 
regnanti,  parce  saliom  Eustocbio  Ums,  cujus  parva 
adhiic  8BUS,  et  rudis  pene  inlanlia,  le  magisira  [aL 
magiitranu]  dirigilur.  tevit  nunc  diabolos,  et  quia 


472 


(a)  Stmt  qui  legaut/KiiS,  et  mortuag,  viUose  Umea  ul 
nnllus  dabitat. 

(b)  Aecoie  adootationem  nostram  a.  hi  Epist.  5  ad  Rnf- 
nnum,  atone  isthaec  in  primis  ex  Hieron.  ChroDico  ad  an. 
r.br!sU  577.  c  Melanla  nobilissinia  mulierum  Romanarum. 
ct  MarceUini  quoodamConMilis  ftlia,iimoo  VntWti  (sic  re^ 
scribioius  pro  PriHore)  tunc  UriMino  filio  dereliclo,  Jeroso- 
hrmam  oavigavlt,  ubi  unto  vinntom,  ^Hneciraeqoe  humi- 
Iiuiis  fmt  ralracnlo ,  ut  Tedae  nomen  acceperlt.  »  Recole 
quie  supenus  &e'MelanH  nomioe  animadvertimus  fai  Epist. 
nr.  quas  est  ad  Rnfflnnm,  inm  uifr.  fn  Enist.  145.  ad  AU. 
pium  et  AugasUttum  ' 


eemit  de  luis  liberis  Iriurophanfem,  obtritum 
[al.  okruhim]  se  esso  coiidolens,  querii  in  remanente 
vietoriam,  quam  in  praeeunle  jam  perdidit.  GnAiims 
in  suos  pielas,  impleUs  in  Deum  est.  Abraliaro  onl- 
euro  fiUum  l«ius  inierflcit,  el  lu  niiam  de  pluribus 
quereris  coronaUm  ?  Non  possum  sine  gemiiu  eloqni, 
quod  diclorus  sum.  Guro  de  roedia  pompa  foneris, 
te  esanimem  referrenl,  hoc  inier  se  populus  mussi. 
Ubai :  Nmuie  ilind  esl  qood  smpius  dicebamits  ?  Do- 
lei  fiiiam  jcjuniis  inierfeciam,  quod  n»n  vel  de  se- 
eundo  ejus  mairinionio  leiiuerii  nepotes.  (}uousqoe 
geiius  deiesuhllo  llonacbomin  noii  urbe  peiiiiurt 
non  lapidibub  obruitiir?  noii  prni*cipiUlnr  in  fluclus? 
Maironam  mlserabilem  seduxeruut,  qum  cum  [al. 
fuia]  Moiiacha  esso  nolueril,  binc  proliaiur,  quod 
nulla  Gentilium  iu  suos  unquam  flcvcril  filios.  (^a- 
lem  puus  ad  isus  voces  Cbristum  habuisse  irlstitiam  ? 
(}uomodo  exuliasse  Satanam,  qui  nuncioam  aninuini 
oriiiere  feslinans,  el  pii  libi  proponens  doloris  ille- 
ocbram,  dum  anu  oeulos  tuos  filiae  sempcr  imago 
versalttr,  cupii  nMlrem  simul  necare  victricis,  ei  so- 
Ittudinem  sorovis  invadere  relictae.  Non  ui  lerream 
loquor,  aed  ul  mihi  lesiia  esl  Dominus,  quasl  anu 
tribunal  ejus  assistens,  in  toc  le  verba  convenio. 
Delestandfie  sunl  ist»  lacrymas,  plens  sacrilegio,  in- 
creduliute  pleiiissimfle,   ]jB5    qu»non  habentmo- 
dum,  quae  tisqne  ad  viciniam  roortis  aceedunt.  Ululas 
et  eiclamius,  el  quasi  quibusflam  facibtis  accensa  , 
quatitttin  in  le  esl,  tui  semper  bomicida  es.  {e)  Sed  ad 
Utem  clemens  ingreditur  Jesus,  et  dicit :  c  Quid  plo- 
ras?Non  est  niortoa  poelhi,sed  dormit » (Marc,  5. 39 ; 
a  Lue.  8.  52).  Irrideant  circumsuntes  :  isu  itifide- 
lius  Jiidasorum  est.  Te  quoqiie,  si  ad  sepulcrum  fili» 
▼oiueri^  voluuri,  Angelus  increpabit :  i  (}uid  quaeris 
viventem  cum  mortuis  ?>  (Luc.  24. 5.)  Qood  quia  tfaria 
fecerat  Magdalene,  postquam  vocem  Domlni  se  cla- 
mantis  agnovii,  ad  ejus  provolula  pedes,  audit :  <  Ne 
leiigeris  me,  necduni  enim  ascendiadrairenimeum» 
{Joan*  20.  27),  id  est,  non  mcreris  Ungere  resur- 
gentem  queni  niortnum  esisiimas  in  sepulcro. 

6.  Quas  nunc  existimas  BUsillam  nostram  pati 
crucos,  qnae  ferre  tormenu,  quod  tibi  Chrisium 
videat  subiratum?  Clamat  nunc  iila  lugenli  :  Si  un- 
quam  roe  amasli ,  mater ,  si  tua  ubera  suxi ,  si  tuis 
insiiiuu  sum  monitis,  ne  invideas  gioriae  me»;  nee 
boc  agas,  ut  a  nobis  in  perpetuum  separemur.  Puus 
esse  me  solam?  Ilabeo  pro  te  Mariam  Mairem  D«i- 
mini.  Muliashic  vidcoqtiasante  nesciebaro.  0  quanio 
melior  esi  isle  comitatus.  Habeo  Annam  quondam  in 
EvangeliopropbeUnlem,  et,  quo  magis  gaudeas,  Un- 
torum  annorum  iabores,  egoin  tribus  mensibuscon- 
secttU  suni.  Unam  p»lmam  casliuiis  accepimus.  Mi- 
sereris  inei,  quta  mundiim  relii]ui?  At  ego  vestri  sor- 
tem  doleo,  quos  adhuc  sdccnli  carcer  incliidit;  qnns 
quoiidie  In  acie  praeliaiites,  nunc  ira^  nunc  avaritia, 
nunc  libido,  nunc  variorum  incenliva  viiioram  per- 
trabuni  ad  ruiiiam.  Si  vis,  ut  mater  mea  sis,  cura  (rf) 

(c)  Cisterdensis  iedadleUle  demens^  elc. 

(d)  Plures  ex  editis  et  Mss.  libri  cnr  placere  christo  non 

tfU. 


475 


plac«r«  Clirteto-  Nmi  Hnoseo  nftlrm ,  meo  Donino 
displkMieni.  LoqaUar  illa  ei  alie  Bmlia,  ^o»  Ucco, 
ei  pro  te  Domimini  rogai ;  mibiqoe  ui  de  ejus  neiue 
secorus  aom  (al.  um) ,  veniam  iropeirat  peoeatofum : 
qnod  monwi,  qaod  hortaiaa  sum,  quod  invidiam  pro- 
pinquorum,  ui  aalva  eseei,  exeepi. 

7.  Itaqae  d«m  apiritus  lios  artoe  re|it»  dum  Titm 
lnijoa  fruimur  commeatu»  spoodeo  ♦  promltio .  polli- 
ceor,  illam  mea  lingua  resonabit,  illi  mei  dedicabunlur 
188  labores,  illi  meom  sudabil  ingenium.  Nulla 
eriipagina,  qu»  non  Bta^sillam  sonel.  Quocnmque 
sermonis  noslri  monomeota  pervenerinl,  Hla  cum 
meis  opuseulis  peregrinabitur.  Hanc  in  mea  mente 
defixam  legenl  Virgines,  Vldu«,  Monacbi,  saeerdoies. 
Brevisvitffi  spaiium,atema  memoria  compensabil. 
Quse  cumChristo  vlTit  in  coelb,  in  bominum  quoque 
ore  Yiclura  esl.  Transibilel  praesens  astas,  sequen- 
lur  saecula  posl  fuiura,  quae  sine  amore,  sine  iiividia 
judicabuni.  Inter  Paulac  Eustochiiqoe  nomen  media 
ponetur.Nunquam  In  meis  moritura  esl  libris.  Audicl 
me  semper  loquentem  cum  sorore,  cum  malre. 
EPISTOLA  IL  (a). 

AD  (6)  MARCELLAll,  OE  0NA80. 

Offanmi  obtreetatorem  quempiam  ridet^  qui  quod  Hio^ 
ronymiis  in  iuit  UbrU  admnu  wtia  teripmai ,  ad 
evam  contWHeltam  pertinire  pulabat. 
1.  Medici,  qnos  vocant  Cbinirgicos ,  emdeles  po- 
tatiiur,  el  miseri  suni.  An  non  esl  miseria,  alienis  non 
dolere  vulneribus,  el  morluas  carnes  inclementi 
secare  ferro  ?  Non  borrere  curaniem ,  quod  horrel 
ipsequi  patiiur,el  inimicum  putarifltase  n»tura 
babel ,  ul  amara  sil  verilas ,  blanda  vitia  exisii- 
nientur.  Isaias  in  exemplom  capiiviuiis  futurae, 
nudtts  non  erabesctl  incedere  (ifot.  20).  Jeremias 
de  media  lerusalem  ad  Eupbratem  fluvium  Meso- 
potamiaB  miltitor  {Jerem*  13):  ut  inter  inimicas 
gentes,  ubi  est  Assyrius,  elcasira  sunt  Ciialdaeorum, 
ponat  KtjilivftM  (c)  corrampendum.  Execliiel  siercoro 
primum  humano,  detnde  bubulo,  panem  de  omni 
semenie  conspersum  edere  jubeiur  (Euclt,  4.  24) : 
et  iixoris  interitum  siccis  oculis  videt.  Amos  de  Sa- 
maria  pelltlor  (Amot  7).  Cur.qiiaeso  ?  Nempe  ideo  (d) 
pellitur ,  quia  cfairurglci  spirituales ,  secantes  vitia 
peccatoraro,  ad  poBnilentiam  coliortantur.  Panlus 
Aposlolos  :  I  Inimicus,  inquit,  vobis  factus  sum,  ve- 
riim  diceiis  >  (Galat,  4).  El  quia  Salvatoris  dura  vido» 
bantur  \2fJ  eloqula,  plurimi  discipuloram  re- 
irorsnm  abierunt« 

(a)  jiUat  100.  scripta  eirca  idem  temput. 

\b]  Slc  praeferaol  Mss.  atque  edili  vetustlores.  Tlclor. 
vero  qood  Eraim.  protxiverat  ad  Bonasum  iascriblt,  qood 
ilJI  Domeo  ab  eoonni  naso  iodltum  polei.  Alii  Bonosum 
scribi  debere  non  satis  flrinis  arg\imentjs  cootendunt.  Hac 
crgo  referenda  illa  ad  Bonaeum,  stve  de  Bonaao  inscri- 
Mio  videtur  :  quo  animalis  nomine  adversarium  suum  vo- 
Hierii  S.  Pater  nerstringere.  Dicitur  Bonasiis  animal  cor- 
Bua  habere  implexa,  nec  posse  quemquam  tedere.  fimuin 
ergo  versis  ealcibus  ejaeubrf,  quo  seqoentes  adurlt. 

(c)  Quidara  Ifss.  addunt  Grsctt  vocts  inter|iretationem, 
jd  est  Unnbare. 

(d)  Victor.  allerum  pe/dliirveriHim  non  habet,  etdeinde 
eohortabantur  pro  cohortantur. 


BlHSmA  XLI.  474 

S.  Unde  iion  miram  esl,  si  el  Boeipsi  viiiis  deir.i- 
bontes,  ofrendimns  phirlmos.  Disposui  nasom  secare 
loetentem,  timeat  qui  slrumosus  esl.  Yolo  eorniculw 
detrafcere  garrienti,  randdulam  ( al.  raucidulam )  se 
inteliigatcornix.  Nuiiquid  unus  in  nrbe  Romanacst, 
qui  habeat«lruocas  inlionesto  vulnere  nares  ?(i£n«iV . 
A'6.  Vi. )  Nnnquid  solus  (e)  Onasus  SegesUnus  cava 
verba,  et  in  modum  vessicaram  tumentia,  buccis  irn- 
tinatur  inflalis?  Dicoquosdam  scelere,  perjnrio,  fal- 
siuiead  dignitatem  nescioquam  pervenisse.  Qnid  ad 
le ,  qui  le  intelligis  innocentem  ?  Rideo  advocatom , 
qui  patrono  egeal :  quadrante  (f)  dignam  eloqucn- 
liam  nare  subsanno  :  quid  ad  te ,  qui  disertus  es  ? 
Volo  in  nummarios  invebi  Sacerdoies  :  lu  qui  dives 
(g)  es,  quid  irasceris?  Clausom  cupio  sois  ignibus 
^rdera  Yulcanum  :  nunquid  hospes  ejus  es,  aul 
viciniis,  qood  a  delubris  idoli  nlteris  Incendium  snb- 
roovere?  Placelmibi  de  larvis,  de  noctua,  debubone, 
de  Niliacls  ridere  porteniis.  Quidquid  dictum  fuerit , 
in  le  dictum  putas.  In  quodcutnque  vitium  siilti  mei 
mucro  contorquetur,  te  clamitas  designari.  ConserU 
manu  in  jus  vocas,  ei  satyricum  scriptorcro  (h)  in 
proso  stulte  arguis.  An  ideo  tibi  bellus  videris ,  quio 
lauslo  vocaris  nomine  ?  quasi  non,  el  iucus  ideo  dica* 
lur,  qood  miiiinie  luceat :  ei  Parcm  ab  eo ,  qood  im« 
^fiw^iuuii  parconl ;  et  Eumenides  furi»,  quod  noiistiil 
benignm :  el  volgo  JSthiopet  vocenlur  argentei.  Qood 
si  In  descriptione  foBdonim  sempcr  irasceris,  jam  libi 
cum  Persio  cantabo  : 
(i)  OptenttegenerumreXfetreginM^  puelim 
Terapianl:qmdqmd  caleaeerit  hoc  rota  fiat  (Salgr.  %)• 
3.  Dabo  tamen  consilium,  quibus  ahscondilis.  pos« 
sis  pulchrior  apparere.  Nasus  non  videatur  in  facio  : 
aermo  non  sonet  ad  ioquendum  :  alque  iu  et  fernho- 
sus,  el  disertus  videri  pqieris. 

188    EPISTOLAXLI  (j}. 

▲0  MABCELLAIf  (k). 

RgfeUit  Montani  kesretiei  tiogmata^  ottenditque  quid 
inter  ejut  erraret^  atque  Eccletim  tententiam  intertit. 

i.  Testimonia  de  Joannis  Evangelio  congregata , 
qtia  fibi  quidam  MoiiUni  sectator  ingcssit,  in  qiiibus 
Salvator  noster  se  ad  Pairem  iturum,  missurumque 

(e)  Yidorius  ei  prasooneepU  opinkme  Bonasut  segetta» 
m».  Cum  vero  SegesU  altera  Pannoiiiae,  altera  Liguri» 
clvitas  fuerit,  qasnsm  bic  denotetiir,  baud  expenitum 
estdefllnire.  Verosimilioslamen  PaononigB  Segestum  nout. 

(/)  Ai.  indignam^  id  est  ne  quadraiile  quidem  digoam. 

{g)  Reatinus  Episcopus  cum  negandr  parlicula,  tu  qm 
dives  non  et :  meliori  quidem  seosu ,  sed  Mss.  aut  eduis 
allis  ilbris  non  suifi^Rantibns. 

(h)  Nimirum  quod  nou  nisi  carminibus  Salyrse  compo* 
nantur,  et  soluU  oratione  scribenlem,  satyricum  scripto- 
rem  sluUum  sit  appelbre,  ac  si  ituis  Italice  diceret:  scrit- 
tor  di  sonetli  jn  prosa,  Quod  addit  fautto  vocarit  nomine^ 
eiplicat  Martian.,  quod  Onasus  idem  sit  ac  onetimiis,  quem 
in  Nominum  libro  decorum  Uier.  interpreutur.  Verius 
|/Uto,  deduceretnr  ab  Um  Grseco  Ibemaie,  quod  est  /utw,  el 
promn,  unde  Oiumt  ialine  profiAvrut,  fiiusU)  iiomine  vo« 
cari  [lOtuit. 

(i )  Yetustiores  vulgati,  ac  M«.  aliquot  Fortoomn  U  op^ 
tent  qenermn,  etc. 

(;]  Atiat  54.  scripta  eodem  anno  381. 

(Hr)  \etcres  editi,  et  nonnuUi  Mss.  addunl  adversut  Mot^ 


i76 


SANCTI  niERONir\ll 


176 


Paraclctum  poUiciBiiir.  Quap  in  qtiAd  promlsfta  sint 
lempus,  ct  quo  compleu  stnt  lempore,  Aposiolorum 
Acia  testaiitur.  Decima  dio  dixtt  post  ascensum  Do- 
mini ,  lioc  est  qurnqiingesima  post  resurrccifonem  , 
Spiritum  Saiictum  descendisse,  linguasque  ereden- 
tiuni|esse  dtvisas,  ita  iit  nnusquisque  omnlum  gentiutn 
sermone  loqueretur  :  quando  qnidam  adlmc  pnrum 
credcnlium ,  musto  eos  ebrios  asserebant ,  ei  Pctnis 
&t:nis  tn  medio  Apostoiomni  omnisqiie  conventus, 
ail  :  I  Viri  JtidTi,  el  omi:es  qui  habitatis  in  Jemsa- 
lem,  lioc  vobis  tiotnm  si(,  ct  aiiribiis  perciptle  verba 
mea.  Nou  enim  stcut  vosexistiinaiis,  bi  ebrii  siitit  : 
nam  est  liora  dici  teriia  :  scd  hoc  est  quod  dictiim 
est  per  Jocl  Prophetam  :  in  oovissiinis  diebos,  dicit 
Oominiis,  eiTundam  de  spiritu  nieo  in  omnem  cir- 
n^^my^elprophetabunt  filii,  ei  Olise  eonim  :  et  jmmnca 
vi)»ionC8  videbuiU,  et  seniores  somnia  somiiiilmnt , 
et  qutdem  in  servos  meos,  et  ancillas  meas  eflondam 
de  spiritu  mco>  (Acl,  2.  14). 

2.  Ecdesia  fundata  super  Pelfum.  —  Si  igitur 
AposlolusPeirus,  supcr  qucm  Domiiius  fundavit  Ec- 
clcsiain,  et  prophetiam  et  promisaionem  Domini,  illo 
tempore  compleiam  memoravit,  quomodo  possumi» 
Dobis  aliud  tempus  vindicare?  Qiiod  si  voluerintre- 
tpondere,  et  Philippi  deinceps  qoatuor  Biias  pro- 
phetasse,  ctProplietam  Agabum  rcperiri,  ei  in  divi* 
sioiiilMis  spiriius  inter  Apostotos,  et  Dociores , 
Proplietas  qnoqiie ,  Apostolo  scril^ente ,  forinatos , 
ipstiniqite  Paulum  Apostolum ,  multa  de  ruiuris  bas- 
resibus,  et  de  flne  sacculi  propheras<;e,  scinnt  a  nobis 
non  lam  prophotiani  repolli,  qnae  Domini  est  signata 
passiotie,  189  qnam  cos  non  recipi,  qtii  cuni 
Scripturx  vctcris,  el  novx  aiictoritatenoncongrtinnt. 

5.  Primnm  in  tidci  rcgula  (a)  dtscrepamus.  Nos  I*a- 
trcm,  et  Fiiium,  et  Spirilum  Sanclum  in  sua  iiniim- 
qticinque  persona  ponimus,  licet  siibstaniia  copulemus: 
iliiSaMiii  dogma  sectantesTrinitatem  in  uniusperso- 
n.'e  angustias  cognnt.  Nos  secundas  nuptias  non  im 
appeiimus,qiiam  concedtmus,  Paulo  jiibente,ul  vido» 
adolesceniiilae  nobant :  illi  in  lantuin  pulantscelerala 
conjugia  iterala  ,  ut  quicnmque  hoc  feceril,  adnlter 
^  liabeaiur.  Nos  unam  qnadragesimam  secuiidum  tra- 
diliuiicm  Apostoloruro ,  toio  (b)  nobis  orbe  congruo, 
jejunainus  :  Illi  Ires  in  annofacitint  Qtiadragesimas, 
qtiasi  ires  passi  sint  Salvatores.  Non  quod  ,  et  per 
totum  annum,  excepta  Pentecosie  ,  jejtinarc  non  li- 

{a)  Negant  hoc  alii,  qnos  inter  S.  Epiphan.  I.  2.  Haeres. 
48.  06  Caiaf.lirvgis,  seu  Monunistis,  eosque  cdePatre,  et 
Filio,  et  S|.iritu  Saaelo  eadem  cumEcclesia  Caibolica 
sentire »  apcriissime  iradit.  Sed  du»  MonUnislarutn  se- 
ctae  cnm  essent,  quarum  nna  cata  prGclmn,  alia  cala  /Es^ 
ckinem  ap[)ellabatur ,  de  hac  altera  iiitelligendus  veuit 
HieronymuSrquae,  nt  ex  TennUian.  de  Pre^rivt.  cap.  5i. 
iliscSmus ,  Jesum  Cbristum  Patrem  simul  ac  Filium  esse 
blasphemabat. 

{t)  Non  ut  Marlianaeussuspicatur,  Erasmus  fecit ,  toto 
ormo,  temoore  nobis  congruo  ouod  et  alii  ante  ipsuin  editi , 
et  Mss.  aliqoot  hodienum  habent ;  nec  scio  ulrum  veriiis. 
Interim  ootatu  perguam  digouui  est,  quod  Hier.  tradit , 
Jejnoia  ab  Apostolis  constituta,  eaque  ex  necessitate,  non 
ex  volunlate  observari,quae  in  Quadragesima  indicia  sunt, 
i.uod  luculeoiissime  CJesariiis  Arelalensis,  «  Aliis  inqnit , 
r^iebus  jejunare  aut  remediom ,  aul  prajtninin  e^i ;  in 
Qtiadragesima  non  jejnnarp  pprcalnm  esl,  clo. 


ceat  :  sed  qnod  alhtd  ait  neceasitate,  aUnd  volunuite 
•maniis  ofTerre.  Apud  nos  Apostolornm  loenm  Epi- 
acopi  teiieni :  apud  eos  Episcopiis  tertios  est.  Habcnl 
enim  primos  de  Pepnsa  {e)  Phrygi»  Patriarchas  : 
secnndos,  quos  appellant  (d)  Genonas  :  atque  ila  iii 
tertium,  id  est,  pene  ultitnnm  locom  Episcopi  devol- 
vuniur;  quasi  cxindc  ambiiiosior  religio  fiai,  si  qnod 
apud  1108  primtim  est  apud  illos  novissiinuin  ait.  i:ii 
ad  omne  pene  delictnm  Eccleai»  obseraitt  fore.4 ; 
nos  qiiotidie  legiinos  :  c  Malo  poenitentiam  peceato- 
rls,  quam  mortem  >  {Etech.  18.  93)  Et,  <  Niinqnid 
qni  cadit,  non  restirgei,  dicit  Doinimis  >  {Jerem,  8. 
4).  Et,  c  Converiimini  ad  me  filti  converienics,  et 
ego  curabo  contritiones  vestras  >  ( Jerem,  3.  S2.  $ee, 
LIX).  Rigidi  autem  sunt,  non  qao,  et  ipsi  pejora 
non  pcccent  :  sed  hoc  inter  nos ,  et  illos  interesi, 
quod  illi  erubescont  confileri  peccata  qoasi  jusil  : 
nos  dum  poenitentiam  agimos ,  facilius  veniam  pro-^ 
mereniur.    190 

•  4.  Pnetermitto  scelerala  mysteria ,  quce  dicuntnr 
de  laciente  puero,  {e)  et  victuro  martyre  confarraia. 
Malo  inqiiani  noQ  credere  :  sit  falsum  omne  quod 
sanguinis  est.  Aperta  est  convincenda  blasphemia 
diccntiuin,  Deum  primum  voluisse  in  veieri  Tesla- 
menlo  per  Moysen ,  et  Prophefas  salvare  mundum  : 
sed  quia  non  potuerit  explere,  corpus  sumpsis^e  de 
Virgine,  et  in  Chrlsto  sub  specie  Filii  pncdi&intem , 
moriem  obiisse  pro  nobls.  Et  quia  per  duos  gradin 
mundum  saivare  nequiverit ,  ad  exiremom  per  Spi- 
ritum  Sanctum  in  Montaniim,  Priscam,  et  Maximillam 
insanas  fominas  deacendisse  ,  et  plenitudinem  quam 
Paulus  non  babucrit ,  dicens  :  c  Ex  parle  cognosct* 
mus,  etex  parie  propheiamus  >  (1.  6'or.  i3.  9).  Et, 
c  nunc  viderous  pcr  speculum  in  a»nigmate  >  abscisum, 
et  semivirum  babuisse  Montanum.  Ha;e  sunt  qnoi 
coargutione  non  indigent  :  perfidiam  eorom  expo- 
suisse,  siiperasse  est.  Nec  necesse  esi  ut  singiila  de* 
Itramenta  qu»  profemnt,  brevior  epistolae  sertno 
subverlat ,  cum ,  et  tu  ipsas  Scriptaras  apprime  te- 
nens,  non  tam  adlborum  mota  sis  qutestiones ,  quam 
quid  sentirem,  a  me  vMueris  sciscitari. 

(c)  Tgnobile  Phrygtse  oppiduin  erat  Pepusa,  i|  sius  Hie- 
ronyroi  temporibus  plane  dirutum ,  ubi  CataphTyges ,  qui 
inde  et  Pe[)usiani  apnellati  sunt.  conveoiebaot.  Quod 
etiara  Epiphanius  tradit  Habres.  XLVni.  14.,  vocaique 

(d)  Pro  cenonas,  qtiidam  Mss.  z&mos :  uniis  Bononlea- 
sis  Monasterii  S.  SaWatoris  cenonos .  alli,  etlain  Victorio 
teste,  lcanomos,  Vtde  igitur,  num  iu  legendum  sit  oU«i4- 
fmn  ex  Gncco ,  quod  eo  intellectu  dici  potuit ,  ut  dispen- 
satores  secundi  ordinis  Sacerdotes  af>pellarentur ,  stcuti 
primi  patriarclim,  et  tertil  Episcopi;  mmcenonest  qu» 
vox  taodem  sit,  quidve  significet,  penitus  ignoraimis. 

{e)  Anlea ,  quasi  de  duabus  seorsim  peisoQis ,  aul  my- 
steriis  sermo  esset ,  de  praeposUio  iterabator.  Videndus 
porro  est  S.  August.  de  Haeresibus  in  Cauphryg.  Auctor 
Prsedcslinati  hxres.  XXVI.  aliique,  etsl,  ut  uno  verbo  dl- 
cam,  non  baec  modo  scelerata  mysteria  de  infanie  minuiis 
pundionibus  perfosso ,  qui  pro  magno  sacerdote  habere- 
tur,  si  viveret.  pro  mariyre,  si  moreretur;  sed  alia  quae- 
dam,  quap  supra  Uier.  reUilit  dogmata  Montauistanim  iis 
vere  adscHbi  aut  neganl  auctores  alii ,  aut  data  opcra 
quasi  incerta  praetereont. 


477 


EMSTOLA  XLII  (/*).    * 

AD  «ARCELLAII. 

Conlra  Novalianot  UcereHcot. 


Roganli  Mareellw  quid  nl  verbum  conira  SpiritwH 

SanctutKM  ^t^ndet^teiuum  Homtiani  doeetu  ette 

faltnm* 

\ .  Brcvis  [b)  esl  qnxsliuncula ,  qnam  misisti,  et 
iipcna  responsio  est.  Si  enim  de  eo  quod  in  Evangc- 
lio  scribitur :  c  Quicumque  dixerit  Tcrbum  coiiira  Fi- 
lium  liominis,  reniittctur  el :  qui  autem  diierit  contra 
191  Spirilom  Sanctum  non  remittetur  ei,  neque  in 
lioc  sa*culo,  neque  in  foturo »(lfariA.  12. 33;  et  Mare. 
5.i9)»  Novatianus  aflluial  non  posse  pecirare  in  Spi- 
lituin  Sanctiim,  nisi  eum  qui  Glirislianus sit,  et  post- 
ca  iicgaverit ;  inanifesiuin  est  Judaeos  qul  eo  tcmpoi*e 
blaspliemabant,  peccaio  blasphemiae  non  tcncri  : 
i|uippe,  qui  iinpii  coloni,  interfcctls  Proplieiis,  de 
nccc  Doinini  cogitabant,  et  in  tantom  eranl  perdili, 
iit  ad  salvanJos  eos,  se  Dei  Fiiius  yenisse  responde- 
rit.  Uiide  de  toto  ipsiiis  Scripturae  ordlne  oonvincen- 
dus  e&t,  non  his  Irrcmissibilem  esse  dictam  blasphe- 
miam,  qni  tormentis  conipulsl ,  et  variis  eviscerad 
cniciatibus  ,  Dominum  dencgassent;  sed  his  qui 
cum  in  virtutibus  videani  opera  Dei ,  calumnientur 
ct  clamitcnt,  daenionis  esse  virtntem,  et  omnia  signa 
qitae  facta  sunt,  non  ad  diviiiam  magniflceiUlam  ,  sed 
ad  diabolom  pertinere  ( Matik.  12 ;  Marc.  Z\€iLuc. 
41 ).  Unde  et  Sahrator  noster  toto  responsionis  su» 
hoc  agit  argumento,  ut  doceat,  non  posse  Saianam 
fjici  a  Satana  »  et  regnuro  ejiis  inter  se  non  csse  di- 
visnm.  Gum  enim  diaboli  sludium  sit,  Del  laedere 
iTe;iluram,  quomodo  ejusdem  poteril  esse  voluntatis 
sanare  languentes,  et  seipsum  de  obsessis  fugare 
forporibus?  Probet  itaque  Novatianus  ,  aliquem  de 
his,  qui  sacriQcare  compulsi  ^uiit  aiite  tribunal  jtidi- 
ris,  respondisse  omiiia  quae  in  Evangelio  scripta  suni, 
non  a  Filio  Dei ,  sed  a  Beelzebub  princt|)e  dxmo- 
niorum  fuisse  perfecta ,  ec  tunc  poterit  approbare 
irremissibilem  in  Spiritum  Sancimn  esse  blaspbo- 
niiam. 

2.  Ut  antem  el  acutius  aliquid  interrog«?mus  ,  re- 
spondeat,  quid  sit  contra  Filium  hominls  diccre,  ct 
In  &pirltom  Sanctum  blasphemare.  Ego  quippe  as- 
sero  juita  sensum  illius ,  eos  qtil  Ghrisinm  in  perse- 
cuiione  negtverint,  contra  Filium  boiuinisdixisse,et 
non  in  Spiritum  Sanctum  blaspbemassc.  Qui  enini 
interrogalur ,  an  Ghrisiianiis  sit ,  et  Ghristianum  so 
iion  esse  responderit ;  ulique  negando  Christum,  lioc 
esi,  Filium  hominis ,  Spirltui  Sancto  non  facil  iiiju* 
riam.  Si  aiitem  Gbristiim  negando,  negavil  et  Spirl* 
tiiin  ;  edisserat  Hxreticus  *  quomodo  non  peccel  in 
Spiritum,  qul  Filium  homiiiis  denegaverlt.  Aut  sl  Spi- 
ritiiiu  Sancium  hoc  loco    192    inleiiigendum  Pa* 

(a)  >/.  149.  tcripia  drca  eumdem  amwm  384. 

(b)  Piaribiisverbis.sed  nullo  ferme  seosu  Edit.  Be- 
aed.  c  Brevis  atque  succiBcta  quaistittDcula,  quam  misistiy 
etobscnra,  et  aperu  responsio  est.  •  Nos  Vidoriniii, 
aliosque  editos  velusiiores  sequimur :  mallemus  tamea 
boc  legi  modo,  «  Brevis  (jtuesiionculse,  quam  misisti,  suc- 
cinclai^et  aperta  responsio  est. » 


ertSTOLA  XLIIf;^  -«78 

trem  patai,  Patna  nulla  est  a  negalore  mcntio  factu 
enm  negaret.  Peirus  Aposiolos  eo  tempore,  quo  an- 
cill-e  interrogatione  perterritus,  Dominum  negavil,  in 
Filium  bominis,  an  in  Spirllum  Sancitiin  vi<ieiur  coni- 
mislsse  peccatumtSi  id  quodail,  tieseio  hommem,  fi" 
dieole  volueril  iiiterprelari,  non  Gliristuiii  cum  ne- 
gtsse,  sed  bominem  ;  meudacein  faciel  Saiv.ttoreni, 
qui  se,  hocesiyFiliom  Dei,  negandum  esse  pniulixfrat 
{Malth.^^;etJoanAZ).S\uuiem  negavii  Filium  Dei, 
UNdeetamareflevit,  etirinam  Mcgaiionem,  irina  post- 
ea  confessione  delevlt,  manifesium  esi,  peccaium  iii 
Spiritum  Sanctum,  Ideo  noii  posse  diuiitti,  quod  ha*' 
beal  biaspliemiam  :  ul  cuin  videas  in  virtutibiis 
Deum,  Beelaebub  caUimnicris  in  facti<i«  Doceal  igilur 
aiiqucm  iifgaiorein  ,  Beelzebub  vocasse  Cbrisiuni,  ei 
ultnireferam  gradum,  negatorem  non  posse  veiiiam 
conaequi  post  ruiiiam.  Aliud  est  tormeniis  cedere,  ei 
ae  Ghrislianum  negare  :  aiiud  Gbristum,  diabolum 
dicere,sicut  libi  ipsa  Scriptura,  atque  contextus, 
lecta  altenlius  poterunl  [al.  jfoiuerunt]  demon* 
strare. 

5.  Foeral  quldem  prolisius  diaserendum  :  sed 
quoniam  amicis,  el  qui  ad  nostrum  hospitiolum  con- 
venerunt,  praesentiam  nostram  negare  non  possoiiius, 
el  tlbi  non  stailm  respondere,  admodum  visum  esi 
arroganlb»  iatam  disputationem  brevi  sermone  comr 
preheiMttmus,  oinon  tam  Epistolam,  quam  Comincn* 
lariolum  dietaremas. 


EPISTOLA  XLIII  (c). 

(!)  AOIIABCELLAII. 

MarceHam  kortatur,  ut  Roma  reticia^  te  rut  conferat  : 
per  contentionem  ottendent^  et  quantum  habent 
Roma  molettiarum^  et  quantum  commoditatum  to* 
ittudo. 

i.  Ambrosius,  (d)  quo  cbartas ,  sumptus»  notarios 
mioiatranle»  tam  ionumerabiies  iibros  vere  Adaman- 
liust  ^  CiialeeBterus  nostcr  explieavii  iii  qoadam 
fipisiolay  quamadeumdem  de  Athenia  scripseiai, 
Referit  nunquam.  se  cibuin  Origeoe  praesente  siiie 
lectione  sumpsisse ;  nunquam  iuisse  soRinum,  nisi 
uuus  e  frairibus  sacris  litteris  personarel.  Hoc  die- 
^^  188  ^is^  6t  noclibua,  ui  ei  leclio  oraiior 
uem  exciperet,  ei  oratio  lectionem. 

i.  Quid  Qos  ventcis  animaiia  tale  unquam  teci" 
musY  quos  si  vel  aecunda  hora  legeotes  invenerjt , 
oscilauHis  ;  manu  faciem  diefricanles ,  conlinemus 
stomacbom;  el  quasi  posl  roultum  labore»  mttndia'- 


(c)  Aliat  18  scripta  circa  an.  585. 

(tf)  Hic  «  prlmom  Mardoailes ,  deinde  ab  Origene  cor- 
reaus,  IScclesiaci  diaoonus,  et  confessiODis  Dominic»  gloria 
insigois  *  dicilur  iu  Caialogo  Script.  Eocles.  c.  S6 ;  ei  cum 
ejus  «  iodusiria,  sumptu,  et  inslanlia  tnOnita  Origenes 
diciaveril  volumtna, »  ejiis  ifT^iAwmc,  sive  op^rtmi  imput' 
tor  audiil.  Yidetur  autem  meoiori»  iapsu  peccare  Uieron. 
cum  Ambrosio  illam  epislolam  adscribit,  de  improlx)  Ori* 
genis  labore,  cum  e  contrario  ipsius  Adamantii  exstet  fi-a- 
ginenlum  epialolsead  quemdam  de  Ambroaio  id  perlilbeus. 
At  vereor  ne  fidao  iosoribatur. 

(n  Consule  cbronieas  poateriores  Notas  in  Pra^ratioot 
ad  £pist.  xxxiY.     . 


i70 

libas  (a)  rursimi  MgiMiis  oecnpaiiNir. 

prandia,  quibus  mens  onerata  premiiur.  Pudet  dicere 

rreqneiitiam  salutandi»  qua  am  ipsi  quoUdie  ad  alios 

pergimus,  aut  ad  nos  venieiites  (i)  caeteros  eispe- 

ctamus.  Deinceps  itur  in  verba,  sermo  teriiur,  lace^ 

raniur  absenies,  viia  aliena  describiiur,  et  mordenies 

Invioem,  oonswniiimrabiMiMatJWMaMiiaMa^ 

cspat  et.dkMMii^OmpiiPV^  ■mnf  reoBwerinf,  fw^ 


amus.  Nottc  Ira  personam  leonis  nobis 
ImfiKnt  [ali  imfMmt] :  nunc  cora  superfloa  in  annos 
plurimos  duratora  prxcogitat.  Nec  recordamur  Evaii* 
g«lii,  dicentis :  c  Slulte,  hac  nocte  auferoot  animam 
Uiam  a  te :  quas  autem  praeparasti  cujus  erunt  ?>  {Lue. 
It.  20.)  Yestes  non  ad  usus  tantum ,  sed  ad  ddi- 
cias  conquiruntur.  Ubicomque  compeDdium  est» 
Tolocior  pcs»  clius  sermo,  auris  attentior.  Si  damnum 
(ttt  sepe  in  re  familiari  aecidere  solet)  fnerit  min* 
tiaium,  voUus  mmrore  deprimitur.  Lxtamur  ad  nan^ 
mnni,  {b)  obolo  coniristamur.  Unde  cum  In  wio  bo» 
mineanlmomm  lam  diversa  sit  fadeSy  Propbeta 
Dominum  deprecatur^  dicens :  c  Domine,  in  civiiate 
loa  imaginom  eorum  dissipi  >  (  Pi.  7S.  iO  >.  Cum 
enim  ad  imaginem  et  similiiadinem  Dei  conditi  sl« 
tmis,  et  vitio  noslro  personas  nobis  phirimas  svper> 
indocimiis.  Et  qnomodo  in  tbeatrallbus  scenis  mins 
nique  idem  bistrio,  nunc  Hercnlem  robostus  os'endli| 
nunc  mollis  tn  Yenerem  frangltor,  nunc  trenMilus  ta 
Cybelem  :  ita  el  nos  (qu|  si  de  mnndo  non  ossemos, 
odiremur  a  mundo)  tot  habemus  personaruro  (c)  si- 
mililudines,  quot  peccata. 

3.  Quapropter  quia  mnlta  jam  vif»  spatia  irans- 
misimus  flucimmdo,  ct  navis  nostra  nunc  procellanim 
coucussa  turbine,  niinc  scopulorum  iUusionibos  pcr* 
forata  est  [al.  perturbata]^  com  primum  licet,  quasi 
portum  queindam  secrela  ruris  intremus.  Ibi  dbarius 
panis,  et  olus  nostris  manibus  ISi  irrigatum,  et  lac 
deliciae  rustican»,  viles  qoidem,  sed  innocentes  cibos 
prxbeni  [al.  priBbeam].  Ila  Tivenlcs,  non  ab  oratioiie 
somnus,  nec  salurilas  a  lectione  revocabit.  81  asstas 
est,  secreium  arboris  ombra  praebeblt.  Si  autumnus, 
ipsa  aeris  temperies ,  et  strata  subier  folia ,  locnm 
quieiis  osiendeni.  Vere  ager  floribus  pingitur,  et  inter 
querulas  aves,  Psalmi  dulchis  cantabuntur.  Si  frigus 
f^ieritet  brnmales  itives,  iigna  noncoemam,  et  cali« 
dins  vigilabo,  vel  dormtam.  Certe  quod  sciam,  vilius 
noii  algebo.  Habeat  sibi  Roma  suos  tomtiltus ,  arena 
ssviai,  eircus  insaniat,  theatra  luturient,  eiquia  de 
nostris  dlcendom  esi ,  matronarom  quoiidie  visitetor 
senains.  Nobis  adbaerere  Domino  bonom  est,  et  po- 
ncre  iii  Domino  Deo  sfiem  nostram  (  Pm/.  72) :  iit 
cum  pauperiaiero  istam  coelorum  regna  muuverini , 
oruinpamus  in  vocem :  c  Qiiid  cnim  mihl  est  in  coelo, 
ct  a  le  quid  vohii  super  lerram  ?  >  Quo  scilicei  cum 

(a)  Xss.  quldam  ac  vetus  odii.  pofl  nwtai  laborem  <a« 
bimnr,  et  numdialibuif  etc. 

[b)  Viciorlus ,  aliique  edii  vetustiores  omiiio  abelo  ;  sed 
priorem  vocem  Mss.  iffnorant. 

|c)  Martiannus  noUo,  amUleronvni  menti  contrario 
sensu,  tot  babemus  peccatorwm  dmmudmei^  etc.  Repo- 
Siiimus  MriOftarsm  et  ailis  editis  ac  Mss. 

(I)  Ai.  haberl  notai  Gravius  exteros. 


SAMCri  aGROMYMl  4S0 

PrmiemUio     Unta  reperuimus  in  cobIo,  porva  el  cadiica  qu»si«»6 
nos  doleamos  in  terra  (^).  Vale. 

EPISTOLA  ILIV  (<). 

An  Mabcellax. 

De  Muneribui. 

IfMMiniiih  liiiain  olforce//ii,  ^bi^  ei  PauUB^  fiUmpie 

Mti^tmtmMai,,^jmmkMlUgarice  inlerftreialur. 

Ut  absentiam  rnipiiii»  a|iite  oonlabuhiiione 

solemur :  (f)  racit  unusqirisqno  f«*  pim-itol    Vos 


dona  transmittitis  :  nos  Epistolas  rrmiiiftiimi  |Wlli 
runi.  Ita  lamen  ui,  quia  velatamm  virginum  wmem 
est ,  aliqua  in  ipsis  munnsculis  esse  mjrsteria  demoiH. 
stremns.  Saccus»  orationis  signum  atque  jejunii  est. 
Sell»,  ni  foras  pedes  virgo  non  moveat.  Cerei,  ut 
accenso  lumine ,  sponsi  exspectetur  adventus.  Calices 
mortificaiionem  carnis  ostendunt,  et  semper  animuin 
ad  martyrium  pneparatom.  c  Calix  qmppe  Doroini 
faiebriaiis,  quam  praRclanis  |85  est  >  {Pt,  S2.  5). 
Quod  autem  et  matronjs  (9)  pffertis  muscaria  parva, 
parvisaniinalibusevenlilaiidis,degans  significatio  i^ 
debere  loxnruimcito  restinguere;  quia  musc»  mori- 
iurae»  oleum  suavitatis  extenuinaut.  Ilic  typus  sii 
virginum  :  h»c  figura  oMiironarum.  Nubis  autem» 
licei  In  perversum ,  munera  vestra  Gooveniont :  Se* 
dere  apium  esi  otiosis,  in  sacco  jacere  piBniteiitibns* 
calicos  habere  potantibus.  Licet  ei  propier  noctunios 
meius,  et  animos  semper  malo  conscieuiiae  formi« 
daotes,  oereos  quoque  accoodisse  sii  graium. 
EPISTOLA  XLV  (A). 

An  ASELLAM. 

Navem,  Roma  disceuurut,  conteendent,  purgat  teab 

obtreelatorum  calumniit^  apud  guo$  ingent  tibi  odium 

conflaoerat^  quod  Paulam ,  et  EuttocMum  primariat 

feminat  traxittet  ad  Monachorum  inttitulum. 

!•  Si  tihi  putem  graiias  a  me  referri  posse,  non 

sapiam.  Potens  est  Deus  supcr  persona  mea  sanctm 

animae  tu»  restiiuere  qnod  mereiur.  Ego  enim  indi- 

gnos  nec  aesitmare  unquaih  poiui,  nec  optare,  ut  miiii « 

taiitum  in  Chrisio  largireris  aireciuni.  Et  licei  n:o 

sceleratum  qoidam  pntent ,  ei  omnibus  flagtlils  ob- 

rutum,  et  pro  peccatis  meis,  ethim  haec  parva  sini : 

tamen  lu  hene  facis,  qnod  cx  tua  meule  etiam  moios, 

hooos  puias.  Pericuk>sam  quippe  esi  de  servo  alte^ 

[d]  Heic  in  antiouis  edilt.  elogiura  Belhel ,  cu]us  iui.  . 
lluro ,  rerum  ut  ad  viUuiam  cHristi ,  ejusque  oum  Roma 
coroparatio,  oaque  ad  haec,  ut  wlgo  dieitur  amalorim  can* 
tionet^  adsuuntiv :  quae  toUdem  verbis  iu  ea  quam  paulo 

Kst  subdemus  Paulae,  et  Eustocbii  ad  Marcellam  epist.  46. 
bentur ,  nec  dubium  est,  iiide  ob  arguroenti  similitudl- 
nem  uraosfaMa. . 

ie)  Aliat  20.  scripta  cirea  idem  temput  ques  tuperior. 

(n  Hterooymi  quidem  iogenio  ac  manu ,  sed  alterius 
noiDine,  et  fortasse  Paulae,  et  Eostochii  acripu  videtur 
istbaec  Epistola  ex  toto  oontexui ,  sed  iis  maxime  verbis , 
quHMis  ex  velatarum  Virgioum  nomioe  soum  munus  esse 
coosUtuit ,  roysieria  in  muuusculis  invenire.  Veroneosis 
major,  fadat. 

\g)  Idem  Verooen.  c  offerinnis  paria  narvis  animalibos 
ventitanda »  (fort.  vemaUbra)  uode  quidem  conjicias  iro- 
pressam  pariter ,  et  Kss.  leaionera  aliquoi  roendts  oon 
carere ;  noo  auiem  ono  pacto  sit  reatttuenda,  salis  intellt- 
gimus.  Vid.  nolas  Cnroiiologieaa. 

(/))  Aliat  99.  scripta  mente  au§.  nnwSKi.         • 


AM  EPiSmv  XLV. 

t  itts  judicare  ( Aom.  f  4. 4)»  el  BOH  fadlb  venlft,  pntya      viiiaft  el  viibiiuilem 
dixisBC  de  reelis.  Yeiuei,  veniei  illa  dies  in  qua  el 
uiecuin  dulebis  anlere  non  paueos. 

2.  Ego  probrosus»  ego  versipellis  et  lubricos :  ego 
mendax,  a  Salame  arie  decipiens.  Quld  enim  est  lu- 
tius  9  hxc  vet  credidisse ,  vel  ilnxisse  de  insonltbus , 
an  etiam  de  noiiis  credere  noluisse?  Osculabanlur 
niihi  inanus  (a)  quidam,  ct  ore  vipereo  detrabcbant : 
dolebant  labiis,  corde  gaudebant.  Videbat  Dominiis 
ei  subsannabat  illos ,  et  misenim  me  senrum  suum 
futuro  cum  eis  judicio  reservabat.  Alius  inccssum 
meum  calumniabatiir  et  risum  :  ille  vultui  detrahebat; 
hic  in  simplicitate  aliud  suspicabatur.  190  Pene 
certe  trienniiimcum  eiSTixi.  Multa  me  virginum  cre- 
l«ro  turba  circumdedit.  Divinos  Libros,  utpotui.non- 
ntillis  su^pe  disseiui.  Lcctloassldoitatetn,  assiduitas  fa. 
niiliaritatem»  familiaritas  flduciam  fecerat.  DicJUit,i|uid 
unquam  In  me  aliter  senserint ,  quam  Ghristianura 
decebat?  Pccuniani  cujus<|uam  accepi  ?  munera  vel 
parva,  vel  magna  non  sprevi  ?  in  luanu  mea  a-s  :ili- 
cujus  insonuit?  obliquus  sernio,  oculus  peiulans  fnii? 
Nihil  mihi  altud  objicitur  iiisi  sexusmcMis,  et  hoc 
nunqusm  objicitur,  nisi  quum  Jerosolyroatn  Patila  (6) 
proficiscitur.  Esto ,  crediderunt  mentienli :  cnr  nou 
credunt  neganti?  Idem  est  homo  ipse  qui  fucrat : 
fatelur  insoiiiem ,  qui  dudiim  nozium  loquebaiur,  et 
certe  verltatem  magis  exprimunt  tormciiLi  quam  ri- 
sus :  nisi  qtiod  racilius  creditur  quod  aut  Gcium ,  li- 
bentcr  auditur,  aut  non  (ictum\  ut  flngatur,  iropei- 
litiir. 

3.  Anteqoam  domum  sanctae  Pauke  nossem,  totiiis 
In  me  urbis  studia  consonabant.  Onriniiim  pene  judicio 
dignus  summo  Sacerdoiio  decemebar.  Bents  inemo- 
rix  Damasus ,  incus  sermo  eral.  Dicebar  sanctus  : 
dicebar  hnmilis  et  diserlus.  Nunquid  domum  alicujus 
lascivioris  ingressus  sum?  Nunquid  me  vestes  se- 
rica; ,  nitentes  gemmrc ,  picta  facics,  auri  rapuit  am- 
bitio?  Nulla  fuit  alia  Romae  matronarum,  qu»  meam 
posset  edomare  mentem ,  nisi  lugens  atque  Jcjunans, 
sqnaiens  sordibtis,  fleiibus  pene  cxcau ;  qiiam  con- 
liirais  noctibus  misericordiaro  Domlni  deprecaiitem 
sol  saDpe  deprehendit.  Cnjos  Caiiticum  Psalini,  sermo 
Evangeliam,  delidas  continentia,  vita  jejunlutn.  Nulta 
me  potttit  tlta  delectare ,  nisi  Ula ,  quam  manducan- 
lem  nonqoam  vidl.  Sed  poslqnam  eam  pro  suae  me* 
riio  castitatis  venerari,  colere,  suspicerecoepi,  ontites 
nie  illico  deseruere  viriutcs. 

4.  0  iovidia  primum  mordax  tui !  o  Satanae  calli- 
dilas  semper  sancta  persequens  I  Nullae  ali»  Romanai 
ttrbi  fabttlam  praebtteront,  nisi  Paula  et  Melanium» 
qaae  contemplis  faculutibns,  pignoribiisque  desertis, 
cmcem  Domini  qnasi  quoddam  pietatis  levavere  vexil* 
lum.  Si  {€)  balnoiis  pelerent,  ttiigoenia  eligereniy  di- 


m 

1]W7  haberent  materiem  liuu- 
rix  et  liberutis,  domii»  vocareotur,  et  saiicUe.  Nutie 
jn  sacco  eicinere  forinos»  volunt  videri,  tt  iogehen*' 
nam  iguis  cum  jejuniis,  «t  pedore  deseendere :  vide* 
licet  non  eis  licei  apphittdente  populo  perire  cum 
lurbis.  Si  Gcntiles  haoc  viiam  carperent ,  si  Judxi 
habereut  solatium  non  placendi  eis ,  quibas  displicei 
Cbristus.  Nunc  vero,  proh  nefas  1  homines  Christiani, 
practennlssa  domorom  suorom  cnra»  et  proprii  oculi 
trsibe  neglecta,  in  alieno  oculo  feslucam  qiKeruiil. 
Lacerant  sanctum  propositum ,  et  remedium  pocu.^ 
su»  arbilranliir,  si  neino  sit  sanctus :  si  omnibiis 
delrafaatur  :  si  lorba  sit  pereuotium  :  si  muiiitodo 
peccaittium. 

5.  Tibi  placet  lavare  quotidie  :  alius  has  mundiiias 
sordes  puUt.  Tu  (d)  atiagenem  rucias,  et  de  cotnes» 
aeipensere  gloriaris  :  ego  (!)  faba  ventrem  impfe#^ 
Te  delecunt  cachinnanlinm  greges  :  me  Paohi^  (f) 
Meiamumque  plangentes.  Tu  aliena  deaiderM:  illae 
contemnunt  sua.  Te  delibuta  melle  vin»  deleciaiit : 
ilhe  poiant  aquam  frigidatu  suaviorem*  Tn  te  perdero 
exislimas,  quidquid  in  pr«sentl  oon  haboeris»  come^ 
deris,  devoraveris  :  illae  futura  desiderant,  el  credttni 
veraessequ:escrip(a  sont.  Esto,  inepteet  inaniter» 
quibus  resorrectio  corporom  persoasit :  qnid  ad  te? 
Nobis  e  cotitrario  loa  viu  displicet.  Boiio  tuo  crassos 
sis  :  me  macies  delecut  et  pallor.  Tu  Ules  miscros 
arbitraris  :  iios  te  miserabiliorem  puiamus.  Par  pai:i 
refertiir,  et  Invicem  nobis  videmiir  insanirc. 

6.  Ii«cc,  roi  domlna  Asella  ,  cuin  jam  navem  con« 
scendcrein,  raptim  flen^  dolensque  Ifig  conscri- 
psi,  et gratias  ago  Deo  roeo,  quod  dignus  slm, qtieii 
mundus  oderii.  Ora  autem  ut  de  Dabylone  Jerosoly- 
mam  regrediar,  ne  roibi  dominetur  Nabucfaodonosor. 
sed  Jesus  rtliusJosedec  :  vcniat  (e)  Ezras,  qui  inter- 
preiatur  adjutor ,  et  reducat  iiie  iit  patriam  meam. 
Stultus  ego  qui  volebam  canure  Canticum  Doinini  in 
terra  aiiena,  et  deserlo  nionie  Sina,  iEgypii  anxiliuin 
flagiubam  {Jer,  42).  Non  recordabar  Evangelii,  qiiia 
qui  de  Jcrusalem  egredilur,  stailin  incidit  in  latrones', 
spoiiatur,  vulneratur,  occiditur.  Sed  iicet  Sacerdos 
dcspiciat  ati|ue  L.f  vltes ,  SamariUnus  ille  misericors 
est  {Lue.  10),  qui  cutn  diceretur  :  Samariianus,  en 


{a)  Martianaeus  qmdem ,  ciqus  leviora  quaedam  alia  pa- 
ragrammata  infra  emeQdamus. 

ip)  Peecat  Yiciorius,  qui  ^ddit ,  ef  MeUam  pra6d$cta^ 
iW" ,  qtiae  umen  diu  aote  Paulam  discesserat ,  ut  suprs 
epist.  59.  de.  obilu  Bkesillae  adaoUvimus  ez  Hierooyiao. 

{c)  SspeHier.  balneas  adire  inter  inollitiei  irriumeaU 
computat,  et  femiois  pr»cipue  iQlerdiciU  BeaeUidin.  u- 
mea  edit  boc  loco  B4ga$  legerat  pro  baUieai,  quod  el 


renuenlibusliss.  non  iinprobo,sicentm  ex  «nanisBinii,  ac 
celeberrimi  Gampania;  oppidi  nomiae,  aiia  ainoeuiuti^  loca 
01  praedla  Bafas  vocabani  veteres :  et  Cicero  in  Om.  pro 
Ctelio,  c  cujos,  inquit,  ia  liortos «  donJttm ,  Bajas  Jore  «uo 
iibidines  omnium  ooinmearenl. »  Sed  allquol  paulo  i.ost 
«  materiem  iuxuriosae  iiberutis  pro  luxurue  el  liberiati^ 
babeot. » 

[a]  AtUgeoem  avem  hudat  Apidus  Ub.  6.  cap.  5.  Acl 
peoser«n  piscem  Plinius  I.  9.  c.  17.  Albemeus  Deinno. 

^'  ^l^'J\  •  4*y**?^*^"*'  *^"'^  ^^  '*«*m  Sardanipali 
vixii,  de  Galeo  Rhodio  cum  verlM  tacit ,  eum  esse  pout 
quem  Adpenserem  [Graec.  4»«^  )  Tocant  Romani,  el 
ciim  libils,  et  coronts  circumferunt  ia  ocenis,  oorooail^ 
eliam  ilUs  qui  portant.  Yenun  Acipenser  mioor  eat,  roeiro 
longiore, »  elc. 

[e]  Yerba,  md  kUerprtUUur  adJuUir,  qu»  Hleroo^iRi 
proposiuun  multum  juvant ,  deeraot  aulero  apod  Erasm. 
el  lUrtianaenm,  nos  e  Mss.  codidbus,  et  vetusiiori  ediiif^- 
ne  cum  Victorio  resUtuimus. 

(1)  Gravius  alias  ftita  iegi  adnout;  pro  qua  voce  mal* 
let  Stoeha,  de  qna  I^linius  iiL  21.  c.  15.  et  22.  c.  11. 

(i)  Anlin  erat  MeUmiu$qve,  RfHXiie  suiieriorem  iiolain 
£|ii;>t.  5.  et  in  l^)ist.  143.  ad  Alypium  et  Augustinuiu. 


4SS 

€t  dtemoniam  habet  (Jom.  f )  ^  •  d-etnoiiiom  reniieiis, 
S:«ni.irileni  se  non  negayU ;  qoto  quem  not  cutiodem, 
lli*l)rn!i  $amaritem  Tocant.  Maleficum  quidam  me  g:ir- 
riiiiii :  liliifiim  fidei,  servos  agnosco.  Hagum  vocant, 
cl  Jiidici  Doniinum  mcum.  Seductor  ei  Aposiolus  dl- 
ctiiscst.  T<^iil:iiiomc  non  apprehendat ,  nisl  liumana 
(I.  Cor.  10).  Qnoiam  partera  angusiiarum  pcrpessus 
sum,  qiii  cruci  militoTlnfaroiam  falsi  criminis  fmpn- 
tarunt  •  sed  scio  per  bonam  et  malam  famam  pervc- 
iilri  ad  regna  coeloraro. 


SANGTI  IREilONTMl  m 

7.  Saiiita  Panlaro  et  Eustocliium ,  Tellt  nolit  mttii- 
dus,  in  Cbristo  meas.  Saluta  matrem  Albiiiam,  soro- 
remque  Marcellam ,  Marcellinam  quoque,  ci  sanctam 
Felicitatem ,  et  dic  cis  :  Ante  tribunal  Chrisii  simul 
stabimus»  ibi  apparebit  qna  mente  quis  vixerft.  Me- 
mcnto  mei ,  exemplum  piidiciliac ,  et  virginitatis  in- 
ftigne ;  fluctusque  maris  tais  preclbus  miilga. 


t»    TERTM  CL^SIS. 


COMPLEGTENS  EPISTOLAS   IB   ANIfO  386.  E   BETHLEEMI     MOHASTERIO   6GRIPTAS   U8QCE   AD  S^GOLI 
QUARTI  FINEV,   DAMNATOMQOE  I!l  ALEXANDRINA   STNODO  OEIGBNEM  ANNO  fcOO* 


EPISTOLAXLVI  («i). 

PkVLM  ET  EUSTOCHII  AD  MARCBLLAE. 

De  SancU*  lociii 
Paula,  filiaque  ejus  Euttochium^  cum  ad  Sancta  toca 
devenittent,  Mareellam  hortantur.  ut  relicta  Homa^ 
ad  eat  Beihleem  commigret,  fruitura  omnibut  Chritti 
monumentit  in  bcit,  in  quibut  pleraque  religionit 
nottro!  mysteria  peracta  tunt. 
!•  Mensuram  carilas  non  habel,  et  impatientia 
nescii  roodum ,  el  dcsiderium  non  suslinet.  Unde  et 
nos  oblilas  virium  noslrarum,  el  non  quid  possimus, 
sed  quid  vclimus  tanluin  ciigiianies  ,  magistram  cu- 
piiniis  docerc  discipula; ;  et  ut  est  Yulgare  prover- 
bium  :  Sus  arlium  reperlriccm  (Si«  Uinervam).  Tu 
ijuae  priroa  [aU  primam]  scintillam  nosiro  fomiti 
subjecisU,  qux  ad  hoc  studium  nos  et  sermone  bor- 
t;i(a  e$,  et  exemplo;  el  quasi  gallina  congrcgasti  sub 
alas  pullos  tuos  (Matth,  35) :  nunc  nos  libcrc  absquc 
matre  voliUre  palieris  [al  pateris]  ,  el  accipitris  pa- 
vere  formidinein  ,  et  ad  omneni  umbrain  prxiervo- 
lantium  aviiim  formidare?  Igitur,  quod  solum  absen- 
les  facere  po.ssumus ,  querulas  fundimus  preces ;  et 
desideriuro  iiosirum  non  lam  (6)  flelibus,  quam  ejula- 
tibus  coiitestamur,  ut  Marcellam  nostraro  nobis  rcd- 
das,  et  iliam  miiem,  illnm  stiavem,  illam  omni  melle 
et  dulcediiie  dulciorem  non  paiiaris  apud  eas  esse 
rigidaro,  et  trisiem  rugare  frontero ,  quas  alfabilitate 
sna  ad  simile  vitx  studium  provocavit. 

2.  Certe  si  sunt  meliora  qu:c  poscimus,  non  e$t 
impudens  dcsiderium.  Si  cuicix  Scripturarum  voces 
nostrse  seiiienliae  congruunl ,  non  facimus  audacter, 
ad  e:i  te  provocantes ,  ad  qune  tu  nos  sxpissime  c(»- 
borUla  es.  Prima  vox  Dei  ad  Abrabam  :  c  Exi,  in- 
quit,  de  terra  tua ,  et  de  cognatione  tua,  et  vade  iii 
terram  quam  monstravcro  tibi  i  (Gen.  12.  i).  Jube- 
titr  Palriarchse,  ad  quem  pnmum  de  Cliristo  facta  cst 
reproinissio,  ut  relinquat  Cbaldxos,  relinquat  900 
coiifusioiiis  urbem,  ct  Roobolh,  id  cst  (e),  tatitndinet 

(a)  Aiiat  17.  scripta  circ.  an.  386. 

{b)  Clsterclens.  fortasse  verius  «  non  tam  preclbus , 
quam  fletibus  et  ulnlalibos  contestamur,  >  cic. 

(c)  lu  rectios  |jlurali  minrap.ro  qoidafn  Mss.  legant  pro 
singubri  ijdtitudinem,  ut  aiAefc  edtii. 


ejus  :  relinqiiat  campum  Sennaar,  in  quo  superbias 
usque  ad  cOBlum  erecta  turris  est :  et  post  flucius 
istiussoHUiIi,  post  flumina,  super  quae  sedenint  sancli, 
et  Oeverunt  cum  recordarentur  Sion ,  posl  gravem 
gurgitem  Choliar ,  dc  quo  Eiecbiel  capiilo  verticis 
sublcvatus,  Jerusalein  usque  transferlur;  ut  babitet 
terram  repromissionis ,  qua:  non  rigatur  uti£g;pins 
de  dcorbum,  scd  de  sursum  :  nec  facit  olera  langucu- 
tium  cibos ;  sed  temporaneum  et  seroiiiium  de  coelo 
exspectat  imbrem.  Hxc  terra  monluosa,  ct  in  sublimi 
sila  :  quantum  a  deliciis  sxculi  vacat ,  lantum  majo- 
rcs  habet  delicias  spiritus.  Denique  et  Maria  inaier 
Doroiiit,  postqiiam  ad  eam  Angeli  est  facta  promissio, 
et  uierum  suum  intellexit  esse  domum  filii  Dei,  de- 
reliclis  campcstribus  ad  monlana  perrexit.  De  bac 
urbe ,  allopbylo  quondaro  hosie  superato,  et  diaboli- 
c»  percussa  frontis  audacia,  postquam  ille  in  fadeiii 
corruit ,  exultantium  animaruin  lurba  processit :  et 
concinens  chorus  deccrn  niilliiim,  David  nostri  viclo- 
riam  prasdicavit.  In  liac  Angelus  gladium  tenens»  et 
totam  impietatis  dcvastans  urbem ,  iu  Ornam  Jebu- 
sosorum  regis  area  templum  Domini  designavii :  jani 
tiinc  signincans  Eccleslam  Cbristi,  non  in  fsrael,  sed 
in  gentibus  consurgentero.  Recurre  ad  Genesim,  et 
Melcliisedech  regem  Salein  (d)  hnjus  priiicipem  in* 
venies  civitalis  :  qui  jam  tunc  in  typo  Cliristi  p.incni 
ei  vinum  obiulit ,  et  mysterium  Christianuin  iii  Sal- 
vatoris  sanguine  et  corpore  dedicavit. 

5.  Tacita  forsitan  mente  reprebendes ,  cur  non 
scquamur  ordinein  Scripturarum ;  sed  passim ,  et  ut 
quidquid  obviam  venerit,  turbidus  sermo  persiriugat. 
Et  in  principio  teslatae  sumus,  dilectionem  ordineiH 
iion  babcre ,  et  impatientlam  nescire  roensurani. 
Unde  et  in  Cantico  Canticonim  quasi  dinicile  pniici- 
pitur :  Ordinate  in  me  earitatem  2Q\  (^'<'"'-  ^*  ^)-  ®^ 
iiunc  eadem  dicirous  nos,  non  ignoratione,  sed  affectu 


Jd)  Non  eius  Salem,  quae  postea  Jenisalem  dicta  est, 
iillerius  hujus  nomiDU  oppidi  Juxta  Scytopolim,  Regem 
fuisse  Melchisedech  contendit  Hleronymus  in  Epist.  paulo 
inferius  recensenda  ad  EvaogdQm.  Paula,  et  Eustpcbiuui, 
qos  commaniorem  sententiam  beic  i^roferuoty  lo  aiiis  quo« 
t|«e  iBfra  a  8.  Doctorls  placitis  dlscordant. 


m 

labi.  Denique  nl  (a)  multo  inordinatiiis  aliquid  pro- 
feramos ,  anliquiora  repetenda  sunl.  In  bac  nrbe» 
imo  in  boc  lunc  loco,  et  babiiasse  dicilur,  et  mor- 
uma  esse  Adam.  Unde  et  locus  in  quo  cruciflxus  est 
Dominus  noster ,  Catvaria  appellatur ,  scincct  quod 
ibi  sic  aiitiqui  bominis  calvaria  condila ,  ut  secun- 
dus  {b)  Adam,  id  est  sanguis  Cbristi  de  cruce  stillans, 
primi  Adam  et  jaceniis  protoplasti  peccala  dilueret  : 
et  tuiic  sermo  iile  Apostoli  complerctur  :  c  Excitare 
qui  dormis,  et  exsurge  a  morluis,  ct  illuminabit  te 
Christus  >  {Ephe$.  5.  14).  Qiiantos  bsc  urbs  Pro- 
phetas,  quantos  emiserit  sancios  viros ,  longum  esC 
receiisere.  Totum  mysterium  nostrum,  isiius  provin- 
ci« ,  urbisque  vernacujum  esl.  In  iribns  nominibus 
Trinitatis  demonsirat  tidem.  Jebui^  cl  Salem^  et  Je- 
rtualem  appellatur.  Primum  iiomen,  ealcata  :  secim- 
dum ,  pax  :  lerlium ,  vwo  pacis,  raulalim  quippe 
pcrvenimus  ad  finem,  ct  post  concalcatlonem  ad  pa- 
eis  ▼tsionero  erigimur  :  (c)  ex  qua  pace  Salomon,  id 
est ,  pacificu» ,  in  ea  natus  esl  ^  et  facius  e$l  in  pace 
loeui  eju$  {P$al.  75).  Et  in  figura  Chrisli,  sub  ety- 
mologia  orbis,  Dominus  dominantium,  et  Rex  regum 
oomen  accepti.  Quid  referemus  de  David  et  tota 
progenie  ejus,  qux  in  hac  civitate  regnavit?Quanto 
Judaea  cxteris  provinciis,  tanto  basc  urbs  cuncta  su- 
blimior  est  Judxa.  Et  (ut  coactius  disseramus)  totius 
provinciae  gloria  metropoli  Yindicatur :  et  quidqiiid  in 
membris  laudis  est,  omne  refertur  ad  caput. 

4.  Jamdudum  te  cupientem  in  verba  prorumpere, 
ipsi  litterarum  apices  sentiunt,  et  venientem  conira 
charu  intelligit  qussstionem*  Respondebis  quippe,  et 
dices,  hoc  olim  fuisse,  quando  c  dilexit  Dominus 
portas  Sion  super  omnia  labernacuia  Jacob  >  {PsaL 
86) :  et  fueruut  fundamenla  ejus  in  moiitibus  san- 
clis  :  licet  et  harc  possint  altius  interpretari.  Post- 
quam  vero  consurgentis  Domini  vox  illa  pertonuii: 
c  Relinquelur  vobis  domus  veslra  deserta  >  {Matth. 
29. 59) ;  et  flebiliier  ruinam  ejus  prophetavit,  2012 
dicens :  c  Jerusalem «  Jerusalem,  qua^  occidis  Pro- 
pheias,  et  lapidas  eos  qui  ad  te  missi  sunt :  quoties 
voltii  congregare  filios  tuos,  sicut  gallina  congregat 
puUos  SU08  sub  alis,  et  noluisli.  £cce  dimiitetur  vo- 
bis  domus  Testra  deserla  >  {Luc.  15.34.  35)  :  et 
post(|uam  velum  tempji  scissum  est,  et  circumdata 
ab  exercitu  Jerusalem,  et  Dominico  cruore  violata, 
lunc  ab  ea  etiam  Angelorum  praesidia,  et  Christi 
graiiam  recessisse.  Denique  etiam  Josephum,  qui 


(a)  Antea  erat  oontrario  sensu  mfif/o  ordinatiu$j  cum 
aliter  et  oontextus  pelat ,  et  Mss.  fere  oinnes  lum  nostri, 
tum  quos  alii  ooasulueruot,  inordinatius  haheanl.  De  Cat- 
varie  autem  ioteriirelaiiooe ,  quam  subduni  Paula  et  £u- 
stodkium,  coosule  Hier.  in  EpAies.  c  5.  v.  14.  ubi  [.oslquam 
haoc  labulam  a  quodam  lo  Ecclesia  dlsiHitaaLe  a  se  audiiam 
narrasset,  Bwc  utrum  vera  smt,  necne,  tectorie  arbitrio 
reliaquit.  Caeterom  etiam  a  S.  Ambrosio  in  Luc.  33.  pro- 
batur ;  sed  rairum,  quod  senieatiam  hauc  Hebrseis  iriiiuat, 
ab  eisque  dispuuuui  dicat. 

{b)  Respiciuot  oomiais  Adam  inierprctalionem,  quas  in 
Gneda  Hebraebrum  uominuin  fragmeuUs  iuveoiiur  kM^ 
tirm^  Adam  sangubm  (mallem  io  reclo ,  Sungnis)  exLlusa 
nempe  priori  littera,  a,  et  reliquis  </am  *TD  lantum  ex|j<)si- 
las.  Hinc  rom  satis  recle  antea  iniiirossi ,  lum  qui  secwuU 
pro  $ecundu$j  tum  qui  et  pro  id  est  leguut. 

{c)  Restiluinnjs  e  Mss.  et  veinsta  cUiiione,  cum  antca 

S.   UlERO.XYUI   1. 


EPISTOU  XLVI.  m 

vemaculns  scripior  eat  Judioorum,  {d)  assercre.  illo 
tempore  quo  crueiflxus  eat  Dominus,  ex  adytis  Tera- 
pW  Yirlutum  coelestium  enipisse  voccs,  diceiilium : 
Transmigremus  cx  bis  aedibus  {Josephus  de  beilo 
Jud,  lib,  6.  c.  5).  Ex  quilHis  et  allis  apparcre,  ubi 
abundavit  graiia,  tbi  soperabundasse  peccatum.  £i 
postquam  audiemnt  Apostoli :  c  Eunles  doccte  om« 
ues  genies  >  {^atth,  28.  19) :  Et  ipsi  Apostoli  dixe- 
rnnt.  c  Oporlebat  qnidem  vobis  primum  annuniiarc 
verbum  Dei :  qtioniam  aulem  noluisiis,ccce  transimus 
ad  gentes  i  {Act,  15.  46);  innc  omnc  sacramentum 
Judxae,  et  antiqnam  Dei  faniiliaritatem,  pcr  Apo* 
fitolos  in  nationes  fuisse  translataro. 

5.  Yallda  quidcm  quncslto,  et  qu»  possit  ctiam  eos» 
qui  Scripturarum  aliquid  attigerunf,  concutere :  sed 
pcrfacile  solvitor.  Nonquam  enim  eam  flerel  Domi- 
nus  corruentem,  nisi  diligcret.  Flevit  et  Lazarum, 
quia  amabat  eum.  Et  hoc  lainen  prima  fronie  co* 
gnoscito,  non  loci,  sed  hominum  fuisse  peccatum. 
Yerum  quia  rnlerfectio  populi ,  eaptivilas  civilatis 
est,  proplerea  urbem  delelam,  ut  populus  puiiiretur : 
Ideo  Templum  subrutum,  ut  lypicas  hostiae  tollercn* 
tur.  Cxtenim  quantum  ad  loeum  periinet,  pcr  pro- 
fceius  tentporom  multo  nunc  aiigu^iior  [al.  aiipu* 
9tior\  esl,  quain  ante  fuit.  Yenerabantur  quondam 
Judaei  Sancta  sanctorum,  quia  ibt  erant  Cherubim, 
et  propiiiatorium,  et  Arca  testamcnti,  maiiiia,  et 
virga  Aaron,  el  altare  aureum.  Nonne  libi  veiie* 
rabilius  vtdetur  sepulcrum  Domliii  ?  quod  quotics- 
cunique  ingrcdiuiur,  toiies  jacere  in  siiidone  cerni* 
mus  Salvatorein :  ct  pauiulum  ibidem  commoranies, 
rursum  videmus  203  Aiigelom  sedere  ad  pedcs 
ejus,  elad  capui  sudarium  convolutuin.Cujus  sepul- 
cri  gloriam,  multo  anlequam  exciderelnr  a  Joscpli, 
scimiis  Isaiae  vailcinio  propbetatam,  direniis  :  c  £t 
erit  requies  ejus  bonor  >  (/mj.  11.  lec.  LXX) :  quod 
scilicet  sepulior»  Domini  locus  csset  ab  omnibus 
honorandus, 

6.  Sed  dices,  quomodo  in  Apocilypsi  Joannls  lo< 
gimus  :  c  Et  occidet  illbs  (Aaiid  dubium  quin  Pro* 
phetas)  bestia  quae  ascenditex  abysso,  et  corpora 
eorom  jacebunt  In  plateis  civitatis  magnac,  qu.'e  vo- 
calur  spirilualiter  Sodoma  et  iEgyptus,  ubi  ct  Do- 
inintis  eorum  cnicifixus  est  ^{Apoc.  li.  7.  8.  15. 
et  $eqq,),  {e)  Si  enim,  ais  :  Civitas  inagna,  in  qua 
cruclfixus  est  Dominus  nulla  est  alia  nisi  Jerusalem ; 
ubl  aulem  crucifixus  est  Dominus,  spiritualiter  Sodoma 
appellatur  et  ifigyptus  ;  crgo  Jenisalem  Sodoma  est 
et  iEgyptus,  lu  qua  cruciOxus  est  Domiiios.  Primniii 
te  scire  volumus,  omnem  sanctam  Scrtptunmi  non 
posse  sibi  esse  contrariam ;  et  maxime  onum  ad- 
versuin  se  non  discreparc  librum  :  et  ut  plus  adjl« 


Yictonus,  ex  quo  Salomon,  et  magis  vitiose  Martianaeus 
parte  pro  pace,  edidisset. 

((/)  Piget  haec  iterum  ballueinationis  arguero,  qwe  uo* 
tavimus  in  Epist.  ad  Damasum  de  Serapbim,  alque  alibi 
ubi  Uieronymo  Eusebinm  imrosuisse  osiendimus. 

{e)  Perperam  posi  Erasm.  bencdiclin.  Ediior,  Sicemm 
ais:  Hss.  omnes  ol  vulgaii  {ilerlque  ut  edidimus.  Gravius  \eii 
jubel,  si  emm,  vl  ait,  nviijs,  cic. 

{Scize.) 


m 


SANCTI  HIEROMYMI 


m 


dMiiis,  emndan  ejusdemqve  libh  loctt;o.  (1)  lii 
Apooalypsi  qoij^pe,  dc  qaa  mioe  teMimoamm  protu- 
li8li»aiilc  dccein  circiler  ▼crsiculos  scribilur:  c  Siirge 
ei  metjve  TenpUmi  Dci,  ei  alure»  ei  adoranies  in 
eo«  Alrimn  a«tem  quotl  esl  foris  templttm»  ejice  fa^ 
M6,  et  ne  metiaris  illud,  q«ioniam  dalum  est  geniH 
bu8,  et  civitatem  sanciam  cakabuot  mensibus  qua« 
dragiaiia  duobus  i  (Apoe.  11. 1.  2)..  Si  euim  Apoca- 
lypsis  mnlto  post  passionem  Donnni  scripta  est  a 
Joanne,  ei  in  ea  Jcrugartem  sancta  civiias  appella- 
tiir,  quomodo  rursum  spiritualtter  Sodouia  vocatur 
rl  ^gjptus  f  Ncc  stalim  poies  dlccre,  sancinm  di(  i 
Jcrusalcm  coelciitem,  qo«  futura  est,  et  Sodomam 
qua>  eorruit  appellari,  quia  de  fiitnra  dicitur,  quod 
beaiia  quae  aseeitsura  est  de  abysso,  faciet  adversus 
dttos  propbetas  liellum,  et  vincct  illos  et  occidet,  et 
corpora  eoruin  jacebiinl  in  platea  civitatis  magnae. 
Deqna  civitate  et  in  flno  ejasdem  libri  scribilur: 
•  Ei  ciriLis  in  qnadro  posita  est,  ei  loogitudo  ejiis 
et  laiitiido  tania  est  quanta  et  ahitudo :  et  inensus 
est  f  iviiatem  de  aniBdioe  (a)  aurca,  per  stadia  duo- . 
dccini  miltia.  Longitudo  et  latitudo  et  altitodo  ejns 
silttuHa  sttni.  Et  menstts  est  muros  S06  ^j"^  <^^ 
tum  quadraginta  qoatuor  cttbitorum  mensura  bomiais, 
qnse  est  Angeli.  Ei  eral  struclura  muri  ejus  ex  la- 
plde  Jaspide.  ipsa  vero  civjtas  cx  auro  mundo,  >  el 
c:rlera.  Ubi  quadrnm  esl,  ibi  uec  longitudo,  oec  la- 
littulo  .i^pellari  potcst.  Et  qu»  esi  ista  mensnra,  ut 
lania  sU  longiiudo  ei  latiiudo,  quania  altiiudo  ejus, 
ei  muii  de  lapide  jaspide,  ei  tota  civiuts  de 
Miro  mimdo,  et  fundainenia  et  plaie»  eius  de  lapi- 
dibus  pretiosis,  et  duodeeim  porta:  fulgentes  niarga- 
ritis  7 

7.  Om  ergo  Imdc  non  posstnl  carnaliier  aceipi 
(absiirdum  qoippe  esl,  per  duodecim  ntillia  siadio- 
nim  taiitam  dvitatis  iongiUitlinem  ei  laiitudjnem, 
qaaalam  et  aliiiiidinaBi  praedienri)  spiritualiter  iutei« 
ligenda  suot  siiigula :  et  civiias  magna,  {b)  quam 
videlicei  prius  xdiflcavii  Caio,  et  nottunavil  eare  ex 
voeabulo  filii  sui,  bic  mundus  iitieliigendus  est,  quem 
aecusaior  fratrum  suorum  diabolus,  et  fratricida 
perituffus  exstruui  ▼itiis»  scelcribus  condidit,  ini- 
quitale  complevii :  qu«  spiritualiter  appellatur  So- 
doina  el  ^ypius.  De  qua  Sodoma  scribitur  :  Re- 
aUuetur  Sodoma  inmHquum ;  quod  sdlicet  ita  resti- 
ittendos  sit  mundus,  ul  auie  fuit.  Nequc  enim  pos- 
somus  credere  rursum  tedidcaadain  Sodomam  et 
eaiteraa,  Gomorram  seilieei  et  Adamam  et  Seboiin, 
•ed  tn  i^erpetuos  ciueres  reiinqueiidas.  iEgyptum 
ftttte»  uwiquam  pro  Jerusalem  l<^iinus,  sed  sempcr 
pro  boe  mundo*  E^  quki  ioogttm  est  de  Scripluris 

Ju)  Yocem  aurea  Cistercleosls  cod.  aliiqne  non  babent» 
iiec  GraMia  exemplaria. 

Uf)  Scripseranl,  crcdo,  Paula  et  Eustocbium ,  quam  vi- 
deba  (ncmpe  S.  Joannis)  et  pHf»,  etc.  quae  duo  verba 
videbat  et ,  tn  unum  videHcet  focile  nmiaia  sunt.  Cerle 
codices  Hss.  legunt  videbat ,  guorum  ego  leclionem  pr®- 
forrem,  si  cliam  et  conjunctionem  aUderenl.  ViLtorius 
maloit  priimm  ioco  prius. 

(1)  Aliter  Gravius  legit  ac  distlnguil»  clocum  tn  Apoca- 
jpsi  de  qua  nunc, »  clc. 


innuinernbiUn  cxcmpla  congcrere,  unuro  testinio- 
iiiiim  proforamus,  ubi  mnnifcstissime  mundus  bie 
^gyptus  nppellalur.  In  Epistoln  (e)  GathoTica  Judas 
Apostolus,  fratcr  Jacobi,  scribit,  dicens  :  c  Comino- 
nere  aiitem  vos  volo,  scientcs  semcl  omnia,quoi)iain 
Jesus  populum  de  terra  iEgypli  salvans,  secnudo 
eos  qui  iion  credidenint,  perdidit  »  (Jud.  i.  5).  Et 
ne  putares  de  Jesu  dici  (ilio  Nave,  staiim  scqititnr: 
f  Angelos  vcro  qui  non  servaverunt  sunm  principn- 
tum,sed  dereliquerunt  suum  domicirtom,  in  judiciuin 
magni  dici  vinculis  .xternis  sub  cnligine  rcservavit.  > 
Et  ut  crcdns  ubicumque  simul  iEgypius  ei  Sodoma 
ei  Gomorra  nominantnr,  non  loca,  sed  mundum  tiunc 
interprcl^iri,  slatim  205  Jungit  cxemplom :  i  Siciil 
Sodomn  et  Gomorrn  et  nuititimai  civitntes,  siinili  mu- 
do  fornlcninp,  cl  abeunlespost  camem  altcram,  factae 
suiit  exentpluro,  ignis  .Tierni  pflsnaro  susttnenies.  » 
El  quid  necesse  est  plura  conquirere,  cum  posl 
pnssionem  et  resurrectionem  Domini  Matthxus  Evan- 
gelistn  coinroeinorct :  c  Et  petrae  scissae  sunt,  et  st^ 
pulcra  apcrin,el  plurima  corpora  dorroientium  san- 
ctorum  sttrrexerunt :  et  cgrcdlenles  de  sepulcris 
posl  rcsurreclioitem  suain  ingressi  sunt  sanctam  cf- 
vilatein,  el  appnrucrunt  muliis  >  (^Jatih.  27.  5i.  et 
ieqq.).  Nec  stalini  Jerosolyma  coelesiis,  (d)  sicut  pleri- 
que  ridicule  arbiiranlur,  in  hoc  loco  intelligilur, 
ciini  signuin  nullum  esse  potuerlt  apttd  bomines 
Doinifii  rcsiirgentis,  si  corpora  Sanctorum  In  coclesti 
Jerusalein  visa  suiit.  Cum  ergo  ei  Evangelisiae,  et 
omites  Scripiurx  Jcrosolymam  snnctnm  noroineni 
civiiitero  ;  ei  Psnlmista  prrecipiat,  ot  adoremus  in 
bico  tibl  steterunt  pedes  eju$  (Ps.  15i),  ne  (e)  paliaris 
eam  appcllari  Sodomam  et  iEgyptum,  per  qnam 
Doroiniis  iurarc  veiat,  quia  sit  civllas  magiti  rcgis. 
8.  Miilediclain  lerrain  noroiitant ,  qiiod  cniorcm 
Domiiii  Itnoscrit.  Et  qnoroodo  benedicta  ioca  pntant , 
in  quibiis  Pelrus  et  Pnufus,  CbHi^tiani  exercitus  duces, 
sanguincro  fudere  pro  Ctiristo?  Si  servorum  et  liomi- 
niiro  confe^slo  gloriosa  est ,  cnr  Dotnini  et  Dei  nos 
sil  gloriosn  confessio?  £t  Hartyrum  ubique  sepulera 
voncramttr,  et  (I)  sanctam  faviUnro  oculis  apponentes 
si  liceai  eiinro  ore  eomingimus  :  et  monumentum  in 
qiio  Domitius  conditus  est ,  quidam  xstimanl  neglt- 
gendnm?  Si  nobis  non  crediinus,  credamus  saltcm 
diabolo  et  angelis  ejos,  qui  quotiescmnque  ante  iliud 

(c)  Legimns  ex  Cislerdettsi,  antea  eafan  eniceMmica, 
quo  aomiue  mullo  posl,  et  Casslodorii  seute  septem  iH«B 
epislolae  appellalae  sunt.  Certe  nunquam  BieronyiDus  cc- 
rumicas ,  sed  semper  caihoHcas  dixii,  qiiod  item  iiasco 
ejus  disclpulas  fecisse  non  dubHamns. 

(d)  Sic  tamen  ipse  carum  magister  Hleron.  senUt,  tnn 
allbi  tum  praecijiue  Epist.  60.  ad  Heliodorum  nura.  5.  in 
(luem  iocum  alios  quoque  Palres  addncemus,  Origeoem  , 
Hilarium,  Ruflinum ,  eic. ,  qoi  dod  Ib  terreiia  fied  c  io  coe- 
lesli  Jerusaiem,  quae  surrexerant  dormientium  corpora 
vlsa  esse, »  docuerunt. 

(e)  idem  Ms.  ex  qoo  modo  supplevfmns  Yocnia»  tn 
loco « tom  iegtt  ne  paUaris  auflire  eam^  etc. 

(t)  S.  Gaudeotius  Serm.  in  die  Dedicatlonis  Basilicae 
de  quadraginla  marlyrtbus :  c  Portionem,  inquit,  reliquia^ 
rum  sumpsimus;  et  niliil  non  minus  possidere  coDfldimu», 
dnm  totos  quadraginla  In  suts  favillis  bonorantes  ampie- 
cUmur. »  Modum  expticat  Piiniuslib.  19.  c.  i.  de  iino  ii- 
vo  ut  vocat :  t  Regom ,  inquit ,  inde  fiinebres  Ixakm 
cor|.oris  faviUam  ab  reliquo  scparaui  cinere.  » 


4S9 

de  obsessis  eorporibos  expelitinitir » quasi  in  C(Ni»pe<' 
ctii  tribttnalis  Chrlsti  stanics  contrcmiscunt,  rugiunt , 
et  sero  dolent  crudfixisse ,  quem  timeant.  Si  post 
pBSsioiieHl  Domini  (  ul  sceleratsi  vox  concrepal )  liic 
detestabilis  locusest,  quid  sibi  voluii  Paulus  JerosOr 
lymam  festinare ,  ui  ibi  faeerel  Peniocosieii?  qui  re- 
niteiitibus  se  triquutus  est,  dicens.  i  Qiiid  faciiis  fleii- 
tes  et  cottturbanles  cor  meum?  206  £go  enim 
non  soliim  ligari,  sed  et  mori  in  Jerusalem  paraius 
siimpronomineDomini  Jesu  i  (Act.  21. 13).  Quidcts 
leri  Sanciiet  illusires  vlri,  quorura  vota  ei  oblatiories 
post  prxdicationemChristiad  fratres,  qul  erant  Jero- 
BOlymis,  deferebantur. 

9.  Lorigum  est  nunc  ab  ascensu  Domini  usque  ad 
prxitenlem  diem  per  singulas  aclaies  currere ,  qoi 
Episcoponim,  qui  Ifartyrum,  qui  eloquentium  in  do- 
cirinn  Ecclesiasiica  virorum  veiierint  Jerosolyinam , 
piilantes  minus  se  religionis,  miuus  habere  scieniLc ; 
ticc  siimmam,  ut  dicilur,  manuin  accepisse  virtutum , 
nisi  in  illis  Christum  adorassent  locis,  de  quibus  pri- 
mum  Evangelium  dc  patibulo  coruscavcrat.  Certe  si 
etiam  pncclarus  Orator  repreliendendum  (a)  nescio 
qiiem  putat ,  quod  lilteras  Grxcas  non  Aihenis,  sed 
Lilyba*!,  Latinas  non  Rom»,  sed  in  Sicilia  didiceril : 
quod  videlicet  unaqugeque  provincia  habeal  aliquid 
pro{trium,  qnod  alia  aeque  hal)ere  non  possit;  cur  no$ 
putamiis  absqiie  Atlienis  noslris  qucinquain  ad  studio- 
itim  Tastigia  pervenisse? 

10.  Nec  huc  dicimus  ^  quod  renuamus  regnum  Dei 
inira  nos  esse,  et  saiictos  viros  etlam  in  Cicteris  csse 
regionibus ;  sed  quod  hoc  asscramus  vel  maiimc,  cos 
qiii  in  toto  orbe  sonl  prinu  ,  huc  paritcr  congregari. 
Ad  (\\tx  nosloca  non  ut  prinKT  (6),  sed  ul  cxtremx 
venitQus ;  ui  primos  in  eis  oroniunk  gentium  cerncrc  • 
nius.  Ccrte  flos  quidam  et  pretiosiasimus  lapis  iuter 
Ecclesiastica  ornamenta ,  Monachorum  et  Virginum 
chorus  est.  Quiciimque  in  Gallla  fuerit  primus  ,  liuc 
properat.  Divisus  ab  orl>e  nostro  Britaiinus,  si  in  rc- 
ligione  processerit ,  occidtto  sole  dinkisso ,  quxrit  io- 
cum  fama  sibi  Untum  ei  Scripiurarufn  relatione  oo- 
gnitum.  Quid  referarous  Armenios,  quld  Persas,  quld 
Indioi ,  et  iElhiopise  populos  ,  ipsamque  juxta  i£gy- 
ptum,  fertileni  Monachorum,  Pontuin  et  Cappadociam, 
Syriam  Coelen  et  Mcsopotamiam ,  cunciaque  Orientis 
exainlna  ?  qnae  juxta  Salvaioris  207  eloquium,  di- 
ceiilis.  fUbicomqtiefiierilcorpus,  illuccongregabuntur 
aquilae  i  ( UaUh,  34.  2).  Concurruiit  ad  bsc  loca ,  et 
diversarum  nobis  virtutum  specimen  ostendunt.  Yox 
quidem  dbsona,  sed  una  religio.  Tot  pene  psalleniium 
chori ,  quot  gentiom  diversiutes.  Inter  h»e  (qwe  vel 
prima  iii  Chrisiianis  virtus  est )  nihil  (e)  arrogans , 


EPISTOLA  XLVL  490 

nibil  de  conlmentia  supercilii :  humilitatis  inter  omnes 
conieiilic  cst.  Qnioumque  novissiinus  fuerit,  bic  pri- 
mus  piilalur.  Iii  vesle  nuUa  discrciio,  nulla  admiratio. 
Utcumque  placuerit  inccdere ,  ncc  d^ractionis  est , 
nec  laudis.  Jcjunia  quoque  nemlnem  sublevant ;  hcc 
dcfertur  inedia;,  ncc  modcrata  saiuritas  condemnatur. 
Suo  Domino  stat  unusqufsque  aut  cadit.  Nemo  judicat 
alteriim,  ne  a  Domino  judicetur.  Et  quod  in  plerisqiie 
provinciis  familiare  cst,  ut  genulno  dente  se  hcerene, 
hic  penitus  non  habetur.  Procul  luxuria,  procol  volu- 
ptas.  (d)  Tantn  in  ipsa  urbe  oraiionum  loca ,  ut  ad 
ea  peragranda  dics  suflicere  non  possit. 

iO.  Yerom  ut  ad  villulum  Christi,  et  Marise  diver«- 
sorium  veniamus  (plus  enim  laudat  unusquisque  qtiod 
possidet)  quo  serinone,  qiia  voce  speluncam  tlbi  pos- 
sumus  SaivatorJs  exponcre?  Et  lllud  prasepe,  iu  qtm 
iiifantulus  vagiil,  Eilentio  magis,qiiam  inflrino[aL 
infimo]  serinone  honorandum  est.  Ubi  sunt  laiai 
poriicus?  ubi  aurnta  laquearia?  ubi  domus  miscroruin 
poenis ,  et  dnmnaiorum  iabore  vcstitx?  ubi  instar  pa-^ 
lutii ,  opibus  privatorum  cxstrucUe  basilics ,  ut  vilc 
corpuscuium  bominis  prellosius  inanibulct ,  ei  quasi 
mundo  quidquam  possit  esse  ornatius,  recta  magis  sua 
velii  aspicere,  quam  coelum  ?  Eccc  in  hoc  parvo  terrse 
foramine ,  ccelorum  coiiditor  nalus  est :  bic  involutus 
pannis ,  Iiic  visus  a  pastoribus ,  hic  demonstraiiis  a 
stcll»,  hic  adoratus  a  Blagis.  Et  hic  puto  locus  sanctior 
est  rupe  Tarpein,  qu»  de  coclo  ssppius  fulminaia  osien- 
dit,  qiiod  Domino  displicerct. 

41.  Lege  Apocalypsim  Joaiinis,  et  quid  de  muliere 
purpurata  ,  ct  scripta  in  ejus  fronte  blnsphemia  ,  se- 
piem  niontibus,  aquismuliis,  ctBabyloniscanteturex- 
ilu,  contuere.  1  Exile,  inquit  Dominus,  dc  illa  popuUis 
mciis,  ei  ne  participcs  ^  208  &2<>s  delictorum  cjus, 
ct  dt'  plngis  ejiis  non  accipialis  >  (Apoc.  18.  i).  (e)  Ad 
Jereniiam  quoque  regrediens,  scrlptum  pariter  atten- 
de,  c  Fugite  de  medio  Babylonis,  et  salvate  unosquis- 
qoe  animam  suam.  Cecidit  euim ,  cecidit  Babylon 
magna ,  et  facta  est  habitatto  daemonum ,  et  custodia 
omnisspiritusimmundi  >  ( Jerem,  51.  8  )•  Est  quidcm 
ibi  saucla  Ecdesia  ,  sunt  troplixa  Apostolorum  ,  et 
Martyrum ;  et  Christi  vcra  confessio ;  est  ab  Apoeit^ 
pnedicata  fides ,  et  genlilitate  calcnta ,  in  sublime  ie 
quotidie  erigens  vocabulum  Christiannm  :  scd  ipsa 
ainbitio,  poteiitia,  magniludo  urbis,  videri  et  videre, 
salutari  et  salutare ,  laudare  et  detrnhcre ,  vel  audire 
vel  proloqui,  et  tantain  frequentiam  homimim  saltem 
Invitum  videre ,  a  proposito  Monachonim  ei  qniele 
aliena  sunt.  Aut  enim  videmus  venientes  ad  nos ,  et 
silentium  perdimus  :  aut  non  videmos ,  el  tuperbi.-o 
arguimur.  Interdmnque  ut  visitantibus  reddamos  vi- 
cem  ad  superfoas  fores  pergimus,  el  iDler  Ihiguas 


(a)  Qulntum  CaecUium  qui  causam  Siculorttm  oonlra 
Terrem  agiure  volebat,sle  reprehendil  dcero,  c  Si  liue- 
ras  Graecas  Athenis,  non  Lilybaei ,  Latinas  Romae»  nou  in 
Sicilta  dldiclsses,  >  etc 

(b)  Yerba  ted  ut  extremeet  omlttii  Cistercleoe.  exem- 
plar.  Erasmus  vero,  eoinque  secntus  Martian.  prtnti  ct 
extrem  legunt. 

(c)  Yictorius.  cnihfl  arrogantslbl  de  contkieiiUa  snper- 
cilii. »  Alii  c  nihil  arrogantise,  nihil,  vetc.  Unus  auicm  e 
nostris  codd.  iu/ii/  de  jacumtia  supercUHf  etc. 


(d)  Non  satls  baec  cum  saperiorfbus  nectere  vldemur 
nobis.  Luxalum  vero  locum  ot  suspiccmur,  fiieit  etiam 
subnesum  elogium  Bethel,  c^usgue  cum  Koroa  comparatio 
sub  numeris  10.  et  11.  qu»  oUqi  tolldem  verfois  repetc- 
bantur  hi  calce  e[.lst.  43.  ad  HarceUamyundc  expvmximus, 
quod  argumento  eat,  mobllem  Istam  periconen  motaUs 
jampridem  sedibus  non  usqne  adeo  bene  suis  locis  aptari. 

{e)  Hsc  .4d  Jerendam  quoque,  usque ,  attende  apuil  Vi- 
etoriom  deslderantur. 


491  SANCTI  niERONTMf 

rodciilium  miiiislrorom,  postcs  ingrcdimur  aoraios.  In 
Christi  vcro,  ot  stipra  diximus,  Tillula  lota  rusticilns, 
et  cxtra  Psalmos  sitonlioni  cst.  Qtiocumque  te  ver- 
leris,  arator  siivam  tcncns,  alleluia  decnntal.  Sudaus 
lucssor  Psalmis  s^e  avocat ,  et  curva  attondens  viicm 
faScc  Vinitor ,  aliquid  Davidicum  canit.  Ilrcc  sont  in 
Itac  ^irovincia  carmlna  :  Iix,  nl  vulgo  dicitur,  nmato- 
rius  cantaliones.  Hic  pastorum  sibilus  :  Iixc  arma 
culiune. 

12.  Vcrum  quid  agiinus  ,  nec  quid  deceat  cogitan- 
tes ,  solom  quod  cupimus ,  hoc  vidcmus?  0  quando 
tempus  illud  advcnict ,  cum  anhelus  ntmiium  vi:itor 
apportet,  Harcellam  noslram  ad  Pa1;£Stinae  lilliis  ap- 
pulsam  :  et  toti  llonachorum  chori ,  tota  virginum 
agmina  concrcpabuiit?  Obvinm  jam  gcstimus  occiir- 
rcre  :  ct  non  expectato  vehiculo  ,  concitum  pcdibus 
fcrre  corpus.  Teuebimus  inaims,  ora  cemcmus;  et  a 
dcsidcralo  vix  avelicmur  amplixu.  Ergo  ne  crit  illa 
dies  ,  qiiando  nobis  liccal  spcluiicam  Salvatoris  intra- 
re?  in  scpulcro  Domini  (lere  (a]  cum  sorore ,  Qerc 
cum  matre?  Crucis  deinde  lignum  lambcre,  et  iii 
Olivcli  moiile  cum  ascendenle  Doinino,  voto  ct  ani> 
luo  sulilevari  ?  Videre  cxire  Lazaruin  fasciis  coltiga- 
Uim ;  et  auenta  209  Ji>rdaiiis  ad  l:n  acriim  Doniitn 
IMiriora?  Inde  ad  pastorum  caulas  pcrgere :  iu  David  (I ) 
omre  Hausoleo  ?  Amos  Prophetam  ciiain  nuiicbneciifa 
pastorali  in  siia  conspicere  [al.  prospieere]  rupe  clan- 
gentem?  Ad  Abraham,  Isaac,  et  Jacob,  (b)  triuin 
^uoqiie  illustriuin  reroinarum,  vel  tabernacula  prope- 
rare,  vel  memorias?  Videre  rontem,  iti  quo  a  IMiilippo 
etinucbus  cst  tinctus?  Sam  >r'iam  pergere  ,  et  Joaiinis 
BaplisLe,  Elis.xi  quoquc  et  Abdix  paritcr  ciiieres 
ailurare?  Ingredl  speluncas  ,  in  quibus  persecniioris 
el  raiuis  tem{>«>re  Propliclaniifl  aginina  sunl  nutriia? 
I5imus  ad  Nazurcih,  cl  juxtn  interpretalioneui  nominis 
(jus ,  fiorem  ,  vidcbiiniis  Galila^ac.  Ilaud  procul  iiide 
ccruetur  [  al.  cernilur  ]  Caiia  ,  in  qua  aqu:c  in  viniim 
vers»!  suul.  Pcrgemus  ad  Ilabyriiiiii  (Tliabor  montcin) 
i:l  talicrnacula  Salvatoris,  iion  ul  Petnis  qnondain 
vuliiit  cum  Moyse  et  Elia  ,  sed  cum  Patre  cenicmus 
ct  Spiritu  Saucto.  Indc  ad  marc  veniemus  Genczareth, 
ei  de  quinque  et  seplcm  {c)  panibus  Yidebinius  in  de- 
aerto  qulnque  el  quaiiior  hominuin  millia  saturaia. 
Apparebit  oppidum  Naim  ,  in  cujus  portis  [al.  porta] 


m 

viduas  Olius  siisciutus  esf.  VidcbiCor  et  llemionim  , 
et  torrens  Endor ,  in  quo  superatus  esl  Sisara.  Ca- 
phanianm  qnoque  signorum  Domini  familiare.  ct  oin- 
nis  parilcr  Galila*a  ccrnetur.  Et  tunc  coiuitante  Chri- 
s(o,  com  per  Silo  et  Bethel  et  caetcra  loca,  in  quibtis 
Ecclesije  quasi  qnaRdam  vicloriarum  Doroiiii  sont  crecia 
vcxilla,  ad  nostrim  speluncam  redierimus,  canemus 
jugiier ,  crebro  flebimns ,  indesinenter  orabimos ,  cl 
vulnerata^  jaciilo  Salvatoris  in  coininone  dicenms  : 
€  Inveni  qiiem  qii.T8ivit  miima  roca  :  lcncbo  eiim  :  cl 
noii  diiulttam  illuni  i  (Cant,  3.  i). 

210    EPISTOLA  XLVII  (rt) 

j 
Ad  Desidzbiuii. 


(a)  ^orem  intellige  Mariam  ,  Alphffii  conjugem ,  aot 
Cleophe  juxia  Joanueiu,  mairem  Jacobi  minoris,  adeoque 
sororis  mHis  Virginis. 

(b)  Tres  illustrcs  feminas  puta  Saram ,  Rebeccam ,  et 
Liam,  noa  Kachelera,  iit  Vidorius  putat.  Vid.  Gen.  49. 5t. 

(c)  Duoaempe  suul  diversa  Jesu  Christi  miracula.  Pri- 
mutii  peoes  Halthaeum  14.  21.  ciim  qulaque  pauibus  et 
ilncibiis  piscibus  quinque  honiioum  mluia  :  allerom  ibid. 
15.  3S.  com  quatuor  bpmiaum  miilia  septem  panibus  ,  et 
quilMisdam  pi:icibu8  satiavlt.  i 

(!)  Hinc  ar^untmultl  postBaroniom  in  boc  Davidial 
seimicro  selegiase  sUn  Oratorinm  Hieronymum.  £t  quidein 
fuisse  lllod  sepulcrum  antea  ab  Hircano  tbesauris  spolia- 
(um  ingentibus,  tuin  dirutum  et  ooUapsom  Uadriani  tcm-- 
|)ore,  inter  ejua  rudera  deiesisse  illud  sibi  locum  ad  oran-' 
dum ,  non  inooogruum  est.  £raat  in  extreiuiiate  moiitis 


Detidenum  et  SereniHam  torarem,  a  qmbat  iiiierat  ae- 
ceperai,  ex  nominnm  etymoiogia  duclo  iniiio,  com- 
mendai ;  ei  ui  ad  saneia  loea ,  smm  implenlei  pro^ 
positum,  accedanl,  honatur,  et  eur  tuorum  operum 
interea  nihU  Hlis  miiiat,  raiionem  reddil. 

i.  Lecto  sermqne  Dignaiionis  lu»,  quem  mihinec» 
opinanti  tua  benevolentia  tribiiit,  gavisus  quideiii 
siiin  tcsiiiiionio  honesti  et  cloquentis  viri  :  sed  In 
nieiiict  rcverAUS,  satis  dului,  indignnm  Untis  lautli- 
bus  alquc  pr:rconio  opprimi  me  potius  quam  levari. 
Scis  eiiiin  dogma  nostrum,  boniilitatis  tenere  vexiU 
lum,  et  per  ima  gradientcs,  ad  summn  nos  scandere. 
Qtiotus  igiiur  ego,  vel  quantus  suni,  u^  eruditoi  vo- 
cis  merear  lestimoniiim  ;  ul  roihi  ab  eo  palma  clo- 
qiieiiti.-cdeferatur,  qiii  acribendo  diseriis»iiiie,  deler- 
ruit  ne  scriberem  ?  Verumtamen  (d)  audendum  est , 
ut  caritas  ,  qux  non  qnaDrit  qux  sua  sont,  sed  qiix 
proxiini,  redJat  sjhitalionis  olflcia  ,  qouiiam  locum • 
implere  non  valet  prxceptoris. 

2.  Gratulor  tibi  et  sanctae  atqiie  venerabili  (e) 
sorori  tuas  Serenillai ,  qux  (/*)  f«pcyu/M(  calcatis  Au- 
ctibos  saeculi,  ad  Christi  tranquilla  pervenit :  qiian  - 
quam  lioc  nominis  {g)  ▼aticinlo  etiam  in  le  pra^de- 
stinalum  sit.  Legimus  enim  sanctura  quoque  Da  ie- 
lem  appellatum  desideriorum  mrum  ( Dan»  9 ),  ci 

(c)  Alias  154.  scripta  drca  amtum  395. 

(d)  Yeronun.  Ferumtamen  audiendum  est;  et  caritas, 
eic.  nec  incongruo  seosii. 

(e)  Facile  est  opia:iri  Sercnillam  Desiderii  sororem  de 
Ecclesiaslico  sensii  dici,  quemndinodum  et  Yherasia  8. 
l^auUiii ,  que  de  conjnge  faeta  soror  in  Cbrdnico  ab  Idaiio 
'dicitur,  aique  ali»  iiinumerx.  Scilicel  uxor  oouversa,  qua$ 
.carnis  commercio  penitos  abdicalo ,  mm  ni.si  sancte  ac  pii- 
Jdice  com  viro  de^eret ,  eumque  non  ut  maritum ,  sed  ut 
fialrem  haberet  jam  non  am|ilius  conjux ,  sed  soror  audie- 
'.l)at.  Verissime  adeo  iu  Viia  Germani  Antisiodorensis  Con- 
'stantios  presbjter  :  uxor  m  tororem  ex  conjuge  muuaur. 
%'id.  Hier.  Kpist.  ad  Locinium  de  Xheodora  ,  atque  in  iUa 
ad  Abigaum,  ctc. 

(f)  Graecam  vocem  et  lltteras  cx  nno  Veronensi  Ms.  ac- 
ji-e).imus.  Graece  atitem  Mf»y&i«o«  dicuor,'cui  suum  apprime 
conveoit  nompu,  unde  Sereniibin  ,  quod  m  tranqiiiUitate 
versetor ,  ^tfwbf»»^,  se  dicit  egisse.  Sic  initio  in  Abdiam  , 
c  Abdias,  inquil,  Chrisii  pascil  i^lesias,  et  ^ff^A^,  sicui 
JD  Acils  Aposloloruni  Stephanus  mariyrio  coronatus  est,ita 
ei  hic  servus  appellatus  est  Domini.  * 


Sionseo  prope  Tnooiia  sepoicra  Reffum  in  horio  regaiif  (g)  QuidamMss.  tfuanqnam  hoc  m^mus^  vaticimumque 

palatii ,  cojus  monlio  llt  1.  Reg.  XXv.  4.  et  2.  Paralip.  in  te,  elc.  quod  luioiine  pbcet.  Vocuh  etiam,  quam  ues 

XXVI.  29.  obi  Rex  Oiias  dicitur  sepultos  in  Agro  rega-.  ex  Veronensi  snpflevimus ,  atque  oiiei  Gra?ius  voluil  iu* 

lium  scpolcrorumf  non  in  ipsis  regiia  sepulcris.  uonfcr ,  si  ferserendain,  locum  plane  reslituit,  ei  Hieronyuii  mcuterii 

lubct,  Beujaniin.  Tudc!cnscro  iu  Itincr.,  ctc.  prixJii. 


m  KPISTOL 

amicuin  Dei,  qiiia  mystcrin  c]tts  scirc  dcsideravil.  . 
Iiaqiic  quod  vcnerabilis  Paul.i  ine  esl  dcprccata,  iil 
rncerein»  211  ^P^^^^  facio  :  hortorqiie  vos  el 
precor  per  Doiuinicaritatem»  utDobis  vestros  tribuaiis 
aspcctus,  et  pcr  occaslonem  sanctorum  Loconim « 
tanto  nos  ditetis  miiiiere.  Certe  si  consortia  n06tra 
displicueriot ;  adorassc  ubi  stetcruiit  pedes  Domini , 
pars  fidei  est ;  et  qtiasi  recemia  nativiiatis  et  crucis 
ac  passionis  vidisse  vestigia. 

3.  Qpusculorum  meorum,  quia  plurima  evolave- 
nint  de  nidulo  suo,  et  temerario  editionis  hnnore 
viil^ara  sunt,  otliil  raibi ;  ne  eadem  forsiian  miiterem 
qitx  habebas«  Quod  si  exemplaria  libuerit  muluari  » 
vel  a  sancta  Marcella,  quae  manet  (a)  in  AvenihiOy 
vcl  a  Lot  temporis  nostri,  Domnione,  viro  sanctis- 
simo  accipcre  poieris.  Ego  autero  opcciens  pracscu- 
liam  iu:im,  aul  toiom  tibl  dab<^  cum  affueris,  aut 
si  hoc  aliqnx  impedierint  dinicultales,  quaccumque 
praHScpcri.s  libeiis  roitlam.  Scrtpsi  librnm  de  lllu* 
stribus  Yiris,  ab  Aposlolis  usqiie  ad  nostraro  xla- 
tem,  imitatus  Tranquillum,  Grxcumque  Apolloiiium: 
ci  post  catalogum  pluriinoriim,  me  quoqiie  in  calce 
volumliiis  quasi  abortivujn  el  minintum  omuium 
Cliristianorum  posui ;  ubi  mihi  necesse  fuit  usque 
ad  decimum  quartum  anoum  Theodosii  Principis 
[al,  Imperatom  ei  Prtndp»]  quae  scripserim  bre- 
viter  annoiare  :  quero  liiirum  cum  a  supradictis 
fuiupscris,  quidquidde  iudicc  minus  habueris,  paula- 
tiin  scribi  raciam,,  si  volucris» 

EPISTOLA  XLVIII   (*), 

SrU  LIBER  APOLOGETICUS,   AD  PAHSIACIIIUH,  PRO  LIBRIS 
COnTRA  JOVINIANUU. 

Defnidil  suos  contra  Jovmlanum  Ubros ,  quos  aceepe-^ 
rai  a  Pammacltio  ,  eo  nomine  invidiose  Iraduci  ab 
obtreclaioribus  luii,  ^tioi^  nimius  in  iaudem  virgi» 
nitaiis  videreiur^  aique  e  contra  iniquior  iu  malrimO' 

tlltttU. 

.1.  Quod  ad  te  hocusque  non  scripsi,  causa  fuit 
siletitium  tuuro.  Ycrebar  enim,  ne  si  taceiiti  scribo- 
rctn  ^  molfisium  218  ^®  mac^is  quain  oniciosiiin 
piitiires.  Nunc  autem  provooius  dulcissimis  liiieris 
tuis,  et  hujuscemodi  litlcriSy  quae  mc  ad  pliilosophiam 
uostri  dogmatis  provocarent,  et  condiscipulum  qiion- 
dain  ct  sodalem  et  amicum  obviis,  ut  aiunt,  manibus 
excipio ;  defensoremque  [fort.  defensionem]  meorun 
opusculorum  paro :  iia  tamen  si  anie  te  placatum 
iudicem  habuero  :  imo  a  oratorem  meum  supcr 
oinnibus  quae  in  me  arguuntur,  instruxero.  Hoc  eitim 
ei  (c)  Tullius  tuus  i  et  ante  illum  in  brevi  et  solo 

(a)  Eruditos  viros  hic  locus  in  eam  sesienliam  traxit , 
ul  ^lium  ab  Aquitano  Presbytero,  cujus  bortatu  conura  Vi- 
(^l^lium  posiea  Hier.  8Gri|«it,  Desideritim  hunc  essc  ar- 
bitrareotur,  et  Romaoom  lacerenl.  Veriun  ex  hoc  ipso, 
quod  Harcellae  domus  illt  monstralur  in  Avenlioo,  Romam 
hoapes  advenisse ,  ejusque  ctvilalis ,  ac  locornm  nescius 
ostendilur ;  neque  aoeo  dislinguendus  videtur  nobis  ab 
Aqaitanot  quem  unum  praeierea  fecimus  cum  illo,  cui  idein 
Hieroo.  Pentateuchum  ex  Hebraeo  vertii  et  ad  quem  ex- 
tet  S.  PaoliQi  Epislola  XLHL  el  cut  deniqiie  S.  Harliai 
vtlam  Sulpicius  inscripsit. 

ib)  aI.  J$0,  scripta  circ.  jinem  anm  393. 

a-i  Tullius  de  Oratore,  tUarcus  Anioukis^v  tnqtiit,  ccui 


A  XLYIIL  49i 

volumiiie  scripsit  Antonius ,  Primam  ca.sain  csse 
viciorix,  diligonter  caosam ,  pro  qua  dictiirus  es  , 
disccre« 

2.  Reprehcnduni  me  quidam,  quod  in  libris  quos 
adversus  Joviiiianum  scripsi,  nimius  rueriin  ,  vcl  in 
Ltudc  virginum,  vel  iu  sugiliatione  nuptaruni  [  al. 
nuptiarum  ] ;  et  aiunt  condemnationem  quodamniodo 
esse  matrimonii,  iu  lantuyn  pudiciliam  praedicare,  ut 
nulla  videaiiir  iiitcr  uxorein  ct  virginem  comparatio 
derclinqui.  Ego  si  bene  problematis  memini,  inter 
Joviniauum  et  nos  ista  contenlio  est ,  quod  ille  exae- 
qtiet  virginitatL  nuptias  ,  nos  subjiciamus  :  ille  vei 
pnriim»  vel  nihil :  nos  multom  inlercsse  dtcamus. 
Denique  idcirco  tc  post  Duminnm  faciente,  damnatus 
esl,  quod  ausus  sit  perpelu;e  casiilati  [aL  virginiiati] 
mairimonium  comparare.  Aut  si  Idipsum  virgo  piila- 
tur,  et  nupla,  cur  piaculum  voc:s  hiijus  {d)  Roma 
audire  non  poluit?  Virgo  a  viro,  non  vir  a  vii^inc 
generaiur.  Medium  e.ssc  nihii  potest :  aut  mea  seu* 
teiitia  sequenda  est ,  aut  Joviniani.  Si  reprehendor 
quod  nupiias  virginitali  subjicio,  laudotur  ipse  qui 
comparat.  Si  antcm  damnatus  est  qui  acquales  pu- 
tabat,  damnatio  ejus  mei  opcris  lestiinonium  sit.  Si 
s:i  culj  homines  indignanlur  in  minorlgradu  seess^ 
qiiam  virgines ,  miror  Clericos  ct  Monachos  et  coa- 
linentes  id  non  Ltudare  quod  faciunt.  Castrant  se  ab 
uioribus  suis,  ut  imitcntur  virginum  casliLttem  ;  ci 
id  ipsuin  viilunl  cese  inaritatas,  qood  virgines?  Aut 
junganlur  iutqno  uxoribus  suis,  quibus  renuuliavc- 
raiit :  aut  si  se  abstinuerint,  213  ^^^^^  taccDtes 
coiiftiobuiilur  melius  esse,  quod  nuptiaruu  operi  pr.ne- 
tuleruni.  An  cgo  rudis  in  Scripturis,  ei  nunc  priinum 
sacra  voluinina  legcns ,  iineaoi,  et  (ut  iia  dicaiu) 
tenue  dicendi  (iliun  inier  virginilatcm  et  niiptins 
srrvare  lioii  potui?  Videlicet  ncscicbant  dictqnL: 
NoU  esse  jusius  muUum  (EccL  7.  17)  :  el  duin  unum 
Ittus  proiego,  in  altero  vuliicratiis  sum.:  atque^  ut 
manifesiius  bquar ,  dum  contra  JoYiiiiaoum  presso 
gradu  pugno,  a  Maniclixo  lerga  mea  confossa  sunl. 
i  Nonne,  quaeso,  staiiiin  in  principio  operis  mei  isla 
prseratus  suin  ?  Neque  eitim  nos  Marcionis  et  Mani^ 
chft»i  di»gma  seciantcs ,  nupiiis  detrahimus.  Ncc 
Taliani  principisEucraiitarttm  errore  decepti,  omnem 
coitum  spurcum  putaiiius;4|ui  non.solum  nuptias, 
sed  cibos  qiioque,  quos  Deuji  ^reavit  ad  utcndum  , 
dainiiat  et  n^probat.  Scimits  in  domo  magna ,  noji 
soiiun  vasa  aurea  ct  argiintea  esse,  sed  et  ligiiea  ct 
(iciilia ;  el  super  ruitdain  ciitum  Christi,  quod.Patilus 
archiiectus  posuit  {e) ,  alios  soperxdificare  aurimi , 
argentum,  lapides  prcliosos  :. alios  e  contrarioiiu- 

vel  primas  eldquenliaD  palrum  uoslronim  trlbucbat  a^las  , 
vir  naliira  peraciiius  et  prudAis  in  eo  lil)ro ,  quem  utium 
reliquit., »  etc.  Ejusdem  libri  alibi  etiam  mcminit.  Ciccro  , 
ei,  qtd  enm  imperrecium  dlcit,  Quinliltanus  sjepissime. 
Poc7o  c  Mss.  codicibiis  legimus  prtifuiiit  causam  esse  vi- 
ciori(tj  pro  quo  edili  mious  recie  p;-tmam  causee  esse  vi- 
ctoriam, 

[d]  Haud  intelltgimus  curomnes  aote  Martianaium  edtlt, 
imo  et  Mss.  non  paiici  iegaut ,  Romce  rictorinus  audlt 
tumpoluii.  Ptacuil  tamen  monuisse  lectorcm,  quando 
uobis  oihil  posl  BenedicUn.  edilioncm  est  immutaUuat 

(d)  Afitea  erat  iu  instanti  atius  sttpercedificat» 


m 


SANCTI  IIIERO.XYAII 


nuin,  ligna,  stipulam.  Non  tgnoramns  lionorabiles 
nuplias,  ct  cubile  iromacutatofQ.  Legimns  primam 
Dei  sentcnliam  :  Craeiie  el  mttUiplieqmini,  et  repleie 
terram  {Gen.  1 .  28).  Scd  ita  nopUas  recipimus,  ot 
virginifatem,  qnae  dc  nuptiis  nasciiur,  praeforanius. 
Niimqoid  argcntnm  non  crltargentum,  siaorum  ar- 
gento  pretiosius  esi?  aot  arboris  et  segetis  contu- 
inclia  cst,  si  radicl  ei  roliis,  culmo  et  nrisiis,  poma 
praeferanlur  et  fructus  ?  Ut  poma  ex  arborc,  frumcn- 
tum  ex  stipula,  ita  irirginitas  ex  nuptiis.  Cenicsimus 
et  sexagesimus  et  tricesimus  fructus,  quanquam  de 
ima  lerra»  et  de  una  scmcntc  nascatur,  tamen  mul- 
tnm  differt  in  numero.  TriglnU  referuntur  ad  nu* 
ptias ,  quia  ct  (a)  ipsa  digitorum  conjunctio,  quasi 
moili  osculo  se  compleians  cl  foederans ,  mariium 
pingit  et  conjugem.  Sexaginta  vero  ad  viduas,  eo 
quod  in  angustia  et  iribulaiione  sint  positx.  Unde  et 
ftuperiori  digito  deprirountur:quia  quanlo  major  est 
diffleultas  experl»  qiiondam  volitptatis  illccebris  ab* 
siiiiere ,  tanto  majus  214  ®^^  praimium.  Porro 
nnmerus  centeslmus  (quxso  diiigenter  lector  attende) 
de  sinistra  iransferitir  ad  dexteram  :  etiisdemquidein 
digitis ;  scd  non  eadem  mann,  quibus  in  Ixva,  nuptx 
signiAcanlur  et  viduae ,  circulum  faciens,  exprimit 
virginitatis  coronam.  > 

5.  Oro  tc,  qui  hxc  loquitur,  dnmnat  nuptlas  ?  Au- 
rum  virginitaiem,  argentum  diximus  matriinonium. 
Gcntesiinum  et  sexagesimum  et  tricesimum  fructtim 
de  una  tcrra  exposiiimus,  ct  dc  tina  scmcnic  gencrari, 
lieet  miiltum  differat  in  nnmcro.  El  quisqnam  tam 
iniquus  lcctor  erit,  ut  non  ex  nieisdiclis,  sed  ex  suo 
mc  sensu  jiidicet?  Et  certc  mulio  clcmentlorcs  erga 
conjugia  fuimus ,  omnibus  (b)  pene  Latinis  ct  Grxcis 
Tractatoribiis,  qui  centesimum  numerum  ad  Martyrcs 
rctTunt,  sexagesimum  ad  Tirgines,  tricesimumad 
Viduas  :  atqne  iia  fit  juxta  illorum  scnteiitium,  ut  de 
lM>na  tcrra,  et  de  patrisfamllias  semlne  excludantor 
mnrili.  Vcrum  (c)  ne  in  princlpio  cautus,  in  reliquis 
forsiian  improvidus  fuerim  :  nonne  po  t  partitionem 
opuscuK,  ciim  ad  quxstiones  venirem,  statim  intuli, 
«  Vos  quxso  utriusque  sexiis  virgines  et  contincntes, 
mnrili  quoque  et  digami,  ut  conatus  meos  oraiionl- 
Imis  adjuretis.  i  Cunctorum  in  communo  Jovinlanus 
hostis  est.  Qiioram  cgo  oratiunibus  indigeo ,  et  quos 
adjiitores  mei  operis  precor,  eos  possum  Manicbaei 
crrorc  damnarc. 

4.  Cnrramus  ad  rcliqoa.  Ncqne  cnim  Epistoldc 
brcvilas  paiiior  diutius  in  singulis  iminorari.  Intcr- 
pretantes  illud  Aposioli  testimonium  :  <  Uxor  proprii 
corporissul  nonliabct  poiestatem,  sed  vir  :  simillter 
ct  vir  corporis sui  non  bibet  poicstatem,  sed  uxor,i 


(a)  Haec  in  ipso  contra  Jovinlan.  libro,  et  ia  £[iistola  ad 
Agcruchiam  a  nobis  luse  ex|jlicuiiliir. 

[b)  Sic  e  Latinis  S.  Cyprinnus  de  Habitu  Virgioum  pro- 
pe  finem ,  t  Prlums  enim  cenlenariiis  Martyrum  Iruclus 
ost,  secundus  sexagenariiis  vesler  est, »  eic.  ilem  cl  Pru- 
dcnlius  In  carmine  de  S.  Aj$nele,  cl  Ijb.  2.  advorsus  Syni- 
inacbiim  de  virginc. 

Hie  decies  setd  rediyunlur  in  fiorrea  fnictus. 
f,  Grspcis  adduciiur  Ori^cnes  Hoinll.  j.  ta  Josue. 
|c)  Viclorius  «c  iianicuUim  ex|»unsit. 


496 
f  Omnis 


(I.  Cor.  7),  hoc  subjunximus  (UbA,  c.  i) 
hat^c  qusslio  de  his  esl  qiii  in  matrimonio  suni,  an 
eis  liceat  uxores  dimittere  ,  qiiod  et  Dominus  in 
Evangclio  proliibuit.  Onde  et  Apostolus  :  Bonum  ea^ 
alt,  homini  uxorem  (d)  vet  mulierem  non  tangere 
(Malih.  5) :  quasi  in  tactu  ejus  periculum  sit ,  qtiasi 
qui  eam  tetigerit  non  evadat.  Unde  et  Jo$epb  ,  quia 
illtimlangere  volebai  iGgypiia,  fuglens  de  manibus 
ejus  pallium  abjccit.  Sed  quia  qui  semel  duxit  uxorem, 
nisiex  consensa  se  non  valet  absfinerc,  215  "^ 
dare  repudium  non  pcccanti,  reddat  conjugi  debituin» 
quia  sponte  sc  alligavit,  ut  redderc  cogeretur.i  Qiii 
Domini  dicit  esse  praH^ptum,  ne  dimiitantur  uxores, 
et  absqoe  consensu,  f  Quod  Deus  conjunxit  ,  bomo 
non  separet  >  (Matth.  49.  C),  hic  potest  dici  nupiias 
condemnnre?  Rursum  in  sequentibus  :  c  Scd  unus- 
quisque ,  ait,  habet  proprium  donum  cx  Deo.  Alius 
quidem  sic,  alius  aulem  sic  i  (1.  Cor.  7.  7).  Quam 
senteoliam  nos  exponentes  (Lib.  4.  c.  8),  hxc  inluli* 
mus  :  c  Quid,  inquii,  vclim  ,  perspicuum  est.  Scd 
quoniam  in  Ecclcsia  diversa  suni  dona ,  concedo  eft 
noptias,  ne  videardamnarenaturam.  Simulquccon- 
sidera,  qood  aliud  donom  virglnilatis  sil ,  aliud  iiu« 
ptiarum.  Si  enim  eadem  csset  merces  ntipiarum  et 
virginum,  nequaqnam  dixisset  post  prxceptuin  conti« 
nentiae  :  Sed  umuufuisque  proprium  habel  donum  ex 
Deo:  Aliusquidem  sic,  dliui  auiemsic,  Ubi  proprietas 
singulorum  est,  ibi  altrinsccus  divcrsiias.  Conccdo  et 
nuptias  essc  donum  Dei,  sed  inter  donum  ei  donum 
magna  diversitas  est.  Denir|ue  et  Apostolus  dc  quo* 
dam  post  uicestuin  poeoitente  :  E  contrarip^  inr|uil, 
donate  ei  ei  consolamini ;  eisi  cui  quid  donaslis^  et  ego 
(2.  Cor,  2.  7).  Ac  neputaremus  donum  hominis  cou- 
temnendum,  addidit :  Nam  el  ego  quod  donavi ,  st 
quid  donam ,  propler  vos  coram  Chrisio  [al.  in  persona 
Ctmtti],  Divcrsa  sunt  dona  Christi.  Uiide  et  Joseph 
hi  typo  ejus  variaro  liabebat  tuoicam.  Et  in  Psalmo 
qiiadr.igesimo  quarto  legiinus  :  Astitit  regina  a  dex^ 
tris  tuis  in  vesiitu  deauraio^  circumdaia  varietaii,  Et 
Pelrus  Apostolns  :  Sfcrtci  (e)  cofueredes,  ait,  mufiipii* 
eis  graiice  Dd  (i,Peir.^.  7).  Quod  significantius 
Grxce  dicitur  ir^cxai}^,  id  est,  varia.  i 

5.  Rogo,  qo»  est  ista  conteniio  claudere  oculos, 
nec  apertlssimum  lumen  aspiceret  In  Ecclesia  dixi- 
mus  esse  dona  diversa  :  et  aliod  donom  virginitatis, 
et  aliad  nnptiarum.  Et  po&tpaululom  :  <  Concedo  et 
nuptias  esse  donom  Dei.  Sed  inter  donom  et  donum 
magna  diversitas  est.i  Et  qpod  Dei  donum  voce  aper- 
tissima  pronontiamus,  damnare  dicimur?  Porro  si 
Joseph  in  typo  Domini  acclpitur,  tunica  ejus  varia  at- 
que  distincta  |n  virglnibiis,  viduis,  conlincntibus,  ac 
niaritatis  cst.  Et  polest  videri  quasi  alienus,  216 
quidetunicaGhristi  est :  com  etipsam  reginam,  hoc 
est  Ecdcsiam  Salvaioris  in  vestiiu  deaurato,.eadeni 

[d)  Duo  verba  vel  muiierem  non  recitantur  in  eo  contra 
Jovin.  U^actalu ,  et  Gra^cus  ipse  ianlum  bal)el  pvaurff.  Tiim 
qu%  hic  subDeclunlur  de  i£gyplia  femiua,  paulo  alUer, 
ac  sub  alia  oraiionis  scrte  exliibentur. 

[e)  Victoriua  ex  ingcoio  lccil  sicttt  dispensaiores^  Lc, 
clioiiis  noslrx  germanilatoiu  iu  ipso  conira  Joviiiian.  libro 
ostciidimus, 


i97 

varielale  ^ircumdatam  di&eriinu&?  c  Sed  el  iu  consc^ 
qucniibus  de  coQJagio  disputanles ,  eumdcni  sensum 
secuti  sninuft.  llic(a)locusadprsesenlem  controver- 
siam  non  periinet.  Docetenim  juxta  sentenliam  Domini, 
uxorem  exccpta  causa  roruicaiionis  non  repudiandam^ 
ct  repudiatam,  vivo  marilo,  alteri  non  uubere :  aulcerie 
viro  suo  debere  recnnciliari.  Necnon  et  in  alio  loco : 
Mttiier  aUigata  etl^  {b)  quanlo  tcmpore  vir  ejui  vivit, 
Quod  $i  dormerit  vir  ejus,  liberala  esl  a  lege  viri :  cui 
vult  nubat,  tantum  in  Domino  (i.  Cor,  7.  39),  id  esl, 
Cliristinno.  i  Qui  secundas  niiptias  lerliasque  coBce- 
dit  lu  Domlno,  primascum  Eihnico  prohibet. 

6.  Aperiant,  quxso,  aures  obtreciatores  mei,  et 
videani  me  secundas  cl  tertias  nupiias  concessisse  ia 
Domino.  Qui  sccundas  et  lerlias  non  damnavi»  prt- 
miim  potui  damnare  malrimonium  ?  In  eo  quoquc 
loco ,  ulii  interpretamur  capituiun  Apostoli :  i  Cir- 
cuincistisaliqtiisvocatusest,  non  adducat  prxputinm. 
Ii  pr.Tpulio  vocatusest,  noii  circumcidaiur  i  {Ibid, 
0.  18  )  (licet  quidam  prudcnlissimi  IiUerpreics 
Scripluraruin  hoc  de  circiinicisione  et  serviiule  L<'gis 
dictuin  esse  contendant)  iionne  apcrtissime  roedera 
servamus  nupliarum?  Dixiuius  eniin  (  Lib.  f.  c.  6  ): 
c  Si  in  prxpuUo  quis  vocalus  est,  non  circumcidatur. 
Ilabcbas,  iuquil,  uxorem,  cum  crcdiJisti  :  noii  fi- 
dcm  Christi  causam  puiare  dissidii ;  quia  in  pnce 
iios  vocavil  Deus.  Circumcisio^nUiil  eat,  et  prcspMtium 
nihilctt :  ied  observatio  mandatorum  Dei  (1.  Cor.  7. 
19;  et  Galat.  5.  6).  Nihil  enim  prodest  absque  operi- 
Lus  ccelihatus  et  nupli»  :  cum  ciiam  fidcs,  quae 
proprie  Christianorum  est ,  si  opcra  non  habucril, 
inortua  essc  dicatur ,  et  hac  legc  virgines  quoque 
Vcslae  ct  Junonis  univirx ,  in  sanctnrum  qucant  or- 
diue  numerari.  Et  posl  pauluium  :  Servm  vocatut  e«, 
non  sit  tibi  curm  :  ted  et  ti  potet  fieri  liber,  magit  uiere 
(1.  Cor,  7. 21).  Etiam  si  habes,  iiiqiiil,  uxorera,  ctilli 
alligatuses  :  ct  solvis  debitum,  et  non  habes  lui  cor- 
poris  pnieslatem :  alquc(utmanifestius  loquar)  217 
scrvos  uxorises,  noli  propler  hoc  habere  tristiiiam, 
nec  de  amissa  virginiiate  suspires.  Sed  etiam  si  po- 
tes  cansas  aliqoas  invenire  dissidii,  ut  libertale  pu- 
dicitiae  perfruaris,  noli  salutem  tuam  cuin  alterius 
inreriiu  quxrere.  i  Habelo  paulisper  uxorem»  nec 
prxciirras  morantem  :  cxpecia  dum  sequitur.  Si  ege« 
ris  paiienter,  conjox  mutabitur  in  sororem. 

7.  In  eo  quoque  loco  ubi  tractavimus ,  cur  dixisset 
Paulus  :  <  De  virginibus  aulem  Domlni  prxceptiim 
non  fiabeo  :  consilium  autoin  do,  tanquam  miseri- 
cordiam  conseiiutus  a  Domino,  ut  siiii  ndelis,  i  ita 
virghiitalem  prxttilirausfal.  extulimut],  utnuptiarum 
ordinem  servaremus.  c  Si  virginitalcm  Doininus  im- 
perasset,  videbatur  nuptias  condcmuarc,  et  homi- 
niinom  aofcrre  seroiiinriom,  unde  et  ipsa  virginitas 

[a]  £st  Pauli  I.  ad  Corinlb.  7. 10.  quo  niaxiaie  loco  Jo- 
viniauus  abutelnlur. 

\b)  AdduBt  quidem  com  Yktorfo  le^ ,  ot  Bimimm  ex 
yulgato  ialerprele  legant,  in  Grxcis  enim  exemplaribus 
Tf  liftf  saemtis  desideraiur.  Mox  voces  a  tege  viri  nec  Yul- 
gata,  hecGrxcus,  nc(|ue  i|.se  Uieronymuscoatra  Jiovloiaii. 
agnoscunt.  Set^uontem  vero  sententiam  ediii  antea  omnes 
t>erperam  sub  mlciTogandi  aola  alio  seusu  clTerebaut. 


EPiSTOLA  XLYIIl.  498 

nascitur.  Si  pnscidissct  radicem,  quoinodo  friig^s 
quxreret  ?  Nisi  anie  fundamenia  jecisset»  qua  ralioQe 
xdiGciBin  exstrucrci,  et  opcriuram  cancia  desupcr 
culroen  imponeret?  i  Si  radicem  nuptias,  si  Ttrgiiii- 
tatero  diximus  fructus  :  si  fundamenium  matrimo- 
nium,  et  scdiQcium  vel  culmen  perpctuaui  castila- 
tem ;  quis  vel  tam  invidus,  vei  tam  ca>cus  obtrectatnr 
mei  erit,  ut  in  eadem  domo  aedincium  vel  cuirocn 
videat,  et  fundamentum  quod  xdificium  et  culmen 
portat,  ignoret  ?  Porro  et  in  alio  loco  proponentei 
Aposloli  testimoniom  ,  in  qiio  ait :  c  Alligatus  es 
uxori,  noliquosrere  solutionem.  Solutusesab  uxore« 
noli  quajrcre  uxorem  •  (1.  Cor.  7.  27).  Illico  ha^c 
subjecimus  {L(b.  i,  e.l):  c  llabet  jnosquisque  no- 
strum  terminos  suos,  redde  mihi  meuro,  et  tu  tcne 
tuum.  Si  alligatus  es  uxori  tax,  nc  illi  des  repudium. 
Si  soluius  sum  ab  uxore,  non  quxram  uxorem.  Ut 
ego  non  solvo  conjugia,  si  semel  ligata  sunt :  ila  lu 
noii  liges,  quod  soluium  est.  i  Sed  et  in  alio  tcsti- 
nionio,  qiiid  de  virginittie  ei  nuptiis  senscrimus, 
maitifcstissime  dcc!aralur  (Li6.  1.  c,  7).  c  Nun  im- 
ponit  nobis  Apostolus  laqueum,  nec  cogit  esse  qiiod 
nolumus^  sed  suadctquod  honcstum  csi  ot  dccorum, 
et  inteiite  facit  servire  Dominoi  et  semper  esse  sol- 
licitos,  et  exspectare  (c)  parataro  Domini  voloniatom, 
ut  ciim  quid  iniperavcrit,  quasi  strcnuus  et  armatus 
niiles,statim  iinpleat  quod  prxccptum  est,  eihocraciai 
slue  ulia  218  distenlionc,  qiix  data  cst  SGCiuidiim 
Ecclcsiastcii  homiuibus  hujus  mundi,  ul  disicnd:iii- 
tur  in  ea.  i  lu  ^m  quoque  comparatiuni^  nupturum 
et  virginum,  dispuiationeni  noslram  hoo  scrinotio 
conclusimus  {Lib.  I.  c.  7).  Ubi  bonum  et  melius  cst, 
ibi  boni  et  mclioris  non  unum  est  prxmium,  ei  ubi 
non  est  unuro  prxroium,  ibi  utique  dona  divor^a. 
c  Tantum  igiiur  interest  inter  nupiias  et  virginita* 
toin  :quaniuin  intcr  non  peccare  ct  bcnefacere  :  imo 
ut  Icvius  dicaro,  quantum  inler  bonum  et  melius.  > 
8.  Porro  in  conseqnentibus»  cum  diciinus  (Lib.  t. 
c.  8)  :  c  Finita  disputaiioiie  conjugiorum  ct  virgiiii- 
taiis,  ut  intor  utrumque  cauto  moderamiiie  prxcepta* 
rum,  nec  ad  sinistram,  ncc  ad  dexteraro  divertcrct, 
scd  via  regia  graderctur,  et  illud  impleret :  Ne  tit 
mulium  imtut  I  ( Eccl,  7. 17  ),  rursus  mbnogamkim 
digamix  comparat,  el  quomodo  nupiias  subdidcrat 
virginitati,  ita  digamLiin  {d)  nuptiis  suhjicit :  nouiic 
perspicue  ostendunus;  qux  sit  iu  Scripturis  sanciis 
sinistra,  quac  dextra  :  et  quid  significet,  c  ne  sis  mul- 
lum  justus?  I  Quod  vidclicet  sinistra  sit,  si  Judxo- 
ruin,  et  Geiitilium  sequamur  libidincm,  et  sempcr 
ssiuemus  ad  coitum ;  dcxtra,  si  Manichscorum  scqii:i- 
mur  errorem»  el  simulata  pudicilia,  impudicitiai  rcii* 
bos  implicemur.  \ia  auteiu  ngia  sit,  iia  appctcro 
vii^initaiem,  ne  iiuptisc  condcmneiitur.  Prcctcrca 
quis  tam  iniquus  roeorum  (-pnsculoruni  judex  crit, 
ut  prima  roatrimonia  damnarc  me  dicat,  cum  eiiam 

\c\  UlQUS  beoe  ain  edHl  bic  atque  fai  Ipso  contra  Jo 
vmian.  Ilbro,  paratum.  .    ^  .  ,    . 

ld\  Sdiicet  t>rjm«,  qnae  fortassc  vox  excidit  bcic  loct  l 
tn  0«  emiu  Iracuau  habclur. 


499 


SANCTI  IHKnONYMI 


500 


dc  secundls  dixisse  mo  lcgcrii?  c  Conccdit  Aposiolus 
secundas  mipiias;  scd  YolcntibuSy  sed  hisnux  sc 
continerc  non  possunt :  ne  luzurialic  in  Giirisio, 
nubere  Telint  :  habentes  damnationcm,  qiiod  pri- 
mam  fidcm  irritam  fecerint ;  et  hoc  conccdii,  qtila 
multas  abicrunt  retrorsnm  post  Sauinam(I.  Tim.S). 
CaRteram  bcatiores  erunt,  si  sic  perroanserint.  Con- 
tinuoqiic  subjungit  Apostolicam  auctoritatoni :  iecun- 
dnm  eotinlium  meum.  Porro  nc  auctorilas  Apostoli 
qnasi  hominis,  leTior  Yideretur,  addidit :  Puto  autem 
quod  et  ego  tpiritum  Dei  habeam.  Ubi  nd  conlineiitiam 
prorocnt  :  ibi  nnn  honiiuis,  sed  spiritus  Dei  (a)  ctm  • 
silio  u  us  est.  Ul>i  autem  nubendi  219  concedit 
vciiiam,  splritumDei  non  nominat;  scd  prudentiae  li- 
brat  consiliiim  :  ita  singulis  relaxans,  ut  uiiusquisqiie 
fcrre  possit.  >  Propositis  ergo  tcslimoniis,  in  quibus 
Apostoltts  Bccundas  conccdit  nuptias,  slalim  subjeci- 
miis.  Quomodo  virginibus  ob  fornicationis  pcriculum, 
concedit  nuptias  ;.  ct  excusabile  facit,  quod  pcr 
sc  non  appciitur  :  ila  ob  camdem  rornicaiionem , 
{h)  concedit  viduis  sccunda  matriroonia.  i  Melius  est 
enim,  licet  alterum  et  tertium,  unum  Yirum  nosse, 
quam  plurimos  :  id  est,  tolerabilius  est  uni  homini 
prostitutam  esso,  quam  mullis.  i  Faccssat  calnmnia. 
I)c  secundo  hic  et  de  tertio  et  quarto  (si  lilict)  ma- 
trimonio  disputaTimus,  non  dc  priino.  Sed  ne  qui^  in 
eo  qnod  diximus,  tolerabilius  est  uni  Itomini  prosii- 
tutam  esse  quam  multis,  ad  primum  maritum  [al. 
matrimoiuum]  rcforat,  cum  omnis  nobis  quxstio 
de  digamia  et  trigamia  fuerit ;  denique  digamia; , 
ct  trigamix  disputationem  hac  calce  signavimus 
c  Omnia  licenf ,  scd  non  omnia  expediunt  i  (I .  Cor.  6). 
c  Non  damno  digamos ,  imo  nec  trigamos ,  et  si 
dici  potest,  octogamos.  PIus  aliquid  inferam ;  etiam 
scoriatorem  recipio  poenilenlem.  Quidquid  aequaliier 
iicet,  xqiiali  lance  pensandum  est.  > 

9.  Erubescat  calumniator  meus,  dicens  me  priina 
damnare  matrimonla,  quando  legit,  c  Non  damno 
digamos,  et  trigamos,  ct  si  dioi  poiesl,  octogamos.  » 
Aliud  est  non  dainnare,  aliud  prxdicare  :  aliud  cst 
veniam  concedere,  aliud  laudare  viriutem.  Si  autem 
durus  in  co  videor,  quia  dixi  :  c  quidquid  aequaliter 
licet,  xquali  lance  pensan.lum  est ;  >.  pnio  non  me 
crudelenj  judicabit  et  rigidum,  qtii  alia  loca  virgini- 
tati  el  nupiiis,  alia  trigamis,  cl  ocingamis,  et  poeiii- 
tentibus  legerit  prxparata.  'Christum  in  carne  virgi- 
nem,  in  spiriiu  monogamum,  qiiod  unain  haberet 
Ecclcsiam,  nosier  in  reliquis  senno  testatus  est :  et 
crcditi  sumus  nuptias  condeninarc!  Damnare  dicor 
nuptias,  cujos  hic  scrmo  esi?  (Lib.  1.  c.  15.)NuIlir|ue 
dubium  est,  c  Saccrdotes  de  Aaron  et  Eleazar  ct 
Phinees  stirpe  generatos;  qnt  cum  et  Ipsi  uxorcs 
habuerint,  rccte  nobis  oppoaereniur,  si  errore  En* 
craiiiarum  (c)  ducli  conienderemus  matrimonla  re- 

\n]  Aitier  Sniritus  Dei  comlium  est. 

\b]  In  eo  Ubro  addilor,  vitandam,  Yarlatal  autem  hoc 
looo  llss.  qui  fomicatiottis  periculmn ;  moxquc  eadem  for- 
nicatio  in  recto  lcgual. 

[e]  Voctilam  dvcti  cx  allquot  Mss.  juxta  cjus  Tractalus 
lecitoaeiR  addidiinus. 


prolianda.  >  220  Tatianuro  Eiicratiianim  pritici- 
pem,  qui  abjicit  malrimonia,  reprehendimus,  et  ip:»i 
nuptias  condemnamus?  Rursumqiie  ubi«rirgines,  et  vi- 
duas  coniparo,  quid  de  nuptiis  senserim ;  et  quomodo 
tres  gradus  virginitatis,  viduitatisque  vel  conlinenii» 
et  coiijugii  feccrim,  declarant  ipsa  qnx  scripta  sunt. 
c  Noii  ncgo  beatas  esse  viduas,  qux  iia  (d)  post  ba- 
piismum  manscrint :  ncc  illariim  detraho  merito» 
qux  cuin  vlris  in  cnstiute  pcrduraiit :  sed  sicut  liae 
majoris  pro^niii  apud  Deum  sunt,  quam  nuplas  conju- 
gali  oflicio  servientes  :  ita  et  ipso!  aequo  paliantur 
aninio,  virginitaiem  sibi  prxfcrri.  i 

10.  Ad  Galutasqcoque  testimonium  Aposioli  pro- 
poncnt<'S  :  c  Ex  opcribus  legis  non  justificabtiur 
omnis  caro  >  {Galat.  2.  i6),  hujusceinodi  scnsum  iii- 
tulimus  (Lf^.  i.  e.  23).  c  Opera  legis  ct  nupti»  sunt. 
Unde  et  maledicuniur  in  ea,  qux  non  liabent  fillos  : 
qua:  si  conceduntur  etiam  in  Evangclio,  aliud  lamen 
csl  indulgeniiam  Innrmiiaii  tribuere,  aliud  esi  viriii- 
tibus  proemia  polliceri.  i  Ecce  perspicue  nuptias  dixi- 
mus  concedi  iu  Evangclio  :  sed  iameii  easdem  in  suo 
ofGcio  pcrmanentes,  prxmia  casiitaiis  capere  noii 
posse.  Quod  si  indignc  accipiunt  niariti,  non  mihi 
irascantur,  sed  Scripturis  sanctis  :  imo  Episoopis, 
et  Prcsbyteris,  et  Diaconis,  et  universo  clioro  Saccr- 
dotaii  et  Levitico,  qui  se  noverunt  hostias  olf.  rre 
non  posse,  si  operi  scrviant  conjitgali.  Sed  et  in  eo 
loco  ubi  de  Apocalypsi  tesiimonium  posuimus  {UJb.  1. 
e.  25),  nonne  manirestum  est,  quid  de  virginibus  et 
viduis  ei  conjugibus  senserimtis  ?  c  lli  stml  qui  can- 
c  iatit  caniiciim  novum,  quod  nemo  potcsl  cantare, 
i  nisi  qui  virgo  cst.  Hi  sunt  priiniii»  Doi  et  Agni,  et 
c  sine  niacula  {Apoc.  14.  5).  Si  virgjncs  primiiise 
c  Dci  suni,  ergo  viduas,  ei  in  matrimonio  coniinen- 
c  ies,  erunt  post  primitias,  hoc  cst,  in  sceundo 
c  ct  tcrlio  gradu.  In  secundo  et  tertio  gradu  viduag 
c  ponimus  et  mariiaias :  et  bxretico  furoro  dicimur 
c  damnare  nuptias  T  > 

1 1 .  Multa  suiit  qdx  per  omnem  lilirom  cauto  mo- 
dcramitie  de  virgiiiiuite,  de  viduis»  de  nuptiis  dixi- 
mus.  Sed  breviiaiis  siudio  unum  adhuc  ponam  te- 
siimoiiium,  cui  non  rcor  coniradiciurum,  nisi  eum, 
qui  aut  se  itiimicum  probare  2S1  voloerit,  aiii 
vccordcm.  Nain  cum  proposuissein,  quod  Domiuus  is- 
scl  ad  nupiias  in  Gana  Galilo!»,  post  quxdam  eiiani 
hxc  addidi  {Lib.  1.  c.  25)  :  c  Qui  enim  semel  ivit  ad 
nupiias,  semel  docoit  esse  nubendum,  et  tunc  virgi- 
iiiLnti  possei  oflicere,  si  nupiias  post  virginiiaiem,  et 
viduitaiis  casiimoniam,  non  iii  gradu  tertio  ponere- 
nius.  Nunc  autem  cum  Hxreiicorum  sit  damnare 
conjugia,  ei  Dei  spernere  condiiionem  :  quidquid  de 
laude  dixcrii  nuptiarum,  libenier  audiinus.  Ecclesta 
enim  non  damnai  mairimonia,  sed  SHlijicii :  nec  ab- 
jicir,  sed  dispeiisat,  sciens  (sicot  supra  diximus)  In 
domo  magna,  non  solum  esse  vasa  aurca  et  argen- 


(d)  Objecerai  qutppe  Jovinianus ,  c  Si  virgo,  et  viduae 
fuerint  baptizatae ,  et  ila  permaDserint ,  tiullam  fcrc  Inter 
utratnquc  diversiiaiem, »  qnani  objectionem  Uier.  cap.  18. 

copiosissinic  diluii. 


501 


EPISTOLA 


lea»  ied  el  lignea  el  fielilia :  et  alia  csge  in  lionoreni, 
alia  in  oon(unieli»ni  (I.  Tim.  S.  21).  Et  quicumque 
se  mundavcrii,  eum  futurum  esse  vas  honorabile  et 
necessarium,  hi  omne  opus  bonnm  praBparalum.  > 
Quidquid,  inquani,  de  laude  diierit  [al.  dixerinl]  nu- 
piiarum,  libenter  audimus.  Laudnri  nupiias,  Ubenter 
audimus,  et  nuplias  condemn:nnus?  Ecclesia  matri- 
nionia  non  dniunat,  sed  aubjicit.  VelitiSy  iiolitis,  ma- 
ritus  subjicitur  Tirginiiali ,  et  vidiiilali.  Ecclesta 
nuptias,  sed  nnplias  in  suo  opere  permanentes,  sub- 
jicit,  non  damnat,  nec  abjicit»  sed  disiiensat.  1n  po- 
testate  vestra  est,  si  Tclilis  secundum  piidiciii:c  gra- 
dum  scandere.  Quid  indignaiiiini,  si  iu  tcrtio  slaules, 
nuliiis  ad  auperiora  properare  ? 

12.  Igitiir  cum  toiio.s  et  crcbro  lcdorem  admo- 
nucriin,  et  pcr  siiigula  pene  trnctuum  niiilia,  cauius 
viator  incesserim ,  me  ila  rccipere  niiptias,  ul  eis 
coniineiite8,viduas,virginesque  prxferrem;  debuerat 
prudcns  et  benignus  Lector,  eiiam  ea  quae  vidcniur 
dura ,  xstimare  de  exteris ,  et  non  in  uno  atque 
cotlem  libro,  crininari,  me  diversas  sententias  pro- 
liilisse.  Quis  enim  (a)  tam  hebcs,  et  sic  in  scribendo 
riidis  est,  ut  idem  laudet  et  dnmnei?  xdineaia  de- 
struat»  ei  destructa  xdificct?  et  eum  adversariiim 
vicerit,  suo  novissimo  miicrone  ferialur?  Si  rusiicani 
homines^  el  vel  rbeioricaB,  vel  dialecticx  artis  ignari 
detraherenl  roihi ,  Iribiiercip  veniam  imperitia;,  nec 
accusationem  reprebcnderem,  222  u^>'  ^^^  ^^' 
luntatem  in  culpa  cernerem ,  sed  ignornntiam.  Nunc 
vero  cum  diserti  bomines,  el  liberaiibus  studiis 
erudili,  magis  veliiit  Ixdere,  quam  iuteliigere,  bre- 
viter  a  me  responsuin  habeant,  corrigcre  eos  dcbere 
peccalay  non  rcprebendere.  Puicl  campus,  stat  e 
contra  acies ,  advcrsarii  dogma  manifcslum  est,  ct 
( ui  Virgiliannm  atiquid  inferam )  c  illum  aspice 
conlra,  Qui  voeal  >  {JEmid.  11):  Respondoant  ad- 
versario.  Alilcr  leneanl  (b)  modum  in  disputando, 
aliter  virgam  in  docendo;  et  mc  in  libris  suis ,  qiiid 
vel  praetermiserim ,  vel  addiderim ,  doccant.  Repre- 
liensores  non  audio,  scqoor  magi^lros.  Delicaia  do- 
etiina  est ,  pugnanti  ictus  diciare  de  muro,  ei  cum 
ipse  unguentis  delibulus  sis,  crtientum  militem  accii- 
sare  forinidiuis.  Nec  boc  diceiis«  statim  j.ictanli^B 
rci»  sum ,  quod  caeteris  dormientibus  solus  certa- 
verim;  sed  hoc  dico,  cautius  eos  posse  pugnare,  qui 
me  viderinl  vulneratum.  Nolo  lale  cerlaincn  adeas, 
in  quo  lantum  te  protegas',  et  lorpeote  dcxtra ,  si- 
nislra  clypeoin  circumferas.  Aut  feriendum  libi  est, 
aul  cadendiim.  Non  possum  le  xstimare  victorem , 
nisi  adversariiim  video  [al.  videro]  trucidatum. 

i3.Legimus,  (c)  erudilissimi  viri,  in  scholis  pari- 

(a)  Relrfpiit  Martianaens  lamen  hebe$.  Sspe  autem  eum 

leviora  bujusmodi  emciidamns,  lectorem  Don  admOaemus. 

(6)  Etiara  refragaotibos  Mss.  Erasmus  nodum  pro  rwh 
dum  coniendit  deberelegi,  tNam,»  inquii,  t  clathletarom 
et  Palasstritaruin  nexas  vocaalui*,  et  qui  dispui%t,  ia  hoc 
•tenet,  etdissimulat  noduin,  ut  ittaqueet  adversarium.  » 
InfeUcem  coojecturam  pturibus  re  eilere  haud  vacai.  Atla- 
men  iufra,  foriis  esl,  in  disputando  nodom  et  tenax^  dixit 
Hieronymus  et  nescio  quid  rei  virgas  in  docendo  respon- 
dere  e  cootrario  detiet. 

(c)  Plurium  uumorum  cx  aliis  omni!;us  cdilis  ac  Mss. 


XLviii.  m 

ler;  el  Arislolelea  illa  vel  do  Gorgi»  footibitt  ma- 
naniia,  simal  didicimns ,  plura  esse  videlicet  gencra 
dicendi :  et  inter  cxtera  ,  aliud  esse  yu/Kv«m&;  seri- 
bere ,  aliud  icyftaxu&i.  In  priori  vagam  esse  disputa- 
tionem;  ei  adversario  respondentcm ,  nunc  bxc, 
nunc  illa  proponere.  Argumentari  ut  libet,  aliitd 
loqui,  aliud  agere,  panem,  ut  dicitur,  osiendcre;  Ia« 
pidem  lenere.  la  sequentl  autem  aperla  froiis  , 
ei  ul  Ita  dicam ,  ingenuitas  necessaria  csL  Aliud 
eslqaxrere»aliud  definire.  In  alte^  pugnandum  :  in 
altero  docendum  csi.  Tu  me  stantem  in  prxlio,  el  de 
Tita  periclitiniem  studiosus  mngister  doceas.  Noli  ei 
obliqno,  el  unde  non  pularis ,  vulnos  inferre.  Dire- 
cto  iiercutegladio.  Turpettbi  esl  hoslcm  dolisferire, 
non  viribus.  Qunsi  non  el  baec  ars  summa  pugnan- 
tinni  sit,  alibi  minarl,alibi  percutcre.  Legite,  obsecro 
vos,  Dcmosibcnem,  legite  Tullium  :  ac  ne  forsitan 
Rbetorcs  vobis  223  dispIiceant(quorumariisesi, 
vcrislmilia  mngis  qiinm  vera  dicerc),  legiie  Platonero, 
Theophraslum ,  Xenophoniem,  Aristotclcm ,  et  reli- 
qiiq^  qui  dc  Socrntis  fonte  mnnnntes,  diversis  cu« 
currere  rivulis  :  qiiid  in  iiiis  apcrtum,  quid  simplei 
est?  qiige  verba  non  seusuum  ?  qui  scnsus  non  vlcto- 
ria^  ?  Origencs ,  Meihodius ,  Eusebius ,  Apollinaris 
[aK  Apo//maniii]  ,  multis  versuum  inillibiis  scri- 
bunt  adversus  Celsum  el  Porphyrium.  Gonsidernle 
quibus  argumentis,  et  quam  liibricis  (d)  problcmati^ 
bus  diaboli  splritu  contexta  subvertanl :  et  qnla  in« 
tcrdum  coguntur  loqui,  non  qnod  senlinnt,  sed  quod 
nccessc  cst,  dicunl  adversns  ea,  qu»  dtcunl  Geii- 
tiles.  Taceo  de  Laiinis  Scriptoribus ,  Tcrtulliano , 
Cypriaho,  Minulio,  Victoriiio,  Lactantio,  Hilario,  no 
non  tam  me  defendisse,  qiiam  alios  videar  accusn&sc. 
Paulum  Apostohim  proferam,  qaem  qiioticscunique 
lego ,  vidcor  mibi  non  vcrl>a  audire ,  scd  lonltrua. 
Legile  Epistolas  ejus,  et  ma\ime  ad  Roinnnos,  ad 
Gulatas,  ad  Ephesios,  in  quibus  lotiis  in  certaroliie 
positus  est;  ct  vidcbitis  eum  in  testimoniis  quae 
sumlt  de  veieri  Tcstamento ,  quam  artifex  ,  qoam 
prudens ,  quam  dissimulalor  fit  ejus  quod  agit.  Vi- 
denlur  qtiidem  verba  simplicia ,  et  quasi  innoceniis 
hominis  el  rusticani ;  et  qui  (e)  nec  facere  nec  de- 
clinare  noverit  insidias  :  sed  quocumque  respeieris, 
fulmina  sniil.  Hxret  in  causa ,  capit  omne  quod  le- 
ligerit :  tergum  vertit,  ul  superet :  fugam  sihiulat, 
ut  occidaL  Calumniemur  ergo  illum ,  atque  dicamus 
ei :  Teaiimonia  qnibua  contra  Judxos,  vel  casterat 
hacreses  usus  es,  aliter  in  suis  locis,  aliter  in  tiiis 
Episiolis  sonant.  Videmus  exempla  cnpiivji  (f)  ser- 

reposuimus,  ipsa  eliam  oralioois  serie  oogente.  Hartla- 
nseusvero,ralusHieronymum  solumalloqui  Pammachlum, 
de  suo  feceral  in  singufari,  erudiiiisime  vir, 

(d)  Quidam  Mss.  probletnata,  quod  ct  Gravius  prohat. 
Sequeoiem  vero  contexlum  ex  Mss.  quidem,ut  profiielur, 
in  pejus  Uroen  mutat  ediior  Beuedieiinus  legens,  diciml 
adtersue  eo»^  qtd  diamtur  esee  qentUes;  quanqaaio  nee 
imfMressa  lectto  usque  adeo  arridet,  qum  lortc  integrior 
erit,  si  legeris  ex  parle  Juxla  vetustiorem  editionem,  mo- 
tala  etiam  paululum  interpunctiooe,  loqui  quod  non  sea- 
liunt ;  sed  quod  neceue  est  diamt^  etc. 

(e)  Kdltor  Benedict.  qui  facere  alisque  negandl  parU- 
cula,  ot  iisulo  antc  oiMeaiim  pro  quidem  iegeral. 

(/]  Viliose  iioslErasm  Martiau.  scrricrvnL 


m  SANCTI  UIRROMHI 

virc  tibi  ad  victoriam,  qux  suis  in  voluinlnibus  non 
diuiicant.  Nonne  nobis  lo<|uilur  cum  Salvatore  : 
aliter  foris,  aliter  domi  loquimurf  Turbae  parabolas, 
discipuli  audiunt  veritatem  (Matth.lZ).  Proponit 
Pbarfsxis  Domiiius  qnxsiiones,  el  non  edisserit. 
Aliudestdocere  dlscipulum,  aliiid  advcrsarium  vin- 
ccre.  c  Mystcriiim,  inquit,  meum  mihi,  myslcrium 
meum  mihi  ct  meis  i  (Isai,  21. 16). 

I  14«  Indignamini  mibt,  quod  Jovinianum  non  docue- 
riin,  sed  vicerim.  Imo  ihdignantur  mlbi,  qui  illum 

*  anaibematizalum  dolcnl :  et  cum  laudent  quod  224 
suiit,  accusant  quod  esse  se  simulaiit.  Quasi  vero  ro- 
gaiidus  ruerit,  ut  mibi  ccderet,  et  non  invilus  ac 
rcpiignnns  in  verilatis  vincula  duccndus.  Et  bxc  di- 
cerem,  si  vincendi  sludio,contra  regularo  Scriptura- 
nini  quippiam  loculus  foissom ;  et  sicut  viri  forles 
in  conlrovcrsiis  solent  faccre,  culpam  prxmio  re- 
diiiierem.  Nunc  vero  cum  iutcrpres  ningis  Apost<»Ii 
riicrim,  quam  doginaiisles,  ct  commciilaioris  siin 
nsus  oflicio,  qui<Jquid  duruni  videlur ,  ci  magis  im« 
puletur  quem  cxpostiimus,  quam  nobis  qiii  exposui- 
mus.  Nisi  rorteille  aliter  di\it,  et  nos  simplicitatem 
verborum  ejus  maligna  interpretatione  delorsimus. 
Qiii  boc  argiiit,  dc  ipsis  Scripturis  probei.  cDiiimus  : 
Si  bonum  esl  miilicrcm  non  langere,  mriltim  crgo  cst 
faiigcre  :  nibil  eiiim  boiio  contrariuin  est,  ni  maluni. 
Si  auicm  malnin  esi  ct  iguoscilur,  ideo  concediiur, 
nc  mnlo  qiiid  dclcriiis  fiat  :  i  et  cxtcra  usque  ad 
p  npobitioncmalieriuscapituti.  Hoc  ideo  subjecimus, 
qiiia  Apostolus  dixcrai :  c  Bonum  esi  bomini  mnlie- 
rem  non  tnngerc  :  propter  roriiicalionem  aiilem  unus- 
qiii^que  uxorem  suam  babcat,  et  nnaqtincqtie  smim 
viriim  babeat  >  (1.  Cor.  7.  2).  In  qtio  diflcrunl  Verba 
nioa  a  scnsu  Apostoli?  Nisi  forlc  in  eo,  qtiod  ille 
pt 'onuiiliat ,  ego  dubilo  :  ille  dofinii,  ego  sciscilor  : 
lllc  apcrte  dicit  :  c  Bonuin  cst  homiiii  mulicrem  non 
Inngere,  i  ego  timide  [al.  quolidie.]  qu,Tro,  si  bonum 
cst  muliercm  non  tangcre.  Si  dubiiaiiiis  est ,  non 
onririnantis.  Ille  dicil :  c  Bonum  esl  non  tangcre  : 
cgo  quid  boiio  contraritim  cssc  possit,  adjungo.  Sla- 
liinque  in  consequentibus  :  Animadvertcnda  Apos- 
tuli  prudentia.  Non  dixil  :  c  Bonum  est  bouiiiii  uxo- 
rcm  non  bnbere,  sed  Donuin  esi  mulieroin  non  tan- 
gerc  :  i  quasict  in  t:ictu  cjiis  perictilum  sit;  quasi  qui 
illam  tctigerit,  iion  evadat.yides  igilur  non  de  conjiigi- 
bus  nos  cxponere,  scd  decoitu  simpliciler  disputare, 
qiiod  ad  comparationein  pudicitiue  et  virginiiatis,  ct 
Aiigelic;^  simiruiidiiiis  ,  bonum  est  homini  mulierem 
non  langtre.  c  Yanilas  vauiiaium,  et  omiiia  vanitas  i, 
dicit  Ecclesiastes  (  Eecle,  i.  9  ).  Si  omnes  creaturae 
bonx,  ut  a  bono  Greatorc  conditac,  quoroodo  universa 
vanltas?  St  lerra  vanitas,  numquid  ei  cobIi,  elAiigeli, 
et  Throtii.  Dominationes,  Poteslates,  cxicr:rque  Vlr- 

tuies?  225  ^  ^"®  ^^  ^  ^^^  ^^^^*  "^  ^  ^^ 
Creaiore  eondita,  ad  comparaiionem  meliorum  vanl* 
las  appeliantur.  Verbi  gralia  :  iucema  bmpadiscom* 
puratione  pro  niliilo  est :  lampas  sielln  collatione 
iion  iucet :  stellam  iunae  confcr,  caeca  est :  lunatn 
soli  juiigc,  non  rutilat :  solein  Cbristo  confcr,  ct  lo- 


601 
nebras  sunr.  Ego  $nm,  inquif,  qui  $um  (Exod,  5.  14). 
Oinnem  Igilur  creatnrain  si  Dco  coniulcris,  noii  sub- 
sistit.  c  Ne  tradas,  fnqnit  Esther,  bxrcditatcin 
tiram  his  qul  non  sunt  i  (E$ther.  14.  it),  idnlis  sci- 
licet  et  dxmonibtis.  Et  cerie  erant  idola  et  daimo- 
nes,  quibus  ne  tmdereniur,  orabat.  In  Job  quoque 
legiiniis  a  Bnldad  [al.  Baldaeh]  dictum  de  impio ; 
c  Avpllainr  de  labernaculo  suo  flducia  cjus,  ei  calccl 
snper  eum  quasi  rcx  inierlius.  Ilabiient  in  tabcriia- 
culo  ejus  socii  ejus,  qui  non  esl :  i  hau<f  dubium 
quin  diaboli,  qui  cum*  habeat  soeios,  non  aulein  ha- 
berel  nisi  essei :  tainen  quia  Dco  pcriii,  non  esso 
dicilur.  Ergo  secnndum  hunc  ctmip^ralionis  sensum, 
c  malum  dlximiis  muliercm  tangore  ( licet  uxori 
nulla  /iicta  sil  menlio)  quia  bonutn  cst  non  langcre.  i 
Et  subjecimiis  :  c  Virgiiiilalem  frumenlum,  nupiias 
liordeum,  fornicationem  stercus  bubulum  nuncupan- 
tes.  I  Utiqiie  frumentnm  et  hordeum  crcaitira  Dei 
esi.  Verum  in  Evangelio  m:ijor  lurba  bordeaccis 
panibus,  iniiior  frnmenlaceis  pascitur  (Blar,  6*.  44) : 
c  llomines,  inquit,  et  jumenla  salvos  facics,  Domitic  i 
(  Pi.  55.  7 ).  Aliis  vcrbis  id  ipsum  loculi  sumus, 
qiiaiido  auruin  virginilatcm,  argcnlum  nnpii:is  dixi- 
mus  :  et  cenlum  quadraginta  quatuor  millia  virgi- 
num  signntorum,  qui  cum  inulicribus  non  stint  coiii- 
quinati :  in  quo  oslcndi  viduiiiius,  onines  qui  virgiiios 
non  pcrjnanseriiit,  ad  compnralioncm  puris^imx  ct 
Angelico:  casiiutis,  et  ipsttis  Domiiii  nostri  Jesti 
Christi,  essc  pollutos.  Qtiod  si  cui  aspcrum  et  rrprc* 
bensionc  digntim  vidciar,  tnntam  nos  inter  virgiiirta- 
tem  et  nuptias  fccisse  distanlinm;  qtinnla  iiitcr  frn- 
mcntum  et  hordeuni  est,  legat  S.  Ainbrosii  de  Vi- 
dnis  librum,  et  inveniet  illum  Intcr  c;ci(Ta  qua^  de 
virgiiiiiate  et  nuptiis  dispuiavit,  eilnm  hoc  dixisse. 
c  Ncque  ita  conjugiiim  prxtulit  Apostulus,  ul  sludta 
virginiiatis  [  Anib.  integri(ati$  j  exlingueret :  sed  a 
contincnli»  persuasioiie  [al.  perfectione]  incipiens, 
ad  incontinentix  remedia  descendit.El  cmn  bravium 
snpcmx  vocationis  forlibus  226  dcmotistrassct , 
delicere  lamen  in  via  neminem  passus  est :  iki  pbm- 
dens  prioribus,  ul  non  despiceret  ct  seqneiiles.  Didi- 
cerat  enim  et  ipse,  quia  Dominus  Jesus  aliis  paneni 
hordeaeeum,  ne  iii  via  deflcerent  (Joan.  6.5. et$eq.): 
aliis  corpns  suum ,  ut  ad  rcgnum  contenderent 
(Matth.  26),  demonstravit.  £t  in  conseqiientibus  : 
Non  ergo  copula  nupti:dis  qnasi  culpa  vilanda,  sed 
qnasl  neccssitatis  sarcina  dccllnanda  est.  Lex  eiiim 
aslringit  uxorem,  ul  in  laboribus  et  trlstiiia  filios 
gcneret :  conversio  ejus  (a)  ad  virum  sil,  ul  ei  ipse 
domiiietur  (Gen,  3. 16).  Ergo  laboribus  eldolofibus  in 
gcneralione  filiorum  addicitur  nupia,  non  vidua  :  ct 
dominatui  viri  sola  rabditur  copuiaia,  nou  virgo. 
Et  in  alio  loco  :  Pretio^  inquit,  empti  e$ti$^  nolite  ficri 
ierti  hominum  (\,Cor.  7).  Videtis  quam  evidens ctm- 
jiigalis  sit  defiiiitio  servitutis.  Et  post  pusillum.  (if)  Si 

(a)  Olim  ad  vnian  vinm  ut.  Mox  leviora  qnxdam  alia 
ex  Mss.  ipsoqtie  D.  Ambrosil  libro  de  Yiduis  emeiidamus. 

(b\  Ua;c  a  nobis  to  lextum  reoe|)ta  esl  leclio,  quam 
ViLtorius  rei)0sucral,  el  Hleronyujiani ,  aiqtic  Anibrosiaiii 


505  EPISTOLA  XLYIH 

igitur  bonwn  ooDJugium  servUos  est,  maluin  quid 


m 


csi,  qiumdo  nequeunl  8C  LnYicem  sancUficare,  8ed| 
penlere. ».  Vnlversa  q«»  nos  de  TirgiDtlaie  ac  nupiiis 
lato  serroone  diffudimos,  ille  brevi  aroiavit  compen- 
dio,  in  paucis  multa  compreliendens.  Virginiias  ab 
eo  pcfsuasio  contioenii» :  nupiiai,  remedia  inconti- 
nenti»  prxdieanttur.  El  signtAcaiiter  a  majoribus  ad 
minora  descendens,  virginibus  bravium  supernx  vo- 
cationis  ostendii,  nupias  ne  in  via  deficiant,  conso- 
iatur.  Alioe  laudat,  alio8  non  desptctt.  Conjugtum 
bordeo,  virgittitatea  corpori  Cbristi  comparat.  £t 
piito  multo  minorem  distantiam  imer  frumcntam 
essc  et  kordeum,  quam  inier  liordeum  et  eorpus 
Cbristi.  Dctiiquo  nuptias  dicit,  quasl  necessiialis 
sareinam  dcclinandas»  et  defitiitionem  esse  evidentis- 
siniie  scrvitutis.  Et  multa  alia  qu»  iribus  libdlis  de 
virginibus  latisstme  prosocutus  est* 

15.  Ex  quibus  universis  perspicuqm  est,  me  iiibil 
novi  do  virginibus  nupiisque  dixisse  ;  sed  majorum 
in  omuibus  seculum  essc  sentcntiam,  lam  bujus  vi- 
delicet,  quam  rcliquorom,  qui  de  Ecclesiasticis  do- 
gmatibos  disputarunt :  oiuoniia  aiiulari  exopto  ne- 
giigenliam  potius,  quam  aliorum  obscuram  diii- 
gentiam.  Tumeani  contra  me  mariti,  quare  dixerim  : 
I  Oro  tc,  quaie  illud  bonuro  est,  quod  orare  pro- 
bibet :  quod  corpus  Christi  accipere  nonpermiuit? 
Quaiido  227  ^"^Pl^o  niaritt  ofiiciuro,  non  iinpleo 
cnniinentis. »  Jubct  idcm  Apostolus  in  alio  loco,  ut 
semper  orerous  ( 1 .  Theu,  5 ).  c  Si  semper  orandum 
cst,  nun<|uam  ergo  conjugio  serriendum,  Quoniain 
quotiescomque  uxori  debiium  reddo,  orare  non  pos- 
sum.  >  lloe  quare  dixerim,  perspicuum  est,  quia  in- 
terpretabar  illud  Apostoli  dictum  :  NolUe  fraudare 
mvicem,  nisi  forle  ex  consenttt  ad  lempus ,  «1  mcetis 
orationi{\.  Cor,  7. 5).  Paulus  Apostolus  dieil,  quaiido 
coimus  cttm  uxoribus ,  nos  orare  noii  posse.  Si  per 
coitum  quod  minus  est  impeditur,  id  esc ,  orare  : 
qoanto  plus  quOd  majus  est ,  id  cst ,  Corpus  Christi 
prohtbetur  accipere  T  Petrus  ad  coiitinentiam  horia- 
lur  :  Ne  impedianlHr  oratione$  (1.  P«f.  5.  7  )  nostr». 
Qiiod  hic,  qitxso,  peccatum  meum  est?  quid  conime- 
roi?  quiddeliquit  Siturbldx,  et  nebulos»  aqu» 
fliiunt,  non  est  alvei  cnipa,  sed  fontis.  An  idcirco  ar- 
guor,  quod  de  meo  ausus  sum  adjicero  :  i  Quaie  illud 
bonom  est,  quod  Corpus  Christl  accipere  non  permil- 
tit !  Aii  hoc  breviter  respondebo.  Quid  est  majos  onr- 
re ,  an  Corpus  Chrisli  accipere  ?  >  Uiique  accipcre 
corpus  Cbrisli.  Si  per  coilum  quod  minus  est  impedi- 
lur,  multo  mngis  quod  majus  est.  Diximus  in  eodem 
voloitiine  (lib.  1.  c.  10),  Panes  proposilionis  e\  Lege 
non  potuisse  comedere  Dayid  ,  et  socios  ejus  nlsi  sc 
triduo  mundos  a  mulicribus  respondissent  (I.  Reg. 
91  )•  non  utique  a  merelridbus,  quod  damnabntur  a 
Lege :  sed  ab  uxoribus ,  quibus  licitc  jungcbantur. 
Populnm  quoque  quando  accepturus  erat  Legcm  in 

Ms8.  Masno  namero  fraferant.  Hujos  opusculi  cditores 
Benedicuai  repeiaiit  conjiigii  vocalHihim,  scilieel  mainm 
rot^ugium  qvid  esl ;  sed  viliose  omnino  Haritanxui»  oost 
Erasmum  :  «  Si  igitur  bonum  conjugium,  servilus  malum 
quidem,  qnaodo, »  etc. 


Honte  Sina,  tribus  dielnis  jussom  esse  ab  uioribus 
ab»tinere  ( Exod,  19. )  Scio  Romac  banc  esse  consue- 
tudiuem,  ut  fideles  semper  Christi  corpus  accipiant, 
quod  nec  reprehendo,  nec  probo :  Onusqnitque  eaim 
in  suo  sensu  abundat  ( Rom,  14. )  Sed  ipsorum  con- 
scieniiam  convenio,  qui  eodem  die  posi  coiiumcoin- 
municant,  eijuxta  Pcrsium,  noctem  pumine  purgant 
(  Satyr.  % ) ;  quarc  ad  Marlyres  ire  non  audent  ?  quare 
non  ingrediuntur  Ccclesias?  An  alius  in  publico,  (o) 
^alius  in  domo  Cbristus  est  ?  Quod  in  Ccclcsia  non  li- 
cet,  nec  domi  licet.  Nibil  Deo  clausum  est,  et  tenc- 
brxquoqueluceutapiid  Deum.  Probeise  luiusquisquCt 
et  sic  ad  Corpus  CMsti  accedat ;  non  quod  dilatas 
commnnionis  imus  dies,  aut  biduum  sanctiorem  cffi* 
ciat  Cbristianum,  ut  qnod  bodie  non  mcrui,  cras  vcl 
perendie  merear  :  22&  ^^^  4^''^  ^""^  doleo  me. 
non  communicasse  Corport  Chrisli ,  ahstincam  me 
paulisperabuxoris  amplexu  :  ut  amori  conjngis,  amo- 
rem  Christi  prxferam.  Durum  esi,  el  non  fercndiim 
esi.  Quis  hoc  sxcularium  sustinere  poiest  ?  Qui  potest 
sustinere,  sustineat :  qui  non  potesl,  ipse  viikrii.  No« 
bis  curas  est,  non  quid  unusquisque  possit,  aul  vciit ; 
sed  quid  Scriptur»  pra^cipiant,  dicere. 

16.  Illud  quoquc  in  commentariolis  mcis  ejusdcm 
Apostoli  carpitnr,  iiiquibus,  di\i  {Lib,  1  c.  4),  c  Ve- 
ruin  ne  quis  putct  cx  co  quod  sequitur :  ul  vacetis  ora- 
/iout,  eUiierum  ad  idipsum  reverlimini  (1.  Cor.  7.  5), 
Apostolum  hoc  vellc,  et.non  propler  majorcm  ruinam 
concedere,  statim  iiifcrt,  ne  tentei  vos  Satanas  propter 
inconlinentiam  vestram,  Pulchra  uimirum  indulgcnii:i, 
el  iterum  revertimini  ad  idipsum.  [b)  Quod  criibescit  suQ 
vocare  nomine  :quod  tcniniioni  pnvfcrt  Satnnx,  quod 
causam  habet  inconlincnliaoi ;  laboramus  quasi  ob- 
sciiruin  dissercre,  cum  exposucrii  se  ipse  qui  scripsii? 
Hoc  autem  dtco,  inquit,  juxta  indulgentiam ,  iton  st-^ 
cundum  imperium^  Ct  luussitamus  adhuc  nuptias  non 
vocarc  indulgcntiam;  sed  prxceptum  :  quasi  noii 
eodem  modo,  et  secunda ,  ei  tcrtia  matrimonia  con- 
cedaniur,  ct  rcliqua?  Qiiid  bic  locutus  sum,  quod 
Apostohis  non  dixcril?  ^iniiriim  illud,  Quod  crubc** 
scit  suo  vocare  nomiiie?  i  Cgoarbiirorquandodicit, 
ad  idipsum,  et  rcin  ipsam  lacel ,  iiou  eum  nominare 
palani  coitum,  sed  vcrecundc  osieiidcre.  An  quia  so- 
quiiur,  t  Quod  lenlalioni  pra.'fert  Saian^i^,  quod  lia« 
bet  causam  iucontincnliain  ?  >  Nonne  aho  vcrbdnim 
ordine  idipsum  est,  ne  lenut  vos  Satanns  propter  in- 
conlinenliam  vestram?  An  quia  dixi,  c  CtmussiUmua 
adhuc  nuptias  non  vociire  indulgeniiain  ,  scd  pr;ccc-> 
ptum?  I  Quod  st  durum  est,  impulciur  ApQ^to!o,qui 
ait :  Hoc  aulem  dico  secundum  indulgenliam ,  noii  t§- 
cundum  imperium ;  non  mihi,  qui  exccpto  prxpostcro 
ordine,  nec  sensum,  ncc  Tcrba  mutayi. 

17.  Transeamus  ad  reliqua,  epistolart  cnim  brcvi- 
tate  festinat  oratio  :  <  Dico,  iuquit  Aposiolus,  tnou- 
Vlis,  et  viduis,  bonuni  esteis,  si  sic  pcrmanserintp  ui 

(fl)  Hinc  apparetobtlnuisse  ad  hrrc  usqtie  tempora  con- 
rdeUidinem,  ut  tideles  £uchari:itise  Sacrameutum  dumi  ha« 
berent,  quod  sumerent. 

(6)  Pr3Bpom.nt  vcstosUorei  edili.  BiverU  eonecda. 
QVQd,  eic. 


807  SANCTI 

^o.  St  aiitem  sc  non  conlinent,  nnbanl :  meKus  est 
enim  nuliere,  qnam  uri  >  (1.  Cor.  7.  8.  9).  Quod  ca- 
f  flnlum  289  no^  ^'^^  interpreuti  sninus :  cPosl- 
quam  nuptis  concesserat  usum  conjugii,  ei  osienderal 
ipse  quid  vcllet,  qnidve  concederet,  iransit  ad  innn- 
I  tas,  et  Tiduas,  et  snl  proponit  exemplum,  et  fclices 
Tocnt,sisic  pennanserint:si  aotem  se  non  continent, 
nubant :  idipsum,  dlci^ns  quod  siipra :  Propier  fornica'- 
tionem  auiem :  et,  ne  tentet  toi  Satana»  propter  ineon- 
tinentiam  vettram.  Reddiique  causam  cur  dixerit ,  Si 
$e  wm  continent ,  nubant  :  Melius  e$t  enim  nubere, 
qmm  nri.  Ideo  meliiis  est  nubere,  quia  pejas  cst  uri. 
Tolle  ardnrem  lil)ldinls,  et  nol?  diret,  qiiia  »^ie(ftM  e$t 
nubere.  Ifelius  scmper  ad  comparaiionrm  deteriorls 
re^picit :  non  ad  simplidtaiem  incompnrabilis  per  so 
boiii.  Velnt  si  dicerci :  Melius  est  unum  oculum  ha- 
bcre,  qinm  nufliim.  Et  post  paulnlum  cum  apostro- 
pbnm  fccisiiem  ad  Aposiolum;  intuli^  c  Si  per  se 
bono!  niipriaD  siinl,  noli  eas  incendlo  compnrare  :  sdd 
dic  simpliciler,  bonum  est  niibere.  Suspecla  cst  mihi 
lioniias  ejus  rei,  qnam  mngnilndo  alierius  mali ;  ma- 
Iiim  cogii  esse  infertus.  Ego  aulem  non  lcvius  inalum» 
sed  simplex  pcr  se  bonum  tuIo.  VuU  Aposiolus  in« 
iiupLV,  et  viduas  nbsqiie  coiiu  permancre,  et  ad 
f  xrmplbm  sui  proYocaiy  et  feliciores  Tocal,  si  sic  per- 
niaiiserint.  Si  atiiem  se  continere  non  possunt,  et 
ardorein  libidinis,  iion  lam  conlinenlia  Tolunt  qoam 
fornicattone  rcstinguere ,  melius  esi  nnbcre ,  quam 
nri.  Ad  qnod  nos  Iniulimus :  ideo  mclius  cst  nnbere, 
qnia  pcjus  cst  uri  :  non  nosiram  scntmtiam  pro- 
fereiile<s,  sed  interprciantes  illud  Apostoli,  mc!iu$  e$t 
nubere,  quam  uri,  id  est,  tnclios  esi  maritum  ducerc, 
qu:im  fornicari.  Si  uri  vcl  furiiicari  bonum  csse  do* 
cueris,  iiinc  bono  meiius  prxferetur.  (a)  Si  autcm 
nitbere  mcltus  est ,  qnod  nialo  pncferitir ,  non  cst 
grrman»,  ei  por»  inlegrilatis,  nec  ejiis  beaiitodinis, 
qn»  Angelis  comparainr.  Si  dixero,  melius  est  viigi- 
nem  esse,  quam  nuptam :  bono  melius  pnctuli.  Si 
autem  altcrum  gradum  fecero ,  n*eHus  est  nnberc , 
qnam  fornicari,  ibi  non  bon«  mclius,  sed  malo  bonum 
praetuli.  Mulia  diversitas  est  inter  id  meiius  ,  quod 
niiptiis,  ct  Inier  id  qiiod  fomicaiioni  anleponilur.Obse- 
ero  le,quid  280  inhacdisseriioncpcccavi?Pro- 
posilnm  mill!  eral,  non  ad  meam  voluntniem Sciipiu- 
ras  irabere»  sed  id  dicere,  quod  Scripturas  tcIIc  in- 
lelligebam.  Commentaloris  ofllcium  esi,  non  qnid  ipse 
Tclii  :  sed  quld  sentiat  illequcm  iniorpretatur,expo- 
nere.  Altoqni  si  conlraria  dixeril,  non  tain  inlerpres 
erii,  quam  advcrsnrius  ejits,  qiiein  nilitur  cxplanare. 
Cerie  ubicumque  Scripiunis  non  inierpretor,  etll- 
berede  meo  sensn  loquor,  arguat  me  cui  libcl,  duruni 
quid  dixisse  contra  nuptias.  Quod  si  non  rcperc- 
rii,  quidquid  tcI  ausiernm  esse  videtur,  tcI  dtirum,  (b) 
id  Scriptorisaiictoritaii,  non  interprelisonicio  depuici. 
18.  lllud  vcroferre  quis  possii,  quod  in  me  repre- 

(n)  YelusEdilio,  ti  autem  wi  malum  e$i,  qucd  mab 
prwfertur^  elc. 

ib)  Kadem,  id  ncn  sciiptoris  auctaritatif  $ed  interpretis 
oficio  deputet. 


niERONI^Ml  508 

lieiidiiur  :  quare  exponens  Cipkulum  Aposioli,  in  quo 
de  conjogibus  scripsit,  c  iribulaiionem  carnis  babe- 
biinl  hujusmodii  (I.Car.7,i8),  dixerim  :  c  Nos  ignari 
rerum  puiabamus  nuptias  saltem  carnts  habere  laeti- 
liam.  Si  autem  nobemibus  ei  iii  came  iribuhilo  est, 
in  qua  sola  Tidebantur  habere  delicias,  quid  erii  reli- 
cum  propier  qiiod  nubani,  cum  ei  in  tpiritii,  ei  in 
amma,elin  ipsa  carne  trifoulatio  sit?  >  Qo»  bxc 
coiidemnaiio  roatrimonli  csi,  si  infantium  TagituSy 
filloram  movtes,  abonia  [ah  divortia],  damna  domus, 
et  caetera  hujtismodi  tribulaiiofiem  diximos  nupiia- 
rum  ?  Dum  adviveret  [  al.  adkue  viveret  ]  sanct»  me- 
morix  Damasus  ,  Ubrum  conira  Helvidium  c  de  Beal» 
liari»  virginiiaie  perpeiua  »  scripsimus ,  in  quo  ne- 
ccsse  fuii  nolMs  ad  Ttrginiuiis  beaiitudinem  pncdi- 
candam,  mulia  de  molesiiis  dicere  nupilaram.  Num 
Tir  egregius,  oi  erudiius  in  Scripiuris,  ci  virgo  Ecc!e- 
siae  virginis  dociof,  allquid  In  illo  sermone  repreben- 
dit  ?  In  libro  quoque  ad  Eosiochium  mulio  duriora 
de  nupiiis  diximus ,  et  (c)  nemo  super  linc  re  lcsus 
esi.  Amatob  ooiPPB  castilaiis ,  pncconiom  pudiciti» 
Inteiita  aure  capiabai.  Lege  Tcrtiilltanum ,  lege  Cy- 
prianiim,  lege  Ambrosium;  ot  cutn  illls  me  vel  accn- 
sa,  Tel  libcra.  Invenix  snni  I^lauiins  iamilix  [  al.  fa" 
bulm]^  et  scloli  tanium  ad  dcirahendum  ,  qui  in  eo  se 
docios  oslctitare  velini,  si  oiniiium  dicia  lacereni,  et 
in  una  atque  eadem  causa ,  utrumqiie,  id  esi,  ei  rae, 
et  advcrsarium  rcprehendani ,  ei  cum  e  duobus 
alieriim  necesse  sit  viiicere,  ambos  viclos  esse  eon- 
ieiidant.  c  Purro  ubi  de  digainis ,  et  Irigamis  281 
disscrentes  diximos,  nieUus  est  licet  alierum,  el  ler- 
iium,  unum  virum  iiossc,  qiiam  plurimos,  id  esl,  lole- 
rabilius  est  uni  Iiooiini  prosiiiutam  e»se,  quam  inukis, 
nonne  slaiiin  cur  hoc  dixcriio,  subjecimus  ?  Sifuidem 
et  illa  in  Evangelio  Saniarilann,  sexlum  mariium  ha- 
l)ere  se  dicens ,  arguitur  a  Domino ,  quod  non  sii  vir 
ejus  h  ( Jaon.  i ).  Egoeiiam  nunc  libera  voce  procla- 
mo,  non  damnari  in  Ecclcsia  digamiam ,  imo  nec 
trigamiam  ,  et  ila  licere  quinlo ,  ei  sexlo,  ei  ulita, 
quomodo ,  ei  secundo  marilo  nubere  :  sed  quomodo 
non  damnaiiiur  isix  nupliae,  ita  nec  prscdicantur.  So- 
LATiA  MiSERiiE  suNT »  000  laudcs  conitneniis,  c  Unde 
ci  in  alio  loco  dixi :  Ubi  oniis  mariius  excediiur, 
iithil  refert*  secundus  an  lertius  sii :  quia  desinii  csse 
monogamus.  Omnia  licenl ,  $ed  non  omnia  expediuni» 
Non  damno  digninos,  imo  nec  Irigamos,  ei  si  dici  po- 
iest,  ociogamos :  babeai  cuilibci  oclavum  mariiun, 
et  esse  desinat  prosiiluia. 

19.  Vcniamci  ad  illum  locum  In  qiio  arguor^quare 
dixerim  ( Ub.  i .  c.  9 )  (d)  dumiaxat  juxla  Uebraicam 
Verilalemy  in  die  secundo  non  addiium,.  sicui  In  pri- 
mo  et  in  lerlio,  ei  reliquis  :  c  YidtlDeus,  quiaboniun 
esl  >  (  Gen.  i  ) ;  stniimqne  subjecerim  :  c  Nobis  in- 
lelligenliam  derelinqui :  non  esse  boaum  duplicem 

(c)  Haud  tamen  mullo  posi  injuriaruni  in  eum  Ilbrum 
conqueritor  apud  Nepotianum  Episi.  52.  in  flne,  iMpidato 
jam' virgmitatis  Ubello,  etc. 

d)  AdDoiamas  in  eo  liliro,  tanium  qiiod  scianlus,  apud 
LXX  .  el  Arabicam  vcrbionom  ad  secunctum  dicm  dansi»- 
lam  iilamhabcri. 


509 

namcrnm,  qui  ab  nnione  dividal ,  ei  pncfignrel  fce- 
dera  nupliannn.  (Iiidc  el  in  arcaNoeomnia  animalia 
quxcumque  bina  ingrediuntar,  inimunda  sunL  Impar 
numerus  est  mundus.  i  In  lioc  nescio  quid  reprelien- 
dalur  inlerim  de  secuiida  die  :  ulrum  quia  scriptum 
esr,  et  scriptum  non  esse  diximiis  :  an  quia  eliam  si 
scriptum  est,  nosaliter  intelleiimus,  quam  Scripdirae 
simpticitas  patitur.  Scripiuro  nonessein  secundo  dlc, 
c  Vidit  Deus  quia  bonum  est :  i  non  meum  accipiaiit 
tesilmonium,  scd  cunciorum  Hebrxorum ,  et  aliorum 
Inierpretum,  Aquilx  videlicci,  el  Symmachi,  etTlieo- 
dotionis.  Si  autem  scripiumnon  est,  cnm  in  cxlcris 
dicbtts  scriplum  sit,  aut  reddant  aliam  probabiliorem 
causam,  quare  non  scriptum  sil :  aut  si  non  repere* 
rinf,  ingraiis  232  suscipiant  quod  a  nobis  diclum 
cst.  Porro  si  in  arca  Noe  oinnia  animalia,  qus  bina 
ingre<liiintur  immunda  sunt,  et  impar  numerus  mun- 
dns  ei>t»et  boc  scriptuin  essenemodubiiat;  qiiare 
scnpium  si  edisseranl.Si  autem  non  edisserunt,  quod 
a  me  expositum  est ,  yelinl ,  nolint ,  suscipient.  Aut 
profer  meiiores  epulas  ,  et  me  conviva  ulere  :  aul 
qualicunique  nostra  coeiiula  conlenius  esto.  Scilicet 
nunc  enumerandum  milii  est,  qui  Ecclesiasticorum  de 
impari  numero  dlspuiarint,C1emens,Hippolytus,  OrU 
getics,  Dlonysius,  Eusebius,  Didymus ,  nostrorumque 
Tertullianus,  Cyprianus,  Y ictorinus ,  Lactantius,  Hila- 
rius :  quorum  (a)  Cyprianusdeseptenario,id  est,  impari 
numero  disserens,  qiiae ,  et  quanla  dixerit  ad  Forlu- 
naium,  liber  illius  testimonio  est.  An  forsitan  Pytba- 
goram  ,  et  Architam  Tarcntinum ,  et  (b)  Publium 
Siipionem  in  sexto  de  Republica ,  de  impari  numero 
proferam  dispuiantes?  Et  si  Ih>s  aiidire  iioluerint  ob* 
ireclatores  roei,  Grammaticorum  scholas  eis  raciam 
conclamare :  f  Numero  Deus  impare  gaudel  i  (  Yirg, 
Eclog,  8 ). 

20.  Grande  piaculum,  evcrsae  sunt  Ecclesiae ,  orbis 
audire  non  potest ,  si  mundiorem  virginitaiem  dixi- 
nius  esse  quam  nupiias  :  si  parem  nunicrum  impari 
subjecimus,  et  veteris  Tesiamenti  typos ,  Evangelics 
Teriiftti  profecisse  monstravimus.  Cactcra  quae  in 
libro  nostro  reprehensa  sunt ,  vel  leviora  puto ,  yel 
ad  ettmdem  sensum  periinentia  :  unde  ad  ea  respon- 
dere  noloi,  ne  libelli  excedere  magnitudinem ,  et  tuo 
Tiderer  ingenio  difndere,  quem  patronum  causae 
ine^e  ante  babui ,  quam  rogarem.  Igitur  boc  cxtrcma 
voce  proiestor,  mr  nEcdamnasse  nuptias,  nec  dainna- 
re ;  respondlsse  adversario ,  non  meorum  insidias 
formidasse.  Virginitatem  aulero  tn  coelum  fero ,  non 
quia  habeam,  scd  quia  magis  mirer  quod  non  habeo. 

(a)  Editi  veteres  ante  Martianaeum  fere  omnes  HUarwm 
Ugecanl  pro  Ctfpriano^  rr  mentibus  cuncUs  exemplaribus 
Mas.  Fraudl  fiiit  Victorio  cognomiais  Forlunaius,qui  vitain 
Fili»  S.  Hlbril  scripsit,  quem  eumdera  esse  putavit  cum 
iilo,  cttl  liber  de  septenario  numero  iractaas  inscrilniur, 
atque  adeo  ipsum  Ubrum  Hilario  iribuit,  quae  ejus  lialluci- 
natlo  est,  anachronismo,  alifs<)iie  erroribus  scalens. 

<^)  Grsece  habet  Yeronensis  liber  m  sexto  •riit  «oXtTtia« 
de  impari  mmero,  etc.  Sed  non  alius  pulari  potesi,  quain 
J^linus  liber  llle,seu  libri,  quos  de  Bemblica  TulUus 
scripsit,  ia  quorum  sezto  Pub.  Scipio  de  iinpari  numero 
disputans  iaiaucerelur.  Neque  enlm  ejus  operis  bodie 
exstantt  nisi  exigua  qusedam  fragroenta  ai^ud  Seneoam, 
Noouium,  AgelUiim,  LacUiuiium,  Augiistinuin. 


EPISTOLA  XLVII!.  510 

Ingenua,  ct  verecunda  coufcssio  cst ,  qao  ifse  careas« 
id  in  aliis  prxdicare.  Nnmquid  qiiia  gravi  cor|iore 
terr»  hxreo,  aviuni  non  miror  volatus,  neccolumbam 
praedico,  quod  c  Radit  iter  liquidum »  celeres  neque 
commovet  alas  » (  jEneid.  5)?  Nutlus  se  decipiat : 
nemo  blando  233  adulalore  se  prMKiipiiet.  Priiiia 
cst  virgiiiiias  a(c)  nativitate,  secunda  virginltas  a  se- 
ciinda  iiativitate.  Non  est  meus  senno,  antiqna  seii* 
tcntia  est :  i  Nenio  potest  duobus  doiiiiiiis  servire  » 
{Maiih,  6. 24),  carni  et  spirilui.  f  Caro  eoucupiseit  ad« 
versus  spiritiim,  spiritus  autem  adversus  camem ;  b.TC 
iiivicem  sibi  advcrsantur,  ut  non  quae  volumus  illa  fa- 
ciamus  ( Galat.  5.  47 ).  Qiiando  aliquid  libi  as|)crom 
videtur  in  nostro  opuscolo,  non  ad  mea  verba  respi- 
cias,  sed  ad  Scripturam,unde  mea  tracta  sunt  verba. 
21.  Ghristus  virgo,  Mnter  virginis  noslri  Virgo  per- 
petua,  mater,  et  virgo.  Jesus  euim  claiisis  Ingrcssiis 
est  ostiis,  et  in  sepulero  ejus,  qiiod  noviim,  et  in  pe- 
tra  durissima  fuerat  excisum,  nec  antea  quis,  me 
postea  positusest.  Hortus  conclusuft ,  Anis  signatus* 
(Cttntic.  4. 12)  :  de  quo  fonte  ilte  fluviu^  maual  juxu 
^oel  (3.  i8),  qiii  irrigat  lorrcntem ,  (rf)  vel  funlnm  , 
▼el  spiAarum  :  funiuni  peccatorum »  qujbus  ante  atli- 
gabattlor  [9\,MgabtQnur}\  spinarnm,  qiuR  suffocabsiiit 
[al.  9Mgoeam\  sementem  patrisfamillas.  Ba;c  esl  porta 
orlentalis,  ut  aii  Ezechiel,  sempcr  clausa,  et  lucida» 
et  operiens  in  se,  vel  ex  se  proferens  Saneia  8;iiicto- 
rum ;  per  quam  sol  justitiae»  ct  Pontifei  noster  secttu 
dttm  ordinem  lielchisedech  ingrediiur ,  et  egreditur. 
Respondeant  mihi,  quomodo  Jesus  ingressus  cst 
cl:in8is  ostiis,  cuin  palpandas  mantis,  et  laius  consi« 
derandum,  et  ossa  carnemqiie  inonstraveril,  ne  veri* 
tas  corfioris,  pbantasma  pularetur ;  ct  ego  responde- 
bo»  quoinodo  saiicta  M»ria  sit  el  roater,  et  virgo. 
Virgo  post  partum ,  mater  anle  quam  niipta.  Igitur^ 
ul  dicere  cceperamus,  Christus  virgo,  virgo  Maria,  (e) 
utrique  sexui  virginitatis  dedicavcre  prinoipia.  Apo- 
sioli ,  vel  virgines,  vel  post  nuptias  conlinentes.  (() 
EpiscApi,  Presbyteri,  Diaconi,  aut  virgincs  eiiguntur, 
aut  vidui»  aut  certe  post  Sacerdotium  in  aeternum 
pudici.  Uuid  nobismetipsis  illudimus,  et  irasclmur,  si 
subanlibus  nobis  semper  ad  coiiuin,  prxroia  pudicitiaD 
denegentur?  Volumus  opipare  comcdere,  uxorum 
ttdJi9crere  coropleiibus,  et  in  numero  virgtnuro,ei 
viduarum  regnare  cuiu  Christo.  Idem  ergo  habebit 
234  ^^^  pneroium,  et  inglavies,  sordes,  ei  uiun- 
diii;B,  saccus,  et  serlciim  ?  Lazarus  recepit  innhi  in  vita 
sua,cl  dives  ille  purpuratus,  crassus  et  nitidus,  fruitus 

(c)  Victorius  a  prima  natxvUate. 
{d)  Primum  Hebraei  lextus  est,  U^XSO :  alterum  Inter- 
prelom  LXX.  xoIvmv* 

(e)  Olimcum  Victorio,  luUriusqne  sexus  vir^mlalem 
deuicavere.  Apostoli, »  etc. 

(f)  Huc  maxime  spectat  Epiphanii  locus  iteres.  99. 
qu»  est  Cataptiryg.  i  4.  t  Quin  eum,  inquit,  insRiper ,  qui 
adhuc  in  malrimonio  degit ,  ac  lil)eris  dat  oneram,  tamel^ 
uilius  uxoris  sit  vir ,  nequaquam  tamen  ad  Diacoei ,  Pre- 
sbyteri,  Episcopi,  aul  Hyppodiaconi  ordinem  adngkltlit,  sed 
cum  dumtaxat,  qul  ab  uinus  uxoris  consiieiudine  sese  con- 
linuerit,  aut  ea  sil  orbatus.  Quod  in  illis  iocis  prarclpue 
fit<,  ubi  Ecdesiastici  canones  prxdpue  servani|ir.  »  Qoae 
^strema  verl)a  de  EcdesiasliGa  regula  mngis  pensanUa 
S'mt.  '■'-' 


5S1 


est  cartiis  bonts  dtim  adflverei 
inorieifi  lettenl  loca  {Lme,  16) :  M ibiria  deliciis,  e| 
deliciae  miseriis  comroiiuntiir.  In  noslro  arbiirio  est» 
Ycl  Laznrum  seqai,  vel  divttein. 

EP1ST0L.\  XLIX  («) 

AD  PAVXICHIUII. 

Ap  logeHcam  iuferiorem  Ephiolam  Pammacluo  miuU, 
ei*iemqu€  {fraluhhir  quod  ab  mnikus  dignus  futbe- 

•  r«/ttr  Saeerdolio;  Uuidem  eum  ittvilai  ad  lectionetn 
trnniiaiionum  warum  ex  Hebrao^  el  aiiorum  opu$cU' 

.  brum. 

1.  Christiam  inierdiim  pudoris  cst,  eiiam  a|Hid 
amlcos  taeere,  et  Immilitatem  suam  mtfgis  stlcfi(io 
coiisolari,  qunm  retractando  veteres  aniicittas,  ambi- 
ttoiiis  criinen  incurrere.  Qtiamdiu  taciiisii,  lacui,  nec 
expostulire  unqiiam  siiper  liac  re  voini  :  ne  nou 
anilcum  quacrcre,  sed  potenllorem  viderer  expcterc. 
Kunc  autcm  provocaius  officlo  litterarom ,  primas 
seniper  partes  iiabere  tentabo  :  et  non  tam  rescri- 
bere,  qnam  scribere;  ut  et  verecuiide  Imcasque  U- 
cnlsse,  et  vcrecundlQS  ioqui  coepisse  cognoscar. 

2.  Dc  opusciilis  meis  contra  Jovinianum ,  quod  et 
prudcMier  ei  amanier  receris,  exemplaria  aubtrahen- 
do,  oplinie  flovl.  Sed  nihil  pruruit  IsU  diligentia, 
cuni  aliquanli  ei  tJrbe  venieiites,  inibi  eadem  lecii* 
larent,  quac  se  Romas  excepisse  rcfercbant.  In  iiae 
(fuoquc  provincia  jam  libri  fuerant  divulgati  :  et  ut 
ipse  legisti,  cnesciivox  niissa  reverli»  (Horat.  de  Ari. 
Foet.y  Non  sinn  tantte  fcliclUliB,  quanta;  pleriqiM 
liiijtis  temporis  TracUtores,  ut  nugas  neas  quando 
volttcrtm  eniendare  possim.  Statim  ut  aliquid  scripsc- 
ro,  aut  jmnlores  met,  atit  invidi,  diverso  quidem  siu* 
dio,  sed  iiari  certamine,  in  vulgns  nostra  dissepii* 
fianl :  ei  vel  in  laude,  vel  in  vituperallone  nimii  siitit : 
non  meritiim  stili,  sed  suum  atomacliom  seqocntca. 
Itaqiie  quod  solum  facere  potui,  ^icoXoyiTcxiv  S3S 
ipsius  operis  tibl  (6)  w.oo<Tt?Ayij«e ;  qiiem  cura  legeris, 
ipsc  pro  nobis  caeteris  satisfacies  :  ant  sl  tn  quoque 
narcm  contraxeris,  illnm  Apostoli  ire)>exo:riky  *  in  qna 
de  virgitiitate  et  nupilis  dispuiat ,  aliter  disscrere 
compelleris. 

3.  Ncc  lioc  dtco,  qnod  le  ad  scrilienduin  provooem  : 
ctijris  in  sacrts  litteris  stiidiiifla  mtlii  pnefero  :  scd  ut 
alios  qui  nos  iacerant,  lioe  facere  coinpeilas.  Noruut 
litteras,  videniur  slbi  scioll :  possiint  me  non  rcprc- 
her.dere,  sed  docere.  Si  qutd  scrfpserlnt,  magis  ex 
operis  eontm  comparaiione,  mea  inierpretatio  negli- 
getur.  Lcge ,  qiiaiso  te  ,  el  diligentcr  Aposioli  verba 
considera,  ct  lunc  videbis  me  propter  calomniam 
decllnandam  molto  plus  quam  ille  voluit  ii»  maritos 
fiiisse  clementcm.  Origenes,  Dionysius,  Pierius,  Eu- 
sebius  Cacsariensis,  Dydimus,  Ipollioaris  latissime 
hanc  Epistolam  iiiterprelali  sitnl :  qnorum  Pieriiis 
cum  seusum  Aposioii.veniUaret  aiquecdisseret,  et 

(a)  Mia$  52.  Scripla  eodem  tempore,  ac  superiori  juncla. 

h)  Erasm.  et  Yict.  tibi  misi ,  quem  <oo<r<f6yv«.  <^<  ie  po- 
scenie  edidi,  e  glossatoris  imperili  maau,  qui  verbi  «90«^ 
r€Ly,  qikod  esi  mmcupare,  aul  mecribercy  hoc  loco  signiflca- 
tionem  non  intellexU.  # 


S.VKCTI  HIERONYMl  tn 

aod  diversa  poat      proposuisset  illod  exponere :  1  Volo  autem  omnea 
csso  sicui  meipsum  »  (  i.  Cor.  1.7),  adjecit,  TocdToc 

Xiym  6  IIocvAof  ArcuifVi  «7«/xiav  xijpv9a<c«  Quod  lllC  quiCSO 

pccratum  menin^  qux  duriiia?  Universa  qua^  scripsi, 
huic  si^nieDti»  comparata  lcnis»ma  [al.  levi$sima] 
sunt.  Itevolve  omniuiu  quos  supra  memoravi ,  com- 
mcntarios  et  Ecctusiarum  BiL»llutliecls  rruere,  el  ina- 
gis  concito  gradu  ad  oputa  cceptaque  pervenics. 

4.  Aiidio  totius  in  te  Urbis  stiidia  concitaU.  Audio 
Pontifictset  populi  voluntatem  pari  menle  coiigruere. 
MUf us  EST  tenere  Sacerdolium «  quam  roercri.  Libros 
aedecim  ProphcUrum,  quos  iu  Laiinum  de  Hcbrxo 
sermone  verli ,  si  legeris,  ct  delectari  te  bcc  opcre 
comperero ,  provocabis  nos  eliain  cstera  clausa  ar- 
mario  non  tenere*  Transtoli  nuper  Job  in  linguani 
nostram  :  cujus  excniplar  a  sancta  Marcclla  conso- 
briiia  lua  poteris  mutuari.  Lege  cumdem  Gra^cum 
et  Latinum ;  et  veterem  Editionem  nosirae  TransLv 
lioni  compara  :  el  liquido  pcrvidcbis  quantnm  distct 
ifiler  veriiatcmf  ei  mendaciuiu.  Miseram  (c)  quxdam 
tAv  uTco/ftvig/MTwy  lii  Proplictas  duodecim  sancto  pairi 
Domnioni,  Samuelem  qooque  et  Malacliim,  id  est, 
qoatijor  Regura  libros.  Qnae  si  legcrc  volucris,  pro- 
babis  quanl»  diflicullatis  236  ^il  diviiiam  Scri- 
pturam,  ct  maximePropbeUs  iiitelligere :  et  Interpre- 
tuin  vilio  qux  apud  suos  purissimo  cursu  oralionis 
labunttir,  apud  nos  scalere  viiiis.  Porro  eloqoentiam 
quam  pro  Christo  in  Cicerone  contemnis,  in  parviilis 
nc  requiraa.  Eeclesiastica  interprelaiio  eliani  si  habet 
eloqtiii  Tcnustatcm,  dissimulare  eam  debei  et  fugere, 
ut  non  oliosis  Philosopburum  scliolis  paucisque  disci* 
polis  I  sed  univcrso  loquatur  liomiiium  gencri. 

EPISTOLA  h{d). 

AO  DOHNlONEa.  ^ 

Admomtu$  a  Sancto  Domnionede  conviici$  quibu$  Romof 
lacerabaht  mulli  libro$  adver$u$  Jovinianum,  in  pri' 
mi$  autem  Monachu$  quidam  juveniSf  rumigerulue^ 
kunc  nure  exagitat ,  eju$que  imperitiam  objurgans , 
provocat  ad  ecribendum, 

i .  Litler»  tii»  et  amorem  pariter  sotiant «  et  que- 
relam.  Amoreni  toiim,  quo  sediilo  monens,  etiam 
qiias  tuU  sonl  in  oobis  perlimescis :  querolam  eorum 
qtii  non  amaiit,  et  qu:ereiites  occasiooein  in  peccalis, 
garriunt  adversus  fratrem  sutfro,  et  contra  filioiu 
malris  soa;  ponunt  scamlaluin  ( P$.  59.  ^  )<  Scribis 
enini  eos,  imo  iiescio  queni  de  irivio ,  de  eompiiis, 
de  plateis  circuniforaueum  Moiiachuin  riimigerulum. 


(c)  BenRdiciiDus  ad  marginem :  jvon  exkmi,  inquSt,  ha^c 
cammentaria  in  duodecim  iropfietas ;  raius  videlicet  (quae 
aliisquoqoe  Gritiuis  virisopiniopersuaslL)  in  siDgtilos  quos- 
que  duodecim  Prophetas  Coniineutaria  hic  iQTAui»  oua: 
alia  certe  ab  his  qwe  supersuni,  puunda  esseat,  siqiiidem 
priores  tres ,  ac  postrenios  duos  uon  iiisi  y.QBi  deeeonium 
et  quod  excurrit,  est  commeiiutus.  At  Hieronymiis  ^ruar* 
dam  tantum  •ca«  Uoti^-qaAwv ,  seu  coiMiienuiriorum  suorum 
dixit,  non  omnia  ;  eaque  non  tn  siaguios  minores  Pro(.lio- 
tas,  sed  to  eum  simpliciter  ItbniUD ,  qui  duodetim  Pro}.be- 
133  inscribitur.  Unde  Uc\i&  esl  o|:ioari  a  H&cbea  ufeqoe  ad 
Aggeum,  quas  a  snperiori  anno  51)2.  inter|ireUtiones  elu- 
cubraverat ,  ad  Domniouem  misisse,  nec  protade  altas , 
quap  perierinl,  excogiiare  oporiere. 

{d)  Jtias 51.  saipta  pmdo  post  superwrem» 


519  CnSTOU  l. 

rafwteint  vafruin  lamiwi  atl  ilelrakeftiltia,  qui  per 
inbem  octtU  tni  liestQcam  alteriug  uitaliir  eruere, 
cancioitari  adt orsuni  ine«  el  libri»,  quos  coiitra  Jovi- 
uiamiiii  8eripBi,eanino  denle  rodere,  lacerare,  eon- 
vellcre.  Uunc  I^iatecticum  orbis  vesins ,  et  Plauiins 
familiae  cotumen,  non  logisse  qnidem  xmxvfoplei^  Ari« 
kiotelis,  non  m^  kpi»n^(Mi  {Pradicameniu  De  inier' 
pretatione),  non  &v«XimMe  {Ueeolutiomi)^  noti  saltein 
Ctceronis  T^rcevf,  sed  per  impcritorum  circulos,  niu- 
liercolnrumqne  9v^iU9tx  {Compotaiioties)^  syllogismos 
RTvXivy^vTouf  texere,  et  quasi  sopbismau  iioslra  caU 
lida  argumentaiione  di2»solvere.  Stultus  cgo  qui  me 
pntfiverim  haec  obsque  Pbilosophis  scire  non  posi^e ; 
qui  iiieliorem  stili  portem  cam  li-gerim,  qux  deleret« 
qiinin  quso  scriberet.  Froslra  237  ^o  W  ^^^^' 
aiidri  verti  Commentarios :  nequidquam  iue  doclus 
magisier  per«f  7ec7Mv«(y  Porpiiy  rii  inlroduxit  ad  Logicam: 
d,  iit  liuinanaconicmnani,sinecausaGrcgoriuniNa- 
zinnzenum  et  DidTniuin  in  Scripturis  snnctis  cateclii- 
stashnbui :  niliil  mibi  profuit  llebrxorom  erudiiio,  et 
ab  adolescentia  usque  »d  hanc  xtatcm  quotidiuaa  ia 
Lege,  Prophetis,  Evangeliis,  Apostolisque  medilalio. 
2.  itiveiitus  est  honio  ubsque  praeceptore  pcrfcctus 
it'^/fAxf6fOi,  {b)  xal  ce^o3{2etxToc ,  qui  cio<iueutia 
Tultium  ,  argumenlis  Aristotclem  ,  prudenlia  Piato- 
nem,  eniditioHC  Aristarcbiun  ,  muitituUiiie  libroraro 
Chalcenterum,  Pidyiuuin  scieniia  Scripturaruui,  oiii- 
nesqiie  sui  temporis  vincat  TracUtores.  Dcnique  di- 
ciiur  materiam  poscere  :  ct  (c)  Carncadis  aliquid 
refcrens,  in  utramque  parlem,  hoc  est,  ct  pro  juali- 
tia  et  conlra  justitiam  disputare.  Liberatus  est  mun- 
diis  a  periculo,  et  (d)  llxrediiarioe  vel  Centumvirales 
cnussR  de  baratbro  erutse,  quod  hic  furuin  negligeiis. 


5M 


sibi  tantum  canerei  d  masia )  eloqacntia»  snx  mole 
oppreascrit. 

3.  Qua>so  igituf  le,  pater  carissinitf » ut  moneas  eum» 
ne  ioqttniur  contra  propositum  suum ;  ne  casiiiatem 
liuliitu  poiliceus »  S3g  verbis  destraat ;  ne  virgo 
vcl  coiitineos  ( ipse  eAim  viderit  quid  esse  se  jactet ) 
iiiantatjs  [al.  nurrfios]  virgintbiis  comparet ,  et  fru- 
stra  advcrsus  liomiacm  diseriissiffium,  tanlo  teiiipore 
digladiatoa  sit.  Aiidio  pra^terea  eum  libeuler  virginum 
et  viduarum  celiulas  circumire,  et  adducto  supercilio^ 
desacris  intcrens  liiteris  pbilosophari.  Quid  in  seere- 
to,  quid  iu  cubiculo  iHuliercubsdocet  ?  Utbocscianl 
esse  virgincs»  quod  maritaUe  [a1.  mariio!];  ut  ilorem 
a^kitis  non  neglignoi,  ut  oomedant  ei  bibaiil,  et  Inl- 
neas  adeaiit ,  ntunditias  appetant »  ungiienta  non 
spcrnanl?  an  magis  pudicitiam  ,  ei  jejuuia  ^  et  ilUi- 
viein  c«)rporis  ?  (Jlique  illa  pra^cipil  qiuc  plena  virfii- 
tis  snul.  Fatoatur  ego  piUilice  qood  domi  loquiliir. 
Aiit  si  eidomi  eadera  docet  qux  et  publice,  a  poelbi- 
riiiu  consnrtio  separandi»  est.  Miror  autein  non  eru- 
boscere  javencm  ,  et  Mouacbam  ,  ul  sibi  videlur  , 
dist*rtum  (ciijus  de  ore  vcneres  flaunt ;  qui  laulae  in 
vcrmociiiatido  elegnntis  est^  ut  Gomico  sale  ac  iepo- 
re  cofUHpersus  sit)  lustrare  nobiiium  domos ,  basrere 
sniutationibiis  matronnrum ,  ( f)  religionem  nostram 
piigiiam  facere,  et  fidein  Cbristi  conienlione  torquere 
verboriim;  aique  inter  hacc  fratri  suo  deuraberc.  Uii- 
qiie  si  errare  me  arbilratus  est  (in  muliis  enim  of- 
fciidirous  oinncs  ,  et  i  si  qnts  in  vcrho  non  pcocat , 
liic  pcrfcctus  esl  vir)  i  {Jaeob  36.  2)»  debuii  vcl  ar- 
giiere,  vel  interrogarc  per  litteras .  qiiod  vir  eruditua 
et  iMibilis  fecit  Paiumachiua,  cui  ego  «maoy(«ac|C3s» 
ui  potui.etEpislola  disseriii  iongiore  (^tfperior.  Epi*/. 


se  ad  Ecclesiam  iranstulit.  Quis  boe  nolente  [  i.  vci-  ^  XLVIIi),  quo  unumquodqite  sensu  dixerim.  iinitaitia 

aaliem  fuissel  iuam  vereeundiam ,  qui  eo  ioca ,  qnx 
aeandalum  quibnsdam  facere  videbautur,  excerpla  de 
voluiniiie  per  ordinem  digessisti,  poseens  ut  vel 
emendarem,  vel  cxponerem,  et  non  tantx  ine  putas- 
sct  dcmentias ,  ui  iu  uno  atque  eodeiu  libro,  et  pro 
niipiiis,  ei  contra  miptias  seriberem. 
239  ^*  Parcal  sibl ,  parcat  luihi,  pnrcat  noniini 
Christiano.  Monachum  se  csse  non  loqucndo ,  et  di- 
scursandoy  sed  iaceudo  •  et  acdcndo  noverit.  Lcgat 
Jerenfiam,dicenlem :  f  Btinum  est  viro  cun^)ortaverit 
jiigum  ab  adolesccntia  sua.  Sedebit  solus  et  tacebit : 
qaia  tulit  siiper  se  jugum  i  {Tkren.  5.  27.  28).  Aul  sr 
certe  in  omnes  Scriptores  ccnsoriain  accepit  virgu- 

(e)  Haec  uobis  probalur  lectio  quam  ex  Cisterciens.  Hs. 
ex{irc8simus;  autea  eQim  erat  rer^a  tomaml,  vel  tofKut 
eelf  non  iacougrua  solum  lectione ,  sed  £ilsa ;  liic  enln 
Uier.  ut  adversariuni  lrrideat,aoloa  cdusgestusante  verbo, 
potuisse  dicit  pncstigias  Judlcibos  facere.  Accedft  hunc 
barbam  toraaQai  sive  In  ffyrum  movendi  morem ,  gestum- 
que,  cum  quis  ad  dicenaiim  paratur,  ab  aljts  qooque  no- 
tari  «pud  OrlenUles. 

{f)  Erasmns  et  Ylclorius  BeliQionem  noitram  paganam 
/Ifcere.  Martianseua  BeUgioni  nostriBpugnamf  etc.  Nobis 
sequi  placuit  Mss.  oodicum,  et  veiustiorfs  editlonls  fidem » 
eoque  sensu  intelligimus ,  Religionem  io  pupam  vertcre, 
cum  aliud  habitu  et  religione.  aliud  verbis  et  moribus 
Uoaachus  iile  pnBse  ferret,  vel  poUusquod  religlonis  do- 
gmau  in  dispuUtioQis  et  controversiae  argomemum  ver- 
lertt. 


iente]  fuissel  inuoxius  ?  qiiem  criminosum  noii  hiijus 
servassel  oratio ,  ciim  rccpisset  in  digitis  partiri 
f ausam  ,  et  sjllegismorum  suoniin  reiia  tendere  ? 
Nam  si  applosissel  pedem,  iiiteiHlissel  ocnlos,  riigas- 
set  fronicm,  jacmssel  maniim,  (e)  barbain  tomaasel , 
tenebras  illico  ob  ocaloe  offudisael  [al.  effudiseet]  ja- 
dicibus.  Nec  miriim  si  me  cl  absenteui  jarodiu  »  ei 
absf|ae  nsu  Laiiii»  lingux,  semigr»caluiii,  barbamm- 
que  ,  homo  Intiuissimas  et  facundissimus  superet ; 
cum  prxseutem  Jovinianum  (  Jesa  bone  qualem  et 
quaiiium  virum  :  cujus  ncmo  seripla  uiielligeret»qui 

(a)  CommenUrios  Alexandri  Aphrodlsei  Latine  ab  Hiero- 
nymo  versos  hic  %ulgo  intelliguut  eniditi,  eamque  iuter- 
ireuiionem  inter  0|>era  deperdita  enumerant.  Ai  nou 
Lallae  se,  aut  in  aliam  linguam  transtulisse  dixit  S.  Do- 
cior,  sed  Untiim  vertisse,  quod  idem  boc  toco  est,  ac  ver- 
sasse,  ac  saeuios  studendo  evolvisse ,  iit  pluribus  adductis 
e^empiis  in  Prapfaiione  ostendimus.  Mox  Porpttyrn  nomen 
quod  etiam  Ruffinus  legit  Invectiva  2.  supplevunus  e  Mss. 

(b)  Addunt  veteres  editiooes  h«to«. 

(c)  Allas  cameadeum,  De  Carneade  autem  Cyrenax) 
vide  Laertium  Ub.  4.  Pluiarchum  in  Catone  majore,  aliofr' 
que. 

{d)  Vereor  ne  meodum  in  voce  Hmeditarias  cuhet ; 
nam  qmc  causa:  Hsrediurise  fuerint ,  .nSsi  lites  a  parenti- 
bus  in  filios  derivaus  sonaot,  omnino  non  iutcliigitur.  Ul 
vero  seusus  oocstel  Criminales  intelii^endae  sunt ,  sicqae 
Cenlwnviralibtu ,  quae,  ut  vocant,  Qviles  erant,  opponen- 
tur.  yerjasime  Taoiais  Dial.  de  Orat.  «  aut,  inquiC  ,  reum 
prosperedefendere,  aut  apud  Centumviros  caosam  ali- 
qnuui  feljdter  orare.  i 


5M  SAKCTI  lllEnONYMI 

est  caniis  txmis  dtim  adflverei :  tod  diversa  post      proposuUset  lllod  exponere 


c  Volo  aiKem  omnes 


inortem  !e<ient  loes  {Lue.  16) :  MimtM  deliciis,  et 
dclicl»  mheriis  comrontsntnr.  In  nostro  arbiirio  est, 
vcl  Lnznrum  seqni,  vel  divitein. 

EPISTOLA  XLIX  («) 

AD  PAVXICHIIIII. 

Ap  logeHcam  superiorem  Ephiolam  Pammaeltto  mUiii. 

ei^iemque  gralulatur  quod  ab  onmikui  dignus  /labe- 

•  relur  Saeerdotio;  taudem  eum  inmUU  ad  leelionetn 

iraniluiionum  $uarum  es  Uekrmo,  ei  aliorum  opuscu- 

-  lorum. 

1.  Cliristiani  inlerdum  pudoris  cst,  etiam  spiid 
amicos  tacere,  el  iiumilitaiem  soam  mtfgis  stlentio 
consoluri,  (piam  retraciando  veteres  amicitlas,  ambi- 
tionis  criinen  iiicurrere.  Quamdiu  tacnisil,  lacui,  nec 
expostubre  uaqiiam  snper  hac  rc  voloi  :  ne  noii 
amlcum  qiixrcre,  sed  potenilorem  viderer  expetcrc. 
Kiinc  aulcm  provocalus  officio  litlerarum ,  primas 
semper  partes  habere  lentabo  :  et  non  tam  rescri- 
bere,  qiiam  scribere;  ut  et  verecuiide  hocosque  U- 
euisse,  et  vcrecundius  loqui  CQspissti  cognoscar. 

2.  Dc  opusciilis  meis  contra  Jovinianuin ,  qood  ct 
prudcnier  ei  amanier  fcceris,  exemplarta  subtraben- 
do,  opUnic  novi.  Sed  nihil  proruil  isU  diligenlia, 
cuni  aliqiianti  ex  tJrbc  veiiieiites,  inihi  eadem  lecii- 
larent,  quas  se  Romac  escepisse  refercbant.  In  liac 
cfuoquc  provincia  jam  libri  fuerant  divuigati  :  et  ut 
ipse  legisti,  inescit  vox  niissa  rcTerli»  (Horai.  de  An. 
Poet.).  Non  siim  tantsc  fclicilalis,  quantse  plerique 
liujus  temporls  Tractaiores,  ut  nugas  neas  quando 
volocrim  eniendare  possim.  Statim  ut  aliquid  scripse* 
ro,  aut  imntores  mei,  aut  invldi,  diverso  quidem  sitt* 
dio,  sed  pari  cerUmine,  in  vuigns  noslra  dissepii- 
fiant :  et  vel  in  laude,  vel  In  vituperailone  nimii  siroi : 
non  meriliim  stili,  sed  suum  stomacbom  8eqaentc& 
Itaqiie  qnod  solum  facere  potui,  £ico>oytTtxiv  1IS5 
ipsius  operis  tibi  (b)  nflooto&vriv» ;  qnem  cuin  legeris, 
ipsc  pro  nobis  caBteris  sailsHicies  :  ant  sl  tu  quoque 
narcm  confraxeris,  illam  Apostoll  icej»exo:rJkv ,  in  qiia 
de  virgliiitale  et  noptils  disputat ,  aliier  disscrere 
coinpelleris. 

3.  Nec  lioc  dico,  qiiod  te  ad  scribendum  provocem  ; 
ctiJTts  in  sncris  lilteris  stodiiim  milii  pnefero  :  sed  ut 
alios  qui  nos  laceraiit,  hoe  facere  competlas.  Noruut 
litteras,  videntur  sibi  scioli :  possnnt  me  non  rcpre- 
liei.dere,  scd  docere.  Sl  quid  scrfpserlnt,  magis  ex 
operis  eorum  comparatiene,  mea  inierpreuiio  negli- 
geiur.  Lcge ,  quxso  te ,  et  diligenter  Apustoli  verba 
considera,  et  tunc  videbis  me  propter  calumniam 
declinandam  mullo  plus  qunm  ille  voluit  in  maritos 
fnisse  clementcm.  Origenes,  Dionysius,  Pierius,  Eu- 
sebius  GsBsariensis,  Dydimus,  Apollioaris  latissime 
lianc  Epistolam  interprelati  snnt :  quorum  Pierius 
cum  sensum  Aposioli  .veniilaret  aique  edisseret,  el 

(a)  .iliiU32.  scripla  eodem  Umpore,  ac  superiori  juncia. 

Ib)  Erasm.  el  Vict.  Obi  misi ,  quem  wa^imfia,  et  le  po- 
scenie  edidi,  e  glossaloris  imperiti  manu,  qui  verbi  ic^^^ 
vsty,  qnod  esi  mmcu]^are,  aul  mcrtbere^  noc  loco  signifSca- 
tionem  oon  intellexit.  # 


csse  sicui  meipsum  »  ( I .  Cor.  1.7),  adjecil,  t«c5tk 

ykfm*  6  IIocvXoc  OLnvffy^  i,fKfdxTt  xij^uo9Cc«  Quod  lllC  qUH;SO 

pcccatum  menmi  qux  duritia?  Universa  quae  scripsi, 
huic  S4!nteDti£  comparuta  lcnissima  [al.  levissima] 
sunt.  Revolve  omiiiuin  quos  supra  memoravi ,  com- 
racntaiios  et  Ecclcsiarum  BiUlothecis  fruere,  et  ina- 
gis  concito  gradu  ad  oputa  ccepiaque  pervenics. 

i.  Atidio  toiius  in  te  Urbis  studia  concitau.  Audio 
Pontiriclset  populi  voluniatem  pari  menle  congrnere. 
Muus  EST  tenere  Sacerdotium «  quam  roereri.  Libros 
sedecim  Propheurum,  quos  in  Laiinum  de  Hcbrxo 
sermone  verli ,  si  legeris,  ct  deleclari  le  hcc  opcre 
eomperero ,  provocabis  nos  eliain  ca^tera  clausa  ar« 
uiario  non  tenere*  Transtuli  iiuper  Job  iii  linguain 
nostraro  :  cujus  excmplar  a  sancla  Marccila  conso- 
briiia  lua  poteris  muiuari.  Lege  cumdem  Grxcum 
et  Latinum ;  et  veterem  Editionem  nostrae  Transla- 
lioiii  compara  :  et  liquido  pcrvidebis  quantnm  dislct 
ifller  veritatcm,  et  mendacium.  Miseram  (c)  quxdain 
tAv  uice/ftyig/MTwy  lii  ProplicUs  duodecim  suncto  pairi 
Domnioni,  Samuelem  quoque  et  Malacliim,  id  est, 
quatiior  Regum  libros.  Qnae  si  legerc  volucris,  pro- 
babis  quantx  diflicultatis  236  ^i^  divinani  Scri- 
pturam,  ct  maxiineProphelas  iiitelligere :  et  Inierpre- 
tutn  vilio  qu»  apud  suos  purissimo  cursu  oraiionis 
labunttir,  apod  nos  scatere  viiiis.  Porro  eloqncntiam 
quain  pro  Cbristo  in  Cicerone  contemnis,  in  parvnlis 
nereqniras.  Eeclesinstica  interpretaiio  etiam  si  babet 
eloqtiii  venustaiem,  dissimulare  eam  debet  el  fugere* 
ut  non  oliosis  Pbilosophurum  scholispaucisquedisci* 
pulis  I  sed  uuivcrso  loquatur  liomiiium  geueri. 

EPISTOLA  L(rf). 

AD  DOHmONEII.  ^ 

Admonitus  a  Sanclo  Domnionede  eonvUcis  quibut  RomOf 
lacerabant  mulli  tibros  adversus  Jovinianum,  in  pri' 
nds  autem  Uonachus  quidam  juvenis^  rumigeruluo^ 
hunc  wxre  esagiiat ,  ejusque  imperitiam  objurgans , 
provocat  ad  tcribendum. 

i.  Litter»  tuse  etamorem  partier  aonant^  et  que- 
relam.  Amorem  tmtm,  quo  sedulo  monens,  etiam 
qtix  tuU  sunt  in  nobis  pertimescis  :  querclain  eoruffi 
qui  noH  amaiit,  el  qu:r.rentcs  occasiooein  in  peccatis, 
garriunt  adversus  fratrem  suum,  et  contra  filioni 
matris  saa:  ponunt  scaiHbliim  ( Ps,  39.  ^  )«  Scribts 
eniin  eos,  imo  iicbcio  quen»  de  irivio ,  de  eonipilis, 
de  plateis  circuniforaueum  Monachuin  rMmigeruIum, 

(c)  Beacdictious  ad  marglnem :  son  extant,  Inquit,  hasc 
Commentaria  in  duodecim  Proptietas ;  raius  videlicet  (qu» 
alilsquoqoe  Critiws  virisopiiiio  persuasiL)  ia  singulos  qoos- 
que  duodecim  Prophetas  Cofiiineutaria  hlc  inmii »  auae 
alia  cerle  ab  his  qwe  supersuni,  puunda  esseot,  siqiiklem 
priores  tves ,  ac  postreoios  diios  tion  iiisi  \iQsL  deeeimium 
et  quod  excurrit,  est  commenutus.  At  ilieronynnis  qua' 
dam  tantum  •ca«  Uo|i*n|iiA«M ,  seu  couunenuriorum  suorum 
dixit,  noa  oinoia :  eaque  non  in  siagulos  minores  Pro(>lie- 
las,  sed  in  euin  simpliciter  lii>rum ,  qiii  duodeLim  Pro|;he- 
t£  inscribitur.  Unde  f  <ciie  esl  o|iioari  a  Hicbca  usque  ad 
Aggeum,  quas  a  snperion  anno  51^.  interpretaLlones  elu- 
eobraverat ,  ad  Domniouem  misisse,  aec  proiflde  alias » 
ciuap  perierinl,  excogiure  oporiere. 

(d)  Atias  51.  scripta  paulo  post  supertorenu 


5r5 

rtiwtemY  Tafrum  tantii»  ati  ilemheBiiuiii,  <|ui  per 
trabein  ecali  sui  liestacam  alieriits  iiitamr  eruere, 
canciouari  adversum  me,  el  liliros,  quos  contra  Jovi« 
uianiim  8crip6i,-caDino  denie  rodere,  lacerarCy  con- 
vellcre.  tlunc  l^ialecticum  orbis  veslR» ,  et  Plauiius 
familix  columen,  boo  logisse  quidem  xciwfopl^  Ari- 
silotelU,  nen  w^  kp,ui^ltti  {Prcedieameniu  De  inier- 
pretatione),  non  dLyoa«Ti»A  (Heiolutiomi).  noii  &allem 
Ciceronis  Tiww^,  sed  per  iiiipcrilorum  circulos,  mu- 
lieicolarumque  •u^wiaw  (Compotationet)^  syllogisraos 
¥.7xtX)^l9xwi  lexere,  et  qnasi  sopliismau  noBlra  cal- 
lida  argumentaiione  di^^solvcre.  Stuhus  cgo  qui  me 
paiaverim  ha>c  absqoe  Pbilosopiiis  scire  non  pnsi^e ; 
qiii  iiicliorem  slili  partem  eam  If gerim,  quai  deleret» 
q«am  qiia  scribcret,  Frustra  237  ergo  (a)  Alcx- 
andri  verti  Commeiitarios :  nequidquam  i»e  doclus 
maglster  perWifltTtr/iivPiDrpbyrii  inlroduxil  adLogicani: 
d,  ut  humanaconlcmmmi,sinecausaGrcgoriui»Na- 
ziaiizenum  et  Didynimn  In  Scriplurissanctiscaleclii- 
slashabni :  ntliil  niihi  profuit  Uebraeorum  erudiiio,  et 
ab  adolescentia  usquc  ad  hanc  ajlalcm  quolidiana  in 
Lege,  Prophelis,  Evangeliis,  Apostolisque  mediialio. 
2.  Inveiitus  est  honio  ubsqiie  praeccptore  pcrfectus 

«vevi»aT#fipo«.    (b)    «al  «OtoatSoxTOC,   qui   cloqUCnlia 

Tttllium  ,  argumeniis  Aristotcieni ,  prudenlia  Plato- 
ncm,  enidilioRe  AristarclMun  ,  muililudiiie  librorura 
Chalcenlerum,  Pidymuin  scieoiia  Scriplwrarum,  oin- 
nesque  sui  tcmporis  vincat  TracUtorcs,  Dcnique  di- 
cilur  maieriam  poscere  :  ct  (c)  Carncadis  aik|oid 
rercreiis,  in  utramque  pariein.  hoc  est,  cl  pro  jiisti- 
lia  et  conira  jusiitiam  disputare.  Libei-aius  csi  mun- 
diis  a  periculo,  ct  (i<)  HxTediiariae  vel  Centumvirales 
causwdc  barathro  erula,  quod  bic  foruin  negligeiis. 


CPiSTOU  l.  5M 

sibi  tanlum  caiierei  d  masia )  doquontias  siue  mole 
oppresscrit. 

,  5.  Quaiso  igiturie,  pater carissiine» ut  moneas  eum» 
ne  loquaiur  contra  propositwn  suum ;  ne  castiiateui 
liabilu  poliicens ,  S3S  verbls  destraal ;  ue  virgo 
vcl  coiitineos  ( ipse  enim  viderit  quid  esse  se  jactet ) 
niantatjs  [al.  nuirito$\  virgtnibus  comparcl ,  ct  fru- 
sira  advcrsus  humincm  disertissimum,  tanto  teiupore 
digladiattts  sit.  Aiidio  pra^terea  eum  libenler  virginum 
et  viduarum  celiulas  circumire,  et  adducto  superciiiOy 
de  sacris  intcr  eas  liiteris  pbilosophari. Quid  in  sccre- 
to,  qnid  in  cubiculo  iRulierculas  docet  ?  Uthocscianl 
eiise  virgincs,  quod  mariiaUe  [al.  mariio!] ;  ut  florem 
a^titis  uon  negiigaoi,  ul  comedaiit  et  bibaiil,  et  Int* 
neas  adeant ,  niuiiditias  appetant ,  unguenta  non 
spcrnant?  an  magis  pudicitiam  ,  ei  jejuiiia  ^  et  ilUi* 
vietn  corporis  ?  UUque  iila  prscipit  qita*  plena  virtu- 
tis  snnl.  FatcaUir  ego  ptiblice  qnod  domi  loquiliir. 
Aiil  si  et  domi  eadein  docet  quxn  et  publice,  a  poelbi- 
riim  eonsortio  si^parandns  cst.  Miror  autein  non  eru- 
bcscere  javeiiem  ,  et  lAoiiachom  ,  ut  sibi  videiur  « 
diserium  (ciijus  de  ore  vcneres  fluunt ;  qui  lanlae  in 
Kcrmociiiando  eirganlias  est«  ut  Comico  sale  ac  iepo- 
re  eoiispersus  sit)  iusirare  nobilium  doittos,  hasrere 
salutalionibiis  matronafufn ,  ( f)  religionem  noslram 
piigoani  facere,  el  (ideni  Cbrtsli  conlentione  lorqoere 
verboriHn;  alque  tnler  hacc  fralri  suo  detraherc.  Uii- 
qiie  si  ernire  me  arbilralus  est  (in  multis  enim  of- 
fctidimus  oinncs  ,  ct  c  si  qiiis  in  vcrho  non  pcocat  • 
bic  pcrfcctus  eslvir)  i  {Jacob.  3G.  2),  debuitvel  ar- 
giiere,  vel  ifllerrogarc  pcr  litleras .  quod  vir  eruditus 
et  nobilis  feclt  Painmacliiiis ,  cui  ego  «n«Jioyia«/M|» 
ui  pottii,  et  Epistoia  disserui  iongiore  {Superiorm  EpUt. 


sc  ad  Ecclesiam  iranslulil.  Quis  boc  noienie  [I.  V(i-  ^  XLVIIi),  quo  unumquodque  sensu  dixerim.  iiilitaitia 


tente]  foisset  imioxius  ?  qiicm  crimiuosum  noti  hiijus 
servasset  oratio ,  cum  cccpisset  in  digttis  pariiri 
f ausam  ,  et  sjllogismorum  soorom  reiia  tendere  ? 
Nain  st  applosisset  pedem,  itiletidisset  oculos,  riigas- 
set  fronicin,  jactassel  mannm,  (e)  barbain  tornasset , 
lenebras  illico  ob  ocolos  offudisset  [ai.  effwHseet]  ju- 
dicibiis.  Nec  minim  si  me  et  absenteui  jamdiu  ,  et 
absque  usu  Latin»  lingua;,  semigrxculum,  barbarum- 
que  ,  homo  latinissimus  et  facundissimus  superet ; 
fum  prxsenlem  Joviniannm  (  Jesn  bone  qualera  et 
quantum  virum  :  cujus  ncmo  scripta  intelligerct,  qui 

(fl)  CommentariosAlexandri  Aphrodisel  Lallne  abHiero- 
nymo  versos  hlc  vulgo  intelliguut  eroditi,  eamque  ioter- 
ireulioDem  inter  o()era  deperdlla  enumerant.  Al  non 
Larme  se,  aut  in  altam  linguam  transtulisse  dixit  S.  Do- 
clor,  sed  Unliim  vertisie,  quod  idem  hoc  loco  est ,  ae  ver- 
sasse,  ac  saeuius  studendo  evolvisse ,  ut  pluribus  adducUs 
e:iemplis  in  Prapfaitone  ostendimus.  Mox  PorphyrH  nomea 
quod  eUam  Ruffinus  legil  Invecliva  2.  supplevimus  e  Mss. 

{b)  Addunt  veteres  edltiones  Mm^. 

{c)  Alias  cameadeum,  De  Carneado  autem  Cyren») 
vide  Laertium  Ub.  4.  Pkuiarchum  m  Calone  majore,  alias- 
que. 

(d)  Vereor  ne  mendum  \n  voce  Hmeditarim  cuhet ; 
nam  qus  causa:  Hserediurise  fucrinl ,  .nisi  liles  a  parenii- 
bus  io  (iUos  derivaias  sonant,  omnino  non  UileltigUur.  Ut 
vero  sensus  oocstet  Criminales  inteUi^ends  suni ,  sicqne 
Centwnviratilms ,  quae,  ut  vocant,  Qviies  erant,  opponen- 
tur.  yerissiroe  Taatus  Dial.  de  Oirat.  «  aut,  inqulf ,  reum 
prosperedefendere,  aut  apud  Cenlumviros  causam  ali- 
qnaoifelidter  orare.  i 


sahem  fuisset  iuam  verecundiam ,  qiii  eo  ioea ,  qwe 
aeandalum  quibosdam  facere  videbautur,  excerpta  de 
Toluinitie  per  ordinem  digessisti,  poseens  ut  vol 
emendarem,  vel  ciponcrem,et  non  lanta;  nie  putas- 
sct  demeniiu; ,  ui  in  uno  atqiie  eodeiu  Ubro ,  et  pi  o 
niiptiis,  et  contra  miptias  scribercm. 
239  ^«  Parcat  sibi ,  parcat  mihi,  parcat  noniitii 
Christiano.  Monachum  se  csse  non  loquendo ,  et  lU- 
scursandoy  sed  taeendo ,  et  sedcndo  noverit.  Lcgat 
iereniiam,dicenlem :  f  Btmttin  est  viro  cum^mriaverit 
jiigum  ab  adolcsccntia  sua.  Sedebit  solus  ct  tacebtt : 
qnia  lulit  siiper  se  jngum  i  (Thren.  5.  27. 28).  Aut  Sf 
certe  in  omnes  Scriptores  censoriam  acccpit  virgu-i 

(e)  Hxc  nobis  probatur  lecUo  quam  ex  Cisterciens.  Hs. 
exitressinius;  autea  eoim  erat  verba  tomasset,  vcl  tonas 
setf  non  Incongrua  soium  lecUone ,  sed  £ilsa ;  liic  ttniin 
Uter.  ut  aUversarium  irrideat,  aolos  cdus  gestus  ante  verba, 
potuisse  dicil  pra^igias  Judlcibas  facere.  AccedH  hunc 
Sarbain  tomanai  sive  m  syrum  movendi  morem ,  gestum- 
que,  cum  quis  ad  dicendum  paratur,  ab  aUts  quoque  no- 
tari  apud  OrienUles. 

(f)  Erasmns  et  Vlclorlus  RetiQumem  nostram  paganam 
/iicere.  Martiana^us  BeUgioni  nostrce  puqnam  t  etc.  Nobis 
acqui  pbcuit  Mss.  codicum,  et  vciustions  editionis  fidem , 
eoque  sensu  uitelligimus,  Religionem  in  piiffoam  vertcre, 
cum  aliud  liabitu  et  reUgione .  aliud  verbis  ei  monbus 
Moaacbus  Ule  pr»8e  ferret,  vel  poUusquod  religtonis  do- 
gmau  in  dispuUtlonis  et  controversis  argumeoium  vcr« 
lereL 


5IS 

laiii,  el  idcirco  m  erudilum  pnUl,  quia  lovinianum  , 
solus  inieHigii  (esl  quippo  proverbium  :  Balbum  mc- 
lius  balbi  verba  cognoscere)  (a)  itdcvTc«  «u  9vr/p«i»<t$ 
appellamur  Allilio  judice.  Ipee  qiioque  Joviniaiius , 
mrffptLf^  mrifkfkiunoi ,  id  ci  jusiiasime  proclitmiibii , 
Qttod  me  damnanl  Episcoi»i,  non  est  raiio,  sed  con* 
spiralio.  Noio  mihi  ille,  vel  illc  respondcat ,  quorum 
ine  ancioriuia  opprimere  poicst ,  docere  uon  polesi. 
Scnb:il  conlra  me  vir,  cujiisct  ego  iinguam  iuielligo: 
qiiem  curo  vicero ,  orones  hnmines  siinul  vicerim. 
Ego  enini  b(*ne  novi  (  esperlo  credile )  t  quaiitus  In 
ctyiieum  assurgat,  quo  turbiiie  lorqncat  basiaro  » 
(MnuA.  Ub.  J).  Fortis  esi.ctin  disputando  nodosus 
et  lenax,  et  qui  obliquo  (b)  et  arcoato  pugiiei  capite. 
Sspe  de  nocte  usque  ad  vcsperam  conlra  nos  in  pla- 
leis  clamavit :  babet  laiera  et  albletarum  robur ,  el 
belle  corpulentus  esl*  Yideiur  mibi  occulte  roei  do- 
giiialia  esse  seeiator.  Prxterea  nunquain  erubescil , 
nec  eonsiderat  quid ,  sed  qnantum  dicat ;  el  in  tan* 
tam  vcuil  opiuionero  eloqueiili»,  ul  soleant  dieia  ejua 
Cirrai«»rum  cssc  dictuU.  Quoliej  ine  iste  in  circulis 
siomncbari  fecit  el  adduxitad  cholrram  ?  (c)  quotics 
cotispuii ,  et  coiispiiins  absccssit  ?  Sed  lixc  vulgaria 
sunl,  el  a  quolibet  de  seciatoribus  meis  possunt  Aeri: 
adlibros  provoco,  ad  meinoriam  in  posleros  iraiis- 
miltendam.  Loquauiur  scriplis  ,  ul  dc  nobis  lacitus 
lector  jndicel ;  ut  qiiomodo  ego  discipuloruin  grc« 
geni  dticliio ;  sic  ex  hnjus  noniine  GiuHhonici,  vel 
Phormionici  voceiitur. 

5.  Nou  est  grandc ,  tni  Dumnion ,  garrire  240 
per  angulos,  el  mcdicorum  tabenias,  acde  inoDdo  Terre 
senlentiam  :  bic  bcne  dixit ,  ille  roale  :  isle  Scriptu- 
ras  novit,  ille  dclirat :  isle  loquax,  ille  iiifaiitissimus 
esi*  |}i  de  oronibus  jndicel ,  cujus  boc  jndieio  me* 
mii  ?  Cootra  quemlibel  passiin  in  Iriviis  strepere ,  ei 
ooiigerere  maledicU  ,  non  criiiiiiia ,  scurraruin  esl .; 
ei  paratorum  [al.  }Mra«7erttiiil  semper  ad  iitcs.  Mo- 


(a)  Moa  immutamus  Benedictinae  ediilonis  leclionem , 
eum  Bon  satis  nobis  auxilii  cooferant  veteres  oodices  no- 
stri.  Alii  tamen  editi,  sin  verius,  concianiori  cerie  sensu , 
wkrtmg  «vnH*^  peUamu$j  cui  leciiooi,  quam  prseferre  etiam 
niallemus,  maxime  favet ,  quod  alibi  Hieroiivmiis  de  qui- 
iNi^m  ail,  qui  sibi  tanlum  tribucrent,  ut  alio»  TriicUto- 
i*cs  de  Scriiitorum  honore  ac  gradu  expellerent.  Sic  e|  ist. 
ad  Ruslic.  Honach.  de  Rufiino  loquens ,  t  Censorem  Ko- 
imnae  fiBcwidix  notare  quem  vellet,  et  de  Senaiu  docto- 
riim  £XCLUD£RE. »  Iierura  epist.  ad  Rlparium  oonira 
Vigtlantium,  t  Tfbi  soll  licet  x^  «otodLT»  xpcyi  ^  de  cunclis  et 
Graacis,  et  Latmis  Tractatoribus  ferre  senlentiam«  el  quasi 
ccnsorU  virgula  alios  EICERE  de  Bibliothecis,  alios  reci- 
|:ere,  v  etc.  Porro  M.  AUilius  Regulus  heic  iunui  vutgo 
credilur,  qui  Censoris  ofiBcium  multa  severiuie  tenuii , 
ut  Valerius  Haximus  testalur  lib.  2.  cap.  9.  sed  parum  illa 
ad  rem  nostram  sunt.  Kobis  Atlilius  iste  non  alius  ab  eo 
videtur,  cinus  meminit  Jnnior  Pllnins  lib.  1.  epislola  9.  et 
queni  erudiUssimiim  siinut ,  et  iacetissimum  vocat.  Aut 
verius  M,  AUUut  fsive  Acitm)  PaHcanua,  qni  in  Salustii 
fi^gnienlis  lib.  Vl.  dicitur ,  kumiU  hco ,  Picens.  loquax 
MngiSf  qmun[acundu$^  anse  verba  ex  Salustto  recilat. 
Quiutilian.  I.  4.  c.  2.  et  (jellius ;  quin  etiam  \\r&e  Hieron. 
oontra  Helvidium.  Qux  seqountur  ex  Joviniaui  ore  viden- 
lur  dici. 

(b)  Antea  erat  acumnuOo ,  Incongrua  lectione  ,  quam 
Victorius,  aliique  tuentur.  Alibi  conira  Vigil.  Uier.  dixit 
orciutfo  vulnere  :  alibi  arcuato  impela. 

(c)  De  veieri  hac  conspuendi  Injuria  Pelronlos ,  comx)' 
cai  omnes  quassiUawu,  fwmUmqiie  sordidmimam  partemf 
ac  me  conspui  inbct,  Via.  Senecam  de  ipjurta  Saptenlts, 
cai».  i. 


SANCTl  mEROMOMI  516 

veat  manum ,  ligai  atilnm ,  eommoveat  se ;  el  quid- 
quid  poicst  scripiis  ostendat.  I>el  nobis  occaslonem 
respoiidendi  -  discrtitudini  su».  Possnro  remorderc 
[al.  reipondere] ,  si  velim ,  possum  genuinuro  bcsus 
infigere.  Ct  iios  didicirous  litieras;  t  Etnos  sacpe 
maiium  ferulie  subtraxiinus  >  (JwstnaL  Sai.  1).  Do 
nobis  quoque  dici  potcst ;  Fcenum  habet  in  cornu  , 
loiige  fiige  (  Uor.  Serm.  1.  mI.  4  ).Sed  magis  volti- 
mus  esse  discipnli  cjus ,  qni  ait :  «  Dorsum  ineitm 
posui  ad  flagella ;  el  faeicin  meatn  non  averli  a 
cnnfusfone  sputorum  >  (iiaj.  50.  6.  >icxfa LXI).y  Qui 
cnm  malediccretur,  iion  rcmaledixil » (I.  Plr.^.  25); 
et  posl  alnpas,  crucero,  flagelia,  blaspbemias,  iiovis- 
sime  pro  cruciflgentibus  deprecntus  esi ,  diceiis  i 
c  Paler  ignosceci8,quod  enini  faciunt, nesciunl  i  (Luc. 
15. 34).  Et  ego  ignosco  errori  fratris  :  intelligo , 
qiiia  diaboli  artc  deceptus  esi.  Inler  mulierculaa  scio- 
lits  sibi  el  eloqitcns  videbatur.  Postquam  Romam 
inea  opuscula  pcn'enerunt,qiiasi  aimiilmn  exhorruit. 
el  de  nie  quoque  capUvit  gloriam.  ut  nulltis  esset  in 
terris ,  qui  non  ejus  cloqueiitia;  dispiicerct ,  exce|>lis 
bis  quorum  poteniiui  non  parcit,  sed.ccdil;  iiiio 
qiios  non  bonoral ,  scd  metuit.  Volttit  scilirel  hoiuo 
pcritissimus,  ut  veteranus  niilcs  uno  rotatu  gladii 
percutcre  ulnimque,  el  ostendcre  populisqiiod  quid* 
qiiid  ipse  vellct,  hoc  Scripiura  sentiret.  Digiietur  igi- 
liir  nobis  sermoncm  souin  niittcre,  et  non  rcpreben- 
dendo,  sed  dooumio,  garruliiatem  nosiram  corrigere. 
Tunc  ihtclltgct  aliam  vim  fori  esse  ,  aliam  triclinii ; 
noti  a^qne  inter  fnsos  ct  eakithos  pueliaruro ,  ct  inler 
erudiios  viros  de  divinte  legis  dogmatibus  dispuiari. 
Niinc  libere.  el  impudcntcr  jaciat  in  vulgus ,  S41 
ei  |)ersirepit,  {d)  daninai  nuptias;  el  imer  ulerds  lu* 
mentcs,iiirautiuin  vagitus,et  lcciulos  maritorum,  quid 
Aposiolus  dixcrii,  lacei ,  ul  me  soluin  in  invidiaiB 
vocei*  Cuin  aiiteiu  ad  libros  veiieiit ,  el  pedem  pedi 
contulcrit,  el  vel  proposnerit  aliquiddeScripturis,  vil 
audietit  pro|Hmeuiem ,  tunc  sudiiblt ,  tunc  ba^rebil. 
Prociil  Epicurus ,  bmge  Arisiippus ,  subulci  noti  ad- 
eruiil,  scropha  non  grunuiet. 
•  Et  nos  leU,  pater,  ferrniiiqiie  baud  debiledcxlra 
f  Spargimus,  ct  nostrosequilur  de  vuliicre  sanguis.  i 
(jEueid.  Hb.  XI J). 

Porro  si  non  vult  scribere ,  ct  tautuin  malediciis 
agendum  puiai,  audiat  lot  iuterjaceiiiibiis  lerris,  Q;i- 
ctibus,  populis  ,  (e)  saltem  Ecbo  clamoris  mei :  Nou 
damtio  nuptias,  iion  daiiino  coujugiuni.  Et  ut  certius 
sententiam  meani  teneat,  volo  oinnes  qni  propier  (/) 
iioclurnos  forsitau  melus  soli  cubilare  non  fios&unt, 
nxores  ducere. 


(d)  Id  est  Uieronymus ,  cui  hoc  crimcn  imj.ingUur.  Ab 
tamen  codices  babenl  danmavit. 

(e)  Pro  echo  viliose  eral  aaioa  el  hoc ,  qnod  emcndare 
nou  dubiUvimus  eliam  absque  Mss.  suffra^io. 

(/*)  Exuressa  hsc  scutentia  est  ex  alia  Ciceronis  do 
Cludio.  CistercieoSe  tamen  oxemplar,  pouhu  uxore$  da« 
cere. 


^EnSTOLA  Ll  («) 

S.  Epiphanii  Ai)  Joanneh  Episcopum  Jorosolymorum 
A  Ilieroiiymo  Lalinc  reddila. 

Epiphaniui  EpiscopUt  SalamiruB  Cypri  exeuiai  $e 
Joanni  Episeopo  JerosdlymitanOf  quod  Paulinanium 
Presbyterum  ordinaiset  ipso  inconsulto.  Deinde  com- 
hionel,  ut  ab  Origenis  errorihus  abstineat. 
Doniino  dilectiss.  fv:\iv\  Joanni  Episc.  EpipnANius. 
i.Oporlebai  (6)  nos,  diieclissime ,  Clericalus  ho- 
norc  non  abuii  in  superbiaro,  sed  cusiodia  mandaio* 
rum  Dei,  el  observalionc  diligcnlissima  boc  essc  quod 
dicimuf .  Si  enim  sancia  Scriplura  ioquilur  :  <  Cleri 
eoriim  non  prod^runl  eis  {Jerem,  i  ii,  juxia.  LIX)  : 
qux  arroganlia  dericuius  couducere  nobis  polerit, 
qui  non  solimi  cogitaiione,  el  saisu ,  vcrum  eiiam 
sermone  |)ccxauius  ?  S4S  Audivi  quippe  quod  tu- 
mcas  coiilra  nos«  ctirascaris,  et  miinteris  scribcre  in 
eslremos  fiues  lernc,  ui  ioca  provinciasque  iion  iiomi- 
nem.  Ei  ubi  est  Dei  liinor,  qui  nos  debet  iilo  iremore 
concuturc,  qui  dictus  cst  a  Domiiio :  c  Si  (|ttis  irascilur 
rratri  siio  siiio  cansu »  rcus  cril  judicio  ?  »  ( MaUh,  3. 
25.)  Non  qiiod  niagiiopcre  curcm «  si  scribas  quod 
placucril.  Scribobantiur  enim,  et  (c)  epistoloi  biblin» 
juxla  Isaiam  :  ei  miilebanlur  supcr  aquas,  qua:  ciio 
cum  sacculo  transcuni.  Niliil  tibi  nocuiinus,  iiihii  ia- 
jurtas  fecimus,  nec  quicqiiam  violenter  exlorsimus. 
In  monasterio  rrairum,  et  rratrum  Pcregrinorum,  (d) 
qui  provinciae  nihil  tuac  debercnt :  et  propier  nosiram 
parvitalem^  et  iilteras,  qiias  ad  cos  crebro  direximus, 
<rommunionis  quo<iiie  lux  coepenint  habere  discor- 
diara,  ne  Tidereiitur  quadam  duriiia  ,  el  conscieiiiia 
nosira,  antiquai  fiJei  ab  Ecclesia  separari,  ordinavi- 
nius  Diaconum  :  et  posiquam  minislravii ,  rursuib 
Prcsbytcrum,  supcr  quo  debueras  graiulari,  intetli- 
geus  quod  ob  Dei  liinorem  hoc  su:iius  fucere  com- 
pulsi  :  roaxinie  cum  iiulla  sit  diversilas  iii  sacerdoiio 
Dei,  et  ubi  uiiiilati  Ecclcsiae  providelur.  Naip ,  el  si 

(a)  jHos  00.  scripia  ae  taime  reddila  circa  eumdem 
anmm  39i. 

{b)  Consule  infra  cpist.  57.  de  optinw  genere  interpre- 
tanait  qua  se  iuetiir  Hier.  oontra  BuflBoiam  cavUlantem 
priora  haec  E^iphiuiii  verba^  qux  in  Gnecc  sunl ,  Uu  ^^ 
ifM^,  ^xr(xU  M  T«  iiiau  xb*  xU^  ^ifur^  a  S.  Doctorc  malc 
coDversa  in  LaUauRi.  , 

(c)  la  Uebrteo  Isaix  textu  est  KOA  VJ^ ,  quod  est  in 
«ans  papyri,  at  LXX.  aliam  ^  lilteram  pro  3  qu»  facillime 
commatantur,  legentes  "frx^  iR<rcoU<  pifXi^  transtulernnt , 
accipteaies  viaXsexxpapyrUm  pro  epist.  quod  vldelieci  in 
papyro  scriberenlur.  Yidendus  Plioius  iib.  XIII.  c.  11. 
et  Cassiodor.  1.  XI.  episl.  38.  Hiac  Aldelmus  de  Nycli- 
corace , 

nomuteis  scribor  bibliSf  sed  vou  Petasga. 
Et  Eanodius : 

Otia  yiUacis  non  passus  camtina  biblis 

suUam )  eic. 
Sed  do  peniiiori  hujus  loci  sciisu  atque  usu ,  plura  di- 
cenda  nobis  crunl  iii  iib.  2.  a Jvers.  Pelag.  Inieriui  supe- 
riorem  tibi  vocuiam  re|)osuimus  e  Mbs. 

(d)  Duo  velusUores  codd.  Vaiic.  qui  p:omcitB  nikU  de^ 
buere.  Erai  aulpem  Pauliiuanus  S.  Hieronymi  frater ,  quem 
Diacoaum,  et  mox  Presbyiorom  oniinavit  Epi|)haaius ,  in 
Peregrtnorum  mooasierlo,  quod  ad  Joannis  dioicesia  non 
pertiaelsai.  Porro  Cisierciens.  Ms.  t  ne  viderenlur  qua- 
dam  duritia  ei  conscieoiia  fidei  anUquae,  quam  siiuul  ha- 
buimus,  ab  Ecclesia  separari.  *  Sed  Ambrosian.  i^aulo  aule 
casperunl  habere  consonia,  nec  vtderenlur  qnuilain  duri- 
Ua,  exc. 

S.    UlERONVUl    I 


EPISTOLA  LI.  Bi^ 

(e)  singuli  Ecclesiarum  Episcopi  hnbcnl  siib  sc  Ecrlc- 
sias ,  quibus  curam  vidcnlur  impcitderc  :  cC  ncmn 
supcr  alicnam  mcnsiiram  extcnditur,  lamen  pirabpo- 
niiiir  omnibus  caritas  Gliristi,  in  qua  nulla  simulatio 
est  :  ncc  considerandum  quid  factuni  sit ,  sed  qiio 
tempore,  el  quo  modo,  et  in  quibus,  et  quare  ractum 
sit,  Cum  cnim.vidisscm  ,  quia  inultilado  sanclorutn 
rralriim  iii  inotiastcrio  consisicrel,  ct  sancii  Preshyleri 
Ilieronymus,  el  Vincentius  propter  vct*ecundiani ,  et 
hiiffliliiaiem  noiienl  debita  nomini  siio  cxercere  sa- 
criGcia  ,  ci  laborare  in  bac  parie  niinisfcrii ,  quo! 
Chrislianorum  prxcipiia  salus  c.t :  invciijrc  autem,  ct 
coinprehendcrc  scrvuin  Dci  non  posscs,  qui  (f)  le,  co 
243    n"o^  gravc  onus  sacerdoiii  noilct  susciperc, 
sa'pe  riigiebat  :  sed  ncc  alius  quis  Episc'*porum  fa- 
cileeum  rcpcriiei.  Unde,  et  satis  miraiiis  sum,  quo- 
modo  dispensalione  Dei  ad  iios  vencrit  cum  biaconis 
monaslerii,  ei  cxteris  fratribus,  ut  inilii  saiisfacercr, 
qiiia  nescio  qiiid  adversum  eos  habcliam  trisliti;c. 
Ciim  igiiur  ccleliraretur  Collecia  irt  ccclcsia  villas» 
quac  est  juxta  monasieriuin  nosirum  ,  ighoiranlcm 
euin,  ci  Bullam   i^eniiiis   habciitem   siispicionem , 
per  mulios  Diaconos  apprebendi  jussimus ,  et  icncri 
os  ejus,  nc  ibrle  tiberari  se  cupiens,  adjuraretnos  pelr 
nomcn  Christi  :  Ci  primum  Diaconum  ordinavim^ks, 
proponentes  oi  limorem  Dei,  et  compellenies,  iit  tali- 
nislraret;  vaide  quippc  obniicbatur ,  iiidigmun  S6 
esse  (g)  clamit.ins,  ctgravc  onusulira  vires  suas  esse 
cdntcsians.  Vix  ergo  compiilimus  eum,  el  persuadere 
poluimus  tcstimoiiiis  Scripturarum ,  ei  propDsiiione 
mandaioruin  Dci.  Et  cum  minisirasset  [.II.  minisira' 
ret\  in  sahctis  sacrificiis,  rursiis  cum  ingtnli  ditDciil« 
tate  icnio  ore  cjusi  ordinaVimus  Wesbyicrum  :  ct 
ii:idein  vcrbis,  quibus  aniea  suaseramus ,  impulimns 
ul  sederet  in  ordine  Pr^sbyterii.  Post  bxc  scripsimns 
ad  sanctos  Presbyteros  monaslerii ,  et  cxteros  fra- 
ircs  :  et  iiicrcpavimus  eos ,  (|uare  non  scripsisscni 
supor  co  ,  cuni  ante  annum  multos  eorum  queri  au- 
didsem »  cur  non  habereni ,  qui  sibi  Ddmini  sacra- 
mcnia  conficcrent ,  et  illum  oinnes  suo  poscercnt 
icsiimonio ,  ct  grandem  utilitatcro  in  commune  ino« 
nasterii  testarentur  :  quare  tiinc  reperia  opporiuiii- 
uiq  nou  scripsisseni  nobis ,  neqiie  super  ordinalioiie 
cjus  aliquid  poposcisseiit. 

3»  Uxc  ila  acta  sunt,  ut  locutus  suin ,  in  cariiatc 
Christi ,  qiiam  te  erga  pnrvit:iicm  iioslram  h  ibcr« 
crcdebam  :  quanquam  in  inonastcrio  brdinaverini,  ci 
iion  in  paroccia,  quae  tibi  subjccla  sit.  0  vere  l)ciic- 
dicia  Episcoporum  Cypri  mansuciiido  ct  bonitns,  ct 
nosira  rosticUns  scnsu  tiio  ciarbiiraiu  digna  miseri- 
cordia  Dei.  Nom  muUi  Episcopi  communionis  nostroc 
el  Presbytcros  iu  nostra  ordinaveruni  provincia,  quos 

(e)  Pro^posiero  ordine  vetusliss.  Valic.  eiemphir  385. 
singvUB  Eccteaw  Episcaporum  itabeiu,  elc.  quemadmoduiu 
etiam  io  veterl  prima  ediiioue  legendum  est.  Mox  Am^ 
bros.  super  unam  mensurum. 

(f)  Reclius  forte  Amlirusian.  exemplar  te  voculam  noA 
aguoscit. 

ig)  Verlka  clamilans^  ct  gravc  onus  uUra  Hres  suds  esse^ 
qu'<e  in  liucusquc  edilis  uceraiii ,  supplcvimus  e.\  AUitf 
bro6.  Ms. 

(Dix  sept.} 


m  SANGTi  HltRONYMi 

nos  coiiipreiieiuliire  iioii  (xtierainus  ,  ei  iniserunK  ad 
iios  Diaconos  el  Ilypodiaconos,  quos  suscepimus  cum 
graiia.  Ei  ipsc  cohortaius  siiin  beauc  memoriac  Phi- 
tonem  Episcopum,  et  sancluni  (n)  Thcoprcpnin,  uK  in 
ccclesiis  Cypri,  qua^  juxta  se  erani,  ad  244  ^^^ 
autem  paroeciaD  videbantur  ecclcsiam  periinero ,  eo 
quod  grnndis  cssct,  ct  late  paiens  provincia,  ordina 
rcnt  Presbyteros,  elGhristi  Ecclesix  providerenl.Nun- 
i)unm  aulcin  ego  ordinavi  Diaconlssas ,  cl  ad  alienas 
iiiisi  provincias ,  neque  fbci  qiricquam  ut  ccclcsiam 
seinderem.  Quid  ergo  tibi  visum  esi,  sic  gravUcr  in- 
tumcscere  el  jactiri  contra  nos  pro  opere  Dei ,  qiiod 
tn  a^dificalionem ,  et  non  in  destructionem  fratrum 
factum  est?  Scd  et  illud  veheinentcr  admiraius  suin  , 
qnod  mcis  loculus  es  Clericis ,  asserens  te  pcr  san- 
ctum  Presbyieruin  et  Abbalem  monachoruin  Grego- 
rium  mandasse  mihi ,  ne  quemquam  ordinarem  :  ct 
ego  hoc  polliciius  sim,  dicens :  Nunquid  juveuis  sum, 
ntit  caiioncs  ignoroY  Audi  igiiur  veritaiem  in  ser- 
luoiic  Dci,  me  hoc  iiec  auilissc,  nec  nosse,  ncc  isiiiis 
sermonis  pciiitus  rccordari.  Suspicalus  aulcm  sum, 
ne  forsitan  inler  mulia ,  quasi  liomo  oblitus  esseni : 
et  ob  hanc  eausain  sunciuin  Grcgorium  scisciiatus 
siim,  et  Zenonem  'Presbyicruin ,  qui  cum  eo  esl.  E 
quibus  Abbas  Gregorius  respondit ,  sc  hoc  penitus 
ignorare.  Zenon  autem  dixit,  quia  cum  ei  Prcsbyter 
-Rumnus  nescio  quas  alia  transitorte  loquerctur,  cii^m 
hoc  dlxci  it :  Putasne  aliquos  ordinatunis  esl  sanctus 
Cpiscopus  [  al.  Ejnphanui]1  ct  hucusque  stctisse  ser- 
inonem.  Ego  auiem  Epiphanius  nec  audivi  quicquam, 
4iec  rcspondi.  Unde,  dileciissime ,  non  le  pncveniat 
furor,  nec  occupet  indignatio,  iicc  frustra  movearis  : 
et  aliud  dolens,  le  vcrtas  ad  alia  ,  ut  peccaiidi  occa- 
-sionem  invenisse  vldearis.  Quod  Proplieta  davitaiis, 
Dominum  precalur,  dicens  :  c  Non  declines  cor  mcum 
in  verba  malitiat :  ad  excusandans  cxcusationes  in 
peccatis»  (Ps.  140.  4). 

3.  I  lud  quoque  aadiens  admiratus  sum,  qtiod  qni- 
'dam ,  qui  solent  ullro  citroque  poriare  roinusculos, 
el  his  quae  audierunt  semper  aliquid  addcre ,  ut  tri- 
«liUas  el  rixas  inter  fratres  conciient,  te  quoquc  tur- 
liaverunt,  et  dixerunt,  quod  iii  oratione  quanlo 
offerimus  sacrificia  Dco ,  soleamus  pro  te  dicere  : 
c  Domine,  prssta  Joaiini,  ut  rccte  crcdat.  >  Noli  nos 
in  tar.tum  puiare  rusticos,  ul  hoc  tam  aperte  dicere 
potucrimus.  Qiianquam  citim  hoc  in  corde  roeo  sem- 
pcr  orcm  ,  tamcn  ut  simplicitcr  felear,  nunquanrin 
alicnas  aures  protuli,  ne  ic  vidcrer  parvipcndcre,  di- 
loctissimc.  Quando  245  ^^^^^  complemus  ora- 
tionem  secundum  riium  mystcrioruin,et  proomnibus 
el  pro  te  quoque  dicimus  :  c  Custodi  illum  qni  prxdi- 
cat  veritatcm :  >  vel  ccrte  iia  ;  c  Tu  pracsia,  Duminc, 
el  custodi,  ut  ille  verbum  prxdicel  veriiatis  :  i  sicul 
occasio  sermonis  se  tulcrit,  et  liabuerit  oratio  couse- 
qucntiam.  Quapropter  obsccro  le ,  dilectissimc  ,  ct 


advolutus  pedibus  tuis  precor,  prxsta  mihi  el  tibi,  ut 
salvcris,  siculi  scriptum  cst ,  c  a  generationc  pcr- 
versa ;  i  et  recede  ab  h.tircsi  Origenis ,  et  a  cunctis 
ha^rcsibus ,  dilectissime.  Yideo  eniin  quod  propior 
hanc  causam  omnis  vcstra  [  al.  nostra  ]  iiulignaiio 
concilata  sii,  quod  dixcrim  vobis  (6),  Arii  patrem,  ct 
aliarum  hxrescon  radicem,  ct  parciiteni  laudare  noii 
debctis.  Et  cnni  vos  rogarein  ,  nc  ita  erraretis  ,  ci 
monerein,  contradixisiis,  et  (c)  mo  ad  trislitiaro  ai 
que  lacrymas  adduxtstis.  Non  solum  autem  me ,  scd 
ct  alios  piurimos  calholicos  qui  intcrcranl.  Inde ,  iii 
intelligo,  hxc  est  omnis  indignaiio  ,  et  iste  furor.  Ft 
ideirco  comminamini ,  quod  mittatis  adversum  mc 
•  epistolas,  ut  huc  iliucquc  sermo  vesier  discurrat ; 
et  proptcr  defensioncm  hrrrescos  advcrsum  me  oilia 
sttscitantes ,  rumpitis  cariiatein  quam  in  vos  habui- 
miis  :  iiitantum  ut  feceritis  nos  etiam  poenitcntiam 
agere,  qnare  vobis  communtcaverimus ,  ita  Origenis 
errorcs  et  dogmata  (d)  defendcntes. 

4.  Simpliciter  loquor  [al.  loquar]  :  nos  sccuiidum 
quod  scrtptnm  est,  nec  oculo  nostro  pareimus,  ut  non 
efTodbimus  enm  ,  si  nos  scandalizaveril :  ncc  manui , 
ncque  pedi ,  si  nobis  scandalum  fecerit.  Et  vos  ergo 
sive  oculi  nostri ,  sive  manus,  sive  pedes  fueritls, 
similia  sosiinebitis.  Qiiis  enim  caiholicorum  possit 
aequo  animo  sustinere ,  ct  jorum  qui  fidem  saam 
bonis  operibus  exornant,  ut  audiant  Origenis  246 
doctrinam  atque  consiliiim,  credanl  prxclara;  illius 
prxdicationi :  Non  potest  Filius  videre  Pairem,  neque 
Spiriius  sanctus  videre  Filium  ?  Han;  in  libris  itipX  kp- 
xAv  scribuntur ,  his  vcrbis  legimus,  et  ita  lociitus  cst 
Origenes.  c  Sicut  enim  incongruum  est  diccre ,  qiiod 
possit  Filius  videre  Palrem ,  sic  inconscqucns  est 
opinari,  quod  Spiritus  sancius  possit  videre  Filium.  i 
Illud  quoqne  quis  Origenem  dicenlcm  paliatur,  qiiod 
animx  ,  angeli  fucrint  in  ca'lis  :  et  postquam  pecca- 
verint  in  supernis,  dejecuis  esse  in  isium  mundum  * 
et  quasi  in  tnmulos  el  scpulcra ,  sic  in  corpora  ista 
relegatas ,  pcenas  antiquornni  luere  peccatorum  ?  et 
corpora  credentium  non  lempla  Christi  essc,  sed 
i^rceres  damnatonim?  Exiude  veriLitem  historias, 
^allegoriae  depravans  mmdacio ,  infinita  vorha  innlti- 
plicat :  et  simplices  quosquc  varia  persuasionc  sup- 
plantans,  nunc  asserit  aniinas,  juxla  Grdccam  ciynio* 
logiani  (c)  /'uxaf  M  roC  ^ux<'^'  9  idcirco  vocitatas , 
quia  de  coelesiibus  ad  inferiora  venienlcs ,  calorein 
prislinum  amisorint :  nQiic  corpus  hoc  ,  ob  id  juxla 
Grascos  3^^««,  id  est^  vinctt/um,  sive  jnxta  aliam  pro- 
prietatem,  (f)  cadavcr  dici :  quia  animaQ  de  codIo  ruc- 


(a)  Sic  cmcndavimos  cx  aniiquiss.  Yaltcano  et  Ambro- 
siano  cxeniilari ,  ciim  aiitca  essct  Theoprobuni  laiino 
Vavliin  cl  parliui  graico  noinine.  Paulo  supra  voccin  Dia- 
iOfios  vetuMa  edil.  nou  liabol. 


(b)  Duo  verba  Origenem  scilicei,  post  .■/rtt  patrem,  liic 
inseruDt  ediii ,  quse  tamen  nulli  Mss.  agnoscunt,  et  nos 
eonimauclorttate  tanquam  e  giossaujris  uiaau  profecta  ex- 
punxiiDiis. 

(c)  Ahsunl  a  Vatic.  vocnlai  mead^ei  paulo  post  inde. 
{a)  Ilhid  defendentes  ad  no$  oommode  referri  potosl  : 

Ambrosian.  tamen  exemplar  cuin  legat  defendemima,  re* 
fert  ad  vobis. 

(e)  Yelusliores  edill  ioA  x^  ^^fiimx  id  est  a  frigesccndo^ 
idcirco ,  etc.  AI.  ob  angelescendb ,  teg.  atgescendo,  Vitiose 
\hiic.jvxla  gra:cam  elymologiam,  qtiod  corpora  ciircere& 
dicas,  idcirco,  etc.  Porro  senientiam  hanc  a  Pytliagora  post 
Platoncni,  Origeiiom  hnnsissc,  cst  tonge  nolissimuiii. 

(f)  Mallein  ipsuin  eliaai  ynrcum  iiomen  inseri ,  ei  lc§* 


541  EPISTOLA  LI. 

rini .  a  plcrisqiic  aulcm  scriindum  variam  Grxci  ser- 
monis  supellcclilcm  ffw/ia,  id  csl,  corptts^  <T^y««,  id  csl, 
fiumumenium  iiilcrprclari :  eo  qiiod  ita  animam  m  sc 
clausam  bnbcat ,  quomodo  scpulcra  et  lumuli  cada- 
vora  morluorum.  £t  si  boc  vcrum  cst ,  ubi  est  fides 
nostra?  ubi  praconium  rcsurrcctionis?  ubi  Aposioiica 
dociriaa,  qua;  in  ecclcsiisChristi  hucusque  perdural? 
ubi  illa  benediciio  ad  Adam»  et  ad  scmcn  ejus,  ct  nd 
Noe,et  ad  aiios  c;]\i&:Cre$cUeHmuUiplicamm,  el  re- 
plete  terram?  (Genes.  l .  i8,  el  9. 7.)  Jam  enim  non  erit 
bcnediclio,  247  s^d  maledicliOjjuxia  Origcncm, 
qui  angelos  verlil  in  animns  :  et  de  sublimi  rasiigio  dl- 
guUatis  facil  ad  inferiora  dcscendere,  quasi  Deus  gc- 
neri  humano  Ron  possit  animas  pcr  beiiedictiouem 
iiare,  nisi  angeli  pcccavcrint :  et  tot  in  coelo  stnt  nii" 
nnc,  quol  in  tcrra  naiivitatcs.  Dimiltenda  ergo  iiobis 
cst  doctrina  Aposibiorum  ei  Prophctarum,  ct  Legis  ct 
ipsius  Domini  Salvuloris  in  Evangelio  pcrlonanlis. 
Econtrario  Origcnes  pr^ecipit ,  ei  legem  dat,  ut  non 
dicam  conslriiigit  discipulos  suos ,  nc  qnis  orct  in 
ccolum  asccitdcrc ,  nc  pejus  iterum  pcccans  qiiam  in 
icrris  ante  pcccavcrat ,  prcecipitelur  in  munduin. 
Quanquam  istiusmodi  nugas  el  dcliramcnia  soleat 
ilie  Scripturarum  inlcrprclatione  pcrversa  ct  aliud 
$igniflcante,  quam  quod  verum  csi  artiniiarc,  diccns  : 
Friutquam  a  maUtia  humiUarer^  ego  deliqui  (Ps,  118. 
47).  Et  illud  :  Rcvettere  anima  mea  in  requiem  tuam 
(P$,  4U.  7).  Necnon  et  illud  :  liduc  de  carcere  ani- 
nwm  meam  (Pt.  141.  8).  £(  in  aiio  loco  :  Confilebor 
Domino  in  regione  vivorum  (Pi.  114.  8}  :  cum  alius 
procul  dubio  sensus  Scriplur^e  divinae  sit»  qu;)m  ille 
in  bxresim  suam  maiigna  interpretatioit  detorquet. 
Qiiud  faciunt  ctManicbaci,  ci  Gnostici,  ct  lleliionilx, 
et  Marcionis  scctatorcs ,  et  alia)  hxTeses  numero  (a) 
.  octoginlay  qtiae  dc  purissiino  Scripliirarum  funtc  as- 
Mimentes  lcslimonia,  iioii  iia  intcrpreiantur,  uiscripta 
smit,  sed  simplicitaiem  sermonis  ccclesiaslici  id  vo« 
luiii  significare,  quod  ipsi  scntiunl. 
5.  lliiid  qiioquc  qiioU  asscrere  niiilnr ,  dolcaiuoo 


m 


juxta  aiiam  proprietalem  «toiia  id  est  cadaxerj  nam  graece 
oorpus  eiamine  inai^  dicilur  mh  vR  «iictmv,  ni  laline  cada- 
ffer  dcduciltir  a  cadendo,  siquidem  ipsam  GrDBcam  clynio- 
logiam ,  quam  ad  hsereslm  suam  lorquebal  Orlgcncs,  hic 
afferre  saiius  erat ,  ui  supra  sll ,  atque  intra  :  ubi  lamen 
yalic.  et  Ambros.  Mss.  vocabulo  ohvm  .  el  vocuia  id  cfii  ex- 
puuclis,  coniinuo  legunl,  «  secundum  variam  Gra^ci  sor- 
monis  supclieclilem  corpus  aisy»-  id  esl  mcmoriam  (al.  mo- 
nummtufH)  inlerpreiari.»  Plaio  ex  cuiussentcnliaOrigenes 
loculus  esi,  iii  Cralylo,  el  Gorgia ,  corpora  animis  descp- 
vire  sepulcrorum  vice,  dixil,  ei  <rfi,ui.  quasi  9i^  uuncupa- 

lum.  Kal  Y>ie  «^h»»  ■slv^  fiaw  auti  iTvoi  t^<  ^rji^  «k  Tt»pa(mivi}<  Iv  xfl 

vjv  mf6vTi,  ei  caelera  quae  laliuc  prsesiat  audire.  «  Etenim 
(rOiAa  nonmilli  aiunt  esse  animi  <rii(ha,  tanquam  ad  hoc  qut- 
dein  tempus  anima  sit  in  corpore ,  sepulia ,  vei  recte  ideo 
est  oiBMi,  quoniam  corioris  ministerio  ulitur  anima  ad  eas 
res,  quas  sibi  obsignarit  signiticandas ,  esplicandasque. « 

Et  in  Gorgia  ,  KoI  ^l«  tA  ovxi  towc  'dftva{uv,  Sm^  ^^ificou ,  Iy*^<  kA 
wmm  TOfv  ooffiv  d«c  vOv  infO^  xtMiw^v  mlI  to  |tiv  owyta  iortv  -^jfjani  o^ta. 

Ei  Dos  revera  morimur.  Illud  cuim  a  sapientlinis  andivi 
nos  nunc  mori,  ei  nosirum  o«iw  corpus,e«s«  o^,  se- 
pulcrum. 

(a)  Arobrosian.  triginia  numcrat,  alii  Hss.  quadraointa ; 
sed  quod  optime  ante  nos  Viclorius  quoque  animadverie- 
rai,  propirrea  ocloginta  nominat  Epipiianiuji,  cujus  hacc  cst 
c|istola,  quod  contra  loiklem  Iiutcscs  scri|Soril,^u^c  ad 
sua  usau;^  loinpora  pitliularant. 


an  rideara  nescio.  Doclor  egregiiis  (b)  audel  docerc , 
diabolum  id  rursum  fulurum  esse  quod  fueral,  et  ad 
camdem  rediturum  digniiatem,  et  coDScensuniro  ro- 
gna  coelorum.  Proh  nefas ,  quis  lam  vecors  ei  sioii- 
dus,  ui  hoc  recipiat,  quod  sancins  Joannes  Baptisia, 
et  Peirus,  et  Joannes  AposiQlus  ei  Evangeilsta,  Isaias 
quoque,  ei  Jercniias,  ei  reliqui  Propliekc  cohaeredes 
flani  diaboli  in  regno  coDlonim  ?  Pr.cicreo  frivolam  ejiit 
cxpositionem  supcr  Innicis  pdliccis ,  quanto  conatn , 
quantisque  egerit  argumentis,  ut  tnnicas  pcliiceas  hn- 
inana  esse  corpora  crederemus.  Qui  inier  mulia  aii : 
248  «Nunquid  corlarius  aui  sordiscarius  [al.  Horii" 
sariut]  crai  Deus,  ut  conficerei  pelles  aniinalium^et  coii- 
sueret  ex  eis  luntcas  pelliceas  Adamet  Evae?  Manifc- 
stum  cst  ergo,  inquii,  quod  de  corporibus  nostris  loqiia* 
iur.i  Et  si  hoc  iia  esi,  qnomodo  legimus  antepelliceas 
lunicas,  et  anic  inobedientiam,  et  de  paradlso  ruiiiaiu 
Adam  loquentem  non  secundam  allegop:«n,  sed  vere : 
« lloc  nunc  08  es  ossibus  meis,  et  caro  de  carne  mca  t 
(6V».2.25)  Autundeassumptumest  ilhid.quod  divi- 
niissermotesiatur:  c  ElinjecitDeussoporemin  Adain, 
ct  dormivit :  et  sumpsit  iinam  de  costis  cjus ;  ei  adim- 
plevii  pro  ea  carnem  ,  et  aedificavit  cosiam  ,  quam 
tulerai  ex  eo,  illi  in  uxorem?  »  (Ibid.  ti)  Aut  qit.e 
corpora  coniegebat  Adam  ei  Eva  foliis  ficus ,  posi- 
quam  comederunl  de  arbore  vetiia  ?  Quis  antcm  pa* 
Uenier  ferai  urigenem  lubricis  argumemationibus 
resurrectioL'»n  carnis  hujus  neganiem :  stcut  declarat 
manifestissime  in  voiumine  Explanationum  prinu 
psalmi,  et  ig  aliis  multis  locis?  Aut  quisaudlat  lu 
tertio  coelo  donantem  nobis  Origenem  paradisnin,  ct 
illum  qiieni  Scripiura  commemorat,  de  terra  adcoe* 
lestia  Iransferenlem  :  et  omnes  arborcs  quae  scribun- 
iur  in  Genesi ,  sic  aLlcgoiice  intcJrigcnccm  :  quo^ 
scilicet  arborcs,  angeiicae  Fortitudincs  siiit*  eumlioc 
vcriias  non  recipiat  ?  Neque  enim  dixit  Scripiura 
divina :  DeposuiiDeus  Adam  ei  Evam  in  terram  :  scd, 
ejecil  eos  de  paradiso ,  et  habitare  (c)  fecit  eos  coutru 
paradisum.  Non  aii ,  siib  pamdiso.  Et  posuit  rom^ 
phwnm  flammeam ,  et  Cherubim  custodire  introitum 
Hgni  vitas  (Cenes,  5).  Non  dixit,  ascetisum.  Et  Pm>'M$ 
egrediebatur  ex  Eden  :  iion  dixil,  desccndii  ex  Ed('n« 
Iste  dividitur  in  quatuor  principia  :  nomen  uni  PhisGH^ 
et  nomen  sccundi  Ceon  (Ibid,  2.  10).  Ego  vidi  aquas 
Gcon  ,  nquas  qnas  his  canieis  oculis  nspexi.  Ute  csi 
Geon,  qucm  Jeremias  dcmonsirai  diccns :  Quid  vobis 
et  vite  JEgypti,  utbibatis  aqudm  Geon  turbidam?  (Jcrcm, 
2.  10.)  Dibi  ei  dc  (d)  magno  flumine  Eu|)braie  aqtias 
simpliciter  ,  quas  manu  potcs  tangere  ,  orc  sorbcrc , 
non  aqiias  spiriiales.  Ubi  autem  flumiua  sunt,qua}  ct  vi- 
dcntur  ct  bibuiitiir,  ibl  conseqiiens  esi  quod  et  ficus  et 
alia  ligna  sint :  de  quibus  249  ^^^^^  ^^^tift :  Ex  onuu 
tigno  quod  est  in  peiradiso  comedes  (Geim.  2. 16)  :(e) 

(b)  Hinc Oriqcrds  nomen. quod  neque  Mfls.  ncqiie  editi 
velusUorcs  habent,  exjjuntfinus. 

(c)  Valic.  et  vetus  ed«io  hMtare  fecU  contra  paradi- 
nwh  et  non  adjecit  eos  snb  paradiso, 

(d)  Antea  penes  Marlian.  aliosque ,  de  hoc  magno,  Mox 
duaj  priorcs  Ediliones,  ac  lotiaem  Uss.  flumma  suut  et 
anutc  bibuntm'  et  videntur  :  rrclissime. 

(t?)  Uuos  vcrsns  islos,  wniiia  s:mi  liQnis  fl/f»,  elc.\ick)- 


m 


SANCII  miyiONYMl 


Stk 


ftimiUa  stiiU  Wg^s  uliis  cl  arborilms ,  siciU  numit.a 
&iinilia  sum  fluminibus  d  aquis.  Si  aulcm  oqua  qtiai 
ccrnilur ,  wcre  aqua  esl,  necessc  esl  ut  el  (icus  vcra 
sil,  cl  alia  ligua  :  cl  Adam  ▼erus  slaiim  a  i»rincipio 
plasmalus  iii  corpore,  sicut  cl  Eva,  et  non  in  phan- 
itsnile,  ct  post  ruinam  (ul  vuli  Origencs)  propier 
peceatum  posica  corpus  aeccpcrit.  Scd  dicis :  Legi- 
mus  quod  sanclus  Paulus  «pliis  situsque  ad  lerlium 
coelum,  61  usque  in  paradisum  (4.  Cor.  12).  Bene 
dicis :  Quando  panit  tcriium  coeluro,  el  poslea  addit, 
cl  io  paradisum,  ostendil  alibi  essc  coelum ,  el  alibi 
paradisum.  Hlas  vero  prxstigias  quis  non  stalim 
abjiciat  atque  coniemnat :  dicente  Origciie  de  aquis 
qusc  super  Hrraamentum  sunt ,  non  esse  aquas ,  scd 
Fortiiudincs  quasdam  angclic»  polcslalis,  et  rursum 
aquas  qnac  supcr  lerram  suiit ,  hoc  cst,  sub  firma- 
menie  ,  csse  Virtules  conlrarias,  id  est,  daemones? 
Et  qnomodo  legimus ,  in  diluvio  aperias  caiaraclas 
coeli,  el  aquas  inundassc  diiuvii?  undcaperli  sunt 
f.Mitcs  abyssi,  cl  lotus  muudus  op^rlus  cst  aquis  (Ge- 

6.  0  furof  hominum  juncius  siitliitian,  qui  rcliquc- 

fiuit  illud  qiiod  in  Provcrliiis  dicilur  :  *  Aiidi  fili 

serrooncm  pairis  tui,  et  ne  abjicias  lcgem  roatris 

niac  •  (Prov.  6.  40),  et  conversi  sunl  ad  errorcm,  cl 

dicuht  stuUo,  ut  princeps  sui  sii;  nec  conlcmiiunl 

res  faiuaias,  qux  dicuntur  a  faiuo,  sicul  Scriplura 

tcstatur  :  t  Katuus  autcm  f.iua  loquilur,  cl  cor  ejiis 

vaiia  inlcWgil  i  (/««•  3«.  ^).  ^"^^  ^^^^^'  ^'  ^*^* 

ciissime,  cttiuasf  mcmbris  mcis  parcens,  propter  ca- 

riiaicm  qiiam  in  tc  habco,  prccor  scribens  et  orans, 

III  impleas  illnd  quod  dicilur  :  «  Noniic  odienlcs  te, 

botninc,  odivi,  ct  siipor  iiiimicos  liios  labescebam?  » 

(P$fl/.  138.  ai.)  Iiiimiea  ct   digna  odio  Origcnis 

vcrba  simi,  ct  Dco  repugnanlia,  ct  saiiciis  ejus,  cl 

non  isla  sola  quas  dixi,  sedetalia  innuinerabilia.  Ne 

que  enim  nunc  mihi  propositum  cst  adversus  omnia 

Orlgenis  dogmata  dispuUrc.   Nihil  milii  subripuit 

Origcnes,  ncc  in  mea  gcneratione  fuil  :  nec  propicr 

flliqnas  res  mundl  et  hxrediuicm,  odium  adversum 

lllum,  pugnasque  suscepi :  sed  (ut  simplicitcr  faiear) 

doleo,  et  val  dedolco,  videns  plurimos  frairum,  250 

eteorumprxcipue,  qui  professionemhabentnon  mini- 

roam,  et  in  gradum  quoqoc  saccrdotii  maiimum  pcr- 

Tcneruni,  cjus  persiiasionlbus  deceptos,  ct  pervcr- 

sissnna  docirina  cibos  factos  essc  diaboli  :  in  quibus 

complctum  est  ifllud,  quod  dicilur  : «  Supcr  oinnem 

munitionem  ludit,  et  edcac  cjns  elecix,  et  congregavit 

sicul  arcnam  capiivilatem  t  (Abac.  1).  Tc  auicm, 

fratcr,  liberetfteus,  etsancttmi  populum  Cbrisii,  qiii 

ttbl  crcditiis  est,  ct  omncs  fratres  qui  tecum  suiit,  ct 

maxime  Rufttnum  Prcsbyterum  ab  haercsi  Origcnis, 

ct  ab  aiiis  fattresibus  et  perditione  earum.  Si  eiiim 

proptcr  iinum  verbum,  aut  duo  quie  <iontraria  lidei 

sunt,  multx  bxrcscs  abjectae  sunt  ab  Ccclesia,  quanlo 

rius  expunxit,  quod  m  sols  Mss.  excmplaribus  non  inve- 
■issel ,  el  sensum  perlurbare  sibi  vitlerentur.  Nobis  e 
conira  c«ni  salis  probe  sensum  perseqiii  visi  sinl,  ex  iri- 
k>us  liss.  aiUiquissimis ,  alque  editis  ommbus  reposuiuius. 


in.i^iis  liic  iiilcj'  hxrclicos  habcbilnr,  qui  lanlas  pcr- 
Yoisilaics,  cl  lam  muta  dogmata  contr.'^  fidcm  adin- 
vcnil,  Dciqiic  ci  Ccclesix  hosiis  cxtitit  \  Inler  mulu 
cnim  mala  ctiam  illud  ausus  cst  dicerc,  pcrdidisso 
imaginem  Dei  Adam,  cum  hoc  in  nullo  penilus  loco 
Scriptora  significei.  Si  enim  iU  esset,  ntinqttam 
omnia  qu»  in  mundo  siini,'servirent  semini  Adam, 
id  esi,  universo  generi  hominum  :  sicut  et  Jacobus 
Apostolus  loquilur  :  c  Omnia  domaiilur,  et  sub|ecia 
sunt  humantc  nalur»  (Jacob,  3. 7).  »  Nunquam  cnlm 
univcrsa  subjecu  esscnt  hominibus,  si  non  habcrcnt 
hoioincs  juxia  id  quod  universis  imperarent,  imagt* 
nem  Dci.  Conjungens  auicm  alque  consocians  Scri- 
ptura  divina  gratiam  bencdiclionis,  quam  Adam  do- 
naveral,  et  generalionibus  qua  ex  co  crant,  ne  qui 
forsitan  maligna  intcrprctaiione  audcrent  dicere,  unl 
dalam  gratiam  Dci,  et  illiim  solum  ractum  csse  ad 
imaginem  Dei :  (a)  quia  plasniatus  esset  cx  homo,  ct 
uxorem  ejus,  quam  creassct  de  cosla  viri  :  cos  vcro 
qui  conciperentur  in  uiciro,  et  non  ila  nascerentur 
ut  Adam,  Dci  non  habere  imagincm,  sUlim  per  or- 
dinem  juiigif,  ct  dicit :  i  Et  vixit  Adam  ducenios 
triginla  annos,  cl  cognovit  Evam  uxorem  suam,  ct 
peperit  ei  filium  juxta  spccicm  et  juxU  imagincm 
ejiis,  ct  vocavit  nomen  ejiis  Seth  i  (Gene$,  5.  5). 
Riirsninqiie  in  decima  gencraiione  post  annos  bis 
millc  ducentos  (b)  quadraginla  duos,  vindicans  Dcus 
imaginem  suam ,  el  ostcndcns,  251 '  n^io^  gratia 
qu:im  dcdisset  hominibus  perseverarct  in  cis,  ait : 
c  Ne  comederilis  camem  !n  sanguincm  [al.  cum  ian- 
guine]t  Cgo  cnim  olciscar  sanguinem  vestrum  de  manu 
omnis  hominis  effundentis  illum  :  qitia  ad  imagineni 
Dei  fcci  hominem  »  (Genes.  9).  Nec  non  post  altcras 
dcccm  gencraiiones  usque  ad  Abraham,  ct  ab  Abra- 
ham  usquc  ad  Davld  alias  gcneraironcs  qualuordc- 
cim,  qa»  viginti  quatuor  gcneralioncs  simul  faciuut 
annos  bis  millc  ccntum  dccem  ct  scplcm  :  Spiritus 
Sanclus  in  triccsimo  octavo  psalmo,  cum  qucrerctur 
dc  omnibus  homlnibus,  quod  in  vaniuteambulareni, 
et  pec^tis  csseiit  obnoxii,  loquitiir  :  c  Verumumcn 
in  imagine  perambuiat  omnis  homo  »  (Pi.  38.  7). 
Nec  non  post  David,  ctiam  sub  Salomone  filio  ejus, 
legimus  talc  qHiddam  snpcr  Dei  iinaghie  nomiiialum. 
Dicll  euim  iu  Sapiemia,  qo:c  tiiiilo  cjus  inscribilur  : 
c  Creavit  Dciis  incorrii|)turo  heminem,  et  imaginem 

(fl)  Alilcr  cibrcviusCislcrcienscs  chnrl«,^»rfp/a«mfl<ii» 
essel  homOy  ct  uxorem  ejus,  eos  vero,  elc.  AmbrosKmae  au- 
lemsia  eliam  in  supcrioribus  variant,  *  audcroiit  dicere , 
immiiiulam  gpaliam  Dei,  elillum  solum  faclum  essc  ex 
humo,  el  uxorcm  cjus;  eos  vero,  eic. 

(6)  Al>  orbe  condilo  aU  perditos  diluvio  homines  scciui- 
dum  LXX.  bis  miltc  ducenios  qitadraglnU  dnos  annos  su|^ 
puunl  EuseWus,  Hieronymus,  Beda,  alnqoc.  SihI  a»iM«i- 
dem  cum  Augusilno  de  Civil.  Dei.  Iil>.  15.  uumeraut  2ib2. 
Cura  iuque  dc  E)»ipbaoii  roenle  haud  consiarel ,  alqiic 
impressl  anlea  librr,  quos  ellam  MarlianRPUS  sequilur,  le- 
gerent  sexagiuta  rfwos,  Ylctorius  ex  UdeMss.exeiiiplahum, 
prx»liilit  qtiadroginta  duos,  cui  lccliont  dno  eiraniiinstrf 
codices  suffraganlur,  qnibuscum  ci  nos  facimus.  Omniuiu 
autcm  rcclissime  Ambrosiauus  Hb.  utramqne  leclioriera 
boc  modo  exhibet,  «posl  annos  bis  mille  duc«mtos  seplna- 

Sinta  dnos,  sive  ot  in  anis  exemplaribus  poDitur,  Ws  miUc 
uccnlos  quadraginla  duos,  »  ex  quo  faciHs  aliorum  ama* 
nuensiuni  l:insus  v\  vocum  pcne  carumdem  occursu  ap- 
paiel. 


Si5 


EPISTOLA  Ll. 


m 


giwe  proprieUtis  dcdil  ci »  (Sap.  2.  25).  Ki  rursHin 
posl  amios  (a)  miltenos  ccnicnos  UHdcnos  plus  mi- 
nns,  In  novo  legimus  TcsUimenlo,  q«iod  iion  p^rcU- 
dcrant  homines  imaginera  Dei.  Jacobus  enlm  Apo- 
stolus  ct  fralcr  Domini,  cujus  cl  snptra  mcminimus, 
instniit  nos,  ne  Origenis  laqucis  capianiur,  habere 
horoincin  tmagincm  et  similitudinem  Dci.  Nam  cum 
dc  lingu:i  hominis  latius  dispulassct,  adjccit :  c  hista- 
bile  malum,  in  ipsa  qnippe  bcncdicimus  Dcum  pa* 
trem,  et  in  ipsa  maledicimus  hoinincs,  qiii  ad  sinii* 
htmKncm  Dci  conditi  sunt  »  (Jacob.  3.  S.  et  9). 
Paulus  quoque  vas  elcctionis,  ct  qui  doctrin:im  Evan- 
gelicam  siia  prnidicaiione  complevit,  docet  nos,  quod 
hoino  ad  imagiuem,  ct  slmiHludinem  Dei  conditus 
sii,  dicens  :  t  Vir  non  debet  nulrire  coroam,  cum 
glnria  cl  imago  Dci  sit  y  (2.  €or.  H.  7)  :  Imagincm 
siinpHcitcr  appcHans  suo  Homiiie,  similitudiucm  nu- 
tom  glorioi  appcllalione  significans. 

7.  Pro  ti-ibus^  igilur  tesiimoniis,  quae  tibi ,  si  dc 
Scriplura  sancia  reperirem,  dicebas  posse  sorficcre  : 
eccc  septcm  testimonia  dcdimus»  Quis  ergo  siistiiiebit 
Origcnis  252  ineptins  ?  ut  non  gravius  aliqnid  lo- 
quar,cl  similis  erficiar  vel  ipsi  vel  discipulis  ejiis,  qui 
audent  in  periculo  animse  sux  asserere,  quodrumquc 
v\B  in  buccam  vencrit,  et  magis  jobere  Deo,  ct  noii 
ab  eo  vd  oriire.vel  discere  veriiateiu.  Quidain  cnim 
eorum  dicunt,  qiiod  imago  Dei,  quam  prius  accepit 
Addm,  illo  peccante,  perierit.  Alii  suspicantur  cor- 
pus;  quod  Filios  Dei  habituras  esset  cx  Maria,  ipsum 
esse  imaginein  (b)  conditoris.  Nonnulli  animam  cssc 
imaginem,  nlii  sensum,  alii  virtutem  :  tsii  baptisma  : 
bi,  quod  homo  ad  innaginem  Deidominetur  omnibas, 
ebri^rum  morc  hanc  vcl  illa  ructantes,  qUos  oporte- 
bnt  tautuni  eflTugere,  diserimen,  nec  negare  qusc  lo- 
qiiiiur  Dens,  el  credcnios  simpliciter  salvos  fieri, 
Deoque  concederc  donaiionis  sux  (c)  certam  et  vc- 
ram  scicntiam,  in  qiin  potissinium  parte  liomines 
c^ndiderit  ad  imaginem  et  simililudiiiem  suam.  Qui 
hxc  rclinqucnles,  niultis  se  quacstionibiis  implica- 
cnruiit,  ct  pcr  has  iii  cceniim  demcrsi  sunt  peccnto- 
mun.  Nosantem,  dilectissimc,  crcdiinus  his,  qu.nD  lo- 
eiitus  est  Domimis ,  el  sciinus ,  quod  in  cuiictjs 
hnminibus  imago  Dci  pcrmaneat,  ipsique  concedimus 
nosse,  in  qua  parte  homo  ad  imaginem  Dei  conditus 
sit.  Sed  iieque  illud,  quod  quidam  in  epistola  Joannis 
lcgentesnon  inteliigunt,  qiieinqunm  decipial,  ubi  lo- 
f|uitur  :  c  Nunc  (ilii  Dii  suuius  (d),  et  ncscimus  (|<ia- 

{a)  Sic  velusliores  ediliones  duac  anlc  an.  1500.  lum 
Viclorius  e  Mss.  el  VaitcanumacCisiercifinse  exompUir  ex 
iUis  qiis  nos  conluliiuus;  reliqui  omiies  libri,  Erasm.  et 
Mariianaeus  supino  errorc  nonnisi  antm  ireccnlos  undecim 
uuinerant,  cum  palam  sit  ex  hisloria  a  Saloinone ,  uikIc 
iiumerandi  initium  hic  sumitur  ,  ad  novum  usquc  Testa- 
luenium,  et  JaGolwm  Frairem  DoDuni  plusquam  mille  ct 
centiim  annos  iulercessisse. 

(b)  Deeraut  haec  in  aliis  ediUsi  ac  Hss.  verba ,  quae  inter 
larauique  vocem  imaginemt  quaerepetilur,modo  sunt,eaquc 
ul|M>le  necessaria ,  et  quse  velerum  librariorum  oscitantia 
facile  exciUerini ,  ex  Arabrosiano  exemplari  supi  levimus. 

(c)  T urpi  ei*rore  in  hucusque  edilis  eral  cerlamen,  pro 
cerlam  et  duabus  voculis,  ut  casliKavimus  c  Mss. 

{d)  Antea  tM-at  cuiu  Vulgau  quideiu,  el  Cinuco  lexlu,  cl 
nandwn  appayet  qnod  eiimus.  Sed  Mss.  Ambrosiaii.  Valic. 
Ubtercitos.  aliiquc  cuin  voloii  e^liliouo,  til  odidimus;  s;c- 


les  futuri  sumus.  Novimns  autem,  quia  cum  illc  rcve^ 
lalus  fucrii,  simllcs  ei  crimiis.  ¥ldeblmus  cnim  cum 
sicuti  cst  f  {\.  Joan.  3.  2>.  IIoc  enim  proplcr  glo- 
riam,  qux  ibi  revdanda  cst  $nnctis  cjlfs,  dlctnin  csi : 
siciit  et  in  alioloco  lcgimus  :  i  A  gloria  ingloriam  > 
(2.  Cor.  5)  :  cujus  gloriic  jam  in  isto  sxculo  saneti 
arKibonem  et  porliuncukmi  suscepcrunt.  rrimus  co- 
riim  Mnyses,  ciijus  fulsit  facics  valde,  ct  radiabat  vc- 
luti  fnlgor  ct  soL  Secutidus  Elias,  igneo  curru  raptus 
in.cceium,  et  ignis  delrimenia  uon  sentiens.Stcphanti^ 
853  I»pidabatur,  ct  facicm  habebat  angeli,  quo!  ab 
oiiinibiis  ccrnebatur.  Iloc  autcm  qnod  in  paucis  dixi- 
mus,  dc  omnibus  Intclligendum  cst,  ut  Implcatur 
illud  quod  scriplum  cst :  c  Omnis^  qui  sanciiflcat  se- 
mctipsum,  inter  beatos  numerabitur.  Benti  cnim 
mundo  corde,  quoniam  ipsiOeum  vidcbunt  i  {Mattk, 
5.8). 

8.  Cum  h-uc  iia  sc  habeani,  dilcctissiiiic,  ciistodi 
anlmnin  tuam,  et  desine  contra  [al.  circa]  iios  utur- 
murarc.  Dicit  ciiim  Scriptura  divina  :  i  Nolite  mnr- 
murarc  adinviccm ,  sicut  qutdam  mnnnuravenin^  ct 
a  scrpciilibus  pcricruut  >  (i.Cor.  10.  9.  ei  10)  :  ma- 
gis  acfiuicscc  vcritali,  ci  diligc  nos  diligentcs  tc,  ct 
veritaicin.  Deus  aulcm  pacis  pi'n[}slci  nobis  juxia  suam 
clcinciitiam,  ut  contcrntur  Satanas  sub  pcdibtis  Chri- 
stlauorum,  et  abjiciatur  omnis  occasio  pcrversa,  nc 
scindatur  in  nobis  vincufum  caritaiis  ci  pacis,  et 
rcctx  fidei  prnedicatio. 

9.  JSotanda  hhtoriola,  —  (e)  Prxterca  audivi  quos^ 
dam  niurmurare  contra  me,  quia  quando  simul  per- 
gcbamus  ad  sancium  locum  qui  vocaiur  Betlicl ,' ui 
ibi  Collcctam  tecum  ex  more  ecclesiastico  faecrcm  , 
ct  vcnisscm  ad  villam  quae  dicitur  Anablatha,  vidis- 
scmqtie  ibi  prcX*tefieus  lucernam  ardentem,  ci  inter- 
rogassem,  quis  locus  esscl,  didlcissemqneesse  ccclc- 
siam,  cl  intrassem  ut  orarcm  :  inveni  ibt  voliim. 
pendcns  in  foribus  c|osdem  ecclesix  lincium  atqiio- 
dcpictum,  ct  hubciis  Imagincro  quasi  Christi,  vcl  snn- 
cii  cujusdam ;  nou  cnim  satis  memini,  cujus  iinngo 
fuerit.  Cuin  ergo  tioc  (/*)  vidissem,  ct  deicstalus  cssciii 
in  ecclciiia  Chrisli  conlra  auctoritatcm  Scripturarim>< 
hominis  pcndere  imnginem,  scidi  illud,  ctmagisdedi. 
consilium  custodibus  cjusdem  loci,  ut  paopercm  mfu^- 
tuum  eo  obvolvcren.t  et  cffcrrent.  c  lllique  contra 
murmurantes  dixerunt :  Sl  scindere  volucrat,  ju^tujn 
erat,  ut  aliud  daret  velum  alquemularet.  >  Quod 
cum  audissem,  me  daturum  esse  poUicitus  sum,  ct 
illico  csse  missorum.  Paululum  autem  morarum  fuii 
in  niedio,.dum  quxro  optimum  vclunipro  co  mitierc ; 
arbitrabar  enim  de  Cypro  mihi  esscMnittendum.  Nunc 
aulem  misi  quod  pntui  rcpcrire,  et  prccor  ut  jubeas((r) 
presby^ro  ejusdem    254.  ^^  svspicere  veinm^a 

pius  auiem  locis  e  Scriptura.  netitis  utiliir  Epiphanius  in 
hac  epistola,  qui  cum  hodicrais  cxeinplarUnis  luud  s:Uis 
conveniant. 

(e)  Viliosc  Mariiauajus  cuni  aliis  quibusdam  edllis,  PraS'- 
terea  guod  audivi ;  iiisi  forlc  lcgcndum  hcic  est,  Pro!' 
teren 

(0  Verba  et  dctcatntits  essem ,  qua^  pnus  dccranl ,  cj 
probx  nofre  Mss.  surrccimus. 

(il)  Vul^ati  plununi  uoinero,  pre$tnjteros,  ct  moxa  1« 


627  SANGTI 

Leclore«  quod  a  nobis  missiim  cst,  ct  deiiiccps  prsc- 
cipere,  in  ecclesiaChristi  isUusmodi  vcla,  qux  conira 
rergionem  noslram  veniuiil,  non  appcndi.  Dccel  enim 
lionestaiem  tuam  hanc  magls  habere  (a)  sollicitudi- 
nem»  ut  scrupulositatcm  tolki,  qusR  indigna  cst  ec* 
elcsia  ChristJ,  et  pupulis  qui  tibi  crediti  sunt.  P.illa- 
ilittm  vcre  G;il:itau),  qui  qnondam  nobis  carus  fuii,  ct 
ntme  miscricordia  Dci  indigct,  cave,  quia  Origenis 
haeresiin  pra,'dicat  ct  docct,  nc  fortc  ali^iuos  dc  populo 
tibi  crediio  ad  pcrversiiatem  sui  inducat  erroris.  (b) 
Opto  ut  valeatis'  in  Domino. 

EPISTOLA  LU  (c). 

10  NEPOTUKUM. 

De  VUa  CUricorum  et  Monachmum, 

NepotianOy  Heliodari  ex  iorore  nepoliy  preescribit  vt- 
vendiforinam^quamClerici,  ac  Monacfiiieqmdebeantf 
$atuberrima  per  singulas  viriutes ,  quce  ad  eorum  vi- 
l<mi  pertinent^  prtccepla  parcenitice  exponens, 

1.  (d)  Pctlsa  inc,  Nepotiaiiccarissime,  litieris  trans- 
marinis,  ct  crcbro  pctis,  ut  libi  brevi  volumine  di- 
gcram  pncccpta  vivendi,  ct  qua  ratione  is,  qui  sxculi 
militia  dcrclicta,  vel  Monachus  ecpperii  esse,  vel 
Clericus,  rectum  Cbristi  ttaniiteni  tcncat,  ne  ad  di- 
vcrsa  vitioruin  diverticula  rapiatur.  (e)  Duin  csscm 
adolescens,  imo  pene  puer,  et  primos  impctiis  lasrj 
vientis  xiatis  eremi  duritia  refrenarcm ,  scripsi  ad 
avunculum  tuum  sanetum  Heliodorum  exhortatoriain 
Epistolam,  plenam  lacrymis  quoirimoniisque,  cl  qiix 
deserti  sodalis  monstrarct  affeclum.  Scd  in  illo  opcre 
pro  a^tate  tiiiie  iusimus,  et  calentibus  adhuc  Uhcio* 
rum  sludiis  aique  doctrinis,  qua^dam  scholasiico  florc 
depinxirnus.  Nunc  )am  cano  c:ipiie,  ct  arala  riigis 
froiitc ,  ct  ad  instar  bovuin  |)Ciidcntibus  a  incnto  pa- 
learibus, 

Frigidus  obsiitit  circum  pra^cordia  snnguis 
(Virgil.CeorgJib.'!), 
tndc  et  in  nlio  loco  idcni  Pocta  canit : 
Omnia  ferl  cetas^  animum  quoque. 
Et  posl  modicuin  : 

^55  ^^^  coblita  miiu  tot  carmina,  vox  quoque  Ma'rin 
Jum  fugit  ipsa. 

(In  Bucol.  Eclog.  8  ). 

i.  Quod  ne  de  Gcnlili  taiilum  litlcratnra  profiiTc 
videamiir,  diviiiorum  voluminuin  sacramenla  cogiio- 
sce.  David  annos  iiatus  scptuaginla,  bellicosus  quon^ 

Sore  pro  uctore.  Probabilior  nobis  ci  germauior  vi6a  est 
Mss.  coUicum  iectio. 

(a)  Valic.  cui  velus  cdiiio  conciiiit ,  «  ut  scnipulosilalo 
reinota,  (|ua;  digua  esl  ( le^.  sunl )  Eccli.'sia  Clirisli,  el  po- 
pulis,(p]i  libi  cralili  suut,  inlunicUir  »  (lcg.  intucntnr)  :ml 
quid siniilc.  Ambrobian.  vcro  rc;lissi:no,  iutbere  wliicitNdi- 
uem  et  soupiUohitalemf  quee  diijwi  eU  Ecciesia  cliristi,  rt 
populis ,  etc.  Sed  in  lanla  exeniplakiiun  vai'ielalc  impres- 
sam  leciioncin  iutmularc  non  {ibcuil. 

(b)  Satulalioncm  hatic  tilericpie  Blss.  alque  cdili  vclu- 
stiores  libri  non  habent.  Alii  valeas  liabent,  pro  valeaiis. 

(c)  Atias  %  scripta  auno  394. 

(V)  Hujusniodi  e|iigra(.hcn,  uieromjmus  Presbyier  ^cpo- 
iUno  i*resbyiero  sfUutem,  quara  Marliana.'us  |>osi  Erasmuin 
I  rarorl,  Mss.  aliiquc  libii,  ncscio  an  vcrius,  ignorant. 

((')  In  ea ,  quam  reeeus  adornavinius  S.  Docloris  Viia, 
k)cus  istc  di.scnl)iur,  aupic  explicatur. 


IIIERONTMI  1.25 

dam  vlr,  seiiectuie  frigesecnte,  non  poierat  calcAeri. 
Ouairiiur  itaque  puella  de  imiversis  (f)  flaibos  krael 
Abisag  Sunamitis,  qu»  cnm  rege  dorBuret,  et  senile 
corpus  calcfaccret  (3.  Reg.  i).  Nonne  libi  videlur , 
si  occidentem  soquaris  liitcram,  vel  flgmentum  esse 
de  mimo,  vel  (g)  Atcllanaruin  ludicra?  Frigidus  se- 
iicx  obvolvitur  vestimentis,  et  nisi  complexu  adole- 
scentulaj  non  lcpescit.  Vivebat  adhuc  Bethsabcc,  su- 
prrerat  Abigail,  ct  rcliquai  uxorcs  ejus,  el  concubina?, 
qiias  Scriptura  commemprat.  Omnes  qiiasi  frigidai 
rcpudiantur,  ct  in  iinius  tantuin  adob  sccntuljc  graii' 
dxvus  calescit  amplcxibus.  Abraham  mulU)  David 
senior  fuit,  et  taroen  viventeSara,  aliam  noii  quxsivit 
uxorem.  Isaac  duplices  David  annos  hubuit ;  ct  cum 
Rcbccca  jain  vetula  nunqiiam  frii;uii.  Taceo  de  prio- 
ribiis  ante  Diiuvinm  vlris,  qui  post  anuos  nongcnfos, 
non  dlco  scnilibus,  scd  pene  jam  cariosis  artubus , 
noquaquam  puellares  qiia^sierc  ampiexus.  CerteMoy- 
scs  dux  Israclitici  popuH,  centum  et  viginti  annos 
i»abebat,  et  Sephoram  non  muiavit  (h). 

5.  Qiix  cst  igitur  Isia  Sunamilis  usor  et  virgo,  tani 
fervetis,  ut  frigidnm  calefaeeret,  lam  saiicta,  ut  ca- 
lenlem  ad  libidinem  non  provocaret  ?  Exponat  sapicn- 
tissiinus  Saiomon  patris  sui  delicias,  et  paciflcus 
bellatoris  viri  iiarret  amplexiis.  t  Posside  sapientiam, 
posside  intelligentiam.  Ne  obliviscaris,  ct  ne  dccli- 
naveris  a  verbis  oris  mei.  (i)  Ncque  dereliiiqiias  illam 
et  apprehendet  te:  ania  iliam,  ctscrvabit  le.  Princi- 
pium  sapieiitix,  posside  sapientiam,  et  iii  onini  po&- 
scssione  lua  posside  intelligcntiam  :  circunida  iihim, 
ct  exaltahit  tc  :  honora  illam,  et  amplexabitur  te ;  ut 
det  capiti  tuo  coroiiam  gratiarum.  Corona  256 
quoqnc  deliciarum  prou^gat  te  »  (Prov.  4.  5.  sqq. ). 
Oinnes  pene  viriutcs  corporis  mutantur  In  senibus  , 
ct  crescentc  sola  sapientia ,  (i)  dccresciuil  ca^icra  : 
jcjunia,  vigiKuc,  et  clcemosynx' ,  cliaineunia'.,  huc 
illiicque  discursus,  percgrinonim  siisceptio,  dcfensio 
p  luperuin,  instantia  oralioniim,  pcrseveraniia,  visita- 
lio  iangucntiuin^  labor  maiiuum,  unde  prxbeantur 
elccmosyuu; :  el,  ne  sermotiem  hjngius  irahami  cun« 
cfa  qii»  per  corpus  exercentur ,  fracto  corpore  (j) 
minora  flunt.  Ncc  hoc  dico,  quod  in  jtt.venibus  et  ad- 
huc  soiidioris  a^iatis,  his  dumtaxat  qiii  laborc,  etar- 
dentissiino  studio,  vitas  quoquc  sanctimonia ,  ct  ora-r 
tioiiis  ad  Domtnum  Jesum  frcquentia,  seieutiam  con- 
scctili  8unt,  frigeat  sapientia,  qua;  in  pkrisqiic 
sonibos  xtate  marccscit :  sedquod  adolesccniia  mului 
corporis  sustineat  bella,  et  inter  incenliva  viiiorum,  cl 

(f)  Falso  cdiii  vetosliores ,  et  Vaticanuip  cxcmpiar,  di 
wtiversis  filinbusj  vel  fiiiis. 

(g)  NoLissimum  Comcntliae  gcnus  ab  Alella  Oscoriim  ©ji- 
piilo  propc  Aversam  in  Canijtania  sic  appellaluiu.  Yide  Li- 
vium  rib.  7.  cap.  2. 

(h)  Olim  non  mutavit  uxorem. 

(i)  Martianxus  i)Ost  Eiasmum,  cwleree  mrtutch^  \-fv\  c- 
ram ,  ac  renileuUuus  ncstris  omnibus  el  Viciorianis  Mss. 
a  iisuue  vulgalis.  Tum  Cislcrciense  exemplar,  crebrajejU' 
i/ia,  Vaticanumauiein,  el  velus  ediiio  eleeitmtjnw  vooiUii' 
huii  aon  hal)ent.  clmmcimia^  nc  quid  priclcrmiiiamus» 
Gr.ece  YOiuuvia,  sit  hmm  cnbatio. 

(;')  luein  Cistercion.  ndnora  fiant  necesse  est. 

(I)  Alia  exeinplaria,  notanic  Cravio,  ne  deretiqueris, 
cutiiy  juxta  Griccuiu. 


520 


EPISTOLA  Lll. 


550 


cariiis  liiillaiiones,  quasi  ignis  iii  liguis  vinJibiis  suffo- 
ceiur,  el  suura  non  possit  explicare  fulgorem.  Scncclus 
voro  corum,qui  adolescenliam  suam  honcsUsarlibus 
inslruxerunl,  el  iu  lege  Domini  mcditaii  sunl  die  ac 
noclc,  xlaie  fil  docUor,  usu  Iriiior,  proccssu  lempo- 
ris  sapienUor,  el  veteruin  stiidiorum  duleissimos 
frucius  meUl  (Confer.  Frafat.  /f6,i.  in  Amos).  Unde 
el  sapicns  illc  vir  Gracciae  (a)  Tlicmislocles ,  cum 
expleiis  cenlum  el  scptcm  annis,  se  mori  \cerncret , 
dixissc  feriur,  sc  dolere,  quod  lunc  egrcdcrclnr  e  vlia, 
quando  sapere  co^pissel.  Plalo  octogcsimoprimoanno 
scribens,  morluus  est.  £t  (b)  Isocratcs,  nonaginU  ct 
novcm  annos  in  doccndi  scribendique  lubore  com- 
plcvil.  Taceo  caMcros  Pbilosophos ,  Pylbagoram  , 
Democriium,  Xenocratem,  Zcnonem,  el  Cleaniem, 
q^ii  jatn  xtate  longn^va  iii  sapicnUae  sludiis  flo- 
ruerunl.  Ad  Poclas  venio ,  Iloinerum ,  Heslodum  , 
Siinonidem,  Slesicliorum,  qui  grandes  nalu,  cygneum 
nescio  quid,  el  solilo  dulcius,  vicina  morte,  cccinc- 
riiHi.  Sophocles  curo  propicr  nimiam  senectulcm  ct 
rci  faniiliaris  negligentiain,  a  liliis  accusaretur  amen* 
ii;c,  CEdipi  257  fabulam,  quam  nuper  scripscrai , 
rccitavit  judicibiis  ;  ettanium  sapienti»  in  jetate  jain 
fracia  specimen  dedit,  ul  severitatem  tribunalinm  in 
thcntri  favorem  verteret.Nec  mirum,cujn  eU:un  Cato 
Ccnsorius,  Romanigeneris  diserUssimus  jam  ei  senex, 
Grxcas  liiteras  discere,  nec  erubuerit,  nec  despera- 
vcrit.  Certe  Horoerus  refert,  quod  de  lingua  Nestoris, 
jam  vetuli  et  pcne  decrepiU,  dulcior  roelle  oratio 
"nxerlt.  Sed  et  ipsius  nominis  Abitag  sacramemuin, 

(a)  Sic  qujdem  ediU  omnes  ac  Ms&.  Iiabent,  quotqiiot 
inspeximus.  Sed  cum  Themistoclem  inclytum  illum  AUie» 
nietisium  Ducem  bic  iatelligere  baud  llceat,  neque  duo 
alii  Themistocles  Sloici,  quorum  alterom  LoDginus  memo- 
ral,  alienim  Plutarchus  lib.  1.  Syrop.  lociuenlem  ioducit, 
huc  referri  salis  commode  possint,  verQsimillimum  est  pro 
'ihenmlocles  iegendum  Theophraiiits  y  qui  celeberrinius 
Grieciae  Pbilosophus,  utex  LaerUo  constat,  cum  diuUs- 
sime  vixisset,  necdum  satls  vixisse  sibi  visus  esl.  Annos 

auidcm  vitse  ^us  enumerat  idem  Laerlius  85.  sed  ibi  vi- 
tiuis  est  numenis  pro  105.  sive  ut  rectius  Uier.  suppuiat 
107.  nam  ipse  Theophrastos  se  annorum  99.  cum  cuara- 
cieres  scriberet,  fuisse  profitclur  in  Prsefatione. 

(b)  YiUose  SocratemprO  /«ocrafeoblruduut  quidam  Mss. 
atque  ediU  vetusUores.  Isucratis  autem  amios  tulidem  in 
Macrobiis  Lucianus  enumerat,  ut  scias  falli  Victurium,  qul 
centum  et  unum  ex  eodem  supputat.  Sunt  autem  ex  Cice- 
rone  sompta  hxc  omnia,  Oialog.  de  yetteclule  :  t  £st 
enim  quiete  et  pure  et  elegantcr  xlalis  acue  placida  ac 
leiiis  senectus  :  qualem  accepimus  Platonis ,  qui  uno  et 
octogesimo  anno  scribens ,  mortuus  est.  Qualeni  IsocraUs, 
qui  Ubrum  qui  Panatheuaicus  inscTibilur,  quario.et  nona- 
gesimo  anno  scripsisse  dicitur,  vixiique  quiiiqueonium  po- 
stea...8ophoclesad  summam  senectuiem  Tragaxlias  fecit, 
qui  propter  sludium  cum  rem  fiimiliarem  negligcre  vide- 
retur,  a  fiUis  in  judidum  vocatus  est,  ul  quemadmodum 
nostro  more  maie  regentibus  latribus  l)onis  inierdici  solet, 
sic  illum  quasi  dissipatorem  a  re  familiari  removerent  ju- 
diccs.  Tura  senex,  olcitur  eam  febulam  quam  in  manibus 
iiabebat  et  proxime  scripserat  OEdipum  Coloneum  reci- 
tasse  judicibus»  qua»ivisseqne  nuin  iliud  carmen  desipieii- 
Us  videretur,  quo  recitato,  senteniiis  judiciim  est  libera- 
tus.  Mum  igiiur  hunc,  num  Hesiodom,  num  Simonidem, 
uum  Stesichorum,  num  quos  ante  dixi  Isocratem,  Gorgiam 
num  Uomerum,  mim  Phifosophorum  priucipes  Pylbagoram, 
Democritum,  numPlatonem,  numSocratem,  num  posteaze- 
iionem,  Cleantem,  aut  eum  cpiem  vos  eliam  Romse  vidisUs, 
Diogenem  Stoicum  coegit  suis  studiis  obmolescere  seiiectus^ 
An  uon  in  oronibus  iis  sludiorum  agiUiUo  vitsb  aequalis  fuit?» 
Quae  posirema  verba  exagerat  Hieronymus  his  cygneum 
nesdo  qvid  ei  solUo  dulcius  vicina  morte  cecinerum^  ciux 
nescio  au  vere,  si  Sophoclis  siiigularc  excmi^hiin  cxdiHas, 
uici  dc  rciiquis  possiut. 


sapicntiam  scnimi  indicat  ampliorem.  latcrprctanir 
enim,  pater  meus  superftuu$t  vcl  patris  md  ru§ilu$. 
Verbum  super/lui ,  ambiguum  csl ;  sed  iti  prjesenli 
loco  virtutem  sonat,  quod  amplior  sii  in  seiiibus,  et 
rcUiindans  ac  larga  sapienUa.  In  alio  autem  loeo  su- 
perfluus.quasi  non  nceessarius  ponitur.  Abisag  au- 
tem,  id  est,  rugitu$^  propric  nuncupalur,  cum  marJs 
fluctus  rcsonat,  et  ut  ita  dicam,  de  pelago  venicns 
fremitus  audilur.  Ex  quo  ostcnditur  abundanUssi- 
inum,  et  ultra  liumanam  vocein  divini  scrmonis  in 
scnibus  tonitruum  commorari.  Porro  Sunanniis  in 
liiigua  nostra  coccinea  dicitur  :  ut  significet  calcre  sa- 
picnUain  et  divina  lcctionc  fervcrc  :  quod  Kcet  Do- 
nHuici  saaguiuis  indicet  sacrameniuin,  tamen  ct  fer« 
vorem  osiendit  sapientix.  Undc  ct  obstetrix  llla  in 
Genesi  (c.  58)  coccinum  iigat  In  inaiiii  Phares,  qui  ab 
co  quod  parietem  diviserai,  duos  antc  populos  sepa- 
rantem,  divi$ori$^  id  cst,  Phare$,  sorUlus  est  nomcn. 
Et  Rahab  merctrix  in  typo  Eccle^iffi  resliculam,.my- 
sieriuin  sanguinis  conUnentem,  ut  Jericho  pcrcoutc 
domus  ejus  salvarelur,  appcndil  [al.  addilur  in  fene- 
$tra].  Unde  et  in  aUo  loco  de  viris  sanciis  Sciipiura 
commemorat :  Ui  sunt^  qui  tenerunt  de  calore  domus 
pairi$  Rechab  (i.  Paral.  2.  55).  Et  Dominiis  nostcr  iu 
Evangelio  :  Ignem,  inquit,  veni  mittere  in  lerram,  ct 
qnamvolouiardeat  (Luc.  i2.  49).  Qui  in  discipuloruiii 
corda  succensus,  258  cogebaleos  dicere:<  Noiinc 
cor  nostrum  ardcns  erat  in  nobis,  dum  loqueretur  m 
via,  et  apcriret  nobis  Scripturas?  >  (Ib.  24.  52.) 

4.  Quorsum  hccc  tam  longo  rcpeUta  principio  ?  Nc 
a  mc  quxras  pueriies  dcclamationes,  sententiarum 
flosciilos,  vcrborum  leuocinia^  ct  per  fines  capitiilo 
rum  sitigulorum  acuta  qooedam  breviterquo  conclusa, 
quo)  plausus  cl  clamores  excitent  audientium.  Am- 
plexetur  me  modo  sapienUa,  et  Abisag  nostra,  qtuv, 
nunquam  senescitv  iii  meo  rcquiescat sinu.  linpollua 
enim  est,  virginitatisque  perpetuae ,  et  quuc  in  simili- 
tudinem  Marix,  ciiin  quoiidie  generet,  scmperquc 
parluriat,  inconupla  csi.  lliuc  reordlxisscct  Aposto-» 
lum,  $piritu  ftfrveutcs  (  Rom.  12.  i\ ).  Et  iii  Evangelii» 
Doffiinum  prxdicasse ,  quod  ia  flne  mundi,  qiiandi» 
jiixta  Prophelam  Zacbariam,  stultus  pastor  csse  ccepo- 
rit,  sapientia  decrescentc,  refrigescet  caritas  multo 
riim  {Mauh.  24;  Zach.  II ).  Audi  igitur,  utBeatu8(aV 
Cyprianus  ait,  non  diserta,  scd  foriia.  Audi  fratrcni 
coUegio,  patreni  senio,  qui  te  ab  incunabulis  fidei, 
usque  ad  perfeclani  ducat  xtatcm,  et  per  singulijs 
gradus  vivendi  prxcepta  coiisUtuens,  in  tc  cxtems 
crudiat.  Scio  quidem  ab  aviincuk)  tuo  bealo  llelior 
doro,  qiii  nunc  PonUfex  Chrisli  esi,  tc  et  didiclssc , 
qii»  sancta  sunt,  et  qiioiidie  disccre  :  normamquo^ 
vitx  ejus^  excinplum  babcrc  virtiitiim.  Scd  et  nostra 
quaiiacumquc  &unlsuscipe,  et  libcllum  Iiunc,^  libcllo 

{€)  S.  Cjprianus  Epist.  1.  ad  DonaUim.  a  Deniqoc  ac- 
cipe  non  diserta,  sed  fortia,  noc  ad  audieniise  popularis  . 
illecebram  culto  sermone  fucata,  sed  ad  diviuain  indulgen- 
tiam  praidicandam  rudi  veritute  simplida.»  Paulo  |)08l  cum 
Pontiiicem  Christi  Heliodorum  dicit,  inteliige  cnm  Altini 
fuisse  I'^|>iscoi:um ,  qua  orualus  digniute  Aquili<ensi  Con- 
cilio  aii.  581.  sub  Dauiua2»o  intcrfuit. 


^i 


SANCTI  IIIERONYMI 


m 


iHius  copiilalo,  ul  cum  illc  lc  Monacliuui  erudiciil, 
bic  Clcricuin  doccui  csse  (lerfcclum. 
'    5.  Igilur  Clcricus  qiil  Clirisii  scrvil  Gcclcsix,  iiUcr- 
pretatur  prinio  vocabulum  suum,  ct  noiiiiiiis  dcflui- 
lione  prolata,  nilalur  essc  quod  dicilur.  Si  cnim  x).^- 
poi  Grxce,  9ar$  Laliiie  nppellaiur  :  proptcrea  vocau- 
tt»r  Cierici»  vei  quia  de  sorte  suni  Doinini,  vel  quia  ipsc 
IXominus  sors,  id  esi,  pars  Oericorum  esi.  Qui  autem 
vel  ipse  pars  Doniinicst,  vd  [Vominum  partein    259 
b  ibet,  lalem  sc  exhibcredcbei,  ut  et  ipsc  passidcai  Do- 
miaum,  ct  p«issideatur  a  Domino.  Qui  Dominum  post- 
det,  et  cuin  Proplieta  dicit,  ParBmeaDominut  (Ps.  f  5. 
5.  ei  72. 26),  nikil  extra  Domtnum  liabere  potest.  Quod 
si  quippiam  alitid   bnbiicrit  prxier  Doniinum ,  pars 
ejus  non  erit  Domiiius.  Verbi  gratia  :  si  nuruiii ,  si 
argentum ,  si  posscssioncs ,  si  variam  supellcclilcin  : 
cum  istis  partibus,  Dominus  pars  cjiis  fieri  non  di- 
giiabitur.  Si  aiilcm  cgo  pnrs  Doinini  siiin,  ci  funicult^s 
bxrcditatis  ejus  :  iiec  accipio  p;irlcin  inter  cxlcras 
irUMis»  sed  (juasi  Levita  et  Sacerdos  vtvo  dc  decimis , 
ct  altari  servicns,  allaris  oblatlone  sustcntor,  hnbciis 
victuin  ei  vestitum ,   liis  conlentus  ero ,  et  nudarn 
crucem  iiudus  sequar.  Obsecro  ilaque  tc ,  el  repetens » 
iimuit  Uerumque  monebo,  nc  oniciuin  Clericatus  geriiis 
aiitiqna!  uiitilix  pulcs  :  id  est^  me  locra  s^culi  iii 
CbrisU  quxras  militia  :  ne  plus  babcas  quam  quando 
Qericus  esse  ccepisli  :  et  dicaiur  libi ,  Cleri  eorum 
non  proderunl  eU  [Jerem.i^  15.  secundumLW), 
{a)  Mcnsulam  iuara  paupercs  et  peregrinr,  el  cuin  illis 
Chri^tus  conviva  iioverit.  Negotiatorkm  Clcricum ,  ct 
tx  inope  divitem,  cxignobili  gloriosum,  quasi  qiiam- 
dain  pestem  fiige.  Corrumpunt  motes  bonos  eonfabuta- 
tiones  pessimm  ( 1.  Cor,  i5. 35).  Tn  aurum  coiilcmnis, 
ajius  diligit :  tu  calcas  0|)es,  ille  sectatur  :  tibi  cordi 
e^l  silcniiuin ,  mansucludo,  secretum  ;  illi  verbosi- 
tas  (b)  attrita  frons ,  fara  placent  ct  platcae,  ac  medi- 
^orum  tabernnc.  In  lania  morum  discordia,  quae  po- 
icst  c&se  coiLcordia?  (i)  ilospiTiOLuii  tuum  aut  raro, 
aut  ivinquam  mulierum  pedes  terant.  Omnes  pucllas 
ctvirgiiicsChristi,  aut  a^qualitcr  ignora,  aut  a&quaiiter 
dilige.  Ne  sub  eodem  tecio  mansites  r  nec  in  practcrita 
casUtatecoufidas.  Nec  David  sancUor  {b)i  necSalomone 

(a)  Glossema  hujusmodi  adduot  velcres  edki :  NonnuUi 
^nm  mU  diUores  Monacld^  quam  fuerasU  swcutares,  et 
clerici  ( scd  Clericonim  oomeu  abest  a  vetusUoribus )  qtn 
possideiU  opes  sub  chrisio  paupere,  quas  stdf  locuplite  et 
faUace  diaoolo  non  Muerantt  ui  suspiret  (al.  susciperei) 
eos  Eccleua  diaites,  ifuos  namdus  teniHt  ante  mendicos  : 
quse  perperam  cx  £pila|)hio  Nepoiiani  huc  trauslala  sunt, 
ueqae  ia  uUo  Mss.  exemnkjri  inveniiintur.  Cxterum  iii  his 
quae  subdit  Uieron.  de  CiericQnim  Itospitalitate,  et  nego- 
tialione,  GonstinUi  ConsliluUo  an.  345.  conrerenda  esl, 
<pui  ille  Clcricos  ab  ouere  hospites  suscipiendi  exemtl,  et 
^.raetcrea  his,  qiii  alimoiwa  causa  negottaUonem  exercere 
voluissent,  inmiuiutatem  largiebalur.  Qua;  diio  hic  Uicr. 
improbat,  volens,  paupercs  et  pere^rtnos  a  Clericiissuscipi 
hosuitio,  tamelsj  ea  Lege  excusari  'Yideroniur,  et  Degolia- 
lionis  quxstus  jam  iilibcrales  nou  liccre,  quos  alii  passim 
Auctorcs  et  Paires  damnanl. 

(b)  Vocem  secreium  quajdapi  manu  exarala  ^xempjaria 
woxi  habent ,  et  slalim  loquacitas  pro  verbositas.  £x  edilis 
vero  plerlque  altrtld  frons^  cui  nundinte  et  fora,  etc. 

(c)  Addit  Victorius  cum  aliis  (lUibusdam  cxcusis  nec  Sani' 
psone  fortior;  alii  et  prxcipue  Mss.  libri,quos  sequi  placet, 
oiiiittuiit. 

(1)  Gravius,  suirrayanle  pcrvcluslo  «xeniplari,  lcgi  jii- 
t\ct  ostiotum. 


potes  csse  sapicntior.  Mehento  scmpcr,  qu^d  paradisi 
cohMium,dcposscssionesiia  inulicrcjeccrit(6Viu;<.  3). 
i£gi-olantitibiquilibetsanctusfrater  260  ^ssistat, 
ct  germana,  vcl  matcr,  aut  probatie  qux*libct  apud 
oroneslldei.  Quod  si  hujuscemodi  non  fucrint  consaii- 
guinitatis,  castiinoniu^qucpcrsonac,  multas  anus  uutrit 
Ecclcsi»,qnai  etofncium  f^r.xbeant,  ei benc/icrum  acci- 
pianl  ministratido,  ut  inirmitasquoquc  fua  fruelum  bn- 
bcat  elcemosynx.  Scio  qiiosdain  convaluisse  corpore, 
ci  animo  ;cgrolarc  ccepissc.  Periculose  tibi  miiiistr.it, 
ciijus  vultiim  freqiicntcr  atiendis.  Si  propicr  ofliciiiin 
Clcricilus,  aut  vidua  a  te  visitatur,  aiii  virgo,  niin- 
qiiam  d  nnum  solus  introcas.  Tales  habcto  socios, 
(|tiorum  contubcrnio  non  infaiiicris.  Si  Lcctor,  si 
Acoiylits,  si  Psaltcs,  to  sequitur,  non  orncnlur  vcsic, 
scd  moribus ;  ncc  calaiiiisiro  crispent  comas ;  scd 
piidicitiam  liabilu  polliceantur.  Solus  cuu  soi.\,  sc- 
crcto ,  ct  absqiie  arbilro,  vcl  tcsie ,  iion  sedeas.  Si 
familiarius  esi  alii|uid  loqucudum,  habct  nulriccin 
majorcm  domus,  virgincm,  viduaro,  vel  maritam  : 
non  est  tam  inhuniana,  ut  nulluni  prjcter  te  habeat , 
cui  se  aiiikat  crcdcrc.  Caveto  omncs  suspiciones,  ct 
quidquid-probabiliter  (ingi  polost,  ne  fingalur,  atitc 
devita.  Crebra  Monuscula,  et  sudariola,  ct  fasciolaSy 
et  vcsies  ori  applicilas,  et  oblalos  ((/)  ac  degtisiato.s 
cibos ,  blaudasque  et  dulces  Kiterulas  sanclus  anior 
non  habot.  <  llel  mcum  ,  meum  desldcritim  :  onincs 
delicias,  otlepores,  i  et  risu  dignas  urb:initaies,  ct 
cxteras  ineptlas  amatorum,  in  Como^iis  crubcscimus, 
in  sscculi  bominibns  deiestamur  :  quanto  magis  in 
Monachis  et  in  Clcricis ,  quorum  et  Saccrduiium  pro- 
posito,  et  propositum  ornatur  Sacerdoiio?  Ncc  boc 
dica,quod  aut  inte  aut  in  sanctis  viris  ipta  formidcm ; 
sedquod  in  omni  proposilo,  in  omni  gradu  ct  scxu,oi 
et  boni  et  inali  reperiantur :  Maloruhqub  condcmnatio, 
laus  bonorum  sit* 

6.  Puiict  dicere,  sacerdotes  idok)rum,'mimi,  c% 
aurigx,  ct  scorU),  lixrcdftates  261  capiunt :  solis 
Clericis  et  Monachis  hoc  (e)  Lege  probibelur :  ct  pro- 
bil)eiur  non  a  pcrsccutoribus,  sed  a  Principibus  Cbri- 
stianis.  Ncc  dc  lege  conqueror ;  sed  doleo  cur  iiieruerf- 
mus  hanp  legem.  Cauterium  bonum  osi^  sed  quo  milii 
vulntis,  ut  indigeam  cauterio  ?  Provida  severaque  legis 
cautio,  ul  utnen  nec  sic  refrenatur  avaritia.  Per  (/> 
fideicommissa  lcgibus  illudimus;  et  quasi  majora 

(d)  Deerant  in  Erasnuaua  ac  Benedictina  edilioue  vo- 
cuuB  et  oblatoSy  ciuas  ex  aUis  etiam  Hss.  iibris  reposuimus. 

(e)  Nimirum  Constilutione  Valentiniani  Imperat.  ad 
Damasum  Papam  :  «  Ecclesiastici ,  aut  ex  Ecclesiasticis , 
vel  qui  oonlinentium  se  volunl  noraine  nuncupari,  vidiia- 
rum  ac  pU)>illorum  domos  non  adeant,  v  etc.  De  hac  etiani 
S.  Ambrosius  epist.  18.  n.  13.  ad  Valentinianum  juniorem 
loquens,  «Nobis,  in(iuit,  privatsc  suocessionis  emolu- 
menta  recenlibus  legibus  denegauiur,  et  nemo  oonqueri- 
tur,  t  etc.  Et  illa  quidem  posUnoiium  abrogata  est  Har- 
clani  In(iperat.  Novolla ,  qu'<e  hal>eiur  Cod.  Theod.  I.  t(K 
tit.  3.  Sed  ioteriui  nterque  Eieronvmi ,  atque  Arobrosti 
locus  utinam  excinplo  sint,  teinporalia  lucra  Clcrieis,  Mo- 
nachisque  non  esse  quaerenda,  quibus  soli  animarum 
(]U9estiis  oordl  essedebeot,  non  pietatis  obtcntu  oiibus 
inhiarc. 

(/)  Caulum  erat  laudata  Valcniiniani  Constitulione ,  ut 
negue  per  subjectam  personam  wlerent  Clerici  aut  Honachi 
aliqttid  vet  doiuUione  vcL  testamento  perdpere ,  et  iimen 
aHhuc ,  qiiod  mirum  esi ,  ptr  fidi  icomriissa  legibus  iiluiti 
Hier.  quaMiiur, 


fe5  '  EIM^^TOLA  Lir 

siiii  Imp^raloruiii  scila,  qiiaiii  Clirisii,  logcs  limomiis, 
Evangelia  coiileiiiiuinus.  Sil  b«5res,  sed  maler  filio- 
rum,  id  csl ,  gregis  sui  (a)  Ecclesia ,  quoo  iilos  genuic » 
iiulrivtl  ct  povil.  Qiiiil  nos  inserimus,  iiiter  malrem  et 
liberos?  Gloria  Episcopi  est,  pauperum  inopiae 
•LPIerique  Mss.  opi^us  1  providere.  IgnomiDia  omuium 
Sacordotum  est ,  propriis  Bliidcre  divtiis.  Natus  in 
IK^upere  domo,  et  in  lugurie  nisiicano ;  qui  vix  mi- 
lio  et  cibario  pane,  rugientem  saturarc  vcntrem  pote- 
ram,  nunc  similam  ot  mella  fastidio.  Novi  et  gencra 
et  nomiiia  pisckin ,  in  quo  lillore  (b)  coueba  lecta 
sit  callco  :  saporibus  avium  discerno  provincias;  et 
otboruiu  prctiosorum  mc  raritas,  ac  novissime  damiia 
ipsa  delcctant.  Audio  pr;etcroQ  iii  senes,  etanus  absque 
liberis,  quoromdam  lurpe  serviiium.  Iifsi  apponunt 
iiiatulam  [al.  mappuiani]^  obsidenl  lectum,  iHiruleii- 
liain  stomacbi,  et  pblegmata  pulmonis,  maiiu  propria 
suscipiunl.  Pavent  ad  iiitroiluiu  medici,  Ircincntibiis- 
quc  labvis,  an  coinmodius  babeant ,  sciscilanlur  :  ct 
si  paululum  scncx  vogetior  fucrit,  periclitanlur  :  si- 
HrL4TAQUE  Ixtitia ,  meiis  iiilriiisecus  avara  liirquctur. 
Timent  cnim,  ne  perdant  miiiisieriiim  :  et  vivacem 
senem ,  Malhusalx  aniiis  coinparaut.  0  quanta  apud 
Deuni  merces ,  si  in  prxseiiti  prelium  non  sperarent ! 
Quantis  suduribns  Increditas  cassa  expetilur !  Minori 
labore  margaritum  Chrisli  cmi  poterat. 

7.  Divinas  Scripturns  sacpiiis  legc,  imo  nunqiiam  de 
nianibos  tuis  sacra  lectio  262  <leponatur.  Disce 
quod  doccas  :  obtine  eum  qui  secundum  doctrinaro 
ost,  fidelem  sermonem ;  ut  possis  exboriari  in  docirina 
sana,  et  contradicentes  revincere.  Permane  in  his  qiiac 
didicisti,  cl  credita  sunt  tibi ;  scicnsa  quo  ilidiccris  : 
paratus  semper  ad  satisfactioncin  omni  posccnti  tc 
rniioncm,  de  ea  qii:c  in  te  esl  spc  et  fide.  Non  con- 
fundant  opera  tua  scnnoncm  tuuni :  nc  cum  iii  Ec- 
ciesia  loqucris,  lacitus  quilib«U  rcspondeat,  Ciircrgo 
bxc  qux  dieis  ,  ipse  non  fs^cis  ?  Delicatus  hagisteh 
EST,  qiii  pleiio  vciilre  de^ejuuiis  disputat.  Acciisare 
avariiiam  et  latro  potcst.  SacerdotisXlhristi  os,  meiis, 
manusquc  concordent.  Csto  subjectus  Pontiftci  tuo, 
et  qiiasi  animx  parcntem  susclpe.  Amare  fliiorum, 
tiiucro  scrvorum  est.  f  Si  patcr  sum,  inquil,  ubi 
cst  bonor  iiicus?  Si  Dominiis  cgo  sum,  ubi  est  liinor 
iiiciis?  t  (Maiach,  1.2)  Plura  tibi  in  codem  viro 
obscrvanda  sunt  nomina ;  Moiiachus,  Poiilircx,  avun- 
culus  luus,  qiii  lc  Jam  in  oinnibus  ,  qiidD  saiicia  sunl, 
docuit.Iltud  ctiamdico,  quod  Episcopi,Sacci'dolcssc 
esse  noverinl,  noii  dominos  [AliUi  se  Paires  e$se  uou 
dommoi]  :  hoiioreiit  Clcricos  qiiasi  Clcricos,  ut  ot 
ipsisa  Clericis,  qiiasi  Episcopis  honnr  dcreratur.  Sci- 
lum  illud  est  oratoris  (c)  Domitii ;  Cur  cgo  le,  iu(|uii. 


l/i)  Uiiic  verissime  AmbrosUis  ciuiia  Epist.  18.  «  Qiionl 
Sucerdotibus  faui  legavcrit  Cbrisliana  vidua ,  valet ;  qiiod 
roinistrls  Dei ,  mm  valel.  Sinuidem  Kcclesiaslicis  Uiuium 
personis ,  non  ilcm  Ecclosiis  loguia  capere  ea  Lego  iuter- 
dictum  erat. 

(fr)  Cisterciens.  duoque  alii  Mss.  in  quo  lUtore  coilecta 
mif  viliose.  Pelronius  Specim.  beili  civUis, 

iMcrints 
Brula  HUoribus  vendunl  conchylia  cmnas, 
i  i  renovenl  per  dajnna  famnttj  olc. 
(f)  i^t  L.  Liciuii  0*assi ,  (|ui  Cn.  Domitii  iEiiobai  bi  iii 


5S4 
babeam  ut  prineipcin ,  cum  lu  me  non  iiabcas  ut 
Senalorem?  Quod  Aaron  ei  filios  ejus,  boc  cssc 
Episcopum  ct  Prcsbyicros  novcrimus  :  Unus  Domi- 
niis,  unum  teiuplum,  uiium  sil  ctiam  ministeriuin. 
Recordemur  scm^ierquid  Aposiolus  Petrus  prxcipiat 
Saeerdotibus  :  c  Pasciie  euin  qui  iii  vobis  esl  grcgcra 
Doroini :  providentcs  non  coactc ,  sed  spontanec  sc- 
cundura  Deum  :  nc<|iie  turpis  lucri  gratia,  scd  volun- 
taric  :  ncque  ut  domiHantcs  in  clerum ,  sed  foriiia 
faeti  gregis  ex  animo  :  ut  cum  apparuerit  priuceps 
pastorum,  percipialis  immarcescibilcm  gloria:  coro- 
iiam  I  (1.  Petr,5.^.€l$eqq,).  PcssimaB  consiieiudinis 
est  in  quibusdam  EcclesiiSt  taccre  263  W  Prcsby- 
tcros,  cl  prxseiitibus  Episcopis  non  loqui,  qiiasi  aul 
invidcant,  aut  non  digiientur  audire.  c  Ct  si  alii,  i 
inquit  Apostoius  Paulus,  c  fuerit  revclatum  scdonti, 
prior  taccat.  Potestis  enim  per  siiigulos  propbctare, 
ut  omnes  discant,  et  omnes  consoloiitur  :  ct  spirllus 
Propbclarum  Propbetis  subjccius  csi.  Noii  cniiii  cst 
dissensionis  Deus,  sedpacisi  (i.Cor.14.  50.  el  seqq,). 
c  Gloria  palris  est  filius  sapiens  i  (Prov,  10.  1 ).  Gau- 
dcai  Episcopus  judicio  suo,  cum  lalcs  Christo  elege- 
rit  Sacerdoics« 

8.  Conciones  in  Eccletia.  —  Doccnte  te  in  Eccle- 
sia,  non  clamor  populi,  sed  gcmiuis  suscitetur.  La- 
€ryra;e  auditorum,  laudes  lux  sint.  Scrmo  Presbyteri, 
Scripiiirarum  lcctione  conditus  sit.  Nolo  le  deckimato* 
rem  esseet  rabulamgarrulumqucsiiic  raiione,  sed  my* 
steriorum  peritum,  elsacramentorum  Dei  tuierudiiissi- 
mura.Verba  volvere,  ei  celeritatedicendi  apud  imperi- 
lum  vulgus  admiratiODcm  sui  faccrc,ind(jctorumboiiii- 
numest.  Altriia  frons  inlerpretatursicpc  quod  nescit : 
ct  cum  aliis  pcrsuaserit,  sibi  quoquc  usurpat  scientiani. 
Prjcccptor  quoiidain  meus  Gregoiius  Naziauzciius , 
rogatus  a  me  ut  exponeret,  quid  sibi  vcllcl  in  Luca 
sabbaiuin  deuTepoapfrirey,  id  est,  secundoprimum  (Luc. 
6.  1) ,  elcgantor  lusit,  docebo  te  ,  inquicns  ,  supor 
liac  re  in  Ecciesia  :  in  qua  mihi  oumi  populo  accla- 
inantc,  cogoris  iiivitiis  scire  quod  nescis.  Aul  ccric 
si  solus  taciicrls»  soliis  ab  omtiibus  slultitisc  coiulc- 
mnaberis.  Nibil  £am  facile,  quam  vilcm  plcbcciilum 
cl  Indoctaro  conciouem,  lingux  voliibiruatc  dcciporo. 
quaequidquid  non  intelligit,  plus  niiraiur.  M.  Tullius 
( in  queni  pulcherriinum  iliud  clogiuiii  est :  c  Deino- 
sthcncs  tibi  praeripuil,  iic  csscs  priinus  Orator  :  •  tii 
illi,  He  soiua)  in  oralione  proQuinto  {e)  Galiio,  quid 


Ceusura  colloga  fuit,  ut  noLalum  csl  Yirlorto  ,  cx  lorlio 
Ciceronis  do  Oraloro.  Al  illo  vlLialos  cddioos  pulat,  ciiU 
pamque  in  librarios  couforons,  cram  logoiiduiii  vult  pro 
Domiii'  Nos  nicmori'<c  lapsuro  iu  Aucioro  iioslro ,  ox  oo 
quod  collegse  ambo  fuoriut ,  pulamus  vorosiinilius. 

(d)  Presliyleris  faciilLatein  (|uidem  vorbi  facioudi  iu  Ec- 
clesia  concessorai  Caiioii  53.  CxHicilii  Cardia^in.  4.  laiiium 
nc  ooram  episcopis  conciouaront.  Hitiic  possimum  morom, 
qui  tamon  diu  muUumcpio  iuquibusdam  Ecclosiisohlinuit, 
improbat  S.  Doclor,  cumque  luuiatus  Pseudo  Hienuiymiis 
Episiola  de  scplom  Ecclesiae  ordiuibus.  Vid.  aliam  Epi.sio- 
lam  Augustiu.  et  Alypii  ad  Aorelium  Carihag.  Episc.  aliot» 
que  |jassim  Auctores.  ^ 

(6)  Coa  haec  apud  Hieronymum  TuUianae  hujus  Oratio- 
nis ,  quaj  jamdiu  inlercidit ,  meulio  esl,  nec  salis  proiiido 
conslal,  GaUio  iie  anGallo  logeudum  sit,  ulramque  euim 
locliouoin  Mss.probant  aUiue  edili,  quorumvetuslioresha- 
bobiul  olim,  pro  Q.  ligarw  calio.  Paulo  posl  Cistcrcicusc 


555  SANCTl  HIERONYMI 

ilc  ravorc  vulgi ,  cl  <ie  impoiilts  concionatot ibns  lo- 
qu.ilur,  aUende,nc  bis  fraudibus  ludaris.  Loquor 
ciiiin,  qivji  sum  ipse  nupcr  eiportus.  Unus  quidam 
Pocia  nominaius  homo,  pctlitieralus,  cujus  sunl  illa 
coUoquia  Poctarum  ac  Pliitosophorum ,  cum  facil 
Euripidem  el  Menandrum  inter  se  ,  264  ^^  ^^'^ 
loco  Socratcro  atquc  Epicurum  disserentcs,  quoruin 
a>tates  non  annis,  sed  sxculis  spiinus  essc  disjuiiclas, 
qunnlos  is  plausus  cl  eianiorcs  movcl  ?  Mulios  cniin 
coiidlscipnlos  habcl  in  Ihealro,  qui  simul  littcras  non 
didtccniiit. 

0.  CvUus  qualis,  Divcrsa  mmbra  in  Ecclesia,  — 
Voslcs  piillas  aM]itc  (n)  dcviia,  ul  candidas.  Ornalus 
lit  sordcs  pat-i  iiiodo  fugiend.r.  snnt,  quia  alteruin  dc- 
licias,  alleruni  gloriam  redolct.  Non  al>squc  aniictu 
liiico  Inccdcrc,  scd  pretium  vcstiuin  linearuni  non 
liabere,  laiidabilc  csl.  Aiioqui  ridicuhtm  ct  plcnum 
dcdccoris  csl,  rcrcrto  marsupio,  quod  sndariuni  ora- 
nuniquc  iioii  habcas »  ghiriaii.  Stint  qni  paupcribus 
paulnm  tribninit,  ul  ainplius  accipiant ;  ct  sub  pr:c- 
lcxlu  elccmosynx  quxrunt  divitias,  qti.T  inagis  vciia- 
lio  appcllanda  cst,  qiiam  clcemosyivjc  geniis.  Sic 
bcftliaD ,  sic  avcs  ,  sic  capiuntiir  el  pisccs.  M^dica  iii 
hamo  esca  ponilur,  ut  matroiiarum  in  co  sacculi 
protrahantur.  Sciat  Episcopiis,  cni  conimissa  cst 
Ecclcsia ,  qncin  dispiMisationi  paiqicnim  cura*qtic 
pnrficiat.  Meliijs  est  non  habcre  quod  tiibuam  , 
fiuam  impndentcr  petcrc  quod  rccondam.  Sed  et  gc- 
nus  arrogaini;e  cst,  dcmeniiorcin  te  vcllo  vidcrt, 
qiiam  Pontifcx  Chrislicst.  Non  oiniiia  possumiis  oin- 
ncs.  Alius  in  Ecclcsia  oculns  cst  ,  alius  lingna,  alius 
inaniis,  alius  pcs,  auris,  ventcr,  clc:clcra.  Lcge  Pauli 
Epislolam  ad  Corinlhios  :  qtiomodo  divcrsa  membra 
unum  corpus  cniciuiit  (I.  Cor.  H).  Ncc  ruslicus  la* 
mcn  et  simplex  fratcr  ideo  sc  sauctum  putet ,  si  nlhil 
novcrit  :  ncc  peritiis  ct  cloqiicns,  lingua  xstimet 
Fanctiiatcm.  Multoque  melius  est  e  duobus  imper- 
fcctis,  rusiicitatem  habcre  sanctam,  quam  eloqucD* 
tiain  pcccatricem. 

10.  Tenipforum  ornatut.  —  Mulii  sedificanl  parie- 
tns,  ct  columnas  ccclesiae  substruunt  :  marmora 
nifcnt,  auro  splendcnt  laqucaria,  gemmis  altare  dis^ 
tiiigtiitur,  et  minislronim  Christi  nulla  electio  est, 
Nciiucycro  inihi  aliquis  opponat,  dives  in  Juda&a  Tem- 
pluin,niciisaiti,  luccnias,  ihuribula,  patclias, scyphos, 
morlaiioln,  cl  curicra  ex  auro  fabrefacta  (3.  lieg. 
5.  cHj).  Tuiic  liu*c  probabantur  a  Domino,  quando 
Saccrdotes  hoslias  immolabant,  et  sangtiis  pecndum 
erat  265  rcdempiio  peccaloruin.  Quanquam  lia*c 
omiiia  prxcesseriiit  iii  figt\ra  :  <  Scripta  sunt  atttem 
proptcr  nos,  in  qnos  nncs  soiculoruindevenerunt  i 
(2.  Cor.  10.   11).  Nunc  vcro  cum  paupertatem  do- 


cxcmplar  cowinn  logil  pro  cotloquia ,  el  rorie  verius,  sic 
euiiiiifiscribisolcbanl  hujusmoJii)iaIogi,  el  Graicc  trj^twrm, 
coinpotaliones. 

(n)  Ilcclissime  Pelrus  CluDiaccasis  htmc  locinu  cxpo- 
nit,  (piod  lanlum  admoaeatur  Nc|)olianus,  in  nigii  alhiquc 
coluris  usu  fasluni  cavere ;  noa  ul  alii  et  praecipue  Baro- 
iiiiis,  ut  prolMiOt  Clcricos  aiiliqtiiius  ncquc  alra  veslc  iii- 
duios,  nccpic  alba,  sed  rjos,  qiii  inicr  ulrunnjuc  csl, 
coloris. 


550 
mus  siio?  paupcr  Dominus  dcdicarit,  t.0GiTEUus  eru- 
cem  cjns,  ct  divitia^  lulum  piiiabimus.  Quid  mira- 
mur,  quod  Christus  vocat  iniquum  manimona?  (Luc. 
16.)  Quid  suspicimus  [a/.  sutdpimus]  ct  amamus, 
quod  Pctrus  se  non  habcre.gloriosc  lesiaiur?  [Act.  3). 
Alioquisi  tantnmlilleram  sequimur,  et  in  auro  atqiic 
diviiiis  simplex  nos  dclectai  historia,  cum  auro  oh- 
servemus  et  cxtera.  Ducant  Ponlifices  Chrlsti,  uxo- 
rcs  virgines :  quamvis  bonae  menlis  sit  qni  cicatricem 
habucrit,  et  deformis  cst,  privetur  Sacerdotio :  lepra 
corporis ,  animre  vitiis  pncferatur.  Crescamus  et 
multiplicemur ,  et  rcpleamus  terram:  necimmdlemus 
agnum,  nec  mysticum  Pascha  celebremus ,  (b)  quia 
hxG  absque  Templo  fieri  lege  prohibcntur.  Figamus 
sepiimo  mensc  labernaculnm,  et  solemne  jejunium 
buccina  concrepemus.  Quod  si  h»c  omnia  spirilua- 
iibus  spiritaalia  comparantes,  scientesquccum  Paulo, 
quod  lex  spiritualis  csl  (Rom.  7),  cl  David  vcrba  can- 
lanlis  [al.  cantantes]  :  c  Rcvela  oculos  mcos,  ct  con- 
sideraborairabiliade  lege  tua  » (Pt.  118. 18),  siein- 
lelligimus ,  ut  Dominus  quoque  noster  iniellexit,  et 
intcrpretatus  est  sabbatum  :  aot  aurum  repudiemus 
cum  caeleris  supersiilionibus  Judseorum  :  aut ,  si  au- 
rum  placet ,  placeanl  ei  Judael ,  quos  cum  auro,  aul 
probare  nobis  necesse  esl,  aut  damnare. 

11.  Cottvivia  fugieuda.  —Convivia  libi  vilaiida  sunt 
^accularium,  el  maximo  corum,  qui  boooribus  tament. 
Turpe  esl  ante  fores  Saccrdotis  Christi  cracifixi  ct 
fviuperis,  et  quicibo  quoque  vcscebatur  alieno,  licto- 
i^'s  Consulum ,  ct  milites  excubare ,  judicemqiio  pro- 
viiicias  roelius  apud  te  prandere,  quam  in  palatio. 
Quod  si  obtenderis  te  facere  ha^c,  ut  roges  pro  niise- 
ris  atqne  subjectis,  Judex  S/Eculi  plus  deferei  Clerica 
continenti ,  qoam  diviti :  et  magis  sanctitatem  taani 
\enerabilur,quam  opes.«Aut  si  tiilisest,  qui  non  206 
audiat  Clericos  pro  qaibuslibei  tribulatis  ,  nisi  inter 
phialas  [al.  inter  calices  et  phialas] ,  libenter  carcbo 
hujuscemodi  beneficio;  e*  Christum  rogabo  pro  jo- 
dicCy  qai  magis'et  cilins  subvcnire  poicst,  quam 
jndex  :  c  Meliiis  enim  est  confidere  in  Domino,  quam 
confidere  in  homine.  Melius  est  sperare  in  Domino , 
qiiam  sperare  in  principibus  i  (Ps.  117.  8.  9).  Nun- 
quam  vinum  redoleas ,  ne  audias  illud  Philosoplii  : 
lloc  Don  esl  osculufli  porrigerc ,  scd  vinuin  propi- 
nare.  Vinolentos  Sacerdoles  et  Apostolus  damnat,  e( 
vctos  lex  prohibet  (Levit.  10).  Qtii  altario  descrviunt, 
vinum ,  et  siceram  non  bibant.  Siccra  ilebra'.o  ser 
mone  omnis  potio  imncupatur,  quae  incbriare  potest ; 
sivc   illa  qu£  frumento  conGcitur;  sivc  pomorum 

(6)  Ncmpe  sancilum  cst  Deutcron.  16.  6.  nc  Pascha 
«bivis  locorum  maciare  liceret;  bucque  iii  primis  speclai 
Auguslui.  Relracl4il.  i.  1.  cap.  10.  dc  Judaeis  locus,  quod 
«  apud  gcntcs  sacrificdre  non  poterant :  sicitt  eos  el  luinr 
videmus  sinc  sacrinciis  rcmansisse ;  nisi  Torte  quod  por 
Pascha  iminolanl  ovein ,  hoc  tn  sacrificio  deputclur. »  Addc 
Zcnbnem  nosirum  scrin.  7.  de  Exodo,  etserm.  13.  de  eo- 
difin  arguincnlo.  Priorc,  «  Pharisaeus  qucmadmodum  legi- 
innum  Pasclia  possit  cclebrare  non  vineo,  cujus  eminens, 
fainosumque  llltid  leinplum ,  miscrabili  vaslatioue  campia 
aH|tiatum,  suo  pulvere  jacet  scpullum.  In  alicro,  «  Judacos 
Ki^tlimiiiu  Pascha  cclel>rare  iion  |K)sse  paucis  aocipe, 
Christianc.  Salomonis  templum  bostili  vastalionc  submcr- 
sum  cura  i  uiiia  sua  jaccal  seiiulium,  uhi  sacrificant?  » 


537  EPISTOL\  Lll. 

succo ,  a'it  cum  favi  decoquuitlur  in  dulcem  ct  bar 


538 


baram  poiionem»  aut  palmarum  frucius  exprimunlur 
in  liquorem,  coclisque  frugibus ,  aqua  piiiguior  (a) 
coloratur.  Quidquid  inebrial,  el  slaium  meiiiis  ever- 
til,  fuge  sjJuUiter  ut  vinum.  Ncc  boc  dico,  quod  Dei  a 
nobis  croatura  damnelur  (siquidcm  ei  Dominus  vini 
potator  est  appellalus  (Maith.  11) :  ct  Tiinotheodo- 
lenti  stomacbuin ,  modica  vini  sorbilio  rclaxala  est 
(i.  Tim.  5),  scd  modum  pro  sclalis ,  el  valetudinis  et 
corporum  qualitale  exigiinus  in  polaodo.  Quod  si 
absque  vino  ardeo  adolescentia,  ct  iiiflammor  calore 
sangninis,  et  succuleuto  validoque  sum  corpore,  li- 
benter  carebo  poculo ,  in  quo  suspicio  vciicni  esi. 
Pulclire  dicilur  apud  Grjecos,  el  nescio  an  apud  nos 
asquc  resonct ;  Plnguis  venler,  noii  glgnil  (b)  sensum 
tenuera. 

12.  Modut  in  jejumi$.  —  Tanlum  libi  jejiiniorum 
moduffl  impone,  quantum  ferre  potes.  Sint  libi  pura, 
casia,  simplicia,  moderata,  et  non  supersliiiosa  jeju- 
nia.  Quid  prodest  oleo  non  vcsci,  et  molestias  quas- 
dam  diflicultaiesque  ciborum  quaercre ,  carycas  ,  pi- 
pcr,  nuces ,  palmarum  fructus ,  siinilam  ,  mel,  pisla- 
cia?  Tota  boriorum  cullura  vexatur ,  ut  cibario  non 
vescamur  pane  (c),  et  dura  delicias  sectamura,  regno 
coelorum  retrabimur.  Audio  prxtcrea  quosdam  con- 
tra  rerum  bominumque  naturam,  aquam  non  267 
bibere,  nec  vesci  pane ;  sed  sorbitiunculas  delicalas  et 
contrita  olera ,  betarumque  succum ,  non  calice  sor- 
bere,  sed  concha.  Proh  pudor,  non  erubescimus 
iitiusinodi  ineptiis ;  ncc  txdet  snpersiilionis  !  Insuper 
ctlam  fainam  abstinentix  in  deliciis  quajrimus.  For- 
TissiHuii  jejunium  est  aqua  et  panis.  Sed  quia  glo- 
riam  non  babet ,  el  omnes  pane  et  aqua  vivimus, 
quasi  publicum  et  commune  jejunium  non  pulatur. 

15.  Gloria  cavenda.  CuUus  superstiliosus.  —  Cavc 
nc  hominum  nimusculos  aucuperis  :  nc  in  oflciisam 
Dci ,  populorum  laudem  commutes.  Si  adhuc,  in(|uit 
Apostolus,  hominibus  placerem ,  Christi  servus  non  es- 
sem  (CalaL  i.  10).  Desiit  placere  borainibus,  et  sir- 
yus  faclus  est  Christi.  Per  bonam  famam  et  malam,  a 
dextris  et  a  sinistris  Christimiles  graditur  :  nec  laudc 
extollitur,  nec  vituperaiione  frangitur  :  non  divitiis 
tumet,  non  conlrahitur  paupertate,  et  laiia  conle- 
mnit,  et  trislia.  Per  dicm  sol  non  urll  cuin,neque  luna 
per  noctem  (Ps.  120.  6).  Nolo  te  orarc  in  anguHs 
platearum ,  ne  rectum  ilcr  prccum  tuarum  frangat 
aura  popnlaris.  Nolo  te  dilatare  nmbrias ,  ct  ostentui 
babere  phylacteria,  et  conscientia  repugnanle,  pha- 
risaica  ambitione  circumdari  (d),  Quaoto  melius  erat 

(a)  Nobis  legendura  videtur  colatur,  pro  cotoraiur^  quod 
habent  librl  omnes.  Quod  vero  barbaram  potionem  dicit, 
eaqac  barbararum  geutium  intelligenda  est,  maxime  se- 
ptemtrionaiium,  alU  amatam  volunt  scribi  debuisse,  sed 
perperam. 

(b)  AUier  mniem ;  sed  et  senarius  apud  Grscos  versus 

habet  «aYOa  •marJ^  Uicx&v  ou  tUtm  v6ov. 

(c)  Haec  et  dum  deticias  sectamur,  a  regiw  cmUjfim  re- 
traiimur  duo  Mss.  non  habent.  Paulo  infra  Betarum  voca- 
bulo  conflctum  aUud  Baccarum  subsUtuit  Yiclorias. 

(d)  ToU  hiec  pericope  decem  fere  versuom,  ab  hinc  sci- 
Woii  }is(ini\yisscire,  si  quod  sentimus ,  aperte  protiteri 
licot,  aut  hicronyinum  aiictorcm  nou  habet ,  aul  iiiinium 
Oci>ravaia  cst,  alciuc  itivcrsa  a  Ubrariis.  lilani  corlo  si  «lc- 


hxc  uon  in  corpore ,  scd  in  corde  gestare ;  et  Deom 
liaficrc  fautorcm,  non  aspectus  hominum  ?  Indc  pen 
dei  Evangclium  inde  Lex  ct  PropbcliB ;  sive  sacra  et 
Apostolica  docirina.  c  Hclius  cst  cnim  haec  omnia  in 
mentc  portarc ,  quam  in  corpore.  »  Fidelis  mcccm 
Lector  intelligis  quid  taceain ,  et  quid  magis  tacendo 
loquar.  Tot  tc  rcgulx,  quot  species  gloriarum  percur- 
rant.  Yis  scire  quales  Dominus  quxrat  ornaius?  Ila- 
bclo  prudentiam,  justitiam ,  tcmpcranliam ,  fortitudi- 
ncm.  Hiscceli  plagis  includcre,  hxc  tc  quadriga.[al. 
addilur  in  altum] ,  velut  aurigam  Chrisli ,  ad  mctam 
concitum  [at.  concita]  fcrat«  Nihil  boc  monili  prctio« 
sius,  nihil  hac  gemmarum  varietaie  distinctius.  Ex 
omni  parte  decoraris,  cingeris,  aique  protcgeris,  et 
omamento  tibi  sunt  268  ^^  tutaniini ,  gcmmae 
vcrtuntur  in  scuta. 

14.  Oblreclationes  cavendcc.  —  Cave  quoqiic,  ne  aut 
linguam  aut  aures  habeas  pruricntcs,  id  cst,  ne  aut 
ipse  aliis  deirabas,  aut  allos  audias  dctrahcntes. 
c  Sedens,  inquit,  adversus  fratrem  tuum  loquebaris, 
et  adverstts  filium  matris  tusc  poncbas  scandaluin  : 
bxc  fecisti  et  tacui.  Existimasii  iuique,  quod  ero  liii 
siinilis  :  aguam  te  et  slatuam  contra  faciem  tuam  i 
(Pf.  49.  20.  2t).  (d)  Parce  a  detraciione  lingux, 
custodi  scrmones  tuos,  et  scilo  qiiia  per  cuncta,  qux 
dc  aliis  loqueris ,  tua  sententia  judicaris,  et  in  his 
ipse  deprchendcris ,  quae  in  aliis  arguebas.  c  Nequc 
vero  illa  jusia  est  cxcusatio,  Referentibus  aliis  inju- 
riam  faccre  non  possum.  »  Nemo  invito  auditori  li- 
benter  referl.  Sagitia  in  lapidem  iiunquam  figitiir, 
intcrdum  resiliens  percutit  dirigentem.  Discat  de- 
tractor,  dum  te  videt  non  libentcr  audire,  non  facile 
dctrahere  :  c  Cum  detracioribus  ,  ait  Salomon  ,  ne 
misccaris ,  quoniam  repenle  veniet  pcrditio  eorura , 
et  ruinam  utriusque  quis  novit?  »  (Prov.  24.  21.  22) 
tam  vidclicct  ejus  qui  detrahit ,  quam  illius  qni  au- 
rcm  accommodat  detrahcnti. 

15.  Silentium  et  secretum,  —  Officii  tui  est  visitare 
languenlcs ,  nosse  domos  matronarum  ,  ac  liberos 
carum,  et  nobiiium  virorum  custodire  sccrcta.  OfUcii 
tui  sit,  non  soluin  oculos  castos  servare,  scd  et  lin- 
guam.  Nunquam  de  formis  mulicrum  dispulcs ,  ncc 


lcas,  oniime  contextus  fluei;  si  relineas,  implexa  omnia 
sunt,  abruptusque  sensus.  Ad  hasc  distaut  quam  maxinie 
et  verbis,  et  serie  edili  a  Mss.,  atque  isli  inlcr  se  quod 
alterum  glossematis  iadicium  est.  Verba  « Inde  pcndet 
EvangeHum,  inde  Lex  (Martian.  Crux)  et  Prophelae.  Fi- 
delis  mecum  Luctor  intelUgis  quid  taceam,  et  quid  tacendo 
loquar.  Tot  regute  quot  species  gloriaruin ,  »  hoc  ordine 
ia  Mss.  prsefcruntur,  et  statim,  ouanto  melius  erat ,  etc. 
Qni  ordo  elsi  pr»|JOsterus  aliis  editoribus  visus  sit,  anli- 
quior  tamen  est,  el  concinnior,  euinque  tantum  non  se- 
(luimur,  quod  lolus  iocus  salius  videaiur  una  lilura  eiucii- 
Qandus.C8eterumetiam  quibusUam  iuier|.olalionibusscaiet, 
ut  verbis  sive  sacra,  et  Aposlolica  dociiina ,  et  vociilis  te 
ante  reguUe,  et  vanarvm  percurrant,  quae  quid  siguUicent, 
omniuo  uou  video. 

(d)  Seqoehs  integrum  comma  longe  aliter  Cisterciens. 
legit  ex  persona  Dei :  «Siibaodiam  scrmones  tuos,  el 
cuncU  quae  de  atiis  es  locams,  ut  tua  senteniia  judicoris, 
in  his  ipse  deprehensus,  quae  in  aliis  argucl»as.  »  fteliqui 
Mss.  Ubri ,  quos  seqiiiinur,  magno  numero  in  hac  tanlum 
voce  sententia  a  vulgatis  dilTcrum,  qui  lcgcbant  cmi- 
wicuiia. 


t»9 


quid  agalur  (i)  iii  Jkiia,  doinus  alia  per  tc  novcrit 
(a).  Ilippocrales  adjiirai  discipulos  suos,  antcquain  do- 
cM,  el  in  verba  tua  jurare  compellit  :  extorquct  sa- 
craniento  silcntium,  sermonem,  incessum,  babiium, 
moresque  pracscribit.  Quanto  niagis  nos ,  quibus  ani- 
enarum  mcdicina  [al.  cura]  commissa  est ,  omnium 
Christianorum  domos  dcbcinus  amarc  quasi  proprias? 
Consolatorcs  potius  nos  in  moerorlbus  suis,  quam 
convivas  in  prosperis  novertiit.  Facile  co!«TEiiifiTUR 
Clericus,  qui  sxpc  vooatus  ad  prandiuia,  ire  non  re- 
ciisat. 

i  6.  Raro  aecipiendum»  Nupliat  Clerieus  non  conciliat. 
Sacrilegium  Ecclesiam  fraudare. —  989  Nunquam  ' 
pctenleSy  raro  accipiamus  rogali.  Beatius  enim  est 
niagU  dare  qitam  acciperc  (  Acf.  20  ).  Ncscio  quo 
cnim  modo  i  liam  ipse  qui  dcprecalur,  ut  trlbuat , 
cum  accepcris,  viliorem  te  judical,  et  mirum  in 
inodum  si  cum  rogantem  contempscris,  (2)  plus  te 
poslcrius  veneratur.  Pranlicatorconlincntise  (b),  nu- 
plias  ne  conciliet.  Qui  Apostolum  legit,  diceniem  , 
Supereit ,  ut  qui  habent  uxores ,  sic  sinty  quasi  non 
habeant  (1.  Cor.  7);  cnr  virginem  cogit  ut  nubal? 
qui  de  monogamia  Saecrdos  est ,  quarc  viduam  hor- 
latur  ut  digama  sit  ?  (c)  Procuratores  el  dispensato- 
rcs  domorum  alienarum  atquc  villarum,  quomodo 
possunt  esse  Clerici,  qui  proprias  jubentur  coiite* 
ninere  facullates  ?  Ahico  ouippuh  rapcre,  rurtum  est : 
Ecclesiam  fraudare,  sacrilegium  est.  Accepisse  quod 
pauperibas  erogandiiin  est,  et  esurientibus  plurlmis , 
vcl  cauium  esse  velle,  vel  limidum ;  aut  quod  apcr- 
lissiiui  sccleris  est,  aliqtiid  indc  subtrahere,  omniiim 
prxdonum  cnidelitatcm  superat.  Ego  fame  torqneor, 
ct  tu  judicasquantum  venlri  mco  satis  sk  ?  Aat  divide 
slatini  qiiod  acceperis,  aut  si  limidus  dispensator  es, 
dimiltc  largilorem ,  ut  (5)  sua  ipse  distribuat.  Nolo 
suB  occasione  mea  sacculus  tuus  plenus  sii.  Nenio 
iiie  meliiis,  mca  servarc  potcst.  Optimus  dispcnsator 
est  qui  sibi  iiihil  rescrvat. 

17.  Coegisii  me,  Nepotiane  carissimc,  lapidatojam 
Virginiiatis  libello  [Epistola  XXII.  de  Yirginit.  ser- 
vanda],  quem  sanctx  Eustochio  Rom»  scripseram  , 

(a)  Exsiat  Hippocratis  juramentum,  et  Largi  de  eo  testi- 
nwniufn :  «  Uippocrates  condiior  nostrae  professionis  ioitia 
disciplinse  ab  jurejurando  tradidit.  t  et,«  fonge  pneformaos 
animos  discentium  ad  bumanitatem.  i 

(b)  Adnotaiu  dignnm,  quod  ad  veteres  matrimonii  cere- 
monias  prtniis  EccTesiae  sxculis  usitaias  pertinet;  et  lK>no. 
qtiidem  institnto  Uteronymus  improbat,  oiim  vero  Tertul- 
liamis  laudaverat,  cuiusuiio  loci  nostri  Doaoris  sententiam 
maximc  illustrant;  alter  lib.  2.  ad  Uxorem  cap.  ullimo,  ubt 

Iirjedicai  felidtatem  ejus  matrinwnii ,  quod  Eccieda  conci' 
iat;  alter  lib.  de  Monogamia  cap  XI.  ubi  «  malrimoninoi , 
inquit,  poslulas  quod  eis  a  quibus  postuias  :  doii  lioet  ha- 
liere,  ah  Episoopo  monogamo,  a  Prestyylcris ,  et  Diaconis 
ejusdem  sacrainenti,  elc. 

(c)  Vetitom  isiud  semper  in  Ecclesia,  «  Divina  procu- 
rauone  contcmpta  procuratores  rerum  sx*cularium  Glericos 
ficri ,  quemadmodum  dolet  Gyprianus  lib.  de  Laiisis.  Gon- 
feretiduy'  in  haac  rcm  canon.  IG.  Goncilii  Garthaginiensis 
habill  P.  C.  Honorii  XII.  et  Theodosii  VIII.  Tum  Sulpitins 
Severas  hi3^  lib.  1.  S.  Grogorius  lib.  8.  epist.  11.  adver- 
sus  llasiiium  Episcoinmi  Capuauum,  aliaqtic  id  genus  quam 
plurinia. 

(1)  Ptciiius  apud  Gravium,  nec  quid  in  cujusque  domo 
ageUur. 
(i)  Apml  Gravium,  phis  miralur. 
(3)  Ai.  apud  Graviuin  iit  sm  sjwUc  ipse  (iiatnttuat. 


S.VNCT1  tllERONYMI  m 

post  annos  dcoem  nirsus  ncUiIcem  ora  rcserare,  et 
conrodicndum  mc  tinguis  omnium  prodcre.  Aut  cimn 
nihil  scribendum  fuit,  ne  bominum  judicium  subire- 
mus,  quod  tn  faccre  prohibaistt  :  aut  scribcnlcs 
nosse,  cunctorjim  advcrsum  nos  maledicorum  tela 
esse  lorquenda.  Quos  obsecro  ul  quiescanl  et  desi- 
nanl  malediccrc ;  iron  enim  ut  adversariis,  sed  ul 
amicis  scripsimus ;  nec  invecti  sumus  in  eos  qui  pec- 
cant,  .sed  ne  peccent,  270  monuimus.  Neque  in 
illos  tanlunifSed  et  in  nos  mclipsos  severi  judices  fui- 
mus :  volentesque  rcstocam  dc  oculo  alterius  tollere, 
noslram  priiis  trabem  ejecimiis.  Nuiium  iaesi,  nuHins 
nomen  saltem  dcscripUone  [al.  mea  scripiura]  sq^na- 
tum  est.  Ncminem  specialitcr  mcus  scrmo  pulsavlt.  • 
Ceucralis  de  viUis  dispatallo  est  (d).  Qui  mihi  irasci 
volucrii,  prius  ipse  de  se  quod  talis  sit,  coniiiebitur. 


EPISTOLA  Llil  (e). 

AD  PADLmUU. 

De  iUuUo  Scripturarum  (f) 

Omnium  sapicnlum  exemplis  provocat  ad  studium  Lit* 
terarum  sacrarum,  et  in  hi$  quantum  sit  difficuUatis, 
ostendit.  Ddndequo  magis  inflammet  ad  earum  slu- 
dium^  singulos  libros,  Auctores  et  argumenta  elogiis 
'quibusdam  breviter  commendat.  Denique^  ui  se  a 
sasculi  rebus  penitus  expediat^  hortatur, 

1.  Vera  necessitudo.  Sapientunt  peregrinationes.  — 
Fratcr  Ambrosius  tua  mihi  munuscula  perrerciis, 
dctulit  et  suavissimas  litteras,  qoae  a  principio  ami- 
ciiiarum,  Gdem  jam  probata!  fldei  et  vctcris  aniici- 
tiic  (4)  pra^fcrebant.  Vcra  cniin  illa  neccssitudo  est , 
ct  ClirisU  gluiino  copulata,  qtiam  non  uiiliias  rci 
fainiiiaris,  non  prxsenUa  tantuin  corporiim,  non  sub- 
dola  et  palpans  adulatio  ;  sed  Dei  Umor  ct  divinarurn 
Scriplurarum  studia  conciliant.  Lcgimus  iii  vctcrtbus 
bistoriiSy  quosdam  lustrasse  provinci:ts,  iiovos  adissc 
populos,  maria  iransisse,  ut  eos  quos  cx  libris  iiove- 
rant,  coram  quoque  viderent.  Sic  Pyiliagoras  Mem- 
pbiUcos  vates;  sic  Plato  ^gyptuin  ct  Arcbiiain 
Tarentinum,  eamque  oram  Ilalio},  qux  quondam 
magna  Crxcia  dicebatur,  laborio.sissime  pcragravit ; 
ut  qui  Athenis  magister  eral  et  potens,  ciijiisque  do- 
ctrinam  Academiae  gymnasia  pcrsonabant ,  fieret  pc- 
regrinas  atque  discipulus ,  halens  aliema  verccundc 
271  disccre,  quain  sua  impudentcr  iiigcrcrc.  Dcni- 
quecum  liitcras  quasi  toto  fugientcs  orbe  pcrscquitur, 

(d)  Ex  Giceronc  |)rc  Lcg.  ManiJ.  «  Ego  aulom  ucmincm 
nomino.  Quarc  irasci  milii  iicmo  polcrit ,  nisi  qui  ante  (io 
se  voluerit  confileri.  *  Vid.  similem  scntentiam  in  Apot. 
prima  ootilra  Rufiinum. 

(e)  Aias  103.  scripta  circ.  an.  394. 

(/)  Nolanum  utique ,  4|uidquid  visum  sit  Baronio  ad  an. 
59 i.  aliisque  non  indoctis  vins;  quorum  praeciputim  argu- 
Dionlum  pelilum  a  contradictione :  qua;  inter  hancEpistol., 
et  aliain  ad  PauJinum  bic  58.  cujus  iuiiiiim  est  Donus 
honw  f  intcrcedere  videltalur,  utriusque  contextnm  ilill- 
gei>Uus  conlcrenli ,  nuUum  ci)6c  conslabil.  Porro  Martia- 
ua^us  addit  presbiiterwn  ^  reliccntibus  haiic  uiguitatciu 
calcris  vulgalis  liltris  ac  Mss. 

(t)  Veliis  eiiilio  biblioruiu  sine  loci ,  tcmporis,  aiU  ly- 
|M>graplii  dvsigiiaUouc  hic  uilersciil  vocciu  mm. 


iii 


£PISTOLA  Lllh 


542 


raplus  a  piralis  cl  venundalus,  eliam  lyranuo  cni- 
delissimo  (Dionysio  Siciliai)  paruil,  caplivus,vincius, 
el  scfvus ;  tamcn  qiiia  Philosophus ,  major  cmenle 
sc  fuii.  Ad  T.  Livium  lacteo  cloquenlix  fonie  ma- 
nnnicm,  de  ullimis  Hispanix  (a  Gadil)us,)  GalUarum- 
que  Onibus  quosdam  venisse  nobiles  lcglmus  \  elqtios 
ad  coniemplaliunem  sul  Roma  non  iraxerat,  nnius 
bominis  fama  pcrduxit.  Habuit  illa  xtas  inauditum 
(Jmnibus  sacculis  celebrandumque  miraculum,  ut 
urbem  tantam  ingressi,  aliud  exlra  urbem  quxrerent. 
Apollonius  (sive  ille  Magus.  ut  vulgus  hquitur,  sive 
Philosophus,  ut  Pylhagorici  tradunt)  intravit  Persfls, 
pertransivii  Caucasum,  Albanos,  Scylhas,  Massage- 
las,  opulcntissima  Indiae  regna  penelravit  :  et  ad 
exiremum  latissimo  Physon  amne  (Gangc)  iransmis- 
so,  pervenit  ad  Bracbmanas ;  ut  Hinrcam  in  throno 
Kedentem  aureo  (a)  et  de  Tantali  Tonte  potantcm  , 
inlor  paucos  discipulos,  de  nalura»  de  motibus,  ac 
sidcrum  cursu  audiret  doccntem  :  inde  per  Elamitns, 
Babylonios,  Chnldaeos,  Medos,  Assynos,  Parthos» 
Syros,  PhijBnices,  Arabcs ,  Piitestinos ,  reveisus 
Alexandriam,  pcrroxit  iElhiopiam,  ul  Gymnosoiihi- 
slas,  ci  Tamosisslmam  Solis  mensam  viderct  in  sa- 
bulo.  tnvenit  illc  vir  ubique  quoil  disc6rct :  et  sem- 
per  proGciens,  seroper  se  roelior  ficret.  Scripsit 
super  hoc  plenissime  octo  voluminibus  Philostraius. 

2.  Quid  loquarde  sxculi  homiuibus?  cum  Apo- 
siolus  Paulus  vas  elcciionis  ct  magistcr  gentium,  qui 
dc  consdcniia  tanii  in  se  hospilis  loqucbatur.  An 
experimenium  quwriii$  eju$  qtii  in  me  loquitur  C/iri- 
lut?  (  2.  €or.  i5.  5)  posi  Damascum  Arabiamque 
hisiratam,  asccndierit  Jcrosolymam,  ut  videret  Pe- 
trum,  ei  manserit  apud  cum  diebus  quindecim.  Hoc 
enim  mysterio  hebdomadis  el  ogdoadis,  fuiurus  Gen- 
tium  prxdicator  inslruendus  erat.  Rursumque  post 
annos  quatuordccim ,  assumpto  Barnaba  et  Tiio  ex- 
posOiTit  Apostolis  Evangelium,  ne  forle  in  vacuum 
ctirrcrel,  278  ^^^  cucurrisset.  Habct  nescio  quid 
lalcntiscnergiae  viva  vox ;  el  in  aures  discipuli  de  au- 
ctoris  ore  transfusa  fortius  sonai.  Unde  et  Eschynes, 
cum  Rhodi  exularet ;  et  legerctur  illa  Dcmosthenis 
Oralio,  quam  advcrsus  cum  hnbucrat,  mirantibus 
cunctis  atque  Inudantibus,  suspirans  ait  (b) :  Quid  si 
ipsam  audissetis  bestiaro,  sua  vcrba  rcsonantem  ? 

3.  Hxc  non  dico,  quod  sil  in  mc  aliquid  tale,  quod 
vcl  possis,  vel  velis  discere  :  sed  quod  ardortuus  ac 
discendi  studium,  etiaro  absque  nobis  per  se  probari 
debeat.  Ingenium  docile,  et  siue  doctore  laudabile 


(a)  Eam  intellige,  qu»  in  Hiarchse  scbola  erat,  staluam 
Tanlaliim  referentcm ,  in  cujus  manu  pocuhun  erat  aqua 
iilennm,  onde  altingebani  philosophi  aute  cubitum.  Hiero- 
nymus  foiitem  vocal ,  quod  nempe  (luanlum  inde  haurieba- 
tur,  tanium  conlinuo  suppelercl.  Historiam  Philoslratus 
Iradit  I.  3.  c.  7.  Suneriores  quas  a  Laerlio,  Plinio,  Hero- 
doio,  aliisque  late  didicii^e  poLeris,  non  moraniur.  Inieriin 
Marlian.  legerat  de  moribus  pro  moUlm ;  Yictoruis  vero 
de  morilm  skdermn,  ae  dierum  cursu.  Yeius  qaoquo  lau- 
daia  ediiioBibiiorum,  ila  in  hac  Epistola  |^»ferl ,  de  na' 
lura^  de  moribm,  ac  de  cursu  diertim  ac  nderum. 

(fc)  Cicero  (]ui  ulramqne  oraliooem  verlil,  lib.  3.  de 
Orai.  QiumtOf  iiiqiiit,  ma<jis  (idmiraremm,  ^  ipsum  avdis- 
:  setts. 


esl.  Non  quid  invcnias,  scd  quid  quxras,  coiisidcia- 
miis.  Mollis  cera  et  ad  rormandum  racilis,  etinin  si 
artlHcis  ctplastx  cesscnt  manus(c),  lamen  t«}  Suva/jiei 
totum  est,  quidquid  esse  polest.  Paulus  Apostoius 
ad  pcdes  Gamaliclis  legem  Hoysi  ct  Prophctas  didi- 
cisse  se  gloriatur,  ut  armatus  spiritualibus  telts,  po- 
stea  diceret  confidcnier  :  c  Arma  militias  nostrae,  non 
carnalia  sunt,  sed  potentia  Dei ,  ad  destcuctionem 
muniiionum  :  Concilia  destruentes,  et  omnem  altitu- 
dinera  extoUentem  se  adversus  scienliam  Dei ;  et  cj- 
ptiv;inics  [al.  "capiivanlem]  omncm  intellectum ,  ad 
obedicndum  Chrisio  :  et  parati  subjugare  cunctam 
inobcdientiam  i  (4.  Cor.  10.  4.  5 ).  Ad  Timotheuro 
scribit,  ab  inranlia  sacris  littcris  crudilum  ;  et  lior- 
tatur  ad  stndium  lectionis,  ne  neglignt  gratiam,  quae 
data  sit  ei  per  impositioncm  maiius  Presbyicrii. 
.Tito  prn?cipit,  ut  inter  co^teras  virtuies  Episcopi , 
quem  brevi  sermone  depinxit ,  scicniiam  qiioque 
eligat  [at.  intetUgat  ]  Scripturarum  :  t  Obllnenicm, 
inquit,  cuin  qui  sccundum  doctrinam  est,  fldelem 
scrmonem  ;  ut  poteiis  stt  exhortari  in  doctriiia  sann, 
et  contradiccntcs  revincerc  i  {Tim.  i.  9).  Sancta 
qulppe  rusticitns  solum  sibi  prodest:et  quantnm 
xdificat  ex  vitx  merito  Ecclcsiam  Christi,  tantum 
noccl,  si  destruentibus  non  rcsislat.  (d)  Aggaeus 
Propheta  ,  imo  per  AggffQm  Dominus ,  Interroga^ 
ait,  Sacerdotei   Legem   (Agg.  2). 

Sacerdotis  ogicium,  Pautus  cur  vas  electionis,  —  1n 
tanlum  Sacerdotis  officiumest,interrogflium  respon- 
deredeLegc.  Et  in  Dcuteronomio  lcgimus :  Inlerroga 
patrem  tuum^  ei  mnwnliabit  libi ;  273  i^niorcs 
luos,  et  dicent  tibi  (DeuL  32.  7).  In  Psalino  quoqiie 
ccnlcsimo  deciino  octavo.  Cantabdes  mihi  crant  ja- 
stificationes  tuas ,  m  loco  peregrimtionis  meoe  (v*  54). 
Et  in  dcscriptione  jiisli  viri,  cuin  cum  David  arborl 
vitx,  qiioi  est  in  piiradiso,  compararei,  intercxlcras 
\irlutcs  ct  hoc  intulit :  In  lege  Domini  volunta$  ejut: 
et  in  lege  rjus  mcditabitur  die  ac  nocle  {P$alm,  1.  2). 
Daiiii'1  in  fiiic  sacmtissimse  Visionis  jiistos,  ait,  ful- 
gcrc  sicut  stcllas ;  et  intclligcntcs,  hoc  cst  doctos  , 
quasi  firninincntum.  Vides  quaiitum  intcr  sc  distent, 
jiista  rusticitas,  ct  docia  justitin?  Alii  stcllis,  alii  coEflo 
comparanlur.  Quanqiiam  juxta  llebraicam  Verita- 
lem,  utrunique  de  oriiditis  possil  intelligi :  ita  enim 
apud  eos  Icgimus  :  <  Qui  autcm  docti  fuerint,  fulge- 
buiil  quasi  spleiidor  firmanienti  :  et  qui  ad  jiistitiam 
erudiunl  niulios  ,  quasi  slcllac  in  perpetuas  actornria- 
les  I  {Dan.  \1.  5).  Ciir  diciiur  Paulus  Apostolus  vnrs 
clcctionis?  Nenipe  quia  (e)  legis  et  saiiclariim  Scri- 
plurarum  armarium  cst.  Pharisaei  stupent  ad  doctri- 

(c)  Al.  laline  tanien  virtute  totum  cs/,  etc.  Mox  pro  Mogsi 
nomine  erat  Domini.  Leviora  infra  eroendamiis. 

(d)  Realini  inierpretis  emendaUonem  sequimur,  anien 
enim  penes  Erasm,  ac  Mariian.  pro  Mggan  nomine  er.it 
utroque  in  loco  Mataehias «  quam  leclioneiu  revera  sciolus 
non  neroo  induxit ,  quod  pularii  illud  Malachiae  c.  2.  v  7. 
atliulil,  «  Labia  sacerdotis  cuslodient  sdenliain  \  ct  legeni 
requirent  ex  orc  ejiis,  »  ctiin  sinl  lino  baec  Agga*i  c.  2. 
«  Uaec  dicil  Dominus  exerciiuimi ,  Interroga  sacerdote» 
lcKCin,  diccns,  »  eU;. 

(<»)  Fnislrn  Yiclorius  vas  tegis,  cum  pro  armario  co  loco 
vas  ^uini  cunslcl.  Sic  iii  Oivj  S.Wtm  duobus  vcrbf& ,  quod 


545 


riAi»  Domiiii ;  cl  miraniur  in  Pelro  cl  Joannc  qno- 
luodo  lcgcm  scianl,  cum  lillcras  non  didiciriiit. 
Quidquid  enim  aliis  excrcilaiio  et  quotidiana  in  Legc 
mcditatio  Iribuere  solct,  iilis  Spirilus  Sanclus  sug- 
gerebat :  el  erant,  juxta  quod  scriptum  est,  eeodi- 
SoexToc.  Duodccim  annos  Salvator  implcTerat,  et  in 
Templo  sencs  de  quxstionibus  legis  inlerrogans,  ina- 
gis  docety^^dum  prudentcr  interrogat. 

4.  Nisi  forte  rasiicum  Pctrum,  rusticum  dicimus 
Joannem;  quorum  uierquc  diccre  poierai :  i  Etsi 
imperitussermone,  non  tamcn  scientia  >  (2.  Cor.  41. 
6).  Joannes  rusticus,  piscator,  indoclus  ?  Ei  unde 
ilta  vox  obsccro ,  i  In  principio  erai  Vcrbum,  ci  Vcr- 
bum  erat  apud  Deum.  ct  Deus  crat  Vcrbuni?  i  (Joan. 
i,  {.)  Aiyos  eniin  Gracce  mulia  significai;  nam  el 
vcrbura  est,  et  raiio,  ct  suppntaiio,  el  causa  uniiis- 
cujusque  rci,  pcr  qiiam  sunl  singuia  quac  subsistunt. 
Quas  univcrsa  rectc  inlelligimus  in  Christo.  Hoc  doc- 
lus  Plato  nescivit :  hoc  Demosilienes  cloqucns  igno- 
ravil.  €  Pcrdam,  inquit,  sapienliam  sapicnlium,  el 
prudentiam  prudcntiuin  rcprobaboi  (1.  Cor.  i.  19). 
Vera  sapicntia  perdct  falsam  sapicniiam  :  cl  quan- 
quam  stullilia  prasdicationis  in  Cruce  sil,  Umen  Paii- 
lus  i  Sapientiam  loquitur  inler  perfcctos.  Sapien- 
tiam  autein  non  s»cuii  hujus,  ncc  principum  s.TCuli 
istius,  (fl)  qui  dcstruunliir :  274  sed  loquitur  Dei 
sapienli:ilh  in  mysicrio  abscoudilam,  quam  prxdcsli- 
navit  Dcus  antc  sajcula  »  (f.  Cor.  4.  7).  Deisapieniia 
Chrislus  esl.  i  Chrislus  cnim  Dci  virlus,  ct  Dei  papicii- 
lia  I  (Ibid,  24).  Ihcc  sapientia  in  mysierio  abscondita 
ost :  de  qua  ct  noui  Psalmi  litulus  praenotalnr,  i  pro 
occuliis  filii  :  i  in  quo  sunl  omncs  ihcsauri  sapicii- 
liac  et  scienliac  abscondili  :  et  qui  in  myslerio  abs/ 
conditiis  crat,  prasdcslinaius  cst  anlc  sxcuia.  Pras- 
destiiialiis  autcin,  ct  pntfiguratus,  in  Legc  et  Pro- 
phctis.  Undc  el  Prophela;  appcllabanlur  Videntcs  : 
quia   vidcbant    cum,   quem  cxteri  non  videbanl. 

c  Abraham  viditdicmcjns  :  ct  lailatus  cst  i  {Joan.  8. 
56).  Apcriebanlur  cocli  Ezcchidi ;  qui  populo  pec- 
caiori  crant.  t  Revcla,  inquit  David,  ociilos  mcos  : 
eiconsidcralwmirabilia  de  lege  lua  »  (Pi.  118. 18). 
Lcx  cnim  spiritualis  cst,  et  rcvelalionc  «ipus  cst,  ut 
inlelligatur,  ac  revclata  facie  Dei  gloriain  conlcmplc* 
mur. 

5.  Liber  in  Apocalypsi  scpiem  sigillis  signalus  os- 
tenditur  {Apoe.  5)  :  qucm  si  dederis  homini  scicnti 
lilteras,  ul  legal,  respondcbit  libi :  Non  possum,  si- 
gnaius  cst  enim.  Qtianti  hodic  putant  sc  nossc  litie- 
ras,  et  tenent  signatum  librum ;  ncc  apcrirc  possunt, 
nisi  illc  reseraverit  i  qui  habet  clavcm  David  :  qui 
aperit,  et  nemo claudit, claudit  ei  nemo aperit?»  {Ibid, 
3.  7.)  In  Actis  Apostolorom  sanctus  ciinuchus,  imo 
vir  ( sic  enim  eum  Scrlptura  cognominat),  cnm  le- 
geret  Isaiam,  inlcrrogalus  a  Philippo  :  i  Putasne  in- 
tclligis  quqp  legis?»  respondit,  iQuomodo  possum, 

nnico  rcclitis  exprimitur,  juxta  Apostoli  locum  ad  Thessa- 
lonic.  ufu^;  iM$iSo»T«i  ivxu  qucm  llier.  alliidit. 

(/?)  Mariian.  posl  ICrasm.  qmv  deslmUHr ,  mniiPnto 
Yulgaio  ac  Gra^co  lo.xiii,  ol  Ilicronjmianis  plorisquc  Mss. 


SANCTI IIIERONYMI  5U 

nisi  aliquismedocuerit?  >  {Aci.  8.)  Ego,  uidcmc  iiv- 
tcrim  loquar,  nec  sanctior  sum  hoc  cunucho,  ncc 
sliidiosior;  qiii  de  i£ihiopia,  id  est,  de  eitremis 
muiidi  fiiiibiis  venit  ad  Tcmplum,  reliquit  aulam  ro- 
giam  :  et  tanlus  amalor  Legis,  divinxque  scieniia! 
fuit,  ut  ctiam  in  vchiculo  sacras  litteras  lcgeret :  ct 
tamen  cum  librum  tcneret,  el  verba  Domini  cogi  • 
latione  conciperet,  lingna  volveret,  labiis  personaret, 
ignorabat  eum,  qucm  in  libro  nesciens  vcncrabatur. 
Venit  Philippus,  ostcndil  ci  Jesum,  qui  clausus  latc- 
bat  in  litiera.  0  mira  doctoris  virtus !  Eadem  hora 
credit  euniichiis,  baptizatur,  fidelis  et  sanctus  est ;  ac 
de  discipulo  magistcr  :  pliis  in  deserto  foiite  Ecclc- 
six,  quam  in  aurato  synagogfl)  Tcmplo  reperit. 

6.  IIxc  a  me  perstricia  sunt  breviicr  275  ("^* 
que  enim  Epistolaris  angustia  cvagari  longius  patieba- 
tur)  ut  intelligercs  te  in  Scripturis  sanctis,  sine  pnc- 
vio  el  monsiranie  semilam,  non  posse  ingrcdi.  Tacco 
de  Grammaticis,  Rlieioribus,  Philosophis,  Gcomctris, 
Dialcclicis,  Musicis,  Aslronomis,  Aslrotogis,  Mcdicis, 
quorum  scieutia  mortalibus  vd  utilissima  csl,  ct 
in  tres  partes  scinditur,  {b)  to  ^dv/xa,  riiv  fUOo^v,  t^v 
kfintipMv.  Ad  miiiores  artes  veniam,  el  qtix  non 
tam  ^oyfti,  quam  manu  adminislranlur.  AgricoK-c, 
ccmcniariij  fabri,  nictallorum,  lignorumve  cxsorcs, 
lanarii  qiioque  ct  futlones,  et  ca^teri  qui  variam  su- 
pellcctilcm  et  vilia  opuscula  fabricantur,  absqiic  do- 
ctorc  iion  possunl  esse  quod  cupinnt.  i  Quod  Mcdi< 
coruin  est,  i 

PromiUunl  Medici^  traclani  fabriiia  fabri, 

(Horat.  Episi.  lib.  1.  Episi.  1). 


7.  Sola  Scripturarum  ars  cst,  quam  sibi  omnos  pas* 
sim  vindicant. 
Scribimus  indoclif  doctique  pocmata  vauim. 

(Ibid.). 

Ilanc  garrula  anus,  hanc  delirus  senex,  hanc  so- 
phisia  vcrbosus,  banc  universi  prsesumunt,  lacerant, 
doccnt,  anlcquam  discant.  Alii  addiicto  siipercilio, 
grandia  vcrba  truttnanlcs,  inler  mulierculas  de  sacris 
litteris  philosophantur.  Alii  discunt,  proh  pndor,  a 
femhiis,  quod  viros  doccant  :  ct  nc  parum  hnc  sit, 
quadam  facilitale  verborum,  imo  audacia  edisse- 
runt  aliis,  qiiod  ipsi  iion  iiilelligunt.  Taceo  dc  mei 
similibus,  qui  si  forte  ad  Scripturas  sanclas,  post 
sxciilares  litteras  vencriiit ;  et  scrmone  composito 
aurcm  populi  mulserint,  qiiidquid  diserint^  hoc  le- 
gcm  Dei  pulaiit :  ncc  scirc  tlignantur,  quid  Prophe- 
IX,  quid  Aposioli  senserint;  sed  ad  sensum  stmin 
incongrna  aptant  tcstimonia;  quasi  grande  sit,  et 
non  vitiosissiinum  docendl  geniis,  dcpravare  senten- 
tias,  ct  ad  voluntatem  snnm  Scripturnm  (raherc  rc' 
pugnaniem.  Quasi  non  legerimus,  Homeroccntcmas, 
el  Virgilioccntonas  :  ac  non  sic  eliam  Maronem  sine 
Christo  possimus  dicere  Chrislianum,  qui  scripserit: 

(/))  Siib  hint  dc  morc  vclustlores  editi  et  quidam  Mss 
iJrax^ar.Vodiim  iiitcrprelalionem  hanc,  id  est  in  docirinnm 
rntionem,  el  Hsian;  qni  oliam  niox  cum  plerisquc  aliis  |>ro 
u-f»  habenl  lingua. 


545 


EPISTOLA  Llil 


546 


Jam  rcdit  ci  virgo ,  redcunl  Saiurma  rcgnn. 

Jam  nova  progenies  cxio  demiUilur  alto. 

{VirgiL  Ectog.  4). 
270    Et  patrem  loquentcm  ad  filium, 

Naie ,  metB  mres ,  mea  magna  potenlia  solui. 
Ei  post  verba  Salvatoris  fn  crucc. 

Talia  perslabat  jnemorans ,  fixu^i^ue  manebat, 

Puerilia  sunt  hxc,  et  circulalorum  iudo  siiiiili», 
docerc  quod  ignorcs  .  imo,  ut  cum  stomaclio  lo- 
qiiar,  nc  hoc  quidcm  scirc  quod  ncsciais. 

8.  Videlicct  manifcstissima  est  Gcncsis,  in  qua  dc 
natura  mundi,  dc  cxordio  gcncris  humani,  dc  divi- 
sione  lernc,  (a)  de  confusioue  linguarum,  et  dcscen- 
sione  usquc  ad  iEgyptum,  gcntis  scribiinr  llebrx- 
orum.  Patel  Exodus  cum  deccm  plagis,  cum  decalogo, 
cuin  mysticis  divmisque  pracccptis  In  promplu  cst 
Leviticus  liber,  in  quo  singula  sacrincia,  imo  sin- 
gulrr  penc  syilabx,  et  vcstcs  Aaron,  ct  totus  ordo 
Lcviiicns,  spiraiit  coelesiia  sncramcnla.  Numeri  vero, 
iioniic  toljus  ariihmeticx,  ct  Prophetiae  Balaam,  et 
quadraginta  duarum  pcr  eremum  mansionum  myslc- 
ria  coiiiincni?  Deutcronomium  quoque  secunda  lex, 
et  Evangelicsc  legis  prxfiguraiio,  nonne  sic  ea  habct 
quiic  priora  sunt,  ut  lamen  nova  sint  omuia  de  vcte- 
ribus?  {b)  llucusque  PenUteuchus  :  quibus  qiiinquc 
verbis  (i.  Cor,  14.  19)',  loqui  sc  velle  Apostolus  in 
Ecclesia  gloriatur.  {c)  Job  exemplnr  patieniia^,  qiix 
non  mysteria  suo  sermonc  compleciitur?  Prosa  inci- 
pil,  versu  labitur,  pedestri  sermone  finitur  :  omncs- 
que  leges  dialecticai,  propositionc,  assumptione,  con- 
firmationc,  conclusione  determinai.  Singula  iii  co 
verba  plena  sunt  sensibus.  Et,  ut  de  cxteris  silenm, 
resurreciionem  corporum  sic  propheiat;  ul  nullus  de 
ei  vel  manifostius,  vel  cautius  scripscrit :  c  Scio,  in- 
quitf  qnod  rederoptor  mcus  vivit,  ct  in  novissimo  dic 
dc  terra  resurrecturus  sum> :  ei  rursum  circumdabor 
pclle  mea ;  ei  in  carnc  mea  videbo  Deum.  Quein  vi« 
surus  sum  cgo  ipse,  et  oculi  mei  conspccturi  sunt , 
ei  nonalius.  Rcposita  esihxc  spes  mea  in  sinu  mco  i 
{Job.  19. 25. 26) .  Vcniam  ad  Jesum  Nave,  qiii  typns  Oo- 
mini  non  solum  in  gestis,  sed  etiam  in  nomine,  277 
transiit  Jordauein,  hostium  rcgna  subvcriii,  divlsit 

{a)  Ad  Erasmi  ingenium  Editor  Bcnedictinus,  de  confu- 
sione  Unguarum  el  gentiutnf  usqmad  exilwn  scribUur  Jie- 
brmrum ;  cum,  ut  Victorinsaniinadverlit,  eiitos  Hebra?o- 
nim  ex  yEgyplo  noa  slaiim  a  Geoesi,  sed  multa  post  Exodi 
Capitula  describatur.  Yeram  lectioncm  ex  Vulgatis  aule 
ann.  1500.  eodcra  Victorio  ct  Mss.  reposulmus. 

{b)  Apiid  plerosiiue  ecliios :  Hucusque  Moyses ,  huensque 
Pentaleuchus.  Porro  alludit  Hieronymus  A|)ostoli  lociiin 
quem  adnolavimus,  ubi  in  EccUsia,  inqnit,  wlo  quinque 
terba  sernu  meo  loquU  qusB  ex  sensa  veterum  aliorum  Pu- 
trum  mystice  interpretalur,  ad  quinque  Peotateuchi  libros 
quinque  Pauli  verba  referens. 

(c)  Quod  Moysi  libris  Jobi  bistoriam  proxime  subjiciat, 
quae  jiixia  veteniro  omnium  cauonem  et  Hierooymianiiai 
ipsuin  Gonstanter  post  Propheus  in  Agiographorum  ordine 
recenselur,  nisi  si  luxatus  est  locus  isle  librariorum  incii- 
ria,  perqnam  probabilis  ratio  est,  quod  ejusdem  tuctoris, 
sive  ab  eodem  Moyse  conscriptum  librum  esse  senserit, 
qua&  oec  pattcormn  est  ex  antiquis,  nec  a  vero  multum  ab- 
liorret  sententia.  Quod  si  pro  germana  habeatur  supcrius 
«Jnotau  quornmdam  codcl.  lectio,  Hucusqtie  Moyses,  timc 
scriem  temporum,  ct  Jobi  romolissinoam  aiitiquitatcm  sil>i 
iroposuisse  crcdcmla^  oril. 


tcrram  vicloii  populo,  et  pcr  singulas  mbcs,  \iCiilos. 
nionics,  fltimina,  lorrentes,  atqueconfinia,  Ecclesia», 
coBlosiisqiie  Jerusalcm  spiritualia  n^na  describit.  In 
Judicum  libro  quot  principes  popull,  tot  figuras  snnt. 
Ruth  Moabitis.  Isaias  explct  vaiicinium,  diceniis  : 
€  Einitle  agnum,  Domine,  doniinaiorem  lerr»,  de 
pctra  descrli  ad  monlcm  filia)  Sion  •  (Isai.  IG.  i).  Sa- 
mnel  in  Ileli  mortuo,  et  in  occiso  [al.  occisione].  Sanl, 
vetercm  legem  abolitam  monstrai.  Porro  in  Sadoc 
alque  David,  novi  Sncerdotii,  novique  Impcrii  sacra- 
nicnla  lestaiur.  Malachim,  id  coi,  Regum  tertius,  et 
qiiarius  liber  a  Salomone  usqne  ad  Jcciioniam  :  et  ab 
Jcroljoam  filio  Nabaih,  iisque  ad  Osee,  qui  diiciiia 
est  in  Assyrios,  regnum  Juda  ct  regnum  dcscribil 
Isracl.  Si  bistoriam  respicias,  verba  simplicia  sunt : 
6i  in  litteris  scnsum  laientem  inspexeris,  Ecclesi» 
paucitas,  et  lltcreiicorum  contra    Ecclesiam  bella 
narranlnr,  Diiodecim  Prophcia:  in  unius  voluminis 
angustias  coarctati,  multo  aliud  quam  sonant  iu  lit« 
ler.1,  prajligurant.  Oscc  crebro  nominat  Ephraim. 
Sainariam,  Joseph,  Jczracl,  et  uxorem  fornicariam, 
ct  rornicationis  filios.  ct  adulteram  cubicolo  clausam 
mariil,  mulio  icmporc  sederc  viduara,  et  sub  vestc 
lugobri,  viri  ad  se  reditum  prajstolari.  Joel  filius 
Phaihucl,  deseribit  tcrrani  duodeciin  iribuum,  he- 
riica,  brucho,  locusla,  rubiginc  vastante  corrupimn  : 
el  post  cversionem  prioris  popull,  efiusum  iri  Spiri- 
tiim  Sanctom  super  servos  Dei,  ei  ancillai,  id  csi, 
siipcr  centum  viginii  credentiuiii  iiomina,  qui  cfl"un- 
dendus  erat  in  c<Bnaculo  Sion  :  qui  ccntum  vigiiiti, 
ab  uno  usqiie  ad  quindecim  paiiiatim  et  per  incre- 
menia  surgenies.  quindecim  graduum  iiuinerom  offi 
ciunt,  qui  in  Psaltcrio  myslice  coniinenlur.  Anios 
pasior  et  rnsticus,  et  t  rubornm  mora  distringens, » 
paucis  verbis  cxplicari  non  poicsi.  Quis  enim  digiie 
cxprimal  iria,  aul  qnatuor  scclcra  Damasci,  Gaza?, 
et  Tyri,  ei  Idwncai,  et  filiorum  Ammon,  el  Moab,  el 
in  septimo  oclavoquc  gradu,  JiidaB  el  Isracl?  Iljc  lo- 
quilur  ad  vaccas  pingiies,  qusc  sunt  in  monlc  &ima- 
ri» ,  et  ruituram  domum  majorcm  mlnoremque  te- 
sialur.  Ipse  ccrnit  fictorem  locusloR ;  et  staniem  Donii- 
num  super  murum  litum  vel  adamantinum,  et    278 
uncinum  pomorum,  attrahentem  supplicia  pecciiori- 
bus,  et  ramem  in  terram  :  non  lamem  panis,  ncc  sitim 
aquac,  sed  audiendi  verbum  Dei.  Abdias  qui  intcr- 
pretalur  i  scrvus  Dci  >  [nl.  /)owi«i],  pertonat  coiilra 
Edom  sanguineum,  tcrrenumque  homiiiein.  Fralrtd 
qiioque  Jacob  scmpcr  xmulum  hnsta  percutit  spiri* 
tunli.  Jonas  c  coluiiiba  i  pulchcrrima,  naufragiosuo 
passioncm  Domini  pra^figurans,  mundum  ad  poenilen- 
tiam  revocat :  et  sub  nomiiie  Ninive,  salulcm  geiiti- 
bus  nuiitiat.  Michspas  de  Morasthi,  c  coba^res  i  Cliri- 
sti,  vastationcm  annuntiat  filix  latronis,  et  obsidio- 
nem  ponit  conlra  eam  :  quia  maxillam  percusscrit 
jtidicis  Israd.  Nahum  c  consolator  i  orbis,  iiicre}iat 
civitatcm  saitguinum,  et  posi  evcrsionem  illius  loqui- 
lur :  c  Ecce  supcr  montes  pedes  cvangclizantis  et 
annuiitiantis  pacem  i  {Num.  1.  45).  Abncuc  c  luciu- 
tor  I  foriis  cl  rigidus,  slal  snpcr  custodiain  suani,  cl 


8« 


SANCtl  IIIERONYMI 


SiS 


ligil  gradum  super  nmniiioncu),  ulCliiiblum  incruce 
contempleiur,  el  dicat :  c  Operuit  coeios  gloria  cjus,  et 
laudis  ejus  plena  est  terra.  Splendor  ejus,  ul  Iuy  crit : 
cornua  in  manibus  ejus,  ibi  abscondila  est  rorliludo 
ejus  f  {Abac,  5).  Sophonias  c  spcculalor  >  ct  arcanorum 
Domini  cognitor,  audit  clamorem  a  porta  piscium, 
ct  ejulalum  a  sccunda,  ct  conlriiionem  a  coliibus. 
Indicit  quoque  ulutaium  babitaloribus  piiae  :  quia 
conticuii  omnis  populus  Cbanaam  :  dispcrierunt  uni« 
vcrsi,  qui  involuli  erant  argcnio.  Aggosus  c  festivus  i 
et  Ixlus,  qui  seminnvit  in  lacrymis^  ul  in  gaudio  me- 
tcret,  dcslructum  Tcmplum  reicdifical,  Dominumque 
Patrem  inducit  loqucntcm  :  c  Adbuc  unum  modicmn, 
et  ego  conmiovebo  coelum  ci  tcrram,  et  mare,  ei  ari- 
dam,  ei  movebo  omnes  genics  :  et  veniet  desidera- 
tus  cunctis  gentibus  i  (Agg.  2.  7.  8).  Zachurias  c  me- 
mor  Domiui  sui,  i  multiplcx  in  Propbctia,  (a)  Jesum 
vestibus  sordidis  indutum,  et  lapldem  oculorum  sc- 
piem>  candelabrumque  aurcum  cum  totidem  luceriiis, 
quot  oculis,  duas  quoqiie  ulivas  a  sinistris  lampadis 
ccmit  et  dextris  :  ut  post  (b)  cquos»  ruios,  nigros  et 
albos,  et  v.irios,  ct  dissipalas  quadrigas  ex  Epbi  aim, 
etcquum  de  Jerusalem,  p:iuperein  regem  valiciiictur 
et   prxdicet,  sedenlem  supcr   puilum  riliuin  asin» 
subjugaSis.  Maiachias  aperte»  et  in  finc  omnium  Pro- 
fthetarum,  de  abjectione  Israei  ct  vocaiione  gcntium  : 
c  Non  esi  mibi ,  ait,  voluntas  in  vobis,  dicit  Dominits 
exerciluum»  ct  munus    279    "^"  suscipiam  de 
maiiu  vostra.  Ab  ortu  enim  solis  usque  ad  occasum, 
magnumestnomenmeum  ingenlibus:et  in  omni  loco 
sarrilicalur,  et  offertur  nomini  meo  oblatio  munda  i 
(MalA.  iO).  Isaiam,  Jeremiam,  Ezecbielcm,  ct  Daiiic^ 
lem  quis  possit  vel  intelligcrc,  vci  exponere?  Quorum 
priinus  non   Prophetiam  mihi  vidctur  texere,  sed 
Evangcliimi.  Secimdus  virgam  iiuceam  [Vulg.  vigUan' 
tem]  et  ollam  siiccensam  a  fucie  Aquilonis,  et  paf'- 
dum  spoliaiuin  suis  coloribus ;  et  qnndruplex  diversis 
mctris    ncctil  alpliabetum  (Lamenlaiiones),  Tcrlius 
principia  et  finem  tanlis  babet  obscuritaiibus  invo- 
luta,  ut  apud  llebraM)s  istdc  |)arlcs  cum  exordio  Ge- 
ncseos  ante  anuos  triginia  iion  legantur.   Quartus 
vcro  qui  cl  exiremus  intcr  quatuor  Propbelas,  tcm- 
porum  conscius,el  (oiius  nMiudi  (c)  fiUivrup^  lapidem 
praMsisiim  dc  monte  siiie  manibus,  ct  regna  omnia 
^ubverlentcm ,  cbro  scrmone  pronuntial.  David,  Si- 
monidcs  nosler,  Pindarus  ct  Alcxus,  Flaccus  quo- 
que,  GatuUus  ct  Serenus,  CbrisUini  lyra  personat,  et 
in  decachordo  psallerio  ab  infcris  siiscilat  resurgen- 
iem.  Salomon ,  pacificus,  el  amabilis  Domiiii,  mores 
C(»rrtgit,  naluiMiiidocct,  Ecclesiam  jungil  cl  Cbiis  um, 
sanctarumquc  ntipliariim  dtiico  ranil  epithnlamium. 
Esllicr  in  Lcclc^^c  tyito  poptilum  liberat  de  |>ericuIo, 

(a)  Josuam  inleUigc  nitum  Josedech  Ponli6cp.m. 

(b)  Sequimur,  quam  ex  Brixtanis  Godicibus  leclioncm 
Viclorius  resiitull,cum  vcrosimillimum  silpriaium  Zachariae 
capul  innui  a  Uieronymo,  non  sextnm,  quod  posi  Erasmum 
Marlianaeus  imtasse  videtur  dum  legit,  eqtm  variosy  rufos, 
et  aibo9,  el  itissipoiaSf  clc. 

(c)  Plerique  Mss.  Mlostoricm  :  omnino  antem  vitiose 
cum  Efasm.  Marlian.  /'/)i/ojtoro<;  noSfOotffTw?,  quod  est 
enidiiidnis  cupiUus,  ex  vulgalis  emendalioribus  sni- 
p^imus. 


ct  intcrfccto  Aman,  qui  intcrprclalur  c  iniquitas,  i 
partcs  coiivivii  ct  dicm  celebrcm  mittil  in  postero». 
Paralipomcnon  libcr,  id  csi,  Insirumenti  veteris 
kmrefii,  lantus  :»c  tatis  est,  ut  absque  illo  sl  quis 
scienliam  Scripiurarum  sibi  voltteril  arrog.-^rc,  seipsum 
irrideai.  Pcr  siiigula  quippe  nomiiia,  juncturasqiic 
verborum,  et  pralcrniissas  in  Reguin libris  languntiir 
bistoriae,  et  ituiiimoriibilcs  explicantur  Evangolii 
quaesLiones.  Ezras  el  Neemias,  c  adjuior  • 'videlicei 
et  c  consolator  a  Domino,  >  in  umiin  volumen  coar- 
ctantur":  instaurant  Templum,  murosextrhuntciviia- 
tis  :  omnisque  illa  lurba  populi  rcdeiiniis  in  palriain, 
ct  descriplio  Saccrdotum,  Leviiarum,  tsraelis,  pro- 
selytorum  ac  pcr  siiigiilas  familias  murorum  ac  tur- 
rium  opera  divisa,  aliud  in  corlice  pncferunt,  aliud 
retincnt  in  medulla. 

280    ^*  Cemis  me  Scripturarum  amore  raptum 
excessisse  modum  Epistolx,  ct  (amcn  iion  implesse 
quod  volui.  Audivimus  tnnlum  qaid  iiosse,  qiiid  cupere 
debeamus,  ut  et  nos  quoque  possimiis  dicere  :  c  Gon- 
cupivit  anima  mea  desiderare  justificationes  luas  in 
omni  temporc  i  (Pi.  H8.  20).  Cajterum  Socraticuhi 
illud  impletur  in  nobis :  IIoc  tautum  scio,  quod  nescio. 
Tangain  et  novum  breviier  Testamenlum.  Matthxus, 
liarcus,   Lucas,  et  Joanrics,  qiiadriga  Domini,  et 
Verum  \d\  Cheruliim,  quod  iiitcrprciaiur  •  scicniias 
muititudo,  I  per  tolurh  corpiis  oculati  sunt,  scintilla! 
emicant,  discurrunt  riilgura,  pedcs  babent  rcclos  ct 
in    siibtimc    tendcntcs,    (erga   pcnnaui  et    ubique 
volitaiitia.    Teiient    se    muitio,    sibiqiie    perplexi 
sunt,  et  quasi  rota  in    rota  volvuntiir,  et  pergttnft 
quocumque  eos  flatus    Sancti  SpiritUs  perdnxcrli. 
Paulus    Apostolus    dd    scptein    tlcelesias    scriblt 
(octava  eniin  ad  Helirxos  [e]  a   plcrisque    exlra 
numcrnm  poniliir.)  i  Timotbeum  instruit  ae  Titunf » 
t^hilemonem  pro  fugitivo  fanuilo  (Onesimo)  depreca- 
tur.  Super  quo  tacerc  melius  puto,  quam  paucascri- 
bere.  Actus  Apostolorum  nudam  quidem  sonare  vl- 
deiilur  historiam,  et  nnsecniis  Ecclesia:  infanliam 
texere  :  sed  si  novcrinms  scriptorem  eorum  Lucam 
esse  medicum,  cujus  c  Laus  est  in  Evangelio,  i  niii- 
madverienuis  pariler  omnia  vcrba  illius,  animsp  lan- 
gueniis  esse  medicinam.  Jacobiis,  Petrus,  Joannes, 
Judas  Apostoli,  septem  Epislotas  ediderunt  tam  my- 
sticas  quam  siiccincias ,  et  brcvcs  pariter  et  longns : 
brcvcs  in  verbis,  longas  in  scnleniiis,  nt  rariis  sit 
qui  lion  in  earum  Icctionc  cxcutiat  [al.  concutiaiur], 
Apoc:tlyi>sis  Jonnnis  tot  habct  sacramenta,  quot  ver- 

(d)  Hanc  alibi  qiioque  interpretalionem  urget  tlierouy- 
mus,  et  exponit  in  Lexico,  qu9C  tameu  plerLei(iue  vciiiaii 
consonanou  vidclur,  alii,  utluca>Uur,vali2c  desudanl.  Scd 
Hebrseos  antiquiores  ad  noiandam  scienUx  niuiiiiudinein  / 
ea  vocelTl^usos  essc,  probat  Philoiiic*  teslimoniUui  de  / 
simulacris  Arcae :  xt^M^i^....  uirMMn^  xai  i«imi>^i|  «oW..  et 
Clemens  Alexandr.  iitXcv  Si  t^  i^  ttn  xt^pi^  a^x^ov  iiciT>«Mr{v 
«oU^v  Accedit  isabar  aU  in  Lexico,  imerpretatio  aHa  hidus 
esl  mnltitndo  $cienti<e.  Kt  taudem  Joannes  Meiropotita  Da- 
rensis :  Quid  eiiam  nomen  cherubim  ?  mnttitudo  cctfnituh 
nis,  sive  effitsio  sapietiiia!,  sive  abimdaruia  et  oputentta  m- 
nienticey  \idetur  noniinis  etvmotogia  ex  affini  Arabic.  Ka- 
oiry  Hebrnic.  *TQD  <acta  litterar.  nictalhesi ,  quod  scaiim, 
prndentom,  et  gttarum  njplat»  desumi. 

(f)  >id.  Lib.  (Je  S.  E.  in  l»aiilo  cap.  V. 


5i9  £PISTOLA  LIY 

ba.  Parum  dixi  pro  merilo  voluminis.  Laas  omnis  in- 
ferior  esl :  in  verbis  singulis  mulnplices  laieni  inlel- 
Ijgenliae. 

9.  Oro  te»  fraier  carissime,  interhxcviTere,  isia 
meditari,  nihil  aliud  nosse,  uihil  quxrere»  nonne 
libi  videiur  jam  liic  in  lerris  regni  ccelestis  habilacn- 
lum  ?  Noio  offendaris  in  Scripturis  sanctis  simpiici- 
taie,  ei  quasi  vilitale  verborum,  qu»  vel  vitio  inier- 
pretum ,  vel  de  industria  sic  prolala  sunt,  281 
ul  rusiicam  conciouem  [al.  conlenlionem]  fucilius  in- 
siruereut :  et  in  una  eademque  sententia,  aliter  do- 
ctus,  aliter  audiret  indoctus.  Non  sum  tam  petulans  et 
hebes,  ut  h»c  me  nosse  pollicear,  el  eorum  fnictus 
in  (a)  terra  capere,  quorum  radices  in  codIo  fix» 
sunt;  sed  velle  fateor :  sedenti  me  praefero,  magi- 
sirum  renuens,  comitem  spoiideo.Yetenti  datur,puU 
sanii  aperitur  :  quaerens  invenit.  Discamus  in  terris, 
quornm  nobis  scientia  perseverei  in  coelo* 

iO.  Obviis  te  manibus  excipiam,  et,  ul  inepte  ali* 
quid,  ac  de  Hermagorae  tumiditate  (b)  effutiam,  quid- 
quid  quxsieris,  tecum  scire  conabor.  Habes  hic  aman- 
tjssimum  tuirralrem  Eusebium,qui  lilterarum  tuanim 
mihi  gratiam  duplieavit,  referens  boneslatem  morum 
tuorum,  contemptum  sxculi,  fidem  amicitiae,  amorem 
Cbrisii.  Nam  prudentiam  et  eloquii  venustatem,  eiiam 
absque  illo^ipsa  Epistola  pneferebat.  Fesiina,  quxso 
te,  et  hserentis  in  salo  navicuiae  funem  rangis  praecide, 
quam  solve.  Nemo  renuntiaturus  sseculo  bene  potest 
vendere ,  quae  contempsit  ut  venderet.  Quidquid  in 
sumpius  de  tuo  tuleris,  pro  lucro  compuia.  (i)  Anti- 
quum  dicium  est :  Avaro  tam  decst  quod  habet,  quam 
quod  non  habet.  (e)  c  Gredenti  totus  mundus  divitia* 
rum  est.  Infidelis  autem  etiam  obolo  indiget.  i  Sic 
vivamus  tanquam  nihil  habentes,  et  omnia  possiden- 
tes.  YiCTUS  et  veslitiis,  divitiae  Christianorum  sunt.  Si' 
habes  in  potesiate  rem  tuam  ,  vende  :  si  non  babes  , 
projice.  Tollenti  tunicam  ,  et  pallium  relinquendum 
est.  Scilicet  nisi  tu  semper  recrasiinans ,  et  diem  de 
die  tralicns,  cauie  et  pedetenlim  tuas  possessiunculas 
vendideris ,  non  habet  Christus  unde  alat  pauperes 
suos.  Tolum  Deo  dedit,  qui  seipsum  oblulit.  Apostoli 
navcm  tantum  et  retia  reliquerunt.  Yidua  duo  'icra 
misit  ad  gazophylacium  ,  et  praeferiur  Groesi  divitiis. 
Faule  contcmnit  omnia ,  qui  se  semper  cogiiat  esse 
moriiurum. 


m 


(a)  Dlad  tn  lerra  ex  Brixianis  oodd.  Yictorius  resUtuit. 
Q«i  mox  pro  sedenU  me  prosferOf  in  quodam  S.  PauU  de 
Urbe  Ms.  mvenisse  dicit.  Sed  enile  me  profiteor, 

(b)  OUtA  sed  falso,  tinHditafe  :  tum  Iianiaa»u8  quoque 
effundam  pro  efjfutiam,  Aliudit  autem  Hier.  Ciceronis  lo- 
cum  lib.  l.de  layeni.  HermaforasMCQuiddkat  attendere, 
nec  quid  polliceatur  videiur  wtelligere»  Ei  pnutoiarra,  ner- 
maqoras  sua  fretus  idenUa  non  qtad  an^  ted  quia  ipac 
paKet,  exposuise  videlur. 

(c)  Ciiaiuristliaecsententia  abHieronjaio  passim,  et  ah 
aliis  etiam  Patribus,  AugnsUno  s»ye ,  Cassiaao  Coilat.  24 
cap.  26.  Bernardo  in  viia  S.  Malachi»;  oxGraBdsveroQe- 
meate  Alexandrioo  Slrom.  iib.  2.,  aliisque.  £st  autera 
apud  LXX.  Proverb.  47.  post  vers.  6.  too  wx^  Ao«  i  w^e^ 

(1)  Seneeae  alii  iribuuot,  sed  jam  Ennio,  atque  Catoni 
adscripsit  io.  Salisber.  Carm.  ad  Opus  suum  Policr. 
j4varo  tam  deest  guod  habet,  quam  quod  non  habeU  Vide 
Theopbili  Paschal.  III.  nuro.  15.  Nescitmensuram  cui  tm- 
tum  deest  quoa  kubei^  qumaum  qmd  non  habet. 

S.    HlEROXTMI    I. 


EPISTOLALlV(d). 

AD  FURUM. 

De  Viduitate  servanda. 
Furiam  viduam,  Tiiianm  fHiam^  Probi  Consolis  nurum^ 
hortatw  ut  in  mduitate  perseveret ,  nec  iteret  matri' 
monium  ;  et  quoniam  adhuc  virenU  erat  atate^  quibus 
miodis  pudiatiam  simul  ac  famam  tueri  debeat ,  pra' 
Hpit, 

1 .  Obsecras  litteris,  et  suppliciler  deprecaris,  ut  li- 
b}(e)scribam,  imo  rescribam,  quoroodo  vivere  debcas, 
et  viduitatis  coronam  ilI»so  pudicilias  nomine  conser- 
vare.  Gandct  animus ,  eisuiiant  visccra  ,  gestit  affe- 
ctus ,  hoc  te  cupere  esse  post  virum ,  quod  sancbn 
memoriie  mater  lua  Titiana  nuilio  tempore  fuit  sali 
marito.  Exauditai  sunt  preces  et  orationes  cjus.  fm* 
petravit ,  ut  adipiscerctur  in  unica  filia ,  quod  vivens 
ipsa  possederat.  Habcs  pr^eierea  generis  tui  grandc 
privilegium,  quod  exinde  a  Camillo  (L.  Furius  Camil* 
his ),  vel  nulla  ,  vel  rara  vesir»  familiae  scribitur  se- 
cundos  nnsso  concubilus  :  ut  non  tam  laudanda  sis  , 
si  vidua  persevcres,  qnam  execranda,  si  id  Gliristiana 
non  servcs  ,  quod  per  tanta  soecula  genliles  fcmlnse 
custodicrunt. 

2.  Taceo  de  Paula  el  Eustochio,  siirpis  vcslrac  flo- 
ribus,  ne  per  occasionem  exhorniioni?  iux  iUas  lau- 
dare  videar.  Bhesillamque  praetereo,  quae  (/)  maritum 
suum ,  tuum  sccnta  germanum ,  in  brevi  viia;  spaiio 
tempora  virtutum  multa  complevit.  Atque  ntinam  prjE- 
conia  feminarum  imitarenlur  viri :  et  rugosa  senectus 
redderet ,  quod  sponte  ofllert  adolescentia.  Sciens  et 
videns  in  flammam  mitto  manum  :  adducentur  super- 
ciKa,  extcndetur  brachium ;  Iraiusque  (g)  Chremes  lii- 
mido  desaiviet  ore.  Gonsurgent  proceres  adversus  Epi- 
siolam  meam;  turba  patrhia  deionabil  [al.  denotalnt], 
me  magum ,  me  seductorem  clamiians ,  el  in  tcrras 
uliimas  deporlandum.  Addant,  2S3  si  volunt,  et 
Samariiem,  ui  Domini  mei  titulum  recognoscam.Certe 
filiam  a  parenie  non  divido,  nec  dico  illud  de  Evan- 
gelio  :  Sine  ut  mortui  sepeliant  mortuos  suos  (Matth.  8. 
22 ;  et  Luc.  9. 60).  Vivit  enim,  qui  credii  in  Cliristum. 
Et  qui  in  illum  credit,  debet  utique  quomodo  ille  am- 
bulavit,  et  ipse  ambulare  (1.  Joan.  2.  6). 

5.  Quando  honorandi  por^n/tt.  —  Facessat  invidia, 
quain  nomini  Christiano  maledicorum  semper  genni^ 
nus  inflgit :  ut ,  dum  probra  metuunt,  ad  virtutes  (A) 
non  provoceniur.  Exceptis  epistolis ,  ignoramus  alie- 
rulrum.  Solaqde  causa  pietalis  est,  ubi  carnis  nulb 

id)  Aiia»  iO.  scripia  cirdter  ann.  5&4. 

(e)  Alii  Editi  ac  Mss.  rescribam,  itno  scribam^  qui  et 
paulo  iiifra  voces  ut  adipisceretwry  non  babent. 

(f)  Viiiose  habent  plures  Mss.  et  vetus  edliio  post  ma^ 
ritum^  etc.  deiude  sor/sra  pro  secnta.  Uno  sciJicet  viro;  eo- 
que  Furiae  germano  juncia  esi  Blasilla ,  quae  paulo  post 
ejus  moriem  secula  est. 

(g)  Duo  manu  exarala  exemplaria,  iratmgue  Terentiaim 
ChremeSt  elc,  juxU  quam  leclionein  vid.  Terentium  He- 
auloniimor.  Act.  5.  Scen.  5.  atque  aiibi.  Esl  auiem  Ho- 
raiii  versus  in  Arie  Poelica,  atque  ibi  quidem  est  delitigal 
pro  desasviet. 

(h)  Conlra  Mss.  non  pauci,  et  vetiista  edltio.  non  ptovo- 
c^nf.  Superiori  eiiara  voci  genuinus  addunt  quidam  sermo^ 
vel  Itvor  :  nempe  geouinum  dentem  esse ,  atque  exprcs- 
sam  a  Persio  pbrasin  aroanueasis  non  nemo  ignorans,  glos» 
sema  de  suo  addidlt. 

{Dix-huii.) 


K5I  SANCTI 

nolilia  est.  Honora  patrcm  toum ;  sed  si  te  a  Tero 
Patre  non  separat.  Tamdiu  bgito  saiigainis  copulam, 
quamdiu  ille  suum  noverit  Greatorem.  Alioqui  DaTid 
Hhi  protinus  canet :  t  Aodi  fllla » et  vide ,  ei  inclina 
aurem  tuam,  ei  oblitiscere  populnm  ei  domum  patris 
tui :  et  concupiscet  rex  decorem  tuum,  quoniam  ipse 
est  Dominos  tuus  i  (P#.  44.  If).  Grande  (a)  prsniinm 
parontis  obiiti :  Coneupitcet  rex  deeorem  tuum.  Qiiia 
audisii «  qoia  Yidisti ,  qoia  inclinasti  aurem  ioam  ;  et 
popoli  lui,  domosqoe  patris  iui  oblita  es,  idcirco  coii. 
eHfriicet  rex  deearem  luum^  et  dioei  tibi :  Tota  pulckra 
e$  amiea  mea^  et  maeula  ncn  est  in  te  (Cant.  4. 7).  Quid 
pulchrius  anima,  quas  Dei  filia  nnncupator,  et  niillos 
eiirinsecos  qoxrit  ornatus  ?  [  Mss.  amplexui.]  Credit 
in  Cbristum »  et  hac  ambitione  ditaia  pergit  ad  spon- 
tum  :  cumdem  habens  Dominum ,  qucm  ei  virum. 

4.  Nuptiarum  anguetiee.  —  Quid  anguslianim  ba- 
iK^aiii  nupti»»  didicisti  in  ipsis  noptiis  :  et  quasl 
cotiiriiicum  carnibus  usqoe  ad  naoseam  satoraia  es 
(Swu.  f  t) :  amaj-issimam  cboieram  toae  sensere  fao- 
ces.  ICgessisti  acescenies  et  morbidos  cibos :  reievastl 
«stiiantem  siomacham.  Quid  vis  rursuro  ingerere , 
quod  libi  Doxium  fuit?  Canit  retertene  ad  tfomitum » et 
$U9  lota ,  ad  noluiabrum  tuti  { 2.  Petr.  %.  22  )•  Bruia 
quoque  animalia  et  vagx  avcs,  in  easdem  pedicas  re* 
liaqiie  non  inciiluiit.  An  vereris ,  ne  proies  Furiana 
dcficiat  9  et  ex  le  parciis  liius  non  babeat  pusionem , 
qui  reptet  in  peclore,  et  cervicem  ejus  stercore    284 
liiiiat7(6).Quippe  omnes  iiabent  filios,  qui  habuere 
inatrinionia ;  et  quibus  nati  sunt  liberi ,  suo  generi 
responderunt.  Exhibuit  Ciceroois  fllius  patrem  in  elo- 
quentia?  (i^)  Comeiia  vestra,  pudiciti»  siniul  el  fecun* 
ditatis  exemplar,  Graccos  suos  sc  genuisse  Ixtata  est? 
RioiciiLim  est  sperare  pro  certo,  quod  multos  et  non 
hal^ere  vidcas ,  ct  cum  habuerint ,  perdidisse.  Cui 
dimitles  lanias  divitias?  Christo,  qui  mori  non  polest. 
Quem  habcbis  ha^redero!  Ipsuro ,  quem  et  Dominum. 
Contrislabitur  pater ,  sed  iaDtabtlnr  Christos  :  lugebit 
familia ,  sed  Angeii  gralulabuntor.  Faciat  paler  qood 
vult  de  sobstautia  soa  :  kon  bs  eius,  coi  nata  es,  scd 
cui  renata  :  ei  qui  ie  grandi  pretio  redemit,  sangoinc 
soo'. 

5.  Caieettdw  nutricei  et  term.  —  Cave  nolrices,  (</) 
ei  gerulas ,  et  isiiusniodi  venenata  animalia ,  qoa;  de 
cono  too  saturari  ventrem  soum  cnpiunt.  Non  sua- 
dent  quod  tibi ,  sed  quod  sibi  prosit.  Et  sxpe  iiliid 
obganniont : 

Solane  perp^ua  mcBrens  carpere  juventa  ? 


(a)a 
Dculis  1 


I  Osterciens.  prmnium  reUeti  vel  otUti  parentis. 
Yeteres  editi  Quippe  m,  vel  quinpe  ne  Idy  quihus 
voculis  reclius  alii  cwettl,  nam  haec  ironlce  legeoda  buni. 

\c\  ScilicetPaulae,  quam  Gtaccorum 9obotem\fi  Epitaphio 
vocat  Hier.  oognata  erat  Furla,  ut  ex  hac  ipsa  epislola 
constal.  Gornelia  vero  Sempronil  Gracci  uxor,  Tibenum  ei 
Catum  fliios  babttit,  qui  occlsi  sunt ,  quod  Populi  Komani 
partes  contra  Seaalnmtoerentnr.PorroGraooorum  nomen, 
quod  semel  data  occasione  monemus,  siae  adspirationls 
nola  scribendum  docet  TerenUusScaurus  ez  Varrone. 

[d\  Mss.  aliquot  miiii^enifas,  tinota  mdmalia.  Vellm 
ego  legi  oinmito,  quod  est  moUla,  seu  iilecabrosa,  ac  soa- 
vit6rfuienUa.PbntnsAain.  i.  S.  eompettando  ttanditer, 
oseulandOf  oratione  pmwHlfl,  venustuta  :  eoqite  i 
ouscriptam  leeilonen  longe  praefero. 


IIIERONYBH  gg^ 

Nec  dulces  natos,  Yeneris  nec  prcnnia  nons  / 
(iEWEID. /.  iF,) 
Ubi  podidti»  sanctitas  lal.  pudidtie  et  sanetitas] ,  ibi 
frugniius  est.  Ubi  rrugaliias ,  ibi  damna  servulomm. 
Quidqoid  non  tulerint  [  ai.  intulerint  ] ,  sibi  ablaioro 
potant :  nec  conslderant  de  qoanio,  sed  quantum 
accipiant.  Dbicomque  viderint  Ghristiamim ,  siatim 
illud  de  irlvio ,  (e)  i  y^«p, ,  6  mitik.  Hi  raroores 
iurpissimos  seruoi :  ei  quod  ab  Ipsis  egressom  est , 
id  ab  aiiis  audisse  se  simoiant ,  ildem  aoctores  et 
eiaggeratores.  (/)  Exit  fama  de  meodacio :  qus  curo 
ad  matrooas  pervenerit,  et  earom  liogois  roerit  vcn- 
tilata ,  provincias  penetrat.  Vldeas  plerasque  rabido 
ore  saevire,  et  tincia  hcle,  viperinis  orbibos,  deniibos 
pomicaUs  carperAlhrisUanos.  Ilic  aliqua  , 

Cui  eirea  kumeros  hiacffnthina  Imna  est; 

Randdutmm  qmddam^  balba  de  nare  toeuta. 
PerstrepU,  ac  ienaro  tupplantat  verba  palato. 
(Psas.  Sat,  prima.) 
Omnis  consonat  chorus,  et  latrant  universa  subsel- 
lia.  Junguntur  nosiri  ordinis ,  qui  et  roduniur  et  ro- 
duni.  Adversus    2BS    nos  loquaces,  pro  se  muii ; 
qiiasi  et  Ipsi  aliud  sint,  quam  Monachi ;  et  non  quid- 
quid  in  Monachos  dicitur ,  redundet  in  Clcricos ,  qui 
suni  Monachorum.  Deirimeniom  pecoris,  pastoiis 
fiaires  ignominia  esi.  Sicut  e  regione ,  illius  Monachi 
viia  laudanda  esi,  qui  yenerationi  habet  Sacerdotcs 
Gbristi  :  et  non  detrablt  gradoi,  per  quem  factus  est 
Christianiis. 

6.  Hxc  loculus  siim,  in  Cbrislo  filia,  non  dubi- 
tans  de  proposllo  tuo  (nunqiiam  enim  exhoriaiorias 
litteras  postulares,siarabigercsde  bono  monogamix), 
sed  ut  nequitiam  servulorum,  qui  le  venaiem  portant, 
et  insidias  afQnium,  ac  pium  parenlis  errorem  iniel- 
ligeres  :  coi,  ut  amorem  in  te  iribuam,  amoris  scicn- 
Uam  non  coucedo ,  diccns  aliquid  cum  Aposiolo  : 
c  Coiifiteor ,  zelum  Dei  habent ,  sed  non  secunJum 
scieniiam  i  (Aoni.  10. 1).  Imiiarc  potius  (crebro  enim 
idipsum  repeiam)  sanciam  mnirein  luam ,  oujus  cgo 
quoUcs  rccordor,  venit  in  menlem  ardor  in  Cbristuin, 
pallur  ex  jejuiiiis,  cleeraosynaB  in  pnnpercs,  obsc* 
quium  in  scrvos  Dci,  humilitas  vesliiim  ct  cordis, 
aiqiie  in  cunciis  sermo  inoderaius.  Paler  luiis,  qucin  * 
ego  honoris  causa  nomino  (non  quia  Constiiaris  et 
i^airiUus ,  sed  qiiia  Christinnus  esi )  im|ileat  nomen 
suum.  Lxtetur  filiam  genuisse  Christo ,  non  ssecolo. 
Quin  poUus  doleai,  quod  ci  virginilatem  fruslra  ami- 
seris,  ct  fructns  perdideris  riupiiarnm.  Ubi  est  roari- 
tus  quem  tihi  dedii!  EUam  si  amabilis,  etiaro  si  bo- 
nns  ruissel,  mors  rapuisset  omnia  :  ei  copulam  camis 
solvisset  inleriios.  Arripe ,  qu»so ,  occislonem ,  ct 
fac  de  necessitate  Tirtulem.  Non  QOiSRimTUR  in  Chri- 

[e)  LaUne  dixerat  In  Epislolaad  Marceliam  de  iEgrou- 
Uoiie  Blae8lllae,slaltm  itlud  e  frieto,  tmpostor  et  Greecus  est^ 
quffi  ideo  addoximus,  ut  lecUo  Ista,  qute  in  Mss.  fere  omoi- 
bus  depravata  est,  confirmeinr.  Yictorius  poal  Grei-a 
verba  aadit,  voeant  tmtN»for«n,  detrabunt^  eio.  Yid.  Q- 
ceronem  in  Eplsiola  ad  Quinlum  fratrem  Asl«  gobiirua» 
torcm. 

If)  Qsterciens.  ex  infunia;  alii  exit  infamia. 


553 


stianit  iniiia,  sed  finis.  Paidus  male  ccepU,  sed  bene 
fintviL  Judae  laodanlnr  exordia ;  sed  finis  proditione 
damnatur.  Lege  Ezechieiem  :  c  Justiiia  jusU  non  li- 
berabii  eam ,  in  quacomque  die  peccaTerit.  El  im- 
pielas  impii  non  nocebit  ei ,  in  quacomque  die  con- 
versas  fuerit  ab  impieute  sua  i  {Exeeh.  33).  IsU  est 
scala  Jac(^  •  per  quam  Angeli  (a)  ascendunt,  et  de- 
sccndunt  :  cui  Dominus  innilitur  lapsis  porrigens 
manam,  et  fessos  asceadentium  gradus,  sui  contem- 
platione  sostentans.  Sed  sicut  non  vult  moriem  pec- 
catoris ,  tanlum  [al.  tanlum  quanium]  ut  convertator 
et  TiTat :  ila  tepidos  odit,  et  ciio  ei  nauseam  iaciunt. 
286    ^v'  V^^  dimituiur,  plus  diligit. 

7.  Vatium  cuUu$.  —  Nereirix  ilia  in  Evangelio 
baptizau  lacrymis  suis,  et  crine^  quo  multos  ante 
deceperat ,  pedes  Domini  tergens ,  salvau  est  (Lue. 
7).  Non  habttit  crispanies  miiras,  nec  stridenies  cal- 
ceoios»  nec  orbes  stibio  fnliginatos.  Qaanto  foedior, 
Unio  pulchrior.  Quid  facit  tn  facie  Chrislianie  pur- 
purissos  et  cerussa?  quorum  altemm  ruborem  gena- 
rum  iabiorumque  meniitur  :  alierum  candorem  oris 
etcolli :  ignis  juvenum,  fomenU  libidintm,  impudicas 
meiiiis  indicia.  Qaomodo  flere  potcst  pro  peccaiis 
suis,  qu»  lacrymis  cutem  nudat,  et  sulcos  docit  in 
facie  ?  Ornatut  iste  non  Domini  est ;  velamen  isiud 
Aniiclirislt  est.  Qca  fumjgia  erigii  ad  coelum  vullus , 
quos  Conditor  (b)  non  agncscat?  Frustra  obtendiiur 
adolescentia ,  et  actas  pueliaris  asseriiur.  Vidua  quae 
marito  placcre  desivit,  et  juxia  Apostolum  vere  vi- 
duaest,  nihii  babet  necessarium,  nisi  persevenin- 

-Itam.  Meminit  pristinx  voluptalis,  scit  quid  amiserit, 
q«o  doiecUU  siu  Ardentes  diaboii  sagitUe ,  jejunio- 
rum  el  vigiiianim  rigore  [al.  fngore]  restinguendae 
sunu  Aut  kN|aeDda0i  nohis  est,  ut  vesiiti  sumus  : 
aal  vestiendum,  ul  loqairaar.  Quid  aliud  politcemur, 
ei  aliod  ostendimus?  uroua  personat  casiitatem,  et 
toium  corpus  pracfert  impudiciiiam* 

8.  lioc  quanium  ad  habitum  periinel  el  omatom. 
Gxterum  vidua  qwB  in  deliciU  est  (iion  est  meum,  sed 
Aposioli )  wvens  mortua  eil.  Quid  sibi  vult  hoc  quod 
ait :  viveni  mortua  estl  (i.  Tim,  5.  6.)  Vivere  quideni 
videiur  ignoraniibus,  et  non  esse  peccalo  mortua , 
sed  Ckrisio,  quem  secreU  non  fallont,  mortua  est. 
f  Anima  quae  peccaverit,  ipsa  morieinr  i  (Exeeh.  18). 
I  Qaorumdam  hominum  peccata  manifesta  sunt,  pne- 
cedenlia  ad  judicioni :  quosdam  autem  ei  subsequon- 
tur.  Similiter  et  facU  bona  manifesta  sunt :  ct  quae 
aliter  se  habent,  abscondi  non  possunt  >  (1.  Tfot.  5. 
24.  et  25).  Qood  dicit  isiiusmodi  est :  Qoidam  um 
libere  et  palam  peccant,  ut  postquam  eos  videris, 
suiim  inlelligas  peccaiorcs.  Alios  auiem,  qui  callide 
occultant  viiia  sua,  ex  sequenti  conversatione  cogno- 
•eiroaS.  Similiter  et  bona  apud  aliquos  in  propaiulo 

(a)  Postrcma  editio  Benedfctin.Joxu  vetostlores  alias, 
tino  tantum  verbo,  conscendunt,  Tum  lassis  pro  lapsis , 
quod  ofim  ia  Erasmiana  Viclorias  correxerat;  nosqoe  re- 
siiluere  non  diibitavimus,  ne  tmnayjy^  vitio  peccaret  bic 
locus,  cum  siatim  fcsm  norainet. 

{b)  Ita  correxinr.us  e  Mss.  antea  enim  erat  aos  agnoscit. 
€oQrerenda  porro  est  Epist.  22.  ad  £ustochiuro  n.  15. 


BPISTOLA  UV.  m 

sant»  in  aliis  longo  usu  discunus.  Quid  ergo  necesso 
est  nos  jacUre  pudicitiam,  quae  sine  287  comi- 
tibus  et  appendiciis  suis,  coniinentia  et  parciUie,  fl- 
dem  sui  facere  non  potest?  Apostolus  macerat  corpus 
suum,  et  anim»  subiicil  impevio ;  ne  quod  aliis  prx- 
cipit»  ipse  non  servet :  bt  AOOLESCBimiLA  fervente 
cibls  corporCy  de  casUuie  secura  est? 

9.  Neque  vero  hsec  dicens,  condemno  cibos ,  quos 
Deus  creavit  ad  utendum  cum  graiiarum  aclione;  sed 
Juvenibus  et  pucllis  (c)  incentiva  aafero  voluputam. 
Non  M\nx\  ignes ,  non  \ulcania  tellas ,  noo  Vesevus 
ct  (i)  Oiympus  Unlts  ardoribns  xstuani,  ut  juveniles 
meduil»  vino  plenac»  et  dapibus  inflammaiae.  Avaritia 
calcaiur  a  plerisque^  et  cum  marsupio  deponitur. 
Haledicam  linguam  indictum  emendal  silcniium.  Gui- 
tus  corporis  et  habitus  vesiium ,  nnins  horae  spntio 
commulatur.  Omnia  alia  pcccata  exlrinsccus  sunt ; 
et  quod  foris  esi,  facile  al)jicilur.  Sola  libido  insiin 
a  Deo ,  ob  liberorum  procreaiionem ,  si  fines  suofi 
egressa  fuerit ,  redundai  in  vitium ,  ct  qundam  lege 
naiurae  in  coitnm  gesiil  erunipere.  Grandis  igiiur 
virlulis  est,  ct  soUiciioc  diligcntiie,  superare  quod 
nata  sis  :  in  carne,  non  carnaliter  vivere  :  tecum  pu- 
gnare  quolidie »  ci  inclusum  hosiem  Argi  (ut  fabulae 
feruni)  cenium  ocuiis  obscrvare.  Hoc  Cbt  quod  Apo- 
sioius  verbis  aliis  loqucI)atur  :c  Omne  peccatum  quod 
feccrii  honio,  cxtra  corpus  est.  Qui  autem  fomicatur 
in  corpus  suum  peccai  i  (2.  Cor,  g.  18).  Aiunt  medicii 
et  qui  de  hunianorum  corporum  scripsere  naturis, 
prxcipueque  Galcnus  In  libris,  quorum  litulus  m^i  (d) 
fycicyfiv  ( Galeni  libri  de  Tucnda  sanilate),  puerorum 
et  juveniim,  ac  perfectae  .Ttatis  virorum  mulierumqae 
corpora  (e)  insiio  calore  fervere ,  et  noxios  esse  his 
staiibus  cibos,  qui  calorem  augeant ;  saniiaiique  con* 
ducere  frigida  quseque  in  csu  ei  poiu  sumere.  Sicat 
e  coiitrario  senibus  ,  qui  pituiU  laburant  et  frigorc , 
caiidos  cibos,  et  vetera  vina  prodesse.  Unde  et  Sal- 
vaior  :  c  Attendite,  inquii,  vobis,  ne  fortc  graventur 
corda  vestra  in  crapula  et  ebricUte ,  et  curis  hujus 
viiaei(Luc.  2i.34).  Et  288  Apostolus:  c  Nolite 
inebriari  vino,  In  quo  est  luxuria  i(Ephe$,  5.  48). 
Nec  mirum  hoc  flgulum  sensisse  de  vasculo?  quod 
ipse  fabricatus  est ,  cum  etlam  Comicus ,  cujus  flnis 
est  humanos  mores  nosse  aique  describere,  dixerit : 


Sine  Cerere  et  Libero  friget  Venus. 

(Tebent.  in  Eunue. 

(c)  Mss.  fere  omnes,  utque  editl  vetustiores  incentfoa 
esse  adsero  voluptatis  :  quemadmodum  etiam  in  Aqolsgra- 
nenst  Goncilio  au.  816.  a  quo  poiior  hujus  Epistol»  pars 
fcxscril»itur  lib.  4.  ,     ,  ^    ^. . 

(d)  Perperam  hucusque  vnlgatl  «i^i  b^iUiftv,  veten  ediiio- 
ne,  qna  ssepe  utimur,  excepU,  ex  qua ,  el  maxime  e  Mss. 
CYmvfiv  restituimus,  sic  enim  habet  etiam  Galinici  iibri  ti- 
luius,  et  prxterea  brUtoc  piurlum  numero  Grsce  non  dici- 
mus,  sicut  noque  Latine  valeludmei. 

(e)  Yariat  Cislercieos.  exempbur  •  aut  potius  peccat ; 
primo  euim  heic  verliom  conducere  interserit,  ium  subao* 
quenti  versu  lega  eontrario  sensa ,  mmMque  nocere  fh^ 

(!)  Pro  Olvmpo,  qnem  ignibi»  ardere  5|DoJeglmu8« 
dod!  virt  subslituendum  nntjnt  chbnmam ,  Tjari  mootis 
in  Lycia,  de  qna  Pomponliis  Mela  llb.  1.  cap.  IV.  •Ijda. 
inouit,  ot  fcrunt  hitesuu  olim  ChimaeraB  Ignibus,  Sida 


inquit, 
rtu 


el  Tauri  promontorlo  grandem  slnum  elaodit.  •  El 


porlu  ei  iauri  promonttjriu  Knuiucw  «uuiu  ^ 
Pllnius,  «mons  Chimajra  nodlbu*  flagrana,»  etc. 


55U 


SANCtl  HIERONTMI. 


556 


40.  Qtiid  vilandum  iuvenibus  in  cibis.  —  Primwin 
igiliir,  81  lamen  sloniachi  (o)  fii  milas  patitiir,  doncc 
puellares  annos  iranseas ,  aqiiam  in  polu  sume ,  qure 
natura  rrigidissima  esi.  Auisi  hoc  imbecillilasprolii- 
bet,  audi  cum  Timolheo :  t  Viiio  modico  ulere  pro- 
pter  stomachum,  et  Trequentes  tuas  infirmiiaies  >  (I. 
Ttiit.  5.  23).  Deinde  in  ipsis  cibis  c:ilida  qu.Tquc 
devita  :  non  solum  de  carnibas  loquor,  stiper  quibus 
Tas  dectionis  profert  sententiam  :  c  Bonum  est  vi- 
num  non  biberc,  ct  carnem  non  manducare;  i  sed 
etiam  in  ipsis  teguminibus  inflantia  quaeque,  et  gravia 
[al.  gravida]  declinanda  sunt :  nihilque  ita  scias  con- 
ducere  Ghristianis  adolescentibus ,  ut  esum  oleram. 
Unde  ct  in  alio  loco  :  i  Qui  infinnus  est,  ait,  olera 
inanducct  •  {Rom.  14.  2);  ardorquc  corporom  frigl- 
dioribus  epiilis  tcmpcrandus  est.  Sic  [al.  Si]  auiem 
ircs  pueri  el  Danicl  lcguininibus  vescebanlur.  Pueri 
crant,  nccduni  (6)  ad  sarlaginem  veiierant,  in  qua 
rex  Babylonius  scnes  judices  frixit.  Nobis  non  cor- 
poris  cullus,  qui  in  iilis  (cxrepio  privilegio  gratias 
Dci)  ex  hujuscemodi  cibis  eniiuerat;  sed  animx  vigor 
qiincritur,  quac  carnis  infiriuilalc  fii  fortior.  Inde  est 
quod  nonnulli  vilam  pudicnm  appctcnlitim,  in  mcdio 
tincrc  corruunt,  dum  solnm  abslinenliam  carnium 
putanl;  cl  leguminibus  oncrant  slomachiim,  qux  mo- 
modcraic^parceque  sumpta,  innoxia  sutit.  Et,  utqiiod 
scntio  loqunr,  iiiliil  sic  inflammat  corpora ,  e(  tiiillat 
membra  genilalia ,  sicut  indigeslus  cibiis ,  ruclusque 
convulsiis.  Malo  apiid^c,  filia,  verecundin  pnrumper, 
quam  caiisa  pcriclilari.  Quidqoid  sominnrium  volu- 
pt  uuin  e$t ,  venenum  puta.  Parcus  cibus ,  e(  vcnter 
scmper  osiiricns ,  tridiianis  jejuniis  289  pfacfer- 
liir  ;  et  niuUo  melins  cst  quoddie  pnrum,  r|iinm  raro 
satis  sumcrc.  Pluvia  illn  opdnia  est,  qua;  scnsim  de- 
sccndit  in  (erram.  Subiius  el  nrimins  imber  iii  prsc- 
ceps  arva  subvcrtit. 

ii.  Quando  comcdis,  cogita  quod  stntimtibi  ornn- 
dum,  illico  et  legendum  8i(.  De  Scripturis  saiiciis 
hnbeto  fixiim  versuum  numerum ;  is(ud  pensum  Do- 
niino  luo  rcddc.  Nec  ante  quieti  mcmbra  concedas» 
quam  calathiim  pcctoris  tui,  hoc  subiCgmine  imple- 
veris.  Po.st  Scripturas  sanctas  doctorum  homiiium 
tractalus  legc  :  eoruin  dnmtaxat,  quorum  fides  nota 
est.  Non  neecsse  habes  aurum  in  luto  quu^rerc ;  mul* 
tis  margaritis,  unam  rediine  margariiam.  Sia  ,  juxtn 
Jerciniam,  in  viis  pluribus  {Jerem.  6.  i6),  ut  ad  illam 
viam  qtjuc  ad  Patrem  [al.  palriam]  ducit,  pervenias. 
Aniorem  monilium  atqtie  gemmartitn ,  scricarnmque 
Tcstium ,  Iransfer  ad  scieniiam  Scripiurarum.  Ingre- 
dere  terram  rcpromissionis,  lacicct  melle  manantcm 
(  Exod.^).  Comede  similain  et  oleuin  :  vestire  cum 
loscph  variis  indumentis  (Genes.  37)  :  pcrforentur 

(a)  Eodem  sensu,  sed  forte  verios  duo  Mss.  stomacln 
infirmiias. 

(b)  Reaissime  Yictoraus  sartagmem  hoc  loco  interpre- 
tatu  aocensam  atque  ebullieniein  ad  libidiues  carnem. 
Senes  vero  judices,  Achabuin,  et  Sedechiam  fiiisi»e  Hc- 
breonui  tradilio  est ,  illos  eosdem ,  qui  Susannie  pudici- 
tiam  tenuinmt ,  quos  Jeremias  auidein  igne  damoatos , 
Daniel  vero  lapidatos  dicil.  Yide  Hieronjmuin  in  Gommen- 
tariis  in  utruinque  locuni. 


aures  tuse  cum  Jerusalero  sermone  Dei ;  ut  pretiosa 
ex  iilis  novarum  segetum  grana  dependeiint.  Ha- 
bes  (c)  Sanctum  Exsuperinm,  probai»  aetatis  etfideii 
qui  le  monitis  suis  frequenter  insiituat. 

12.  Fac  tibi  amJcos  de  iniquo  mammona,  qui  te 
recipiant  in  aetema  (abernacula  (Lttc.  16).  Illb  tribue 
divitias  tuas,  qoi  non  Phasides  aves ,  ted  clbarium 
panem  comedant ;  qui  famem  expellat ,  non  qui  au- 
geat  luxuriam.  Inlellige  super  egenum  et  pauperem 
(Pm/.  40).  Omni  ^petenii  te,  da ;  sed  maxime  domesti- 
cis  fidei :  nudum  vesd,  esurieniem  ciba,  .Tgrotantem 
visita  (Luc.  6).  Quotiescumqne  manum  extendis, 
Christum  cogita.  Gave  ne ,  mendicante  Domino  Deo 
tuo,  alienas  divitias  augeas. 

iZ.Cavendw  juvgnum  con(abulationes.  ConfabuUmdi 
fiduciain  viduis.  Sanctiu  amor  impatientiam  nonhabei. 
Laudei  EuttockH  virgims.  —  Juvenumfugecensortla. 
Comatuios,compt08,  atque  lascivos,  domus  tu»  tecta 
non  videant.  Cantor  pellatur,  ut  noxins.  Fidicinas  et 
psaltriaff,  et  istiosmodi  cborum  dtaboli,  quasi  roorti- 
fera  sirenamm  carmina  proturba  [al.  devitaac  protur- 
ba]  ex  xdibas  tuis.  Noli  ad  publicum  subinde  290 
procedere,  etspadonom  exercitu  pracetinte,  vidua- 
rum  circumferrl  libertate.  Pessimse  consuctudinis  cst, 
cum  fragilis  sexus  et  imbecilla  xtas  suo  arbitrio 
abutitur,  et  puUtlicere,  quod  libei.  c  Omniaquidein 
licont,  sed  non  omnia  expediunt  i  (f.  Cor^  6.  ii). 
Nec  procorator  calamistratus,  necformosus  coUacu- 
neits ,  nec  candidus  [al.  eandidulus  ]  et  rubicundus 
assecla  adbacreat  lateri  tuo*  Interdnm  animus  domi- 
narum  ex  ancillarum  babitu  judicator.  Sanciarum 
Tirginuiu  et  viduarum  socletatem  appele.  Et  si  ser- 
mocinandi  cum  viris  ineubuerit  necessitas,  arbitros 
ne  divites  :  tanuquo  confabtiUiDdi  fidocia  sit,  ul  in- 
trante  alio,  nec  paveas,  nec  erubescas.  Specaltun 
mcntis  est  faciea,  et  taci(i  oculi  cordis  fatentur  arca« 
na.  Vidimus  nuper  ignominiosom  quemdam  per  to- 
(um  Orientem  volitasse  (d)rumorera.  Et  xtas»  etcul- 
lus,  et  habitiis,  et  incessiis ,  et  indiscreta  societaSf 
exquisiue  epuIoB,  regius  apparaius,  Neronis  et  Sarda« 
napali  nuptlas  loquebantur.  Aiiorum  Tolnus,  nostrr 
sit  cautio.  c  Peslilenteflagellaio,  (e)stultus  sapientioi 
erit.  I  {Prov.  i9),  Sanctus  amor  impatientiam  non 
habet.  Falsus  rumor  cito  oppfimitur,  et  vita  poste- 
rior  jndicat  de  priore.  Fieri  qnidem  non  potest,  ut 
absque  morsu  hominum ,  vits  hujus  curricula  quis 

(c)  £sl  hic  Exsuperius  Tolosanus  Episcopus ,  cui  etiam 
Commeuiarios  in  /achariain  nuncupavit  Hier.  et  ciiius 
laudes  fusius  in  E|  istola  ad  Ruffinum  ijrosecutus  esl. 

(d)  Haud  duliium  quiu  in  bac  vucc  rttmorem  mendum 
Cttbct,  qui  enim  videtur  rumor  atqoe  humanis  habitu,  mo- 
rilms,  ei  cultu  describilur  1  Sic  tamen  praeferunt  uno  ooa- 
scnsu  Hss.  atque  ediii ,  quos  magno  numero  consuluiiiius, 
ut  ab  eorum  auctoritate  discedere  non  audeamus.  Sed 
quaodo  priores  editores  locum  hune  neque  caatigaot,  ne- 
que  tentaot,  nos  alterum  e  duobus  mallemus,  aut  cuin  ve- 
tustiori  ediiione  vocem  ilUm  penilus  expuugi ,  quod  ciira 
sensus  dispendium  commode  fieri  potest ,  aut  iluun  trans- 
ferre  ad  sequens  conima,  mutata  inlerpunclione.  ac  lege- 
re  In  recto  Rumor  et  eetas,  etc.  quod  fortasse  veriusy  et  ad 
S.  Doctoris  mentem  scriberelur. 

(e)  Favent  buic  lectione  Proverbiorum  Godices  tam 
Hel)rnei,  quam  Graeci  ac  Latlni,  et  ex  Hieronyiniants  ple- 
riqiie ,  tametsi  Erasm.  ac  Haritanapus  malunt  sapkns  »- 
piemior,  etc. 


6&7 


EPISTOLA  L1V. 


m 


pertranseal :  loalorumque  solaiium  est ,  bonos  car- 
pere»  dum  peceaniium  multitudine  putant  culpam 
minui  peccatorum.  Sed  tameo  cito  ignis  stipol»  con- 
qoiescit,  et  exundaDS  flamma ,  dclicientibus  nulri- 
mentis,  pauiatim  emoritur.  Sl  anno  pneterito  fama 
mentiu  est,  aut  si  certe  verum  dixit,  cesset  viiium, 
cessabil  et  rumor.  flaec  dico,  non  quod  de  te  sini- 
sirum  quld  meiuam,  scd  quod  pietatis  alTectu ,  etiam 
quae  tuta  sunt,  perllmescam.  0  si  videres  (o)  sororem 
luam,  et  illud  sacri  oris  eloquium  coram  te  audire 
contingeret,  cerneres  in  parvulo  corpusculo  ingeutes 
animos.  Audires  totam  veteris  et  novi  Tesiamenii 
supeiieclilem  ex  tllius  corde  fcrvere.  Jejunia  pro  ludo 
habet,  orationem  pro  deliciis.  Tenet  tympanum  in 
291  ezemplum  Mariae,  et  Pharaone  merso,  Yir- 
ginum  choro  prxcinit :  «  Gantemus  Domino,  gloriose 
enim  magnificalus  esi,  equum  eiascensorenMiejecit  in 
mare  >  (Exod.  15. 4).  Has  docet  psaltriasGhristo,  has 
fidlduas  erudil  Salvatori.  Sic  dies,  sic  nox  dudtur, 
et  oleo  ad  laropades  prxparato ,  sponsi  exspectatur 
adventus.  Imilare  ergo  ei  tu  consanguineain  tuam. 
Uabeat  Roma,  (b)  quod  augustior  urbe  Romana  pos- 
sidet  Beihleem.  ' 

14.  Uabes  opes ,  faciie  libi  est  indigentibus  victus 
subsidia  ministrare.  Quod  luxurise:  parabatur ,  virtns 
insumat  :  nuiiam  [al.  fiti//a]  nuptias  couiemptura 
limeat  egcstaiem.  Redinie  virgines,  quas  in  cubicu- 
lum  regis  inducas.  Suscipe  viduas,  quas  inler  Yirgi- 
num  lilia,  et  Martyrum  rosas ,  quasi  quasdam  violas, 
misceas  :  pro  corona  spinea ,  in  qua  Ghrisius  muiidi 
delicta  portavit,  talia  serla  componc.  Laeieiuret  ad' 
juvetur  nobilissimus  pater  tuus :  discat  a  filia,  quod 
didicerat  ab  uxore.  Jam  incanuit  caput ,  tremunt 
genua ,  dentes  cadunt :  et  fronte  ob  senium  rugis 
arata,  vicina  enl  mors  in  foribus ;  designalur  rogus 
prope.  Yelimus,  noliiuus,  seucscimus.  Paret  sibi  via- 
ticum  ,  quod  longo  ilineri  ncccssarium  esl.  Sccnm 
portet,  quod  invilus  dimissurus  est ;  imo  prsemiuat 
iti  ccelum ,  quod  si  negaverli ,  icrra  sumptura  est. 

15.  Solent  adolescentuise  viduac,  quarum  nonnuil^ 
abierunt  retro  post  Satanam,  cum  iuxuriatae  fuerint 
in  Ghrisio  (c)  nubenles  dicere :  Palrimoniolum  meum 
quoiidie  peril :  majorum  haereditas  disbipalur  :  ser 
vus  contumeliose  locutus  est  :  imperium  ancilla 
neglexit.  Quis  proceilci  ad  publicum?  qiiis  rcsponde- 
bit  pro  agrorum  iributis?  Parvulos  meos  qui  erudiel, 
et  vernulas  quis  cducabit?  El  hanc  proh  ncfas ,  cau- 
sam  opponunt  malrimonii,  quse  vel  sola  debuit  nu- 
ptias  Impedire.  Superdiicit  mater  filiis,  non  (d)  nulri« 
tiiim  ,  sed  hostem;  non  parentcm,  sed  tyrannum. 
Inflammata  libidine  ,  obliviscitur  uteri  sui :  et  inler 

(a)  Eustochium  videturinteUigenda,  quae  consanguinea 
quidem  erat  Furiae,  non  tamen  soror,  nisi  si  siuriius  di> 
cenda  sit ;  quod  et  supra  nolatum  est  nobis  episl.  22. 
num.  27. 

(6)  Plerlqne  editi  ac  Mss.  angwtior,  viiiose  tamen  , 
nec  ad  S.  Doctoris  mcnlem ,  quod  ex  aliis  simiUbus  locis 
constat. 

[e]  Postrema  editio  itcoediclina  subant^^  incongrua 
beic  lod  ledione.  Yuigaii  alii,  ac  Mss.  ul  edidimus.  At 
wbame$  Gravins  ciiam  prol)al  ex  vetuslis  codicibus. 

((/)  Aliter  duo  Mss.  tUricttm. 


parvuios  snas  miserias  nescientes  ,  Ingens  dudiim,- 
nova  nupta  29S  componitur.  Quid  obtcndis  (e) 
patrimonium?  quid  superbiam  servulorum  ?  Gonfitere 
twpitudinem.  Nulla  idcirco  marilum'  ducit,  ut  cum 
mariio  non  dormiat.  Aut  si  certe  libldo  non  stimulat, 
quactanta  insania  est,  in  morem  scorionim  prostitaere 
castitaiem,  ut  augeantur  divitiae;  et  propter  rem  vi- 
lem  atque  perituram  ,  pudicltia  ,  quse  et  pretiosa  et 
aeterna  est,  polluatnr?  Sihabes  liberos,  niiptias  quid 
requiris  ?  si  non  habes,  quare  expertam  non  metuis 
sterrlitatem ;  et  rem  incertam  ,  certo  praefers  pu  • 
dori? 

SpcnMU$  tabnlas,  Nvptiarum  seeundarum  mise- 
riw, — Scribuntur  tibi  nunc  sponsalcs  tnbulae,  ut  posK 
paululum  (f)  tesiamentum  facere  compeilaris.  Simu' 
labiturmaritiinfirmiias:  etquod  lemorituram  focere 
volet ,  ipse  victurus  faciet :  aut  si  evenerit ,  ut  ex 
secondo  marito  babeas  fllios ,  domestica  oritur  pu" 
gna,  intestinum  praelium.  Non  licebit  libi  amare  li' 
beros,  nec  aequis  aspicere  oculis,  quosgenuisii.  Glam 
porriges  cibos,  invidebit  mortuo :  et  nisi  oderis  filios, 
adhoc  eorum  amare  videberis  patrcm.  Quod  si  do 
priore  uxore  sobolem  habens.domum  te  introduxcrii; 
etiam  si  clcmentissima  fueris,  omnes  Comoedi,  ei 
Mimographi,  et  communes  Rheloruin  loci,  in  novcr- 
cam  sasvissimam  dcclamabunt.  Si  privignus  languerit, 
et  condoluerit  caput,  infamaberis  ui  venefica.  Si  non 
dedcris  cibos,  crudelis;  si  dederis,  malefica  dj^ceris* 
Oro  te,  quid  habent  lantum  J)oni  secundae  nuptiae, 
ot  ha!C  mala  vaieant  compensare  ? 

16.  Yolumus  scire  quales  essedebeant  vidune?  Le* 
gamus  Evaiigdium  secundum  Lucam  :  Et  eral,  inquit^ 
Anna  prophetisia^  fUia  Phanuei  de  iribu  Aser  (Lue.  2. 
^).  Anna,  interpretatur  gratia.  Phanuel,  in  lingua 
Rostra,  resonat  vulium  Dei,  Ascr,  vcl  in  beaiitudi- 
nem,  vel  in  dhritias  vertitur.  Quia  igitur  ab  adolesccn- 
lia  usque  ad  octoginta  qiiatuor  annos  viduilatis  onus. 
SHStinuerat,  et  non  rcccdebat  de  templo  Dei ,  diebus 
ac  noctibus  insistcns  jojuniis  et  obsecrationibus : 
idcirco  meruit  gra;tam  spiritualem  [al.  specialem]  , 
et  nuncupari  fiiia  vullus  Dei ;  (g)  et  ab  atavis,  2S^ 
beatiludine,  divitiisque  censetur.  Recordemur  viduas 
Sareptanae,  quaeelsuae  et  filiorum  saluli,  Eliae  praetulit 
famem  :  ut  in  ipsa  nocte  moritura  cum  filio,  supersti« 
tem  bospitcm  rclinqueret ,  malens  viiam  perdere, 
quam  cleemosynam  :  et  in  pugillo  (h)  farinae  semi- 

[c)  Heic  quoquc  Erasmum  seculus  Edilor  Beoedictlnus 
nerperam  legil  matrimonium  pro  patrimonium  ^  contra 
Hieronymi  menlem  ,  ut  ex  superiori  coutcxlu  apparet , 
ul  Mss.  fidem. 

(f)  Conferendus  Ammian.  Marcellinus  I.  28.  quo  frau« 
dem  illam,  se  invicem  compellendi  conjnges  ad  testamenr 
lum  conficiendum ,  pluribus  damnat.  «  Parle  alla  uxot  ma- 
ritum  testari  compellit,  hocque  idem  ut  faciat  uxor,  iirget 
marilus  instanter.  Periti  juris  altrinsecus  adsciscuotur , 
eic.  »  Sed  et  noster  Zeno  Serm.  2.  de  Avarilia.  <  Inde 
est,  inquil,  quod  conjuffes  nuptiali  sanctissimo  re|)u^nantes 
jugo,  pro  se  quisque  nitentes,  amore  vtdelicet  niioio,  ho:- 
reditatem  capiant  altcr  alterius.  > 

{q\  Yictonus  et  atavi  b&Uitudine  diyitiisque  ceiueri. 


Antea  crat  farris ;  sed  ut  edidimns,  habcnl  vetera 
lularia  omnia ,  quie  nos,  ot  quae  Reatinus  interprcs 
ctnKMiluit :  quem  cUam  paulo  infra  soquimur .  legentes  in. 
gentium  ttdua ,  pro  eo  quod  erat  inQenfia  viduw. 


m 


SANCTl  HIERQMTfMl 


SbO 


lunimn  sibl  messis  Doininicie  prscparavit.  Farina 
seriiur,  ei  olei  capsaces  nascitur.  In  Juda^a  fninteiiti 
estpenuria.  Granum  enim  triiiciibi  moriuum  fucral 
(Joan.i^),  et  In  genlium  vidua  oleifluenU  mana- 
bant.  Legimus  in  Judiili  (a)  ( si  cui  Umen  placei 
\olufflen  recipere  )  Yiduam  confectam  jejuniis»  ei 
habiiu  lugttiMri  8orditatam»qnaBnon.lugebat  morluum 
lirum,  sed  squalore  corporls,  sponsl  quxrebat  ad- 
^entum.  Yideo  armatam  gladio  manum ,  croentam 
dcxteram.  Recognosco  caput  Holopbernis  de  mediia 
bostibus  reportalum  {Judllh,  S.  etuqq,).  Vincit  viros 
lomina,  et  castitas  truncat  libidinem  :  habituque  re- 
penie  muiato,  ad  vicirices  sordes  redit,  omnibus  sae- 
cuU  cultibus  niundiores. 

17.  (b)  Quidam  imperite  et  Deboraro  inter  viduas 
numerant»  ducemque  Barac»  arbitrautur  Deborx  fi- 
lium  ;  cum  aiiud  Scri[itura  commemorei.  Nobis  ad 
liec  iiominabitur,  quod  Prophetissa  fuerit,  et  in  or- 
dine  Judicum  siipputetur.  Et  quia  dicere  polerat : 
c  Quam  dulcia  gutturi  meo  eioquia  toa  :  super  mei 
ct  Javum  ori  meo  {Psal,  118. 105).  Apis  nomcn  acce- 
pit,  Scripturarum  floribiis  pasta,  Spiritus  Sancti 
odore  perfusa  ,  el  dulccs  ambrosiae  succos  prophe* 
lali  ore  compnncns.  Noemi  (quae  nobiscum  [c]  soiial 
icK/McxcxAn/uiivig,  quam  inlerpreiari  possumus  coruolatam) 
inarito  et  liberis  peregre  mortuis ,  pudiciliam  repor- 
lavit  In  patriam ;  el  hoc  sostentata  viatico  (d)  norum 
Moabi|idcm  tenuit  (Ruth.  1);  nt  illud  Isaiae  vatici- 
niuin  oomplerettir  :  c  £^iitte  agnum  Domine  domina- 
torem  terra:  de  petra  deserti,  ad  montem  filiae  Sion  > 
(/«ot.  16. 1).  Venio  ad  YiduamdeEvangelio,vlduam 
pauperculam  (Luc.  21),  omni  Israelitico  294  P^  * 
pulo  ditiorem,  qux  accipiens  granum  sinapis,  et  mit« 
lens  fermentum  in  farinas  satis  tribus ;  Pairis  ei  Filli 
coiifessionem ,  Spiritus  Sancti  gratia  temperavlt,  et 
duo  minuta  misit  in  Gazophylacium.  Quidqoid  (nl.  id 
tU  quidquid)  habere  poteral  in  snbstanlia  sua,  unl- 
vcrsasque  dlviiias  in  uiroqne  fidei  suae  obtullt  Testa- 
inento.  Hxc  sunt  duo   Seraphim  ter  glorificantia 

(a)  Oliosnm  mito  ex  anlt^utoribus  recensere,quilibrum 
huQC  laudant :  Clemens  epislol.  ad  Corimh.  et  qui  eum 
menliiur  in  CoDStilut.  A[;ostolicis.  Oriffcaes  pluribus  locis, 
Africanns,  Clemens  alius  Alexandriu.  Surom.  4.  TertuUian. 
de  Monogamia  cap.  17.  Amhrosius  de  Ofiknis  3.  et  de  Yi- 
duis;  ne  dicam  de  Auguslino  Doctrin.  Cbrist.  lib.  2,  cap. 
8.  et  Carthaginen.  Concilio  3.  can.  47.  aliisque  ianomeris 
teslimooiis,  quae  secutis  temporil)us  proterri  possunt. 
Prsslabit  vero  totam  ipsius  Uieron.  ia  huuc  librum,  quem 
e  Chaidsn  vertit,  Prsfationem  conierre;  haec  enim  ad  hu- 
jus  loci  sensum  expianaiKlum  adducimus ,  cum  caelerum 
probe  teneas,  non  licere  hodie  ejus  aulhenlicilatem  vocarc 
in  dulniim. 

(b)  Prse  caeteris  S.  Ambrosium  lih.  de  Yiduis  cap.  8. 
videtur  inslmulare ,  iUe  enim  Barac  Deborse  filium  sentil, 
quod  negant  plerique  alii,  ex  iis  etiam  qui  Deboram  mter 
viduas  censent.  Scriptura  autem  illam  vocat  uxorem  La- 
pidoth,  ex  quo  tamen,  viduam  recte  dici,  alii  volunt ,  vel 
quod  demoriuus  jam  esset  maritus,  vel  quod  Lapidoth  non 
viri  slt  nomen,  sed  artis,  ut  vertendum  sit,mi(/term  lych- 
nariam. 

(c)  Uasc  porro  noroinis  iDterpretatlo  Noemi  haud  con- 
venit,  et  quanlum  novimus,  velerU)us  quoque  Lexicogra* 
piS  prorsos  ignota  est.  Verius  diceretur  amcenitas  Dommi: 
non  enim  per  n  scribitur,  sed  per  V  litteram  1X33^:3.  Sed 
forte  Uieronymus  sonum  vocis  hujus  attendit ,  non  ele- 
nienta. 

(d)  Ruth  nempe ,  qu»  Booa  nupsit,  genuitque  Obed , 
unde  Jessei  et  Davld,  per  quem  Jesus  Ghristus. 


Trinitatem ,  et  in  thcsauros  Ecclesls  coudita.  Uode 
et  forclpe  utrlusque  Testamcnti,  ardens  carlio  cora- 
prebensus»  purgat  labia  pecGatoris. 

18.  Quld  vecera  repetam ,  el  vlrtotes  femlnarum 
de  libris  proferam,  cum  possls  multasanie  oculos 
libi  proponere  in  Url)e  qua  vivis »  quarum  imitari 
exempium  debeas?  Et  ne  vldear  adalatione  per  sin- 
gulas  currere,  sufflcit  tibi  sancla  Marcella ,  quae  re<» 
spondens  generi  suo  •  allquid  nobis  de  Evangelio 
retulit.  Anna  septem  annis  a  virginitate  sua  vixerat 
cum  marito»  isu  septem  mensibus.  Illa  Ghrisli  cx- 
speetabal  adventom  :  isu  lenet ,  quem  illa  suscepe- 
rat.  llla  vagientem  canebat  (al.  eernebat)  :  ista  prae- 
dical  triumphantem.  Hla  loqoehotur  de  eo  omnibus, 
qui  expecubanlredemptionem  lsrael(al./«niMto): 
hxc  cum  redemptis  gentibus  clamitat :  c  Frater  non 
redimil,  redimet  homo>  (Pa.  48. 8).  ei  de  alio  Psaimo, 
f  Homo  natos  esi  in  ea,  et  ipse  fundavit  eam  altissimus  > 
(P«.  86.  5).  Scio  me  ante  hoc  ferme  blennium «  edi« 
diase  libros  conlra  Jovlnlanum »  quibus  venienles  e 
conlrario  quaestlonesyubi  Apostolusconeeditsecnnda 
matrimonia ,  Scripturarum  auctorllate  eontrivi.  Et 
nonesl  necesse  eadem  ex  Integro  scribere«  cum 
possls  inde  qose  scripta  sunl  mmuari.  Hoc  lantum  , 
ne  modum  egrediar  epiatolae ,  admonitam  te  volo  : 
CooiTiL  qaolidie,  te  esse  morituram ,  el  naiiquam  de 
secandis  nupliis  cogiubis. 

EPfSTOLA  LV  (e). 


Ah  AMANnOtf . 

Amando  Presbytero^  qui  sibi  proposuerat  per  liiteras  ires 
quwstiones^  simulqHC  de  cujusdam  Sororis  statu  con- 
sulueraly  ad  mguia  respondet. 

Domlno  vere  sancto  et  suscipiendo  frairi  fO  Am ardo 
Presbytero  Hierontmos. 

1.  BrevisEpistola  longas  explanare  nonvaletqux- 
stiones ,  el  in  arctum  mulu  concludens ,  stringire 
verbis,  quod  sensibus  dilatatum  est.  Inierrogas,  quid 
signiiicet  illad  In  Evangelio  juxU  Matthaeum  :  c  No- 
lite  solliciti  esse  de  crastino  ;  suflicit  enim  diei  ma* 
lilia  sua  >  (MaUh.  6.  34).  Crastinum  ,  in  Scripturis 
sanclis,  futurum  tempus  significat :  sicut  cl  Jacob  in 
Genesi  loquitur  :  c  Exaudiet  me  cras  justitia  mea  • 
(Gen.  30.  35).  Et  ubi  alure  exstrultur  a  duabus  trl- 
bubus  Ruben  et  Gad ,  et  dlmldia  tribu  Manasse ,  a 
cuncto  Israele  ad  eas  legatio  mittiiur,  cum  Pbiuees 
Poniifici  respondissent,  idclrco  se  allare  fccisse ,  ne 
cras  filiis  suis  colendi  Deum  possessio  denegaretur 
(Josue  22.  24).  El  mulu  istiusmodi  in  veterl  reperies 
Instrumento.  Qui  ergo  de  futuris  nos  cogiUre  pro- 
hibuit,  concessit  de  praesentibus ,  propter  bumanse 
vltse  fraglliutem.  Quod  aiitem  adjicit,  c  sufficit  diei 

(e)  M,  U7.  scripla  circ.  eumdem  annum  594. 

(f)  Uic  est  flle  Amandus  Bunligalae  Presbyter ,  et  po- 
slea  £pi80opus«  ad  quem  plures  S.  Pauiinus  epistolas 
dedit.  inter  Sanctos  referlur  ia  Rom.  Marlyrolog.  14.  Ka). 
Julli.  Sed  aliam  ad  Amandum  epistolam,  eamquede  tribus 
aliis  qusestionihus  memorat  Caiasiodorus  fnsUt.  1.  i.  cujus 
uullum  superest  vestigium ,  nec  apud  alios  veteres «  aui 
recentiores  est  mealio.  Yide  prae&Uonem. 


SSI  ^  EPiSTOLA  LV 

malitia  soai  {Maiih.  6. 34),  hoc  modo  inielUge :  Soffi- 
cit  nobis  de  prxsenlibus  hujus  sxculi  cogiiare  angu- 
siiis.  Quid  necesse  esi  sensum  ad  inceria  et  futura 
extendere,  qux  aut  consequi  non  possumus,  aut  for- 
sitan  cito  inTenta  perdamus?  &«x£k  enim  quam  (a) 
Latinus  vertit  in  inalHiam^  apud  Grxcos  duo  sigiiifl- 
cat,  ei  malitiam,  et  alllictionem,  quam  ucxdwiv  Graeci 
dicunt,  ei  bic  magis  pro  malitia,  iKansferri  debuii 
arfliciio.  Quod  si  conientiose  (al.  contenHone,)  quis 
ducitur,  nolens  x«x(ecy  afflictionem  sonare  ei  angu- 
stias,  sed  maliiiam,  illo  sensu  explanandum  est,  quo 
mundus  in  maligno,  hoc  est  in  maio  positus  sii ;  ei 
in  Dominica  Oratione  dicimus  :  Liberai  no$  a  nuUo 
{Matih,  6.3) :  ut  sufficiai  nobis  contra  malitiam  hujus 
sxculi  praesens  habere  certamen. 

29G  2.  In  secundo  quaesisii  loco  de  beati  Apo- 
stoli  Pauli  prima  ad  Corinthios  Epistola,  in  qua  loqui- 
tiir :  f  Omne  peccaium  quod  fecerit  homo,  extra  cor« 
pus  esi.  Qui  autem  fornicatur  in  corpus  suum  peccat(l . 
Cor.6.18).  Legamus  ergo  pauio  superius,  ei  sicad  hase 
verba  veniamus,  ne  de  extremis  pariibus,  ei  ut  ita  di- 
cam,  caiida  capituli  toiam  sententiam  nosse  cupiamus. 
«  Gorpus,  inquii,  non  fornicationi ,  sed  Domino,ei 
Dominus  corpori.  Deus  autem  qui  Domiuum  suscita- 
vit ,  ei  nos  ciim  illo  suscitabit  per  virtutem  suam. 
Nescitis  quia  corpora  vestra  membra  Ghristi  sunt  T 
Tollens  ergo  membra  Chrisli,  faciam  membra  mere- 
tricis  ?  Absit.  An  nescitis,  quia  qui  conjungit  se  me- 
retrici ,  unum  corpus  est?  Eruni  enlm ,  inquit ,  duo 
in  camem  unam  i{!bid.  13.  et  segq.)  c  Qui  autem  con- 
jungit  sc  Domino ,  unos  spiritos  est.  Fugite  fornica- 
lionem.  Omne  peccatum  quodcumque  fecerii  homo, 
extra  corpus  est.  Qui  autem  fornicatur ,  in  corpus 
suum  peccai  i  {Gen.  2.  St4;  et  Marc.  10. 8) ,  etreliqua. 
Sanctus  Apostplus  contra  luxuriam  disputans ,  ei  in 
superioribus  diceos :  c  Escae  ventri,  et  venter  escis  : 
Dcus  aniem  et  hunc  et  illas  destruel  >  (1.  Cor.  6. 13), 
consequenter  venli  ad  fornlcationem.  Etenim  luxuria 
mater  libidinis  est,  ventremque  diateniuui  cilx),  et 
vini  potionibus  irrigaium,  voluplas  genitalium  sequi- 
lur ;  atque  ut  alibi  dictum  est,  pro  membrorum  or- 
dine,  ordovitiorum  est.  Omue  iiaque  peccatum,  verbi 
graiia  furtum  ,  homicidium ,  rapina ,  peijurium ,  ei 
caelera  his  similia,  posi  facCum  pcenitudinem  habeni : 
ct  licei  invitei  lucrum ,  tamen  mordet  conscientia. 
Voluptas  sola  ac  libido  etiam  in  ipso  lempore  pueni- 
tcndi ,  praeteritos  stimulos  patitur^  ei  tilillalionem 
cariiis,  et  incentiva  peccati :  ut  per  haec,  qux  corrigi 
cupimus,  cogirantes,  rursuni  sit  matcria  delinquendi. 
Aliler  :  Cxtera  pcccata  forinsecus  sunt.  Quidquid 
enim  egerimus,  in  alios  agimus :  fornicatio  non  solum 
conscieniiam  fornicaniis,  sed  et  corpus  maculat ,  ac 
secundum  sententiam  Domini,qua  ait :  c  Propierhoc 
relinquet  homo  patrem  et  mairem,  ei  adhaerebii 
uxori  suae,  et  erunt  duo  in  carnem  nnam  {Matc.  10. 
7. 8) ,  etiam  ipse  cum  mereirice  unum  corpus  effici- 


(a)  Ste  veteres  editi  ac  Mss.  Martianaeos  tamen  UHHna. 
Yetusiis».  Vaiic.  exeroplar.  535.  quw  ijotiins  vertit :  leg. 
mmttr. 


Stlt 
tur ;  et  peocat  iu  corpus  suum,  dum  templnm  Ghristl 
facit  oorpus  esse  moretricis.  Dicamus  ei  aliter ,  ne 
ullam  Grsecorum  senteutiam  praeterire  videamur. 
Aliud  est  297  peccare  per  corpus»  aliud  in  cor- 
pore.  Furium,  homiddium,  el  caeicra  absque  fomica- 
tione  peccata  ,  manu  administramus  .extrinsecus  : 
fornicatio  sola  intrinsecus  in  corpore  nostro  exerce- 
iur  a  nobis,  non  per  corpus  in  alios :  ei  petj  praepositlo 
ministerium  habet  :  tit,  autem  in  se  passionem.  (6) 
Sunt  quj  ita  edisserant^  quod  secundum  Scripturam 
uxor  viri  corpus  sii^  et  quicumque  fuerii  fomicatus, 
peccei  in  corpus  suum^  hoc  esi  in  uxorem,  dum  eam 
sua  fornicatione  commaculat » et  lacii  eam  noo  pec- 
eantem »  sua  commixtione  peccare. 

{c)  3.  Reperi  junctam  Episiolae  et  Commonitorioio 
[al.  CommentaTiolo\  tuo  brevem  chariulam,  in  qua  haec 
indita  ferebantur :  Quaerendom  ab  eo,  id  est  a  me, 
utrum  mulier  relicto  vlro  adultero,  et  sodomita,  ei 
ailio  per  vlm  accepio,  possit  absque  poenitentia  com- 
municare  Ecclesia»,  vivente  adhuc  eo  quem  prius  re- 
liquerat.  Quod  legens,  illiusversiculi  recordatussum: 
c  Ad  excusandasexcusationes  in  peccaiis  >  (Pt.  liO). 
Omnes  enim  homines  vitiis  nostrisfavemus;  ei  qiiod 
propria  facimus  voluntate,  ad  naturae  referimus  ne- 
cessitaiem.  Quomodo  si  dicat  adolescens :  vim  patior 
corporis,  me  ad  libidinem  ardor  impellit,  ipsaorgana 
membrorum  geniialium,  et  compositio  corporis,  fe« 
mineos  quaerii  amplexus.  Ei  rursum  si  homicida,  in 
egestate»  inquii,  eram,  indigebam  cibo,  i^men  cor- 
poris  non  habebam ;  ideo  allenum  sanguinem  fudi, 
ne  ipse  fame  ei  frigore  morerer.  Responde  itaque 
sorori,  quae  a  nobis  supcr  suo  statu  quaerit,  non  no- 
stram,  sed  Aposioli  sententiam.  c  An  ignoratis,  fra* 
ires,  scientibos  enim  Legem  loquor,  quonian^  lex 
dominatur  homini,  quanto  iempore  vivii?  Mulier 
enim  qiissub  viro  est,  vivente  viro,  astricta  estLegi. 
Qood  si  mortuus  fuerit  vhr  ejus,  liberata  est  a  lege 
viri.  Ergo  vivente  viro,  aduUera  erit,  si  duxerit  alte- 
rum  virum  i  {Hom.  I.i.  et  teqq.).  Ei  in  alio  loco : 
c  Mulier  alligaia  est,  quanto  tempore  vivii  vir  ejus. 
Si  autem  dormierit  vir  ejus,  liberata  est :  coi  vuU  nu« 
bai,tanlum  in  Domino  >  (i.Cor.  7,  Z9).  Omnes  igilor 
causationes  Aposiolus  ampotans,  apertissime  defini* 
vit,  vivente  viro  adulteram  esse  molierem,  si  alteri 
nupserit.  Nolo  mihi  proferas  raptoris  296  ^^* 
lentiam,  matris  pcrsuasionem,  patris  auctoriiatem , 
propinquorum  caiervam,  (d)  servorum  insidias  aiqoe 

(b)  Ex  ejusdem  YaUc.  leclioDe,.sed  qm  Ua  ditsenoU 
aiunt  quoH  eecmdum,  etc.  verior  fortasse  sensus  constabii. 
Paolo  infira  sut  commixtione  pro  raa,  etc. 

(c)  EdlU  omnes  anle  Marlianaeiun  libri  tertiam  hoc  loco 

3u!estionem  obtnidont,  cui  proxime  qnae  htc  sobseqauntur 
e  muliere,  quae  altenun  virum  aoDepti«  serie  immuuta, 
in  flne  sabjiciunt.  Et  revera  ooncinaior  ille  ordo  videri 
possit ,  sed  oum  nulllus  quod  viderimos ,  aut  adamiis  Ms. 
exemplaris  auctoritate  nitatur,  ab  eonim  flde  reoedere  no- 
bis  noo  licet.  Forte  etiam  haec  Junxerit  ipse  Hleronymua, 
quod  ad  ipsam  quam  modo  edisserit  qoaestiODem,  rcme- 
ouim  nescio  quem  habeani.  Interim  Vatic  MMa  iegii 
pro  liufnhi. 

(d)  YatlcaUter  terwrmn  uuidia$,parentumdamna^elc. 
VeU»  edltlo  ouwpie  voce  retenU,  atque  contempfu  paref^ 


565 


SANGTl  HIERONYMI 


564 


eontemptum,  damna  rei  famlliaris.  QuamdiUTivitvir» 
ficet  aduiter  sit»  licet  sodomiia,  licet  flagiiiis  omnibus 
coopertns,  et  ab  oiore  propier  hsec  scelera  dereli- 
ctus,  roaritns  ejus  reputatur,  cui  alterom  virum  acci- 
pere  non  licet.  Nec  Apostolus  hxc  propria  aoctori- 
late  decernit,  sed  Ghrislo  in  se  loquenie,  Christi 
verba  secotus  est,  qui  ait  in  Evangelio :  c  Qui  di- 
mittit  uxorem  suam,  excepia  causa  fbrnicatioiiis,  facit 
eam  moechari :  et  qui  dimissam  acceperit,  adulter 
est  I  {Matih.  5.  52).  Animadverte  quid  dical:  c  Qui 
dimissam  accepcrit,  aoulter  est :  >  sive  ipsa  dimise- 
rit  virum,  sive  a  vfro  dimissa  sit,  adulter  est  qni  eam 
acceperit.  Unde  et  Apostoli  gravem  conjugii  sarci- 
nam  intelligentes  :  c  Si  ita  est,  inquiunt,  non  expe- 
dit  homini  uxorem  accipere.  >  Ad  quos  Dominus : 
c  Qui  potest,  Inquit,  capere,  capiat  >  {Matih.  19. 10. 
ef  12).  Statimque  sub  exemplr»  trium  eunuchorum, 
virginitatis  infert  beaiitudinem,  quxnulla  carnislege 
tenelur. 

4.  Neque  satis  animadvertere  poiui»  quid  sit  quod 
dicere  voluit,  nlio  viro  per  vim  accepio.  Quid  est»  per 
vim  accepio?  Congregala  videHcet  muliiludine,  no- 
leniem  rapuit :  (a)  et  quare  postea  rapiorem  rapta 
non  dimisit?  Legat  libros  Moysi,  el  inveniet  despon- 
satam  viro,  si  in  civitalc  fuerit  oppressn,  et  non  cla- 
maverit,  poniri  quasi  adultcram  {Deut,  22).  Si  auiem 
in  agro  oppressa  sit,  innoxiam  esse  a  sceiere ;  et 
violentum  legibus  subjaccre.  Ergo  et  istn  soror,  qu», 
ut  dicit,  vifh  passa  est,  ut  altcri  jungcreiur,  si  vult 
corpusClirisii  accipere,  et  non  aduiiera  reputari,  agat 
pcenitenliam :  ita  duntaxat ,  ut  secundo  viro,  qui  non 
appelliitur  vir,  scd  adulter,  a  tempore  poeniteniiae  non 
copuletur.  Quod  ai  ei  durum  videiur,  et  scmel  dile- 
cium  non  poiest  derclinquere,  nec  pncferre  Dominum 
vohipiati ,  audiat  Apostolum  conclamanlem  :  c  Non 
p<itesiis  caiicem  Domini  bibere,  et  calicem  dxmonio- 
rum.  Non  potestis  mensae  Domini  communicare,  et 
raensse  ddemoniorum  >  (1.  Cor.  10. 20).  Etin  alio  loco : 
c  Qux  communicaiio  luci  ac  tenebris?  Qui  consensus 
Christo/et  Belial?  >  (2.  Cor.  6.  14.  15.)  Rem  novam 
299  loquor  ,  imo  non  novam,  sed  veterem,  qune 
vetcris  Testamenti  aucloritate  lirmatur.  Si  reliquerit 
hccundum  virum,  et  reconciliari  voiuerit  priori,  non 
potest.  Scriptum  est  enim  in  Deutcronomio  :  c  Si  ac- 
ceperit  homo  uxorem,  et  habuerit  eam :  et  non  inve- 
ncrit  graiiam  in  con&pectu  ejus  propter  aliquam  foe- 
ditatem,  scribet  libellum  repudii,  et  (6)  dabit  in  ma- 
nus  ejus;  et  dimittet  eam  de  domo  sua.  Cumque 
egressa  alterum  maritom  duxerit;  etilie  quoque  ode- 
rit  eam,  dederitque  ei  iibellum  repudii,  et  dimiserit 
de  domo  sua,  vel  cerie  mortuus  fuerit,  non  poierit 
prior  maritus  recipei^b  eam  in  uxorem :  quia  polluta 
est,  et  ai)ominabiIis  facta  est  coram  Domino.  Ne  pec- 
care  facias  terram  tuam,  quam  Dominus  Deas  tuus 
tradidit tibi  posstdendam  >(D6u^24. 1.  et seqq,).  Unde 


(a)  Idem  Vatic. ,  et  virwn  postea  rum  raptoreni  rapta 
dinmU.  ugaiy  elc. 

(b)  Quidam  Ms.  et  dabtt  et,  et  dinuttettMiiosa  lamcn  ut 
puto. 


obsecro  te,  ut  eoDsolerls  earo,  imo  provoces  ad  sa- 
luiem.  Putridae  carnes  ferro  indigent  et  caoterio  s  nec 
est  rocdicinae  culpa,  sed  vulneris,  cum  dementi 
crudelitate  non  parcit  medicus,  ut  parcat,  saevit,  ut 
niisereatur. 

5.  (c)  Tert  a,  '.d  esi,  exlrema  proposiiio  tua  fuit 
de  eadem  Apostoli  Epistola,  ubi  de  rcsurreciione 
disputans,  venit  ad  eum  locum,  in  qiio  scriptum  est: 
c  Opurtet  enim  eum  regnare,  donef^  ponat  omnes  inl- 
micos  suos  sub  pedibus  suis.  Novissime  autem  ini- 
niica  destruetur  mors.  Omnla  enim  subjecta  sunt  sub 
pedibus  ejus  >  (1.  Cor.  15.  25.  26).  Gum  auiem 
dixerit,  quia  omnia  snbjecta  sint  ei,  haod  dubium 
quin  praeter  eum  qui  subjecit  ei  omnia.  Cum  vero 
subjecta  ei  fuerint  omnia,  Uinc  et  ipse  Filius  subji- 
cietur  ei,  qai  sibi  subjecit  omnia ;  c  ut  sit  Deus  om- 
nia  in  omnibus.  >  Et  miror  le  hoc  a  me  quaerere  vo« 
luisse,  cum  sanctus  Hilarius  Pictaviensis  Episcopus, 
undecimum  librum  contra  Arianos  hac  quacstione  et 
solutione  compleverit.  Tamen  pauca  saltem  dicamus. 
Omne  in  hoc  scandaium  est,  quare  Filius  Pairi  sub- 
jectus  esse  dicatur.  Quid  est  turpius  sive  inferios, 
Patri  subjici  (quod  saepe  pietaiis  est,  ut  in  Psalmo 
scribilur  :c  Noniie  Deosubjecta  erit  anima  meat  >[Pi. 
61.  1  ] )  an  cruciflgi,  et  maledictum  crucis  (ieriT 
c  Maledictus  enim  omnis  qui  pendet  in  ligno  >  (Deut. 
21.  23).  Qui  ergopronobis  maledlctum  faclus  est, 
utuos  de  malediclione  liberarcl,  miraris  si  pro  nol)is 
subjeclus  sit,  ut  nos  Patri  faciat  esse  subjccios  dicens 
in  Evangelio :  c  Nemo  vadit  ad  Pairem,  nisi  per  mc  > 
( Joan.  14.  6)  :  Et  c  Cum    300    eKaltatus  fuero  a 
tcrra,  omnia  iraham  ad  me  >  (Ib.  12.  52).  Clmslus  in 
his  qui  fideles  sunt,  subjectus  est  Palri :  quia  oinnes 
credentes ,  imo  omnc  hominum  genus ,   corporis 
ij)sius  meinbra  repulantur.  In  his  autem  qui  increduli 
sunt,  id  esi,  Judseis  et  Ethnicis  et  Haereticis,  insub- 
jcctus  esse  dicitur,  quia  pars  membrorum  ejus  non 
est  subjecia  fldci.  In  fine  autem  mundi  cum   omnia 
membra  rcgnautem  viderint  Christum,  id  est,  corpns 
suum,  etiam  ipsa  subjicientur  Ciiristo,  id  est,  corpori 
suo,  ul  omncChristi  corpus  subjiciatur  Deo,  et  Patri ; 
«  nt  sit  Deus  omnia  in  omnibus.  >  Non  ail:  c  ut  sit 
Pater  omnia  in  omnibiis;  >  sed  c  ut  sH  Deus  :  >  quod 
proprium  nomen  cst  Trinitatis,  et  tam  ad  Patrcin, 
quam  ad  Filium  et  Spiritum  Sanctum  referri  potcst, 
ui  hnmaniias  subjiciatur  divinitati.  Humanilalem  hoc 
ioco  dicimiis,  non  mansuetudinem  et  clementiam, 
qiiam  Gr.xci  f>i).ayd/96>7rCocy  vocant,  sed  omne  hominiini 
genus.  Porro  quod  ait,  c  ut  sit  Deus  omnia  in  omni- 
bus,  >  hoc  sensu  accipicndum  est :  Dominus  atque 
Salvator  nosler  nunc  omnia  non  est  in  omnibus,  scd 
pars  in  singulis.  Verbi  gratia,  in  Salomone  sapientia. 
in  David  bonitas,  in  Job  patientia,  in  Danielecogni- 
tio  futurorum,  in  Petro  fides,  in  Pliinees  et  Paulo 
zelus,  in  Joanne  virginilas,  in  caeteris  caetera.  Cum 

(c)  Hinc  alleram  epislolam  iocii  iunt  Hss.  veteres  lil)ri 
Yaticanus, Nonaniulanus,  aliique,  hacprseposita.epigrauhe 
exmioio,  «  Epislolaris  sermo  ad  quom  supra.  Vel  ejusaein 
Epislolaris  responsio,  unde  supra.  Proposiiio  fuit  de  ea- 
dein  Aposloli,  >  eic.  Vd  «  Propositio  tua  fuit.  > 


ees  EPISTOLA  LVI 

aulem  reram  omnium  Onis  advenerity  tunc  omnia  in 
omnibus  erit,  ut  singuli  Sanctorum  omnes  viriutes 
habeant,  at  sit  Ghristus  totus  in  cunctis. 

EPISTOLA  LVI  (a) 


m 


AUGUSTINI  AD  HlERONTUUIf. 

AMguUinus  Hieronymo  de  nova  pott  LXX.  veten$  Te- 
siamenti  veruone^  deque  Petro  reprehen$o  aPaulo 
ad  GalaL  2.  ^oitulans  de  sutcepto  hinc  patrodnio 
mendacu  oficioei. 

(b)  Domino  dilectissimo,  et  caita  sincerissim»  cari- 
talis  obsequendo  atque  amplectendo  fratri  et  Gom- 
presbyiero  Hierontmo  Augustirus. 

1.  c  Nunquam  aeque  quisquam  tam  facile  cuilibet 
innotuity  quam  mibi  tuoram  301  ^"  Domino  stu- 
diorum  quieU  iaelitia,  et  vere  exerciutio  iiberalls. 
Quanquam  ergo  percupiam  omnino  te  nosse,  tamen 
exiguum  quiddam  tui  (c)  minus  habeo,  praesentiam 
▼ideiicet  corporis :  quam  ipsam  etiam  posiea  quam  te 
beatissimus  nunc  Episcopus,  tunc  vero  jam  Episco- 
pata  dignus,  fraler  (d)  Alypius  vidit,  remeansque  a 
me  Tisos  est,  negare  non  possom,  magna  ex  parie 
mihi  esse  relatu  ejus  impressam :  et  ante  reditum 
Gum  te  ille  ibi  Tidebat,  et  ego  videbam,  sed  oculis 
ejus.  Non  enim  animo  me  atqae  illum,  sed  corpore 
duos,  qui  noverit,  dixerit,  concordia  dumtaxat  et  fa- 
miliaritate  Odissima,  non  meritls,  quibos  ille  antecel- 
Ilt.  Quia  ergo  me  primitus  communione  spiritus,  quo 
iD  unum  (e)  nectimur :  deinde  ilUus  cx  ore  jam  diii- 
gis,  nequaquam  impudenter,  quasi  aliquis  ignotus, 
commendo  germanitati  tuae  fratrem  (/*)  Profuturum, 
qoem  nostris  conatibus,  deinde  adjutorio  tuo  vere 
profutorum  speramus :  nisi  forte  quod  talis  est,  ut 
ipse  tibi  per  eum  fiam  commendatior,  quam  ille  per 
me.  Ilactenus  forlasse  scribere  debuerim,  si  esse  vel- 
iem  epistolarumsolemnium  more  contentus :  sed  sca- 
tet  animus  in  loquelas  communicandas  tecum  de  stu- 
diis  nostris,  quae  babemus  in  Ghristo  Jesu  Domino 
nostro;  qui  nobis  mulias  utilitates  et  viatica  quxdam 
demonstrati  a  se  itineris,  etiani  [al.  demoMtravit  iii- 
neris;  et  jam.]  per  tuam  caritatem  non  mediocriCer 
ministrare  dignaiur.  i 

2.  c  Petinius  ergo,  et  nobiscum  petit  omnis  Africa- 

(a)  Alias  86.  scripla  cir.  arnium  304.  sed  non  reddita. 

(b)  Cisterciensis  Ms.  referealibus  Benedictiais  editon- 
bus  S.  AugusliDi,  «  observando  aique  subscquendo,  ma- 
ffisque  amplectendo/  etc.  in  Domino  salutein.  »  Uous  vero 
Corbeiensis,  penes  Marlianaeuro,  in  fine,  Auguslinus  Pre' 
sbyter,  qua  de  re  conter  Notas  Chronolo^icas. 

(c)  Yictorius  munus  legit,  quam  ieciionero  sic  explicat, 
ui  ))ra^entiacorporis,aUeriusunluiureiaiu  percepla,  pro 
exi^uo  munere  lieic  sit  accipienda. 

(d)  Alypius  an.  394.  boc  nempe  eodem,  quo  Iisec  scri- 
psisse  creditur  Auguslinus ,  creatus  esl  Tagastae  Episoo- 
pus. 

(e)  flaud  bene  Martianseus  juxta  Erasmianos  codlces,  in 
tmimtmitmtir,  quod  Yictoriuscastigat,  verbo,  ut  ait,  com- 
munionis  magis  respondente. 

(f)  Profulurus  iste  cum  iler  in  Palaestinam  aggredere- 
tur ,  Cirtbae  Episcopusjussus  est,  et  paulo  posl  obiit.  Hinc 
S.  Hteronymo  non  est  naec  epistola  eo  tempore  reddita,  ut 
ex  65,  iotra  receosenda  ejusdem  Augustim  cunstabit.  He- 
Diinere  auiem  bujus  Profuturi  etiam  Pauiinus  epist.  32.  et 
Evodius  138.  quod  ante  nos  Benediclinis  editoribus  nola- 
tumest. 


narum  Eccleslarum  studiosa  societas,  ut  in  inierpre- 
Uindis  eorum  libris  qui  Graece  Scripturas  nostras 
qoam  optime  tractaverunt,  curam  atque  operam  im- 
pendere  non  graveris.  Poies  euim  efQcere ,  ut  nos 
quoque  habeamus  illos  tales  viros,  et  unum  potis- 
simum  quem  tii  libentios  in  tuis  liiteris  sonas  [  Ori' 
genem],  De  vertendis  autem  in  Hngtiam  Laiinam  san- 
ctis  litleris  Ganonicis,  laborare  te  noUem  nisi  eo  modo 
quo  Job  interpretaius  est :  ut  signis  adhibitis,  quid 
inter  lianc  luarn,  et  Septuaginta ,  quorum  est  gravis 
sima  auctoriias,  interpretationem  distet,  apparcat.Sa* 
lis  autem  nequco  mirari,  sialiquidadbuc  in  ilebraicis 
iilteris  et  302  exemplaribus  invenitur ,  quod  tot 
Inierpretes  illius  lingux  peritissimos  fugerit.  Omitto 
enim  Septuaginta,  de  quorum  vel  consilii,  vel  inajoro 
spiritus  concordia,  quam  si  [al.  quasi]  unus  homo  es- 
set ,  non  audeo  in  aliquam  partem  certam  ferre  scn- 
tentlam ;  nisi  quod  eis  prxeminentem  auctoritatem  in 
bocmuneresinecontroversia  tribuendam  existimo.  Uli 
meplusmovent,qui  cum  posteriores  interpretareniur, 
ct  verboriim  locutlonumque  Hebraearum  viam  atquc 
regulas  mordicus  (ut  fertur)  tenerent,  non  solum  in- 
tcr  se  non  consenserunt ;  sed  etiam  reliqucrunt  multa, 
qune  tanto  post  eruenda  et  prodenda  rcmanerent.  Si 
enlin  obscura  sunl,  te  quoqiie  in  illis  falli  potuisse 
creditur :  si  auteni  maniresla,  (g)  iflos  in  eis  falli  po- 
luisse  non  credilur.  Hiijus  igitur  rci  pro  tiia  cariiate 
cxpositis  ciusis,  certum  me  facias  obsecraverim.  i 

5.  Simulaiio  palrocinium  mendacii.  c  Legi  etiam 
qosedam  scriptn,  quse  tua  dicereniur,  in  Epistolas 
Apostoli  Pauli,  quariim  unam  ad  Galatas  ,  cuin  eno< 
dare  velles,  venit  in  manus  locus  ille,  quo  Apostolus 
Petros  a  perniciosa  simulatione  revocatur.  Ibi  patro  • 
cinium  mendacii  susceptum  esse,  vel  abs  te  tali  viro, 
vel  a  quopiam,  si  alius  illa  scripsit,  fiiteor,  non 
mediocriier  doleo,  donec  refellaniur  (si  Torte  refelii 
possunt )  ea  qua;  me  movenl.  Mihi  enim  videtur  exi- 
'tiosissime  credi  aliquod  in  sanctis  libris  haberi  men- 
dacium,  id  est,  eos  homines,  per  qiios  nobis  illa  Scri- 
ptura  ministrala  est  aique  conscripta ,  aliquid  in  suis 
libris  fuisse  mentilos.  Alia  quippe  quxsiio  est,  Sitne 
aliqiiando  mentiri  viri  boni :  et  alia  quaestio  est,  Uirum 
scriptorcm  sanciaruin  Scripturarum  mentiri  oporiue- 
rit :  lino  vero  non  alia ,  sed  nulla  esl  quxstio.  Ad- 
niisso  eniin  semel  in  tanlum  aucioriiatis  Aisiigiuin 
ofTicioso  aiiqiio  mendacio,  nulla  illorum  libroruin 
pnrticula  remancbit,  qux  non ,  ut  cuique  videbilur 
vel  ad  morcs  difficilis,  vcl  ad  fidem  incredibilis ,  ea- 
dem  perniciosissim:!  regula  ad  nieiitienlis  aucioris 
consilium  orficinmque  referatur.  Si  enim  meniiebaiur 
Apostolus  Paulus  ciim  Aposlolum  Pclruin  objurgans 

(a)  Ilerum  ei  tcrlio  Hartiaoaeus  peccat,  ut  cum  Erasiuo 
faciat,  legens,  «  Si  autem  manifesia,  superfluum  est,  le 
voluisse  explanare ,  quod  illos  latere  non  potuit.  »  Quae 
verba,  ut  noiaium  est  Viclorio,  Hierooymi  sunt ,  non  Au- 
guslini,  ex  epistola,  ciijus  iuitium  Tres  sinud,  in  bimc  lo- 
cum  perperam  adscita,  probis,  qua!  ex  Mss.  omn&bus,  atque 
editis  plerisque  resUtuunittr,  iuos  in  eis  falli  potuisse  non 
creditur,  Probaniur  autem  etiam  Hieronymi  testimonio 
citata  Epistola,  dum  haec  ex  AugusUno  repeUt :  «  Si  ob< 
sciira,  te  quoque  in  illis  falU  potuisse  eredendum  est; 
Siii  manifesu,  lilos  in  eis  non  falii  {lotuisse  perspicuum 
esi. » 


567 


dicerel:St(ii«iniMi  909  ^udaui,VentWier^etnon 
Judaice  vhii ,  quemadmqdum  cogii  gentei  judaiiare  ? 
c  Et  recte  illi  tidebatur  Peiras  feciftse,  quem  non  recte 
fecisse  et  dixit,  et  scripsit  >  {Galat.  2. 14 ) :  c  ut  quasi 
animos  tumuUuanlium  deliniret.  Quid  respoiidebi- 
mus,  cnm  exsorrexerint  perversi  homines,  prohiben- 
tes  nuptlas,  quos  futuros  Ipse  praenunliavit ;  et  dixe- 
rint  totum  illud  quod  idem  Apostolus  de  matrimonio- 
rum  jure  Ormando  locutus  est,  propter  homines  qui 
dileciione  [al,  dilectioni]  conjugum  tumultuari  po(e« 
ranl,  fuisse  meniitum  :  scilicet  non  quod  hoc  senserit, 
sed  ut  illorum  placareiur  adversitas?  Non  enim  opus 
est  multa  commemorare.  Possunt  enim  videri  etiam 
de  laudibus  Dei  esse  ofllciosa  mendacia,  ut  apud  ho« 
mines  pigriorcs  dilectio  ejus  ardescat :  atque  ita  nus* 
qiia!!!  ceria  erit  in  sanctis  4iteris  caske  veriutis  au- 
ctoriias.  Nonne  attendimus  eumdem  Apostolum,  cum 
iiigenli  cura  veritatiscommendandae,  dicerei:  Si  autem 
Chriilui  non  reiurrexil^  inanii  eit  fnrtedicdtio  noilra^  f  »a* 
nii  eit  et  fidei  veHra,  Invenimur  auteitt  el  fald  teitei  Dei : 
quia  teitimonium  diximui  advenui  Deum ,  quod  jiud- 
tavit  Ckriitum^  quem  non  iUicitavil  (1.  Cor,  15. 14. 15). 
c  Si  quis  huic  dieeret :  quid  in  hoc  mendacio  perhor- 
rescis ,  cum  Id  dixeris ,  quod  eiiam  si  falsum  sit ,  ad 
laudem  Dei  maxime  pertiuel?  Nonne  hujus  detesiatus 
insaiiiam,  quibus  posset  verbis  et  signittcalionibus  ia 
lucem  penetralia  sui  cordis  aperiret?  Clamans  noa 
minore,  aut  fortasse  etiam  majore  scelere  in  Deo 
laiidari  falsitatem,  quam  veritatem  vituperari  ?  Agen- 
dum  est  igitur,  ut  ad  cognitionem  divinarom  Scri- 
pturanim  talis  bomo  acccdat,  qui  de  sanctis  librls 
tani  sancte  et  veraciter  existimel,  ut  nolit  aliqua  eo- 
rum  parte  delectari  per  ofOciosa  mendacu :  potiusque 
id  quod  non  intelligii,  transeat,  quam  cor  suum  pray 
ferat  illi  vcrilati.  Profecto  eniro  cum  hoc  dicit,  credi 
sibi  expetit :  et  id  agit,  ut  divinaruin  Scripturarum 
auctoritatibus  non  credamus.i 

4.  c  Et  ego  quidem  qiialibuscumque  viribus,  quas 
Dominus  suggeril,  oinnia  illa  testimonia  quae  adhibita 
sunt ,  adstruendx  utHiiaii  mendacii ,  aliter  oportere 
intelligi  ostendercm,  ut  ubique  eorum  firma  veritas 
doceretur.  Quani  enim  tcsiimonia  mendacia  esse  non 
debent,tain  non  debent  favere  mendacio.Scd  hoc  intel- 
ligenlix  tuae  relinquo.  Admota  enim  lectioni  diligen- 
tiori  consideratione,  multo  id  forlasse  facilius  videbis 
quam  ego.  Ad  hanc  autem  considerationein  304 
coget  te  pictas,  qua  cognoscis  fluctiiare  auctoritatem 
Scripturarum  divinnrum,  ut  in  eis  quod  vult  quisque 
credat :  quod  non  vult,  non  credat  :  si  semel  fuerit 
persuasum,  aliqua  ralione  illos  viros  per  quos  nobis 
hxc  ministrata  sunt,  in  Scripturis  suis  officiose  po- 
tuissementiri ;  nisi  forte  regulas  quasdam  datunis  es, 
qutbus  Doverimus  ubi  oporteat  mentirl,  et  ubl  non 
oporteat.  Quod  si  Oeri  potest,  nullo  modo  mendacibu& 
dubiisqoe  rationibus  id  explices.qasso.  Nec  me  one- 
rosum,  aot  Impudentem  judices,  per  humanitatem 
veracissimam  DomiDt  nostri.  Nam ,  ut  non  dicam 
nulla,  certe  non  magna  culpa,  roeuserror  veritati  fa- 
▼et :  si  recte  in  te  vcriias  potcsi  favcre  mendacio. 


SANCTl  tllERONYMI  SCS 

5.  Mulu  alia  cum  sincerisslmo  corde  tuo  loqui  cu- 
pcrem,  et  de  Christiano  studio  conferre  :  sed  huic 
desiderio  meo  nulla  epistola  satis  est.  Uberius  id- 
ipsum  possum  per  fratrem  Profuturum,  quem  miscen- 
dum  et  alendom  dulcibus  atque  utilibus  scrmocina- 
tionibus  tuis  misisse  me  gaudco.  Et  Umen  qoantum 
vellem,  necipse  (quod  ejus  pace  dixerim)  forsitaa 
capit ,  qnanquam  (a)  in  nihilo  me  illi  pneiulerim. 
£go  enim  roe  faiaor  toi  eapaciorero ;  sed  ipsum  video 
fieri  pleniorem,  qoo  me  sine  dubiutiono  anlecellit,  et 
postea  quam  redierit,  quod  Domino  adjuvante  pro- 
sperato  fiat  cursu ,  cum  ejiis  pcctoris  abs  te  cumu- 
lati  particeps  fuero  :  non  est  impleturus,  quod  in  me 
adhuc  vacuum  erit,  atque  avidum  sensoum  tuorum. 
Ita  flet,  ut  et  ego  ctiam  tunc  egentior  sim,  ille  copio- 
sior.  Sane  idem  frater  aliqua  scripu  nosira  fert  se- 
ciim,  qoibtts  legendis,  sl  dignationem  adhibueris, 
etiam  sinceram  fraternamqoe  severiuieni  adhibeu, 
qu«so.  Nooenim  aliter  mtelligo  quod  scriptum  est  i : 
Emendabit  me  juitui  in  miiericordia,  #1  arguet  me : 
oleum  autem  peccatorii  non  impinguet  cajmt  meum  (Ps. 
140. 5);  nisi  qnia  magis  amat  objurgator  sanans,quam 
adulator  ungens  caput.  Cgo  auteii  difllcillime  bonus 
judex  lego  qiiod  scripserim;  sed  aut  timidior  recto, 
aut  ^upidior.  Yideo  etiam  Interdiim  vitia  mea ;  sed  ea 
malo  audire  a  (6)  meliorlbus  :  ne  cum  me  recte 
forusse  reprehendero,  rursus  mihi  blandiar  :  et  me- 
ticuiosam  mihi  videar  in  me  poiius,  quam  jusUm 
luiissesementiam.i 


EPISTOLA  LVU  (c). 


AO  PASOACBtUII. 

Da  optimo  getme  inUrpreUmiH. 

Cum,  qnod  Epiphanii  iuperiorem  epiitolam  51  ad 
Joannem  Episcopum  Jeroiolynutanum  non  recte  tram- 
tuliaet  Bieronymui,  cavillaretur  Avjpiius,  poit  que- 
relai,  quod,  ie  inicio,  e  uriniii  iu/furatue  epiiiolam 
nondum  plene  emendatam  ,  aliquii  eit ,  tmn  veterum 
omnium  erudilorum ,  quam  iacrarum  Scripturarum 
teitimoniii  docet ,  quodnam  iit  oplimum  genui  inter- 
pretandi ,  illud  icilicet  eae  oitendeni ,  quo  ipie  in 
verUnda  illa  epiitoia  uiUi  eil ,  hoc  eit ,  quo  unsui  e 
•  unsu,  non  verbum  e  verbo  tramfertur, 

1.  Paoliis  Apostolus,  prxsente  Agrippa  rege,  de 
criminibus  responsurus,  qood  possei  inlelligero  qui 
auditurus  erat,  securus  de  causae  victoria  suiim  in 
principio  sibi  gratulatiir,  dicens  :  c  De  oronibus  qoi- 
bus  accusor  a  Judaeis  ,  o  rex  Agrippa ,  existimo  me 
lieatum,  cum  apud  te  sim  hodie  defendendus ,  qul 
praecipoe  nosti  cunctas  quae  in  Judaeis  sunt  consuetu- 
dines  et  quaestiones  i  (  Act.  26.  13).  Legerat  enim 
illud  {d)  Jcsu :  c  Beatus  qiii  in  aures  loquitur  audien- 
tis  )  ( Ecdi.  25. 12  iecundum  LXX ) ;  et  noverat  un- 

(a)  Yoculam  tit  addidimns  ex  Yictorio. 
(h)  Quaiuor  penes  Beaediclinos  editoresHss. :  a  eawh 
ritui  :  ums  a  majoribHi, 

(c)  ^Uoi  101.  Scripla  circ,  med.  rni.  595. 

(d)  Perpcrain  qiiidam  ex  editis  ac  Ms.  ilittd  imice,  cst 
eaiiii  J<n>u  tilii  Siracli,  qui  vulgo  aiidil  Kcclesiaslicus. 


569 


EPISTOLA    LYir. 


570 


liim  oraloris  verba  proflccrc,  qaantum  judicis  prudon'* 
lia  cognovisset.  Unde  et  ego  beatum  me  hi  hoc  dun- 
taxat  negotio  judico,  quod  apud  eruditas  aures  impe- 
riue  linguae  responsurus  sum :  qu»  objicit  mihi  vd 
ignorantiam  ,  vel  mendacium ;  si  aut  nescivi  alienas 
liileras  vere  inlerpretari,  aut  nolui :  quorum  alterum 
error,  alterum  crimen  est.  Ac  ne  forsitan  accusator 
meus  facilitatc ,  qua  cuncta  loquiiur,  et  impunitate, 
qua  sibi  iicere  omnia  putat,  me  quoque  apud  ros 
argueret,  ut  Papam  Epiplianium  criminatus  est,  hanc 
epistolam  niisi,  quae  te,  et  per  te  allos,  qui  nos  amare 
dignantur,  rei  ordinem  doceaU 

2.  Eplphanii  liltera  ad  loannem  Epiicopum,  Ettu» 
biui  Cremonensit  Grteci  termonis  ignttrus»  PieudomO" 
nachut  quid  egerit.  —  Ante  hoc  fcrmc  biennium  mi- 
serat  Joanni  Episcopo  supradictus  Papa  Epiphanius 
litleras,  arguens  eum  in  quibusdam  dogmaiibus,  et 
postea  clementer  ad  pocnitentiam  provocans.  Harum 
exemplaria  306  certaiim  Palaestinae  rapiebaRtur^ 
Tcl  ob  auctoris  merilum,  vel  ob  elegantiam  scriptlo- 
nis.  Eratin  monasterionostrovirapudsueshaud  igno- 
bllis,  Eusebius  Gremonensls,  qui  cum  haec  Epistob  per 
multorum  ora  Tolitaret,  ei  mirarentur  eam  pro  do- 
cirina  et  puritate  sermonis ,  docti  pariter  et  indocti , 
coDpit  a  me  obnixe  petere ,  ut  sibi  eam  in  Latinuni 
verterem,  et  propter  inielligendi  (a)  radliiatem  aper- 
lius  explicarem  :  Gneci  enim  eloquii  penitns  ignarus 
erat.  Feci  quod  voluit ;  acciioque  Nolario  ,  raptim 
celerilerque  dictav! :  ex  (1)  latere  in  pagina  breviier 
adnotans,  quem  intrinsecus  sensum  singuia  capitula 
continerent.  Siquidem  et  hoc  ut  sibi  soli  ficerem, 
oppido  flagitarat ;  poslulavique  ab  eomuluo,  utdomi 
haberet  exemplar  :  nec  facile  in  vulgus  proderet.  Res 
ita  anno  et  sex  mensibus  iransiit :  donec  supradicla 
interpretatio  de  scriuiis  ejus  novo  praestigio  Jerosoly- 
niam  commigravit.  Nam  quidem  Pseudomonachus, 
vel  accepta  pecunia,  ut  perspicue  lateliigi  daiur,  vel 
gratuita  malitiaf  ut  incassum  corruplor  nitirur  per^ 
suadere,  compilaiis  chartis  ejus  ei  sumptibus,  Judas 
factus  est  proditor :  deditque  adversariis  latrandl 
contra  me  occasionem,  ut  inter  imperitos  concionentur, 
me  falsarium,  me  verbum  non  expressisse  de  verbo : 
pro/ioji0ra6i7tdixissecari«inittm,  etmaligiia  interpre- 
laiione,  quod  nefas  dictu  sit,  MKifiinaro'»  naicicoev , 
noluisse  transrerre.  Haec  et  isiiusmodi  nugae  crimina 
mea  sunt. 

3.  Ac  primum  antequam  de  translatione  respon- 
deam,  volo  interrogare  eos,  qui  maliiiam  prudentiam 
vocant :  Unde  apud  vos  exemplar  epistolae  ?  Quis  de- 
dit  7  qua  fronte  profertis  ,  quod  scelere  rederoislis  ? 
Quid  apud  homines  tutum  erit ,  si  ne  parielibus  qui- 
dem  et  scrinils  nostra  possumus  secrefa  celare  ?  Si 
ante  tribunalia  judicum ,  hoc  vobis  crimen  impinge- 
rem ,  reos  legibos  subjugarem  ,  quae  etiam  pro  utili- 
tatibos  flsci ,  noxiis(al.  variit)  delatoribus  poenas 

(a)  Duo  vetera  exemplaria  facuUatem  :  forlasse  ve- 
rius. 

(1)  Scilicet  ex  latercoio,  qiiod  Graeee  didtur  i  «u«io(. 
Videsis  Commentar.  in  Kxecbicl.  cap.  I.  v.  1.  sume  tihi 
imeiem. 


Staluunt :  et  cum  suscipiani  proditioneffl ,  damnant 
prodiiorem.  Lucram  videtieei  placet :  voiunlas  dis- 
plicet.  (b)  Dudum  Hesychium  907  virom  Gonsa^ 
larem  (couira  quem  Patriarclia  Gamaiiel  gravissimas 
exercuit  inimiciUas)Theodo8ios  princeps  capite  dara* 
navit,qaod  sollicitatoNoiario,  cbartasillios  iovasisset; 
Legimus  in  veteribus  historiis  (T.Ltvii  Dec.i.L  6)»  ludi 
magistrum,  qoi  Faliscorum  liberos  prodiderat,vinciam 
pueris  traditum ;  etad  eos  qoos  prodebat,  remissum : 
nec  sceleratam  populum  Romanom  suscepisse  victo- 
riam..Pyrrhum  Epirotarum  regem  ,  cum  in  eastris 
ex  vulnere  curarctur,  medid  sui  proditione  interficj 
nefas  duxit  Fabricius  (  Florut  L  1 ) ;  quin  potios 
vinctum  remisit  ad  dominum ,  ut  scelus  nec  in  ad- 
versario  comprobaret.  Quod  leges  publica,  quod 
hostes  tuentur,  quod  inter  bella  et  gladlos  sanctum 
est,  hoc  nobis  inier  Honacbos  et  Sacerdoles  Christl, 
intuium  fuit.  Et  aodet  quidam  ex  eis  adducto  super- 
cilio  et  concrepantibus  digitis ,  eructare  et  dicere : 
Quid  enim,  si  redemil,  si  sollicitavil  ?  fecit  qood  sibi 
profuit.  MmA  sceueris  defensio ;  quasi  non  et  latro- 
nes  et  fures  et  piratx  faciant,  quod  sibi  prodest.  Gerte 
Annas  et  Caiphas  seducentes  infelicem  Judam  fece* 
runt  quod  sibi  utlle  exlsiimabant. 

4.  Yolo  in  chartulis  meis  quaslibet  iiieptias  scri- 
bere  ;  commentari  de  Scripiuris ,  remordere  laeden* 
tes,  digerere  stomacbom,  in  locis  me  exercere  com« 
munlbus,  et  quasi  limatas  ad  pognandum  ( al.  expu* 
gnandum )  sagittas  reponere.  Quamdiu  non  profero 
cogitata,  malcdicta,  non  crimina  sont :  imo  ne  ma-> 
icdicta  quidem,  qux  aures  publicae  nesciant.  Tu  cor- 
rumpas  servulos,  sollicites  clientes  :  et ,  ut  in  fabolis 
l^imus  {Metam.  t.  4),  auro  ad  Daiiaen  penetres,  dis- 
simulatoque  quod  feceris  ,  me  falsarium  voces  :  cum 
multo  pcjus  crimen  accusando  in  te  confiiearis,  quam 
in  me  argois.  Alios  te  haftreticom,  alios  insimolat 
dogmatom  perversorem.  Taces  ipse :  respondere  non 
^udes  :  interpretem  laceras  ;  desyllabis  ealumniaris; 
et  toiam  dcfensionem  lui  putas,  si  tacenti  detralias. 
Flngein  iransferendo  vel  errasse^vei  intermisisse  me 
qoippium.  Hic  totus  tui  negoUi  (al.  toHut  tui  ingenii ) 
cardo  versatur  :  hxc  tua  est  defensio.  Num  idcirco 
tu  non  es  hxreticus,  si  ego  malus  interpres  sim  ?  Neo 
hoc  dico,  quod  te  hxreticum  noverim ,  sciat  ille  qui 
accusavit,  noverit  illequiscripsit;  sed  quod  3061 
siultissimum  sit  accusatum  ab  alio,  alium  crimi- 
nari,  et  confosso  undique  corpore,  do  dormientis  vut- 
ucre  solatium  quaerere. 

5.  Hacleiius  sic  locutus  sum  quasi  aliquid  de 
Eplsiola  commulaverim  ,  et  simplex  translatio  possit 
crrorcm  liabere»  noii  crimen.  Nuuc  vero  cum   ipsa 

{b)  Hesychium  hunc  ( non  Esycfahim,  ul  maie  editi  pr»* 
ferunl)  cum  inter  Gonsules  noa  sit  reperire,  mutandum 
f)UtaDt  aliqui  ia  Eutychianum,  qui  in  Cassiodorii  Fastls  suh 
Arcadio  et  Uooorio  Consul.  au.  398.  invenitur.  Sod  cum 
dndum,  id  est  nuper,  dicat  Hierooymus  damnalum  bunc  a 
Tbeodosio,  hic a  ••  •      '■*- 

initio  anni  395. 


Tbeodosio,  hic  aulem'  qoi  iu  eum  capiUs  senteotlam  tulit^ 
"  "595.  obieril ;  liquei  Eutychianum  credi  non 
posse.  Imo  verosimillimum  nobis  videinr ,  innui  *Hesy- 


chium  Achaix  Proconsulem,  ad  quem  Theodosti  lex  in 
Codico  Tbeodos.  I.  ultim.  de  priucipibus  Agentium  in  re- 
hus  ;  et  l^revisstnia  S.  Nili  e|  islola  babctur,  ut  afia  omit- 
taiiius. 


m 


SANGTI  HIERONYMI 


57i 


Episioiadoceflit  nibil  momuin  esse  desenso.necresad- 
dius,  nec  aliqood  dogma  oonfictom » (a)  c  Facionl  run 
intelligendo  ot  nihil  iotelligant  (Terent.  ProL  Andr.) : 
et  dum  aiienam  imperiliam  Tolunt  coargoere ,  suam 
prodont.  Ego  enim  non  solum  fateor,  sed  libera  Yoce 
profiieor,  me  in  interprelatione  Grxcorum ,  absqoe 
Scriptoris  sanciis ,  ubi  et  verborum  ordo  (b)  myste- 
rium  est,  non  yerbom  e  Terbo,  sed  sensom  exprimere 
de  senso.  Habeoque  bujus  rei  magistrum  TulLium,  qui 
Protagoram  Platonis.et  CEconomicon  Xenopbontis 
et  ^scbinisac  Demosthenis  duas  contra  se  orationes 
poicherrimas  iranstulit.  Quanta  in  illisprxtermiserit, 
qoanu  addmerit ,  quania  motayerit,  ut  proprietates 
alterius  lingua^  •  suis  proprielaiibus  explicaret ,  non 
est  hojus  temporis  dicere.  SufGcil  mihi  ipsius  trans- 
latoris  (Ciceromi)  auctonUs,  qui  iu  ia  Prologo  ea- 
rumdem  orationom  locotos  est :  c  PoUTi  mibi  sos- 
cipiendom  laborem  otilem  siudiosis ,  mihi  quidem 
ipsi  non  necessarium.  Gonverti  enim  ex  Aiticis  duo* 
rum  eloquentissimorom  nobiiissimas  oraiiones ,  iuter 
seque  eontrarias»  ^scliinis  et  Demosihenis :  neccon- 
▼erti,  ut  interpres»  sed  ut  Orator,  senteniiis  iisdem  et 
earum  formis,  Um  figuris  quam  verbis  ad  nostram 
consueiudiuem  aptis.  Inquibus  non  verbum  pro  verbo 
necesse  habui  reddere  :  sed  genus  orane  verborom 
vimqoe«servavi.  Non  enim  me  annomerare  ea  lectori 
puuvioportere,  sed  uoquam  appendere.  Rursum 
in  calce  sermonis  :  Quorom  ego,  ait,  orationes,  si,  ut 
(c)  spero,  iu  expressero,  virlutibus  otens  illorum  om- 
nibus ,  id  est  sententiis ,  et  earum  figoris ,  ct  rerom 
ordine  :  verba  perseqnens  eateims,  ot  ea  non  abhor- 
reant  amore  nostro.  Quae  si  e  Graecis  omnia  conversa 
non  erunt :  umen  ut  generis  ejusdem  sint,  eiaboravi- 
mus«>  Sed  et  lloralius  vir  aculus  et  doctus,  hoc  idcm 
^ .  309    ^^  Poetica  erudiio  interpreti  praecipit : 

Nee  verbum  verbo  cttrabis  reddere^  fidui 

Inierpree* 

Terentius  Menandrum,  Plautus  et  Gecilius  vete- 
res  comicos  interpreuti  sunt.  Numquid  haerenl 
Sn  verbis  :  ac  non  decorem  magis  et  eleganliam  fn 
translatione  conservani?  Quam  vos  veriutem  inier* 
preutionis,  hanc  eruditi  xaxo^i^Atetf  nuncupant.  Unde 
et  ego  doctus  a  ulibus  ante  annos  circiier  (d)  vigin- 
ti,  et  simili  tunc  quoque  errore  deceptus ,  certe  hoc 
mihi  a  vobis  objiciendum  nesciens ,  cum   Eusebii 

(a)  Mariiaaaeus  quidem  »6  absque  dyphlhongo  in  Hss.  se 
dicit  laveDisse ,  quod  periadc  est ;  sed  jamdiu  aliler  usos 
obtinuil,  pro  eo  quod  est  apud  Grmcos  ved ;  ul  loquitur  Dio- 
medes.  Vtde  Doiialum  in  illum  Terentii  versum. 

(b)  Yiliose  erat  in  aniea  edilis  cum  alia  et  partioula,  et 
verbonm  ordo,  et  utysterium  est. 

(c)  Perperam  ediior  Henediclinus  sicut  pro  n,  ut ;  alia- 
que  passim  hujusraodi ,  el  praecipue  iuterpunctioiiis  viiia, 
quae  continuo  indicare  haud  vacat. 

(d)  Nuiius  dubiui,  quiu  Hieronymijs  scri|)scrit  quinde- 
cnii  pro  nginti ,  non  enim  aliter  constabit  lemporum  ratio 
certissima  a  Chronici  versione  an.  380.  ad  hanc  elucubra- 
Um  epislolam  sub  hujus  armi  395.  medlum.  Sed  vete- 
res  librarii  Romanas  notas  aV.  facile  pro  XX.  scribeodi 
festinatiooe  acceperunt,  unde  vulgatos  omnes  seque  ac 
liss.  quos  vidimuslibros,  error  pervasit,  quem  nemo  bacte- 
mis  animadverUt.  Confer  Chronologica  hujus  Epislolx  ar- 
gumeiiU ,  ubi  haec  perspicue  demonstrantur ;  ucic  cnim, 
tametsi  nobis  de  errore  ooosUI ,  textum  ioimutare  absquc 
Mss.  ouo  reliffio  fuit. 


Gaesariensis  Xpoif»i^  inLaiinum  verterem,  tali  inier 
cxtera  usus  sum  Pnefatione :  c  Difficiie  est  alienas 
lineas  insequentem,  non  alicubi  excidere :  ei  arduum, 
ut  qus  in  aiia  lingua  bene  dicU  snnt,  eumdem  deco- 
rem  in  translalione  conservent.  SigniGcatum  est  ali- 
quid  unius  verbi  proprieiate  :  non  babeo  meum  quo 
id  efleram  :  et  dum  quxro  implere  sententiam  iongo 
ambitu ,  vix  brevis  vitae  spatia  [al.  brevia  ipatia]  coii« 
sammor  Accedunt  hyperbatorum  anfractus  ,  dissimi- 
iitudines  casuum ,  varieUles  figurarum  :  ipsum  po- 
stremo  suum ,  et ,  ut  iu  dicam  ,  vernaculum  linguae 
genus.  Si  ad  verbum  inierpretor,  absurde  resonant : 
61  ob  necessiutem  aliquid  in  ordine  ,  vel  in  sermone 
muuvero,  ab  inlerpretis  videl)or  officio  recessisse.  i 
Et  post  mulU,  qu»  nunc  prosequi  otiosum  est,  etiam 
hoc  addidi :  c  Quod  si  cui  non  videtur  linguse  gra- 
tiam  in  interpreutione  muuri,  Ilomerum  ad  verbum 
exprimat  in  Latinum.  Plus  aliquid  dicam  :  eumdcm 
sua  inlingua  pros»  verbis  interpreietur  :  videbis  or- 
dinem  ridicuium ,  ei  PoeUm  eloqueutissimum  vix 
loquentem.  » 

6.  Yerum  ne  meorum  scriptorum  parva  sit  aucto- 
riUs  (  quanquam  Itoc  Untum  probare  voluerim ,  me 
semper  ab  adoiesceniia  non  verlM ,  sed  sententias 
transtulisse),  qualis  super  hoc  genere  praefatiuncula 
sit  •  in  libro  quo  beati  Antonii  Viu  describitur  (  Ex 
Prwfatiane  Evagrii  ad  Innoeentium ) ,  ipsins  lectione 
cognosce.  c  Ex  alia  iu  aiiam  linguam  expressa  ad 
verbum  translaiio  ,  sensum  operil ;  et  veluti  Ixto 
gramine,  sau  slrangulat.  Dum  enim  casibus  et  figuris 
servit  oratio ,  quod  brevi  polerat  iudicare  sermone  , 
iongo  ambilu  circumacu  vix  explicat.  i  lioc  igiiur  ego 
viians,  iia  310  beatum  Antonium  ,  te  pelenie, 
transposui,  ut  nihil  desit  ex  sensu,  cum  aliquid  desit 
ex  verbis.  Alii  syllabas  aucu])entur  et  littcras  [al.  $yUa' 
bit  occupentur  et\litleris],  tu  quaere  senlenlias.  Dies  nic 
deficiet,  si  omnium  qui  ad  sensum  interprelaii  sunt, 
testimonia  repiicavero.  Sufficit  in  prxsenli  nominas- 
se  Hiiarium  Gonfessorem,  qui  Homilias  in  Job,  ct  in 
Psalmos  iracutus  plurimos  in  Latinum  vertit  e  Grse- 
co,  nec  assedil  litlcrai  dormitanti,  et  puiida  rusticorum 
interpreiatione  se  torsit :  sed  quasi  captivos  sensus 
in  suam  linguam,  victoris  jure  transposuit. 

7.  Nec  hoc  mirum  in  cxteris  sxculi  videlicet ,  aui 
Ecclesiae  viris,  cum  SepiuaginU  interpreles,  et  Evan- 
gelistt^e  alque  Aposloli  idem  in  sacris  voluniinibus 
feeerint.  Legimus  in  Marco  dicentem  Dominum  : 
Talitha  ccui  ,  sutimqne  subjecium  est ,  c  quod  in- 
terpreiatur,  puella ,  tibi  dico,  surge  i  (Mare,  5.  41). 
Arguatur  Evangelisu  mendacii ,  quare  addiderit, 
libi  dico  ,  cum  in  Hebraeo  Untum  sil ,  puella  $urge, 
Sed  ut  ifMfO(.rtxd»T€f>w  faceret ;  et  sensum  vocantis  at- 
que  imperanlis  exprimeret,  addidit,  tibi  dico,  Rursum 
in  Mattiiaeo  redditis  ab  proditore  Juda  triginu  argen- 
teis  :  et  empto  ex  eis  agro  figuli,  scribiiur ,  c  Tunc 
implctum  est  quod  scriptum  est  per  Jeremiam  Pro  • 
phetam,  dicentem  :  et  acceperunt  triginu  argenloos 
pretium  appretiati,  quod  appretiavenint  a  filiis  Israel: 
ei  dcderunt  eos  in  agrum  figuli ,  sicut  coiistilttit  nihf 


575 


Dominas  >  {Matih.  S7. 9).  IIoc  in  Jereml«  penilns  non 

invenitur,  sed  in  ZaclMtria,  aliis  muUo  verbis,  acloto 

ordine  discrepante  :  (a)  Vulgata  quippe  Editio  iU  se 

habet :  c  Et  dicam  ad  eos :  si  bonum  est  coram  vobis, 

dato  mercedem  mihi ,  aut  renuiie.  Et  appenderunl 

mercedem  roeam  triginUK^rgenteos.  Dixitqne  Domi- 

nus  ad  me :  Pone  ilios  in  conflatorium ;  et  considera 

si  probalum  sit ,  sicut  probatus  sum  ab  eis.  Et  tuU 

triginta  argenteos ,  et  misieos  in  domoDominiin 

coRflaiorium  i  (  Zaeh,  11.  12. 13  ).  Quantum  dislet 

ab  Evangelislae  testimonio  Septuaginia  (ranslatio , 

perspicuum  est.  Sed  et  in  IIebr?eo  cum  seasus  idcm 

sit,  verba praipostera  sunt,  et  penediversa.  cEt  dixi. 

inqait,adeos :  Si  l>onum  esl  inoculis  vestris»  afferte 

mercedem  meam  :  et  si  non,  quiescite.  Et  appende- 

runi  mercedcm  meam  trigiuta  argenteos.  Et  dixit  Do- 

minusad    311    ^^^  -  Projice  illud  ad  statuarium  : 

decorum  pretium,  ( b )  quod  appretiatns  suin  ab  eis. 

Et  tuli  trigtnla  argenteos,  el  projeci  eos  in  domo  Do- 

roini  adsUluarium.»  Accusenl  Aposloliim  faLsiUtis, 

luod  nec  cum  Ilcbraico ,  ncc  cuin  Septuaginta  con- 

gruat  translalorlbus :  et  quod  his  majus  est,  erret  in 

nomine,  pro  Zacharia  quippe,  Jcremiam  posuiu  Sed 

absit  hoc  de  pedissequo  Ghrisii  diccre:  cui  curae  fuit 

non  verba  et  syllabas  aucupari ,  sed  sententias  do- 

gmatum  ponere.  Yeniamus  ad  aliud  ejusdem  Zacba- 

ri»  testimonium ,  quod  Joannes  Evangelisu  assumii 

jttxU  Hebraicaro  ^YeriUtem.  <  Yidebnnt  in  qucm 

compunxerant  i  {Zach,  12.  10;  ei/oan.  19. 57),  pro 

quo  in  SeptuaginU  legimus ,  ne^i  inieu^^nut  vf>6i  lu , 

inf&v  hupx^^ro.quod  interprctaii sunt  Laiini :  c  Et 

aspicient  ad  me,  pro  his  quae  illuserunt »  sive  insul- 

laverunt.  i  Discrepat  Evangeiistae,  Septuaginta  inter- 

pretum  ,  nostraque  translaiio  :  et  tamen  sermonum 

varielas,  spiritus  uniute  concordat.  In  liatthsoquo- 

]ue  legimns  Dominum  pnedicentem  Aposlolis  fugam, 

kt  hoc  ipsum  Zacbarix  testimonio  confirmantem. 

Ecripiitm  est^  ait,  Pereutiam  paMorem^  el  dupergentur 

Lei  (  Zach.  13. 7  ;  et  MaUh.  i6.  31  ).  At  in  Septua- 

anla  ct  in  Uebrxo  multo  aliter ;  non  eiiim  ex  perso- 

nl  Dei  dlcitur,  ut  EvangelisU  vult :  sed  ex  Prophet», 

Dcum  Patrero  roganiis :  c  Percuie  pastorem,  et  di- 

spergentur  oves.  i  In  hoc ,  nt  arbitror,  loco  ,  juxta 

quorumdam  prudentiam,  Evangelista  piaculi  reus 

est ,  quod  ausus  sit  Propbetae  Torba  ad  Dei  referre 

personam.  Scribit  supradiclus  Evangelisia,  ad  Aiigeli 

monitum,  tulisse  Joseph  parvulum  et  mairem  ejus  ; 

et  intrasse  in  iEgyplum  ,  .ibique  mansisse  usquc  ad 

obitum  HerodiS,  ot  impleretur  quod  dictum  est  a  Do- 

miuo  per  PropheUm  :  c  Ex  iEgypto  vocavi  niiuui 

meum.  i  Hoc  nostri  codices  non  liabent:sed  in  Osce 

juxta  Hebraicam  scribilur  Yeriuiem :  c  Quia  pucr 

Israel  est,  et  dilexi  enm  :  ei  ex  JBgypto  Tocavi  €}- 

liuin  meum  i  {Osee,  11.  2).  Pro  quoet  in  eodem  lec. 

SeptuaginU  transtulerunt :  c  quia  parvulus  est  IsraeL 

{a)  Yulgatae  nomlne,  quod  semel  liceat  admonuisse,  vc- 
tus  Latina  versio  inlelHgenda  est  ex  LXX.  edilione  ex- 
pressa,  quse  lum  temporis  obtinebat. 

(b)  Alii  Mss.  quo  apjpretiatus,  etc.  queroadmodum  legen- 
dum  cootendit  Yictoriiis  pro  quod. 


EPkSTOLA  LYH.  574 

et  dilexi  eum :  et  ex  ^gypto  vocavi  filios  ejiis.i  Nuin 
omnino  repudiandi  sunt,  quia  istum  locum,  qui  ad 
Gbristi  maxime  pertinet  sacramentom,  312  ^^i^^ 
transtulerunt  ?  an  danda  potius  venia  ul  hoinlnibuSf 
juxia  Jacobi  sententiam,  dicentis :  c  Multa  peccamus 
omnes  :  et,  si  quis  in  verbo  non  offendtt,  iste  perfe- 
ttus  est  vir,  (c)  et  potest  refrenare  omne  corpus  i 
(  Jacob.  3 ).  lilud  vero  quod  in  eodem  Evangelista 
scribitur  :  c  Et  veniens  habitavit  in  civitale  quae  di- 
citur  Nazareih  :  ut  impleretur  qiiod  dictum  est  per 
prophetas,  quia  Nazaraeus  vocabitur  >  (Matih,  n.  25). 
Respondeant  (d)  >o7oSaiaa>o(,el  fasiidiosi  aeslimatores 
omnium Tracutorum  ,  ubi  logcrini;  disoantque  {e  ) 
in  Isaia  positum.  Nam  in  eo  ioco  ubi  nos  legimus  at- 
que  transtulimus  :  c  Exict  virga  de  radice  Jesse,  et 
flosde  radice  ejus  ascendei  i  ( Isal,  il.  1  ) :  in  He- 
br£0  juxta  linguae  illius  lcltaiia.  tia  scriptum  est : 
c  Exiet  virga  de  radice  Jesse,  et  Nazarseus  de  radice 
ejus  crcscel.  i  Cur  hoc  omiserunt  Scptuagtiita,  si 
non  licet  transfcrre  verbum  pro  verbo  ?  Sacrilegium 
est,.vel  celasse,  vel  ignorasse  mysterium. 

8.  Transeamus  ad  cxlera  :  neque  enim  epistoke 
brevitas  padtur  diulius  singulis  immornri.  Idem  Mat- 
tlixus  loquilur  :  c  Hoc  auteni  totum  faclum  est,  ut 
complereiur  quod  dictum  est  a  Domino  per  Prophe- 
Um  diccniem  :  Ecce  virgo  in  ulero  habebit ,  et  pa- 
riet  lilium  ,  et  vocabunt  nomen  ejus  Emmanuel  i 
(MaUh.  1.  22.  ^;  «(  laaL  7. 14)  Quod  SeptuaginU 
iranstulerunl :  ■  Ecce  virgo  in  utero  accipict,  ei  \}m 
riet  fdium,  el  vocabitis  nomen  ejus  Emmaiiuei.  i  Si 
verba  caluinniantur  [al.  calumniamur],  ulique  iion  est 
idem ,  c  habebit ,  et  accipiet ;  neque  vocabunt ,  ct 
vocabitis.  i  Porro  in  Hebrxo  legimus  iU  scriptum  : 
c  Ecc^  virgo  concipiet  et  pariet  filium,  et  vocabit 
nomen  ejus  Emmanuel.  i  Non  Achaz,  qui  arguebatur 
Infidelitaiis,  non  Judxi  qui  erant  Dominum  negaturi, 
sed  vocabit ,  inquit ,  ipsa  qu»  concipiet ,  ipsa  virgo, 
quse  pariel.  In  eodcm  EvangelisU  legimus,  Herodem 
ad  adventum  Magorum  fuisse  lurbalum  ;  Scribisque 
ei  Sacerdolibus  congregatis  ,  sciscitatum  ab  eis  ,  ui)i 
Chrislus  nasceretur ;  illosque  respondisse  ,  c  in  Be- 
thlcem  Judx  :  Sic  cnim  scriptum  est  in  Proplieta  : 
Et  tu  Bethleem  lerra  Juda,  nequaquam  minimaes  in 
ducibus  Juda  :  Ex  te  enim  egredietur  dux,  qui  regat 
populum  meuni  Israel.  i  Hoc  exemplum  in  Yulgata 
Edilione  sic  fertur :  cEt  tu  Bethleem  domus  Ephraihn, 
modicus  es,  (/)  ut  sis   313    in  millibus  Jnda,  de  te 


(c)  Iterum  Yiclorius  potene  pro  etpotesty  bx  Gr»oo  U^ 
x^,  ei  quos  consuluit  Mss.  codiabus.  Koslri  item,  quin  etiam 
excusi  oinacs. 

(d)  Quasi  vocwn  artifiees  moroa.  Cfcero  in  Oratore 
«  H£c  iraciasse  Tbrasymachum  Chalcedoafum,  primum,  et 
I.eoaliDum  ferunt  Gorgiam  :  Theodorum  inde  Byxanlium, 
multosque  alios ,  quos  XopMA^Muc  appellat  in  Phsdro  So- 
crales, »  etc. 

(e)  Id  CommenUrils  aotem  ia  hunc  MalthaBi  locum,  ideo 
per  prophetas  plorium  niimero  dici  mavull,  quod  a(>ud 
certum  aiiquem  Propheiam  peculiaris  isthaic  senienlia  iion 
reperiator ;  sed  ^ajfim  apud  omnes  PropheUs,  quando 
Christum  sanctum  appeliant ;  sic  enim  ^asEarsuin  inier- 
preUnlur,  puU  Geues.  49.  Deuteron.  33.  sub  Josepbi 
imagiue ,  ei  sub  alia  Samsonis  Judic.  13.  qui  duo  Nazarssi 
vocabulo  appellatl  sunt. 

(/)  Voculas  vt  «fs  nec  Mss.  noslri ,  ncc  vetusliores  vul- 


575  SANCn  HIERONTMI 

mihi  cgredielar,  nt  sit  prlneeps  in  Isrnel.  >  Qti»nta  sft 
intcr  MatihgDum  et  Septuaginta  Terbonim  ordinisqtio 
discdl-diti ,  mdgls  [al.  <tc  magis]  admiraheris ,  si  He- 
braicuro  tideas,  in  quo  ita  scriptnm  est :  f  Et  tu  Be- 
tbleem  Ephratha ,  parvulus  es  in  millibus  Juila  ,  ex 
te  roihi  egredielur,  qui  sit  dominator  in  Israel.  i 
Gonsidera  gradaiim,  qiix  ab  Evangelisia  sint  positi : 
•  El  ttt  Bcthleem  terra  Juda.  Pro ,  terra  Juda ,  in  Hx- 
braico  habet  Ephratha  :  in  Septuaginta  ,  domu» 
Ephraiha,  Ei  pro,  c  nequaquam  roinima  es  in  ducibns 
Juda,  I  in  Sepiuaginta  legitur ,  c  modicus  es  ,  ut  sis 
in  inillibus  Juda  :  »  in  Hebrao,  c  parvulus  es  tn 
niillibus  Juda ;  i  sensusque  contrarius  est ,  Septua 
giiiU  sibi  in  hoc  duntaxat  loco  el  Hebraico  concor- 
dante.  Evangelista  enim  dixii,  quod  non  stt  parvnlus 
in  ducibiis  Juda,  cum  e  regione  sit  posiium,  parvu- 
lus  quidem  es  et  modicus ;  sed  lameh  dc  te  niilii 
parvulo  et  modico  egrcdielur  dux  in  Israel ,  sccun- 
dum  lllud  Aposioli :  c  Elegii  iiiflrma  mundi  Dcus,  iii 
confundai  fortia  i  (I.  Cor.  I).  Porro  qiiod  seifuitur  , 
c  qui  regat,  vel  qui  pascul  popiilum  meum  Israel ,  i 
aliler  in  Prophcia  esse  perspicuum  esi. 

9.  Hxc  replico  non  ot  Evangelistas  argunm  falsi- 
tatis  (hoc  quippe  impioriim  est,  Celsi,  Porphyrii, 
Jiiliani)  sed  ut  reprehensores  roeos  argiiam  imperi- 
tiae  :  et  impelrem  ab  eis  veniam,  ot  cnncedant  mibi 
in  simplici  epistola,  qvod  in  Scripfttrit  sanctis,  velinf , 
^iolinf,  Aposiolis  coneessnri  sunt.  Harcus  discipulis 
Petri  ita  suum  orditur  Evangelium  :  c  Principium 
Evangelii  Jesu  Ghristi,  sicut  scriptum  est  iii  Isata 
Propheia  :  Ecce  ego  miilo  Angi^Iiim  ineum  anie  Ta- 
ciem  tuam,  qui  prseparabit  vtam  tunm  antc  le.  Yox 
clamantis  in  deserto,  parate  viam  Domini,  recla^ 
facite  semitas  ejus.  i  Hoc  exemplum  ex  duobus  Pro- 
phelis  compositum  esi,  de  Malachia  videlicet  et  Isaia. 
Nam  primum  quod  dicitur  :  c  Ecce  ego  mitio  Ange- 
lum  meiim  anle  faciem  inam,  qui  pnrparabil  vi:ini 
tuam  anlc  le  i  {Malac.  5.  i),  in  Malachix  riiic  scri- 
pliim  est.  Sequens  aulem  qtiod  inferlur  :  c  Vox  cla- 
mantis  in  descrlo,  i  et  csctcra,  in  Isaia  legimus.  Et 
quoroodo  Marcus  314  statim  in  principio  voluniinis 
sui  posuii,  c  sicutscripiumeslin  Isaia  Proplicla :  Ecce 
ego  milto  Angelum  meum  i  (hai  40.  5),  quod  non 
scribitur  in  Isaia,  ut  diximus  :  sed  in  Malachia  novis- 
simo  duodecim  Prophetarum?  Solvat  hanc  quxsiiun- 
culam  imperila  prxsumptio  :  et  [ego  erroris  vcninm 
doprecabor  Idem  Marcus  Inducit  ad  Phnrisxns  Sal  - 
valorein  loqnentem  :  c  Nunqoam  legistis  qiiid  feccrii 
David,  qiiando  nccessilatem  habuit,  et  esurivit  ipse 
etsocii  ejus;  quomodo  ingresatis  doroum  Dei  sub 
Abialhar  Pontiflce,  et  panes  propositionis  comodii, 
quibus  non  licebat  vesci,  nisi  solis  Sacerdotibus  ?  » 
{Mar,  2.  25.  26.  et  Luc.  6.  5.  4).  Legamns  Samnc^ 
leni  :  sive  (ut  in  communi  lilulo  habetur)  Regnoruni 
libros,  ibique  reperiemus  non  Abiathar  scripium  esse. 
scd  Abimeiech  Pontiflcem,  qui  postea  a  Doeg  [  al. 
Doee.  J  cum  caeieris  Sacerdotibus,  Saul  jubcnte,  per- 


576 
eussus  cfit.  PergamHs  ad  Apostolimi  Panlam«  Scribit 
ad  Goritithios  :  c  Si  enim  cogoovissent  Domtnum 
glorim^,  non  cmciflxissent.  Sed  sicut  scriptiun  eat; 
Qtiod  oculns  non  vidil,  nee  quris  audivit,  nec  in  cor 
hominis  ascendit,  qoae  praeparavit  Deus  diligenttbi. 
se.  I  (a)  S<ri6nt  in  hoc  loco  apocrypfaoram  quidan 
deliramenta  sectari,  et  dlcere,  quod  de  Apocalyps. 
Elis  testimonium  sompturo  sit :  cum  in  isaia  juxta 
llebraicum  iia  legator  :  c  A  saeculo  non  audienint, 
nec  auribus  perceperunt.  Oculus  non  vidit,  Deos, 
absque  le,  quae  prsparasti  exspectaniibos  te  i(/»at.64. 
4).  Hoc  Septuaginta  multo  aliier  iranstuleront :  c  A 
8X0010  non  aodivimiis ;  iieque  ocoli  nostri  viderunt 
Deom  absqoe  te,  et  (1)  opera  toa  vera,  et  facies  ex- 
speciantlbifs  te  niisericordiam.  i  Intelligimos  onde 
somptom  sit  testimonium,  et  tamen  Aposloios  iion 
verboin  expressli  e  verbo,  sed  «cicpoc^^cxAt,  euindem 
sensuin  aliis  sermonibos  Indicsivit.  In  Epistola  ad 
Romanos  idem  Aposiolus  Paiilog  exempkim  de  Isaia 
somens  :  c  Ecce,  inquit,  ponam  in  Sion  lapidem  of- 
fensionis,  et  petratn  scandali  i  {Iw.  8. 14),  discor- 
dat  a  Translatione  veleri ;  et  tamen  cum  Hebraicn 
veritale  ooncordat.  In  Septsaginia  enim  contrarius 
sensos  est :  c  Non  ot  lapldi  olfensionis  occorrorelis, 
nef|U<  ttt  petrac  ruinae  :  >  cum  Aposlolos  quoque 
^tnrm  315  Hebraeit  Pavloqoe  consentfeiis,  itn 
poaaerit :  c  tucrednlis  avlem  lapis  ofeisiontsei  pelra-^ 
scandaK  i  (Itom.  9.  55.  «t  1.  Petr.  2).  Ex  qolbas  imi  - 
versis  perspienum  est,  Apostolos  et  Evangelislas  in 
inlerpretatione  veteram  Scripturarum,  sensum  qu:c- 
sisse,  non  verlia  :  nec  mngnopere  de  ordine  sermo  • 
nibusque  curasse,  dom  intellectul  res  pateret. 

10.  Liicas.vir  Apostollcus  et  Evangelista  scrihil, 
Stephanum  primom  Chrisii  Martyrem  in  Jitdaica 
{b)  coiicione  narrantein  :  c  In  septoaginta  qoiiuine 
animabos  descendit  Jacob  in  iGgyptom  :  ei  deroncius 
est  ipsc,  et  patres  nostri  translati  sont  in  Sychcm 
et  poslti  sunt  in  sepulcro  qiiod  emit  Abrabam  pretio 
argenti  a  filiis  (c)  Einor  patris  Sychem  i  (ici.  7.  15. 


(a)  PraectiiueGROSl)cos.ctBa9ilidls  discipttlos  inipui^at, 

ex  ei  iaiota  ad  Desiderium  PenUleiiclio  praefixa,  el  ex 

cap.  LXIV.  m  Isaiam  latissiuie  apparel;  sed  necevsidii 


gaii  habent.  Hunc  vero  Mauha;i  locum  in  Gommenlariis 
expoQemus  et  cunciliabimus* 


censuram  Origeucs,  qni  Tract.  35.  ad  Matlb.  27.  eadeni 
docuit,  et  in  nulb  singulari  iibro  hoc  posittim  tesiimouiuai 
inveniri  dixit ,  nisi  m  ueretis  Elim  t>rophelm.  Hac  di* 
causa  etiaro  Hegestppum  acciisat  Slepli.  Gobanis  aipud 
Pbotium,  quod  hocce  testiinouium  pro  falso  respuerit.  Vul. 
quae  allbi  adnotamtis  in  Isaiam  c.  6i.  ct  iu  citaia  ad  Dosi- 
derimn  epistola.  Vitiose  autem  quiilam  Godd.  d<  Apoca- 
typsi  Ecclesice. 

{b)  Cisterc.  in  Judmca  contentione, 

(c)  Idera  Emor  IUH  Sf^/iart.  Nec  contendOi  si  lalso  dici 
velis  pro  patri$ ;  sed  vetiis  lamcii  hic  error  Vulgaia;  anti- 
auae  versionis  csso  poiuit,  et  racile  fuii;  Gnecits  eiiiih 
Anctor.  textus  wfA  tA«  v^  ti^  toft  ivi^ :  a  film  anmor, 

(l)  Gr2;cus  temus  liabet xoi  xii^  «ros  «  «011(9«^  w<  'vw^^w»v.y 
nuev  vidctor  proiude  Hieronyimis  pro  unico  relaiivo  &  le- 
gisse  in  suo  ezein|.lari  i^a^  wA  (  «m^  «.  't.  x.  )  rem 
et  facies^  etc. ,  cujubiuodi  varianiis  nec  vola  est  noc 
vestigium  in  Graecis  qu^^e  supersunt  exemplarihus.  Qtiiu 
potius  ex  coojectura  auiumaut  docti  viri  et  falsum  iu  tioc 
fuisse  Hieronymum,  qui  uno  verbo  legerit  «i^ia  pro  duo- 
bus  &  Xaqiu ,  qui  sensus  contextui  magis  coiigruit,  sed  in 
textu  Hebrseo  unium  esl  TbTOnob  7VOT  Tn^TTr  id  esj 
abxmie  te,  faciet  exspectantib:is  eum.  Venmi  sentio,  qno<J 
LXi.  Hieronymus  laudat,  non  Graeciim  textum,  sed  veto- 
rem  Laiinam  esse  interprctatiooem. 


.  Qui  fittt  sychem;  atqoe  adeo  etiani  Terius  ab  Hieroo.  ioier 
diversitates  a  Genesl  haec  qaoque  poluil  adnumerari. 

(a)  Syriace,  ut  est  penes  Mauhaeum  27. 46.  Marcum  13. 
S4.  XSUt^  9  ubactaui^  et  qaemadmodam  Chrislus  de 
Crnce  pronunUavit  vernacula  Syrorum  lingua,  leguot  heic 
locl  eliam  Hieronymiani  codices  l)ene  roalli. 

Ib)  Mss.  noQ  paud,  non  fuenmt  adteripia, 

Uan 


577  EPISTOLA  LVII- 

46.  el  Genee.  i5).  Hlc  tocus  in  Genesi  mnlto  aliler 
invenllur,  quod  scilicet  Abraham  emerit  ab  Epliron 
Hetheo,  fllio  Seor,  juxta  Hebron,  quadringentis  dm« 
chmis  argenti,  speluncam  daplicem,  et  agrum  ctrca 
eam,  sepelieritque  in  ea  Saram  uxorem  suam.  Atqiie 
in  eodem  legimus  libro,  postea  reTertentem  de  Me- 
sopotamia  43Cob  cum  uxoribus  et  filiis  suis,  posufaae 
tabemacnlum  aiiie  Salem  urbem  Syehimoram»  qoae 
cst  in  terra  Chanaan ,  ot  habitasse  ibi,  et  eraiiae 
partem  agri,  in  quo  habebat  tcntoria,  ab  Emor  patre 
Sjchem  centum  agnis :  et  statuisse  ibi  altare,  et  in- 
Tocasse  ibi  Deum  Israel  {Ibid,  53).  Abraham  non  emit 
specum  ab  Emor  patrc  Sycliem  :  sed  ab  Epbron  fllio 
Seor  :  nec  sepultus  est  in  Syciiemy  sed  iii  Hebron, 
quae  corruple  dicitur  Arboch.  Duodecim  autem  Pa- 
triarchae  non  sunt  sepuiti  in  Arboch ;  sed  in  Sychem, 
qui  ager  neii  est  einplus  ab  Abraham,  aed  a  Jacob 
{Joi.  24.  5S).  Differo  soluiionem  et  istius  quacsiiun* 
culx,  ut  obtrectatores  mei  quxrant,  et  intelligant^ 
non  verba  In  Scripturis  coiisideranda,  sed  sensus. 
Vlcesimi  primi  Psalnii  joita  Hebracos  idlpsnm  exor- 
dium  est ,  quod  Dominos  loGUtos  est  in  cruce : 
(a)  BLiBLi  LkHk  AZABTiiAiii  :quod  interpreiator»  <  Deus 
meus,  Deus  meos,  qnare  me  dereliquisti?  i  Reddaut 
S16  rationem,  cur  Strptuaginta  translatores  iiitcr- 
posuerint,  <  respice  me  >  [al.  tn  me].  Ita  enim  Teric- 
nint :  <  Deus  Deus  meus,  respiee  me,  quare  me  dere- 
liqtiisti  7  i  Respondebont  utique  nihil  danini  iu  sensu 
esse,  81  duo  Terba  sint  addita.  Audiaiit  et  a  me  nen 
pericUtari  Eccleslarum  statunii  si  celeritale  dictandi, 
aliqua  verba  dimiserim. 

1t.  Longuin  est  nunc  reTolvere,  quanla  Septua- 
ginta  de  suo  addiderint,  quanta  dimiserinly  quse  in 
exeniplaribus  Eccteslae»  obelis»  asterisctsque  distin- 
cta  snnt.  (1)  Illud  enim  quod  legimos  in  Isaia: 
<  Beatus  qni  habei  semen  in  Sion,  et  domesticos  in 
Jerosalcm  i  (iflot.  31.  sec,  LXX),  solcnt  Hebran  de- 
ridere,  cum  audierint.  Nec  non  et  In  Amos  post 
dcscripiionem  liixurl»  :  <  Stantia  potaTeront  hx*c, 
et  non  rugientia  t  (Amos  6.  sec.  LXX).  Revera  seii- 
sus  rhetoricus  et  dcclamatto  Tulliana.  Sed  quid  fa- 
ciemiis  ad  authenticos  libros,  in  qnibtis  hxc  (6)  non 
feruntur  adscripui,  et  cxtera  his  simifia,  qux  si 
proferre  nit.nmor,  Inflniiis  librls  opus  est.  Porro 
quanU  dimlserint,  vel  asterisci  testes,  ut  dixi,  sunt, 
vel  nostra  interpretatio,  si  a  diligenti  lectore  Trans- 
lationi  Teteri  conferatur  :  et  tamen  (e)  jure  Septun- 
ginta  Editio  obtinuit  in  Ecclesiis,  vel  quia  prima  est, 
et  ante  Christi  facta  adventum,  vel  qnia  ab  Apostolls 
(in  quibus  taroen  ab  Hebraico  non  discrepat)  usur- 
pata.  Aquila  antem  proselytus  et  contentiosus  inter- 
pres,  qui  non  solum  verba,  sed  etymologias  qao(|uc 


ferboriim  transferre  conatus  est«  fim  projlcftur  a 
Mobis.  Qois  enim  pro  fromento  et  Tiiio  et  oleo,  poa- 
ait,  Tcl  legere,  Tel  Intelligere,  (d)  x^i^t  oicufwiU^^ 
«air4nii«,  qood  nos  possomos  dicere  <  fusionem, 
ponationemqoe,  >  et  <  spleodentiam.  >  Aot  qoia  He- 
braei  non  solom  babent  AfBftt^  sed  et  np^pa^  ilie 
x0eM$it>«»«,  et  syllabas  inierprctatory  et  litteras  dicit- 
qoe  9iw  t^y  oup«v6y  xat  vvv  xiv  yi}*»  qood  Grasca  ei 
Latina  liiigoa  omnino  non  recipii ;  cojos  rei  exem- 
plom  ex  noatro  aermone  capere  possonius.  Quanta 
emm  apod  Graecos  bene  dicuntor,  qo»  si  ad  verbom 
translenmus,  317  >>^  Latino  non  rcsonant :  et  o 
regione,  qa.u  apod  nos  piacent  si  vcruntor  joita 
ordinem,  apod  illos  displicebont. 

It.  Sed  ot  infinita  prxteream ,  et  ostendam  tibi , 
vir  omniom  nobiliom  Christianissime,  eiGhristiano- 
nrai  nobilissime«  cojosmodi  falsitatis  me  in  <>pi- 
stolx  translatione  reprehendaiit,  ipsius  epistol»  po- 
nam  cum  Graeco  Bcrmooc  principium,  ut  ex  uno  cri- 
mine  intelligantur  et  cctera ,  ^ifi  ^fOts  mr/«iintri  m^  r^ 
oX^u  T&v  xXipmv  fkpt$Ktf  quod  ita  me  vertisse  memini : 
<  Oportebat  nos.  dileclissime,  clerlratus  bonore  iion 
abuti  in  soperbiam.  i  Ecce,  inquiunt,  ii^uno  versiciilo 
qoanta  mendacia.  Primom  AyKirntd^,  diUeius  est  noii 
dileeiisnmus*  Deinde  tltnviu  teslimaiio  dicitor,  non  sti- 
perbia;  non  enim  dixit  cH^ifutri  [al.  etS«i/iari],  scd 
0JiS9tc :  quorimi  alteroni  tumorem ,  alteruni  arbitrinm 
sonat.  Toturoqne  quod  sequitur,  <  clcriciitus  hoiiorc 
non  abutl  in  superbiaro,  tuum  est.  Quid  ais  [al.  ogti), 
0  colomen  litterarum  »  et  nostrorum  teinporum  Ari- 
atarche ,  qoi  de  oniversis  scriptoribus  scntentiam  fe« 
raa?  Ergo  frostra  tanto  tempore  studuimus ;  et  a  sxpe 
manom  ferol»  sobdiuimus  >  {JuvenaL  Sat.  I).  Egre- 
dientes  de  portu ,  statim  impegirous.  Igilur  qoia  et 
errasse  boroanom  est ;  et  conHteri  errorem,  proden- 
tis  :  to  qiiicomque  reprehensor  es ,  to  me  obsecro 
emenda  praeceptor,  et  verbimi  de  verbo  cxprimc. 
Debueras,  inquit ,  dlcere :  <  Oportebat  nos ,  dilecte , 
non  xstimatiooe  Qericoruin  fcrrl.  >  Hxc  est  Plauiina 
eloqnenlia»  bic  lepos  Alticus,  ct  Musnrum,  ut  diciint, 
deqoio  comparandus.  Complctur  in  me  tritnm  vulgi 
scrmone  proverbium  :  Oleum  perdlt  et  impensas , 
qui  bovem  mittit  ad  {e)  ceroma.  Ilxc  non  csi  lllius 
culpa ,  ciijiis  sub  pcrsona  alius  agit  Tragoediam ;  scd 
Rufniii  et  (f)  Melanii  magistrorum  ejlis ,  qui  iiloro 
magna  mcrcede  nihil  scire  docueruiu.  Nec  reprc- 
hendo  in  qiiolibct  Christiano  scrmunis  impcritiam  : 

(tf)  Aqulke  loeus  iste  2>Stu  tenMd»,  qnon  Hiercny- 
mos  Cirpil,  est  DeuleroQouiii  cap.  i.  v.  15.  aller  obvii» 
Gen.  1. 1.  Graeca  praeserliin  verba  depravani  veieres  edi- 
ti,  ttbl  tfttXC^niT*  est  pro  imikmAv^w»  et  vocabuiuin 
oroittitor,  et  #«iu  ))ro  a»  leeitor,  qiuun  vocem 


ti,  ttbl  tfttXC^niT*  est  pro  imikmAv^w»  et  vocabuiuin  Mta^M 
oroittitor,  et  #«iu  ))ro  a»  leeitor,  qiuun  vocem  Aqiiil:i 
pro  Ueliraeo  arliculo  7]  posuil.  Marlianaeus  post  Graviani 


Yictorium,  qoi  inaluit  vires  proiiire,  castigat.  Mur- 


(I)  Yid.  nos  supr.  in  Epist.  XXU.  c.  2. 


restiluit,  eaque  lectio  Mss.  quoque  nosirorum  aoctoritaio 
asseritur.  CiMisule,  si  libet,  cjusdcm  BenedicLlul  editoris 
annotalionem. 

(e)  Ceroma  non  tantom,  ut  Marlian.  putat,  ungoentum 
qno  Athiet»  ungerenUir,  sed  et  locuro  i|)sum,  in  quo  usv- 
gebantor  sic  veteres  aiipeihiiiant.  Plin.  iib.  35.  c  z.  r»- 
Tgestras  jtUUetanm  imammbus,  ei  ceromata  sua  exornat, 
Imo  iiropTie  locom  heic  Bieronymus  iodicat.- 

(/)  Hufifaii,  et  Melauii,  seu  Melani»  noroina  penitus  non 
halKsnt  duo  Mss.  Exemi  laria.  Sequeniem  v«ro  de  ils  sen- 
lentiam  sumpsit  Hieron.  ex  Ciceroue  dc  Anionii  Ruelore, 


m 


SANCTI  HlfiBONTMI 


580 


atque  tttinam  Socraliciim  illiid  liaberemos  :  SciOt 
quod  nescio ;  et  aUerias  sapicnlis  (Ckilomi  ut  puU- 
tur) :  Teipsum  inlelligc.  Veneratiohi  niibi  semper 
fuii  nonvcrbosa  rusticilas,  sed  sancta  siiuplicilas.  Qui 
in  sermone  imiUri  31S  se  dicil  Aposiolus.prius 
imiietur  viriutes  in  vita  illorum  (a),in  quibusioqtiendi 
simplicitalem  excusabat  sauciitnonias  magnitudo;  et 
syllogismos  Arisiotelis,  contorlaque  ChrySippi  acu- 
mina ,  resurgens  mortuus  confuiabat.  Caeterum  ridi- 
culum ,  si  quis  e  nobis  manens  inier  Croesi  opes » et 
Sardanapali  delicias ,  de  sola  rusiiciute  se  jaclet : 
QCAsi  OMSiES  lalrones ,  et  diversorum  criminum  rei , 
diserli  sint :  ei  cruentos  giadios,  Philosophprnm  vo- 
iuminibus,  ac  non  arborum  truncis  occulant. 

15.  Excessi  mensoram  epistol»,  sed  non  excessi 
doloris  modum.  Nam  qui  falsarius  vocor ;  et  inter 
muliercularum  radios  et  lextrina  diianior,  contcntus 
sum  crimen  abnuere,  non  refcrre.  Unde  arbiirio  tuo 
cuncta  permiito;  iii  legas  ipsam  epistolam,  tam  Gr.-c- 
cam  quam  Latinam  :  et  illico  iutelliges  accusaiorum 
meorum  nsnias ,  et  probrosas  querclas.  Porro  mihi 
sufticit  amicum  inslruxissecarissimum  :  et  lu  celUila 
latitintem  diem  tantum  exspcctnrc  judicii.  Optoque , 
si  fieri  poiesi ,  et  si  adversarii  siverint ,  Commenu- 
rios  poiius  Scripiuraruni,  quam  Demostbeuis  el  Tullii 
Philippicas  tibi  scribere. 

EPISTOLA  LVIII  (b). 

Ad  Paulinhm  (c). 

Recuiant  ob  humUUateni  Chrittlanam  laudct  Patc/iiii , 
ticiwmque  laudet  laudibut  repensans »  ob  eloquen- 
tiam  ejut  et  morum  honettatem ,  hortalur  iptum  ad  . 
ttudia  ditinatum  Litterarum ;  normamque  iUi  mtof 
tancte  ac  catte  peragendce  proponit, 

1.  Bonus  homo  de  bono  thesauro  cordis  sui  pro- 
fert  ea  qax  bona  sunt  {Matih.  12) ,  et  cx  fructibus 
arbor  cognoscitur  (Luc,  6.  44).  Metiris  nos  virluli- 
bus  tuis,  et  parvos  niagnus  exioliis :  ultimamqiie 
partem  convivii  occupas ,  ut  patrisrainilias  judicio 
provebaris.  Quid  enim  iu  nobis,  aut  quantulum  est, 
ut  doctae  vocis  mercamur  ipra^conium  ?.nt  illo  ore , 
quo  (d)  religiosissimu*i  Princeps  defenditur,  humiles 
modicique  laudemur?  Noli  igitury  frater  carissime , 
annorum4iy  319  xslimare  numero :  nec  sapieii- 
tiam  canos  repuies,  sed  canos  sapieniiam,  Saloinonc 
lestante  :  c  Cani  hominis  prudeniia  ejiis  >  (Sap,  4. 8). 
Nam  et  Moyses  sepluaginu  Presbyteros  jubeiur  eligere 
(Num.  II),  quos  ipse  sciret  esse  Presbyieros :  utique 
non  aevo,  sed  pnidentia  judicandos.  Et  Daniel  adhuc 
puer,  longaevos  judicat ,  aique  iinpudicos  senes  xtas 
lasciva  condeinnat.  Noli,  inquam,  fidem  pensare  tem- 

(a)  Yeteres  editi,  /n  loquendo  simolicilatem  excusabit , 
el  mox  confutabit^  magis  oraiorio  ac  fortiori  sensu. 

(b)  jiUas  13.  Scripla  an.  395,  vel  circiter. 

{c)  Iii  plerisque  Mss.  inscribitur,  Jd  rauUnum  Presby- 
terum  de  institulione  ctericorum ,  io  aliis  addiiur  et  Mo- 
naclwrumy  et  de  Ditinw  fustorUe  expositiombus  diversis. 

(d)  Innuit  Pancgyi*in.  Paulini  in  laudem  Iinperaloris 
Theodosii  stsper  rictoria  Tyrannorum^  ui  luquilur  Geooadius 
c.  48.  Eam  lofra  in  hac  eadcm  epistola  iioster  Uierony- 
mus  ulurimun  laudat,  scd  jamdiu  intercidit. 


poribus  :  nec  me  idcirco  roeliorem  putes,  quod  prior 
in  ChrisU  czercitu  cceperim  miliiare.  Paulus  Aposto* 
lus,  vas  electionis,  de  persecutore  mutatus,  novissi  • 
mus  in  ordine,  primus  in  roeritis  esi :  quia  extremus 
licet ,  plus  omnibus  laboravit.  Judas ,  qui  quondam 
audierat :  c  Tu  autem  liomo,  qui  simul  mecum  dulces 
capjebas  cii)os,  dux  meus  et  notus  meus;  in  domo 
Dei  ambulavimas  cum  consessu  >  (Pt.  54. 14.  15), 
prodiior  amici  etmagistri,  Salvatoris  ai^iiitiir  voee; 
El  nodum  informit  letM  trabe  nectit  ab  aita. 
(i£NEiD.  iib.  XII). 

E  conirario  lairo  cruccin  mutat  paradiso,  ei  facit 
hoinicidii  pcBnam  niartyriura.  Quanii  hodie  diu  vi- 
vendo  (e)  poriani  funera  sua,  et  quasi  sepulcra  deal- 
baia,  plena  sunt  ossibus  mortuorum?  Subitus  calor 
longum  vincil  teporem. 

2.  Deniquc  ei  lu,  audita  sententia  Salvatoris  :  c  Si 
vis  perredus  esse,  vade,  et  vende  oninia  quae  liab^, 
et  da  paupcribus,  et  veni  sequere  mc  >  (Matth,  i9» 
21);  verba  vertis  in  opera,  et  nudam  crucem  nudus 
sequens,  expediiior  ei  levior  scandis  scalam  Jacob. 
Tunicam  niutis  cum  animo ,  nec  piend  marsupio , 
gloriosas  sordes  appelis  :  sed  puris  manibus  et  cin- 
dido  pectore,  pauperem  tc  et  spirilu  ei  operibus  gio- 
riaris.  Nihil  est  enim  grande ,  trisii  ct  lurida  facie , 
vel  simulare ,  vel  osteiiure  jejunia  :  possessionum 
redditibus  abuiulare,  ei  vile  jactare  pallioluni.  Craies 
ilie  Thebanus ,  homo  quondam  diiissinius ,  cum  ad 
philosopliandum  Atlicnas  pergeret,  magnum  auri 
pondu^  abjecit ;  nec  putavit  se  simul  posse  et  viriuies 
eidiviiias  possidere.  Nos  suffarcinati  [al.  stt^Mrdiiaif  j 
auro,  Chrislum  390  pauperem  sequiniur;  etsub 
practexiu  elecmosynae ,  pristinis  opibus  incubanies , 
quomodo  possumus  aliena  fideliier  distribuerc ,  qui 
[al.  cui]  nostra  tiinide  rescrvainus?  Plenus  venter 
facile  de  jejuniis  dispulat.  Non  (1)  Jerosolyinis  fuisse, 
sed  Jerosolymis  bene  vixisse ,  laudandum  est.  Illa 
expctenda,  illa  laudanda  est  civitas,  non  qu»  occidit 
Prophetas,  el  Christi  sanguinem  fudii;  scd  quam 
fluminis  impetus  laetificat  ( Pt.  45.  l;  Luc.  11) :  quas 
iii  monte  sita,  cxlari  non  polest :  quam  matrein  san- 
ctoruiii  Apostolus  clamiial :  in  qua  se  (/)  municipa- 
tuin  cum  justis  lu;tatur  habere. 

5.  Neque  vero  hoc  dicens,  memetipsum  inconslan- 
tiairedarguo»  daronoque  quod  facio  :  ut  frustra  videar 
ad  exemplum  Abraham ,  el  nieos  et  patriam  reli- 
quisse :  sed  non  audeo  Dei  oniiiipotcniiam  angusto 
fine  concludere,  et  coarciarc  parvo  terr:e  loco,  quem 
non  capit  coelum.  Singuli  quiquc  credentium,  non 

(e)  Cyprianus  de  Lapsis^/  ipsa  ambulans  fiinut  tuum 
portare  coepisti,  et  apud  Optatum  lib.  2.  ereptee  portaiU 
funera  dignitatis. 

(f)  Oiiod  inveaire  certo  non  poluit  £rasmas,JUDde  faanc 
hausisseLseuieniiain  Hieronymus,  ex  epistola  ad  Ueliraeos, 
et  alia  ad  Galaias  locum  inUical  Victorius,  quem  Mariia- 
nreus  sequilur.  Nunc  vero  conbtal  ex  eo  expressam,  quod 
habetur  cpistola  ad  Phili|>uenses  3.  20.  Nostra  autem  con" 
versatio  in  coelis  est^  ubi  Gnecus  tcxtus  va»  jt^  «oUtcwiw. 
Soster  emm  mwricipatus.  Qux  etiain  TertuHianus  recitat 
lib.  5.  contra  Marcioo.  cap.  2i.  et  t.  de  Kusurreci.  carnis 
cap.  47. 

(1)  £x  Cicerooe  pro  Murena  :  poulo  post  absunt  ab  ali* 
quot  iibris  iUa  laudanda. 


881 


EPISTOLA  LVJII. 


m 


locoram  diverftiUlibiiSy  sed  fidei  merito  ponderantur. 
Etveri  adoratores,  neque  Jerosolymis,  neque  in 
monle  Garizim  adorant  Patrem  :  quia  Deus  Spiritus 
est»  et  adoratores  ejus  iu  spiritu  et  veritate  adorare 
oporcet.  c  Spiriius  autem  spirat  ubi  vult  Domini  est 
lerra  et  plenitudo  ejus  »  {Joan.  3.  8;  Pi.  25«  1 ). 
Postquaiu  siccaio  Judaeae  vellere,  universus  orbis 
coelesti  rore  perfusus  est,  et  multi  de  Oriente  et  Oc- 
cidente  venientes ,  recubuerunt  in  sinu  Abrahae ;  de- 
siit  notus  esse  tanlum  iu  Judaea  Deus ,  el  in  Israel 
magnum  nomen  ejus  :  sed  in  omnem  terram  exivit 
sonus  Aposiolorum,  et  in  fines  orbis  terrae  verba  eo- 
rum  (  P$.  75;  eM8).  Salvator  ad  disciputos  soos 
loquens,  cam  esset  in  (a)  lemplo :  Sur^ie,  inquit, 
abeanm  hinc  {Joan.  i4.  51)  :  et  ad  Judaeos  :  Relin' 
quetur  vobis  domui  veslra  demla  ( Mallh.  23.  58).  Si 
ccelom  et  lerra  transibunt»  utique  transibunt  omnia 
qu£  terrena  soot.  £t  Gracis  igitur  et  Resurreclionis 
loca  prosunt  his ,  qui  portant  crucem  suam ;  et  cura 
Clirisio  resurgunt  quotidie;  qui  dignos  se  tantoexhibent 
habitaculo.  321  Gxteramqoidieunt:  TemplumDo' 
nunif  Templum  Domini  (Jer.  7),  audiant  ab  Apostolo : 
Vot  ettit  templum  Domini ,  et  Spiritui  Sanctui  habitat 
in  vobii  (2,  Cor.  6. 16).  Et  de  Jerosolymis  et  de  Bri- 
tania  aequaliter  patet  aula  coel^tis :  Regnum  enim  Dei 
intra  vos  e$t.  Antonius ,  et  cuncta  iEgypti ,  et  Meso- 
poiamiae,  Ponti,  Gappadbcix,  et  Armenise  eiamina 
Monacborum  non  viderunt  Jerosoljmam  :  el  patet 
illis  absque  Iiac  urbeparadisi  janua.  fieatus  Hilarion, 
cum  Palaesiinus  esset,  et  in  Palxslina  viverel,  uno 
tantum  die  vidit  Jerosolymam ,  ut  nec  contemnere 
loca  sancta  propler  viciniam ,  nec  rursus  Dominum 
loco  claudere  videretiir.  Ab  Hadriani  temporibus 
usque  ad  imperium  Gouslaniini,  per  annos  circiter 
cenlum  octoginta,  in  loco  Resnnrectionis  simulacrum 
Jovis ;  in  Grucis  rupe,  (b)  stalua  ei  marmore  Yeneris 
a  gentibus  posita  colebaiur :  existimaniibus  persecu- 
tionis  auctoribus ,  quod  tollerent  nobis  fidem  resur- 
rectionis  et  crucis,  si  loca  sancta  per  idola  poliuis- 
sent.  Bethleem  nunc  nostram,  et  augustissimum  orbis 
locum  de  quo  Psalmista  canit :  Veriiat  de  terra  orta 
e$t  {P$.  8i.  12),  lucus  inumbrabat  (c)  Thamuz,  id  est, 
Adonidis  :  et  in  specu ,  ubi  quondam  Giiristus  par- 
volus  vagiit,  Veneris  amasius  plaogebalur. 

la)  Imo  vero  in  CGeoaculo  primum  dictom  est  ad  Disci- 
polos,  aiiemm  ulique  in  Templo  ad  Judse^s.  Sed  Isthsec 
duo  ioDge  diversa  Christi  effau  ad  uDum  tempus,  ac  locum 
Hier.  referebat.  Slc  ia  Isalae  cap.  1.  «Reliquit  Templum 
suom  Dominus,  iralusque  ooosurgeos  ait :  Surgitc,  abea- 
mus  binc,  et  Relioqoetur  vobis  domus  vesira  deseru.  • 
Quod  forte  hauserit,  qod  quemadmodum  in  margine  adoo- 
tamus  ex  Joanoe,  et  Luca,  sed  ex  Malthaei  EvaDgelio  se- 
cundom  Hebneos,  ciyus  saepios  meoiioit,  et  locos  osorpat. 
Cerie  pecoliare  exemplar  diceodom  est,  qood  ea  simid 
necteret,  eodemque  io  loeo  dicta  proferret. 

^b]  Coofer  Eosebium  lib.  3.  de  ViU  CoosUotioi ,  Socra- 
tem,  Theodoretum,  SoKomeoom  io  historia,  et  Georgiom 
Hamartolom  io  Cbrooico.  lode  eiiam  Calvaris  moos  rene- 
rarium  appellatos  videtor  io  qoodam  sermooe  apod  Am- 
brosium  lo  Psalm.  47.  t  Domioos  secoodom  cueli  tractum 
LoVenerano  passos  ett,  qoi  erat  iocosio  latere  Aqoi- 
loois. »  .  ,. 

[c)  Falso  erat  io  praBseoli  inumbrai  :  tom  rmimiw,  ahis 
typis  Thamm,  verios  r/wmmw  exHebr.porVl.Gr«c, 
Hf^,  ccgu*  DooiiDis  ifigypti  Rex  aoidam  apod  Platonem 
S.  HlERONTlII.  L 


4.  Gur,  inqoies,  bsec  tam  longo  repeliia  principio? 
Videlicet  ne  quidquam  fidei  tuae  deesse  puies,  qtiia 
Jerosolymam  non  vidisti :  nec  nos  idcirco  meiiores 
aestimes,  quod  hujus  loci  habiucnlo  fruimur :  sed  sive 
hic,  sive  alibi,  aequalem  te  pro  operibus  tuis  apud  Do- 
roinom  nostnim  habere  mercedem.  Revera ,  ut  sim- 
pliciter  motus  mentis  meaefatear,  considerans  et  pro* 
positum  tuum,  et  ardorem  quo  saeculo  renuniiastl, 
differeniias  322  >"  locis  arbitror,  si  urbibnset  fre- 
qoemiaurbiumderelicujn  agellohabitcs,  eiGhristum 
qoseras  in  solitudine,  et  ores  solos  in  monie  cum  Jesu, 
Sanctorumque  tantum  locorum  viciiiltatibus  perfrua- 
ris,  id  est,  ut  et  orhe  careas,  et  proposltum  Monachi 
non  amittar.  Quod  loquor,  non  de  Episcopis,  non  de 
Presbyteris,  iion  de  Oericis  loqoor,  quorum  aliud  of- 
ficiom  est ;  sed  de  Monacho ,  et  Monacho  quondam 
apud  saeculum  nobili :  qui  idcirco  pretium  possessio- 
num  suarum  ad  pedes  Apostolorum  posuit,  docens 
pecuniam  esse  calcandam ;  nt  humiliter  et  secreto 
victiuns,  semper  contemnat  qaod  semel  contempsit. 
Si  Grucis  et  Resorrectionis  loca  non  essent  in  Urbe 
celeberrima  ,  in  qua  curia ,  in  qua  (I)  aula  mititnm, 
in  qua  scorta,  mimi,  scurrae,  et  omnia  sunt,  quae  so- 
lent  iii  cxteris  urbibus :  vel  si  Monachorum  turbis 
solummodo  frcquenUretur,  expetendum  revera  hu« 
juscemodi  conctis  Monacti^  esset  habitaculum.  Nung 
VEEo  summae  stultitix  est  renontiare  saeculo ,  dimic- 
tere  patriam,  nrbes  deserere,  Mon^chum  profiteri,  et 
inter  majores  populos  {d)  peraeque  vivere,  quam  eras 
victurus  in  patria.  De  toto  huc  orbe  concurritur. 
Pleiia  est  civiias  universi  generis  hominum  :  et  Unu 
ntriosqoe  sezus  constipatio,  ut  quod  alibi  ex  parte  fu- 
giebas,  hic  totum  sustinere  cogaris. 

5.  Quia  igitur  fraterne  interrogas,  per  quam  viam 
incedere  debeas,  revelau  tecom  facie  loquar.  Si  {e) 
officium  vis  exercere  Presbyteri ,  si  Episcopatus  te 
vel  opos,  vel  honor  forte  deleciat,  vive  in  urbibns  et 
castellis ;  et  ▲liordm  saluiem,  fac  lucrumanimse  tuae. 

io  PhjBdro,  et  Philoslratom  VI.  5.  memoratur.  Porro  vo- 
cem  hanc  Kzechiel.  8.  14.  Yolgau  ioterpreutor  ^rfow- 
dem,  et  Hieroo.  io  eom  locom  :  quem  ifos,  iociuit,  /tdoni-' 
dem  interpretati  sumu$  et  Hebram,  et  syrus  sermo  Thor 
muz  vocal.  Ejos  aotem  Amasii  Yeoeris  vulgatissima  est 
fiibola. 

{d)  Qsterc.  cojosmodi  eliam  Erasmiaoi  oodices,  aliiqoe 
antiquiores  vulgati,  imer  majore$  populos  pergere ,  tvt^re 
meUitSt  quam  eras  victurus,  etc.  MuUvit  VictOiius  meltori 
seoso,  mter  tm^ore$  populos  periculosius  vivere  quam,  etc. 
Martiao.  peregre  vivere ,  qoam  lectionem  tameLsi  e  Mss. 
omnibos  se  dicat  expressisse,  vitiosam  Umeo  esse  mancos 
atque  aiienos  a  Hieronymi  meote  seosos  ostendit.  Nos  ex 
peregre  fecimus  ex  ioffenio  peneque,  id  est  ad  eiimdem  mo- 
dom ,  qoo  ono  vocabulo  etsi  rariori ,  Latino  Umeo ,  locus 
emacolatur,  seosusque  per6citur.  Cicero  in  Bruto  :  « tria 
soot  omoino  genera  diceodi ,  quibos  io  singulis  quidam 
Horueront ,  peraeqoe  aotem  id  qood  volomos  per|/auci  in 
omoibus. » 

[e)  Apposite  officium  Presbyteri  dixlt,  cum  enim  jam 
inviuis  Presbyteratn  initiatos  folsset  Paulinus,  ea  Unieii 
lege  se  consecrari  permiseral,  ue  officiom  quoqiie  Presby- 
teri  alicubi  exercere  teneretur,  sed  cui  undem  vellei  Kc- 
clesiae  servitio  se  manciparet;  sive  ut  i|ise  de  se  loqiiiiur 
epist.  1 .  in  sacerdotiumtantum  Donmd,  non  etiam  in  tocum 
Ecctesim  dedicatus,  Hojusmodi  fere  ordinaiionem  suslinuil 
ipse  Hieronymus. 

(1)  Parum  abfoit,  qotn  ala  ndtitum  pro  auta  militum  la» 
gerem;  sed  com  Mss.  codices  nolli  soffragantor,  qukik 
quam  ex  iageoio  immotarei  religio  est. 

[Dix^euf.) 


m 


SANCtl  HltRONtMI 


m 


%\n  autem  cupis  etse,  qaod  diceris  Monachus,  id 
esl,  solus,  quid  facis  in  nrbibus,  quse  iitique  non  sunt 
solorum  habitacula,  sed  multoruro?  Habetunumquod- 
que  propositum  principes  suos.  323  IVomani  duces 
imiteotur  Gamillos,  Fabricios ,  Kegulos ,  Scipiones. 
Philosophi  proponant  sibt  Pythagoram  ,  Socratem, 
Piatonem,  Aristotelem.  Poetae  semulentur  {lomerum, 
Virgilium,  Menandrum  ,  Terenlium.  Historici,  Thu- 
cydidem,  Sallustium,  Herodotum,  LiYium.  Oratores, 
Lysiam.  Graccos»  Demosthenem ,  Tullium.  Et  ut  ad 
nostra  veniamus ,  Eptscopi  et  Presbytcri  habeant  in 
exemplum  Apostolos,  el  Aposiolicos  viros  :  quorum 
honorem  possidentes ,  habere  nilantur  ei  meriium. 
Nos  autem  habeamus  [a1.  Aa6em««  ]  proposili  nosiri 
principes ,  Paulo£  et  Antonios,  (a)  Julianos,  Hilario- 
nes,  Macarios.  fit  ut  ad  Scripiurarum  aucloriiaiem 
redeam ,  noster  princeps  Elias ,  noster  Elisaeus , 
nostri  duces  filii  Prophetarum,  qui  habiiabant  in 
agris  et  solitudinibus ,  et  laciebant  sibi  tabernacula 
prope  fluenta  Jordaiib.  De  his  sunt  et  illi  filii  Rechaby 
qui  vinum  et  siceram  non  bibebant,  qui  morabantur  in 
tentoriis,  qoi  Dei  per  Jercmiam  (Cap.  S5 }  voce  lau- 
dantur,  et  promitlitor  eis  quod  non  deliciat  de  stirpe 
eorum  vir  slans  coram  Domino.  Hoc  reor  et  sepiua- 
gesimi  Psalni!  {b)  titulum  significare  :  Filiorum  Jo- 
nadab  :  et  eorum  qui  primi  in  captivitalem  ducli  sunt, 
Iste  est  Jonadab  filius  Rechab ,  qui  in  Regnorum  li- 
bro  scribitur  ciirrum  ascendisse  cum  Jeu.  Et  hujus 
fllii  sunt ,  qul  in  tabemaculis  semper  habilantcs ,  ad 
extremum  propter  irruplionem  Ghaldaici  exerci.tus , 
Jerosolyniam  intrare  conipulsl,  hanc  primi  captivita- 
tem  siMtinuisse  dicuntuf,  quod  post  solitudinis  liber- 
tatem,  urbe  quasi  carcere  sunt  reclnsi. 

6.  Obsecro  itiMiue  te,  ut  quoniam  sanct»  sororis  tu» 
( Therasiffi  uxorls )  ligatus  es  vinculo,  et  non  peni- 
tus  expedilo  peifis  gradu,  sive  hic ,  sive  ibi ,  multi- 
tadines  hominum,  et  officia^  et  salutationes ,  et  con- . 
▼Ivia,  velod  quasdam  catenas  fugias  voluptatum.  Sit 
viiis  et  vespertinus  cibos ,  olera  et  legumina :  inter- 
dumque  pisciculos  pro  summis  ducaa  deliciis.  Qui 
Ghristtrm  deslderat,  et  lllo  pane  vescitur,  non  quaerit 
magnopere  de  quam  pretiosis  cibis  stercus  conficiat. 
Quidquid  post  gulam  non  sentilur,  idem  tibi  sitquod 
panis  ct  legumina.  Habes  adversus  Jovinianuai  libros 
de  contemptu  ventris  et  guituris  plenins  disserentes. 
Semperinroanutuasacrasitlectio.  3S4  Frequenter 
orandum,eiflexoeorpore,mens  erigendaad  Dominum. 
Grebrae  vigiliae :  et  ventre  vacuo  s»pius  dormiendoin. 
Rumusculos  et  glorlolas  et  palpantes  adolatores, 
quasi  hostes  fuge.  Pauperibus  et  frairibus  refrigeria 
sumptuum  mano  propriadistribue.  Rara  est  in  homi- 
nibus  fides.  Non  credis  verum  esse  quod  dico?  Co- 
giia  Jud^e  loculos.  Homilitatem  vestiuni  tomenti  ani- 
mo  non  appetas.  Sflecularium ,  et  maxime  potentium 

[a]  Eumnempe,  qui  com  Basilissa  uxore  sanctiswno 
totocarnemsuamvirginemcfiTistosersnyiif  utad  decem 
aix/iia  Momchorum  pater  fieretf  quemadmodum  in  ejus 
Passioae  proditum  est. 

[b]  NoQ  habet  Hebraeus  textoft  hunc  titulttm,  sed  editlo 


consortia  devita.  Ouid  libi  necesse  est  ea  vfdere  cre- 
brius,  quorum  comtemptu  Monachus  esse  ccepisii?  So- 
ror  praecipue  tua  matronarum  declinct  celioquia  [  al. 
eonsortia  ] ;  nec  inter  sericas  vestes  et  gemmas  cur- 
cumsedentium  feminarum  se  sordidatam,  aut  doleaty 
aut  miretur  :  qdia  ▲lterdm  propositi  poenilentiam, 
alterum  jactantlae  seminarium  est.  Gave  ne  quasi  fi- 
delis  et  famosus  tuorum  quondam  dispensaior,  alie- 
nam  pecuniam  dlstribuendam  accipias.  Intelligis  quid 
loquar ;  dedil  enim  libi  Dominus  in  omnibos  intellec- 
lum.  Habeto  simplicitatem  columbae,  ne  cuiquam 
machinerls  dolos  :  et  serpentis  aslutiam,  ne  aliorum 
supplanteris  Insidiis.  Non  hcltdh  distat  in  vitio,  vel 
decipere  posse,  vel  decipi  Ghristianum.  Quein  sense- 
ris  tibi  aut  semper,  aut  crebro  de  numnis  loquenicm, 
excepu  eleemosyna,  qua;  indiiTerenter  oronibus  pa- 
tet,  Instilorem  polius  h^eto,  quamMonachum.  Prx- 
ter  victum  ei  vesliium ,  et  manifestas  necessiiales, 
nihil  cuiquam  tribuas :  ne  flliorum  panem  canes  co- 
medant. 

7.  Verum  Ghrlsii  templum  anhna  credenlis  est : 
illam  exorna,  illam  Vestl,  illi  offer  donaria ,  in  illa 
Ghristum  suscipe.  QUiE  tiTiLis  est  parieles  fulgere 
gemmis  et  Ghristum  in  paupere  famc  periclitari  (i)  ? 
Jam  non  sunt  tna  quse  possides ,  sed  dispensaiio  tibi 
credita  est.  Memento  Ananix  et  Snpphirae.  Illi  sua  ti- 
mlde  servavcrunt :  tn  considera,  ne  GhrisCi  subsian ' 
tlam  Imprudenter  effundas ,  id  est ,  ne  immoderato 
}odicio  rem  pauperum  tribuas  non  pauperibus,  et 
seconduin  diciura  prudentissimi  virl  (Cic.  L 1.  Of^.) 
liberalitaie  riberalitas  pereat.  Noli 

Beipicere  ad  phaleras,  et  nomina  vana  Catoman. 
(Per  s.  Salyr  S  ). 

Ego  te,  inquit ,  intus  et  in  cute  novi 

(Lucan.  tib,  t.Pharsal). 

S25  Ksss  Christiaivoh  grande  est,  non  videri. 
Et  nescio  qnomodo  plus  placent  mundo,  qui  Gbristo 
dispUcent  :  Haec  non  sicut  aiunt,  Sus  Minervam ;  sed 
tngredientem  pelagus,  amlcus  amicum  monui,  malens 
a  te  facultatem  meam  requirl,  quam  volunlalem  :  ut 
in  qno  ego  lapsos  sum,  (o  flrmo  pergeres  gradu. 

8.  Libef  Pautini  pro  Theodom.  — Libruin  tuum,  . 
qnem  pro  Theodosio  principe  prodenter  ornaieque 
compositum  transmisisti ,  libenter  legi ;  et  proecipiie 
mihi  in  eo  subdivisio  placuit.  Gomque  in  primis 
partibus  vincas  atios,  in  penultimis  teipsum  superas. 
Sed  et  ipsum  genus  eloqoii  pressom  est  et  nitidum  : 
et  cum  TuUiana  luceat  puritate,  crebrum  est  insen- 
tentiis.  Jacet  enim  (ut  ait  (a)  quidam )  oratio  in  qua 
lantum  verba  laudantur.  Praeterea  magna  est  rerum 
consequentia,  et  alterum  pendet  ex  altero.  Qoldquid 
assumpseris,vel  finis  superiorum,  vel  initiumficquen- 
tium  est.  FeUx  Theodosius,  quta  tall  Ghristi  oratore 
defenditur.  Illuslrasil  purpiuras  ejus ,  et  utilitatem  le- 
gom  futoris  ssecolis  consecrasti.  Macte  virtote  :  qui 
talia  habcs  rudimcnta^  qualis  exercitatus  miles  eris  T 

(c)  QuinliUan.  Pruoem.  i.  8.  sub  flnem,  t  Non  mtenigoa 
jacere  sensas  in  oratione»  in  qua  verba  laudantur.» 
(1)  Gravius  7om  tmc  wm  suat^  reposito  mmc  e  veter c 


m  BPISTOLA  Llt 

0  81  niihi  Kceret  isiiusmodi  ingenittin  non  per  Aonios 
jnonles  et  Heliconis  veriices ,  ut  Foet®  eanunt »  sed 
per  Sion  et  Itabyrium  [Thabcr] ,  et  Sina  excelsa  dU' 
cere.  Si  contingcret  docere  qiia&  didici :  et  quasi 
perroanusmysteria  traderePropiietaruni  [al.  Scriptu-' 
rarum] ,  nasceretur  nobis  aliquid  quod  doda  Graecia 
non  haberet. 

9.  Audi  ergo ,  mi  conserre,  amice ,  germane :  au- 
sculta  paulisper,  quo  in  Scripturia  sanctis  caile  gra- 
diaris.  Totum  quod  legimm  in  divinis  Libris .  nitet 
quidem,  etfulget  etiam  in  cortice»  sed  dalcios  fn  me- 
dulIaest.Qui  edere  vull  nucleum,  frangat  nucem  {Ex 
PLmk)).  f  Revela,  i  inquit  David,  <  ooalos  meos,  et 
considerabo  mirabilia  do  lege  tua  »  {  P«.  ii&.  18). 
Si  lanlus  Propheta  tenebras  ignorantix  confiteiur, 
qua  nos  putas  parvulos  ,  et  pene  lactentes  insciti» 
nocte  circomdari?Hoc  autem  velamen  non  solum 
in  rucle  Moysi,  sed  et  in  Evangelistis  et  in  Apostolis 
positum  est.  Turbis  Salvator  in  parabolis  loquebatur, 
ci  coniesians  mysticum  esse  quod  dicebatur»  aiebat : 
Qtd  habet  aures  audiendi  audiat  {Luc,%.  8).  Nisi  aperia 
fuerint  universa  quae  scripta  sunt  ab  eO|  8S6  4**^ 
liabetclavem  David :  qui  aperii»  et  nemo  clandit,  clau- 
dit,  et  nemo  aperit :  nuUo  alio  reserante,  pandentur. 
Si  Iiaberes  hoc  fundamentum,  imo  si  quasi  extrema 
manus  («)  operi  tuo  induceretur,  nibil  pulchrhis, 
iiihil  doctius,  nihil  dulcius,  nibiiqne  Latinius  tuis  ha- 
beremus  volimiinibus. 

10.  TertuUianus  creber  est  in  senteniiis,  sed  dilB- 
cilis  in  loquendo*  Beatus  Gyprianus  instar  fontis  pu- 
rissimi,  dulcis  incedit  et  placidus ;  et  cum  totus  eit 
in  (b)  exbortatione  virtutum ,  occupatus  persecutio- 
num  angusiiis,  de  Scripluris  divtnis  nequaquam  dis- 
seruit.  Inclyio  Victorinus  raartyrio  coronatus,  quod 
Inleirigit,  eioqui  non  potest.  Lactantius  quasi  quidam 
fluvius  eloquentise  Tullianas ,  uAinam  lam  nostra  af- 
ilrmare  potuisset,  quara  facilealiena  destruxit.  Ar- 
nobius  inaequalis  et  nimius,  et  absque  operis  sui 
partitione  confusus.  Sanctus  Hilariiis  Gallicano  co- 
thurno  attollitur :  et  cum  Graeciae  floribus  adorne- 
tur,  longis  interdum  periodis  involvitur,  et  a  leotione 
sirapiiciorum  fratrum  procul  est.  Taceo  de  caeteria , 
vel  defunctis,  vel  etiam  adhuc  viventibus ,  snper  qui- 
bus  in  utramque  partem  post  nos  alii  judicabunt. 

ii.  Ad  teipsum  veniam  symmysten,  sodalem 
meum»  et  amicum,  amicum,inquam,meum,  antequam 
notum ;  et  precabor,  ne  assentationem  in  necessilu- 
dine  [al.  neceuitudinem]  susplceris  :  quin  potius  vel 
errare  [al.  errwre]  me  »Btimato,vei  amore  labi,  quam 
amicum  adulaiione  deoipere.  Magnum  habea  Inge- 
nium»  et  infinitam  serroonts  supellectilem  :  et  focile 
ioqueris  et  pure,  facilitasqoe  ipsa  et  pnritas  mlxta 
prudentiie  est.  Capite  quippe  sano  omnes  sensus  vi- 
gent.  Huie  prudentiae  et  eioquentioB  si  aceederet  vei 
>tudium ,  vei  inteiligemia  Seripturarum ,  viderem  te 


m 

brevi  arcem  tenere  nostrenim:et  aseendentem  {e)  cnm 
Joab  tectum  Sion  ( i.  Paral.  ii ),  eanere  In  doma- ' 
tiboB,  quod  in  cabilibos  cognoviases.  Accingere,  qnaeso, 
te,  accnigere.  c  Nihil  slne  magno  labore  vita  dedii 
mortalibus  {Ex  Hor.  f.  I.  Sat.  9).  Nobtlem  t6  Eccle- 
sia  habeat,  nt  prius  Senatus  habuit  Praepara  tibi  di- 
viiias ,  quas  quotidie  eroges  :  et  nunquam  deflciant, 
dum  vlget  aetas,  dum  {d)  nondum  canis  spaffknr 
eaput :  antequaro  i  subeant  mori)l,  tristisque  senectus, 
827  Et  labor ,  et  dune  i  rapiat  c  fnclementia  mor- 
tis.i  Nihil  in  te  mediocre  esse  contentus  snm  :  totum 
sammum  ,  totum  perfectum  desidero.  {e)  Sancium 
\igilantium  Presbyterum  qna  aviditate  susceperim , 
meliusest  nt  ipsius  verbls,  quam  meis  discas  litteris  : 
qui  cur  tam  cito  a  noMs  profectus  sit ,  et  nos  reli- 
querit,  non  possum  dicere,  ne  laedere  quempiam 
videar.  Tamen  quasi  praetereuntem  et  festinantem 
paululumretinui,  et  gusiumei  noStne  amidtlae  dedi, 
ut  per  enm  discas ,  qnid  In  nobis  (/)  desideres.  San- 
ctam  coDservam  toam,  et  tecum  In  Domino  roiKtan- 
tem,  per  te  salutari  volo. 

EPISTOLA  LIX  {§). 

AD    MARCBLLAM. 

De  (h)  ifuibusdam  Quaitionibu9  nori  teitamenn.  Sln- 
guUiqmnque  Qumitimtibw  iibi  a  Marceila  propoiitii 
rapondot. 

I.  Magnis  nos  pfovecai  QuaBStionibns;  el  torpens 
otio  ingenium,  dum  fnierrogas,  doccs.  Prima  toa 
sclscitatio  fuit,  quae  sint  llla,  t  quae  nec  ocnlus  vidh, 
Bec  auris  aodivit,  ncc  in  cor  homfnisascendernni, 
qu«  praeparavit  Deus  his  qui  diligunt  eum  i  (i.  Cor. 
S.  0).  Et  quomodo  rursos  Idem  Apostohis  inferat : 
4  Nobis  autem  revelavit  Deus  pep  spiritnm  suum  > 
{Ibid.v.  iO).  Et  si  revelatom  est  Apostolo,  inteliigere 
debeamus ,  (I)  quomodo  ct  sIHs  revelaverit.  Ad  qu« 
is  responsio  est,  non  debere  nos  qosrere ,  quid 


T)i 


.  .  Perperam  post  Erasmum  Vlctorius,  aliique  ediU 
euramJaeob.  Alladilur  enim  heic  loci  illud  i.  Paral.  1. 8. 
Jicendit  iguur  primui  Joab  fiUus  sarviee,  etc. 
Jd)  Immutaverat  edit.  Benedict.  conirario  sensu  :  dum 
admteconu  gpargilur  caput,  quemadmodum  revera  ali- 
quol  Mss.  habent.  Sed  in  illis  erroris  occasio  fait ,  quod 
vetustiores  allter  pro  nondum  legerint  adhtic  non ,  quae 
postrema  ne^andi  pardcula  facile  excidit  aliis  indiligenli- 
bus  antiquariis,  quorain  etian  nonnemo  sdobis  verbum 
viget  m  urget  corrupil.  Caeterum  aut  nondvm ,  aut  quod 
idem  est,  adhue  non ,  scribendum  liquet  ex  toto  contextu 
ipsaque  S.  Paulini  aeiate ,  'qui  annum  43.  vix  fortasse  at- 
tigerat,  cui  aetaii  cani  nbn  imputantur. 
„  («)  Vigllantius  iste  allus  ab  eo  ,  conlra  quem  scrlpsit 
Hleronymus,  videtur  Gravio,  aliisqoe  non  indoctis  vlrls  . 
qui  eum  sanclum  dici  potuisse  non  putant.  At  nondum  in 
haeresim  eruperat ;  et  cum  ex  AquiUnia,  ex  qua  S.  quo- 
que  PaalumsregioBe  erat,  pieUUa  ergo  in  Palaesiinam 


(n)  Quidam  Mss.  tn  tuo  opere  duceretar.  Uot  autem  e 
duobus,  nihil  docUus ,  niiut  dttJms,  «llerum  videtur  esse 
pro  ailpro,  el  abundare. 
'   {b)  Ai.  in  txercitatione^  qti8&  leelio  Tictorio  Blacnit. 


proBcisceretur,  ejusdem  Utteris  Hieronymo  commendatus 
est ;  quod  ipse  teslatur  Eplslola  ad  Kiparium ,  atque  alia 
neic  61,  ad  euoidero  Vigit.  tum  aliis  tum  hls  pradcipue 
y  erbis  :  t  Credidi  sanctf  Presbyteri  Paulini  epistolis ,  et 
iUius  super  uomioe  tuo  non  putavi  errare  judiaum.  » 

(n  Veteres  editi  cum  negandl  particula ,  quid  in  nobis 
nm  deiXderes. 

At.  148.  seripia  an.  305.  vet  sequciUi. 

Titulum  bunc  e  Veronensi  Ms.  restituimus. 

Iterum  ex  Veronen.  iegimas^  in  modo  enim  difficul- 
tas  est,  quo  Apostolus  ea  aliis  tradiderit,  guae  nec  auris 
audivit,  nec  oculus  vidit,  etc  Antea  tamen  fegebaUir  qmd 
etUleatiis,txc.  ^^ 


587  SANCTl  HIERONTMl 

ftit  lUud»  qood  uec  oculas  tidit,  nec  auris  audivit,  nec 

in  cor  hominis  ascendit.  Si  enim  ignoratur,  quomodo 

sciri  poiesl?  Quod  promiititur  in  futuro,  non  ccrni- 

lur  in  praescnti.  i  Spes  enim  quae  videtur ,  non  est 

spes  1  (Rom.  8.  i4) ,  sed  jam  certa  posseasio ;  quo- 

modo  si  velit  quispiam  dicere  :  ostende  mibi  quod 

invisibile  est  :  loquere  quod  audiri  non  polest : 

32B    expone  quod  cogiiatio  non  comprehendit  hu  - 

mana.Ergo  hocsensu  Apostolus  dixisse  credendus  est^ 

quod  camalibus  oculis,  ei  aure  carnali,  et  cogitalione 

mortali  non  posstnl  spiritualia  comprehendi.  c  Etsi 

enim  noveramus  quondam  Jesum  secondum  carnem, 

$ed  nunc  jam  non  novimus  eum  »  (2.  Cor.  5. 46).  Ei 

in  Joannis  Epistola  acribitur  :  c  Carissimi,  nunc  filii 

Dei  sumus,  et  necdum  manifestum  est  quod  fuluri 

sumus.  Scimus  enim    quoniam   cum    apparuerit, 

similes  ei  erimns,  quia  videbimua  eum  sicuiiesti 

(i.  /00«.  5. 2).  Quodque  reveblum  sibi  ct  Sanclis 

per  spirilum  esse  testatur ,  non  stalim  sequilur ,  ul 

ipse  aliis  revelaverit.  Alioqui  audivit  et  in  par.idi80 

verba  ineffabilia,  quae  atiis   narrare  non  poterat 

(4.  Cor.  1*)  :  anl  si  narravit ,  nequaquam  ineffabilia 

sont. 

2.  Secunda  Qoaesiio  fuit,in  qua  dicislegisse  te  per 
ransitum  in  Opusculis  meis ,  quod  agni  qui  stanl  a 
dextris ,  et  baedi  qoi  stant  a  sinistris  (  Matih.  25 ) , 
Christiani  sint  atque  gentiles  :  et  non  potius  boni  ei 
mali.  Non  memini  me  faoc  aliquando  dixisse ,  et  si 
dixissem,  non  essem  in  errore  periinax.  Quantum 
autem  dictanti  subito  occurrit ,  in  secundo  volumine 
oontra  Jovinianum  super  hoc  capitulo  dispntasse  me 
novi,  et  non  solum  super  >hoc ,  sed  et  de  eo  quod  in 
eamdem  quaestionem  cadit,  ubi  pisces  mali  a  bonis 
piscibus  separabuntur  (Matth.  15).  Quod  ergo  ibi 
plene  dicium  est,  nunc  omittendum  videtor. 

5.  Tertio  interrogaveras ,  quod  dicit  Apostolus  in 
adventu  Domini  Salvatoris,  rapi  quosdam  viventes 
obviam  in  nubibus « ita  ut  non  prsveniantor  al^is, 
qui  inChristo  dormierunt  (i.  The$$.  4)  :  visque 
nosse,  ulrum  sic  occurrant  in  corporibus  et  [al.  ui] 
non  ante  moriantur ;  cum  et  Dominus  noster  mor- 
tuus  sil,  et  Enoch  alque  Elias  secundum  Apocalypsim 
Joannis  morituri  esse  dicantur  (Apoc.  11)  :  ne  scili- 
cet  ullus  sit  qui  non  guslaverit  mortem  {P$aL  88). 
Hoc  ex  ipsius  loci  contineniia  sciri  potest,  quod  san- 
cti  qui  in  adventu  Salvatoris  fuerint  deprehensi  in 
corpore,  lii  iisdem  corporibus  occurrant  ei :  ila  u- 
menutingloriumetcorruptivum  et  mortale,  gloriaet 
incorniptioneetimmortalitate  3S9  mutelur  (1 .  Cor. 
15);  ut  qualia  corpora  (a)  morluorum  surreclura 
sint,  ut  talem  substantiam  eiiam  vivorum  corpora 
transformeiitur.  Unde  dicit  in  alio  loco  Apostolus  : 
c  Propter  qnod  nolumus  exspoliari,  sedsupervestiri ; 


M8 


(fl)  Vox  fwrtuorum  in  aliqooC  probae  notae  codicibus 
deslderatur,  ea  tamen  retenu  est,  quod  ex  opposuo  sub- 
nexa  voci  vivortm  concione  respoQdeal.  CaBterum  confe- 
rendus  in  hanc  quaestionem  Tertulliani  nber  de  Resurre- 
clione  carnis  capp  24.  et  42.  in  eumque  doclorum  virorum 
noUB,  et  lib.  5.  adversus  Marclonem.  Tum  vero  In  primis 
ipse  Hieronymus  infra  epistola  ad  Minerviom  et  Aiexan- 
fixtiL  <raa  lotam  dBfficultaiem  ooDiosissime  ezpendit. 


ut  absorbeatar  mortale  hoe  a  tiu  i  (1.  Cor.  9.  i),  ne 
scilicetcorpus  ab  anima  deseratur;  sed  anima  habi- 
tantein  corpore,  flat  inclylum  quod  ante  inglorium 
fuit.  De  Enoch  auiem  et  Elia,  qiios  ventoros  Apoca- 
lypsis  refert  et  esse  morituros  {Apoe.  11) ,  non  est 
istius  temporis  disputatio ,  cum  omnis  ille  liber  aiit 
spiritualiter  tntelligendns  slt ,  ut  nos  existimamus  , 
aut  81  camalem  inerpreiatiouem  seqnimnr ,  Judaicis 
fabulis  acquiescendam  sit ,  nt  nnrsnm  sedifieetur  Je- 
rusalem,  et  hostiae  offerantor  in  Templo;  et  spl- 
riiuaU  cuUu  Imminuto,  camales  obtineant  caere- 
moniae.  *  \ 

i.  Quartum  estquod  quaesistl,  qoomodo  in  Joannls 
Evangelio  post  resurrectionem  dicator  ad  Mariain 
Magdalenam  :  c  Noli  me  tangere,  nondum  enim 
ascendi  ad  Palrem  meum  »  (Joan.  20.  17).  Et  rur- 
sum  in  Matthoeo  scriptum  sit,  quod  ad  vestigia  Sal- 
talorls  mulieres  corraerii^t  (Maiih.  28 ) ;  cum  utl- 
que  non  sit  idipsom  tangere  post  resurrectionem 
pedes  ejus,  et  non  Ungere.  Maria  Magdalena  ipsa 
est,  a  qua  septem  daemonia  expulerat  (Mare.  16) ; 
ut  ubi  abondaverat  peccaium,  superabundaret  graiia 
(Rom.  5) ;  quae  quia  Domiimm  hortolanum  puUbaff, 
et  quasi  cum  homine  loqueb.itur,  et  quaerebat  viven?» 
tem  cum  mortuis,  recte  andivit,  c  NolS  me  Ungere  i 
(Joan.  20.  17).  Et  est  sensus  :  Non  mererls  meis 
bacrere  vestigiis,  nec  adorare  quasi  Dominum,  nec 
ejus  tenere  pedes,  quem  non  ezistimas  surrexisse. 
Tibi  enim  necdom  ascendi  ad  Pairem  meum.  Gaeterae 
vero  muiieres,  quae  pedes  Ungnnt,  Dominom  confl- 
tentur,  el  merentur  ejus  hxrere  vesligiis,  quem  ad 
Patrem  ascendisse  confidunt,  Quanquam  etiamsi  ea- 
dem  mnlier  diversis  in  Evangeliis  et  tenuisse  pedes, 
et  non  lenuisse  referatur,  focilis  solutio  sit,  cum 
potoerit  corrigi  primum  quasi  incredula,  et  postea 
non  repelli,  qoasi  ea  quae  errorem  confessione  muU- 
verat,  quod  et  de  latronibus  intelligi  potest ,  cum 
alius  Evangelisu  ntramque  blasphemasse,  alius  nar- 
ret  alteram  esse  confessum  (Malth.  27;  et  Marc.  15). 
5.Exiremaschedolacontinebat,  utram  330  P^^' 
resurrectionem,  quadraginu  diebus  Dominus  cum  di- 
scipulus  conversatus  sit  (Luc.  23) ;  etnunquam  [fort. 
nunquid  ]  a!ibl  fuerit?  an  latenler  ad  ccelum  ascen- 
derit,  atque  descendertt,  et  nihilominus  Apostoli» 
suam  praesentiam  non  negarit?  Si  Dominum  Dei  Fi- 
lium  consideres,  de  quo  sermo  est,  ct  illum  esse  qui 
loqoitur  :  c  Nonne  coeliun  et  terram  ego  repleo,dicit 
Dominus  i  (Jerem.  23, 24),  et  de  qno  alius  PropheU 
teslalur  :  c  Gcelum  mihi  thronus  est,  terra  autem 
scabellum  pedom  meoram  i  (hai.  66.  1) ;  et  rur- 
sum  alibi :  c  Qui  tenet  ccelum  palmo  et  terram  pu- 
gillo  I  (Ibid.  AO.  12),  de  quo  David  canit :  c  Qoo  ibo 
a  spiritu  luo;  et  a  facie  tua  quo  fugiam?  Si  ascen- 
dero  in  ccelum,  to  ibi  es ;  si  descendero  ad  inferaum, 
ades  :  Et  si  habilavero  in  extremis  maris ;  etenrm 
ibi  manus  tua  deducet  me,  et  conllnebit  mis  dextera 
tua  I  (P«.  138.  7.  et  $eqq.),  profeclo  non  amblges, 
etiam  ante  resurrectionem  sic  in  Dominlco  corpore 
babitasse  Deum  Terbom,  ut  et  in  Patre  esset,  et  coek 


EPISTOU  LX. 


8M 


circulum  clauderet,  atque  in  omnibus  [al.  hommibus] 
infusus  esset  et  circumfusus,  id  est,  ut  cuncia  pene- 
traret  (a)  interior,  et  contineret  exlerior.  Slulium  est 
igitur  iliius  poteuliam  unius  corpasculi  parvilaie 
flnire  [al.  /Snfri],  quem  non  capit  coelum  :  et  Umen 
qui  ubique  erat,  eiiam  in  Filio  hominis  totus  erat. 
Divina  quippe  natura,  et  Dei  sermo  in  partes  secari 
Don  polest,  nec  locis  dividi :  sed  curo  ublque  sit, 
totus  ubique  est.  Erat  igitur  uno  eodemque  tempore 
et  cum  Apostolis  quadraginla  diebus,  et  cum  Ange- 
lis,  et  in  Patre,  et  in  extrerais  maris  finibus  erat ;  in 
omnibu^  locis  versabatur  :  cum  Thoraa  in  India,  cum 
Petro  Romae,  cum  Paulo  in  Illyrico,  cum  Tiio  in 
Greia,  cum  Andrea  in  Achaia,  cum  singulis  Aposto- 
lis  et  Apostolicis  viris,  in  singulis  cunclisque  regio- 
nibus.  Quod  aulem  dicitur  quosdam  deserere,  vel 
noB  deserere,  non  naturae  iilius  terminus  ponitur ; 
sed  eorum  merita  describuntur,  apud  quos  esse,  vel 
non  esse  dignalur  [al.  dedignatur]. 

S31    EPISTOLA  LX  {b). 

AD  HELIODORUM. 

Efnlaphium  Nepotiani 

Super  Nepoiiatd  Presbyteri  morte,  Heliodorum  eju$ 
avunculum  AUinensem  Episcopum  consolatur ;  osten- 
ditque  morlem  non  eue  timendam^  qum  a  Chritto 
demcta  $it ;  tum  muUi$  propo$ili$  velerum  elkmcO' 
rum  exempU$t  Nepoliani  laude$  explicat,  et  demum 
ex  eoruM  temparum  eaUamtaiibu$  ad  viUB  contem' 
ptum  hortatur. 

1.  Grandes  materias  ingenia  parva  non  sufferunt 
[al.  mrtneni],  et  in  ipso  cooatu  ultra  vires  ausa, 
succumbunt :  quantoque  majus  fuerit,  quod  dicen- 
dum  est,  tanto  magis  obruitur,  qui  magnitudinem 
rei  verbis  non  potest  explicare.  Nepotianus  meos, 
luus ,  noster ,  imo  Ghrisii,  el  quia  Ghristi,  idcireo 
plus  noster,.  reliquit  senes,  desiderli  sui  jaculo  vol- 
neratos,  et  inlolerabili  dolore  confectos  [al.  confecit]. 
Queni  bai^redem  putavimus,  funus  lenemus.  Gui  jam 
meum  sudabit  ingenium  ?  cui  litterulae  plaoere  ge- 
siient?  Ubi  est  ille  (e)  ifyoZi^xrn  noster,  et  cygneo 

(a)  Duo  Mss.  penetraret,  introiret,  et  contineret. 

h)  AUa$  3.  ScHpUi  init.  an.  396.        ' 

(c)  Sic  quidem  ediii  pleriqne  habeat  i^vtam^a .  id  est 
jnsiiior,  ^ve  impulsor  operis,alMss.  ulsaepe  Gra)cas  voces 
legendo  depravent,  heic  Uimea  (««^^iciif,  vel  WmS^M  reli- 
nent,  imo  quidam  aoliquior ,  tesle  Yictorio,  fm^of ,  id  est 
incaotator,  aut  qui  cantibus  animos  allicit ;  quarum  vocum 
uoa,  si  aut  satis  recta  scriptione ,  aot  plurium  auctoritate 
exemplarium  niteretur,  praefereoida  videretur  ex  bis,  qu» 
subdit ,  et  cygneo  canore  vox  dulcior ;  minime  enim  nobis 
probatur  impressa  lectio,  quam  tantum  non  immutamus , 
ne  conjecturis  nost^is  plas  sEquo  videamur  indulgere.  Cae- 
lerum  cum  deauo  atteniius  luterarum  vesligia  inVeronens. 
Ms.  inspicereraus,  venit  io  mentem ,  qui  desperatus  locus 
satis  beoe  restitui  posSet.  Scribitur  ibi  okokzhknz,  qu» 
litierx  si  taatillum  emeodeotar,  ac  ductus  reclse  scripturae 
reddaotur  ia  hunc  modum  oKOKnizHx,  elegaos  statim  ex- 
surget  seosus,  ac  lectio,  ut  nos  quidem  putamus ,  verissi- 
ma.  Est  quippe  i^iMaiW  Fringilia,  seu  verius  Moaiifringilla, 
Italice  Fringuelto ,  avis  notissima ,  ita  a  sono  quem  can- 
landoedit,  appellata,dequa  loquitur  Aristoteles  lib.  8. 
Animal.  cap.  5.  MarUalis  6.  Epigram.  55. 

Nunc  stumo$  inopee ,  FrigiUarumque  quereta$f 
AudU,  eic. 

Hieronvmns  vero  perquam  eleganter  Neioiiaoum  illl 


canorc  vox  dulcior?  Stupet  animiM,  manua  tremit, 
caligant  oculi,  lingua  balbutil.  Quidquiddixero,  quia 
ille  non  audit,  mulum  videtur.  Stylus  ipse  quasi  sen- 
llens  [al.  di$$eniient],  el  cera  subtrisiior,  vcl  rubi- 
gine,  vel  situ  obducitur.  Quotiescumque  nitor  in 
verba  prorumpere,  et  super  tumulum  ejus  Epitaphii 
hujus  flores  spargere,  toties  lacrymis  implentur 
oculi,  eirenovato  dolore»  totus  in  funere  sum.  Moris 
quondam  fuit,  ut  super  cadavera  (d)  defunctorum  in 
concione  pro  rosiris  laudes  Ilberi  dicerenl,  et  instar 
lugubriumcarminumadfletus,  etgemitus  audientium 
pectora  concltarent.  En  rerum  in  nobis  ordo  mutatus 
est,  et  in  calamitatem  nostram  perdidit  sua  jura  332 
natura.  Quod  exhibere  senibus  juvenis  debuit,  hoc 
juveni  exhibemus  senes. 

2.  Quid  igitur  faciam?  Jungam  tecum  lacrymas? 
Sed  Aposlolus  prohibet,  Gbristianorum  mortuos, 
dormientes  vocans  (1.  The$$.  4).  Et  Domlnus  in 
Evangelio  :  c  Non  est,  i  inquit,  c  mortua  puelUi,  sed 
lormit  »  (Marc.  5.  39,  ei  Luc.  8.  5i).  Lazarus  quo- 
que  quia  dormierat,  suscitatus  esl  (Joan.  )!)•  LsBler 
et  gaudeam,  quia  c  raptus  est,  ne  malitia  Immutaret 
mcntem  ejus ,  »  quia  <  placuerat  Deo  anima  illius  » 
(Sap.  4).  Sed  inviio  et  repugnanti  per  genas  lacry^ 
m£  fluunt,  et  inter  pra^cepta  virtutum,  resurreciio- 
nisque  spem,  credulam  mentem,  desiderii  frangii 
aflectus.  0  mors  qux  fratres  dividis,  et  amore  aocia* 
tos,  crudeiis  ac  dura  dissocias.  Adduxit  urentem 
venlum  Dominus  de  deserto  ascendentem,  qui  sicca- 
vit  venas  tuas,  et  desolavit  fonlem  tuum  (0$ee  13. 
15).  Devorasti  quidem  Jonam,  sed  et  in  utero  tuo 
vivus  fuit.  Portasti  quasi  mortuum,  ut  lempestas 
mundi  conquiesceret ;  et  Ninive  nostra  illius  pracco- 
nio  salvarelur.  llle  ille  le  vicit  :  ille  te  jugulavit, 
fugitivus  Propheta,  qui  reliquit  domum  suam,  dimi- 
sit  baercditatem  suam,  dedtt  dilectam  animam  suam 
in  manibus  quxrentium  eum  [al.  eam].  Qui  per  Osee 
qiiydam  tibi  rigidus  minabatur  :  c  Ero  mors  tua,  o 
mors  :  eromorsus  tuus,  infcrne » (0$ee  13. 17).  Illius 
morte,  tu  morlua  es  :  illius  morte,  nos  vivimus.  De- 
vorasti,  et  devorata  es.  Dumque  assumpti  corporis 
sollicitaris  illecebra,  ei  avidis  faucibus  praedam  pu* 
tas,  interiora  tua  adnnco  dente  confossa  sunt. 

3.  Gratias  tibi,  Gbriste  Salvator,  tua  agimus  crea- 
tura,  quod  tam  potentem  adversarium  nostrum  dum 
occideris,  occidisti  (c).  Quis  ante  te  miserior  hominey 
qui  aeternas  mortis  terrore  prostralus,  vivendi  sen- 
sum  ad  hoc  tantnm  acceperat,  ut  periret?  c  Regna- 
vit  enim  morsab  Adam  usquead  Moysen,  eiiam  super 
cos,qurnonpeccaverunt,insimiIitudinem  333  P^' 
varicationis  Adae  »    (  Rom.  5.  14 ).  Si  Abraham, 

avi  oompararit,  seu  ipsum  a«Mura;qv  dixerit,  puta  quod  ille 
dum  viveret,  sibi  crebro  iosusurraret,  aliquid  operis  a  se 
petens,  quam  ejus  tamen  vocem  sabdit  sibi  ci/gneo  canore 
fulsse  duiciorem.  Certe  avim  denoiare  voluisse  probanl 
postrema  baee  verba. 

(d)  Victorius  $uper  cadavera  parenium  deftmctorwn , 

3uam  lectionem  probat  quod  subsequitur,  Untdee  bbert 
icerent.  At  vocem  illam  parentum  neque  exemplarta  no- 
stra  habent ,  nec  ipse  Viclor.  admonet  unde  expresseril. 

(e)  Sic  Veron.  exemplar ;  prius  enim  vel  U  vocuia  abe« 
rat,  vel  quid  ante  ndserws  le«ebatur. 


m  SANOTI  HlERONYMl 

Iflttie  61  hoifb  in  ififenio,  qvis  in  ottlofrum  regno? 
Si  nmici^iii  sab  poena  offendentis  Adatm,  et  qui  non 
peoesTerant,  alienis  peceatis  tenelmntiir  obnoxli» 
qnldde  his  eredendum  est,  qui  dizerant  c  in  cordibus 
«nis,  non  est  Deos  ?  »  Qui  c  corrupti  et  abominabiles 
facti  sunt,  in  voluntatibus  suis?  i  Qui  c  declinave- 
runt,  simul  inutiles  facti  sunt ;  non  est  qui  faciat 
bonmn,  non  est  usque  ad  unom?  »  {Ps,  iS.  1)  Quod 
si  Lazams  Tidetur  in  sinu  Abrah»,  iocoque  refrige- 
rii,  quid  simile  infemus  et  regna  cceloram?  Antb 
Cmtimni  Abraham  apud  inferos  :  post  Giirislum 
lalro  in  paradiso.  Et  Idcirco  in  resurreciione  ejus, 
multa  dormientium  corpora  surrexerant ,  et  Tisa 
sunt  in  (a)  eOBlesti  Jerusalem.  Tuncque  impletum  est 
illud  elogium  :  c  Surge  qui  dormis,  et  eleTare,  et  illu- 
rotnabit  te  €hristus  » (Ephe^.  5. 14).  Joannes  Bapii- 
sta  in  eremo  personat :  c  Poenitentiam  agite  :  appro- 
pinquftTit  enim  regnum  caelornm.  A  diebns  enim 
Joannis  Baplist»  regnom  ceeloram  Tim  paiitur,  et 
Tiolenti  diripiunt  illud  » (Matih,  2. 5.  elll.  11).  Flam- 
mea  iila  romphaea  custos  paradisl,  et  praesidenlia 
foribns  Ghembim,  Ghristi  restincia  et  reserau  siint 
sangnine.  Nee  mirum  hoc  nobis  in  resurrectlone  pro- 
miiti,  enm  omnes  qui  in  carae,  non  secundum  car- 
nem  TiTimns,  rounicipalum  habeamus  in  coelo :  et 
bie  adhnc  positis  dicatur  in  terra  :  c  Regnum  Dei 
intm  T08  est  »  (Lue,  17. 2i). 

4.  Adde  qnod  ante  resurreclionem  Ghristi,  c  no- 
tus  >  tantum  c  in  Jndxa  »  crat  c  Deus :  in  Israel  ma- 
gnum  nomen  cjas  »  (P<.  75).  Et  ipsi  qui  noTerant 
eum,  tamen  ad  inferos  irahcbantur.  Ubi  tunc  totius 
orbis  homines,  ab  India  nsque  ad  Briianniam,  a  ri- 
gida  Seplemrionis  plaga,  nsqne  ad  fervores  Atlan- 
lici  Oceani,  lam  innumerabiles  popnli,  et  taniarmn 
gentinm  multitudines  ? 


5M 


Qum  varue  (ingm^  habiiu  tam  veitit,  el  armu : 
(JSneid.  8). 

Pischmi  rittt  ac  hHmsiarum,  et  Telut  mnscaB  334 
et  cnlicesconterobanlur:  absque  notiita  eienim  Grea- 
loris  sui,  omnis  homo  pecus  est.  Nunc  Tcro  passio- 
ncm  Ghristi,  el  resurrectionem  ejus,  cunciarnm  gen- 
tium  et  Toces  et  litterae  sonant.  Taceo  de  Hebrxis, 
Graecis,  et  Latinls,  qnas  nationes  fidei  snas  in  Grocis 
tiinfo  Diyminns  dedicaTit.  fmmortalem  animam  et 
posi  'dtesoluW<>nem  corporis  snbsisientewi,  quod  Py  • 
ihagoras  somniaTit,  Demo^riins  non  iTedidil,in  con- 

(o)  Npn  una  faacdere  TeieruM  esl  seDtemia*  aliis  aeter- 
nam ,  aiiis  lcmporariain  resurreclioDem  his  qui  cuin  Chri- 
sto  resurrexminl ,  tribuemibas.  Juxta  primos  in  ooelesii 
Jeraaalem  Sanctorum  cor()ora  apparaeitint,  juxta  aiios  in 
terrena.  Priori  senienilae,  in  quam  vergit  helcioci  Hiero- 
nymus^  (aveat  Origeaesin  c.  27.  Matlbiei,  Euseb.  Demon- 
strat.  Lvaug.  liher.  i.  S.  Hilar.  Traa.  ia  2.  Psalmum,  Ruf- 
flnus  ia  exiiosllione  Symboli,  aliique.  Sed  alteram  tuentur 
f  lerigue  alii,  quos  inter  optime  Augustinus  epist.  09.  ad 
Kvochum,  Chrysostomus  in  epistolam  ad  Uebraeos ,  atque 
ibideui  Theodoretus ,  elc  Goaferenda,  gaod  itraecipue  est 
ad  rem  nostram,  Paulae  et  Eustochii  ad  Ifarcellam  eitislola 
46.  n.  7.  quse  jam  suo  loco  notavimus  verba  :  c  Nec  statim 
Jerofiolyma  Goelestis  sicut  {tleriqtte  ridicule  arbitrantur ,  ia 
boc  ioGO  intelligitur,  cwn  sigaum  nuUum  esse  potuerit 
apud  homines  Domiui  resurgentis ,  si  eor()ora  Sanciorum 
in  esele^ti  Jenisalem  visa  sunt.  » 


solationem  damnationis  snas  Soerates  dispntaTlt  in 
carcere,  Indus,  Persa,  Gothns,  i£f  jrptius  philoso- 
phantur.  (b)  Bessonim  feritas,  et  pellitomm  torba 
populomm,  qol  mortuoram  qoondam  inferiis  bomi- 
nes  immolabant,  stridorem  suum  i'.i  dulee  Grucis 
fregerant  melos,  et  totius  muodi  una  tox  Ghri- 
stus  esi. 

5.  Qnid  agimns,  anima  ?  quo  nos  Tertimos?  qufd 
primom  assumimus?  quid  taeemus?  Eicideruntno 
tibl  praecepta  Rhetorum  ?  et  occupaU  luclu,  oppressa 
lacrymis,  praepediia  singuliibus,  dicendi  ordinem 
non  tenes?  Ubi  illud  ab  infantia  siudium  litterarum, 
et  (c)  Anaxagorie,  ac  Telamonis  semper  landata  seii- 
teniia?  Sciebam  me  genuisse  morlaleni.  Legimus 
Grantorem,  cujus  Tolnmen  ad  confovendum  dolorem 
suum,  secutus  est  Gicero  (Lib.  de  Consotat,  qui  m- 
tercidit);  Plalonis,  Diogenis,  Glitomaclji,  Garneadis, 
Posidonii  ad  sedandos  luctus  opuscula  percurrimus, 
qui  diTersis  aetatibus,  dlTersorom  loctum  Tel  iibris, 
Tel  episioiis  minaere  sunt  conati»  oi  etiam  si  nustrum 
areret  ingenium,*  de  iliorum  posset  foniibus  irrigari. 
Proponunt  iunumerabiles  Tiros,  et  niaxime  Periclem 
et  Xenophonlem  Socraticum,  quorum  alter  amissis 
duobus  filiis,  ooronatus  in  cooeione  disseruit :  alter 
cum  sacrtficans  liiium  (d)  in  beiioaudissei  oodsum» 
deposuisse  coronam  dkuiur,  et  eandem  capitt  repo- 
suisse,  postqnam  fortiter  in  ade  dimicantem  reperii 
coBcidisse.  335  Q^mI  raemorem  Romanos  duces, 
quoram  Tirtutibns  quasi  quibusdan  steilis,Laitn»  mi- 
cant  liistoriae?  Pulvilius  Capitolium  dedicans,  nior- 
tuum,  ut  uuniiabatur,  subito  filium»  se  jussii  absenle 
sepeliri.L.PauIus  sepiem  diebusinter  duoram  exequias 
filiorum  iriumpbans,  orbem  ingressus  esi.  Pr^iermiilo 
Maximos,  Caioues  (e),  Galios,  Pisones,  Bruios,  Scae- 
Tolas,  MeleUos,  Scanros,  Marios,  Crassos»  Uarcellus, 
aique  Aufidios,  quorum  non  miaor  in  luctu  quam  in 
beliis  virius  fuit»  ei  qoorom  orbiutes  in  ([)  Conso- 
lasionis  libro  TuUius  oxpUcaTit,  ne  videar  poiius 

(6]  De  Bessis  videndus  ^trabo  lib.  7.  qui  eos  notat 
c  roaiorem  /Gmi  montis  parlem  tenerei  propter  latrocinia 
latroues  anpellari ,  et  duram  asperaraque  vium  a^ere. » 
Adde  sl  placot  Herodotum  ,  Sohnura,  Ovidium ,  Phnium , 
pluresque  alios.  Quod  autem  peUilos  dicit ,  praecipuos  e 
Getis,  aul  Dacis  popnlos  designat ;  qui  ferarwH  more  pel- 
libus  obtegebanlur.  Porro  omnium  el«ganlissime  ulrorura- 
que  conversiooem  laudat  S.  Paulinus  Poem.  il.  Et  sua 
Besd  nive  duriores^  Ntmc  oves  facti.  Tum  panAo  infra , 

Et  Gel4B  currunt^  et  uterqne  Doeui » 
Qitt  cM  terrm  medio^  vet  iUe 
DvntU  muUo  bovepilleattts 
Accota  rqMT. 

[c]  Vid.  Giceroaem  in  Tuscul.  S.  unde  Tere  omnla  baec 
iUustrium  virorum  exempla  Hieroo.  traosluUt.  Qu9Bdam 
eliam  apnd  Valerium  Max.  praecipue  lib..  5.  exstaat,  iEIia- 
nuui  1. 5.  cap.  2. 

\d]  Duas  voculas  in  bello  ex  Hs8.  ei  ViclorU  editioue 
suffecimus.  Vid.  ifilianum  Ub.  3.  cap.^S.  de  Xcoophonte. 

[e)  Pro  Gallos  <g[U9tdara  exempIarM  caios  legunt ,  quod 
non  improbo :  Caii  scllioet  praBnomen  GaUo  erat.  Sed  pro 
Uarios  sunt,  Victorio  teste,  qui  malint  Martios,  ei  Q.  Har- 
tium  Regem  iunui,  qui  cum  in  Gonsulatu  unicuffl  filiuni , 
eumqiie  magnae  spei  juvenem  amisisset,  ejns  mortem  tam 
aequo  aiiimo  tulii,  ut  statim  ab  ejus  rogo  Senatum  in  cu- 
riam  eTOcaret.  quod  Valeriiis  Haximus  tradit. 

[/*)  Intercidit  germanus  Ciceronis  liber  de  conseUUione , 
queni  ipse  in  Fiii»  suae  morte  oomposuiiy  ut  testatur  Tui 
sculauar.  quaest.  lib.  5. 


m 

aliena  qQam 


In  sagillatHmem  noslri  lireflter  dicm  sinl,  si  non 
praBsiei  fldea  quod  exbibait  infidelitaa. 

6.  Igilur  ad  noslra  veniamas«  Non  plangan  cnm 
Jacob  el  David  filtos  in  lege  morkttles ;  sed  eum  Gbri- 
sio  in  Evangelio  recl|iiam  resurgenleB.  Jddmmh 
iOGTus«  Cbrislianorum  gaudittm  eai.  <  Ad  Vesperam 
deoiorabilur  Qelua,  ei  ad  matultnum  kelilia  (P<.  29« 
6).  Nox  pnBcessii,  dies  autem  appropinquevit  i  (Rom. 
i5).  Unde  el  Meyses  moriens  plangilur  {Deut.  34), 
Jesus  abaque  fuuere  el  lacrjmis  in  monle  sepelitor. 
Quidquid  de  Seripturis  super  lamenUlione  dici  po* 
tesl»  in  eo  libro  quo  Pauijim  RomaB  consolali  sumus, 
breviter  expticavimus.  Nunc  nobis  per  aliara  aemiiam 
ad  eumdem  locum  perveni^am  esl,  ne  videamur 
pnelrita  [al.  ptiBlerHa]  el  abelila  quondam  eakare 
Testigia. 

7.  Soimus  quidem  Nepolianum  nostrum  esse  cum 
Quristo,  el  Sanclorum  mixtum  cboris»  quod  bic  no- 
biscum  eminus  rimabatur  in  lerrts,  et  aeslimattona 
qttsrebaty  ibi  videntem  cominua  dioere :  <  Sicut  au« 
divimus,  sie  el  vidimus,  in  dvitate  Domini  vlrtutum, 
in  eivitate  Dei  nostri  i  {Pt.  47.  9) :  sed  desiderium 
^Menlie  ejus  ferre  non  poesumus,  non  illius,  sed  iio« 
siram  vieem  dolentes.  Qaanto  iile  felieior,  tanto  am- 
pliua  nos  in  nolore,  quod  tali  caremufl  bono.  Flebanl 
€t  sorores  Laxaram  {Jium.  11),  quem  resurrectnrum 
noverani.  Et  ut  veros  hominis  exprimeret  aH^tns» 
ipse  Saivalor  ploravit  quem  resttscilatnrus  erat  (/M'* 
dem).  Aposloltts  quoque  ejus  qui  dixit :  <  Gufno  dis- 
solvi  el  esse  cum  336  Christo  i  {Pkilip,  1  ^)  :  el 
aiibi : « Ifiiii  vivere  Christus  est,etmorilucrum  i  (lifid* 
v*2l),  gratiasagil,  quod  Epaphras  [al.  Epaphrodiim] 
de  mortis  siln  vicinia  redditus  slt,  ne  baberet  Irieti- 
tiam  super  trisiiliam  {PhiUpp.  2),  uon  increduliiatia 
metu,  sed  desiderio  cariiatis.  Quanto  magis  tu  ei 
avuncNlus  et  Episcopus,  boe  esl,  el  in  came  et  in 
spiriiu  pater»  doies  abesse  viscera  tua,  el  quasi  a  te 
divulsa  snapims  t  Sed  obsecro»  ul  modum  ndhifoeas 
in  dolore,  memnr  ilHus  sentenliie  :  Ne  quid  nimis  : 
obiigaioque  pnramper  vuhiere,.  andias  laudea  ejoSt 
cujas  semper  virtoie  Isaialus  ea;  nee  doleas«  quod 
taiem  amiseris»  sed  gaudeas  quod  talem  babueris.  Et 
sicttt  lu  qut  in  brevt  tabella  temufum  aitus  pingunl, 
iia  in  parvoi  isto  votomioe  cernas  adumbrata,  non 
expressa  aigna  virtutom  :  suscipiaaque  a  nobis  non 
vires»  aed  volunlatem. 

8.  Prmepla  Rheiorum. — Haec  praaeepU  sunl  Rbe- 
torum,  ttt  majores  ejus  qui  faiodandus  est,  el  eorum 
geaia  akius  repelantur,  sieque  ad  ipsum  per  gradns 
sermo  perveniat  :  quo  videlicet  avilis  palernisque 
viiittiibas  ilhistrior  fiat,  et  aut  iion  degenerasse  a 
bouis,  aut  mediocres  ipsa  ornaase  videatur.  £«o 
CARNis  bonay  quse  semper  et  Ipse  contempsit,  m  ani- 
mae  laudibus  non  requiram  :  nec  me  jactabo  de  ge- 
nere,  id  est,  de  (1)  alienis  bonis,  cum  et  Abrabam 
ei  Isaac  sancli  viri,  Ismaelem,  et  Esau  peecalores 

(1)  Abas  aHemfienis,  qood  et  Gravio  probatur  roagis 


EPISTOLA  LX.  m 

Quanquam  ei  basc     gentterinl^^^eaM.  16.  si35).  Ele  regione,  Jephteitf 


in  calalogo  Justorum,  Apostoli  voce  numeratus,  de 
meretrice  sit  naius  (He6r.  11,  Judic.  II).  <  Anima,  i 
inquit,  <  quae  peccaverity  ipsa  inorietur  >  {E%ech.  18. 
4) ;  er|^  qu»  noo  peccaverit,  ipsa  vivel.  Nec  vir- 
tuies»  nec  vitia  parentum  liberis  impulantur.  Ab  eo 
tempore  eeosemur,  ex  quo  in  Gbrisio  renascimiu'. 
Paulus  persecotor  E^desim,  et  mane  lupus  rapax» 
Benjamia  {Genes.  49),  ad  vesperam  (a)  dedit  escam» 
Ananix  ovi  submlttena  oaput  {Act.  9).  Igitor  el  Ne- 
poiianus  nosteTf  quasl  iufantulos  vagiens»  el  rudis 
puer»  subiio  nobis,  quasi  de  lordane  nascatur. 

9.  Alius  forsitan  scriberet,  quod  ob  salutem  illius, 
Orientem,  eremumque  dlmiseris ;  et  me  carissimum 
sodalem  tuum,  redeundi  spe  iactaveris»  ut  primum, 
si  fieri  posset,  sororem  curo  parvulo  viduam ;  delnde, 
si  consilium  ilia  337  respueret,  saitem  nepolem 
dulcissimum  conservares.  Hic  est  enim  ille  de  quo  tibi 
quondam  vaticinatus  sum  ;  Ucet  parvulus  ex  collo 
peudeat  nepos.  Referret.  Inquamt  sitius,  quod  in  (6) 
paiatii  miliiia,  8\ib  chiamyde  et  candenti  Ihao,  cor- 
pus  ejus  cilicio  tritum  sit :  quod  ataus  ante  s«culi 
potestaieSy  lurida  jejuuiia  ora  portaverit :  quod  ad- 
huc  aub  alierius  iudu^ienlis,  alteri  miiilaveril :  et  ad 
hoc  babuerit  cingulum»  u|  viduia,  pupiliis  (c),  op- 
pressis,  miserisque  subveniret.  Mihi  non  piaoent  di* 
lationes  isi»  imperfectae  servitutis  Dei.  Et  centu- 
rionem  Gornelium»  ut  iego  justum,  statim  nudio 
baptixatum  {AcL  10).  - 

10.  Verumtamen  velot  incunabula  qoaadam  na- 
scenlis  itdei  comprobeinus ;  ut  qui  sub  alienis  signis 
devotus  miies  fuit ,  donandus  laurea  sil ,  ppalquam 
suo  regi  cceperit  miiitare.  Baltheo  posilo  babiojquo 
mulato,  quidquid  castrensispecolii  fail,  in  pauperes 
erogavit.  Legerat  enim :  c  Qui  vqIi  perfeeltts  esse , 
vendat  omnia  quae  habet ,  el  det  pauperlbus ,  et  se- 
quatur  me  i  {Matih.  19).  £t  iterum  :  c  Non  poiestis 
duobus  dominis  servire,  Deo»  el  mamon»  i  {Maiih. 
0. 14).  Excepta  vili  luuica,  et  operimento  pari,  quo 
tecio  tantum  corpore,  frigua  excluderet»  nihil  siin 
amplius  reservavit.  Gultua  ips«»  provinct»  morem 
scquens ,  nec  munditiis ,  nee  sordibua  BOiabllis  eral. 
Cumque  arderet  quoiidie ,  aul  ad  EgypH  monasleria 
pergere,  aut  Mesopotamiae  invisere  choros ;  vel  eerle 
insularum  Dalmatiae,  quae  Altino  tantttm  frelo  dislanl, 
solitudines  occupare :  avunculum  Poulifieemdeserere 

(a)  Ut  in  Graeco  texlu  variant  heic  loci  exemplaria,  aliis 
dt^om,  aliis  ^ta^tfmi  prftferenlibus ,  ita  et  apud  Auctorem 
nostrum  editi  ac  Mss.  libri ,  alii  dedU,  «Ui  quorum  pars 
major  est^  dividit,  et  cum  Yeronensi  Ms.  spona  pro  esewn 
leguBt. 

{b)  Ex  Ulis  nempe  erat ,  «106  yigenieeinrebus  Tocant 
Scriptores  vclercs,  iisaue  Chlamydem»  et  lineam  vestem, 
sive  ut  ait  Libanius  in  Orat.,  contra  Pioreutium  ^H^^  »^ 
Mfifiit^  cum  Balibeo  tribwmt.  Vide  epistolani  ad  Salvi- 
nam,  ubi  de  Nebridio.  Fortunatus  Preabyter  lib.  1  de  Yita 
S.  Martini  rap.  1.  iniHtis  atOa  chtamys  phs  est  quampuT' 
pufa  Regis.  Hinc  et  Candidati  mllites  vulso  audinnt  a  reliquis 
Scriptoribus.  Corrippus  Africanus  lib.  111.  de  laudibus  Ju- 
Sliol  cumque  PaloHnis  stans  eandida  turba  tribunis,  eic. 
Claudian.  Panegyr.  in  quanum  CoDSuIatum  Honorii  nioeas 
cohortes  vocat :  TrebeUius  Pollio  m  GalUeno  atbatos  mHi- 
tes. 

(f )  Viciorius  addit  < 


non  audebat,  tot  in  illo  eefneas  exempla  Tirtutum , 
domique  liabeos  unde  disceret.  In  uno  atque  eodem 
et  imitabator  Ifonachum,  et  Episoopom  venerabatur. 
Non,  ut  plerisque  accidere  solet»  assiduitas  familia- 
riutem ,  famitiaritas  contemptum  illius  fecerat;  sed 
ita  eum  colebat,  quasi  parentem ,  iu  admirabatur, 
quasi  quoiidie  novum  cerneret.  Quid  mulla?  FltCle- 
ricus,  et  per  solitos  gradus  Presbyter  ordinatur.  Jesu 
bone»  qui  gemitus,  qui  ejulatus,  quae  cibi  interdictio, 
quae  foga  oculorum  omnium  ?  Tum  primumet  solum 
avunculo  iratus  est.  Querebator  se  ferre  non  posse,  et 
juvenilem  auatem  incongmam  Sacerdutio  causabatur. 
Sed  quanto  333  plus  repugnabat,  tanto  magis  in  se 
fitudia  omnium  concitabat,  et  mbrebatue  negando , 
quod  esse  nolebat,  eoque  dignior  erat,  quo  se  cla- 
mabat  indignum.  Vidimus  (a)  Timotheum  nostri  tem- 
poris,  et  canos  in  sapientia ,  electumqoe  a  Moyse 
Presbyterum ,  quem  ipse  sciret  esse  Presbyterum. 
Igitur  Giericatum  non  honorem  intelligens,  sed  onus, 
primam  curam  habuit^  ut  humilitate  superaret  inTi- 
diam,  deinde  ut  nullam  obscceni  in  se  romoris  fabu- 
lam  daret ;  lit  qui  nwrdebantur  ad  mtatem  ejus,  stope- 
rem  ad  contineniiam ;  subvenire  pauperibus,  tisitare 
languentes,  provocare  hospitio,  lenhre  blanditiis, 
gaudere  cum  gaudentibus,  flere  cum  flentibus.  Cae« 
corom  baculum,  esurientium  cibus,  spes  miserorum, 
solamen  lugentium  fuit.  Ita  In  singuiis  virtutibus 
eminebat,  quasi  casteras  non  haberet.  Inter  Presby- 
terosetcosquales,  primus  in  opere,  eiiremus  in 
ordine.  Qoidquid  boni  fecerat,  ad  avunculum  refere- 
bat.  Si  quid  forte  aliter  evenerat  quam  putarat,  illum 
nescire,  se  errasse  dioebat.  In  publico  Episcopum  , 
domi  patrem  noverat :  gravitatem  morum,  htlaritate 
fronUs  lemperabat.  Gaodium  in  risu ,  non  cachinnum 
inteliigeres.  Virgines  et  viduas  Chrisii  bonorare  ut 
maires,  hortari  ut  sorores,  cnm  omni  casiiiate.  Jam 
vero  postquam  domum  se  contuleral,  etrelicto  foris 
Clerico,  duritiae  se  tradideratMonachorum,  creber  in 
oratlonibus,  vigilans  in  precando,  lacrymas  Deo  non 
bomiuibus  oflerebat;  Jejunla  in  aurigasmodum  pro 
lassitudine  et  viribus  corporis  moderabatur.  MenssB 
avunculi  intererai,  et  sic  apposita  quxque  libabal,  ut 
et  superstitionem  fugeret,  el  coniineniiam  servaret. 
Sermoejus  per  omne  convivium  de  Scripturis  aliquid 
proponere,  libenter  audire,  respondere  verecunde, 
recia  suscipere,  prava  non  acriicr  confutare,  dispu- 
taniem  contra  se  magis  docere,  quam  vincere.  Et 
ingenuo  pudore,  qui  ornabat  «utem ,  quid  cujus  es- 
set.  simplieiter  conflteri;  atque  in  bunc  modum  eru- 
ditionis  gloriam  declinando,  eruditissimus  habebatur. 
Illud,  aiebat,  TertuIIiani,  istud  Cypriani  :  hoc  La- 
clantn,  illnd  flilarii  est.  Sic  MinuUus  FeUx,  339 
ita  Viciorinus,  in  huiicmodum  est  iocutus  Arnobius. 
Me  quoque,  quia  pro  sodalitate  avunculi  diligebai, 
inierdum  proferebaiin  medium.Lectionequeassidua, 
et  meditationediuturna,pecius  suum  biblioihecam 
feceratChrisU. 


S.4NCTI  HIERONYMI  595 

11 .  QuoUes  iile  transmariois  Epistolis  deprecalus 
est,  ut  aliquid  ad  se  scriberem  ?  quoUes  nocturnum 
de  Evangelio  peUtorem,  et  interpellatricem  dnri  ju- 
dicismihi  viduam  exhibiiit?  (Luc.  15.  5)  Cumque 
ego  silentiomagis  quam  liUeris  denegarem,  et  pudore 
reiicentis,  pudorem  soflunderem  postuIanUs,  avun- 
enlum  mihi  opposuit  precatorem,  qui  et  llberius  pro 
aiio  peterel,  et  pro  reverenUa  SacerdoUi  fadUos  ini« 
petraret.  Fed  ergo  quod  vohut,  et  brevi  iibello,  ami- 
dUas  nostras  xtern»  memori»  consecravi.  Qoo 
Buscepio,  CroBsi  opes,  et  Darii  divitias  se  vieisse  jacu* 
bat.  Ulum  ocolis,  iilum  manibos,  illom  slnu,  ilhim 
ore  tenebat.  Cumqoe  in  stratu  frequenter  evolveret, 
s«pe  super  pectus  soporati,  dulds  pagina  decidebat. 
Si  vero  peregrinorum ,  si  amicorum  quispiam  vene- 
ral ,  lastabatur  nostro  super  se  testimonio.  Et  quid- 
quid  minus  in  opusculo  erat,  distinctione  moderaia, 
et  pronunUaUonis  varietate  pensabat ;  ut  in  recitando 
lllo ,  (6)  ipse  vd  placere  quotldie ,  vel  displicere  vi- 
deretur.  Unde  hic  fervor,  nisi  ex  amore  Dei?  unde 
legis  ChrisU  mdefessa  meditaUo ,  nisi  ex  desiderio 
ejus  qui  legem  dedit?  Alii  nummum  addanl  nummo, 
et  marsupium  suflbcantes,  matronarum  opes  venen- 
Jtur  obsequiis  :  sint  diiiores  Monachi ,  quam  fuerant 
sascuiares  :  possideant  opes  siib  Chrisio  paupere, 
quas  sub  locuplete  diabolo  non  haboerant :  et  suspi- 
ret  eos  Ecdesia  divites ,  quos  tenoit  mundus  ante 
mendicos.  NepoUanus  noster  aurum  calcans,  schedu- 
lasconsecutur.  Sed  sicutsuijn  came  contemptor  esl, 
et  paupertate  incedit  omaUor ;  iu  totum  (c)  Ecclesiaa 
investigat  omatum. 

12.  Ad  comparationemqjidemsuperioran,modlca 
sunt  quae  dicturi  sumus,  340  sed  et  io  parvis  idem 
animns  osienditur.  Ut  enim  Creatorem  non  in  coaio 
lantum  miramur,  et  terra,  sole,  oceano ,  dephantis, 
camelis ,  equis ,  bobus ,  pardis ,  ursis,  ieonibus ;  sed 
etinmintttis  qooque  animalibus,  formica ,  culice , 
mnscis,  vcrmiculis ,  ct  isUusmodi  genere ,  quorum 
magis  eorpora  sdmus  quam  noinina,  eamdemque  in 
cunciis  veneramur  solertiam  :  ita  mens  Chrisio  de- 
diu,  leque  et  in  nugoribus,  etin  minoribus  intenu 
est,  sciens  eUam  pro  oUoso  verbo  reddendam  esse 
raiionem.  Erai  ergo  sollicitus,  si  niteret  alure,  si 
parietes  absque  fuligine,si  pavimenia  tersa,  si  ja- 
niior  creber  m  poru,  veU  semper  in  ostiis,  si  sa- 
crarium  mundum,  si  vasa  luculenta  [ai.  lucenAa) :  el 
ia  omnes  cxremonias  pia  sollicitudo  disposiu ,  non 
roinus,  non  majus  negligebat  oflidum.  Ubicomque 
eum  in  Ecdesia  quaereres ,  inveiiires.  Nobilem  vi- 
ram  {d)  Qu.  Fabiom  mhratur  AnUquiUs ,  qui  etiam 


Bit 


(a)  Quod  nimiromTimoUieuajimiorEDiscopuscreatus 
•  cui  MepoUanum  coojparat.  Vffl.  1.  Tim.  4.  \% 


(b\  Malim  tibi  pro  iote^  quod  a  Veronensi  cod.  abest. 

(c)  Yeieres  ediU  Erasm.  atque  Victor.  quibus  nonnulli 
Mss.  eUam  sufl^agaotor,  ammtB  legunt  pro  Ecclewe  -  sed 
impressam  lecUooem  VeroQensis  cum  plerisque  aliis  oodd. 
et  quae  sol)sequuntur  Hierooymiaoi  cootextus  maxime  pro- 
bant. 

[d]  Caium  Fabium  cum  Quioto  Fabio  videtur  coofundere 
menioriae  lapsu ,  unumque  e  duobus  facere.  Primus  enim 
Pictoris  arte  exceiluit,  el  Salutis  Tempium  an.  ab  Uriie 
condiu  450.  pinxit,  ut  PUaius  lesutur  lib.  55.  c.  4.  unde 
et  Pictori»  cognomine  donalus  est.  Ailer  hujusce  nefpos 
fuit,  et  Q.  Fabius  Pictor  dc  nominc  appellabalur.  Uic  porro 
bisloriam  secundi  belli  CarLb.  scripsit,  deque  iUo  Appianus, 


597 


EPISTOLA  LX. 


898 


Roman»  flcriptor  bifttorte  esl;  sed  magts  ex  pictura 
quam  ex  litteris  uomen  in?enit :  et  Beseleel  nostram 
plenum  sapientia  et  spiritu  Dei »  Scriptora  testator. 
Hyram  quoque  filium  mulieris  Tyriae»  quod  alier  ta- 
bernaculi ,  alier  Templi  supellectilem  fabricati  sint 
(Exod.  51 ;  et  3.  Reg.  5).  Quoroodo  enim  laet»  sege- 
tes,  et  uberes  agri,  interdum  culmis,  arisiisqoe  luzu* 
riant  (Ex  Virgii  Gearg.  I)  :  ita  fsjsclara  ingenia,  et 
mens  plena  virtuUbus ,  in  Tariarum  arttum  redundat 
elegantiam.  Unde  et  apud  Graeeos  (a)  Philosophus 
ille  iaudatur,  qui  omne  quo  nteretur  usque  ad  pal- 
lium  et  annulum,  manu  sua  factum  gloriatus  est.  lloc 
idem  possumus  et  de  isto  dicere,  qui  bisilicas  Eode- 
sisr:,  et  {b)  Marlyrum  GoncillabuLi ,  diversis  floribus , 
et  arbonim  comis ,  viHumque  pampinis  adumbrarit : 
ulquidquid  placebat  in  Ecciesia,  tam  dispositione , 
quamvisu,  Presbyteri  laborem  et  siudium  tesiare- 
tur. 

13.  Blacle  virtnte,  cujns  lalia  principia,  qualis  finis 
erit  ?  0  miserabilis  humana  condiiio,  et  sine  Chrisio 
vanum  omne  qnod  vivimus !  Quid  te  subtrahis  ?  341 
quid  tergiversaris,  oratio  :  quasi  enim  mortem 
illius  dilTerre  possimus ,  et  vitam  facere  longiorem, 


probare,  et  aftectom  patri»  magia^  quaeslsse  in  pT«- 
speris.  Sed  hujuscemodi  officium  in  bonis  jancuji* 
dins  est ,  in  malis  gratius.  Tola  hunc  civitas ,  toia 
planxit  Iialia.  Gorpus  terra  suscepit ,  anima  Christo 
reddita  est.  Tu  nepolem  quaerebas,  Ecclesia  Sacer- 
dotem.  Praecessit  le  successor  tuus.  Quod  tu  eras , 
iUe  post  te  judicio  omnium  merebatur.  Atque  ita  ex 
una  domo  duplex  Pontificalus  egressa  est  dignilas , 
dum  in  altero  gratuiaiio  est,  quod  tenuerit :  in  altero 
mceror,quodraptussit,neteneret.  Plalonis  {In  Phm^ 
done)  sententia  est ,  342  Omnem  sapientium  vi« 
tam ,  medilationem  esse  mortis.  Laiidant  hoc  Philo- 
sophi,  el  in  ccslum  iisque  ferunt.  Sed  multo  foriius 
Apostolus :  Quotidie,  inquit ,  morior  per  gloriam  «e- 
ilram  (1.  Cor.  15.  31).  Aliud  est  eiiimconari,  aliud 
agere  :  aliud  vivcre  moriturum ,  aliud  mori  victu- 
rum.  Ille  moritucus  est  ex  gloria ;  iste  moritur  sem- 
per  ad  gloriam.  Debemus  igitur  et  nos  animo  prae- 
meditari,  quod  aliquando  futuri  somus :  et  qood 
velimus,  nolimiis,  abesse  longius  non  potest.  Nam 
si  nongentos  viue  excederemus  annos,  ut  ante  Dilu- 
viuin  vivebat  bumanum  genus,  et  Mathusalem  nobis 
tempora  donarentur :  lamen  nihil  esset  prxterita 


sic  limcmus  ad  ultimum  pervenire.  i  Omnis  caro   Jongiiudo ,  quas  esse  desiisset.  Eienim  intereumqui 

decem  vixit  annos,  et  illum  qui  mille,  postquam 
idem  vii»  finis  advenerit,  et  irrecusabilis  roortis  ne« 
cessitas,  transacium  (rnine  tantumdem  est :  nisi  quod 
senex  magis  onustus  peccatorum  fasce  proficiscitur. 

Oplima  quceque  diet  miserii  mortalibui  mi 
Prima  fugit^  iubeunl  mor^i ,  triliique  ienectuis 
Et  labor^  et  dwm  rapit  inclemenlia  mortii. 

{VirgiL  Hb,  3.  Georg»), 
Naevius  Poeta  :  Pati^  inquil,  neceae  eU  mulla  mor' 
taiem  mala.  Unde  et  Niobem,  quia  mullum  fleverit, 
in  lapidem  {d)  et  diversas  besiias  commutatam  finxit 
Antiquitas.  Et  Hesiodus  naiales  homlnum  plangens, 
gaudet  in  funere  :  prudenterque  Ennius  (e). 
Plebeiy  ait,  in  hoc  Regd  antatat  toco  :  licet 
Lacrymare  plebeif  Reget  honate  non  licet. 

Dt  Regi ,  sic  Episcopo  (f) ,  imo  minus  Episcopo 
quam  Regi.  llle  enim  nolentibus  praeest,  bic  volen* 
tibus  :  ille  terrore  subjicit  (^),  bic  scrvitute  domina» 
tur :  ilie  corpora  custodit  ad  mortem ,  hic  animas 
servat  ad  vitam.  In  te  oculi  omnium  diriguntur»  do- 


fcenum ,  et  omnis  gloria  ejus  quasi  flos  fceni  i  {lna. 
40.  6).  131)i  nuncdecoraillafacies,  ubi  totius  cor- 
poris  dignilas,  quo  veluli  pulchro  indumento,  piil« 
chritudo  animae  vesticbatur?  Marcescebat,  proh  do- 
lor,  flante  auslro  lilium,  et  purpura  violae  in  pullorem 
sensim  migrabat.  Gumque  febribus  aestuaret,  et 
veiiarum  fontes  bauriret  calor,  lasso  anhelitu  iristem 
avunculum  consolabatur.  Laetus  erat  vultus ,  et  iini- 
versis  circa  ploraniibus,  solus  ipse  ridebat.  Projicere 
.  palUuin,  nianus  extendere,  videre  quod  alii  non  vide* 
bant,  et  quasi  in  occursum  se  erigens,  salutare  ve- 
nicntes :  intelligeres  illum  non  emori,  sed  emigrare, 
et  mutare  amicos,  non  reiinquere.  Yolvuntur  per  ora 
lacrymae,  et  obfirmato  animo,  non  queo  dolorem 
di]>simulare  quem  patior.  Quls  crederet  in  tali  illum 
teropore  nosirae  necessitudinis  recordari,  et  luctanie 
anima,  siudiorum  scire  dulcedinem?  Appreheosa 
avunculi  manu,  hanc,  inquit  (c),  tunicam,  qua  utebar 
in  ministerio  Gbrisii ,  mitte  dileclissimo  mihi,  aelate 
palri,  fratri  collegio,  et  quidquid  a  te  nepoti  debeba- 
tur  affectus ,  in  illum  transfer ,  quem  mecum  pariter 
diligebas.  Atque  in  lalia  verba  defecit,  avunculi  ma- 
num,  mei  recordaiione  conirectans. 
.^    14.  Scio,  quod  nolueris  amorem  in  te  civium  sic 

•  Senatus,  inqaiu  Quintum  Fabium,  qoi  elipseHaanibalica 
rum  rerum  hisloriam  conscripsit,  Delplios  ad  oraculum  mi- 
sit.»  £t  Livius  lib.  22.  cap.  7.  Fobimn  CBquatem  temporibu» 
hujusce  belU  (secoodi  Carthaginensis)  potiidmttm  auctorem 
se  habttiae  testatus  est. 

[a]  Hippias  Eleus,  quem  post  Plalonem  io  Hippia  mi- 
nore  iaudat  Cicero  5.  de  Oratore,  Luciaous,  aliique. 

[b]  Sacella  martyribus  dedicata,  qu«  etiami  siartyria 
dicerantur,  et  Martgrum  conciUa.  Hinc  sermones  occur- 
runt  apud  veteres  in  dedicatume  conciUi  Martyrum ;  et  ia 
Homano  quoque  Mortyrolog.  conciHa  Martyrum  hoc  scnsu 
invenies. 

(r|  Certo  hinc  colligas  ab  iis  usque  temporibus  pecu- 
liari  veste  usos  sacerdotes ,  dum  sacris  operarentur  ;  sive 
illa  munditie  tantum,  ^ive  etiam  forma  a  quotidiana  dislin- 
«ueretur. 


[d]  In  petram  quidem  mulatam  Niobem  finxit  amiquitas, 
non  autem,  quoa  noverim,  et  in  diversas  i^estias.  Ipse 
Hieron.  ad  Oceanum,  Niabem,  inquit,  putarci,  qwB  twnm 
ftetu  m  tapidem  versa  ett.  Onmiao  i^itur  helc  aliquid 
deest,  supplendumque  videtur,  et  aUos  lo  diversas  bestias 
commutatoi,  etc.  aut  verba  illa  et  diversai  beHiai  deienda 
sunt. 

(e)  Ennii  duos  hosce  versus  veteri  lectioni  reddimus, 
notandumqne  Plebes  pro  plebs  dictum  more  antiquo,  ut 
trabeipTO  trabs  in  minori  numero. 

if]  Haecverba  tmo  mtnus  Epiicopo  quam  Ae^Veronense 
ex«mplar  non  babet.  Martianaeus  contrario  sensu  legft, 
« imo  minus  regi  quam  episcopo,  s  et  falsi  acriter  impreS" 
sam  lectionem  accusat:  sed  raUi  eum  ex  loto  contextn 
Uquet,  banoque  esse  Hieronymi  nientem,  quod  minus 
Episcopo  liceat  indolere  quam  Regi. 

[g]  Praeferimus  veteruin  exemplarium  magno  Dumer« 
auciorilatem ,  ea  etiam  de  causa  quod  concinnior  antilha^ 
ais  verboruin  wbjicit  et  donmatur,  mcliorque  scosus  w 
sus  sit.  Aotea  erai  servUud  donatur. 


mus  lua,  ct  conversaUo,  qoMi  iu  «pecuU  consUiuto , 
magistrsi  est  pnbUc»  discipUna.  Quidquid  feceri»,  id 
sibi  omnes  fticiendum  pulanl.  Cave  ne  coromittas,  quod 
aut  qul  reprehendere  voiunt,  digne  laceraMe  343 
videaatur  :  aui  qui  imilari,  (a)  coganlur  delinquere. 
Vince  quanium  poics,  imo  eiiam  plus  quam  poies, 
molliiiem  animi  tui,  et  uberliro  fluenles  Ucrymas  re- 
prime,  ne  grandis  pietas  in  nepolem,  apud  incredulas 
menies  desperatio  puteUir  in  Deum,  Deslderandus 
est  tibi  quasi  absens,  non  quasl  mortuus :  ul  illum 
exspectare,  non  amisisse  videaris. 

16.  Yerum  quid  ago,  medens  dolori  quem  jam  reor, 
et  lempore  et  ratione  sedatum,  ae  non  potlus  replico 
Ubi  vicinas  Regum  rolsewas,  et  nostri  temporis  ca- 
lamiiaies,  ul  non  tam  plangendu»  sit,  qwi  bae  loce 
[z\.9ice]  carueril,  qiiam  gralulandum  ei,  qui  de  Un- 
Us  malis  evaseril  ?  Consiantms  Arian»  faulor  hBBre- 
seos ,  dum  contra  inimicum  paramr,  et  concilus  fer- 
tur  ad  pngnam,  in  {b)  Mopsi  viculo  moriens,  magno 
dolore  hosti  reliquit  imperium.  JuUanus  proditer 
animae  sua,  et  Chrisiianl  jugulator  exercitus,  Chri- 
stum  sensit  in  Media,  quem  primum  la  GaHia  dene- 
garal;  dumque  Romsnos  propagarevuU  fines,  perdi 


SANCTi  HIEROJSVMI  600 

Maximo,  Eogenio,  qui  uliquednmreruro  poUrentur» 
terrori  genUbus  erant?  Orones  eapti  sieterunt  ante 
ora  victorum,  et  (quod  potenUssimis  quondani  mlser* 
rimum  est )  prius  ignoroiaia  servittttis»  quMn  hosUli 
mucroneoonfossi  sunt. 

16.  Dicat  aU^is :  Regum  taUs  condiUo  est,  fmwu- 
que  $ummo»  Ful§ura  mouief  (Ifor.  /.  %,  Od.  X).  Ad 
privalas  veniam  digmlates,  oeo  de  bis  ioquar  qui 
biannium  eieeduni;  atqiie,  ut  caeteros  prfletermiiiaro» 
soAicit  noiMS  trhim  nuper  Cousularium  diversos  exi- 
tus  scribere.  AbundanUys  egens  ([}  Pityunte  exulat* 
Ruflini  caput  pilo  Coustantinopolim  gestalum  est,  et 
abscissa  manus  dextra  ad  dedecus  insaliabllis  avari- 
Uae ,  ostiaUm  sUpem  mendicavit.  Timasius  prxcipi- 
tatus  repeate  de  aliissimo  digniuUs  gradu,  evasisse 
se  puut,  quod  Assae  vivit  inglorius.  Non  caUmiutes 
roiserorum ,  sed  fragilem  bumanae  condiUonis  narro 
stalum.  Horret  animns  temporuro  nostrorum  ruinas 
persequi.  Viginii  et  eo  amplius  anni  sunt,  quod  inier 
ConsianUnopoUm,  et  alpes  JuUas,  quoUdie  Romanus 
sangujs  effunditur.  Scylhiam ,  Tbraciam ,  Macedo- 
niam,  Dardaniam,  Daciam,  (g)  Thessaliam,  Achaiam, 
Epiros,  DalmaUam,  cuncUsque  Pannonias  Golhus» 


p»l ;  imm «■«»■"  177;;"' "■  ^^     8.™.«,  Oiod» ,  Alm» ,  Hannl,  W.nd.li,  Ibn» 

l^^S^Tllr^Tll^-    "*»-  "«'"^ "-""••  -^  0"» »•"»-.'- 

interilt :  ostendens  oranibus,  quid  sit  huroana  pe* 
tentia  (c).  Valentinianus  vasuto  geniuU  solo,  et 
inuluro  palrlam  derelinquens ,  vomitu  sanguinis  ex- 
tincius  est.  Hnjus  germanus  Valens  Goihico  bello 
vicius  in  Thracia ,  eumdem  locum  et  roorUs  habuii, 
eisepulcri.  Gratianus  ab  exercitu  suo  prodilus,  et 
obviis  ab  urbibus  non  receplus,  ludibrio  hosU  fuit, 
cruentaque  roanus  vesUgia  parietes  tui,  Lugdune, 
tesunlur.  {d)  Adolescens  Valentinianus  et  pene  pucr, 
post  ftigam,  post  exllla,  post  recuperatura  multo  san- 
gulne  Imperium,  haud  procul  ab  urbe  fratemiB  roor* 
tis  conscia,  necatus  est :  et  cadaver  344  cxanime 
suspendio  infamalum.  OnWloquar  (c)  de  Prooopio, 

(a)  Malletquisamanlur,  id  est  mutaU  interpuoctiene, 

m  Uoc  nomine  mp^  vtculo  Mopsuesiu  Caicis  meui- 
teiraaeae  civiias  vulgo  a  doclis  accipilur.  Ego  vero  ifo- 
VSUcrenoB  inteUigi  velim,  cirilalem  sub  TaunmoaHs  radi- 
£itu§  voiium.  ubi  Goastautius  obiiL,  ui  testalur  Amnuan. 
MarceUinusl.  31.  c  15.  et  Chromc.  Alexandrin.  aliique. 
Hostem  vero,  quem  dicit,  Jullanum  intellige,  qui  acclama- 
tus  ia  Gaihis  ImperaUv  GonstanUnopohm  cootendebat,  ut 
imperium  arriperet.  . ,.        ,    _         „     ... 

ic\  Coafer  epUtoiam  ad  priesidium  de  Gereo  Pascnali 
qo»  HieroBvmo  nosiro  iribuitur  ;  certe  ex  eo  sumpU  est. 
tNuper.inquit,  Imperator  ValenUnianus  cum  advcrsus  bar- 
mataM,  Quaaosniie  propter  lUyrii  vasutionem  ia  consisto- 
rio  saevius  iafremerel ,  et  totius  gentis  excidium  rigidus 
minaretur ,  sangttine  erumpente,  discrepuit.  Qmd  loquar 
de  fralre  ejus,  quem  contra  regale  fastigium  rhraciae  ignis 
absorbuit  MeocUun  aaaus  completus  est,  quo  Prmcipem 
GratiaauoL  prodente  exercilu  suo,  aute  fceda  captiviias, 
dehinc  miserabilior  opuressit  interitus.  »  Vide  rursuin 
Ammiaa.  MarceU.  1.  ST  c.  6.  cui  adde  Socralem  l.  4. 
c.  86.  et  ex  eo  Sozomenum  1.  6.  cap.  56.  Tum  Viclorem 
lA  EDilome.  qui  paulo  aliter  expirasse  Valeatmianum  tra- 
dit,  cui  assentitur  Zosimus  lib.  4.  et  vetus  Auctor  apud 

Suidam  ia  i^ieic. 

[d\  Erat  enim  vero  annorum  viginli  quinque,  aut  eliam 
ae  quorum  sexdecim  Imperalor  exegeral.  Sed  aetatis  com- 
Btttandae  Pythaioricum  morem  sequiiur.  Puer.  !20.  atuios 
molet^  etc.  Vid.  Diog.  Laeru  lib.  8. 

\e)  Procopius  a  Valqnte  capiie  damnatus  ;  quemadmo- 


virgines  Dei,  ct  ingenua  nobiliaque  corpora,  his  bel- 
luis  fuere  ludibrio  ?  Capti  Episcopi ,  inierrecli  Pres- 
byieri,  et  diversorum  oflicia  Glericorum.  Subversac 
Ecclesix,  ad  alUria  Gbrisli  slabulati  equi,  Marlyrum 
effossa^  reliquise  :  ubique  Luctutf  ubique  gemitus  [pa- 
«or],  el  plurima  morlis  imago  (Ex  Virg.  £!neid,  %). 
Romanus  orbis  ruit,  et  tamen  cervix  nostra  345 
erecia  non  flectitur.  Quid  putas  nunc  animi  habcre  Co* 
rinlhios,  Atbenienses,  Lacedaemonios,  Arcadas ,  cun- 
ciamque  Grxciam,  quibus  imperant  Barbari?  Et 
certe  paucas  urbes  nominavl,  in  quibus  olim  foere 
regna  non  niodica.  Immunifi  ab  his  mans  videbaiur 
Oriens,  el  lantum  nunliis  conslemaius.  Ecce  tibl 
anno  prateriio  ex  uliimis  Caucasi  rupibus  immissi 
in  nos  (/i),  non  jam  Arabi»,  sed  Septenlrlonls  lupi , 
tantas  brevi  provincias  percurrerunt.  Quot  mona- 
steria  capta?  quantx  fluviorum  aquas  humano  cniore 
muiat3D8uni?  Obsessa  Antiocbia,  el  urbes  reliqua, 
quas  Halis.  Cydnus,  Orontes,  Euphratesque  prajtep- 
fluunt.  Tracli  greges  caplivdrum  :  Arabla ,  PhoBnice, 
Palajstina,  iEgyptus  timore  capliva. 
f  Non  mihi  si  linguas  ceutum  sint,  oraque  centum, 
I  Ferrea  vox, 

dum  etiam  Maximus  et  Eugenius  a  XheodosU  miiitibus 
capite  miuuti  sunt-  ,  ^,^       .    ^^     .  . 

(n  Abundaulium  non  Pityunte,  sed  Sidone  m  Phaemcia, 
el  Timasium  Oassi  in  iEgypto  exulasee  alii  traduni.  Con- 
ciiiantur  ex  Asterio  Aroaseno  HomiUa  in  festum  Kalenda- 
rum  an.  308.  unde  cogaoscitur,  exilii  locum  Abundantio 
fuisse  mutatum ,  qucm  tum  temporis  in  Colchide  exulare 
dicit,  cum  antea  Sidone  fuisset. 

{q]  Peccant  hucusque  editi,  qui  Thessalonicam  pro  Tnes- 
saiia  obtrudunt.  lUa  Macedoiiia:  civitas  est,  heic  vero  Hier. 
Provincias  tantum  enumerat.  EmenJavimus  ope  codicis 
Veronensis,  qui  prsPterea  ^ciiaioe  nouien  omiltit. 

[h\  Hunnos  inteUige,  quos,  ul  suai  rebellioni  prodes- 
sent,  RufBuus  in  Imperii  provincias  immisit.  Caeterum  al- 
ludit  ad  Abacuc  9.  ubi  de  Chaldaeis  dictum  juxta  LXX.  ^e- 
lociores  erant  iupis  Arabice. 


661 


1 011101«  poeniruni  peKnmre  Domiiui  pMsim  t 
{VkgU.  6.  J^imd.). 
Neque  enim  kistorUm  proposoi  gcriliere,  sed  nosiras 
breviter  flere  miseruis.  AiioqQio  ad  h»o  merito  ex- 
plieanda »  et  Thucydidei,  ei  Skilhisiius  muti  sint 
[al.  Mftii]« 

17.  Fellx  Mepotianus ,  qui  hftc  non  Tklet :  feltK 
qui  ista  non  audit.  Nos  miseri,  qai  Mt  patimur ,  aoC 
patlentes  fratresnostros  lanta  perspielmus ;  et  tamen 
vivere  Tohtmus,  eosqoe  qui  hia  carent)  flendos  poiius 
quaro  beatoe  putamoa^  Oum  orrBNSoii  sentlmus ,  nee 
placamos  Deura.  Mostris  peecatis  Barbari  fortes  sunt. 
Nostris  ▼itiis  Romaniis  superatur  ezereitus :  el  quasi 
noo  luBC  sufficerent  cladibus ,  phis  pene  belta  eivilia, 
quamhostilis  moero  consumpsit.  Miseri  Israelit»,  ad 
quorum  comparaiiooem  Nabuchodonosor  servus  Det 
scribitur  [al.  didtur]  (Jereai.  25.  9).  lufelices  nos, 
qut  tanliim  displieemus  Deo,  ut  per  rabiem  Barbaro* 
ruffl,  iiiiua  in  nos  ira  desaeviat.  Ezechias  egit  poeni- 
teoliam,  et  eeniom  odogiota  qoinque  millia  Assyrio- 
rnm  ab  uno  Angeio ,  ona  nocte  deleta  sunt  (4.  Reg. 
19.  25).  Josaphai  laudes  Doroini  concinebat,  el 
Dominus  pro  laudanle  soperabat  (i.  Faraiip.  26. 31). 
Moysea  conlra  AmaJec,  noo  gladio,  sed  oratione  pu- 
gnavii  (Exod.  17. 11).  Si  krioi  volumus ,  prostema- 
mor.  Proh  pudor,  ei  stolida  uaque  ad  ineredolitaiem 
mens  :  Romanos  exereUos,  victor  orfois  eldominus, 
348  ftb  his  vincitor ,  hos  pavel ,  h«Miim  terreuir 
aspectu  (a),  qui  iogredi  oon  valenl ,  qui  si  terram 
teiigerint,  se  morluos  arhitraoior.ElnoninielligimoB 
Propfaeiarum  voces :  c  Fugienl  mille  ono  persequente? 
(/sat.  ^  17)  Nee  ampuuattscaosasmorbi ,  olmor* 
bus  pariter  aoferatur :  staiimque  cernamus  sagiitas 
pilis,  Uaras  galeis,  caballos  equis  cedere. 

18.  ExcesslmttS  consolandi  modum ,  et  dum  unios 
roortem  flere  prohibemus ,  lelius  orbis  mortoos 
planximus.  Xerses  ille  rex  poleniissimus ,  qui  sub- 
verlit  montes ;  maria  constravit ,  cum  de  sublimi 
loco  infinilam  hominom  inoUitodineffl,  et  innumera- 
bilem  vidisset  exerciium ,  flesse  dicitur ,  quod  po&i 
centuoi  annos  nuUus  eorum,  quos  tonc  cemebac,  sn« 
perfutnrus  esset.  0  si  possemus  iu  talem  ascendcre 
speculam  ,  de  qua  universam  terram  sub  nostris  pe- 
dibus  cerneremus ;  jam  tibi  ostenderem  toiius  orbis 
roinas,  geniesgeoiibos,  et  regnis  regna  oollisa ;  aiios 
lorqueri,  alios  necari ,  alios  absorberi  [al.  obrui] 
fluciibus,  alios  ad  serviiulem  irahi :  hic  nuptias,  ibi 
planctum  :  illos  nasci ,  islos  mori  :  alios  aflluere  di- 
vitiis  [al.  delicUs] ,  alios  mendicare  :  et  non  Xerxis 
tantum  exercitum  ,  sed  lotius  inundi  liomioes ,  qui 


EPISTOLA  L11.  6^9 

nunc  vivnnt,  in  brevi  spatio  deftittiros.  Vtncitor  ser- 
no  rei  magnUudine,  et  minus  est  omne  qnod  dicimus. 
19.  Redeamus  igtior  ad  nos,  et  quasi  e  ceelo  de- 
acendentes,  paulisper  nosira  videamus.  Sentisne, 
obsecro  te,  quando  infans,  quando  puer,  qnandoju- 
venis ,  quando  rohusl»  aetatis  ,  qnando  senex  fectus 
sis?  Quotidie  morimur,  quotidie  commulamur,  el 
tamen  «temos  nbs  esse  credifflos.  Hoc  ipsum  quod 
dicto,  qood  scribitur,  quod  relego,  quod  emendo,  de 
vita  mea  lollitur.  Quoi  puncta  notarli ,  lot  meorum 
damnasunitemporum.  Scribimus  atque  rescribimus» 
transeont  mare  epistol»,  et  flndenie  snlcum  fal. 
so/iim,  f.  $alum  ]  carina ,  per  singulos  fluctus  «taiis. 
nostrffi  momema  minuuntur.  Solum  habcmus  lucri, 
quod  Gbrisli  nobis  amore  sociamur.  c  Garitas  patiens 
est,  benigna  est  :  caritas  non  zelatur,  non  agit  perpe- 
ram,  non  inflatur,  omnia  sustinet,omnia  credit,  omnia 
sperat,  omnia  p.atitur  :  347  Garitas  nunquam  ex- 
cidit.  I  Hxcsemper  vivit  in  pectore ;  ob  hanc  Nepoiia- 
nus  nosier  absens,  praesens  est,  et  per  tania  terrarum 
spatia  divisos,  utraque  complectitur  manu.  Habemus 
mutu»  obsidem  caritatls.  Jungamur  spirilu ,  stringa- 
mnr  afiectu  ,  ei  fortitndinem  menlis ,  quam  beatus 
Papa  Ghromaiius  ostendit  in  dormiiione  germani 
(EnsebH  fratris  sui),  nos  imitemor  in  filio.  lllum 
nostra  pageHa  decantet,  illum  cunctae  [al.  nostras] 
liltene  sonent.  Quem  corpore  non  valemus,  reeorda- 
iiono  leneamus.  Et  cum  quo  loqui  non  possumus ,  de 
eo  loqui  nnnqnam  desinamus. 


(a)  Himnos  iterom  respicit,  quos,  ot  tradit  Amnnanus 
Marcell.  Itt).  31.  cap.  2.  t  calcei  formulis  nullis  aptati 
velaai  incedere  gressibus  Uberis,  i»  unde  dLiec^^  et  ix^wr^. 
Uii  dicuniur  ab  antiquo  Scriptore  apud  Suidam ,  el  avtj  i^w 
ei  ^iwf  iy  oCvvo<  Tiiy  •fit  Toetinw.  c  I^eque  ahsoue  jumeuto 
Hnnnus  facile  ambulaverit :  »  optime  adeo  Hter.  iBgredi 
non  valentes,  et  si  lerram  teligisseni,  actum  de  se  arbi- 
irantesdixitf  qutppe  qui  pedibus  hostem  insequentem  haud 
posseni  efliigere.  Allerum  de  terriflco  eorum  aspeclo  te- 
staiur  Jornand.  de  Rebus  Geticis,  c  Quos  bello  forsitan 
miiiime  aoperalMnt.  vuitus  sui  lerrore  nimium  pavorem 
ingerentes,  fugabani.  > 


EPISTOLA  LXl  (b).  J 

AD  (c)  VIGILANTIUV. 

VigHantium,  qui  in  Oeeidenlem  regressus  Hierongnua- 
num  nomen,  et  ilUu$  amicos  infamabut,  reprehttidit : 
et  hortatur  ut  aliquando  resipiscal^  ac  desiHai  calum' 
niari ;  blasphemias  ejus  in  fine  acriter  coarguens, 

1.  Jusinm  quidem  fuerat,  neqoaquam  libl  liiteris 
salisfacere ,  qui  t«is  auribus  non  credidkU  :  neqve 
enim  scheduiss  poieris  aequiescere ,  qni  vtvo  ser- 
moai  non  accommodasti  fldem.  8ed  quia  Ghrislus 
perfect»  iiobis  hvmiliutis  eiempkir  in  se  iribuit , 
dans  osculum  proditori ,  et  iatronis  pcenftentiam  in 
paiibolo  tuscipiens,  eadem  absenti  significo,  qnae 
praesenti  quoque  locutus  sum ,  ine  ita  Origenem  le- 
gisse  vel  legere,  ul  Apollinarium  [al.  Apdlinttrem], 
vel  caeteros  Traclalores,  qiiorum,  In  (piii>usdam,  li- 
bros  Ecclesia  non  recipil.  Non  quo  omnia  dicam  esse 
damnanda,  quae  in  illormn  voiuminibus  continentur : 
sed  quod  quaedam  reprehendenda  confilear.  Yerum 
quta  operis  mei  est  et  siudii ,  multos  legere ,  ut  ex 
plurimis  diversos  flores  carpam,  non  tam  probaturus 
omnia,  quam  qu»  bona  soni  electurus,  assumo  mul- 
tos  in  manus  meas ,  ut  a  multis  multa  cognoscam, 
secundum  illud  quod  scripium  est  :  Omnia  iegentes  : 
34g  quw  bona  sunt  retinenles  (f .  T/iesf.S.il).  Unde 

(/>}  Alias  75.  Scripia  eodem  an.  596 
\c]  In  Veron.Ms.  od  yigilantium  de  ortgem  inscribiiur 
ei  suiim  ctile  qvidem  fneral,  ]iro  Juslum  i  eic. 


S05 


SANGTl  HlERONYMl 


eei 


satis  miror  te  T0lui8$e  Origenis  mihi  objicere  ilogmala, 
cujus  in  plerisque  errorem  usque  ad  hanc  aetatem 
penituB  ignoras.  Egone  tiaereticus?  et  cur  me,  quaeso 
liaeiretici  non  amant?  Tu  orthodoxus?  qui  ettam  (a) 
contra  sententiam  tuam ,  et  Hnguam  alia  praedican- 
tem ,  aut  invitus  subscripsisti ,  et  praevaricator  es  : 
aui  Tolens,  et  haereticus.  Dimisisti  iEgyplum  (^), 
cuncus  provincias  reliquisli,  in  quibus  sectam  tuam 
libera  plerique  fronte  defeudunt :  et  elegisti  me  ad 
insectandum ;  qui  omnia  conlra  Ecclesiam  dogmata 
repreliendo,  et  publica  voce  condemno. 

2.  Origenli  errore$.  —  Origenes  baereticus :  quid  a 
me ,  qui  illum  in  plerisque  haereticum  non  nego  ? 
Erravit  de  resurrectione  corporis  [al.  corporum]; 
erravit  de  animarum  slatu,  de  diaboli  poenitenlia  :  ei 
quod  bis  majus  est,  Filium  (c)  Dei»  et  Spiritum  San- 
ctum  ip  Comnientariis  Isaia;,  Seraphim  esse  tesiatus 
est.  Si  errasse  non  dicerem  eum ,  et  baec  quotidie 
non  anaihemaiizarem ,  essem  crroris  illius  socius. 
Meque  enim  iu  debemus  bona  ejus  recipere»  ut  mala 
quo(iue  suscipere  cogamur.  (d)  At  idem  et  Scripiuras 
in  multis  bene  interpretatus  est,  et  Prophelarum 
obscura  disseruit :  ct  tam  novi  quam  veteris  Tesla- 
menii  revelavit  maxima  sacramenta .  Si  igitur  quaa 
bona  sunt ,  iransiuli ,  et  mala  vel  ainpuuvi ,  («)  vel 
correxi,  vei  lacui ;  arguendis  sum  cur  per  me  Latini 
bona  ejus  habeanly  et  mala  ignorent?  Si  hoc  crimen 
est ,  ai^uatur  Gonfessor  Hilarios  qui  Psalmorum  in- 
lerpretationem,  et  Homiiias  in  Job  ex  libris  ejus,  id 
est,  ex  Graeco  in  latinum  transtulit.  Sit  in  culpa 
ejusdem  (/)  confessionis  Vercellensis  Eusebius ,  qui 
oninium  Psalmonim  GommenUrios  haeretici  homiiiis 
(EusehU  CiBsarienM)  vertit  in  nostrum  eloqoium  :  li- 
cet  baeretica  praetermittens,  optima  quaeque  transtu* 
lerit.  Taceo  de  Victorino  (g)  Petabioncnsi,  et  caete- 
ris,  qui  Origenem  in  cxplanatione  duntaxat  Scriptu- 
rarum  secuti  sunt ,  et  expresserunt :  ne  non  Um  me 
defendere,  quam  socios  criminis  videar  quaerere.  Ad 
teipsum  340  ▼eniam  :  cur  tracuius  ejus  in  Jobde- 
scriptoshabes?  In  quibus  contra  diabolum,  et  de  sleU 
lis  cceloque  dispuUns,  quaedam  loculus  est,  qiiae  Eccle- 
sia  non  recipit?  Tibisoli  licet  t$  vofomty  xfwitf  (h) 
de  cunctis  et  Graecis  et  Lalinis  Tractaioribus  ferre 
sententiam?  etquasicensoria  virgola,alios  ejicerc  de 


(a|  Idem  contraconsdentiam  Itiam,  etc. 


,  ,  Minus  ooograo  sensu  vetusUores  editiones  cum  Bo- 
noQiensi  ood.  pnmrias  praomcias  :  tum  alii  Mss.  secuan 
suam  pro  tuam,  Hic  vero  de  Vigilaolii  fide  locus  videlur 
esse,  quem  Ruffinus  inlendit,  dam  eum  dici  puUt  Alexan- 
drisbaeresim  contraxisse  :  cuireponens  Hieron.  lib.  Apol. 
3.  cap.  6.  ft  In  Vigilantii,  inquit,  nomine  quid  spmnies  ne- 
scio.  ubieaim  eum  scripsi  hseretica  apud  AlexaDdriamconi- 
munione  maculatum  ?  Da  librum,  profer  epistolam,  nus- 
quam  omnino  reperies.  »  Denuo  autem  Victorius  fallitur, 
qui  hunc  Vigilantium  diversum  ab  eo  facit,  qui  h«reticus 
audit,  et  conlra  quem  Hier.  iibrum  scripsit. 

c)  A  Bononieosi  abest  Dei,  tum  paulo  post  eum. 

^  Veroneos.  Nam  et  scripturas  bene  inUrpretatus  ett, 
Ilenim  a  Bononiensi  abest  vel  correxL 
Idem,  el  confestor  rerceUensis,  etc. 

g]  Falso  et  contra  Mss.fide]u  veteres  editi  Pictaviensi; 
non  enim  in  Anquitania  secunda,  sed  in  saperiure  P%nno- 
nia  EpisGopus  fuit,  quod  aliis  antca  noutuni  est. 

(/i)  Addunt  Veronens.  aliique  pauci  Mss.  Griecarum  vo- 
cum  mterpreuiioaem,  id  est  sapianissimo  cerebro. 


bibliothects,  alios  recipere  :  et  cum  libi  placuerit, 
me  vei  Catholicum ,  vel  Haereiicum  pronuntiare  : 
nobis  non  licei  perversa  respuere,  et  damnare  quod 
saepe  damnavimus?  Lege  ad  Ephesios  libros ,  lego 
eastera  opuscula  mea,  maxime  in  Ecclesiasten  Gom« 
mentarios :  et  liquido  pervidebis,  me  ab  adoleaeeniia 
Dunquam  alicujus  auctoritato  deterritom,  acquie- 
visse  hxreticae  praviuti. 

5.  Nou  parum  est  scire  qood  neaciaa  :  pmdentis 
hoininis  est  nosse  mensoram  snam ,  nec  zelo  diaboli 
conciutum,  imperitise  soae  canctiim  orbero  testem 
faoere.  Scilicel  et  gloriari  cupis ,  (t)  eC  in  patria  loa 
jaciilas,  me  non  potuisso  respondere  eloquentiae  lua*, 
ct  acuroen  in  te  Cbrysippi  formldasse.  Ghristiana 
verecundia  teneor,  et  cellulae.meae  latebras  noio  mor- 
daci  sermone  reserare.  Alioqui  proferrem  (;')  ndnm 
rj^v  vfwrtUtf  voC  tmX  x^icKtofopte».  Sed  haec  aliis  :  aut 
loquenda ,  aut  ridenda  dimitlo.  Ego  [al.  Eryo]  quasi 
Christianus  cum  Christiano  loquens,  obsecro  le,  fra- 
ter ,  ne  plus  velis  sapere,  quam  sapis  :  ne  vei  inno- 
centiam,  vel  simpliciialem  luam,  vel  certe  ea  qux 
Uceo,  et  le  nou  iuteiligenle,  caeteri  inteiligunt,  stylo 
profcras ,  et  ineptianim  tuaruin  cunctis  cachinnum 
praebeas.  Aliud  a  parva  aeUte  didicisti :  alils  assue- 
tus  es  discipiinis.  Non  est  ejusdem  hominis ,  et  au^ 
reoa  nummos,  et  Scripturas  probare,  et  degosiare 
vina ,  et  PropheUs,  vel  Apostoios  inteUigere.  Me  la> 
ceras  :  sanctumfratremOceanum  3S0  in  eulptro 
haereseos  vocas :  Presbyteronim  tibi  Vincenlii  ei  (k) 
PauUttiani,  etfralrisEusebii  judicium  dispiicet*  Solos 
es  Cato  Romani  generis  diserlissimas,  qui  tesiimonio 
tuo  et  prudentix  velis  credL  Recordare,  qusso,  illfaA 
diei  quando  me  de  Eesurrectione,  et  veriiate  corpo- 
ris  praedicante ,  ex  latere  subsultabas ,  (/)  et  plaude- 
bas  manu,  et  applodebas  pedem,  et  orthodoxum 
conclamabas.  Postquam  navigare  ccepisti,  et  ad  inii- 

(i)  Al.  cum  Bononiensi  Ms.  sdHcet  gtoriari  ctcptf ,  «1  in 
patria  tuajactitety  me,  etc. 

(i)  Tot  inler  variantes  Mss.  atque  editornm  codicom 
lectioues ,  eam  sequimur,  qux  prioem  oblinait :  g^rmana 
enfan  guae  sit,  haud  expeditum  esl  affirmare,  cum  alii,  quos 
inter  Yeroaenses  duo,  pasan  ten  narstrany  vel  «i«w  ^^ 
ifmi^,  vel  «iy  t»  lii^,  et  mox  plerique  T^fOMv,  am 
TfOKiofov,  vel  tpomaMv  yn^cipMv  A|hW)v,  atquc  alia  bii]usniodi 
verborum  porteou  praeferant.  in  Latina  etiam  internreta- 
tione  quam  subduat ,  pleriquc  omaes  variant  quo  ad  prio- 
rem  partem,  dum  vel  omnem  infurmitatem  tuam,  ut  Vero- 
nenses,  vel,  ut  alii,  omnia  prteha  f«ff,  vel  undem,  omnem 
virtutem  tuam  leguot:  aiteram  enim  partem,  parvuiorum 
quoque  cantatum ,  vet  voce  cantatum ,  pari  fere  oonseasu 
exhibeot  illi  etiam  Mss.  apud  quos  vocat  Grecarum  liue- 
rarum  lacuoa,  cuiusinodi  estBooonieosi5.Hanc  Martianaeus 
Umen  adtexi)it,Xatin9e  interpreUtioois  partem  eam  esse 
debere  non  animadvertens,  atque  adeo  verba,  quae  a  Uie- 
ronymi  calamo  non  profecernnt  quod  optime  veteres  alii 
editores  cavent.  Porro  nos,  si  quando  corrupto  buit^  loco 
medica  maous  est  admovenda ,  a  Latints  vocibus  Grscas 
esse  restituendas  opinamur,  et  si  quidem  Veronenses  Mss. 
sequirour,  qui  infirmitatem  babent ,  pro  d^ivrtkv  legendum 
erit  levisslma  mutatione,  jtfWMw;  ct  cum  nihil  in  Gi^aecis 
verl)is  sit,  cui  Lalina  partmiomm  voce  cantatmn  respon- 
deat,  pro  Teom^fo^v,  ut  Mss  plerique  habent,  tA  ^mSiomo, 
legi  poterit.  CiOnjecturas  nosirashaud  multi  facimus;  lector 
quod  magis  placel,  seqoaiur. 

[k)  Bonooieo.  et  Paulini^  vitiose  tamen.  Legeodum  for^ 
tasse  rauamam  fratris,  et  Busebii, 

(/)  Idem  subsuUabas ,  et  apptaudebas  pede ,  omissis  ei 
ptaudebas  manu  :  tum  legit ,  et  orthodoxum  damahas  den- 
dendOr  quod  glossatoris  ineiJti  cst  vilium. 


M 


imiin  eerdmin  tnm  sentin»  putredo  pervenii,  tunc 
nos  b»retieo8  recordatas  es.  Qaid  tibi  faciam?  Gre- 
didi  nncti  Presbyteri  Paulini  epislolis,  et  illius  super 
nomine  luo  non  puUti  errare  judicium.  Et  lieet  sta- 
lim  accepia  epistola  Mv/iAfmrif  (a)  sernKNiem  tuum 
intelligerem  :  tamen  rusticitatem  et  simpliciutem 
magis  in  te  arbitrabar»  quam  vecordiam.  Nec  repre- 
hendo  sanctum  virum ;  mnluit  enim  apud  me  dissimu- 
lare  quod  noverat,  quam  portitorem  clientulum  suis 
litteriB  accosare.  Sed  memetipsom  argoo,  qui  alterius 
poiius  acquievi»  quam  meo  judicio  :  et  oculis  aliud 
cementibus,  aliud  schedul»  eredidi  quam  Tidebam. 
A.OirpUieirideimperiUam  Ft^t/anltt.— Quamobrem 
desine  me  iacessere »  et  voluminibus  tuis  obruere. 
Parce  saltem  nummis  tuis,  quibus  notarios  librarios* 
que  conducens,  eisdem  et  scripioribus  uteris  et  iau- 
toribus  :  qui  te  ideo  forsitan  laodant,  ut  lucrum  in 
scribendo  [al.  »eribmdi$]  faciant.  Si  libet  exercere 
ingenium,  trade  te  Grammalicis  atque  Rbetoribas, 
disce  Dialeciicam «  sectis  instruere  Philosophorum  : 
ut  cum  omnia  didiceris»  saltcm  tunc  tacere  incipias. 
Quanquam  stulte  faciam,  magistro  cunctorum  magi* 
stros  quaerere,  et  ei  modum  imponere  [al.  ponere], 
qui  loqui  uescit,  el  taeere  iion  polest.  Verum  est  illad 
apud  Graecos  proTcrbiam ,  (b)  ^vm  Xvpa,  Ego  351 
reor,  et  nomen  libi  x«t*  Kt»Tlfp«9tvimpo&i(um.Nam  tota 
mente  dormitas,  et  profundissimo  non  lamsomno  sfer- 
tis,  quam  leihargo.  Inier  C9Bteras  quippe  blasphemiaSy 
quas  ore  sacrilego  proiulisti ,  ausus  es  dicere »  Mon- 
tem  de  quo  abscissus  esi  in  (c)  Daniele  lapis  sine 
manibus  {Daniel.  2),  esse  diabolum;  ei  lapidem 
Christum»  qui  quia  assumpsit  corpus  ex  Adam,  qui 
diabolo  ante  per  Titia  coh«serat,  natum  esse  de 
Yirgine  :  nt  a  monte ,  hoc  esl ,  a  diaboio  homi- 
nem  separaret.  0  praeddendam  iinguam,  ac  per  par- 
tes  et  frusta  lacerandam.  Quisquam  ne  Ghristia- 
nus  Deum  Patrem  omnipoientem  in  persona  diaboli 
interpretatur,  et  tanto  piaculo  lotius  oriws  aures  ma- 
culai?  Si  interpretationem  tuam  [al.  tstem],  quisquam 
non  dicam  Gaiholicorum,  sed  hxreiicorum,  sive  Gen- 
lilium  iinquam  recepit»  pium  slt  quod  locutus  es. 
Siii  autem  lantum,  uefas  nunquam  audivit  Cbristi 
Ecdesia  :  et  per  tuum  primnm  os ,  ipse  se  montem 
interpretatns  est,  qiii  dixerat :  c  Ero  similis  Altissi- 
mo;i  age  poenitentiam ,  in  sacco  Tersare  et  cinere  : 
et  tantiim  scelos  jugibus  absterge  lacrymis :  si  lamen 
[al.  tandem]  libi  dimiltalur  haec  impieUs ;  et  juxta 
errorem  Origenis  tunc  veniam  consequaris ,  quando 
consecuturus  est  et  diabolus,  qui  nunquam  phis 
quam  perostuum  deprehenditur  blasphemasse.  Meam 
injuriam  patienter  luli.  Impieiatem  contra  Deum  ferre 


(fl)  Veronen.  etBoDoniea.  Has.  ac  velus  edit.  addunt  id 
en  aneendiumf  quod  Erasm.  probat :  proprie  aulem  i^v^ 
«^  incongruum,  seu  miirime  coQvenieniem  significat. 

ib)  OUm  twK  «?<«  '^  eodem  sensu;  nec  erat  car  eam 
iacUonem  Martianaeus  falsiiaUs  incosaret. 

ic)  Geunadius  quidem  c.  55.  praoo  ingenio  tecvmdam  vif 
eUmem  Dameli$  a  VigilaQlio  expositam  tradit,  heic  vero 
prima  inoufttar,  quae  2.  capite  Daniel.  cxhibelur,  nisi  si  Uie 
•eoandom  capul  pro  secunda  visione  accepit. 


EPISmA  LXIL  «M 

non  potui.Vndeet  (<<)Tisassummordacius  ineitremo 
quam^postepistolas  scril>ere,  quam  proroiseram :  quan 
priorem  poenitentiam ,  quaameveniam  deprecaius 
es,  iterum  commisisse  unde  agas  pceniteniiam,  stoli- 
dissimum  sit  Tribunt  tibi  Ghristus,  ut  audias,  et  la- 
ceas  :  ut  intelligas,  et  sic  loquarls. 

EPISTOLA  LXII  (e). 

(f)  AD  TRANQD1LL1N1JIC. 

7ran^i7//niim  anucum  doeet^  quatenm  ampleclenduit 
ac  Ugendu$  Origene$  tt/. 

1.  Majora  spiritus  vincula  esse  quam  eorporum,  si 
oHm  ambigebamus,  nunc  352  probavimus :  dum  et 
mihi  sanclitas  tua  haeret  animo,  et  ego  libi  Ghristi 
amore  conjungor.  Vere  enim  et  simpliciter  candi- 
dissimo  pectori  tuoIoquor,|ipsa  schedula  et  muti  apii^es 
litlerarum  inspiranl  in  nos  tuae  mentis  affectum. 

2.  Oceanu$  Origeni$ti$  repugnabat,  —  Qaod  dicis , 
Origenis  multos  errore  deceptos ,  et  sancium  filium 
meum  Oceanum  illorum  insanias  repugnare,  et  doleo 
simul  et  gaudeo :  dum  aut  supplaniati  sunt  simplices : 
autab  eruditoviroerrantibus  subveiiitur.  Etquia  meae 
parvitatis  quaeris  sententiam  :  uirum  secundum  fra- 
trem  Faustinum  penitus  respuendus  sit,  an  secundum 
quosdam  legendus  ex  parte  :  ego  Origcnem  propter 
eruditionem  sic  interdum  legendum  arbilror,  quo- 
modo  Tertullianum,  (I)  Novalum,  Arnobium,  Apol« 
linarium,  et  nonnullos  Ecclesiasticos  Scriptores  Gnc- 
cos  pariter  et  Laiinos :  ut  bona  eorum  eligamus, 
vitcmusque  contraria,  juxta  Apostolum  dicenlcm  : 
cOmnia  probate,  (g)  quod  bonum  est,  lenete » (I .  The$$. 
5 ).  Gaeterum  qui  vel  in  amorem  ejus  nimium,  vel  in 
odium  stomachi  sui  pravitate  ducuntur,  vidcntur  mihi 
illi  maledicto  Prophetico  subjacere  :  <  Vae  his,  qul 
dicunt  bonum  malum,  ct  malum  bonum  :  qui  faciunt 
amarum  dulce,  et  dulce  amarum  {I$ai.  S).  Nec  enim 
propter  doctrinam  ejus,  prava  suscipienda  sunl  do-> 
gmata  :  nec  propter  dogmatum  pravitatem,  si  quos 
Commentarios  in  Scripluras  sanctas  utiles  edidit,  pe- 
nitus  respuendi  sunt.  Quod  si  contentiosum  inter  se 
amaiores  ejus  etobtrectatores  funem  duxerint :  ut  nihil 
medium  appctant,  nec  servent  modumisedtotumaut 
probent,  aut  improbent ;  libentius  piam  rusticitatem, 
quam  doctam  blasphemiam  eligam.  Sanctus  frater 
Tatianus  {h)  Diaconus  te  impendio  rcsalutat. 


(d)  Veron.  Mss.  et  ausue eum  mardaciu$  in  extremaepi" 
fHMa,  etc.,  quse  concinnior  leclio  videatnr. 

[e)  AHa$  7.  script,  an,  596.  wt  $equentu 

\n  Cassiodorius  Institut.  cap.  1.  TranquiUm  vocat. 

\g]  Vetustiores  editi,  aueB  bona  $uni  retinete^  renuenlH 
bus  Hss.  et  sacro  textu.  Tum  codd.  Veronenses  duo,  Certa . 
qviinamorem^uemnmmyVelmodicameUmachi  pravi' 
tate  ducumwTj  ete. 

[h]  Biaconi  dignitatem  reiicent  Veronenses  membranae, 
apuQ  quas  item  est  Miufolpro  reeaiuiat. 

[\)  Sic  quidem  edili  et  Mss.  uno  omnes  consensu  prae- 
ferunt;  quarenobis  iramutare  non  placuit.  Mallemus  ta- 
men  NowUianum  pro  Nomo  legi,  itfe  enim  esi  Romanae 
ecdesis  Presbyter,  cujus  eruditione  nonnihil  Hict.  deie- 
ctabalur,  ejusque  opera  recenset  in  GaUlog.  cap.  LXX,  etc. 
epist.  X.  ad  Paulum  n.  3.  ab  eo  miiti  sibi  rogat  Ept$tottt$ 
Nomimd,..,  ut  dum  $chismatici  hontms  venena  cognoea' 
mu$  Ubentiue  s,  Marturi^  cwriam  bibammaniviotvm,  No- 
vatus  auiem  Carlhagfnieusisest  Preshyter  de  uon  recipien- 
disiapsis,  bigamisque  auclor,  cui  ipse  Novatianus  dogmali 
propugnandoJunctusest,sed  ejusscripU  non  proferuulv. 


€07 


samgti  mEawTMt 


fitlSTOLA  LXill  {a). 

kH  TBKOPttlLUK. 


Signifieat,  respondens  Theopltilo  ,  ni/u7  nbi  es$e  anti' 
quius  quam  Christi  juraservare,  gratias  agens  interim 
de  commoniiione  cvrca  Qanones  Ecelesiasticos ;  nee 
prcbans  quod  iUe  remissitu  ageret  in  causa  Orige- 
nislarum. 

BEATISSIMO  PAPiB  TBBOPHILO  HIEROmTXOS. 

l.HemiiiitBeatiludo  laa,  quod  eo  tempore  quo 
(b)  nobiscum  tacebas,  nunquam  ab  orGciis  roeus  ser« 
mo  ccssaverit  :  nec  consideraverim,  qoid  tu  pro  dis- 
pensaiione  {c)  tune  faeeres;  sed  quid  me  facere 
conveniret.  Et  nunc  sumptisDignaiionis  tuae  epislolis, 
fructum  aliquem  coepisse  me  vidco  Evangelicx  lec« 
tionis.  Si  enim  duri  judicis  senlcntiam  creba  mulie- 
ris  infleiit  petitio  (Luc.  18. 15) ,  quanto  roagis  pa- 
tcrna  viscera  interpellaiione  sednia  molliuninr? 

2.  Quod  de  Canonibns  Ecclcsiasticis  mones,  graiias 
agimus ;  c  Quem  enim  diligit  Dominus ,  corripil ;  et 
flagellat  omnem  filiura,  quem  recipit  (Hebr.  12.  6). 
Sed  lamen  scilo  nobis  nibii  esse  antiquius ,  quam 
Gliristi  }ura  servare,  nec  Patrum  transferre  (al. 
transire)  terminos ,  sempcrque  meminisse  Romanam 
fidem,  Apostolico  ore  laudatam ,  cujus  se  esse  parii- 
cipem  Aleiandrina  Ecclesia  gloriaiur. 

3.  Super  nefaria  haeresi  (Origeniana) ,  (d)  quod 
roultam  patientiam  geris  :  et  putas  Ecclesise  yisceri- 
bus  incubanles  tua  posse  corrigi  lenitate ,  multis 
Sanctis  displicet  !  ne  dum  paccorum  pcenitentiam 
prsestolaris ,  notrias  audaciam  perditorum  ,  et  factio 
robustior  fiat.  Vale  in  Ghristo. 

354    EPISTOLA  LXIY  (e). 

▲D  FABIOLAM. 

(0  i^«  y**^^  Saeerdotals. 

PabioUe  (quas  Bethleem  se  contuterat ,  iltic  cum  Paula 
et  Eustochio  victura^  sed  ingruentibus  barbaris  coacta 
est  subito  reverti  Romam)  expHcat  quid  habeat  my- 
sterii  vestitus  Saeerdotum  ac  Levitarum ,  additque 

ia)  Atiae  68.  serppt,  circ.  an.  397. 

(b)  In  aliis.  edilis  desideratur  nobiscumf  qiia  insuper 
expuncta  voce,  variaof  Mss.  exempl.  pro  tacebas ,  fuiis 
monebas ,  aliis  manebas  non  salis  cooigrue  legenlibus : 
tainelsi  quibusdam  doclis  viris  videalur  allera  leclio  ad  id 
temiKMTis  referri  posse,  quo  HieroQjmum  monebatTeophi- 
Ins,  ut  simuliates  cum  Joamie  JerosotymiUno  dissimularel ; 
«Itera  ad  iilud,  quo  apud  ipsum  $.  Doctorem  manebat,  cum 
ut  eafidcm  lites  componeret,  in  Paisestinam  ad  an.  396.  di- 
citur  adyenisse.  Sea  uuum  gerinanom  seasum  referri  ab 
impressa  tacebast  evincit  orationis  serics,  et  prsoipue 
verba  :  nune  sumptii  iHgnationis  tuce  epistotis. 

[c)  Veron.  Ms.  pro  dispensatione  non  fecerie,  sed,  etc. 
{d)  Penes  Erasm.  ac  Mariiaaaeum  miaus  bene  erat  quam 

in  mutta  patientia  geris,  Rectios  castigaliss.  Mediolaaeasis 
H.  59.  quem  sequimur,  quiqae  moi  Eccteske  viribus  pro 
visceribus  legit. 

{e\  Alsas  128.  scripta  an.  597.  vet  swperioru 
|n  In  Reginacodice  315.  ioscribitur  «  Libellus  S.  Hier. 
ad  Fabiolam  de  cibis  Sacerdotalibus,  ac  veste  PoatiQcali ;  > 
Idque  ego,  ne  quid  dtssimulem,  verius  pnto;  nam  ut  caetera 
ooiittam  infra  sub  numero  8 :  «  Gompulisli  me,  ioquit,  Fa- 
biola,  lilteris  tuis,  ut  de  Aaroa  tibi  SacerdoUo  scrilierem , 
et  vestimentis ;  ego  plus  obtuli ,  ut  de  cibis ,  et  primitiis 
Sacerdotnm ,  et  de  oi)servalione  Pontificis  pnelatiuaculam 
ttrucreiii.  ». 


velut  auctartum  de  ritu  carmomitqua  eaerorum , 
deque  tmis  TempU*  Iwvitat  auUm  illam  veracmtde^ 
ut  quandoquidem  pacatajameseel  BatkbBmmtka  regio, 
redeat  ad  frittinum  eontubemimm. 

1.  llMfDe  hodie  in  tectione  veieris  Testamenti  soper 
faciemMoysilrelamen  posimmesi.  Lbqufiarglorificato 
Tnltu,  et  popnltts  loqnentis  gloriam  ferre  non  susti- 
net  (Exod.  54).  Cum  autem  contersl  fberimus  ad 
Dominam,  auferetur  (al.  aii/«rfirr)Telamen  :  occidens 
littera  moritur,  TiTittcans  spiritas  Bnaeitatnr.  Domi- 
nu8  enim  spiritnB  esf ,  et  lex  Bpit1ta|}s.  Unde  et  David 
orabat  in  psalmo,  «  Ret^a  oculOBfneos:  ei  eonsi- 
derabo  mirabilia  de  iege  tna  (Ps.  118. 18).  Numquid 
dn  bobuB  cnra  ett  Deo  ?  •  (1 .  Cm^,  %.  %%.)  Utiqne  non. 
Mttlto  magis  de  jecore  bovis,  arietis,  et  hfrcorom,  et 
armo  dextero,  (g)  pectore,  el  ventrc,  qno  stercora 
digeruntur ;  quornm  duo  in  esnm  accipinift  sacer- 
doici  :  lertium  Phinees  meretur  in  pncroiom.  Dc 
Yictimis  salutaribus,  adepsqno  pectus  obvolviiur ,  et 
pinnula  jecoris  offemntur  snper  allare :  ipsum  vcro 
pectns  et  bracbium  dextrom  dantur  Aaron  et  fliiis 
ejns  leg itimum  sempiternnm  a  filiis  Israel  (Lmt.  7). 
8ensas  in  corde  est,  habitacolum  cordis  tn  peciore. 
Quftfitnr  nbi  sit  (h)  animae  principale.  Plato  io  cefe- 
bro  :  Cliristus  monstral  S5S  ^n  corde  :  i  Deati 
mundo  corde,  quoniam  ipsi  Denm  videbnnt.  Et,  De 
cordCi  proceduntcogicaiiones  malae.  Et,  Quid  cogitatis 
nequamin  cordibos  vestris  f  (Matth.  8. 8.e(  15. 18.  ef 
9.  4).  Volnptas  et  concupiscentia ,  juxta  eos  qui  de 
pfaysicig  dispntanty  consistH  In  jecore.  Hnjus  piuno- 
lam  fin  dlversa  volttaniem,  et  per  oculorant  fenestras 
erumpentem  foras,  ofl^runt  stcerdotes  Deo :  nt  post- 
qnam  opere  dixerint  Deo,  c  hoIocanBtnm  tuum  pln- 
gne  fiat  >  (Pso/.  19) :  «t  conenplscentiam ,  Rbidinia 
terainarinm,  igne  SpirHns  concrematerint,  merean- 
tar  accipere  prsmium ,  pectns  et  brachiom.  In  pe« 
ctore,  mnndaseogitationesjegisnotltlam»  dogmatom 
Teritatem  :  in  braehio  bdna  opera  et  pngnam  contra 
diabolum  ot  armatam  mantrai :  ut  qnod  mente  con- 
ceperint,  exemplo  probent.  iesua  enim  t  coepit 
facereet  docere»  (Act.  1).  Ipsnm  qnoque  peetusculum 
appellatur  (t)  lff(9f/m ,  id  est,  addUamentnm ,  sive 
preBeipuum^  et  egregium  :  tbcrupba   quippe    hoc     ; 

[g)   AliaS  peCtUSCttlO.  Phllo  dicH  dic&  H  t6C  ar^wq  &roy  «lov, 

pectoris  piniuedinem.  Sed  non  spernenda  lectio  ReRli  co- 
dicis  supra  laudati,  duorumque  aiiorum,  quos  citat  nartia- 
naeus,  armo  dextri  pediSf  et  venlre.  Gonfer  Philonis  librum 
de  pnemiis  et  honoribvs  Sacerdotum,  unde  sakjsequentem 
mysticam  expositionem  videtur  Hieronymus  translulisse. 
Ventrem  autem  vocat  PWIo  ^worfov ,  omentum. 

[h]  Illud  ammcs  prindpate  proportio  vocalralo  Hegemo- 
nicon,  Graec.  im^Mvtxi»  veteres  dixere.  Unde  Tertuliian.  De 
gemoMco  an  «i/,  et  ubi  sit,  disputat  ex  Philosophorum  pla- 
citis  lib.  de  Anima.  et  lib.  de  ResurrecL  camis  c.  15.  ne- 
gemonicum  mwme  in  corde  consecratum  esse  adduais  e 
Scriptura  testimoniis  proltat,  cui  sententix  noster  subscri- 
bit  tum  heic,  lum  praecipue  in  Matth.  c  15.  Ergo  anmce 
prittcipate  non  secmulum  Ptatonem  m  cerebro^  md  fuxta 
christum  in  corde  est,  Yid.  qu»  in  eum  kMum  adaota- 
bimus. 

(t)  Legeraiingignendicasu,  ErasmomsecutusMarlian. 
ex  Leviiici  c.  7.  iciOi|iBTO( ,  non  tamen  ut  ille  in  eodem  casu 
interpretationem  subdiderat ,  addUamemi.  Nobis  Victorii , 
aui  in  recU)  habet  ex  ejusdem  Levitici  c.  8.  lectionem  prse- 
ferre  maluimus,  tametsi  Mss.  nostra  exeroplaria  iuum  eal- 
culum  non  addiderini* 


M9 


GM&m\  hm. 


m 


nafU  leoftt.  Bx  qtto  intoHigimus  juxU  illud  Mala- 
cbi»  :  c  Labia  sacerdotis  cusiodiunt  scienliam ,  et 
legem  requirunt  es  ore  ejus  i  (Jfa/ocA.  1.7):  inrs- 
cipuam  debere  esse  in  sacerdotibus  legis  doctrinae- 
que  notiliam  :  et  additamento  gratiae  spirilualis, 
talem  virum  insiiiui »  qui  possit  contradicenlibus  re- 
sistere  (7t7. 1.),  et  nilul  in  se  sinislri  habere  operis, 
quod  ducal  ad  tarUrum  :  sed  dextrum  brachium  et 
separatumy  dt  opera  sacerdolis  comparatione  virtu- 
lum  ejus,  a  cunctis  hominibus  separau  sint.  IlftC 
dc  viciimis ,  et  de  his  quffi  offcrunlur  in  altari  :  et 
qux  sacerdotibus  danlur  a  Domino. 

2.  Gaeterum  et  aiia  tria ,  eiceptis  primitiis  liostia- 
rum*  et  de  privato,  etde  macello  publico,  ubi  non 
religioy  sed  victus  necessius  est,  sacerdotibus  mem- 
bra  tiibuuotur,  brachium»  maxilla,  (a)  et  veiiter.  De 
bradiio  jam  dixiinus.  Maxilia  eloquentem  eruditum- 
que  sigoKicaty  ut  quod  pectore  concipimus,  ore  pro- 
niamus.  Yeoter  recepUculdm  ciborum ,  in  scorto 
Hadianitide  sacerdotali  pugione  confossns  (iVui)i.25), 
«niversos  356  hominum  labores ,  el  momenunea 
blandiraenta  gulae,  stercoris  fine  condemnat :  et  osieu- 
dit  mentibus  consecratisDeo,  totum  quod  curamus,  (b) 
quod  voramus,  «n  secessum  projici,  Uode  et  Aposlo- 
ius  :  c  Esca ,  inquit,  venlri ,  et  venter  escis  :  Deus 
aulem  ct  hunc  et  iilas  destruel » (1.  Cor.  6. 13) :  Et 
e  contrario  de  luxuriosis  :  c  Quorum  Deus  venier  est : 
et  gloria  in  confusione  eorum  » (Philip.  3.  I9).Vituli 
putverem  quem  adoraverat  Israel ,  in  contempluin 
•uperstitioui^  in  potum  aecepit  populus,  ut  discat 
contemnere  quod  io  secessum  projici  viderat.  Pra:- 
cipitur  sacerdoiibus ,  ne  ministraturi  in  templo, 
vinnm  et  siceram  bibani,  ne  ebrieUte  et  crapula,  et 
curis  hujus  viiae  prsegraventur  corda  eorum  :  nec 
partem  habeant  in.terra,nisisolum  Deum  (L6vt7.10); 
ut  nulla  debiliuie  (c)insignes  sint :  ne  truncis  auri- 
bus ,  laeso  oculo ,  simis  naribus ,  claudo  pede ,  cutis 
colore  muiato,  quae  omnia  referuntur  ad  animx 
vitia.  VoLUNTAS  EMix  in  homine,  non  nalura  damna- 
tur.  Si  quis  e  sacerdolibus  semine  fluxerit,  ad  saccr- 
dotalem  mensam  prohibelur  accedere ;  el  e  contrario 
vidua,  cujus  cum  Sara  defecerunt  muiiebria,  propler 
continentiam  et  castiuiem  recipilur  in  domum  pa- 
tris :  et  de  templi  serario  alilur.  Quod  si  filios  habue- 
rit,  redditi}r  soboli  sux ,  ut  juxla  Apostolum  iis  roi- 
Distrelur,c  quae  vere  viduae  sunti  (1.  7im.5.  3)  :  et 
ut  qusD  de  sacerdoUiibus  susienutur  cibis ,  nuUius 
alijcrius  amore  teueatur.  Vlcinus  et  mercenarios  ex- 

[a)  In  corameBUriis  io  MalachUe  c.  2.  addit  etiam  Im- 
giutmy  quod  et  Jiidsi  Babylonici  faciunt.  InCra  pro  voce 
r(mf089us  quidam  editi ,  et  maim  exarati  IH^ri  apud  veteres 
cdiiores  habent  confixuii  alii  defossM. 

[b)  Iierum  Erasmo  consenticns  editor  Benedict.  addit 
hoc  looo  ifuod  Mtagmm^  quae  duo  verba,  ut  olira  Victo- 
rius,  sic  nos  plariiim  Mss.  Ade  adducti  expunximus.  Non 
taineii  eo  satis  oonsultum  loci  integrfUli  credinuis,  quod 
enlm  nos  com  Victorio  curamtts,  aln  currimus  edidenrat, 
folso  utrumque  scribi ,  suspicamur,  nisi  curamus  referatur 
ad  homman  laboreSy  de  quibus  modo.  Fortassc  eral  glutli' 
miif ,  ant  quid  sbnile,  sed  ultra  M  ss.  aucioriutem  non  aude- 
mus. 

[c)  Perperam  cam  Erasmo  Benedlctina  ediiio  iegnes 

E}  mrigne$,qaxm  vocem  ex aliis  ediUs,  et  Mss.  fere omni- 
II 


cluduntur  a  convivio  sacerdotum,  servisciiK>rum  re* 
liqniae  conceduntur.  Jam  tuuc  rejiciebantur  Phygelus 
et  Hermogenes,  et  recipiebatur  (1)  Onesiphorus.  Pri- 
mitiae  ciborura  et  omnium  frugum  atque  pomorum 
offeruntur  Antlstiti :  ut  habeus  victnm  atque  vesti- 
tum,  absque  ullo  impedimenlo  securus  et  liber  scr« 
viat  Domino.  Primogeniia  niundorum  animalium 
accipiunt  sacerdotes  :  immundorum  pretia.Uominum 
quoqueprimi  partus  redimuntur,elquiaconditiouna 
nascendiest,  (d)  pretiura  357  aequaliter  offerturt 
sic  moderaium  et  leve :  ut  nec  dives  tntumescat,  nec 
tenuis  pr.'egravelur.  iEditui  et  janitores  accipiunt 
decimas  :  et  rursum  decimas  decimarum  offerunt 
saccrdoiibiis  (Num.  18.  el  36) :  tanto  iiiis  minores, 
quanto  ipsi  majorcs  popiilo.  Quadraginta  oclo  civi- 
tates  ad  habitandum  Leviiis  et  Sacerdoiibus  sepa- 
ranlur  :  sex  urbes  fugitivoruni  trans  Jordaucm  et 
inira  Jordaiiem  eiiguntur  :  et  finis  exilii  mors  Pontl- 
ficis  est.  Uuiversa  qu.T  feslinus  sermo  persirinxit, 
et  quorum  pulsavi  Untnm,  nec  aperui  sacramenu, 
ad  cunctos  pertinent  sacerdotes  :  Pontifex  autcm 
quanlis  pollcat  privilegiis,  dicam  breviter* 

3.  Caputy  inquit,  suum  non  discooperiei  {LeviL  %{) 
Uabet  cidarim,  et  nomen  Dei  portat  ia  fronte  :  diade* 
matcrornatus  est  rcgio,  ad  perfecUm  Gbristi  venit 
xtatem,  semper  ejus  gloria  proiegendus  est :  ei  vesti- 
menta  sua  non  scindet,  quia  candida  sunt,  quia  im- 
polluu,  quia  agnum  sequentia  :  et  de  aitons»  ovis 
confecu  velleribus.  Thamar  Qmissa  pudicitia,  scidit 
tunican)  (Gen.ZS),  Caiplias  perditosacerdotio,  rapit 
publice  vestimenu  (Maiih,  20).  (e)  c  Super  omnem 
animam,  quae  mortua  esi,  non  ingredietur  i  (Levii.  21. 
li).  Ubicumque  peccatum  est,  ct  in  peccato  mors, 
iliuc  Pontifex  non  accedit.  c  Anima  qn.-c  peociiverit , 
ip>a  morietur  I  (Ezech,  i8).  Quamvisiile  sit  dhree, 
quamvis  poiens,  et  multitudinem  offerat  victiroanim, 
si  mortuus  est,  (f)  non  tangitur  a  Pontifice ,  uon  vi- 
detur.  Qiiod  si  resurgit,el  ad  vocemSalvatorisegre- 
diturde  sepulcro,  et  fasciis  peccaiorum  aolutus  in- 
cedit  (Joan.  ii.  i2) ,  intrabit  ad  eum  Ponttfex  :  et 
ibi  facict  mansionem ,  et  cum  rcsurgeDte  prande* 
bit. 

4.  c  Super  patre  suo  et  matre  sua  non  inqninabi- 
tur»  ( Levil  21.  il).  Multa  nos  facere  cogit  affectus : 
et  DUM  PROPiNQUiTATEM  rcspicimus  corporum ,  et  cor- 
poris  e(  animse  offendimus  Creaiorem.  Qui  amat  pa- 
Crem  aut  matrem  supcr  Christum,  non  est  eo  dignos 
(Lttc.  9).  Discipalus  ad  sepolluram  patris  ire  desidc- 


(d)  Malc  quidam  edill  et  Mss.  t  quia  conditio  humana 
nascendi  estcommunis,  omnes  pretium  aequaliler  offerunt. 

[e]  Sic  vetiis  interpres  ex  Grseco  m  mo^  ^  YMa«mf>vui, 
etc.  unde  etiam  pro  mgrediiur ,  tit  aniea  erai  in  iosunii , 
fecimus  maredietur ,  non  enim  ,  ut  passira  isthsec ,  atquo 
alia  Infra  nabebaniur,  Hieronymi  verba  sunt,  scd  Scri> 
pturae. 

[f\  ReginsB  eremplar ,  « non  tangltur  a  Sacerdote ,  sive 
a  Pontifice  non  vidctor.  MoX  reviviscit  pro  resur^it. » 

(1)  Ducaeus  ex  conscnsu  Mss.  et  RIogUDtinse  primae  edi- 
tionis  an.  1470.  retineri  juhet  onesimus.  Prxterea  quod 
Onesimus  Pbilemonis  scrvus  crat  ex  epistola  Pauli  ad 
eumdem  v.  15,  ctc.  Oneuphorus  non  item,  ied  iiigeouus 
ei  hos-  os  Aj.csloli. 


dll  SANCTi  BffiROMtMI 

ranSy  Saltaloris  proliibetttr  imperio.  QnANTi  lioHi- 
SHOKimdain  patris  matrisqaeiniseren(ar,8aasanimaf 
perdiderunl  1  Saper  patre  et  maire  poliai  nobis  non 
lieeC,  qaanto  magissaper  fratre,  sororibus,  358  ^^^" 
sobrinis,  familia,  serrulis?  Genas  regale  et  sacerdo- 
lale  sumus.  Iixux  attendaiius  patrem,  qui  nunqaam 
moriUir,  aut  qul  pro  nobts  moritur  :  et  qui  ideo  vi* 
Tens  mortoos  est,  ut  nos  mortuos  Tiyiflcaret.  Si  quid 
babemus  de  ^gyplo  quod  princeps  mundi  suuni 
possit  agnoscere,  tenenti  .^Cgyptiae  cum  pallio  relin* 
qiiarous(G«it.  39).  Sindone  opertus  adolescens,  Tin* 
cinm  I>ominom  sequebatur  (Jfarc.  44) :  incurrissel 
in  laqueos,  ilisi  expeditus  et  nudus  persequentiom 
declinasset  impetum.  Reddamus  parentibus  quas  pa* 
rentum  snnt :  si  tamen  vivunt :  si  servientes  Domino 
filios  suos  praeferri  sibi  gloriantur. 

5.  c  Et  de  sanctis  non  egredietur  :  et  non  polluet 
sanctificationem  Dei  sui  i  {LeviL  21. 42).  Pro  otioso 
qnoqne  verbo  rationem  reddi(uri  sumus  :  et  omiib 
QOOD  non  aedificai  audientes ,  in  periculum  vertiiur 
loqnentium.  Ego  si  fecero,  si  dixero  quippiam,  quod 
reprehensione  dignum  est :  de  sanctis  egredior,  et 
polluo  vocabulum  Glirisii ,  in  quo  mlhi  blandior : 
quanto  magis  Pontifex  et  Episcopus  «  quem  oportet 
esse  sine  crimine  {Tit.  i) :  tantarumque  virtutum» 
ttt  semper  moretur  in  Sanciis  :  et  paratus  sit  victi- 
mas  offerre  pro  populo ,  (1)  sequestcr  hominura  et 
Dei,  et  carnes  agnl  sacro  ore  conficiens :  c  Quia  san- 
ctum  oleum  (a)  Christi  Dei  sui  super  eum  esi.  i  Non 
egredietur  de  sancto,  ne  vestimentum  quo  induliis 
esty  polluat.  (^uotquot  enim  in  Christo  bapiizati  su- 
mus»  Christum  induimus  {GaL  3).  Servemus  tunicam 
quam  accepimus,  sanctam  custodiamus  in  saiicto.  Ille 
montaDOS  habitator ,  qui  de  Jerusalem  descendebat 
in  Jericho,  non  prius  vulneratus  est,  quam  nudatus. 
Infunditur  ei  oleoro  medicamentum  lene,  et  miseri- 
cordia  temperatom  :  et  quia  debuil  negligentiae  sen- 
tire  cruciatnm ,  vini  austerilate  mordetur  {Lne.  10): 
itt  per  oleum  ad  poenitentiam  provocetur,  per  vinum 
severitatem  sentiat  judicantis. 

6.  c  Uxorem  virginem  accipiet,  viduam  antem  et 
ejectam  el  meretricem  non  accipiet ,  sed  virginem 
de  genere  suo,  el  non  contaminabit  semen  suum  in 
popolo.  Ego  Dominos  qui  sanctifico  eum  i  ( Letfit,  %1. 
14 ).  Scio  pontiflcem,  cui  praecepta  nunc  daiitur  a 
plirisque  Christum  359  intelligi :  et  id  quod  di- 
ciom  est,  c  snper  patre  et  matre  non  inquinabitur,  1  de 
virginali  Mariae  parlu  edisseri  :  mulloque  facilior  est 
f  uper  Domino  interpretatio,  qui  audit  in  Psalmo :  C|Tu 
es  sacerdos  iii  aetemum,  secundum  ordinem  Melcbi* 


Cnirtst»  quidem  nomen  a  vetustiorihos  HieronymianK  edi- 
tionibus  aberat,  ia  Mss.  aulem  inveaitur;  &&i  &cile  aut 
ehrisma^  aot  verius  chrittum ;  ejus  loco  iftgeodum  est; 

(1)  Paria  habet  ia  Malachi»  cap.  2.  eique  Origenes 
Homit.  2.  inLevitic.  Basilius  Consiit.  Monast.  cap.  &.  alii- 
que  veteres  adstipulantur.  S.  Augustinus  tamen  Hb.  2.  con- 
tra  Parmenianum  cap.  8.  huoc  Donatistam  reprehendit , 
quod  mediatorem  esse  dixisset  Episcopum  inter  homlnes 
et  Deum ,  quod  unus  mediator  sit  Qtfistus  Jesus.  Quare 
eo  sensu  acctpiendus  est  ipse  Hieron.  ut  ministerii  tantum. 
atque  utercessionis  medialoreip.  ^iscofvuffl  esse  veiit. 


61» 

sedec » {PsaL  m.  44).  Et  in  Zacharia :  c  Audl  Je^ 
f  u  sacerdos  magne  1  (Zac/i,  3. 8) :  et  cui  sordida  pec- 
catonim  nostrorom  vestimenta  tolluntur,  ut  recipinnt 
gloriam  quam  babuit  apud  patrem  prios  quam  mun- 
dus  esset. 

7.  Sed  ne  quis  me  vim  facere  Scriptur»  potet,  c( 
sic  amare  Christum ,  ut  historiae  aaferam  veriiatetn/ 
interpretabor  in  merobris«  quod  referatur  {h)  ad  ca- 
pul :  intelligam  deservis,  quod  impleatur  in  Domino. 
Quanqaam  gloria  Domini,  gloria  famulorum  sit.  Et 
obicomque  opportunitas  loci  tulerit ,  sic  de  vero  1u- 
mine  disputabo,  ut  derivetur  ad  eos»  quibus  Clirisius 
donavit,  ut  lumen  sint.  Pontifex  isie,  quem  Mosai- 
cus  sermo  describit ,  viduam  ejectam  et  merelricem 
non  dudl  uxorem.  Vidua  est,  cujus  maritus  est  mor- 
tuus.  Ejecta,  qu»  a  marito  vivente  projicitur.  Mere- 
trix,  quxmultorom  libidini  patet.  Sed  acn/ne/,  inquit» 
nxorem  virginem  et  de  genere  $uOj  non  alienigenam, 
ne  in  m.ila  lerra  nobilium  seminum  frumenta  dege- 
neret.  Non  meretricem,  quae  muliis  exposita  est  ama- 
toribus.  Non  ejectam,  quae  etiam  priori  conjugio  indi- 
gna  fuit.  Non  viduam ,  ne  pristinarum  meminerit 
voluptatum  :  sed  iliam  animam,  quae  non  habet  ma- 
culam,  neque  rugam,  quae  cum  Christo  rcnata,  inno- 
vatur  de  die  in  diem ,  de  qua  Apostolus  loquitur : 
Despondi  enim  vos  um  viro ,  virginem  castam  exhibere 
Chriito  (i.  Cor.  il.  2).  Nolo  discipulam  conjugem 
Pontificis  quidquam  haberi  de  veteri  bomlne.  Si  con- 
surreximus  ciim  Christo,  ea  qoae  sursum  sunt ,  sapia- 
mus.  Praeteritorum  obliti ,  futurorum  avidi.  Infelix 
Simon,  quia  post  baptismum  de  antiquo  matrimonio 
cogitabaty  nec  ad  virginalem  venerat  puritatem ,  Pe- 
tri  consortio  indignus  fuit. 

8.  Compulisti  me,  Fabiola*  litteris  tuis  9  ut  de 
Aaron  (c)  tibi  sacerdotio  scriberem  et  veslimentis. 
Ego  plus  obtuii,  ut  de  cibis  et  primitiis  sacerdotum» 
ei  deobservationePontificisPra*fatiunculam  siruerem. 
Egressa  de  Sodomis,  et  ad  montana  festinans,  non 
vis  habitareinparvaurbeSegor.  Transcendens  2B0 
proselyios,  practeris  Israelitas,  dimittens  Leviticum 
gradum,  ei  pnepete  penna  transvolans  sacerdoies, 
ad  Pontiftcem  venis.  Sed  dum  vestes  ejus  et  Rationale 
pectoris  diligenter  inqniris ,  noslra  tibi  displicuere 
consortia.  Et  toquidem  optato  frueris  olio  :  et  juxla 
Babylonem  Betbleemiiica  forsltau  rura  suspiras. 
Nos  in  Ephrata,  tandem  pace  reddlta,  vagientem  de 
praesepi  audimus  infaniem :  et  querimonias  ejus  ae 
voculas  ad  tuas  aures  cupimns  pervenire. 

9.  Legimas  in  Exodo,  ubernaculnmf  mensam, 
candelabrum ,  altare,  columnas ,  tentoria^  coccumy 
byssum,  hiacynthum,purpuram  ex  auro,  argento,  acre 
vasa  diversa,  labernaculum  divisum  in  tria,  duode- 
cim  panes  per  singulas  hebdomadas  mensae  impositos, 
in  candelabro  septem  lucernas ,  altare  hostiis  holo- 


[b)  Viilose  habent  duo  oodd.  Regiaae  ad  corpus  pro  car 
ptff.  Infra  leviora  qusedamfemendamus. 

[c)  Veteri  editioni  an.  U96.  oonsentiens  alter  Reg.liber 
vt  de  Aoron  tibi  scrjberem  vestimentis^  absque  sacerdoit 
mentione  uUa ;  quai  fortasse  verius  omittitur,  ejus  eniA 
diguitatis  sacramenta  non  exulicat. 


613 

mnUsqtie  ekposilum ,  criitcras,  scyphoSi  ihnribula» 
phyalaSf  moriariola,  paxillo8,pellcsru1)ra8,  pillosca- 
praruni  et  ligna  impulribilia  (Exod,  35.  el  seqii.), 
Tanta  et  lalia  offerijntur  iii  labernaculo  Dei,  ul  nuHus 
desperet  s:iluiem.  Alius  aurum  scnsuum  ,  aliiis  ar« 
gontum  eloquii,  alius  voceni  acris  exhibeauTotns 
iilundiis  In  labernaculi  describitur  sacramenio.  Pri- 
mitm  ei  sccanduin  Yesiibulum  omnibus  patet.  Aqiia 
enim  et  terra,  cunctis  mortalibusdata  suiiu  In  saiicns 
TerosaiiciorunKquasiad  xtheraet  in  ccelum,  paoco* 
nim  iniroitus  et  volalus  est.  Duodccim  panes  duode< 
cim  mensium  significant  circulum«  Scptem  loccni:c, 
scptem  errantia  astra  demotistrant.  Et  no  longiun 
faeiam  ( neqoe  cniin  propositum  mibt  cst  nunc  dc 
labernaciilo  tcribere  )  veniam  ad  saccrdotalia  vesti- 
menta  :  etanteqoammysticamscruter  intelligentiam, 
moreJudaico,qu3escripla  sunt,  simpliciier  cxponam: 
uc  postqtiAm  vestitum  vidcris  sacerdotem ,  cl  ociilis 
luis  omuisejns  patucrit  (a)  oriiatus,  tunc  singulorum 
causas  pariier  exquiramus. 

iOb  Discamus  primum  commnncs  sacerdolum  ve- 
stes  atque  pontilicum.  Liiieis  feminalibus,  qua;  iisqiie 
ad  genua  et  popUies  veniunt,  verenda  cclanlur,  et  su- 
perior  pars  sub  umbilico  vehemenler  astringitur  :  ut 
tl  quando  expediti  mactant  victimas,  tauros  et  arie- 
tes  trabunt,  porlanique  onera,  et  in  ofQcio  ministran- 
di  361  suni,  eliam  si  lapsi  fuerini,  ei  femora  rc- 
telaverinC,  non  pateat  qiiod  opertiim  est.  Iiide  et 
gradus  aliaHs  prohibentur  ficri,  ne  inferior  populos 
ascendenlium  verenda  conspiciat  :  vocaturque  liii- 
gua  HebrSDa  hoc  genus  vc6limenti  (6)  iiacb:iase, 
Grapce  irspt«t).fl ,  a  nostris  fenmalia,  vel  brdcm  usqiie 
ad  genua  pertiiigentes.  Refcrt  Josephus  ( liam  aiUite 
cjHs  adhiic  templum  subat :  et  necdum  Yespasianiis 
ei  Titos  Jerosolyinam  siibvertcrant,  et  crat  Ipse  dc 
genere  sacerdoUili ;  multoque  plus  iiitelligitur  quod 
oeulis  videtur,  qiiam  quud  aure  percipiiur)  hxc  fo- 
niiualia  (c)  dc  bysso  rclorta  ob  fortiludiiiem  solcre 
contexi,  el  postquam  incisa  fueriiit,  acu  coiisui.  Non 
Cnlm  possc  in  lela  hujuscemodi  ficri. 

il.  SccundJ  ex  lino  timica  cst  r^oHfmi*  id  est,  tn- 
laris ,  duplici  sindone,  quam  el  ipsam  (d)  Joscphiis 
byssinam  vocat ,  appellaturque  ciiOTONiTH,id  esl, 

[u]  Marlianaeus  wnamenlum  >  rcienta  voce  onom ,  q,iiod 
minime  Latinum  est.  «... 

[h]  In  pierisiiue  Mss.  Maclwuuen.  ia  Reginffi  duobus 
Matdtenu^  Erasmus  legeral  Michense^  Frobeu.  Hicknene^ 
aliis  typis  Ma$cinnase «  ei  Machmase,  Grsce  vm/uM*  »  ^ut 
umgjrmif».  ct  fnmmgk^^  viUose  apud  Josephum,  iwMXM^v.  Tum 
loeo  «>funiX4|,  juxia  Erasin.  olim  erat,  ««ftmaic,  et  m  Mss. 
<i^i«MXi«.  Chaldaei  ]^Da2ID  micnesin  dicunt  aut  in  medio 
numero  ndcnesam,  et  nwcnesm ,  hoc  est  oyvot^^cf,  consiri- 
clorlaD,  quod  proirie  signilicat  verbum D3D.  Sed  in  sacro 
tcxlu  maleries  coutinuo  additur ,  ut  12  ^C^JQ^  et  ^i::a 
D^PIZ^.  Vid.  adnotaliones  noSlras  in  c.  3.  Dan. 

KNiminim  Antiq.  l.  3«  c.  5.  u  pv99w  xWiii^  tYffv6^voy 
ProBstat  ipsa  aadire  ex  Josepho  verba,  m,  Si  to^«p 

XW»  wt^  ludHfe  fo^a  <nv^ivo«  '  pwlvi|  xtl^jiivs  iiiv  xoAatu.  A\vtov 

«obi*  «^fudvM-  xt*^  i^  -^  Uvov^  MXo&iuv.  Nec  pixrinde  lemere 
quis  suspicelur,  heic  quoque  apuU  Hier.  legendum  xtftiv , 
aut  xtMv  pro  jpir»,  Derivatur  autem  a  p3  celtan  Chaldaeo. 
ram  Arabumque,  quod  linum  Latine  dicitur,  cnde  rOiriD 
(noa  ut  Martianieijs  absque  vau  scribit  rDHZ]  vestis  est 
tinea ;  atc^ue  inde  derivalum  itti^  Grsec.  et  Laliu.  {tmtca » 
Boa  ambigitur. 

S.   BlERONY&fl  I. 


EPfSTOLA  LXIV.  CU 

3^j»y,  quod  flcbrxo  sermone  in  lineam  vertitur.  Uxc 
adhseret  corpori,  et  tam  arcla  cst  ct  strictis  nianicis, 
ut  iiulla  omnino  in  vcste  sit  riiga  :  et  usque  ad  crura 
descendai.  Volo  pro  lcgentis  faciliuito  a!;uti  sermono 
vul;;ato.  (e)  Solcnt  militantcs  haberc  lineas ,  quas 
camisias  vocant,  sic  aptas  meinbris  et  adstrictas  cor* 
poribos,  ut  expediti  sint  vcl  ad  cursum,  \el  ad  prxlia, 
dirigendo  jaculo ,  tcnendo  clypco ,  ense  vibrando ,  et 
quociimque  neccssitas  traxerit.  £rgo  ct  sncerdotcs 
parati  in  ministerium  Dei,  uluntur  h.ic  tunica;utiia 
beuies  pulchritudiiicm  vcstimeniorum,  nudoruin  cc- 
leriiate  discurrant. 

362 ^^•'^^''1^^''"  genu9estvestimcnti,qiiod  illiap* 
peiiant  iBXNBT,  iios  cingulum  vel  balteuni,  vel  zonam 
possumus  dicere.  (/)  Babylonii  novo  vocabulo  hemia!! 
vocant.  Diversa  vocabula  ponimus ,  ne  quis  crrct  iii 
Homine.  Hoc  cingulum  in  siinilitudinem  pellis  colii- 
bri,  {g)  qua  exuil  sencclutem  :  sic  in  roiiindiim  tcx- 
tum  e&t,  ut  marsupium  luiigius  putes.  Textum  c.  t 
autem  siibtegmine  cocci,  purpurx,  hiacynthi,  ct  sia- 
mine  byssino,  obdecorcm  et  furliludincm  :  atque  iia 
polyniita  arte  disiinctum,  ut  divcrsos  florcs  nc  gcm* 
mas  artificis  manu  non  textas,  sed  additas  arbilrcris. 
Lineam  tunicam,  do  qua  supradiximus,  inter  unibili- 
cum  et  pcetus  hoc  siringunt  bahco,  qui  quatunr 
digitorum  liabens  latitudinem ,  (/i)  et  ex  una  parto 
ad  crura  depcndens,  cum  ad  sacriflcia  cur.*>u ,  ct  cx- 
pcditionc  opos  esl,  iu  Ixvum  Iiiimermn  retorquetur. 

43.  Quartiim  gcnus  est  vestimenti ,  rotiindum  pi- 
leolum,  qiiale  pictiim  in  (i)  Ulyxi  conspicimus,  quasi 
sphxra  mcflLi  sit  divisa ,  ei  pars  uua  ponatur  in  ca- 
pite  :  hoc  Grjcci  et  nostri  tco^rv,  nonnulli  galcrum 
YOcant,  Hebraci  {j)  uisNEPBCTa :  non  habet  acumen  iii 
suiumo,  iicc  totum  usque  ad  comam  caput  tcgit ;  sed 


[e]  Vidc  Macrobium  1.  7.  Salurnal.  c.  15.  De  miliian- 
tium  cainisiis ,  sive  lineis  etiam  Dionysius  iociuilur  bis 
vel^bus. 

Otov  to«  0«^O{  atl  fopiouo-i  j/bKjyftal. 

Posleriores  (ir^ci  i<uavuo«  dixeruui  lestc  Eustathio  in  II- 
liad.  X  ubi  coutendiL  ia.t€noL  siui[  liciier  uoa  esse  tuoicaui 
tntenilam. 

[f)  Nunc  Persice  dicilur  Hemiam  vocem  nolaro  Lal- 
tbeuiu,  et  a  BabyloDiis  Pcrss  facilo  didicerunt. 

g]  Ms.  Rcjin»,  qua  exiU  sein  anate, 

h\  \\\e\tkexmagna  parle..,  descendens, 

i)  Anlca  le^ebalur  in  Clijsse  ,  vel  in  (lifxeoy  cjuo  no- 
niine  ViClorius  inler|.reUilur  porticum,  in  qua  tlyxis  gesia 
depicta  conspiciebanlur.  Oiiiu  vero  in  i  Ujcci  scripuini  esl, 
el scriilurain  uiraui^ue  com|:rol)anl  auciores  lioni.  Nolum 
qiiiime  ex  Plinio,  aliisque  in  tabula  crraniis  Ulyxis  cx  au- 
sis  Nicoinacbi  picioris  galeruro  uaulicum  capili  vaferriiiiu 
imposiluin.lilyxis  vero  nomcn  sicscrilmnt  docli;  non  eniin 
Ijlyssem  dicebnnl  vcteresLaiiDi,  etin  veliislise.xein(:Iarl- 
bus  Lalinoruui  fere  omniuai  Ulyxcs  scribitur ;  impressi  au- 
trm  codices  male  alieram  scripiuram,prxferuot.ViJ.PIii- 
inrchum  in  Marcello :  ta  ^t  ou  Vjtou,  xwnirsv»  olvooi«;.  Sed  de  pt- 
leo  Ulyxis  consule  Hoiuerum  in  Illlad.  ^.  in  eumque  rurstis 
Eustiitliium.  Duovus  tameii  mavult  Uhxeo  ()uod  Latiui  no- 
mina  (\u3i  in  Ai  apud  Grxcos  proferuntur ,  lu  eus  syllabxs 
enunlieut.  sic  AchUleuSj  Theseus,  elc 

(j)  Apud  Josephun>(iaoyc«u»4«,  aut  Chaldaioo  proplus  , 
iiiovaifiT.«,  Masnaeplues  :  Olim  lecUim  apud  Hier.  Manepheu 
ani  Mosnephet ,  substituio  ji  liro  /  inore  Syrornro  in  bujus 
formae  vocibus,  qusea  Mem,  et  Chirech  incipiuut.  Sed 
utraque  vox  ttebran  Mitnephes  desideratar  in  Reginae  Mss. 
Quod  autem  de  eo  subdit  S.  Doctor,  quod  non  haberet 
acumen  in  summo,  erroris  conviiicit  cjood  neoierici  expo- 
sitores  traduHi,  tetendisse  supefttti;  t/i  acutum,  Mox  |ipp 
forinsecus  apparemtl,  Mss.  pareant ,  anlca  iegebalur  ex- 
trinsccus  appare&nt, 

{ringt.) 


CI3 


feniam  partcm  a  frontc  Inopcritm  rclinqiiit :  atqtie 
iia  in  occipilio  Titia  constrictuin  cst :  ni  non  fMile  la- 
batur  ex  capitc.  Est  autem  bjssiiium ,  ei  sic  fai>re 
;^crtum  liiitcolo ,  ut  nulla  acus  restigia  foriiisecus 
appnrcant. 

14.  liis  quiHuor  ▼cfstimcntis,  id  est,  feminalibus,  tii- 
iric.i  linea,einguiO,(|nod  purpura,eoceo,bysso,biacyfi- 
khoque  SQS  contexitur,  et  pileo,  de  quo  nnnc  dixi- 
nius,  ta:n  Saccrdotes,  quam  Pontiftees  utuniur.  Rell- 
qua  (;uatuor  proprie  Pontiffcum  snnt,quorum  primum 
est  {a)  vxiL,  id  est,  tunica  talaris,  tota  hiacyntbina , 
ex  Intcribas  ejusdem  coloris  assutas  habcns  maiiicaSt 
et  in  supcriori  parte,  qva  collo  iiiduitor,  aperia,  qiiod 
vslgo  eapititim  vr»ca»t ,  oris  firmissimis  ex  se  lextis, 
tb]  nc  faciie  rumpanlur.  In  extrema  parte,  id  est,  td 
pcdes,  scptuaginia  duo  sunt  tinltiinabuia,  el  totidem 
niala  pumca ,  iisdcm  conlexta  eoloribus ,  ul  siipra 
ringulum.  Intcr  duo  tintiniiabnla  unum  nialitm  e»C : 
iiitcr  diio  maia  unum  tiniinnabiihtm  ,  ut  alterutrnm 
Fil>i  media  sint :  causaque  reddiiur.  Idctrco  lintin- 
iiabula  vesti  apposiia  sunt,  iH  eiim  ingrediiar  Pon- 
tifex  in  9Qncia  Sanclornm ,  toins  Tocaijs  ineedat » 
statim  moritunis,  si  lioc  non  fecerit. 

15.  Se)(tiim  est  vestimcntum ,  qnod  Bebrtica  lin- 
gua  dicitur  EraoD.  Seinunginla  h^ttQu^  id  est,  tuper- 
humeraU  nppellftnl.  (e)  Aqnila  ^lv^u^ ,  nos  BPROfr 
suo  pimimtis  iiotnine.  Et  ul)icunK|ue  in  Exodo,  sive 
in  Leviiico  su|)erhumerale  legitur,  seiamus  apiid  ile- 
brxos  Ephod  appellari.  Iloc  aulcm  esse  Pohtifieis 
vestimentum,  cl  ki  quadam  Epiitola  (Ad  UareeU. 
XXIX)  scripsisse  mc  memini  :  et  omnis  Scriptnra 
lestatar ,  saerum  quUdam  esM ,  et  solis  conveniens 
Pontificibas.  Nec  statim  illud  occurrai,  quod  Samuel 
qtii  LevUa  fuit,  scribitar  Regnoram  primo  libro,  ki- 
iHiisse  acuais  adhuc  pQrvuiac  ephod  kad,  id  est,  super- 
iiumiriUetitieum  :€iim  Dftvld  queque  anie  arcftin  Demi- 
ni  idem  portftsse  re^craiur.  Aliiid  est  enim  exquatoor 
supra  diclis  coioribiis ,  Id  esi ,  hiacynlho »  bysso, 
e«)cco,  piirj^ira,  et  ex  96i  anro  habere  contextiim : 
aliuii  in  simililiidinem  sacerdotuni  simplexet  lineom. 
Auri  lamin.-e,  id  esi,  braele:i^,  mira  (d)  lenuitale  lcn« 
duiiiur ,  ex  quibus  sccia  illa  iorqueiitur,  cnm  subte- 
gminc  trium  colonnn,  hiacynthi,  coeci,  porpann,  ot 
etiin  siamine  byssino  :  el  effleitur  (e)  pallioluin  mir» 
puichriiiidiiiis,  prresiringens  fulgore  ociilos  in  modum 
dracallanim ,  sed  absque  eucuUis.  Contra  pectus 
tiihil  contexium  esi ,  et  k>ciM  futuro  Rationali  dere- 

.  \a]  Josephns,  «itif  mkaxm  wci  ^  if^tti^  T^««««y.  Ilier.  ex 
TTO  et  tsm  TVO,  quod  LXX.  varie  red(iidei'UQt ,  mo- 
do  (iml»t«  {n^.  id  esl  sub  Eplioda,  sublKnicQlu,  ul  in  Epist. 
nuac  29.  ad  Marcetl.  n.  4.  modo  1««^^  supra  iimica. 
VVO  v^o  superolam,  slve  ht^fi^  proprie  signlicat  ab 

nbv  orlgine. 

[b]  Viclorias  legeodum  coMendit  mmpaAir,  id  esl  tala- 
rii  iQQica. 

[c]  AUas  M^^fPfw  cam  duptici  ^  ildit.  velos  uiiaj^ , 
id  est  ettper  vestimentmi.  Hegl;e  inenibrawe ,  cum  pauds 
allis  Ibs.  MAvf^  id  est  desuper  veuimemuni, 

[d]  Duo  Codd.  temdune  cmiduntur^  ex  quiffus  aUa  secta 
$eptem  fila  torquaUur  :  ia  aliis  tmduntur ,  UiveDimas. 
Confer  Lxodi  cap.  56.  5.  ei  Phiionem  in  vlta  Moysis. 

le)  Beg.  IIs.  palliotum  vermiculatce  pulchritudinis  f  at- 
%tte  iofra  Joseplrus  sardiuos  vocat ,  pro  sardomichas. 


SANCTI  HtEltONTin  610 

liclos.  In  utroqae  humero  habet  slngolos  lapidet 
claasos  et  asirielos  auro,  qoi  llebraice  dieaniur 
sooM :  ab  (f)  Aqnila  ei  Symmaebo  et  Theodotione 
oiiycliiiii  :  a  Septuaginti  smaragdi  transferttntnr : 
Josepbus  sardonyclias  vocal,  eom  (9)  Ilebnco  Aqoi- 
liqiie  consenliena :  ot  vel  eolorem  bpidum ,  vel  pa- 
triain  demonslrsret.  Et  in  singulis  lapidibus  (h)  sena 
Pairiacharum  nomina  suni,  qtttbus  Israelitiet»  popu- 
itis  dividilor.  Iii  dextro  humero  majores  fUii  Jacob, 
in  Iscvo  luinores  scripii  sunt :  at  Ponlifex  ingredieno 
Sancta  Sanctoram,  nomina  popiili  pro  qno  rogaturus 
esl  Dominum,  poriei  in  biinieris. 

16.  SepUmum  vesrnnentiim  ost  mensoro  ptrm- 
lom,  sed  eunciis  sopra  dictis  sacratius.  Iiiieiide» 
quaeso,  animiim,  ut  qoac  dieuiilur,  iiilelligas.  Hehrffieo 
vueatur  {i)  Boscif,  Grasce  iiulem  A^ycav,  nos  Ratiouate 
^ssunins  appellaro,  ul  ex  ipso  autim  nomine  seias 
niysiiciim  esse  quod  dieiiur.  Piuinus  esi  brevis  e% 
auro  ei  qtiatuor  texlus  eoloribus ,  boe  esi » iisdcm 
qiiibus  ei  Superhumerale,  habens  magniliidinem  pal- 
lui  per  qnadrum;  el  dnplex,  ne  facile  ronipatur.  lii- 
lexli  smiienimei  dnodeeiai  la^des  mirx  inagniuidi- 
wo  alqiie  prelH  per  qu::luorordiues :  ila  ut  in  singiili» 
versiculis  36S  ^^rni  lapides  colioeentur.  In  primo 
ordine  sardius»  topaxiiis,  smMagdos  poniltir.  Sym- 
mat  hus  dissentlt  in  smaragdo^  (j)  ceranninin  pro  co 
iransCercnr.  In  sccundo  earboneulos,  snpphirH.«,  js- 
spisJntertio  ligarius,a«iiii^,  ametliyslus.  In  quario 
eiirysnliihtiSf  onycliinus,  berillns.  Salisqoe  mirorciif 
hiacyiiibus  pretiosissimus  lapis  in  horuin  numcr» 
non  ponalur :  nisi  forle  ipse  est  ftlio  oomine  iigiiriuo^ 
Serulans  eos  qui  de  lapi^ro  alfpic  gcrontarum  scri- 
psere  naluris,  (k)  ligurium  invenire  noti  potui.  lo  si» 


(n  Slc  Bicronymiani  codices  omnes  eamdem  S^miiadio 
ei  'lliend.  versionem  tribiiuiit,  uiide  perperam  Dnisliw 
piilarit,  ittlrusfl  hsc  dtio  Bomina,  ei  iecUoiiem  mu  Aquilae 
asGrihCBilaitt. 

[g]  Qno(l  Rebrapom  spectal,  credo  iMiidi  abHiero^rmo 
nomen  DTX  quud  Saitlonyx  Yerliiur }  ueqne  enim  atio  no- 
mine  in  Hebrxo  lexiu  scimus  scrtbl  :  in  Exodo,  Isala,  cl 
Ezechielc.  Coa^il  et  aomiBis  inierpretalio  qu«  ad  coio* 
rem  lapidis,  ui  i|.se  inBuii  referiur  QTTM  quippc  Robeum 
dicitur ,  unde  Rutimum  \-uigo  audli.  Qnod  addit ,  cum 
jquila  consentlre  Jnsei  btim,  ruio  alteram  Aquilae  cditio- 
nein  velle  intebi^i,  modo  enini  dixei^at  ab  jquila ,  sym* 
machOfet  rheodotione  onychinos  dicl.  r)eoi(|ue  quod  pa- 
triam  notari  vuli  eo  nomine ,  concinit  Plinio ,  qui  sarda 
gnnmit,  im|uii,  nomen  cum  Sardomjche  cotmmancarit ,  el 
liltro  uUluio ,  sardam ,  tfl  sarditnti  ( Lydoraui  videlicei } 
primum  repertam^  sed  taudoiissimam  circa  Ea^tonem 
icslatnr.  Quta  etiam  S.  EpfphaKRS  in  Ikic  ipsa  CpisloU 
noQ  semet-ol»  de  geiuinls  kiiRbius  ab  Hieroaymo,  tm  v>. 

7tt«o  ,  iiiquil ,  i  fkf  «flkH  V.lo<  .  o4^uk  irA  H  «vfMftc  x^  «Stn  mk 
•tfUKOcyttkc.  ^  Bo4»1lra*t  ft  Tf  «Q&$  Xvwnfun  jlvtiai.  Wn  ii  liMTi*  ^ 

lUoc,  e(c.  quae  inieri  reiatloBe  nou  itidigeut. 

' '  1  Velus  ediUo  6fs  srtia.  Vitlosc.  I 

Quidain  Mss.  Hosin ;  veius  cdiiio  ostdn. 

^j  Graece  MMftb^,  quod  fucus  isle  sciaiill'einstar  oneel. 
Iti  Ta  ex  veleri  ediUone  lAgurium ,  \Qi/Jjgurium  restitu^ 
mus  pro  luncurio,  qiia  de  fe  mox  dicemu». 

(k)  Sic  jamusc^ue  ab  Erasmo  cdiuun,  sed  /jjifirticf  leKen* 
dum  est  iuxta  pnscos  codices,  ut  alii  ante  Bd»aoin]adver- 
lenmt :  Lyiicorius  enim  aititd  est,  et  succiniiin  polius 
quain  Hjaciiithi  ((uoddam  genus  ant  alterius  geiumae.  cpiod 
sua  aetale  Pliuius  videre  |H)tult.  Hiitc  Hosycbius  Vvrvwfio*, 
^Tfov,tamelsiTlieo|.lirasius  aUique  vcterHiii  cum  Lyncu- 
rio  electro,  Xcfjfvn,  aiit  iprt^v»»  Ligurium,  majorts  irelii 

gemmum  male  coiifuderunt.  Hieruiiymus  autein  bxc  ex 
piphauio  irauscripsil,  ({ui  ilidom  geumiae  naluram  igno- 
rare  se  prolRclur,  el  pselius  quoi^ue  inicr  Ignolas  gen^ 
ums  rcci'u.^L 


g|7  fepi8toL:i; 

gvlis  Itpidibus  seeuiMlom  xtatcs  duo^ecim  iriboum 
scutpta  wiH  nomiiM.  Hm  lapidcs  in  diademate  prin- 
cipis  Tyii,  el  \n  Apoealypsi  Joannis  legimus,  dc  qui- 
btts  eilruitur  cceleslis  ierusalcm  (E«r*.  38 ;  Apoc. 
ai) :  el  sub  horum  nominibus  el  specic ,  virliiium 
Tel  ordo,  tei  diversilas  iiidieaiur.  Per  quiiuor  Ralio- 
nalis  angnios ,  quatuor  annuli  sunt  aurei  i  habenies 
c*»fllra  se  iii  Sopcrhumerali  alios  quatuor  j  UX  cum 
appositum  fiieril  3i«yw»  in  loco.  quem  in  Ephod  diii- 
mus  derelictum  j  annulus  venial  conlra  annulum ,  et 
imiluo  sibi  villis  copulenlur  hiacynlbiiiis.  Porro  ne 
iuagiiiiodoelponduslapidumconiexta  sumiiia  rum- 
peiei,  auro  ligaii  sunt  aique  conclusi :  nec  su£fecit 
hoc  ad  Ormitalcm,  nisi  el  catenae  ex  auro  ficrent, 
qua>  ob  polchriiudinem  fistulis  aureis  tegcrentur, 
haberentque  et  ia  Rationali  supra  duos  majores  an- 
nulos,  qui  uncinis  Superhamcralis  aureis  neciercn- 
lur,  el  deorsum  alios  duos :  nam  posl  icrgum  in  9u- 
pcrhumeralicontra  pecius  ei  stomachuni,  cx  utroauc 
latereerant  annuii  turei.  qui  caieuis  cum  Rationalis 
ioferioribusannulisiungebantur  :  atque  iu  fiebat^  ut 
aslringerelur  et  Rationalc  Superhumerali,  ei  Snper- 
humeralcRalionali,  ttt  una  lexiura  contra  videiitibus 
putareLur.  , 

18.  Ociava  est  lamina  aurea ,  idest,SiS  ZAAB,  in 
qua  scrlptum  csi  nomen  S06  »>«»  Hebraicis quaiuor 
Irtteris  JOD,  HE,  VAV<  HE,  quod  apud  i:ios  incflfabile 
imncupaiur.  Haeesuperpileolum  lineum  et  communo 
omnium  Sacerdotum,  iii  PohtiUce  plus  addilur,  ul  in 
fronte  viia  liiacynthiiia  constringatur,  TOTAMOCt  Poii- 
tificis  pulclirilodinem,  Dci  vocabulum  coronet  et  pro- 

49.  Didicimus ,  quas  vci  commuoia  com  Saccrdo- 
tibos,  vel  qo»  specialia  Poniiflcis  vesiimeuta  sint : 
ei  si  tanta  dinicutias  fuit  in  vasis  fictilibus,  quanta 
UKiiestas  erit  iu  tliesauro,  qui  inirinsccus  lalel?  Di- 
eaiiius  igitor  prius  quod  ab  Bebrxis  accepimiis  :  et 
)uxta  morem  noslrum  <  spiiitiialis  posiea  inielligen- 
tis  vela  pandamus.  Quatuor  colores  ct  quatuor  cle- 
menta  referuntar,  ex  quibus  univcrsa  subsistuiil. 
Bysstts  ierr;e  depuUtur,  quh  ex  terra  gigniiur.  Pur- 
pura  mari,  quia  ex  eiits  eociilcolis  tingilur.  Hiacynibus 
{a)  aeri  •  propter  ciiloris  similitudiiiem.  Goccus  igni 
et  aeiberi,  qui  Hebraice  §Am  appcUatur  :  quod  Aquila 
Z^p^ ,  SymmacfattS  ilfiafo*  interpretalus  est.  Pro 
cocco  iuxia  Latinum  eloquium ,  apiid  llcbrajos  Tio* 
lATH,  id  esl,  vermicttlus  scribilur :  et  justutn  esse 
commemorant^  ut  Poniifca  (b)  Greatoris  non  sulum 

^  (fl)  Plerique  IJss.  et  aeri.  Sed  Josephus  Ilb.  3,  cap.  7. 
unde  liJEC  Hieronymus  transtulit,  et  PhiVo,  neuiram  sive 
aef  18  sive  aelheris  coroi  araiionem  cocco  iribuunt.  Origeoeg 
qiioque  In  Exodum  h«c  velull  vulgo  uotissima  reciUl : 
t  Hiacynlbus  ergo  ad  aerem  referlur,  boc  eiiim  ipse  Indi- 
cal  color ;  sicnl  coccus  ad  ignem ;  purpurse  aquae  leuel  Ogu^ 
ram,  quasi  qu»  dc  aquls  aoci|lat  fucum;  byssus lerra*^ 
quia  oritur  ex  lerra.  Pio  ^^Ajt^,  auodlnfrae8l,«iA«»  l^it 
Drusius^  sique  cdiiio  toy  LXX.  Romana  ad  Aquilain,  alli- 

Sae  fere  oumcs  ex  edilis  Hieronymfamis  codicibus;  et  j)ro 
ymmaclu  ai^aT»  plerique  Mss.  perperam  diafor,  Laiuiis 

(b)  Unus  Rcginae  codexi  ut  Pontifex  creaturU  mnttibng 
adorfuUia  non  solum,  elc.  quse  non  Gloesatoris  higenmin 
sed  ipsius  Hicroiiynii  nobis  referre  \\ss\  sunl ;  inlra  eiu.n 
hoc  sensu  « justum,  iiiquit,  ergo  eral,  sicut  sopra  ex  parie 


LXIV. 


618 


pro  Israel,  sed  ct  pro  universo  mundo  rogct :  si  qui- 
dcm  ex  terra  el  aqua  et  aere  ei  igne  mundus  isic 
consistit :  et  hxc  elemenla  sint  oronium.  Undc  pri- 
mum  vcstimenlum  lincum,  lcrram  significat :  scciiii- 
dum  liiacynlhinnm,  acfenl  in  colore  demonslrat  (:il. 
demorutroM)  :  quia  dc  lerrenis  paulalim  ad  ctcclsa 
(iQ  sustolllinur  :  ct  ipsa  vcstis  hlacynthina  a  capiic 
usf|uc  ad  talos  vcnicns,  indicat  acrem  de  ccelis  usqne 
ad  tcrram  fusum.  Mala  autcin  punica  ct  liminnalHiIa 
in  inferioribus  posita ,  fulgora  toui^ruaque  dcmon- 
strant :  sive  terram  Ot  aqiiam,  et  oinnium  clcmcnio- 
rum  interse  consimantiam  :  et  sic  sibi  universa  pcrpid- 
ta,  ut  in  singulis  367  omnia  repcriantur.  Quod  au- 
tem  soprndicti  colorcs  auro  intclii  suntrid  signinciiri 
voliint,  quod  vitalis  calor,  cl  diviiii  sensus  providctH 
tia  universa  penctret.  Stipi*rhtiineralc  ct  duos  lapidoSi 
vcl  sniaragdinos,  vel  onychinos,-  qui  di  siiper  sunt,  ct 
utrumque  humerum  lcgunl ,  diio  bcmisplia^ria  inlcr- 
prciaiilur :  quorum  aliud  supcr  tcrram ,  aliiul  sUli 
lerra  sil ;  sive  solcin  ct  lunam,  qiix  desopcr  rutilnnt. 
Zonam  illam,  qiia  sacerdotis  pcctiis  arCLitur,  ci  iinca 
tiinicai  (d)  id  cst  terra,  constriOgitur :  iiitcrprctantur 
oce:inum.  Rsitionalc  iu  mcdio  posilimi  icrraiti  cdissc^ 
ruiil :  quae  instar  punOti ,  licet  omnia  in  se  liabcal , 
tamen  a  cunclis  vallatur  elcmcntis.  Duodccim  lapidcs, 
vel  zodiacnm  iiitcrpreiantur  circnliim ,  vel  duodocini 
mcnscs,  ct  singulis  vcrsiculis  singiila  assignant  tctn- 
pOra,  el  his  ternos  depuiant  incnses.  Nec  aiiciii  gru- 
lilis  videatiir  oxpositio.  Non  cKid  si  coelestu  ct  Di  i 
di>p<i.<ilionem ,  idoloruni  nuninibus  inrainariint,  id- 
circo  Dei  cst  ncganda  providcntia ,  qu:c  ccrta  legc 
Corrit  et  feriur ,  et  regit  oninia.  Ilain  ct  iii  Job|  Ar- 
cturum  et  Orioncm,  ct  (e)  HAzoROTh,  hoc  csi,  zodia- 
ctiro  circulum  et  cxtera  aslroruiu  noniina  Icgimus 
{iob.  9.  et  59).  Non  qood  cadem  apuJ  llebra  os  voca- 
bula  siiit,  scd  quia  nos  non  possumus  qnx  diciintur, 
nisi  consuetis  vocibus  intelligere.  Pulchrc  autem  lioo 
ipsum  qood  in  medioest,  appellatur  Rationalc;  ra- 
tione  enim  ctincta  sunl  ploiia,  et  terrcna  liaerent  coc- 
lestibus  :  inio  rntio   tcrrcnoriim  ct   tcmporum,  calo- 
ris  ct  frigoris,  ct  duplcx  inter  otraqiie  lcinperics,  dd 
cosli  cursu  ct  ralionc  de^ccndil.  Uiide  et  Rationale 
cum  Ephod  fortiiis  stringitur.  Porro  quod  dicitiir  iii 
ipso  Rationali  Hlwti^  cssc  et  kUfiiWL^  id  cslf  manife" 
ilatio^  atque  docfrina,  vel  verifcs,  hoc  ipsom  sigiiifi- 
cat  ^  quod  nunquam  in  Dei  ratione  mendacium  sit ; 

diximus,  ut  Pontifex  Dei  cpcalurarum  omnium  lyiuim  por- 
tans  in  veslibus,  iiidicarel  cuncla  iiidigcre  miaericordia 
Dei  -  etc« 

{c)  Yiciorius  legit  mtolUtur,  scilicet  acr,  eainqnc  lo- 
clionem  ex  sut)>e(iueultbus  probai,  aique  inipressam  fafsi 
arguit.  Nos  nostra  s<«qutmur  exetiifiUria. 

(d)  Cluniaceiisis  Ms.  Apud  liarli<n.  Ifcrio,  eo  quod  ter- 
tam  conftringu,  pressius  texlvi  Josephi  Grwco  respondet, 

ZAn|  T«  «tftolt6«a««  tev    «kmUv  ii—9iffaivu,  »«\  x^  •^•«  i^MfiM>^ 

vk  iMivT«,  qu»  Hieronyuius  fere  vcriit. 

(e)Non  tyi^ographorum  vitio,  utMartian.  putrfl,  sed  et 
H';braeo  tcjitu  4.  Reg.  c.  13.  legerant  Erasm.  cl  Vlctorius 
TtUfi^Xaxolotft ;  tameisi  Job.  39.  5i.  queirt  locum  Hfer. 
iiotat^  sii  TTTO,  Mazurolh  iiixia  LXX,  sive  Mazarctfi^ 
(memadmodum  ipsp.  alibi  legit  In  lib.  Nomi.  i  ad  4.  Rfc«. 
Theodorotus  iu  cum  locum :  to  ikiC^jH»  i"^"*t,  a<rtifOi  orjwi 

^ofiA  tWi,  «al  TOJ:«C«.tiv  Em«  ^^xmi  «voitA«««t.    MUtWrOtft  WiH 

wen  puto  esse  sUUm,  ccnjmoque  Luciferum  sic  «oini- 
nruh 


\ 


619 


sed  et  ipsa  vcrilas  cnullis  signis  et  argumentis  nion- 
strelur  liominibus,  et  usque  ad  mortalcs  veniat.  Unde 
faelum  e^,  ut  rationem  solis  cl  lnnrc  et  anni  et  nien- 
sinm  et^emporum  368  et  liorarum,  tempestatum 
qnoque,  serenitntisatque  veniorum,  el  rerum  omnium 
nosceremus,  ACCiPtENTES  ihsitam  a  Deo  snpicntiam,  et 
ipso  habitntore  aqiie  doctorc,  doniicilii  sui  nobis  et 
fabricx  scienliam  dcmonstraiite  Super  omnia  eidaris 
et  ^itta  hiacjntliina  coelum  monstrat :  el  anri  lamiiia 
qux  in  frontc  Pontificis  est ,  liiscriptumqne  nomcn 
Dei ,  universa  (a)  quae  subtcr  sunt ,  Dei  arbilrio  gu- 
bemari.Idipsum  cgo  puto  snb  aliis  nominil>us  el  in 
Cherubim  et  quntuor  aiiiinnrihus  llguratum ,  qiix  ita 
ftibi  permixta  suiit  et  hicreiit ,  ul  in  uno  invciiiantur 
et  cxtera  :  et  quod  iustaiitcr,  el  anle  se  vadanf ,  et  no:i 
revcruntur.  Labuntur  enim  tempora ,  et  prscteriia 
relinquentia,  ad  fuUira  fesiinant.  Qnod  aotcm  scmper 
in  moltt  snnt ,  illud  signiAcaiit  quod ,  et  pbiiosoplii 
sus|>icantur,  currere  mundum  suo  ordinc,  ei  incessa- 
bililcr  velut  rotam  in  «uo  axe  lorqueri :  uiide  et  roia 
in  rou  esl,  id  est,  tempus  in  tcmpore,  et  annusiu 
semetipsum  revolvitur :  et  ips»  rotx  elcvantur  ad 
ccelum,  et  super  crystalluin  thronus  ex  sappliiro  est, 
et  super  Ihronum  similitodo  sedentis  :  ciijiis  inferiora 
ignea  suiit^  supeiiora  electrina  :  ut  demonsiret  qu;c 
inferiora  siint,  Igne  et  purgalione  indigcre  :  qua  sur- 
soro,  in  conditioais  suac  poriXate  perslsterc.  El  qiio- 
modo  hic  in  Iiabitu  sacerdotis,  auri  lamiiia  e&t  desu- 
per :  ita  iii  Ezecbiele  electmm  in  pectorc ,  et  in  ver- 
tice  collocatur  (Etech,  i.  8).  Justum  ergo  erai  (sicut 
supra  ex  parte  diximus)  ut  Pontifex  Dei,  creatiirarum 
omniuin  lypuni  portans  in  vestibus  suis ,  indicaret 
CVNCT4  indigere  roisericordia  Dei :  et  cum  sacrifioa- 
rct  ci  j  expiaretur  universalis  conditio ,  ut  non  pro 
libcris  ac  parentibus  ct  propinqiiis ;  sed  pro  cuncu 
ci*eatora,  ct  voce  ct  hubitu  precaretur. 

SO.  Tetigiiniis  expositionein  Hebraicam,  et  infini- 
tam  sensunm  sylvam  altcri  teinpori  reservanles,  quo:- 
dam  futur»  domus  stravimus  fundamenu.  De  fenii- 
lulibus  lineis  hoc  solent  dicere ,  Ratio  scniiiiuin  ct 
generaiionis  ad  (*ariiein  pcrliocns,  terrx  (b)  per  eain 
deputatur.  3G9  Ui><ic  et  ad  Adam  loquilur  Deus  : 
Terra  rs,  et  in  terram  ibis  (Gen,  5.  19).  Causasque 
hiijiis  rei»  quomodo  de  parvulo  seniine  ct  roedissiinis 
iiiiliistanu  vel  hominiim  vel  divcrsarum  rcruin  p!il- 
chritado  iiascatur,  esse  obvolutas,  et  humanis  oculis 
nonpaiere.  Legimus  iu  Levitico  {Levit,  8)  Jdxtn  pr:e- 
ceptum  Dei,  Hoyscn  lavisse  Aaron  et  filios  ejus  :  jam 
lutie  purgatioiiem  mundi,  et  rerum  ouinium  sanctita- 
lem  Baptisnii  sacramenta  siguabant.  Non  accipiunt 
vesies,  nisi  loiis  prius  sordibus,  nec  ornantur  ad  sa- 
era,  nisi  in  GbrLito  novi  liomiiies  renascantur.  Yiniim 
enim  novum  in  novis  utribus  mittilur.  Quod  auiem 

{a)  Heginse,  quo  in  i.rimls  utimur  Uss.  liber,  qutB  svper 
terram  nmt^ 

{b)  iQleUtge  carneoi,  per  quam  terrae  depuUlur.  Mar- 
talnsRUs  legtt  poximay  Erasm.  et  Vicior.  peren.Nobis 
sctiui  i.lacuit  CluDiacensis  Ms.,  quem  respuit  edilor  Be- 
xieaiGiinus,  tum  allerius  Reginse,  ot  vetustissimae  ediiio- 
uts  aucloriuicm,  qua  verissimus,  ct  pcrspicuus  cxcriiur 
seiiflus. 


SANCTI  IIlERONTMf  ^20 

Moyses  lavat,  legis  indieiam  osi.  Habent  Moyten  et 


Prophetasy  ipm  ateiiant.  Et  .46  Adam  Wfue  ad  Moy- 
sen  omnet  peccaverunt,  Pneceptis  Dei  lavandisurons, 
et  cuin  parati  ad  indumentum  Chrisli ,  tunicas  pcl- 
liccas  deposuerimus ,  tune  indtiemor  veste  linea  , 
nihil  in  sese  mortis  habente,  sed  tofa  candida :  ut  de 
baptismo  consurgentes,  cingamds  Iiimbos  in  veritate, 
et  toia  pristiiiorum  peccatorum  turpliudo  celeiur. 
Uiide  et  David  :  Beati  quorum  rermtm  tunt  miquitatee^ 
et  quorum  tecta  $unt  peccata  (P5.  31.  i). 

%l.  Post  fcminalia  et  llneam  tunicam  Induimur 
biacyiithino  vestimento ,  et  incipimus  dc  terrenis  ad 
alta  conscendere.  Ilxe  ipsa  hiacynthina  tunica,  a  Se- 
ptunginta  (c)  itTso^xnni,  id  est,  nnbucula  nominatur, 
ci  proprie  Pontificis  est ,  significatque  ratloiiem  su- 
biiniium  non  palere  omnibus ,  scd  majoribus  atque 
perfectis.  Ilane  babuerunt  Moyses  et  Aaron  ct  Pro< 
piicUB ,  et  omnes  quibus  dicitur  :  In  montem  exceUum 
uicende  tu^  qui  evangeliza$  Sion  ( l$m.  40.  9 ).  Nec 
iiobis  siinrcit  priorum  ablutio  peccatorum,  baplismi 
gr.ntia,  doclrina  secretior,  nisi  habuerlmus  et  opera. 
Uiide  juiigiiur  et  Ephod,  id  Cbt,  Sitperhumerale,  quod 
llarionaK  copulaitir  :  tit  non  sit  laxum,  neque  disso- 
liituin,  sed  lixreant  sibi  invicein,  et  aosilio  sint. 
Kaiio  cnira  operibiis,  et  opcra  rationc  indigent :  ut 
qiiod  meiite  percipimus  opere  per|JCtrcniBS.  Diioquo 
lapides  in  Superhumerali,  velChrisiuin  significanl  et 
EccIesiam,duodecim  Apostolorum,370  qui  adprx*- 
dtcationem  missi  sunl,  nomina  coutinentes  :  vel  Itt» 
toram  et  spiritum,  inqiiibiis  coiitinciitur  lcgis  universa 
mysieria.  In  dextra  spiriios,  iu  l;eva  litiera  est.  Per 
lilieras  ad  verba  descendinitis,  pcrverba  vcnimus  ad 
scnsiim.  Qoam  pulclier  ordo,  cl  ex  ipso  habitu  sacra- 
meiita  demonstrans.  In  humeris  opera  sunt,  iu  pcctore 
ratio.  Unde  et  pcctoscultiin  eoinedunt  sacerdotcs  Hoc 
aulcm  Rationale  duplex  esi,  apertumet  absconditum, 
siinplex  et  mysticum,  dutfdcciin  lii  sc  lapides  Iiabens, 
et  quatuor  ordincs,  qiios  qualuor  piito  csse  virlutcs, 
Priideiittam,  Fortilodinem,  Jusfiliam,  ct  Temperan- 
liani,  quiC  sibi  b».'retit  tnvicem  :  et  dum  muiuo  mis- 
ccntur,  duodenarium  efficiuiit  nunierum  :  vel  qua« 
ttior  (d)  ETangelia,  qiisc  in  Apocnlypsi  describiinttir 
pietia  oculis  ( Apoc,  ii.  6) ,  ct  Doudni  luce  radianiia 
munduin  illuminant.  In  uno  qtiattiior,  et  in  quaUu(>r 
singtila.  Unde  3«i;.H9(f,  et  «iiSOttoe,  id  est  (e)  docinna , 
ct  terita$  in  pectore  Sacerdotis  est.  Cum  enim  indu- 

(c)  Tvl  Levit.  8.  7.  ubi  tamen  Alex.  Ms.  4«»«^  habel ; 
sed  et  Hieronyiiiiana  exeni|  laria  niiruin  quruituin  inier 
se  varieui.  Qusedam  bt^vtii«K.  alia  nolaule  Marllau.  ;«&- 

(rf)  Erasm.  H,  Vlclori<J8  animalia,  quain  voci*ni  de  suo 
sobrogassearhilrajnurHieronymia.io  coulexlui;  Mss.  eiiiiu 
oinnes  luin  a  nolns  cum  a  Benediciino  insi  ecli,  qui.t  et 
Tclustae  edilioiies  relineni  Ewmqclia.  fiec  incleganlcr  jk5- 
luit  Hier.Tfoiraoiquaj  sjrmbolis  E'vai»gell<irnm  in  A|.ocalypsi 
Irihminiur,  Evangeliis  ipsii  ailsci'ib«re ;  e<  que  niagis  ciiin 
verbaw  imo  qnatuor  ^  ei  iu  qmdmr  naqtia  i;roprie  de 
Evangeliis  dicantur.  Nisi  f  rte  scri(  stTat  S.  Doeior  ulrnui- 
qiie,  vel  quatuor  Evangelia,  et  quatuor  anhmlin,  qiMwuiu 
.  allerum  verborum  ettrumdcm  occnrS!i  inlercideril.  Mox 
pro  Domini  liice  rud  anlia ,  quidatn  codices,  Lomim  Ut- 
cernoB  ardentes, 

(e)Ediii  oouies  pririor  M.irli.m.  add:inl  mCTtf/f^&rof/o  rd, 
ncc  :jcio  an  vcrius. 


621  EPISTOLA  LXV, 

lH8  quis  fueril  veste  muUiplici»  consequens  est,  veri- 
talem  quam  corde  reiinel,.  sermoue  proferre  :  et  ob 
iil  iii  Ralionali  veritas  est,  id  esl,  scientia^  ui  noverit 
quac  docenda  siiit :  et  manifestatio  atque  doclrina^  ut 
possit  bstruere  alios,  quod  mente  concepit.  Ubi  sunt 
«lui  innoccntiam  Sacerdoii  dicunt  posse  sufficere? 
Yetus  lex  uovs  congruit :  idipsum  Hoyses  quod  Apo- 
fiitolus^  llle  sncerduiis  scieniiam  oniat  in  vesiibus  : 
isie  TimoUieum  et  Tiium  insiruit  disciplinis.  Sed  et 
ipse  vesiimentorum  ordo  prxcipnus.  Logamus  Levili- 
cum.  Non  prius  RationalCy.  ct  sic  SuperbumeraJe,  scd 
anle  Superbumerale^et  deinceps  Batiouale  (L^oi/.  8). 
Amandatis  tui$y  inquil^  inl^lm  (PmL  il8. 104} : 
prius  faciamus,  et  sic  doceamus :  Ne  doclrinae  aucto- 
riias,,  cassis  operibus  destruatur.  iloc  e$t  quod  in 
Propbeta  legimus  :  Seminaie  voti$  injustitia,  et  nietile 
fructum  vitw :  iUuminaie  vobis  lumen  scienli<s  ( Osee  10 . 
12).  Primum  semiuate  in  justitia,  et  fructum  Yitae 
afternae  metite,  postea  vubis  scientiam  vindicate,.Nco 
statim  absoluta  pcrfeciio  est,  siquisSuperhumeralcet 
Rationale  habcat :  nisl  ba*c  ipsa  inter  se  foriicompagi- 
ne  solidentur,  et  sUii  invicem  connexa  sint :  371 
ui  ei  operatio  raiioui ,  et  ratio  operibus  bxreat : 
et  his  prsecedentibus ,  doclrina  seq^ualur  et  verltas. 

22.  Qu«ituor  eleroentn»  de  quibus  su|(ra  dixiuius, 
etduos  Upides  vei  ouycliinos,  vci  smaragdinos,  et 
gemmas  duodecim,  qua*  ponunlur  in  Baih)nuli,  si  esset 
tempus  ut  discuterem,  siugulorum  iiaturas  et  causas 
tibi  exponerem  :  et  quid  unusqiiisque  valcat,  et  quo- 
modo  virlutibiis  singulis  comparentur,  plenius  qun- 
sita  (o)  demonstrarem.  SufQciat,  qiiod  el  sanctus  Papa 
Epiphanius  egregium  super  hoc  volumen  cdidit :  quod 
si  iegere  volueris,  plenissimam  scicntiam  consequeris. 
Ego  jam  mensuram  epidiobc  excedero  ine  intelligo , 
et  eicipientis  ceras  video  esse  completas.  Unde  ad 
reiiqua  iranseo,  ut  tandem  fmiatur  oratio.  Lamina 
aurea  rntilat  in  froule  :  niliil  enim  nobis  prodest 
onmium  rerum  eruditio,  nisi  Dei  scientia  coroncmur. 
Lineis  induirour,  ornamur  biacynlhiuis,  sacro  bal- 
teo  cingimur,  danlur  nobis  opora,  ilationalc  in 
pectore  ponilur  :  accipimus  veriialcin,  proferi  scrmo 
doGirliiam  :  imperfccta  sunt  universa ,  nisi  tam  dc- 
coro  currui  dignus  queeratur  auriga,  et  super  crea- 
tiiras.  creator  insistens,  regat  ipse  quae  condidit.  Quod 
olim  in  bmina  monstrabatur,  minc  in  signo  ostendi- 
tur  Crucis.  Aoro  icgis,  snnguis  Evangclii  pretiosior 
est.  Tunc  sigimm  juxta  Etc€bieli&  vocem  gcmeniibus 
figebatur  in  fronte  (Ezech.  9..  4)  :  nunc  portantes 
cmcem  dicimus  :  Sigttatum  esl  super  nos  lumen  vultus 
tui,  Djomine  (  PsaL  4.  7  ).  Bis  in  Exodo  legimus 
{Exod.  28.  ei  2.9 ) ,  praecipienle  Domiuo,  et  Moyso 
jussa  Ihcieiitc  :  (b)  ocio  vestium  gcnera  Pontificis.  In 


(a>  Nediio  qiiidem  HUs.  exemplaria  iuvenias,  quse  tuinc 
lociun  ii^dem  ver)}ia  expriroant;  suoi  taineu  vari|in(,es 
lectiones  lum  a  nobis,  tum  ab  al.is  rccensitae,  nnliiiis  tere 
niomenti,  ex  quilnis  kl  imum  arguas,fere  ad  huuc  uioUum, 
scri|)tum  oIinialfieronyfno,'pMus  quce^tademioi\slrarenu 
Memorasse  suficiiU^  etc.  Obvius  porro  est  S.  Eplphanii 
iiber  isie,  queni  iaudat,  «tfi  %&»  Mum,  mm,  sivc  de  gemmis 
in  Aaronis  veste. 

(b)  S.  Isidoros  Originum  lib.  19-.  cap.  21.  octo  suntin 
Uge  (fenera  sacerdoiaUum  vestim^aorum,  clc,  quac  ex 
liac  Uierouyuii  epistola  exscri[)sit. 


8» 

Leviiico  de  septera.t;ti<tfHnn  scripttim  est  ( Le»it.  8) ; 
ct  rcfertur  ^uomodo  M.oyscs  fratrcm  suum  Aaroii  iliis 
induerit  :  de  solis  fcminalibus  niliil.dicitur,  bac  (ut 
arbitroc )  causa  ,  qiiod  ad  genit;dia  nostra  et  veren^a 
lex  non  miltit  manum,  scd  ipsi  sccrctiora  nosira  ct 
confusionc  digna  tegcrc  et  re!are  debcmus,  et  consci- 
eiuiam  puritaib  fcminiim  (c)  Deo  jiidici  reservare.  Dc 
ccteris.  virtutibus,  vci  bi  gr;ilia,  saiiientia,  forliludin'*, 
jusliiia,  tcmperant:a,  372  Immililatc,  mansuetudinc, 
liberalitale,  possunt  et  alii  judicare  :  pudiciiiaro  soia 
[ai.  solam]  novit  conscientia ,  et  biimanl  oculi  hujus 
rei  ccrti  judices  esse  non  possunt :  absqnc  bis  qiii 
passim  in  morem  brutorum  ajiim^diiim  libidini  suiit 
exposiii.  Unde  cl  apostolus  :  Dis  virgimbus^  iuquit. 
pra:ceplum  Domini  non  habeo  (  i.  Cor.  7.  25) :  quasi 
Moyscs  loqualur  :  feminalibus  ego  non  vestio,  ncc 
impono  nliciii  necessitatcm  :  qui  vult  Sacerdos  esse, 
ipse  se  vestiai.  0  quantas  virgines,ct  quantorum  spe- 
raia  pudicitia  in  dic  judicii  dchonestabitur  :  quanto- 
rum  iiifamaia  pudicitia  a  Deo  judice  coronabiiur^  Ipsi 
igiiur  assumaraus  fcmiu^lia :  ipsi  nostra  vercnda  op-  - 
riamus  :  non  quxramus  alienos  oculos.  Ita  leganiur 
genitaiia,  ut  nullorum  oculis  pateant  :  ne  quandi)  iji- 
Irainus  Sancia  Sancloriim,  siqua  apparucrit  lurpl- 
ludo.  morte  moriamur. 

23.  Jiim  scruo  fini:ur,  ct  ad  supcriora  rclnibor. 
Tanta  dcbet  csse  scientia  ct  cruditio  Pontificis  Dei , 
utetgrcssus  ejus,  et  moius,  ct  universa  vocalia  siiit. 
Vcrilatcm  mcnie  concipiai,  ci  toto  eam  babitu  rcso- 
netet  ornatu  :  ut  quidquid  agit,  quidquid  loqiiiiur, 
sitdoctrina  popnlorum.  Absque  tintinnabulis  eiiun  ct 
diversis  coloribus,  ct  gcmmis  (loiibusque  virtutunv» 
nec  Sancta  ingredi  polest,  ncc  iioinea  Antisiitis  pos- 
siJer«.  Ha!C  ad  unam  lucubratiunculam  cum  jaro 
fuiiis  solverctur  a  littorc»  et  nautx  crebrius  incbma- 
rcnt,  propero  sermoQc  dlctavi ,.  quae  memoraa  tcnere 
poteraoh,  etqux  diuturua  in  Rntionali  pectoris  mei 
leciione  congesseram  :  satis  iuiclligens  magis  me  lo- 
quciidi  Impelu,  qunm  judicioscribentisflucre,et  more 
torrentis  turbidum  profcrre  sormonem.  Fcrtiir  iu 
indice  Scptimii  Tcrtulliani  (d)  liber  de  Aaron  vesti* 
bus,  qui  intcrim  usque  ad  banc  dicm  a  mc  noo  est 
repertus.  Si  a  vobis  proptcr  cclebriiaiem  Urbis  (iierit 
inventuSy  quxso  nc  nieam  slillam  ijlius  ftumini  com- 
parctis.  Non  eiiim  magnopum  virorum  ingcniis,  scd 
mcis  sum  viriluis  a^slimaudus. 

373    EliSTOLA  LXV  (a).. 

AD  nRINCiPlAII  YIRGISIEII,  SIVE  EXPLAMAtia  mUlfSUf . 

Quedrage^mmnquartum  Psalmum.cujus  initiunusi,  E^ 
rucUvit  cor  meom  verbum  bonum,m  quo  sponsiChrii- 
»11,  sponsmque  Ecciesimepithalamium  eanitur^  Pritk^ 
cipiof  Romanas.virg}m^  poH  defensum  a-eatunvms  se 
acmuUebrem  sexum.quem  in  exposiiione.Scriplurarum 
maribus  inierdum  prwferebul,  interpjretatur, 
!.  Sciaine,,Principia,  in  Christo  filia,  a  pleri8«ju#» 

(r)  Marlianaeusac  semiuum, cxponcia  verissima leciiooi% 
fentinum,  quam  ronosuiinus. 

(d)  Jamdliu  bic  Turiulliaiii  libar  tnlereidit^fmoqundab' 
illo  fuerit  eluciibraius,  cx  boc  (ertne  uuo  Hierou.  testi 
nionio  disciimis. 

(c)  4L  liO.  scripia  circ.  nicdiamami  oOL 


m 


rcprchcndi,  quod  inlcrdum  scribam  ad  mulicrcs,  et 
firagiliorcm  sexum  maribus  pracfernm.  Et  idcirco  de- 
beo  primum  obtrcctatoribus  meis  rcspondcre,  et  sic 
vcnire  ad  dispuiatiupculam ,  quam  rogasii.  Si  viri  de 
Scripturis  quaercrcnl,  mnlicribus  non  loquerer.  Si 
Barac  ire  ad  praliiim  volnissct,  Dcbbora  dc  viciis 
hostibus  non  (riuntpli^i^sct  {Jud,  5).  Jeremias  carcero 
clauditur  (/^r.  36),  ct  qtiia  poriturus  Isracl  virum  iioii 
rccepcrat  proplieiaiiicm  •  Oida  cis  mulicr  suscitatur 

•  (4.  Reg.  22).  Siicqrdoles  ct  Pliarisaii  cnjcifigunt  Fi- 
lium  Dei  (Malth,  27),  ct  Maria  Hagdalene  plurat  ad 
cruccm,  ungucnla  parat,  qua'ritinluniu!o(i/arc.  16), 
Itorlulanum  intcrrogat,  Dominum  rccognoscit  (Joan. 
^),  pergit  ad  Apostolos,  repertiim  nuntiat.  Illi  dubi- 
lanl,  ista  conGdit.  Vcre  (a)  icvfyi-mi^  vere  lurris  can- 
doris  et  Libani,  qux  prqspicit  facicm  Damasci  (Cant. 
7),  sanguinem  videlicet  Salyatoris  adsapci  icpnii^n- 
liam  pro^ocaniem.  Dcrccerant  Sar.c  muliebria,  et 
ideo  Abraham  ei  sulijicitiir,  et  dicitur  ad  cuin :  Omnia 
qu<g  dicit  tibi  Sara,  audi  vocem  eju$  (Gen.  18).  llii  dc- 
fccerant  muliebria,  lu  nunquam  babuisti  mulicbrin. 
Sexut  dcvoraiur  a  virginc ,  Cbristuin  poftat  in  cor- 
pore.  )am  possidct  qiiod  futura  est.  Rcbecca  pergit 
pd  intcrrogaiidum  Dcum  :  ct  sua  respoQsione  coqdi- 
gna  audit  oracula  :  Dutp  gente%  in  utero  tuo ,  el  duo 
populi  de  ventre  luodhidentur  (Gen.  25.  23).  llla  duos 
gencpit  di^sidentcs  :  tu  uuum  quotidic  concipis,  par- 
luris,  974  (f^"^**^^»  (^)  uiiione  recuiidum,  majestaie 
multiplice.ii,  irinitale  concordem.  Maria  sororMojsi, 
victorias  Doininicanit  {Exod.  15),  et  Racbel  Delblcem 
iiosir.im  aique  Epliratham  stirpe  nominis  siti  signat 
iii  postcros  (i^en,  35).  Filix  Salpbaad  hirediutcm 
iuter  fratres  mcrentur  accipere  (Num.  27).  Rutb  el 
Ksther  et  Juditb  laqtaj  glpriie  sunt,  ut  sfiicris  volumi- 

•  uibus  nomiiia  indideriiit.  4nna  Propbctissa  generat 
lilioin  Lcvitam,  Prophctam,  Judicem,  sacro  criue  ve- 
liiTabilein,  ct  offerl  eum  in  tabernaculo  Dei  (1.  Reg, 
1.  2).  Theciiiies  mulicr,  rcgcm  David  inlerrogatione 
concludit,  xnigmale  docet,  exemplo  Dei  miligat  (%, 
Keg.  14).  Legiiiius  e(  aliam  sapientom  reminani,  qtias 
cum  obsideretur  civiias,  et  propter  (r)  unum  pcr- 
dueUem,  dux  excrcitus  Joab  inurps  arieie  quaicrc;  , 
loculn  cst  ad  popiilum  in  sapientia  suq,  et  tamae 
muliitudinis  periculum,  mulicbri  aucloritate  sedavi( 
(3.  Reg.  Ift).  Quid  loquar  de  rcgiiia  Saba  (Ibid,)^ 
qu»  venit  a  finibus  lerrx  audire  sapientiam  Sa- 
lomnnis,  et  tcstimonio  Domini  condemnatura  est 
oinnes  virps  Jerasaleml  Elisabetl)  otero  prophcUt  et 
voce  (Mmuh.  2).  Ani^  filia  Pbanuelis  in  templo  « 
templum  efftcitur  Dci,  etquolidiano  jejur^io.co^Iestem 
inveuit  panem  (Luc,  1).  ScquuHtur  mplieres  Salva- 
torcm,  et  minislrant  ei  de  substantia  sua  (Uid.  2). 

[q]  Id  ost  turretids  a  turre,  slcut  a  montc  moauniis  ut 
niavtili  ipse  Hler.lDtibro  Nomiaum.  Ilerumeleganterludil 
iu  Damasci  nomme,  quod  sanguiuem  taeci  siguiQcat. 

(61  Quod  nimirum  sui  vniiale  slve  singularitate  feoaudus 
sti ;  hoc  enlm  senso  Unioni$  voce  utUur  tum  alibi,  tum  fine^ 
cipue  in  epistola  22.  num.  19.  ad  Eusiocbluin  deVirginitaie, 
ui  co  tn  looo  fustus  explicaium  est. 

{c)  laiellige  Sibam  ubum  Bochri,  cujus  e  secundo  Re- 
g^m  iibro  ootissima  bistoria  est. 


6ANCTI  HIEROXYMl  €24 

llle  qui  de  quinquepanibus,  qulnque  miUta  hominum, 
eiceptis  mulieribus  et  parvulis,  aluit,  esc^is  sancta- 
rnm  mulierum  non  recusat  accipere.  Cum  Samari- 
tana  loqnitur  ad  puteum,  et  saturatus  conversione 
credentis,  cibos  qni  coempti  fuerant  negligit.  (d)  ApoIIo 
virum  Ap^stolicumetin  lege  dociissimuro,  Aquilaet 
PrisciJIa  erudiunt,  et  instruunt  eum  de  via  Domiiil 
(Act.  18.  25).  Si  doceri  a  femina  non  fuit  turpe  Apo- 
stolo,  mibi  quare  turpe  sit  post  viros  docere  et  fcini- 
nas? 

2.  Ilxcet  istiusmodi,  njuox&xn  filia,  perstrinxl  bre- 
viter,  nt  nec  te  poeniteret  sexus  tuiy  nec  viros  nomen 
siium  crigeret :  iii  qoorum  condemnationem,  fcmi* 
narum  in  Scrlpturis  sanctis  vita  laudalur.  Gaudeo,  e( 
veluti  quodam  tripudio  cifertur  animus  meus,  cum  in 
Babylone  invenituy  Daniel,  Ananias,  Azarlas,  Misac?. 
U  quam  muiti  sunt  375  (e)  senes  et  Judipes  Isrnel , 
quns  rex  Babylonius  frigit  In  sartagine  sua.  Quam 
inuliaj  Susannae,  qupd  interpretaiur  lH\um,  qux  can- 
dore  pudicitis  sponso  serta  comppnunt,  et  coronam 
spitieam  mutant  in  gloriam  triumphantis.  Uabcs  ibi 
in  studio  Scripturarum,  et  in  sanciiinonia  mentis  ct 
corporis  Harcellam  et  Asel(am  :  quarum  altera  lc 
pcr  prala  virentia,  et  varios  divinorum  Voluminiim 
florcs  ducat  ad  eum  qni  dicit  in  Canlico  :  Ego  /lo$ 
campi,  et  lilium  convallium  (Cant,  %.  1) ;  altcra  ipsa 
flos  Domini  lepum  mereatur  audire  :  Ut  liUum  in  me- 
dio  «pmarmii,  sic  provma  mea  in  mediofiliarum  (Ibld. 
2).  Et  quia  de  floribus  et  liliis  loqui  coepimus,  sem- 
perque  virginlias  florihus  comparatur,  opportunum 
niihl  vidctur,  ut  ad  florcin  Cbristi  scribcns»  de  mul« 
tis  floribus  disputem. 

3.  Qtiadragesimiun  qunrlnm  Psalmum  legens  in  ti- 
Inlo  repprl :  In  finem  pro  M$  qui  pommutabuntur , 
filiorum  Core  (f)  intedigentio! ,  Canticum  pro  dilecto  : 
in  Mcbraico  scriptum  est,  lananassr  al  sosannih  la- 
BifE  cofiE  NEScmL  siR  iDiDOTH  :  quod  008  iu  Latinum 
verlimus ;  Victori  pro  lUii$  fiViorum  Core,  eruditiom$  (g) 
Canlicum  ^mantissinu.  Symmachus  more  suo  manife- 
stius,  triumphum  pro  fioribu$  iiilcrpreiatos  est.  Igilur 
SOSANNIM,  vcl ,  pro  hi$  qui  commutandi  $un,t ,  vcl  in 
iiita  transrcriur  et  Pore$  :  u^scbil  quoque  ei  erudi- 


(d)  Lnde  aumptiun  exempkim  ea^et,  roinlme  alii  ani- 
m^verlen]nt.Vere  lamensuppo^itilius  Hieron.  iu  Episiul. 
ad  Roin,  cop.  16.  /n  mimsterio,  inquil,  verbi  privatim  do- 
cmm  femmas  tmwntimfs,  sieui  PriseUtam,  citfus  vir  jquila 
vocabatur, 

(e)  Eodem  sensu  dixit  in  epist.  £U.  n.  10.  ad  Futiam,  trea 
pueros  necdtm  ad  sariagmem  venisse^  in  qua  Rex  nabuto^ 
mits  smesjudiees  /Hjil.Scilicet  qui  Susannam  deperlbant, 
senes  Judices,  de  nomiae  Achabum,  et  Sedecbiam,  uiHe- 
lir»l  opihanlur,  leremias  tradit  a  Rege  Bal>yloais  frixos  in 
saruigine,  eisi  Daniel  lapidalos  fiiisse  dlcat. 

(h  Manlan.  eiaUisMss.raaluiim/c//M/e«aainrecto;sed 
pollor  visa  est  vetns  lectio,  cui  pnecipue  suflragaiur,  quod 
all:e  Laiin»  anliquae  verslones  leguni,/id  fme/(£C/tim.  lle- 
braica  porro  eleinenta,  (|uje  vetcres  Editores  ex  Massore  • 
Iharum  Ingenio  leguni,  Benediciiiius  non  uno  in  loco,  forte 
operyum  incuriadeparYat  islbac  suni,  D^attnff-W-TOMS 

(g)  Quidam  Uss.  cantiaim  amanlissmimn  :  Symmachus 
auteui  proprie  tnttmphale  pro  fioribus  Iransluui :  •mMitM 
vsi^  tSv  «.5;./,^ioa  triuiuplmm. 


e2s  epistoLa 

tionem  et  iicctnaimmn  sonat :  Iir,  e^nikum  :  nmk 
aiiliqauin  Salomonis  est  noiucn,  quta  alto  scnsu  pa- 
dficui  appellaiur.  Quatuor  anicni  Psalnii,  licel  in  po- 
sieriori  lituloruni  parte  dissciiliant ,  lioc  principio 
pra^noldiniur ,  qnadragesinius  qiiarlus,  qiiinqiiagcsi- 
inus  nonus,  scxagcbiinus  ociavus,  scptuagcsiifius  no- 
ims  : «  quilius  duo  nicdti  iiiscrilHiiitur,  Davtd ;  prinius 
el  novisiiinus,  tUiorum  Core  el  Asuptt.  De  cunctis 
dicerc  iiou  est  liiijus  tcuiporis,  quein  cccpinius,  cxpli- 
ceiiins* 

4.  Rccte,  qui  in  sxculorum  fiiic  mutaudi  sunt,  de 
qiiilHis  Aposiolus  loqiii lu r  :  Omn^i  dorniiemus^  sed 
uonomnes  immulabimur  ({  CorA5.  51),  rcreruntiirad 
riiiem.  Eilioc  ipsiim  myslerlum  lectorem  prirparatad 
inielltgentiam  spiritalem.  Ubi  eniin  376  ^('iM^l^x  ^^ 
apcrlus  est  sensus ,  qnid  necesse  est  audicnlem  in- 
lclligentiae  prxmonerl,  el  dici  ad  eiim,  Qui  habei 
aures  audiendi,  audial  7  {Matlh.  45}  Canlicum  quoqiie 
canitur  carissiroo  alque  dileclo ,  quia  proptcr  illum 
venict  saiictis  promissa  mutalio.  Qiia!  quidem  ct  in 
liac  vita  intcHigi  polcst,  qiiando  exuimur  vcteri  bo- 
niine,  et  induimur  novo,  qui  rcnovalur  in  coguitione 
seciitidnin  im.iginom  Crealoris,  ct  gloriam  Domini 
contemplantcs,  in  camdcm  imnginem  Iransrornianiur 
quasi  .i  gloria  in  gloriam.  Ncc  est  lcmpns  ulluin  quo 
non  mulclur  Sancius,  prirlerilorum  oblivisceiis  ct  in 
futuruin  se  extcndens»  cura  inlerior  nosK^r  lionio 
renoveiur  de  die  in  dicm,  et  iinmiiialiills  Dciis  qui 
loquiiur  per  prophetam  :  Ego  Deus^  et  non  muior 
{italach,  5.  6),  propter  nos  mutaveril  facicm  suain  , 
formainqtic  servi  acceperit,etdeJudxa  iransmigrans 
ad  rtiilistiim ,  qtii  iiilcrprelaniur  poculo  corruentet 
(inebriali  enini  rucraiit  aurco  calicc  Babyionis)  pri« 
imim  derisus  sit  propter  stnliiiiain  crucis,  dcinde 
susccplus  propter  gloriam  Iriumphorum.  Carissimug 
antem  ille  est,  dc  qiio  Isaias  cniiil  :  Cantabo  Canticum 
ditecio  vtneee  mea  ( Istii.  5.  i ) ;  el  Evangclium  :  Hic 
esl  Filius  mens  ditectus,  in  ffuo  mihi  bcue  coiptacui , 
hunc  audite  (Matth.  17.  5).  Cui  non  uniis  rroplieia, 
sed  omnis  chorus  riliorum  Corc  nunc  iaudcs  canil. 
Qui  sinl  aulein  filii  Corc,  id  csl,  Calvaricp^  iii  qii;ulra- 
gcsimo  pritno  Psnlmo  (a)  competenlius  dispuialur. 
Et  ut  sciamus  tcxlum  Cantici  litulo  convcnire,  niu- 
lationcm  dc  alio  ad  aliud  dicit,  ut  filia  cui  prxcipiiur, 
ut  antiqiii  parentis  obliviscatur,  rcgis  se  amplcxibus 
paret.  \iciorein  nutem  eum  csse  qui  dicit :  Conpdite, 
ego  vici  mundum  (Joan.  16.  35) ;  et  ad  quem  isla  (b) 
adolesccnlis  oralio  est  :  A  te  victoria,  el  sapieutia,  el 
gtoria^  et  ego  tuus  servus  (5.  Esd.  4.59),  profecto  no* 
vit  qiii,  Dotnino  vincente,  sopcravit,  el  cst  parliccps 
triuinphoruni  ejus,  et  qui  iminarcescibileni  gloria^ 

(a)  Cave  intelligas  al)8  Hieronymo  dispataliim,  sed  oo 
ro  rsahuo  de  FiliisCore  competeniiusdici. 

(b)  MiruGn  ex  apocrypho  Esdra!  Ilbro  tcsllmonium  ad« 
duci  ab  Uicronjmo,  qiii  ah  hujusmodi  scriptis  cum  primis 
abhorrebat;  unde  et  alibi  coolra  VixilaQlium  scribens, 
«  Proponis,  i  inqutt,  «  milii  lihrum  apocryphum ,  qol  sub 
Etidr»  nomine  a  te  el  similibus  luis  Icgilar,  >  e l  pauio 
|i08i,  c  Quid  iieecsee  esi  in  maous  sumere  quod  Ecclcsia 
noQ  rccipit  ?• 


LXV.  626 

ooronani,  dc  candore  bonorum  opcnim  et  de  ^arie- 
laie  virtutum  texalt  Snlvatori. 

6.  Eructavitcormeum  verbum  bonum,  377  P^o  quo 
kiterprclaius  est  Symmachus,  (c)  Commotum  est  cor 
meuM  verbo  bimo  :  indicans  ad  nllcrius  scrmoncin  cor 
dicentis  esse  commotum,  ct  Spiritu  Snncto  futura 
Christi  sacramcnta  pnndente,  etinm  hunc  in  eloquium 
prorupisse  :  oi  queinadnioJumcactcri  dc  advcntu  rjus 
loculi  sunt,  et  isle  loquerciur.  Rtictus  autein  pro- 
prie  diciluir  digestio  cibi,  et  concociarum  cscariim  in 
ventum  cfnatio.  Quoinodo  cniin  juxta  qualitatem  ci- 
borum  de  stomncho  rucius  crumpit,  et  boni  vel  mali 
odoris  flatus  indicium  csl :  ita  intcrioris  hominis  co* 
gitntioncs  verba  profcruiU,  ct  exabundantiu  cordis  os 
loquUur(Manti.  ii).  Justus  comedens  rcplet  aniiiiain 
suain,  cumqiie  sacris  docirinis  fueril  satintus,  de 
lH)ni  cordis  tbcsauro  prorerl  ea  quic  hona  sunl,  et 
cnm  Aposiolo  loquilur  :  An  experimentum  quwrivs 
ejus,  qui  in  me  loqtulur  Clmstus  ?  (2.  Cor,  i  5. 3)  ( I )  Q  iii- 
dain  cx  persona  Patris  diclum  iniciligi  volunt,  quod 
ex  imis  vitalibus  et  cordis  arcanis,  Vcrbuin  suum 
qiiod  in  se  cral  scmper,  piioiulcrit,  juxta  altcriijis 
Psalmi  vaticinium  :  Ex  utero  anle  tuciferum  genui  te 
(P«.  i09. 5).  Ut  quomodo  uterus  non  sigQificai  iitcruw 
(noquc  cnim  Dcus  dividitur  in  membra)  scd  eaindcni 
subslantiam  Pairis  Fiiiique  demonstrat ;  sic  cor  ct 
verbom  quod  profcrtur  ex  corde,  Patrcm  oslendat  ct 
Filium.  Et  quod  scquilur :  Dico  ego  opera  mea re^  (Pt. 
52.  9),  illi  apt^inl  inlclligcnti;c :  Jpse  dixitetfacta  sunt, 
ipse  mandavit  et  creata  sunl  (Joan.  \A)  :  quod  dicenle 
Palrc,  op»Tnius  sil  Filius.  Oiiinia  eiiiiii  quaxumqiic 
Pater  facit,  cadcni  ct  Filiuni  faccre  siniiiiter,  et  Pa- 
trem  mnncntcin  in  co  operari  cuncta  pcr  Filiuni. 

6.  c  Dico  cgo  opcra  nicn  r<-gi.  i  Propheiicus  cho- 
rus  Clirisli  ct  Ecclcsix  s;icrnmenia  diclurus»  nc  car- 
luine  videatur  indignus,  et  ob  conscictitiam  |>cccal<^ 
rum  dicatur  ei :  c  Ut  quid  lu  enarra^  justiiias  ntcas, 
ctassumis  lcslnmcntiim  incum  pcr  os  tuuni  ?  i  (Ps,  49. 
i6.)opera  sua  rcgi  qucin  l.iudatun:s  cst,  coufilctiit, 
ut  vel  si  hona  suiil,  ipsc  suscipiat,  vel,  si  mala  snta, 
mundct;  facllque  quod  jussiis  Ci^t:  c  Dic  tu  iiiiqui- 
tatcs  luas»  ul  jusiiiiccris  >  (/5ot.  45.  %G).  £l,  c  Jn- 
stus  accusator  stii  est  in  priiicipio  sernionis  »  (Proi^. 
18.  17).  Idioma  aulctn  non  solum  Ilebr<i£a\  fed 
et  Latin»  iinguo!  esl,  pro  syniagnmiibus  et  scriptis 
opuscuIadiccrc.Ergoet  islequi  378  laudescnnta- 
torus  est  Doniino,  carmen  soum  et  opusculum  conse- 
cral  ei,  ei  pro  Musis  gentiiium^  ipsum ,  itivocai  tii 
priiicipio,  quetn  laiidaturiis  est. 

7.  c  Lingna  mea  calamus  scribm,  vclociicp  scri- 
iHsntis.  I  Pro  quo  nos  intcrprelati  aumus.  c  Lingua 
mea  stilus  scribx  velocis.  »  Extrema  pars  prolog^ 
est;  et  cum  prxccdcntibus  jiinge  quod  scquitur: 
Eruclavil  cor  meum  in  laudes  Dei  sepmonetn  bonum. 

U)  Grvce  lo  Hexaplis  ^0^  i  tta^  ius  xtftf  ditAft» 

(I)  lUonim  sentenuam  jaindiu  aniea  respuerat  Origencs. 

hao  de  causa.  At&p  tf  «if  4  mxi»  Sx^xkv,,  t4?tj<«t«  Ari»©»  «. 

•Uc  «a  t«v  I97M*  p«t«7ni«tc^  t  Nam  si  Pater  baic  Ftho  an*. 

nontiarct ,  inseUis  eorum,  ei  operlbus  postcrior  ^  Filiu* 

luvooirctur.  ■ 


627 


SANCTI  lllCRONYMl 


WS 


ei  opuscula  mea  quibus  eum  prxdicaiurus  sum,  Ipsi 
potissimum  consccravi.  Debeo  ergo  el  linguam  mcam 
i{uasi  siilam  cl  calanium  prxparare,  ut  per  illam  iu 
corde  ct  auribus  audicntium  scribat  Spiritus  Sauctus. 
Meum  euim  cst  quasi  organum  praebere  lingunm : 
illius  quasi  per  orgnnum  sonare  quv  sua  sunt.  Siilus 
scribit  in  ccra  :  calamus  vel  in  charla  vcl  in  mero- 
hranis,  aut  in  quacumquc  nnieria  quac  ap!a  est  ^d 
scribendum.  Mca  aulem  Imgua  iu  similiiudincni 
srribx  vclocis,  quem  notarium  possumus  inieliigere, 
quodam  signorum  compcndio,  brevintum  Evaiigeiii 
.strictumquo  scrmonem  exaravit  in  Uibulis  cordis 
carnalibus.  Si  cnim  Lcx  per  manum  Medlatoris  di« 
giio  Dei  scripta  csl,  ct  quod  dcsirucium  est,  gloriCi- 
catum  est  :  quanto  mngis  Evangclium,  quod  mai)su- 
rum  est,  per  meaui  linguam  scribelur  a  Spirilu 
Sancto  :  ut  illius  Iaude$:,  ad  quem  in  Isata  dicilur, 
c  Velocilcr  spolia  deirabe,  cito  prsedare  (/coi.S.l), 
velox  in  corde  credentium  sermo  describat. 

8.  c  Speclosus  forma  prx  (iliis  bominum.  i  In 
Ilebraico  :  i  Decore  pulcbrior  es  filiis  bominum.  i 
Fiiiito  proocmlo,  {a)  hinc  narratioiiis  eiordinm  esf, 
et  flt  apostroplia  ad  ipsum  amantissimum,  et  dile- 
ctum  Qi  regein,  cui  diccntis  opcra  consccrata  sunt. 
Qiixritur  antcm  quomodo  pulcbriur  sit  cunctis  filiis 
liominum,de  quo  legimus  in  Isaia  : «  Vidiiuus  euin,  ct 
non  babcbnt  specicm  ncque  decorem,  scd  erat  spe- 
cics  ejus  inbotiomla  cl  defldens  a  flliis  hominuiQ. 
llomo  in  plaga  positus,  et  sciens  ferrc  infirmitatem, 
quia  averlit  fiiciem  suam  i  (Isai,  53. 2.  et  ^eqq,),  Ncc 
Btatim  scriptura  dissonare  (b)  videniiir  :  quia  ibi 
ignobilitas  corporis  proptcr  flagella  et  spuia  ct  alapas 
ei  clavos,  et  injnrias  patibuli  ,  commemoraturibic 
pulchritudo  virtuium  in  sncro  et  vencrando  corpore. 
Non  quo  divinikis  Chrisii  hominibus  ^79  compa- 
rata  (c)  formosior  sil;  hxcenim  non  habct  compa- 
ratioiiem  :  scd  absquc  passionibus  crucis,  universis 
p!ik'hrif>r  est.  Virgo  de  virgliic,  qui  non  ex  voluntaie 
viri,  ged  ex  Dco  iiatus  est.  Nisi  eiiim  habuisset  et  iii 
Tultu  qtiiddam  ocuHsque  sidercum,  nunqnam  cum 
staiim  secuii  fiiisscnt  Apostoli,  necqui  ad  com- 
prehendendum  eum  venerant,  corruissent  (Joan.  18). 
Dcniqueet  in  prxsenli  tcstimouio,  iit  quo  ait.  <  llomo 
fn  plaga  posilus  ci  scicns  ferrc  iiiflrmitatcm,  i  red- 
dil  causas  qiiare  ista  pcrpessus  sit. «  Quia  avcrtit 
faciem  stiam,  »  id  est,  pauluhim  divinitate  subtracta, 

[a]  Transtalit  ex  Euscbio,  qui  ia  Commeolariis  teslaluc 
superiore  procemio  a  vctusliortbas  iiitcrpreltbus  sic  fiiiilo , 
Ueri  4»&  k^  i^  ri»  usurtv,  id  est  ex  aiio  ftrincipio  ejposi- 
liotKin,  suDJiiqiie  suiiuei  exemblum,  iintfe,  ait  conqnten- 
ter  nos  gupgue  iUud,  Speciosus  ronua  pras  flliis  honuDuin , 
ak  atio  tnitio  dummus, 

{b\  Antea  eral  videtur ;  scd  hu|itsmoJi  paraji^miuata , 
iqiiorum  Lectorem  admonere  nou  esi  oper«e  preiium,  taci- 
tl  ss&[ie  eineodainos. 

[c)  Ediii  aiiie  Martianxi^m,  non  [ormasior^  qux  oegandi 
parlicula  sensum  nihil  immutat ,  iiiio  clariurem  lacil , 
quidqmd  videaturBeuedictino  iuterprcti,  qui  pnmusex- 
punxil  quoromdaroope  Mss.  Huqc  porro  locuin  de  prsesuiiiti 
Christi  rorma  conter  cuiu  alio  in  c.  9.  Matihsi ,  uude  col- 
ligas  i|00  exis^limasse  Hieronymuin  fulgorem  et  sidereum 
istud  oorporis  Christi  decua  fuisse  peroetuum  *  sed  ad  ali* 
<]uod  tempus  untum  ,  cuin  nemue  veiUt  ipse  homincs  ad 
re  Alllcere ,  vel  terrerc,  vel  iu  Dej  admirationeiu  rapere , 
ut  iQ  TransQguraiionis  mysterio,  aliisciue  faclum  est. 


corpus  injuriui  dcrdiquit.  Quidam  liunc  ▼ersicttluin 
superioribus  copulant,  ut  speciosus  forma  pr»  flliis 
bominuin ,  noii  ad  Chrisium ,  sed  ad  cahimum  refe-. 
ratur. 

9.  c  Eirusa  cst  graiia  in  labiis  tuis,  proplerea  be- 
nedixit  to  Dcus  iii  xternum.  i  In  Editlone  Vulgata 
pro  benedixit,  unxii  legimus.  Se<l  sciendum  quod 
error  scriptorum   Septuaginu   Translatoribus  non 
debeat  imputari,  qui  hoc  loco  cum  licbraica  Vcritate 
concordant.  Legenles  illud,  c  Jeso  proficiebal  xtaie 
et  sapientia  et  gralia  apud  Deum  et  homincs  » (Liic.2. 
52) :  Et  in  alio  loco  ;  c  Adiitirabantur  super  verbis 
graliae  ejus  qu»  egredicbantur  deore  illius  »  (MattH* 
7.  IG) :  Ei  quod  c   In  potestate  habebat  sermo- 
ucm  >  (Marc^  6.  7) ;  intclligere  possorous,  quo  sensu 
dictum  sit :  «  EfTusn  est  gralia  in  labiis  tuis.  »  Noe 
invciiit  gralinm  coram  Domiiio  in  diebiis  suis,  ct 
Moyses,  et  rcliqiii  Prophetarum.  Sed  omnis  grailx 
niultitudo  in  labiis  SaWaloris  efl^iisa  est,qu»  in  brevi 
tcmpore  (olum  implevit  orbcin.  Et  ipse  Utnqtiaui 
sponsus  proccssit  de  thalamo  suo.  c  A  summo.  CQeI:> 
cgrcssio  cjiis,  ct  occursus  illius  usque  ad  summum 
ejus  » (Ps,  18).  Nam  et  sancta  Maria,  quia  concepc-^ 
rat  euni,  in  qiio  omuis  plcuiludo  diviuitatis  IiabiUt 
corporaliter,  pleiia  gratia  saluutur   (Lii^.  1).  £t 
Aposto!u8  scicns  prxdicatioiiem  suam,  uon  in  elo- 
quentia  sacciilari,  sed  in  virtute  Dei,  omnes  muiidi 
superasse  doctrinns,  ait :  <  Ct  sermo  meus  et  prx- 
dicatio  mca,  non  iii  persuasibilibus  bumanx  sapieii* 
tix  verbis,  sed  in  ostensione  spiriius  et  virtulis  :  ut 
sit  fldcs  nostra  non  in  sapientia   homiiium,  sed  in 
virtute  Dei »  380  (^ *  ^h^***  i*  $)•  Scqiieipsum  re- 
prehendcns,  quia  dixcrat :  c  Amplius  autcm  omnt- 
bus  laboravi :  »  statiui  intulit :  c  Non  auiem  ego, 
sed  gratia  Dei,  qiicc  mecum  est, »  Et  rursum :  c  Quia 
gratia  ejus  qui  in  nie  est,  non  fuit  vacua  i  (1.  Cor, 
15.  40).  Proprie  auiem  in  Snlvatorcm  vcrbom  effu- 
sioiiis  adjuiigitur,  ut  signiflcct  gratia:  Iai^iuten[i| 
sccundum  illud  :  c  Eflundam  de  spiritu  meo  su|)er 
omncm  cirnem  »  (Joel.  2.  28).  Et,  c  carius  Dei 
difAisaest  iii  cordibus  nqsiris  »  (Rom.  5.  5).  £t  nou 
quod  oinnium  qnce  dicuiiiur,  inieHigentiam  ad  per- 
sonam  rcfernt,  qyl  assumptus  ex  Maria  est :  quod 
propter  graiiam  labiorum  in  xternum  benedicius 
cssc  dicatur  :   tale  quid  et  Apostolo  prxdicante : 
<  Humiliavit  se,  factus  obediens  usque  ad  i^ortcni, 
mortem  auiem  criicis.  Propler  q^od  et  Dcus  illuni 
exaltavit :  et  dcdit  illi  nomeii  super  omne  nomen   » 
{Philipp,  2.  8).  Sicul  enim  ibi  forma  servi^  passio- 
iiis  injuria  est :  et  exaltatio  nominisque  donatio  ad 
Patrcm  redil ;  iu  Iiic  efl^usio  gratiae  et  bcnedictioni^ 
iu  scmpiternum,  ad  euin  referenda  est,  qui  potest 
huiiiitiari,  et  crescere. 

10.  <  Accipgere  gladio  tiio  super  femiir  tuum, 
potenlissime  :  Spccie  tua,  et  pulchritudine  lua.  »  lu 
llebrxo  :  c  Accingere  gladio  luo  supcr  femur  (d) 
tiiunri,  fortissime.  (Jloria  lua  et  dccore  tuo.  ».  Istttii& 

(dl  At  illud  tuum  heic  loci  neqae  Heiir.  textus ,  neque 
ipsa  llierouymiuua  versio  babcl.  • 


629  *  EPISTOLA 

arbitror  (e  locum  opiime  iDlclligerc,  acciiictam 
Christi '  gladio  militare.  Ul  autem  scias  semper  (i) 
yirgiiiitatem  gladium  habere  pudicitisc,  pcr  quein 
trtincat  opcra  carnis,  et  superat  volupiates ;  Gentilis 
quoqoe  error  Deas  Yirgines  finxit  armatas.  Accinzit 
et  Petros  lumbos  suos,  et  ardeotem  hicemam  ba- 
buit  in  manibiis  suis.  Quod  auiem  femur  significet 
opera  nuptiarum,  bis  breyiter  exemplis  doceberis. 
Abrabam  mittens  ad  uxorem  quxrendam  ftlio  suo 
Isaac»  dicit  M:ijori  domus  suac.  c  Pone  inaHum  tuam 
super  femore  meo,  et  adjurabo  te  per  Dominum 
Dcum  coeli  i  (Gen.  24.  2).  Non  dubium  quin  per  eiim 
<]ui  de  ejus  seniine  erat  nasciturus.  Jacob  postqtiam 
luctauis  est  cum  bomine,  qui  ei  apparuerat  ad  tor- 
renlem  Jaboc»  Mesopolamia  derelicta,  et  terram 
R«promissionis  ingrediens,  non  anie  Israel  sorlitus 
csi  nomen,  quam  iiervus  femoris  ejus  emarcuit.  Et 
ad  filium  :cNon  deaciet  princeps  ex  Juda,  neque  dtix 
defemoribus  3S1  eius  i  (Gen.  49.  50).  Et  rursum 
i|.se  moritnrus,  Josepb  adjural  in  femore  suo,  ne 
cum  in  i£gypto  sepeliat.  In  Judicum  quoque  iibro 
le^imus  :  %  Gedeoni  erant  lilii  sepiuaginia,  qiii 
cgressi  tunt  de  femoribus  ejus  i  (Judic.  8.  30).  In 
Camico  Canticorqm  diciiur,  c  Ecce  iecttilus  Saloino- 
tiis,  sexagiota  putentes  in  circuiio  e]us  de  polentibus 
Jsrael,  omncs  tenenlesgiadios,  docii  ad  bellum,  vir 
etgladiiisejiis  superfeniurejus  I  (CanL  3.  7.  «tS). 
Gloria  ergo  et  decore  suo,  sive  specie  et  pulchritu- 
dine  divinilatis  su»,  carnis  opera  mortiOcans;  el 
liatus  ex  virgine,  fuluris  virginibus  virginitatis  prin- 
ceps  fuit. 

H.  c  Et  intende  prosperc,  procede  et  regna.  Pro- 
pter  veritatem  et  maBsueiudinein  et  justiliam;  ct 
*  deducet  te  mirabiliter  dextera  tua.  i  In  Hebrao : 
f  Decore  tuo  prospere  ascende :  propter  vcrilatem  et 
roansueiudinem  justitiaB,  (a)  et  deducet  le  mirabiliier 
dextera  tua.  i  Secundo  scriplum  est  apud  Hebrxos , 
decare  luOt  ne  quis  idlpsum  vilio  librariorum  repeti- 
tum  putet.  Ei  est  figura  qu»  apud  Rbctores,  Repelilio 
nomiiiatur.  More  ergo  Panegyrici ,  quo  laudalores 
ioquuntur  ad  eos  quos  prajconiis  efTcruiit ,  armatuni 
cobortaiur  ad  praelium  :  ui  semel  arrepia  bclla  nou 
(leserat ,  et  stipcr  hostium  strnges  viclor  inccdens  , 
prarparel  sibi  regnuq  in  bis,  quos  de  diaboli  eripicns 
potestale,  suo  copulavit  impcrio ;  et  dical :  Ego  autem 
constiiulM  sum  rex  ab  eo  super  Sion  monlm  $anclum 
ejus  (P$al.^.  6).  Nullique  dubiqm,  verilatem,  et  ipo- 
destiam,  et  justitiain ,  Chrislum  appellari ,  qui  dicil, 
EgQ  gum  via,  rcriWi,  et  vita  (Joan.  14.  6J.  Et,  Disciie 
d  m«,  quia  mitis  sum,  et  hHmilis  corde  (l/a(iA.li.29). 
El,  Qui  facius  esl  nobis  a  JHeo  jusUmyet  redemptio^  et 

[a]  Ipse  vero  Iranstulit ,  et  docebit  U  terribUia  ,  quae 
Hefe»raeismm3  TTimapiirimerespondeat,  secus  isltKec 
impressa,  et  deducet  te  ndraiUiter,  quae  ex  Graecisi,  sive 
ex  veleri  Latina  inlerpreuiione  buc  irrepsisse  fiacile  cre- 
dam. 

(1)  H«c  quoque  S.  Pater  ex  Origene  delibasse  viJea- 
tur,  cuju8  inter  aeiera  b«c  suot ;  ^Sr  pUn  m^^  ,  mu^  -cA 
«iii), «tMCa«««i  H^v^  >*T««*  *^  ^  fv^ «*««*•  ''**:«««  iih^^ 
•nJi^  Mk^f  eic  c  CasU  vivendi  rulio,  qua  maios  efTectus 
e  inedio  tollit,  gladinm  accingere  dicilur  super  leaiiu' 
«tum.  Primus  autem  boc  fecit  Jesus, »  etc. 


LXV. 


m 


$anctita$  (i.  Cor.  1. 36).  Haec  autemaniversadiatiiUir 
In  corpore,  nt  exigantur  in  membris.  Yictoria  Doni- 
ni,  servorum  triumphus  est.  Magistri  erudilio,  disei- 
pulorum  prcfectus.  £t  qiiod  sequitur,  Deducet  te 
mirabititer  dextera  toa,  aut  de  signis  quae  in  Evangelio 
perpetravit  aut  xpenu&i  de  CAde ,  quam  exercuit  in 
hostibus ,  seniiendum  cst.  Cor  sapieniis  hi  dextera^  et 
cor  sluHi  in  sinistra  ejus,  Christus  totus  in  dextris  est : 
Antichristus  382  >"  sinislris.  Hebraica  interpreiatio 
disiat  in  verbis,  non  distai  in  sensu. 

12.  Sagtttas  tua  acuics  (b)  ftoteniissime  ^  popuU  sub 
te  cadent  in  corda  inimicorttm  regis.  In  Hebraico,  ab$- 
que  poteniisnme^  reliqua  similiter.  Et  hic  versiculus 
tibi  potissimum  aptus  est,  quae  jaculo  Domini  vnlne- 
rata,  cum  sponsa  in  Canlico  canis  Vulnerata  carUate 
ego  sum  (Cant,  2.  5).  Nec  niirum ,  si  sponsits  tuus 
habeat  plures  sagittas,  dc  quibus  in  ccntesimQ  decimo 
neno  Psalino  dicitur :  Sagiitce  potentis  aeuiof  eum  cat" 
bonibtts  desotatoriis ;  cum  Patris  ipse  sit  jaciilum , 
ct  loquatur  iii  Isaia :  Posuit  me  quasi  sagUtam  electam^ 
in  pharetra  sua  abscbndit  me  (Isai,  49.  2).  His  sagittis 
et  Cleopbas  in  iiinere  cum  altero  vulneratiis  aiebat , 
Plonne  cor  nostrum  ardens  erat  in  nobis^  dum  loquere" 
iur  invia^  et  aperirei  nobis  Scripturas  7  (Lue.  24.  39) 
Et  in  alio  ioco  legimus :  Sicul  sagittce  in  manu  poientis^ 
iia  filii  excussorum  (Ps.  126.  4).  His  sagittis  totiis 
orbis  vulneralus  et  captus  est.  (2)  Paulus  sagitta  fuit 
Domini,  qui  postguam  ab  Jerosolymis  usque  ad  lUy- 
ricum  missus  arcu  Domini,  buc  illucque  volitavit,  ad 
Uispanias  ire  festinat :  ut  velox  sagitu  sub  pedibus 
Dornini  sui ,  orientein  occidenlemque  prosieniat.  Et 
qu:a  plures  sunt  potentissiroi  regis  iuimici ,  qui  vul- 
nerati  ruerant  ignitis  sagiiiis  diaboii,  et  quasi  cervus 
spiculo  percussi  in  jecore ;  sagittx  Domini  mitinniur 
ignitx  cum  carboiiibus  desolatoriis,  ut  quidquid  vitti 
in  corde  iiiimicorum  regis  fuerii,  excoquant,  et  sa- 
lutari  igne  ignem  cjiciant  perditorem. 

13.  c  Sedes  tua  Deus  in  sxculum  s^euli,  virga  di- 
reciionis,  vii-ga  regni  tui.  Dilexisti  justiiiam,etodisti 
iniquitatem,  propterea  unxit  te  Deus,  Deus  tuus,  oleo 
l.ciitiae  praeconsortibus  tuis.  i  In  Hebraico:  c  Tbro- 
nus  tuus  (c)  Deus  in  so^culum  (d)  et  in  aeternum : 

[b]  Quidam  potentissime  legonl  alque  interprelantur : 
Graecus  lamen  Wti.  Ulut  sii ,  ex  superiori  versicuto,  ac- 
cinqere^  e(,c.,  illud  potentissime,  lioc  loco  iuirusum ,  in 
Kpist.  ad  Suontsm  et  Frelell.  docet.  Mox  pro  m  corda\ 
uialim  in  corde ,  sit  enim  et  Grsecus  iy  Mi^r^  et  qui  ilii 
meronymi  lesUmonio  concinit ,  Hebrseus  a». 

(c)  Quod  mox  Aquilam  fecisse  iradil  S.  Doclor,  ut  prius 
Dei  nomen,  eu  scriberet  pro  eUij  a  se  quoqMC  facium  sta- 
tim  profiietur,  ut  propter  hUeUigemiam,  Dee^  poneret. 
^on  igitur  satis  bene,  ct  ad  Hieron  .  mentem ,  quaoquain 
cuni  libfis  omnibus  legimus  heic  loci,  Deus^  pro  qwDee  \ 
etsi  mious  laiine  scriptum  lueriU  Sed  absque  Mss.  ope  do- 
bis  immutare  non  licel,  maxiine  cum  in  ipsa  versioue  cum 
vocaiidi  casiis  nota  dixisse  Hieron.  videatur,  o  Deus,       * 

.  \d)  Legefa^ur  apiea  m  tatcuium.  seeculi,  reniLentihtts 
Mss.  magno  numero  tum  bujus  ei^istoke  tum  eliam  Psallerii 
ex  Hebraico,  ubi  qnemadmodum  reposuimus,  est  in  scecu' 

tta(n  et  in  wteruum  ex  TTl  drrsh  ♦  quas  voc^s  etlam  in 
posiremo  hi:yvis  Psalmi  versu ,  ad  episiolae  linem  ad  eum« 
dem  inodom  interpretalur. 
.    (i)  Atqueheic  Origenem  inulatur  qul  too  \mft^  mft^ 

«r^ovwc  'wig  «Xn»cl««.  »eei  WtA«  xh    K'*««   «««»f*v««,  «  CiUSiqui 

uiflicicntcr  pro  veritate  conciouaiur,  el  |)oleoter  red^rguU 
ralsiiatem, »  rationabiles  cucutas  sagittaa  iuterprciaMr. 


651 


SANGTI  HIERONTMI 


652 


soeptnim  aequilatis^  seeptrum  rcgni  iui.  Dilexhti  jQ- 
•titiam ,  et  odisti  iQiquitatem  :  propterea  unxit  te 
Peus ,  Dcus  tuus  oleo  exsullaiionis  prae  parlicipibus 
tuis.  I  Duas  personas,  ejus  qui  unctus  cst  Dei,  et  qui 
«nxit,inteHige.  UndeetAquila  ELOiM  383  verbum 
Ilebraicum,  non  noniinativo  casu.sed  vucaiivo  iiiter- 
pretatur,  dicens  M,  et  nos  propter  inteliigcntiam 
(n)  Dee  posuimus,  qnod  Latina  lingua  non  recipit ;  ne 
quis  iperverse  putct  Deum  diiecli  et  amaniissimi  et 
regis  bis  Pdtrem  nominnri.  Qiianquam  cnim  Pater 
in  Fillo,  et  Filius  in  Paire ,  et  alterulrum  sibi  ct  ba- 
bitator  et  ihronus  siiil :  tamen  in  boc  loco  ad  regcin  » 
qui  Deus  est,  sermo  dirigilur;  et  diciiiir  el  quod  iin- 
perium  ejus  (boc  eiiim  intelligo,  ihronum,  juxta  illiid 
qtiod  scriplum  est :  De  fructu  ventrii  tui  ponant  super 
Ihronum  tuum  {Pt,  iSl.  i\)  finem  non  habeat.  Quod 
quidera  ct  Mari»  nuntiavit  Angelus :  c  Dabit  ei  Domi- 
nus  Deus  ibronum  David  patris  sui,  et  regnabit  snper 
domumJncob  in  saccula,  et  regni  ejus  non  erit  flnisi 
(Luc.  I.  5i).  Nec  puiemus  boc  illi  esse  contrarium, 
quod  Apostolus  scribens  ad  Gorinthios  ait ,  Filium 
Deo  traditurum  regnnm ,  et  subjiciendum  ci  qui  sibi 
siibjecit  omnia  :  ul  $it  Deus  emnia  in  omnibus  (1.  Cor, 
15).  Non  enim  dixit,  tradet  Palri,  ut  viderolur  sepa- 
rare  Filium ,  sed  tradct  Deo ,  boc  est ,  babitanti  in 
assumptionc  corporis  Dco  :  ut  $it  Deutomnia  in  omni' 
hu$ :  et  Christus,  qui  aiite  per  paucas  virtutes  erat  in 
aingulis,  per  omnes  in  omnibus  commoretur.  Sco- 
ptrum  autem  et  virgnm  insigne  esse  regnantis ,  ipse 
Prophela  significat,  dicens  :  Scevirum  wquiiaiU ,  $ce^ 
plrum  regni  tui{htti,  1  i.  1).Quidam  de  Isaia  testimo- 
nium  profcrcnlcs  :  Exiet  virga  de  radice  Je$$e^  et  floe 
de  radice  ejus  ascendel,  hominem  qul  est  assumptus» 
Intellignnt,  cui  et  deferatur  imperium,  et  qui  propter 
dilectnm  jiistitiam  et  cxosam  iniquitntcm  regnare  di- 
catitr,  et  uncius  esse  oleo  exsultntionis  prx  pariici- 
pibiis  suis  :  quasi  pra^niium  carilatis,  et  odii  [al. 
odium]  iniquitatis  iii  unctione  sumpturus.  Docemur 
autem  in  utraque  pnrie  et  amorls  et  odii  esse  In 
nobis  semina ,  cnm  ipse  qui  primitias  ma&sx  nostro- 
rum  corporum  levavii  ad  coblos,  et  justitiam  dilexe- 
rll,  etoderit  iniquiiatem.  Unde  Davld :  Nonne  odientee 
|d,  DominOj  oderam,  et  super  inimcM  tuo$  tabeecebam  f 
firfectoodiooderamiihs  (P5.i58.'.21).  Quod  sequitur; 
Vnxit  te  Deu$,  Deus  tuus.  Primum  nomen  Dei  vocali- 
TO  oasu  inielligendum  est,  sequens  nominalivo.  Quod 
satis  miror,  cur  304  Aquila  non  ut  coeperatin  primo 
versiculo.  vocailvo  casu  ititerprelalus  sit,  sed  nomi- 
nativo.  bis  nominans  Deuni  qui  sapradictum  unxertt 
Deum.  In  hoc  loco  Photinus  opprimitur ,  sed  Arrius 
caput  lovat,  de  Evangelio  proferens  testimoniuin : 
I  Ascendo  ad  Patrem  meum  et  Patrem  vestrum,  Deum 
meum  et  Deum  vestrum  i  {Joan,  20.  iT).  Sed  cum 
dilectum  audiat  eumy  acciuctum  gladio  super  femur, 

(«)  Quod  explicare  e  Mss.  non  licet,  ex  in^enlo  nolumns. 
8ed  integrior  certe  erit  sensus,  et  qui  ma^s  Hieronymiira 
doceat,  si  legas,  c  nos  propter  iDteUigeDtiam,  o  Deus,  noa 
Dee  posuimus ,  quod  Laiiaa  lingua  non  recipit.  «  Conje- 
oturis  profereodis  locum  ipsi  prscbent  Mss.  iii  quibus  tum 
\oi  z>e<desideratur ,  tum  alia  veterum  exscriptorum  vilia 
iygrueruni.  itecole  superiorem  adnotationcin  c. 


et  regnare  propter  veritatem  et  mansuetudiiicm , 
ungi  ob  dilectam  Jostitiam  et  exosam  iniquitaicm,  et 
nnctum  esse  prsR  consortibus  suis,  de  quibus  scriptuni 
est :  c  Participes  Ghristi  facti  sumns,  si  tamen  prin- 
cipium  substantin  usque  ad  flnem  firmum  rctiiica- 
mus  >  {ffebr.  5.  ii);  miror  cur  (6)  solum  Deum  Dei 
ad  calomntam  vocet,  quasi  universa  quae  dicta  sunr, 
divinitati  Vcrbi  et  non  huinifitali  hominisconveninnt. 
Audiat  Actiis  Apostolorum  :  c  Jesum  Nazarenum  ^ 
qiiem  unxit  Deus  Spiritu  sanclo  i  (Ac/.  iO.  58).  Au- 
diat  Evangelium  :  c  Spiritus  sanctus  vcnict  siiper  tc, 
et  yirtus  Altissimi  obhimbrabit  libi :  propterea  quod 
nascctur  ex  te  sanctum ,  vocabitur  Filius  Dei  i  (Luc. 
1. 55).lp8umDoininttm  sentiat  intonantem :  c  Spirilus 
Domini  super  me,  eo  quod  unxerit  nie  i  {Isai.  61.  i>. 
Participes  autem  Apostolos  credentesque  significal ; 
quibus  unctionis  susb  voeabuhim  tribuit ,  ut  ab  uncto 
vocentur  uncti,  id  est,  a  Ghristo  Cbristiani* 

i4.  c  Myrrha  et  gntia  et  casia  a  vestlmentls  tuis  a 
domibtts  eburnels ,  ex  qoibus  delcctavcrunt  te  fili^n 
regum  in  honore  tuo.  i  In  Hebraico, « Myrrha  ct  stacte 
et  casia  in  cunctis  vestimenlis  tuis  de  domibus  cbur- 
neis ,  quibus  laetificaverunt  te  fiiix  regum  in  honore 
tuo.  I  rraefalio  ipsa  te  docuit,  Idclrco  me  hunc  Psal- 
mum  explanare  voluisse,  quia  ad  vlrginem  scrihens, 
f/ro  lilii$  et  floribus  titulum  reperi.  Itaque  consequen- 
ter  et  isios  vcrsiculos  ad  tercferain,  cul  Tolumen  hoc 
seribitur.  Mortificasti  membra  tua  super  terram ,  ec 
quotidie  Ghristo  oflTcrs  myrrham.  Ghrisli  bonus  odor 
es ,  et  proptcreo  $tacten  ,  id  cst ,  $tiUam  vel  guitam 
exhibes  Domino.  Narrant  ct  lii  qiii  aromatum  novere 
▼irtutes ,  siacten  florem  esse  myrrlia^.  Qiiod  autem 
sequitur  casia^  est  ipsa  qn»  ab  aliis  irvptyX  id  est,  /?- 
stula  niincupatur,yocaIis  385  in  laudes  Dei ,  et 
omnes  pitnitns  et  rheumata  voluptatum  suo  calore 
excoquens.  Ubi  in  noslris  codicibus  scripium  est, 
gutta,  vel  $tacte,  in  Hebraieo  baloth  legitur.  UiiJe  et 
Nicodemus  centum  libras  myrrhae  et  aloes  nd  sepe- 
liendum  Dominum  pncp»ravit.  Et  sponsus  loqiiitor 
ad  sponsam  :  Mgrrha  et  aloe  cum  omnibue  unguenti$ 
primis  {Canl.  4).  Et  illa  respondet :  Manus  mea  di- 
$tillavertmt  myrrham ;  digiti  mei  myrrha  pletii  (Ibid,  5. 
5).  Projice  el  tu  morlisopera.  Ciiristo  in  bapiismate 
consepnlta ,  et  huic  mundo  mortua  esto ,  ct  tiihil 
aliud  nisl  de  coeiestlbus  cogiians,  loquere  ad  sponsuin 
tuum  :  Maiiiis  mem  ^tillaverunt  mgrrham;  digiti  mei 
mgrrha  plem.  Legimus  et  unguentum  sacerdotnle, 
eujus  et  David  meminit :  Sicut  unguentum  in  capite , 
quod  deuendit  tn  barbamf  btsrbam  Aaron,  quod  descen- 
dit  in  oram  veslimenii  ejtu  (Ps.  i5i.  9).  In  quo  cum 
cateris  aromaiibns  miscetur  et  stacte.  Oflerunt  et 
Magi  myrrbam.  Et  in  praesenti  loco ,  iniiium  vesti- 
mentorum  Ghristi  est  suseipere  mortem  illlus,  et  in 
sua  carne  monstrare.  Haec  indumenta  para  sponso 
tuo  :  his  a  te  veslibus  comptus  incedat.  Gumque  ei 


[b]  QuldamMss.  quibus  vetostissima  ediMo  cendnit, 
c  miror  cur  soUttm  Domini  Del  ad  calumaiam  vocel ,  qoasi 
verba,  cSedes  tua,  vel  Tliroous  Uius  Deus  in  saaculom  sac* 
cuU,»  Arriusi;raetenderet,  atque  in  liaeresim  suamlrjfeeret. 


m 


EPISTOLA  LX¥. 


634 


hviateeinodi  teiaerls  vestimenta»  eflicteris  ipsa  tem- 
plum  l>ei,  et  Ixtificabls  eam  de  dombui  tbumeisy  give 
vt  melius  iD  llebraico  scribitur,  de  lempto  defUium ;  et 
kudes  Domino  canes,  toUiqoe  saeculo  morlua,  Ange- 
loram  imitaberis  choros.  Ebnr  enim  et  denles,  insigne 
esse  mortis  et  tocis  ipsa  nominum  natura  tesiator. 
Et  eonsequenter  adjunctom  esl :  Ex  (itdbut  deleelave- 
runile  filiw  regum  in  hanore  iuo.  Rcx  regum  et  Do- 
minui  dominaAiiuni  sponsus  tuus  esi.  (f)  Reges  isii 
qut  sub  tanto  rege  sunt  regtiti,  patres  tui  sunl,  qni  te 
Evangelica  gennera  dpctrina.  Horum  tu  filia,  honori- 
ficas  in  omiiibos  vestimentis  et  odoribus  bonis  ct 
templo  ebnmeo  eum  ,  cui  supra  dicium  est :  Ejfusa 
e$i  ffruiia  in  la^ie  i^isf  Et :  Aceingere  886  g^odio 
iuo  euper  femur  iuum  poienlistime ;  Et,  Sagitta  ium 
ficuta! ;  Et,  Thrpnus  tuui  Peui  in  ia^ulum  eneculi.  Pro 
^o  qitud  nps  transtuiiinus  dontibue  ebufneii^  quia  in 
fiRDCOScripUimesttenA  fiapimt  iUfftvrinfit  quidam  La- 
luiorum  ob  verbi  ambiguitatem,  a  gravibui  inlerpre- 
lati  sunl,  cum  (a)  f^tq  yerimm  sit  |i»xi£>f>(pv  Pal^- 
siinae :  et  usque  bodie  domos^xomni  parie  coocIiis.t, 
^t  iii  inodum  aedificaiai  lifrrium  ac  mflsnium  publico- 
rum,  /9«pfi€  appellentur. 

15.  c  Astitit  regina  a  dextris  luis  in  Testitu  dcau- 
rato;i  quodquesequimur:  «circumdaiaTariefatei.ex- 
cepia  Editione  Vulgaia,  nuSlus  Interpretum  traiistti^ 
)it.  In  IlckniGO,  c  Sieiit  conjux  in  dextra  tua  in  dia- 
deniate  attirco.  i  Ubi  nos  conjugem  Teriimus,  ibi  apiid 
Hebncos  legilur  sec^l.  Pro  quo  Aquila  (b)  vuyyoiTav, 
id  est,  C4fttcubinam  i  Sjinmachus  ei  Quiiita  Editio  irxX- 
jtflcx^"»  id  est,  peliicem ,  Scploaginta ,  Theodotion  ,  et 
Sexta,  reginam  intcrpretaU  sunt.  Deinde  ubi  ego  po- 
(oif  in  diadentate  aitreot  Syinmachus  transtullt,  tnffvro 
prjiiio ;  Aquila,  Quinta  ct  Sexta  EditiQ,  In  lineiura,  vel 
fnatiro  OpArr.Quaefiliaeregum  sunt,et  in  sponsi  pa- 
fantur  anipte^ius ,  per  royrrbam  et  gutiam  et  casiam 
eidqmos  cbnrneas  delectapt  eum,  ctijus  ibronus  in 
•aeculum  sxculi  est.  Quse  autein  jam  super  petram 
(Ihristiim  stabiii  radiee  fundata  est  Catholica  Eccle- 

{di  Yerbnm  ^,  quod  inxf^  sive  vemaeuimn  Palssti- 
^  esse  docet,  qiiid  signilksiret,  alii  antea  ioterpsetes  oon 
tidenlur  assecuU ,  scribunt  enim  pari  omaes  Titio  pm^ 
cum  yi  silon,  qiiod  est  graoe ,  et  panlo  po^  eodem  sensu 
eiiaui  piurium  aumero  tef(i(.  At  Hieron.  pA^,  et  p*^  scri- 
bi  vnlt,  non  ui  graoe  aiiquid ;  sed  ul  nuupuB  domm  sign|- 
pcentur.  Scholit  Graeca  apud  Drusium  pi^  inim^Ut^  iLipwmi 
fBfi  z&fOK  «i  (UTiUici  oiyi^  Buris  tm/oo,  wujuxia  iod  idwma 
pocantHr  a  syris  vuigna  domns,  lo  singu^ri  item  nuniero 
tradit  iosephut»  de  Bcllo  |ib.  1.  c.  6.  pAf^  appellalam  fuisso 
turrim,  qua;  poslea  Aatouia  dida  est,  ^po^etov....  ^^  ^  ^. 
f  c  iveii«C<iiuvov;  proprie  enim  in  mod^un  turrium  aediQcalJB 
ilooHis  fSft^  apitellabantur.  lfebra|ce  est  ma  Birali^  tutn 
X.  Paralip.  XXIX.  i.  ubi  pro  magnifioo  aediflcio,  seu  tcm- 
plosumilur,  lum  |.lurium  numero  ntJD  S.  Paralip.  X\'IL 
\i.  quod  Vuigala  yertit  domo^  ad  uuiar  iurriMm.  Sed  ve- 
rius  Chaldaetiin  nomen  est,  quod  2.  Hsd.  1.  i.  Ds^aiel.  8.  i. 
Eslher  1.  2.  aique  aliU  additum  nomlhi  susan  iaveoUor. 
Susan-kirah  quod  est  Suscin  ^ro;,  vel  Heipa.  Vld.  hiero* 
nyiiiiun  In  Auios  cap.  i.  i2«  et  cap.  ullimo  in  Isaiam. 

(b)  Yfctorius  fVTxomy,  quem^dmoduin  ol|m  etiam  Agel* 
iuis  legerat. 

[1]  Haud  aHlerOrigeaesqul  Regoseos  esse  exponit 
•aoctos  discipulos,  qui  regoum  ooelorum  obtiooenmt,  fllias 
vero  Re&um  -Ai  \m  «^ia»  jnmvJtminar  ifn^  ^^k^  ommas  ab 
iUis  ad  wiuUa  normm  effommias^  seu  qeneratas.^eaiam 
porro  ipsaoi  io  vesiiiu  deaiiraio  ficdesiam  Caihoucam 
Adamaoiius  quoque  ioterpretatur.. 


sia,  una  columba,  porrecta  et  proxima  slat  a  dexlris, 
et  nihil  In  se  sinistrum  habet.  Stat  in  vestibus  deau« 
ratis,  de  sermonibus  Scripturamm  ad  sensum  Irans- 
iens,  et  cunciis  plena  virtutibus :  sive  ut  nos  trans- 
tofimus,  in  diademaie  aureo,  Est  enim  regina,  rcgnal- 
que  cnm  rege ;  ciijus  fllias  possumus  intelligere,  etin 
commune  credeiiliuro  aniroas ,  et  proprie  virginum 
cboros.  Opliir  genus  auri  est ,  vel  a  ioco  Iiidi» ,  vel 
a  colore  nomine  indito.  (e)  Seplem  quippe  apud  !le- 
bra*os  auri  vocabuta  sunt.  Uxorem  quoque  et  conctt- 
binam  iutelllgamtts  de  cantico  Salomonis ,  387  V^ 
slne  sponso  suo  tcI  marito  dormire  non  potost. 

16.  c  Audi,  fllia,et  vide,  et  incHiia  aurcm  loam,  el 
obliviscere  populum  tuiim  et  domum  palris  tul ,  et 
concupiscct  rex  decorem  tunm :  qiioniam  ipse  esl 
DoniinusDeos  tuus,  et  adorabuiit  eum  i  lu  Ilebraico^ 
cAudi,  fliia,et  vide,  cl  inclina  aurcm  loam,  et  oblivis^ 
cere  populi  tul,  et  domiis  patris  tui ,  ct  concupiscet 
rcx  decorcm  tuum  ;  quia  ipse  est  Dominus  tuos,  et 
adora  eum.  i  llucusque  per  Prophct»  lingunm,  quain 
calanto  scribenti  velociter  comparat ,  loquitur  Spiri* 
ttis  Sanctus,  ipsum  regem,  ei  beliatorem ,  et  Denm, 
sponsumque  compcllans.  Hiiic  persona  Patris  indu- 
ci^ur  loquentis  ad  sponsain  Filii  sui ,  et  coliortantis 
e^m,  ut  veieris  gentiliiatis  et  idololatriae  errorc  con- 
lempto,  primum  his  quas  dicaniur  atiendat ;  et  pro- 
pterquod  dealienigena  fllia  nominetur;deindevideat 
vel  ipsa  qiuc  dicuntur,  vel  universam  condiiionem, 
e^  visibilibus  intelligens  invisibilia ,  et  ex  crealurb 
sentiens  Creatorem,  et  diligenter  incliiiet  aurem 
suani,  utquxdicuntur,  memoriter  teneat.  Cumquo 
aodierit,  viderit  et  inclinaverit  aurem  suam ,  totamr 
que  se  doctrinx  tradiderit,  ei  eorum  intelligentit-e  quas 
dicuntur ,  ohliviscatur  primum  populum  suum :  et 
com  Abraham  de  Chaldea  egrediens,  rclinquat  iei*ram 
nativitatis  et  cognalionis  sux.  Nemo  dubilat  patrcn^ 
nostruni,  antcqusim  aduptarerour  a  Dco  •  fuisse  diar 
bolum ,  onde  Sidvator  ait :  c  Vos  ex  patre  diabola 
(4)  naii  estis  (Joan,  8.  41).  Cum  ergo,  ait,  anliqui 
patris  fueris  oblila,  et  talem  te  exhibuei  is ,  dcpositis 
pristinis  sordibus ,  ut  super  fratruelero  dealbau  con? 
sceudas ,  et  quaro'  ppssit  diligere  Filius  ineus ,  ^uiip 
concupiscct  re^  decorem  luuro.  E|  iie  pittes  unuin  ess^ 
de  turba,  a  quo  amanda  es,  ipse  es^  Uex  tuus  et  Dot 
miutis  tuus.  Quia  vero  interdum  qui  reges  ct  domiiii 
sont,  sunt  qiiidem  polestate  reges  el  domini,  tameq 
ejiisdem  naturae,  cujus  sunt  illi ,  in  qnos  doiniuantuf 
ei  regnant ;  indico  tibi  quod  et  Deustuus  sit,  et  debea^ 
adorare  eum.  Septuaginta  38^  Interpreies  non  di« 
xerunt,e<  adoraUs  eum,  sed  adorabuni  eutn,|ut  sil  sen« 
sus :  Iste  qiii  te  amaturus  cst,  qui  tiiam  pulcbriiudi- 
ncm  dilcctiiru«,  Dcus  cst ,  et  adorandus  ab  omnibus. 
Quod  de  Ecclesia  ex  gentibus  congregata  exposuimus» 

(c)  Singula  ex  Dnisio  enumerat  Martianaeus,  quem  vi- 
de,  si  lubet ,  ad  libri  calcem :  nos  alibi  aocuratius  expii- 
cabimus.  «.        « 

(d)  Praeler  Mss.  prlorumque  editlooum  fiucm ,  S.  quo- 

5U6  Cyprianus  Traclalu  dc  6ra\tione  Doiuinica  hanc  apud 
oan.  lecaonem  asserit,  quara  prolnde  Viclorios  immuUro , 
et  vocem  fioti  ad  Vnlgate  excmpUr  expungere  non  Ucr 
bebql. 


€35 


SANCTl  IIIERONYMI 


m 


iiiinsqaisquead  seipsum  rercral,  aniinainque  creileniis 
qiiod  prioribus  viiiis  dereliciis ,  adopielur  in  fliiain  ; 
iiiclinel  aurem  suam ,  obliviscalur  veleris  coiiversa- 
tionis :  etcum  (a)  Aposloladimiualmorluumpatrcni, 
el  lalem  se  pracbeai,  qui  amelur  a  rcge.  Ipsc  esl  enim 
Dominus  ejus ,  qui  fleciere  debcai  genu,  et  deposiia 
superbia,  jugum  bumililalis  assumere. 

17.  lulcrrogemiis  JuJxos ,  quae  sit  ista  filiA ,  ad 
quam  loquitur  Deus.  Noa  dubilo  quin  Synagognm  re- 
spondeant.  Et  qiion)od'>  dlcitur  Synagogac  el  Israeli- 
tico  populo :  c  Dimilte  populuni  tuuui ,  el  domum 
pttHs  tui  1  ?  Nuiiquid  derclinquei  geiitem  Ilubrxam» 
et  Abraham  anliquunx  paircm?  Sj  diierint  de  voca- 
tione  significari  Abrabam,qui  [nl.^iialGbaldxos  re- 
Uquerit,  quls  est  isfc  rcx,  qui  amaturus  est  dccorcm 
Abrabam?  Cerie  aliiis  est  qui  luquiiur  ;.  Audi  fdia,  et 
abus  de  quo  loquiliir  :  Concupiseel  rex  decoum  tuut^. 
Qui  aliiis,  non  solum  rex,  sed  et  DoniMius  et  Deus  est» 
qui  ad.orandus  est, 

18.  c  Filia  Tyrl,  in  muneribus  vuUum  luum  depre- 
cabunturdivitesplebis.cln  Hebracoest :» 0  fiiiaforlis- 
simi^  in  rouneribus  faciem  tuam  deprecabunlur  diviics 
populi.  1  Verbum  (l.ebraicum  sor,  quod  in  Ezeciii  le 
juxtt  Septuaginla  legimus»  inierpreiari  potcst  ct 
Tyrus^ci  iribula^io.ei  /brdmmus^sive  {orlimma^ 
et  SHex  „  id  est,  lapi$  durissimus,  Uiide  in  pncsenti 
loco  crror  orlus  esl  (b) :  Aqui):i  ei}im,etSep|unginta, 
et  Theodotion,  et  Quinla  Edilio,  Tyrum  interprelati 
suiU.  Sexla  verbuin  Ilebraicum  posuil  Sor  :  Symmar 
cbus  x^TKidey  id  cst,  [orUssimftm.  Nos  idipsum  ad  Deum 
reiiiliuus,  ut  iila,  ciii  supra  dixeral :  Audi  fHia^et 
vide,  filia  forlissimi  nuiicupelur.Aui  certe  ipsa  fortissi- 
ffia  sil,  qiiia  imiuua  est  fortem  Palrem,  cujusvullum 
in  diversis  muneribus  deprecabunlur  divites  plebis^ 
Divites  in  389  cunctis  operibus  boois  et  scienlia; 
ftive  qui  divites  pulantiir  in  hoc  siccuLo ,  sapienles 
bujus  mundi ,  et  Philosopborum  di;$ciplinis  eriiditi ; 
vel  qiiod  melius  esl,  qui  nntea  diviies  fucrani,  haben- 
les  eloquia  Dei,  et  Tesiamenta,  ct  Prophetas,  id  est, 
de  populo  Israel.  Utenim  ante  Salvatoris  adventum, 
Li  qui  de  Tyro  erant,  hoc  est  de  populo  gentium,  et 
pi-oselyii  esse  cnpiebanl,  deprecnbanlur  djvitem  po- 
pulum  Israel ,  et  per  eos  introducebantur  in  Tem- 
plum ;  sic  post  adventum  Domini ,  quicumque  e^ 
Israel  crcdere  voluerint  ( divites  qnondam  familiaii- 
lalc,  et  protcclione  Dei )  venicnt  ad  filiam  Tyri ,  ct 
offercnies  varia  dona  viriuium  et  confessionis  in 
Cbristum,  deprccabunlur  eam,  ut  salutem  quain  per- 
diderunl  in  Juda:a,  iiiveniant  in  genlibus. 

19.  c  Omnis  gloria  ejus  filix  rcgis  ab  inlus,  in  fim- 
briis  aureis  circumauiicta  varietatibus.  >  In  llebrsDO : 
c  Omnis  gloria  fiUae  regis  iniriiisecus,  fasciis  aureis 

(a)  Sentit,  ut  nobis  videtor,  Hieronjmns,  discipulum 
illum,  cui  dixerat  Jesus  MatUi.  8.  S2.  seguere  me ,  et  di- 
ndtle  mortuos  sepelire  mortuos  suos,  unum  ex  iis  fuisse , 
qui  dcifide  AposloU  appetbli  sunt. 

{b)  Secus  Hexapla  a  Monlfaucon.  adoroata,  Aquilse,  et 
y.  editioni  vocem  Stn;  seu  Uf  non  interpretaiam  irihuuni. 
In  sequenti  autem  Symmachi  Inlerpretaiione ,  cum  ple- 
rumque  viiiose  iegant  codlces  nostn,  a  Martianxi  editioae 
baud  discedimus.  Anlea  erat  «fftTt«ti)v ,  ut  alios  iiiter|)roles 
vertisse  constat. 


vciiiia  est. »  Pro  eoqnod  in  Scpluaginta  scriptum  est 

Ui^n,  el  nos  vel  c  ab  inius,  »  vel  c  iiitrinflecus  i 

interpreiaii  sumus;  inquibusdam  exemplaribas  m* 

Tenitur  (c),  esebom,  quod  c  cogitationes  »  soiiat*  Ex 

quo  ostenditiir,  omnem  gloriam  Eeclesiae,  cui  supra . 

dictnm  cst,  c  Audi  filia,  et  vide,  >  Et,  c  0  fllia  Typi, » 

et  nuiic  appellaiiir  filia  regis,  esse  Intrinsecus,  et  in 

Gogiiationibus,  id  est,  in  interiori  homine9.et  iacir- 

ciimcisione  non  manufacta,  sed  spiritu;  habenta 

conscientiai  Oduciaro  apud  Deiun»  ct  tola  pulehritu- 

dine  posita.magis  in  sensuum  nomine,  quaiD  in  flore 

vcrbornm.  Quomodoauicm  iiisuiinine,  es  quo  depen- 

dcnt  fimbrix,  subtegmcn  iniexitur,  et  tota  vestimcml 

virlus  in  stamine  est :  ita  in  {d)  variis  sensihus  Scrt- 

pturarum,  in  quibus  vestisEccIesiui  omnis  intexitttr,' 

niiscentur  aliqua  de  natura,  de  moribns,  et  hoc 

ipsum  significat  vestis  Aaron  auro,  purpura,  cocoa, 

bysso,  hiacynthoque  contexia  {Exod,  28.  39),  qiiani 

Deceruntmulieres,  quibusDeusadteienduro  dedtt  sa- 

pieatiam.  Et  ut  intelligere  possimus  omnem  omatum 

UWx  380  ^^^^  intrinsecuB,  ipsa  loquiuir  in  Gantico: 

c  Iniruduxit  me  rex  in  cubieulum  suum  »  {Cant.  I. 

50.  Matlh.  6):  in  qua  clauso  ostio  labiornm,  Denm 

Patrem  jubemur  orare.  In  nono  quoqiie  P»alffio  titu- 

liis  inscriiiilur,  c  Pro  abscondilis  filii.  »  Variani  ha- 

buit  et  Joseph  tunicam  {Gen.  57),  quani  oi  texult  ma- 

ter  Ecclesia.  De  his  fimbriis  Salvatoris  alftcffootva 

unam  teligit;  et  sanata  est  {Matth.  9.  Marc.  6. 

Lne,  8).  Quod  aiilem  in  Hebraico  scribitpr,  c  fasciis 

aureis  veslita  esl,  »>  id  ipsiim  significat  qiiod  supra  : 

c  Omnis  gloria  filis  Fcgis  inlriasecus ;  » fasGiis  sen- 

suum  divinorum  {e)  inieriora  membra  obvoUuntiir 

Eccleslne,  et  tou  uteri  tegilor  ambitio.  Uarum  fasoia- 

cum  hon  potes^  oblivisci  sponsa,  secundum  Jere- 

niam  {Cap^  2),  qus  mammas  ligant»  et  pectus,  in 

quo  cogitationes  sunt,  proieguiiL 

30.  c  Adduccntur  regl  virgmes  post  eam,  proxtmac 
ejus  afferentur  tibi.  Aflerenlur  in  Ixlitia  et  exsnlia- 
tione,  adduccntur  in  ^mplum  regis.  »  Juxta  Septua- 
ginta  prior  versiculus  adhuc  de  fili»  canitur  ornaiu ; 
seqiiens  ad  ip&umsponsumregemquediMgiiur.  Purro 
jnxia  Hebraicum,  totum  ad  sponsam  dicitux  usque  ad 
euin  locum,  uIm  scriptum  est :  c  Poneseos  priiicipos  - 
m  universa^  terra.  »  Et.  legitur ;  c  In  scutulitis 
(/)  ducctur  ad  regem,  virgines  seqiieniur  eam,  ami^ 
cae  ejus  duccntur  iiiur,  duceiitur  in  Ixtitiis  el  exsul- 
taiionc,  ingredientur  tlialamum  regis.  >Multamesse 
distantiam  animarum  in  Chrisio  credeniium,  demon- 
strat  Canticum  Canticorum»  in  quo  scripium  est : 
c  Sexagiiita  sunt  reginx,  et  octoginia  coiicubiiiae,.  el 

[c)  Oeoedletini  editoris  lectionem  istam  coofirmant  etiam 

2U0S  nos  consuluimus,  anliqui  lihri :  olim  erai  iC  iwMcw 
raecis  Utteris,  alii  propius  vero  ii%atnJ  LXX.  inSin,  tibi 
eiiam  iEthiopicum  PsaiLerium  dicitur  legere  Besbon. 

[d)  Princeiis  editio,  quin  et  Mss.  nou  pauci  m  atcratt 
pro  m  narUs. 

[e)  lia  quod  pridem  in  Erasmo  Yictorios,  nos  m  Mar- 
lianaeo  emendamus,  imeriora  pro  inferiora  reponentes  ex 
Mss.  el  veiust»  edilioois  fide,qaem  sensiun  ipse  contextus 
pusuibt. 

[f)  Perjieram  in  hucusque  ediiis  libris  dvcentur,  Tum 
qiiidam  Mss.  sequwiUtr,  et  toit^f a  pro /ceftiiw.  Adito,  si 
placet,  ipsam  Uieronymi  ox  Hebrado  vcrsiooeiu. 


£37 


EnSTOLA  LXV. 


538 


adolescentnljie  qaarmn  non  csi  niitnerus.  Una  eai  co- 
lumlKi  mea,  f»erfecta  mea,  |irotima  mea,  t  de  qna 
diciinr,  c  Vtderunt  eam  filiae,  ct  beaiificant  eam  re- 
gina:  et  concubinae,  et  laudant  enm  )  {CanL  6.  7. 
et  $eqq.).  Qn\c  ergo  perfecta  esl  et  sancla  corpore  ct 
spirii»,  ei  coliiniba  et  proxima  meretur  Tocnri.  Hicc 
est  fiKa,  de  qua  siipra  dictum  esi  c  Asiilit  regina  a 
dcxtris  tOis  in  vestitu  deaorato  >  Qiias  autem  super'* 
gressse  sunt  sex  dies  {a)  mundi,  et  fuiura  regna  su- 
spirant»  reginse  appellantur.  Si  qua  vero  circumci- 
sionem  quidem  habetoctflvae  diei,sed  adhucnon  ve- 
nKad  nuptias,  hx*cconcubhia  391  vociiatur.  Diver* 
sa  autem  multiiudo  credentiuin,  quae  necdum  potest 
spoii^t  eopulari  amplcxibus,  nec  de  eo  liberos  parere, 
adotesccntula  dicitur.  Ego  puto  de  istis  virgiiiibus, 
quae  sequunlur  Ecclesiam,  et  in  primo  ponuntur 
gfadu,  (^)  et  te  esse  et  omnes,  qui  in  virginilate 
cerporii  ec  aniune  perseverant.  Prositnas  autcm  ct 
aaucas,  viduas  esse,  ei  in  matrimonio  coiUinenies  : 
qu»  ouiflies  cum  laHiiia  el  exsult:itione  ducuniur  ad 
templuiii  ei  in  ibalainum  regis.  In  templum  qiiasi 
saeerdoles  Dei :  in  tbalamutn  quasi  sponsa^  regis  et 
sponsi.  Hoc  lempltim  ei  Jdannes  vidit  iu  Apocalypsi 
{Apoe.  2i),  et  Propbcta  desiderai.  c  Unam,  inquil, 
peiii  a  Domino,  hanc  rcquiram;  ui  inhabitem  in 
doiiio  Doiniiii,  omnibus  dtebus  vitae  mex  » (Ps.  2tf. 
4).  £t  iterum :  c  Domine,  dilexi  decorem  doinus 
tiup,  et  lociim  iiabiutionis  gloriae  luae  »'  {Ps.  25.  8)» 
£t  in  alio  ioco :  i  Quia  iransibo  in  iocum  taberna- 
culi  admirabilis,  usque  ad  domum  Dei  in  voce  exsut- 
tationis  et  confessionis,  soniius  fesia  celebraiitium  » 
(Ps,  41.  5).  SqutuhOa  auiem  quibus  sponso  suo 
regina  componltur,  ipsa  suni,  quae  in  Septuaginta 
legimus  c  circumamicta  varielate.  » 

ttl.  c  Pro  patribus  tuis  nati  smit  tibi  filil»  consli* 
tues  eos  principes  super  omnem  terrain.  »^  In  ile« 
braico :  c  Pro  pairibus  tuis  eruiii  tibi  (ilii,  pones  eos 
principes  id  universa  terra. »  Et  ex  Pairis  persona 
ncquaquam  de  filia;  sed  rursum  ad  filiam  sermo  in- 
ieitigi  potesi;  et  ex  Spuitus  Sancii,  et  ex  iirioruin 
Core.  Si  ergo  ad  filiam  sponsam  sermo  dirigitur, 
sponsa  autemde  nationibus  coiigregata  est,  cui  supra 
dieitur  :  c  Obliviscere  populum  tuiim  et  domum  pa- 
tfis  lui,  »  debemus  sponsae  paires  nosse :  ut  conse- 
quenier  noverimus  ei  filios.  Pro  patribus  tiiis,  de 
quilmsin  Jeremia  locuta  es :  c  Quam  falsa  possede- 
mni  paures  nostri  idoia,  et  non  esi  iu  eis  qui  pluut » 
{J0rem.  14.  22.  et  16.  19).  Pro  Plaioae  et  pro  co!- 
lerts  diversorum  dogmatum  et  erroruin  magistris, 
Raii  suni  tibi  fllii,  quos  constiiui^ti  principcs  tiios,  ei 
feeisii  in  populis  pruccepiores.  Yel  certe  aiiter  : 
O  Eceiesia,  filii  tui  quos  genuisii  tibi,  vcrtentur  in 
paires  tuos^  cum  de  discipulis  eus  feceris  magisiros, 
ci  in  sacerdotali  gradu  oinniufa  lesiimoiito  coiloca- 

lal  Unus  Cistereiens.  emendatiss.  mfin-fa,  quam  vocem 
referi  ad  resrna>  Uieron.  vero  sexagiiiu  liegtMaruin,  ei 
odogiaia  concubinarum  uumeruiu,  cum  diebus  sex ,  qui- 
buscreatttsest  mundus,  et  cum  ociava  Legalis  Circum- 
cisMmis  die  oompooil,  et  mystice  iuterprelalur  de  aairaa. 

(6)  Yoculas  ei  te,  tum  alicrasn  el  paniculam  Cislerciens. 
Ib.  oinUtit. 


veris.  (I)  Siu  autem  Patres  Ecdesix  intclligimus  Ab« 
raliam,  Isnac,  et  Jacob,et  reliquos  Patriarchas;  filios, 
382  <|uici  itt  patrum  bonoresuntnati,  ApostQlos 
intcl1igamu8>  qui  missi  sunt  a  Domino  prsedicare 
usque  ad  extremiim  tcrrse,  et  baptizare  credentes  in 
noinine  Trinilatis.  Sed  quseritur  quomodo  Ecclesia 
degciilibus  pntres  habere  possit,  Abraliain,  Isaac,  et 
Jucob,  cum  ei  supradictum  sii :  c  Dbliviscere  popu- 
lum  tuum  cl  domum  pairis  lui.  )  Lcgamus  Evange- 
liuin  :  c  Nolite  dicere,  pnirem  babcmus  Abraham  : 
poiens  Cbt  Dcus  de  lapidibus  istis,  >  hoc  est,  de 
duro  cordc  genlilium ,  c  suscilare  filios  Abrahx  i 
(J/aff/f.  2.  9).  Et  in  alio  loco  :  c  Si  fiiii  essetis  Abra- 
b.-c,  opera  Abralix  facerclis  i  {Joan.  8.  59).  Et  in 
Gencsi  ad  ipsum  Abraham  loqiiitur  Deus :  c  In  se- 
niine  tuo  bencdicenlBr  omnes  gentea  i  {Gea.  12. 3). 
Sicut  enim  ille  in  pneputio  ex  fide  jusiificalus  esi, 
ita  et  nos  justificabimur  in  eadcm  fide,  si  babuerimus 
fidem  et  opera  pairis  nostri  Abrabam.  Potest  hoc 
ipsuin  ad  Salvatorem  dici,  vel  a  Palre,  vel  a  Prophe- 
tali  cboro  ct  Spirilu  Suncto.  Propatribus  tuis,  sltrpe 
videlicet  Judxorum,  qui  te  reliquerutii  et  negave- 
runi,  nali  sunt  tibi  filii,  Apostoli,  et  de  naiioirtbus 
creJentes,  quos  constituisti  principes  in  universa 
icrra. 

22.  c  Meroor  ero  nominis  lui  in  omni  generaiione 
et  gencratione.  Propterea  populi  coiifiiebuntur  tibi  in 
xternum ,  et  in  s;i*culum  saeculi.  i  ln  liebraico : 
c  Recordabor  nominis  tui  iii  omni  gcneralione  et 
.  gencratione.  Propterea  confitebunlur  tibi  populi  in 
sxculum  ei  in  seternum.  i  Quod  nosinterpretati  su- 
mus,  c  coiifitebunlur  libt,  i  Symmaclius  transtulil, 
(c)  c  laudabuni  ie.  i  Regina,  quas  stcterat  a  dexirii 
regis  in  vestilu  deaiirato,  et  Jussa  fuerat  obliviscf 
populi  et  domus  patris  sui ;  ei  iterum  ilii  dictiim 
erat  :  c  Pro  patribus  tuis  nali  sunt  tibi  fiiii,  coiisti- 
iues  eos  principes  supcr  oinnem  terrani,  i  intel!i- 
gens  quanta  decoranda  sitgloria,  ei  quibus  pncmiis 
sublevanda,  converiit  ad  spoiisum  voccs  suae»  et 
poliicetur  recordaturam  se  semper  nominis  sponsi, 
in  omni  generatione  et  generaiione.  Qiiod  promisii, 
videmus  expletunu  fpsa  Cbristiana  nobis  omuibus 
Cbristiaiiorum  nomen  imposuit  :-iiomen  novum,  in 
quo  c  benediceiitur  [al.  frei{«rftV«n/ttr].omnes  familia! 
gentium.  i  Kecordatur  auiem  non  in  una  gcneraiione, 
sed  ih  omnibustvei  cunctas  signiftcans  nationes, 
vel  doas  generationes,Judarorum  atque  Gentilium.  Ei 
quia  hocparum  csl,  si  in  duabus  393  genera(i(mibus 
nominis  Domini  rccordetur,  propierea  populi  qui  in 
'  Ecclesia  fucrlnt,  confitebuntur  et  laiidubunt  Domi- 
num  in  apiernum  et  in  saiculum  sxculi.  Quaiido  et 
tu,  0  filia  Principia,  sanciorum  niixta  clioro,  inter 
Tirgines  diiceris  ad  regem ,  et  ex  doniibus  eburneis 
delectabis  sponsum  in  honorc  tiio  :  tnnc  recordare  et 

(c)  Nimirum  ^iv4«w«i  vi  quibus  in  verbis  simul  Aquila  et 
TbeoUolion  cooseuiiiiut. 

(1)  Ue  ipsaadbuncmodum  Adamonllus.  c  ProAbraham, 
et  hsiac,  ct  Jacob,  et  pro  aliis  rellquis,  qui  illi  placuerunt 
iu  veteri  Tesiamenlo,  naii  sont  Dbcipuii ,  ei  nos  qui  per 
ii.sos  credidimus  et  eorum  fidei,  ac  oognitionls  hxreues 
lacii  simius. »  Orx^ca  vidcsis  in  Catena  Baibari. 


gjg  S AxNCTI  niERONYMl 

mel,  qui  huja»  Psalm!  Ilbi,  iMMiiino  retclante,  inicl- 
Itgeniiam  iriUul,  el  dicilo :  i  llcmor  cro  nominis 
lui;i  ul  quae  partcm  inlellexisli  carmims,  ii  vlla 
comcs  fuerit,  («)  cl  lolum  Caniicum  Canlicormn  in- 

tclligat* 

EPISrOLA  LXVI  (b). 

AD  rAMMACHIUM. 

PauUnam  Pauia  filiam,  qucb  Pammachio  nUpierdt, 
juveni  doeto  cum  prtmi*  et  nobHi,  defunctam  laudal, 
ipiumque  Fammachium ,  qui  itatim  ab  eju$  morte 
Mottochi  propositum  arripuerat^  opei  $ua$  in  pau- 
.  perum  $ub»dium  elargitu$,  kortatur,  ul  in  $aneto  pro^ 
ponto  pergal. 

i.  SanatoYulneri  ciin  cicalricera  sttpcrductcc  Ciai, 
si  mcdicina  colorcm  rcdderc  tofluerit ,  dum  pulchri- 
tudtflcm  corpwisquaerit,  plagam  doloris  inataurat. 
la  cicgo  (e)  scrus  consolaior,  qui  importune  per 
biennium  tacui»  vcreor  nc  nunc  imporlunius  loquar, 
et  atlrcclans  vulnus  pccioris  tui ,  quod  lcmpore  ct 
ratione  cttraium  cst,  commeniorationc  exulcercm. 
Qux  enim  aurcs  ia;ii  duras ,  qua  dc  silicc  eacisa 
pncoordia,  cl  Hyrcanarum  tygrmra  kctc  nulrita, 
possunt  sinc  lacrymis  Pauliivu  tu«  audire  nomcn  t 
Quis  iiarturicnicm  rosani  cl  (d)  papylialum  coryui- 
buiu,  amcqnam  in  calathum  fundalur  orbis ,  ct  loia 
mbenlium  foliomm paudalur  ambitlo  [al.  ambiiione], 
immaturc  dcmc^suin  aquis  oculis  marcc-cerc  vidcai? 
Fraclum  csl   preiiosis»imum  margariuim.   \iretis 
•maragdi  gcmma  contrita  cst.  Quid  boui  babcai  sa- 
Bilas,  languor  ostendii.  Plus  scnsimus  quod  babm- 
mus,  postqutm  liabere  dcsivimus. 
X    -tfln  agro  tcrra  botiae ,  trcs  fructus  leginius,  ccn- 
lesimnm,  sexagesimum,  et  3M  triccsimum  {Maith. 
23 ).  In  tribus  mulieribus  ct  saiiguineci  virtuie  coh- 
lunctis,  iria  Christi  prxmia  rccognosco.  Eu!>iociiittm 
Yirgtnilalis  llorcs  raetit :  Paula  iabonosain  viduitatis 
aream  terit  :  Paulioa  e.istttm  mnlrimonii  cubilc  scr- 
?at.  Tali  ftliaruni  maier  fulia  comitatu ,  totuin  sibi 
ixi  tcrris  vliidicat  quod  Christus  promisii  in  coeio.  Ei 
iii  quadrlgam  domus  una  ciuitteret  sancliialis,  ct  fc« 
miiiamm  virltttiboc  rcspondcrciH  viri/  addilwr  cooies 
PammaeUius,  vcrom  Excchiclis  Clicrubira,  (e>co- 
gnaiiis,gcncr,  raaritus,  imo  Irater  amanUssimus, 
Qvu  SiiNCTA  consortia  spirilus,  vocabula  non  tcnenl 
Duptiarum.  Huic  quadrige  icsus  prasidct.  Dc  his 
c<|uis  ct  Abacoc  canit :  Atemde  (I)  $uper  equo$  luoo. 


640 


(a)  Hinc  ad  EoscWum  Prcfal.  Comment.  In  Matthajum , 
■  Otiecro,  iiiqait,  ui  des  exeiii|.lar,  cum  Roniam  veueris, 
Virffiai  Chrisa  Priucipiae,  qu;e  me  rogavil,  ut  la  Uaticum 
CaDilcorum  scriberem ,  a  quo  opere  exdusus  «grotatlone 
diuturiia  spem  Id  fulurttm  distuli  j  »  aed  nec  poslea  scimosi 
poiuisse  explcrc. 
•^r*]  ^lias  «>.  scrirtia  wb  finem  an.  ^l, 

\c]  Viliose  legil  Marlian.  viUwsc  eiiam  editoresalii,eflKi 
$ervus  consolntitr,  pro  scrttj,  quemaOmodum  emendamus 
joniexlu  i|'SO  cogcute.  .    «    .  ,, 

(d)  Ex  veteri  Eplgrammale  de  Rosis  :  Prtma  papyllor 
tum  proteniens  syica  corifmbum,  ctc. 

(4  Niuiiruai  Euslochii  cogiiaius,  Paulae  gener,  el  Pau- 

'^"rn^^Grav^us  ex  Graeco  legl  voU  ascendes.  Paulo  ppsl  ubi 
diciiur  uMim  anriqagJugumiTO  auriga:  \iemqmdng(gT(^ 

Pauii,  Eustochii  ei  PauUna;,  In  fino  eiisiolaj  memorat. 


et  equltaiio  tua  miiiM  (A^a^.  5. 8).  Impari  Cnrsu,  p.iri 
animo  ad  palmMm  tenditor.  Discolorcs  cqui^  sed  vo- 
luntttcconCordcs ,  dnom  aurig.c  jugum  trahuHt,  non 
expccuntes  flag^ii  Tcrliera,  scd  ad  vocis  horumciiu 
fcrvcntcs. 

8.  Quatuor  tirtutes  $ibi  cohmrente$.  —  Dicamus 
aliquid  el  de  Philosophls.  Quatuor  virtules  descri- 
bUHt  Stoid ,  ila  sibi  iuvlGcra  nCxaa ,  et  muiuo  coli»- 
rentes,  ni  qui  unain  nou  habuerit,  omnibus  careat : 
prudeniiam,  jiistiiiam,  forlitndincm,  tcmperatitiani. 
flas  omnes  sic  habetis  &inguiij  nl  tanfen  cmincatis  in 
siNgu!is.  Pf ndcntia  in  ic ,  in  mairc  justitia  ,  in  vir- 
gtiio  fortitudo ,  in  nupta  lemperantia  pRcdieaiiir. 
QiiiBENiitf  EO  sapicntius,  qui  Contcmpta  mundi  stulii* 
lia  ,  Glirisium  sccutus  cst  i  Dci  virtutem  el  Dei  sa^^ 
picntiam?  Quld  matrc  justlos,  quac  \nUst  lihefos 
opibi»  distribuUs,  doeuil  diirilials  cOntemnendo,  qnid 
filii  amare  dcberent  ?  Quid  EustoCbio  furtius,  qott 
nobHiUUs  portas ,  ct  arrogantiam  gencris  €onsiila« 
ris,  ▼irgtnalt  proposito  fregci-it,  d  in  urbe  prima , 
priinuiti  gcnus  subjugaverit  pudiciii»  ?  Quid  Paulina 
tempcraniiiis ,  qux  legens  illud  Apostoli :  Honmbi^ 
le»  nuptim  et  eubile  imnoeuUUum  ( Hebr.  13.  4) ,  nec 
sororis  feliciuiem^  nec  mairis  coRtineRtiam  a«sa 
appeterc,  malkil  in  humiiioribus  Urta   pcrgcrc', 
qu«m  p^nditio   gradu   in  snblimioribus  tncluarc? 
quanquam  illa  scmet  imto   roatriinonicr,  nihil  aiiud 
diebus  ac  noctibus  eogitaveril,  nisi  nt  reddito  frucln 
imptiarum ,  BCGundum  castimotii»  S95  gradiim  ac- 
ctperct,  et  (anti  dux  femhta  faed  {jEneid.  i ) ,  Tirum  pro- 
posito  sno  jungeret,  iion  rclRiquctts  saliitis  comitcm, 
sed  exspectaiis.  Domqno  crcbris  abortiis^  ct  cxpcria 
fccunditatc  conceplouin,  non  desperal  libcros,  ci  so^ 
crus  avlditaiein,  m.iritique  trisiitiafm  praeponit  iiubc- 
ciimaii  suoe,  passa  cst  aliqiiid  de  iiaehclis  eieroplo; 
et  pro  filio  doioris/  ac  dciierae  (Geu,  35.  4.n>  ,  viruu» 
desidci  K  sui  popcril  haeredem.  Ccrtisrpic  auctoribu9 
didici  iliam,  non  prime  sentcniim  Doi  :  Cre$eile  et 
mMltfpUcamimfet  repleu  terrmn(Gen.  1. 2S) ,  ncc  of- 
ilcio  conjugali  scrvlrc  voluissc  :  sed  ad  hoc  optasso 
fltlos,  ui  Christo  virgines  parerct. 

4.  Legimus  et  uxorcm  sacerdotis  Phinces  ^  audiljf 
capiiviuic  Arcae  Domini,  subilo  uteri  dolorc  corrc 
plam,  cdidisse  fiKum  Icabod  (I.  ne^.  i.  «0) .  et  i«- 
icr  mamis  ci  offtcia  feminarwn^  ammam  eimisisse 
cum  prolo.  De  priraa  Dciijamiii ,  hoc  csl,  fHhu  tirtiH 
Iff  ac  dexterm;  de  sccunda  inclyius  Socerdus  Dci , 
{f)  ex  Arc»  cognomine  nascilur.  Nobis  posl  doffmi- 
tioncm  somnomquc  Paulin©,  Pammachium  Mona- 
chmn  Ecclcaia  pepcrit  postlMimum,  cl  palris  ct  cmi- 
Jugis  nobillute  pairicium  ,  elecmosynis  divitem,  Im- 
miiilate  sublimem.  Apoctolns  scribil  ad  Cormihlos : 
\ideU  fratrti  ve^atUmem  ve$tram^  qtm  non  mutti  sa- 
pientesf  non  mutti  nobite$  (i.  Car.  4.  46 ).  («)  Hoc  na- 

(n  NiwneB  qnirpe  rcabod  Lalioe  significat  vbi  qktrin  ? 
cmn  mierrogandi  uoU,  l^  oiiim  est  gUyria^  ^«  ubi?  Ibnc 
Vero  cx  Arcx  cognomlne  aTtpellatus  Uiciiur  lcabod,  quod 
sxp\m  gtoria  ei  diviiiu;  Israeliurum,  Arca  Domini  Caboa 
a;.pellaia  sit. 

12)  Addii  Gravius  secimdum  camem. 


6il  EnSTOLA  LXTI. 

•cetiUs  Ecclesi»  nidinienta  poscebant «  ui  granum 
sinapis  paulaiiui  in  arl)orem  crescerel  {Luc,  13. 10) , 
ul  jBensim  et  ETangelii  fermenium  totam  Eccle8i:c 
inassam  altius  eievaret.  Mostris  lemporibus  Knina 
possidcl,  quod  mundus  ante  nescivii.  Tunc  rari  sa* 
pieiites ,  poientes ,  nobiles ,  Cbristiani ;  nunc  muUi 
Moiiaehi,  sapientes ,  polentcs ,  nobiles.  Quihus  cua- 
ciis  Pammacbius  meus  sapicnhor »  poientior ,  nobi« 
lior  :  inagnus  386  ^^  magnis,  primus  In  primis, 
«fx^^Tf^Tijy^t  Moiiacborum.  Tales  Paulina  morte  sua 
nubis  liberos  dediti  quos  vivens  concupiveral  posiide- 
rc.  «Ldstare  sterilis  quai  non  paris,  erumpe  ei  clama, 
(\usb  iioii  parluris  {iioL  64.  i  ),  quoniam  quotRoino) 
sunl  paiiperes>  toi  filios  repeiite  geiiuistL 

5.  Ardenles  gemina»,  qiiibus  aiite  colium  et  facies 
ornabantur,  egeuiium  ventres  saturant.  Vcstes  se- 
vicse^  el  aurum  in  fila  lenlescens,  in  mollia  lauaruin 
▼esiiineiiu  mutaia  sunt,  quibus  repeliuiur  frigus, 
non  quibus  nudetur  ambitio  ,  Deliciarum  quondam 
aH|)eliectilem  virtiis  insumii.  Ule  cu^cus  exleiidcns 
manum^  et  &3cpe  ubi  neiiio  est,  clamilaiis»  hxve^ 
Paulinx,  €oh:ercs  Painmarbii  est.  ILlum  truncum 
pedibus,  eC  toto  corpore  se  trabenlcm ,  tencras  [al. 
ienera]  puellsc  suslentat  manus.  Fores  qii»  priui  sa* 
lutaiitium  turbas  vomebani,  nunc  a  miseris  ob.uden- 
tur.  Alius  tumenti  aqualicuio  mortem  parturit  :  alius 
elijiguis  et  mutus ,  et  ne  hoc  qiiidem  babens  iindo 
roget ,  magis  rogai ,  dum  rogare  noii  potest.  llic  de- 
bilitutus  (a)  a  parvo  ,  non  sibi  ineiidicai  stipein.  Ule 
putrefuctus  iiiorbo  regiOf  supravivitcadaveri  suo. 

iVaii  mUd  st  liu§Hm  eeniutn  nni,  orn^pte  eentum ; 

Omnitt  peenarum  perenrrere  noimna  poenm. 

{jEneid.  %). 

Iloc  cxcrcitu  comitntus  incedil,  tn  bU  Cbrishim 
conrovcl ,  horum  sordibiis  dcalbatur.  {b)  Muiicrarius 


Gli 


[a]  Emeudandum  contendit  Yalesfius  a  lepra  f  quodml- 
uime  arridet,  inaxiine  cnin  vcteres  lit>ri  omiies  impressani 
lectionem  summo  eoosensu  pr»feraul ;  eaque  facife  tutel- 
ligatur,  a  primis  aiuiis,  sive  a  parva  eiaie  quemi>iain  de* 
bililatum  noo  sibi  »tipein  mendjcare.  Adde  quod  leprani, 
et  quem  statim  suImJU,  niorbiHn  regium,  ejus  a'Vi  scripto* 
res  fere  pro  uooeodeinque  babenl;  atque  ipse  quUem 
Uier.  io  Yita  S.  Uilarionis  de  Adriauo ,  post  aliqwuUwn , 
ioqalt,  temporU  connpulruU  morbo  regio ;  tametsi  alH)!  vi* 
deatur  distiaguere. 

{b)  Oiim,  nequid  dissimulemus,  arbitrali  somus,  iVtriit^- 
rwimn  iegi  dehere  |»ro  mmeram,  sicut  enlm  Numerarii 
( quod  Isidorus  UisiMicnsis  iradit  origin.  I.  9.  cap.  4.j,  oo* 
culi  sutUqui  publictan  nummuni  cerartisiiiferebmU,  sic  pau- 
r  erum  Simterariu9,  qui  fai  eorum  subsidium  diviUas  con- 
ferret,yerius  dici  videbaiur.  AtpraBslatapervulgata  lectioae 
minime  cedere,  duabus  qui|ipc  bis  vocibus  Biimeraiius  et 
Candiduine  duplcx  altodilQr  munerom  st^ccics ,  quflc  ab 
antiquis  eihoico  ritu  spectacutorum  ediuvibus  dabantor 
Uimis,  UisUionibus,  Aurlgis,  etc.  Uoc  certe  senso  Cbrlsti 
ifiwcrarios  vocal  8.  Cyprianns,  qui  eleemo^na<(  elargf. 
reniur,  lib.  de  Opere  eiEleemosyniscirca  mediuu.  t  Quaie 
munus  est,  inquit,  cujus  edilits  fieospeclanle,  celebratur. 
6i  in  ffcntiKum  muuere  grande  et  gtorfosum  videtor  Pro« 
oonsules,  vel  Imperatores  habere  pnesentes,  etapparatns, 
ac  somptus  apiid  Munerarios  major  est,  ut  (ossint  placere 
maloribos,  quanto  illustrinr  munerts  et  major  cst  gloria 
Deum  et  Cbristum  spectatores  bai)ere?»  Alteram  speciem 
haud  minus  eieganter  alludil  S.  Am)>>x>sius  seruione  olim 
81.  Prosparenm  nom  el  Prmctariutma  munera.  Edamus 
primam  candidam  in  vestitu  nudorum^  elc.  CandiUa  auiem 
dicebalur  £diiio,  quse  fiebat  a  Magistratibus  sumptu  ipso* 
rom,  seu  ez  Arca  publica.  Uode  et  in  Kalendario  Ucrwariii 
Kmus  Jtrca^  el  Munus  Kandida  onponunlur.  In  actis  pas- 
siOQls  S.  Boniracii  Martyris  de  Aglae  Malronii  Komana 


PMipenim»  et  egeatium  eandidaius  sic  festinat  ad 
ccelum.  Ceteri  mariii  super  tumulos  conjugQm  spar- 
guni  violas,  rosas,  lilia,  flore^^que  purpureos :  et  Ao- 
lorera  pectoris  bis  offlciis  cousolantur.  Pammacbius 
Boster  sancum  favillam  ossaqoe  397  veneranda» 
eleemosynm  balsamis  rigat.  Uis  pigmtncls  atqiie 
odoribus  fovei  cineires  quiescentes,  sciens  scriptum : 
f  Slcutaqnaextii^uitignem,  ita  cleemosyna  pecc^ttint 
{Eccii.  5.  53).  ftuantas  vires  babeat  miserieordia,  et 
quibus  donanda  sit  praeraiis,  et  beatus  Cyprianu& 
{c)  grandi  volumine  prosequitur ,  et  Danielis  consl- 
lium  probat ,  qtii  regem  impiissiinum  si  se  audira 
voluissei,  scit  pauperum  susieniatione  aalvandum. 
Gaudct  bujusccmodi  filiap  mater  baprede.  Non  d^let 
opes  ad  alium  pcrvciiisse,  quas  cernit  iisdem  quibus 
ipsa  voluerat,  crogari.  Quin  poiius  gratulatur  absqiia 
labore  suo,  sua  Tota  coropleri.  Non  eiiim  substaiiti» 
dimunitio,  sed  operarii  commuiitio  cac. 

6.  Quis  enim  hoc  crcderet,  utConsulum  pronepos. 
ct  Furianl  germiiiis  decus,  inter  purpurasJ9enaiorum» 
fiirva  tunica  pullaius  incederot ,  et  non  erubesecret 
ocolos  sodalitmi,  ut  deridentes  se  ipsc  deriderei? 
€  Est  confusio  quae  dueit  ad  mortem  :  atestconfuMo, 
qua?  ducit  ad  vitim  1  (  EcclL  4).  Prima  virliis  est 
Monaclii ,  conlemnere  bomiuum  judicia  ,  ei  semper 
Apostoli  recordari ,  dicentis  :  i  %i  adhuc  boutlHihus 
placerem  [al.  placere  velUm] ,  ClirUli  icrvus  non  es- 
sem  I  ( Calat.  1. 40  ).  Tale  quid  et  Domimis  lofiiiiur 
ad  Propbelas  :  quod  posuerit  £iciem  corum ,  qsast 
urbem  xneam,  ct  lapidem  adamantinum,  et  €olo« 
miiam  fcrream  (i«r^iii.|),  nepavcrenl  ad  tiijurks  po^ 
puli»  sed  impudeniiani  subsannaiitiuui,  rroniis  rigora 
couiererenl  (  ifsecA.S  ).  lngenia  liberaliler  edoeata  ^ 
facilius  vereCHiidla,  quaui  uielus  superau  Ei  qitos 
tormcnia  iion  vincunt ,  inierduin  viiicit  pudor.  Now 
eat  parum ,  virum  iiobileiu,  virum  diserium  ,  Tinim 
loeupletein ,  potenlium  In  plateis  viiare  eouiiutum  . 
Biiscere  se  turbis,  adh;erere  pauperibus,  rusticis  co* 
pulari,  de  priucipe  vulgum  fieri.  Sed  qiianlo  huniilior, 
tanto  sublimior  est. 

7.  Liicet  margaritum  in  sordibus,  et  rulgor  gem- 
mae  purlssimx,  etiam  in  luto  radiut.  Hoe  tst  quod  Oo* 
minus  repromisit ;  <  GloriAcaates  me ,  glortficabo» 
( i.  Re§.  3.  50  )•  Alii  hoc  InlelligaBt  de  fuitiro  , 
quando  moeror  vertetur  in  gaudkim.  et  tranfcttnie 
mimdo,  Sanciorum  corona  noa  ininait :  Ego  et  in 
prssentianim  video  Sanctorum  promissa  compleri. 
Antequam  39g  Cbrislo  (ola  mcnie  servtret,  notus 
erat  in  Senaiv,  sed  {d)  mulii  alii  bahebant  insulas  Pra- 
consulares.Tolus  orbis  hujuscemodi  lioiioribus  pleiius 
est.  Primus  crat,  sed  inter  primos.  Piwcedeliat  alios 
digniute  ;  sed  et  alios  aequebatiir.  Qoawi»  GLAaua 
honor  vilescit  in  toiba  :  ct  apud  tiros  bonos  indi- 

Mribitur,  quod  ter  candidam  egerat  apud  urbem  ronumi. 
bed  aius  praeterca  excmpiis  nou  olus  est  quae  a  Sismoudo 
ac  Baluzio  afferuotur. 

t  /^^  ^ibro  dc  opere  ei  Eieemosynis,  In  quo  stalim  post 
initiiun  de  rlabuchodonosoris  soinuio,  ei  couseculis  adv»  r- 
sitatibus  loqueos,  c  evadere,  inquit,  et  viiare  poluisset, 
si  peccita  sua  eleemosynis  redcmisset.  « 

(d)  In  aliis  lib.  ei  apud  Grav.  sed  et  miilti.  Mox  insuLas^ 
Credo  tyiicgrapfiorum  mendo,  pro  infulas  Manian.  Ii'^ii. 


eis 


SVNCTl  IliERONYMi 


m 


gnior  il  ipsa  dtgnitas,  qnam  mulii  indigni  possllcnt. 
Umle  egregie  de  Cxsare  TulKus,  cnm  quosdam,  aiC, 
onmre  vdluit ,  non  illos  honeHlavll ,  sed  ornnnieuia 
i{).«a turbavit.  Al  nnnc  omnes Cliristi  tlcclesir  Pam* 
niacliium  loquuutur.  Miraiur  orbls  paui>crem  ,  quem 
liucusque  divitein  nc$ctebai.QuidConsulatuillus(rius? 
Anmitts  lioiior  est ,  ci  postquam  alius  successeril , 
prior  desiiiil.  Latcnl  in  muliitiidine  laureoc,  et  irium- 
plii  interduin  triumpli.iniium  sordibus  pollountur. 
Quod  aiite  per  (a)  manus  patriiias  tradebaiur,  et  sola 
nobilitas  possidebat,  quo  Consul  Marius ,  viclor  Nu- 
midix  clTlienlonum,  aique  Cimbroriini,  ob  ignobili- 
talem  [al.  novtiiitem]  ramilix  putabalur  iiidignus : 
qnod  Scipio  nltra  anuos  pro  virtule  merult,  nunc  sola 
mitiiia  poasidel ,  et  (b)  agrcstia  dudum  corpora,  ful- 
geiis  palma  circumdat.  Ptus  ergo  acccpiiuus  ,  quara 
dedimus.  Paeva  diiiisihijs  ,  ei  grandia  p(»ssideitius. 
Centapiiqato  rcenore  Chrisli  proinissa  reddunlur.  Iii 
tali  et  Isaac  quondani  agro  sevcrat,  qui  paratus  ad 
mortem  ,  ante  Evangelium  ,  Evangclicam  portavit 
crucem* 

8.  i  Si  via ,  inquii ,  perfectos  esse ,  vade  et  vende 
oiiiiiia  qux  bahes,  et  da  pauperibus,  et  veni,  scque- 
re  nie  »  (Hatih.  19.  il).  Si  vis  perfectus  eeac.  Sem- 
per  grandia  iu  audientiuin  ponuntur  arbitrio.  F.l  ideo 
virginitatem  Aposlolifs  non  imperat ,  qiiia  Doininus 
diaputans  de  euniicbis,  qui  se  castrasseut  propter  re- 
giia  c<eiorum,ad  eitremum  inlulit :  c  Quipoiesl  cape- 
re,  capiat »  (Ibid,  12).  t  Non  esi  ciiiin  V(»lcntis,  neque 
curreutis',  sed  misercntis  Dei  >  (liom.  9.  i6).  Si  vis 
perfecius  e&»e.  Non  tibi  imponitur  nccessitas,  ut  vo- 
lunias  pnrmium  cotisequatiir.  Si  vis  ergo  esse  per- 
fectas,  et  desideras  casc  qiiod  i^ropliefa! ,  qtiod  Apo- 
stoii,  quod  Chrii>tnsest,  vende,  non  partcmsubsiaiiti.-c, 
ae  timor  penuriae  infldelitatis  occasio  sit ,  et  cum 
Aiiaiiia  et  Sappbira  pereas;  sed  399  tiitiversa  quae 
possides.  Cuuique  vendidcris  ,  da  pau|)eribu8,  non 
locupletibiis,  non  superbis.  D»  qno  necessitas  sustcn- 
tetar,  non  qiio  augpanior  opes.  Cumque  legeris  iilud 
Apostoli :  <  Bivi  trituranti  os  noii  alligabis  :  Et , 
DignusestopeMriiis  mcrccdc  sua»  (t  Cor.  9.9;  i.  Thn. 
S.  18) :  El,  t  Qni^iitarlo  nitnislraiii,  de  ailario  parii- 
cipanlor  »  ( t.  Cor.  9. 15) ;  meincnto  quoque  hiijtis 
senieutias :  c  llabentes  victum  et  vcstiium ,  bis  coii- 
tentisumus  »  (1.  Tm.  6.  8).  Ubi  videris  fumare  pa- 
tinas,  ei  Pliasides  aves  lentis  vaporibus  decoqni,  uUi 
argenti  pondiis,  ubi  (c)  ferventes  Mannos,  comatiilos 

(a)  Videndi  Plularchus  ia  Mario,  Cicero  Oratione  pro 
Plaiido  et  de  Prov.  Cons.  c.  VIII.  Sallustius  in  Jugurtha 
cap.  65.  al(iue  alii  qui  h)ec  |)assim  exeuipla  enarraui. 

{b)  Miinirttm  ea  lemnesiale  priinas  fere  obtiuebaai  bar-: 
barl,  unde  in  Festis  barbara  passim  occurrtiul  uomiua 
onliQario  Coosuiatu  insigaiu.  Oaod  ail  ftdgens  patma  cvT' 
cumial ,  veslem  paliualani  sive  palniis  pbi-Ygionico  opere 
eoniextam  signiticat ,  cujusniodi  In  Consuraribus  aiiquot 
DypUcbis  videre  est. 

(c)  Veteres  editi ,  ac  nonoulli  Mss.  mv\*fermiU$  BurU 
cko8  mininos  ;  ut  nempe  quid  cssent  nuimii,  fiarvi  rqui, 
indicaret,  noliorem  eu  leuipore  auricln  vocem  nou  neuio 
ad  margmem  addidit,  quae  pcsiea  iu  lextum  irreisit.  £5t 
enim  Buriclms,  non  iuduaieuli  kcuus,  ncque  a  Burris 
Acbai^e  urbe  deductum  noineo,  ut  quid;im  ia  siiis  notis  In 
UuDC  locum  sa-ipsere,  sed  ul  veteres  Horaiii  interpretes 
espUcant  iaOdeu27.  lib.  1.  Epodou.  4.  alqnc  alibi,  equus 


pnerosy  pretiosas  vesies,  picla  lapoiia,  ibi  dttlor<«st 
largilOre  ,  cui  iargiendum  est.  Pabs  sacrilegii  est , 
reni  pauperum  dare  non  pauperibus.  Et  tamen  non 
cst  satis  perfccto  et  consummato  vlro  opes  colite- 
miiere,  pecuniam  dissipnre,  et  pi^ojicere  qnod  in  mo« 
mcnto  et  perdi ,  et  inveniri  potesl.  Fecit  lioc  Crates 
Tbebanus,  fecit  Antlstbeucs  ,  fcccriiiit  plurimi ,  quos 
vitiosissinios  Icgitnus.  Plus  deliet  Cbristi  discipulirs 
prxstare,  quam  mundi  Philosophus,  glori»  animal  , 
et  popularis  aurae  atqoe  nimoruiii  veiiaie  mancipinm. 
Tibi  non  sufilcit  opes  coniemnere,  nisi  Chrisiom  se« 
quarts.  Ciristuh  aotbk  sequitur,  qui  peccau  dimit- 
lit ,  et  virtutum  comes  cst.  Cbrislum  scimns  aapien- 
liain.  llic  tlicsauriis  iii  agro  Scrlpturarum  nascilur« 
bxc  geinma  muliis  einitur  margaritis.  Sin  auiem  ad« 
aniaveris  cnptivam  mutierem ,  id  est ,  sapientiam 
sa*calarem ,  ei  ejus  pulchritiidine  captus  fueris ,  de- 
calva  eam  ,  et  iilccebras  crinium  atque  ornamenta 
verijoruin  ciiro  emortuis  unguibus  seca.  Lava  eam 
Prophetaii  nitro,  et  lunc  requiesccns  cum  iiia,  dicilo: 
c  Siiiisira  ejiis  sub  capite  meo  ,  et  dextra  iliius  am« 
plexabitar  ine  »  ( Cant.  2.  d ) ,  et  multos  tibi  foetus 
captiva  dabii ,  ac  de  Moabitide  efncieiur  Israelitis. 
Clirtstus  sanctificaiio  est «  sine  qua  uemo  Tidebil  fa- 
ciem  Dei.  Clirlslus  redemptlo ,  idem  redemptor  et 
pretiam,  Christus  omnia,  ot  qoi  omnia  pnipterChri- 
stiim  diniiserit,  unuin  inveiiiat  pro  omnilMis»  et  ptis* 
aitlihereproclamare :  Pan  mea Dominu$  (Pi.  1±  26). 

9.  Sentio  te  divinis  ardcre  doctriiiis  ,  nec  temeri- 
taiequorumdam  docere  quod  ncscias;  scd  ante  disce- 
rc,  quod  docturus  400  sis.  Simplices  ICpifltol»  tii» 
olent  Prophetas ,  Aposto\os  sapiuiii.  Non  cotbunia* 
tam  aflfocias  eloqueutinm ;  nec  morc  pucrorum  argu- 
tas  seiitentioLis  in  clausulis  slruis.  Cito  turgens 
spuma  dilabitur  ;  et  ({uamvis  graudis  lumor ,  conira* 
rius  8ani(ati  est.  Scitum  est  illud  quoitue  Caionis: 
SiU  cUo,  st  $at  bene.  t  Quod  nos  qiioiidam  adolesccn- 
iuli ,  cum  a  perfecto  Oratore  in  Prxfatiuiicula  dice- 
retur ,  risimus.  »  Mcmiuisse  te  puto  erroris  niutui , 
qi;ando  oiiine  Atbeiixitm  Scbolasticoriim  vocibus 
cousonabat :  Sat  cilo  ,  tt  iai  bene.  Fdices ,  inqoit  (d) 
Fablus ,  esscnt  artcs ,  si  de  illis  soli  artificcs  judica- 
rcuL  Poetam  non  potcst  nosse ,  nisi  qui  versum  po- 
tcst  sirucre.  Philosopboa  non  intelligit,  nisi  qui  acii 
dogtnatum  varietates.  Maiiufacia  et  oculis  paiientia  , 
magis  probant  arlillces.  Nostra  quam  (1)  dora  sit  ue- 
cessiias ,  binc  potes  aiiimadverlere ,  quod  vulgi  stan- 
dum  est  judicio ,  et  ille  in  iurba  luetuendus ,  quetn 
com  videris  solum,  despicias.  Uoc  prxtericns  tetigi, 
ut  erudilis  cootenius  auribus,  non  mnguopere  cures , 
quid  imperitorum  de  ingenio  ttio  rumuscnli  jactiteni ; 
sed  Prophetarum  quotidie  medulias  bibas ,  Chrisii 
roystes ,  Patriarcbarum  symmiates* 

10.  Sive  lcgas,  sive  scribas,  sive  vigiles»  sive  dor- 

parvus,  qaem  biirdum,  ei  burfdam,  et  burdonem,  et  bu- 
richum  uomioarunt :  unde  et  vetus  Glossariara  Matum 
pwfiiwi  inierprctatur.  Yid.  S.  Isidorum  lib.  12.  cap.  1. 

Id)  Fabii  iMctoris  apnd  Qaiatilianum  sententia  cst. 

(t]  Gravius  mavult  dira  :  cum  in  Epltaph.  Panlx  ct  in 
Oseo  13.  et  Abacuc.  5.  diram  necessitatem  Hicr.  voccL 


e45  EPISTOLA 

mias,  Amos[al.  amor]  tibi  semper  buGcina  in  auribas 
Bonet.  Hic  liiuus  exciiet  animam  tuam  :  hoc  amore 
fbribundus  ,  qu»re  in  leetulo  tuo  qnem  desiderat 
anima  tua  {CmU  5.  i),  el  loqnere  confldenier :  c  Cgo 
dor  mio,  etcor  meum  \igilat,  (Ibid.Z.  ^.  Gumque  inve-* 
neris  eum  et  tenueris,  ne  dimitus.  Et  si  pauxillulum 
dormiiaiiti  elapsus  fuerit  e  manibus ,  noli  prolinus 
desperare.  Egredere  in  plateas,  adjura  fllias  Jefusa- 
lem  {Ibid.  5. 2),  reperies  eum  cubantem  in  meridie , 
lassuro »  ebrium ,  noctis  ore  madefaclum ,  inter  gre- 
ges  sodalium,  in  aromatum  varietatibus  ,  inier  poma 
paradisi.  Ibi  ei  de  mammillas  luas  {Ibid.  7.  42),  su- 
gat  de  erudito  pectore,  requiescat  iiiter  medios  Gle- 
ros ,  pennae  columbae  deargeniaue ,  ei  interiora  ejus 
in  Tulgore  auri  (P<.  67.  44).  Parvulus  iste  et  puer,  qui 
butyro  et  meile  saginatur  (Jiot.  7.  45),  qui  inter  ca- 
seatos  nuiriius  est  monies,  ciio  crescit  in  juvenem, 
401  velociter  in  ie  bostes  spoliat,  mature  prae- 
daiur  Damaiscum,  et  regem  vincil  Assyriunit 

41.  Xenedochium  exnructum  a  Pammac.  —  Audio 
te  Xenodociiium  in  portu  fecia$e  romano,  et  (a)  vir- 
gam  de  arbore  Abraham  in  Ausonio  plantasse  liitore. 
Quasi  iEneas  nova  castra  meiaris ,  ei  super  undam 
Tyberis,  ubi  ille,  cogente  quondam  penuria ,  crustis 
fatalibus  et  quadris  patulis  nofn  pepercii,  lu  viculum 
nosirumy  id  est,  domum  panis  (Bethleem)  aediflcas  : 
ei  diuturnam  famem  repeiitina  saturitate  compensas. 
(6)  Euge  :  nostra  initia  transgrederis ;  statum  sum- 
mum  tenes  :  de  radice  pervenisiad  cacumen ;  primus 
inter  monacbos ,  in  prima  urbe ,  primum  sequeris 
patriarcharo.  Lot,  quod  [al.  qui\  ioterpretaiur  (/eclr- 
nan$,  campesiria  eligat,  et  juxta  Pyihagorae  {e)  litie- 
ram,  faciiia  magis  ac  sinistra  sectetor.  Tu  in  arduis  et 
saxosis  cum  Sara  tibi  monumenium  para  {Gen.  23). 
Juxta  sit  civiias  litterarum ,  deletisque  giganiibus , 
filiis  Enac  [al«  Enaeim]^  hsrediialem  tuam,  gaudium 
et  risus  excipiat.  Dives  erat  Abraham  auro,  argentOy 
pecore,  possessione,  vestibus  {Gen.  24) :  tantam  ha* 
bebat  familiam,  ut  ad  subitos  nuniios,  juvenibus  ele- 
ciis  armare  possei  exerciium,  et  quatoor  reges,  quta 
quinque  reges  fugerant ,  in  Dan  consecuius  occide- 
rei;  et  lamcn  post  lam  crebfa  hospitalitaiis  offlcia, 
dum  non  refulat  homines ,  suscipere  meruit  Deum. 
Non  servis ,  et  ancillulis  imperabat ,  ut  ministrarent 
hospitibus,  nec  bonum  quod  exercebat,  per  alios  mi- 
nuii ;  sed  qoasi  reperia  pneda ,  cum  Sara  sua  huma- 
niiali  solus  incubuii.  Ipse  pedes  lavit,  ipse  pinguem 
viiulum  portavit  humeris  de  armento.  Sietit  ut  ser- 


(a)  Arborem  illam  Xenodochii  iostar  habet,  sub  qua 
Abrahami  bospitio  excipit  tres  Angelos  in  Valle  Mambre ; 
ac  Yirgam  de  lila  arbore,  xenodochium  ad  Abrahamt  exem- 
plam  elegaotissime  vocat,quod  in  Ausonio  iiicore  Pamma- 
cbius  extruzerat. 

[b]  Martianaeiis  ntillo  sensu,  Euge;  noster  kinc  lran$gre- 
deris.  Tetustiores  autem  vnlgali  ac.  Ms.  quidam,  Euge  Mh 
Uer  initia  trantgrederis ,  quod  expticari  commode  potest. 
euge  noster  Al^raham,  siye  nosin  temporis  ;Eoeas  ;  sed 
nottra  initia.  longe  concinniori  sensu,  ut  eiiam  ex  ooose- 

?uentibu8  liqaet  doximus  reponeodum.  Yid.  infra  nam. 
4.  ubi  de  monasterio,  quod  ipse  Bethleemi  ooDperat  sedi- 
ficare. 

[e]  Nimirum  Y.  lilieram,  qua  de  infra  dicemus  in  Epi- 
toki  ad  Lxtam.  ^  .*i 


S.  HlBEONTMlI. 


LXYI.  646 

vus,  peregrinis  prandentibus,  et  SarsB  manibus  coctos 
cibos  jejunaiurus  apposuit. 

42.  Ha^c  moneo,  frater  carissime,  pietate  qiia  te 
diligo ;  ut  non  solum  pecuniam,  sed  teipsum  Ghristo 
offeras,  hostiam  vivam,  sanctam ,  placenteni  Deo, 
rationabite  obsequium  luum  (Rom.  12. 1) ;  etimileris 
filium  bominis  ,  qul  non  venil  minisirari ,  sed  mini- 
strare  {Matth.  20. 28).  Et  quod  402  patriarcha  alio- 
nb,  hoc  discipulis  et  servis  Magister  exbibuii  ei  Domi- 
nus.  c  Gorium  pro  corio,  et  omnia  qu»  bomo  possidet, 
dare  potest  pro  anima  sua.  Sed  lange, )  inquit  diabo- 
bolus,  c  carnes  ejus,  nisi  in  faciem  benedixerit  tibi  > 
{Job^.A.5).  Scithosiisanliquiis,  majus  continen- 
li»  quam  nummorum  csse  certamen.  Facilb  abjici- 
TUB,  quod  haeret  exirinsecus;  intesiinum  bellum 
periculosius  esi.  Gonjuncia  disglutinamus ,  unita  di- 
scindimus  [al.  di$iuimus],  Zachxus  dives  erai,  Apa'> 
sloli  pauperes.  Reddidii  ille  quadruplum  quod  rapue- 
raty  divisitque  pauperibus  medietatero  substaniiae  suae 
quae  renuinserat ;  suscepii  Ghrisium  hospiiem,  salus 
facu  est  domui  ejtis  {Luc.  19);  et  tamen  quia  par- 
vulus  erat,  et  apostolic»  proceriuii  se  non  poierat 
extendere ,  non  fuit  in  duodecim  numero  Apostolo- 
rum.  Aposloli  autem  quantum  ad  divitias  nihil,  quan- 
tum  ad  volunutero ,  toium  mundum  pariier  relique- 
runt.  Si  offeramus  Ghristo  opes  cum  anima  nostra , 
lihenter  suscipiet.  Si  autem  qu»  foris  sunt  Deo,  quae 
intuB  Bunl,  diabolo  demus,  non  esi  xqua  partiiio,  et 
dicitur  nobis  :  c  Nonne  si  recie  offeras,  et  non  recte 
dividas,  peccasti?  i  (Genee.  A.  7.  sec.  LXX.) 

13.  Quod  patritii  generis  (d)  primus  inter  primos, 
monachuB  esae  ccepisti,  non  tibi  sit  lumoris,  sed  hu- 
miliuiis  occasio ,  Bcienti  Filium  Dei  faciuro  Filium 
hominis.  QuinTUHCUMQnB  ie  dejeceris,  humilior 
Ghristo  non  eris.  Esto,  incedas  nudis  pedibus,  fusca 
tunica  vestiaris,  «queris  pauperibus,  inopum  cellulas 
dignanier  iniroeas;  caecorum  ocolus  sis,  manus  de- 
bilium,  pes  claudorum;  ipse  aquam  portes,  ligna 
concidas,  focum  exstruas,  ubi  vinculat  ubi  alapae? 
ubi  sputa?  ubi  flagella?  ubi  patibuium?  ubi  mors? 
Et  cum  omnia  qiue  dixi  feceris,  ab  Eustocbio  tua, 
Paulaque  vinceris,  si  non  opere,  at  cerie  sexu.  £go 
quidem  Roma*  non  eram,  et  iunc  me  tenebai  eremus 
(aique  utinam  pierlenuissei ) ,  quando  socero  tuo  vi- 
vente  (e)  Toxoiio,  sieculo  serviebant.  Sed  tamen  audio, 
quaeimmunditiasplatearum  403  ferrenonpoteranr, 
quae  eunuchorum  manibus  porubantur,  et  iiiaequala 
solum  molesiius  transcendebant ;  quibus  serica  vestis 
oneri  erat,  et  solis  calor  incendturo,  nunc  sordidatae 
et  lugubrea,  et  sui  comparatione  fortieulae,  vel  lu- 
cemas  concinnani,  vel  succenduni  focum,  pavjmenta 
verrunt,  mundant  legumina,  olerum  rasciculos  in 
ferveniem  ollam  dejiciunt,  apponunt  mensas,  calices 

[d]  £x  Patritio  genere  primus  ioter  primos  erat  Pam  * 
machiu8,ut  snpra  num.  6.  iisdem  f  erbis  [)rocliium  est.  Adeo 
minime  placet ,  quae  hucusque  in  yulgatis  libris  lectio  ob- 
tinuit,  ut  verba  primus  inter  primos  ad  monachas  refei- 
rentur,  Titiosa  etiam  interpunclioQe,  quam  cmendavimos, 
et  numachus  pro  monachos  resUluimus. 

[e]  ToxoUus  hic  senior  est,  S.  Paulae  maritus,  et  Pau- 
lin£,  diue  Panunacbio  nupserat,  i)aier. 

CYingt^me.) 


647 


SANGTl  HIERONYMl 


poriigQDt,  effundant  cibos»  hue  iUac<pie  discurrunt. 
Ei  certe  magnus  virginum  chorus  cum  illis  habiut. 
Num  hujuscemodi  ministeria  aliis  imperare  non  po- 
terant?  §bd  mouint  yinci  ab  his  labore  corporuro , 
qiias  ipsae  superant  virtule  animi.  Haec  dico,  non  quod 
de  ardore  meniis  lu»  quidquam  dubitem ,  sed  quo 
currentem  impellam  ,  et  acriter  dimicanii ,  feryorera 
(a)  fervori  augeam. 

-  14.  Monasler.  ab  Hieron,  ex$trucL—fi9S  in  isla  pro-*' 
vincia  aedificato  monnsterio,  et  diversorio  propter 
exslructo ,  ne  forte  et  modo  Joseph  cum  Maria  in 
Bethleem  veniens,  non  inveniat  hospiiium  (Luc.  2), 
tantis  de  loto  orbe  confluentibus  turbis  obruimur 
monachoruro  ;  ui  nec  ccepium  opus  deserere,  nec  su- 
pra  vires  ferre  valeamus.  Unde  quia  pene  nobis  iliud 
de  Evangelio  coniigit,  nt  futurae  turris  non  ante  sup- 
putaremus  expensas  (Luc.  14),  eompulsi  sumus  fra- 
trem  I^aulinianum  ad  patriam  mittere ,  ut  semnrutas 
viliulas,  quae  barbarorum  effugerunl  manus;  (b)ei 
parenlum  communium  census  venderet ,  ne  cceptum 
Sanctorum  ministerium  deserentes,  risum  maledicis 
et  asmulis  prxbeamus. 

15.  In  calce  Eptstol»  recordatus  sum ,  quadrigae 
vestrse,  et  proposito  quintam  deesse  Blaesillam,  pene 
oblitus  de  ea  loqul,  quae  prima  de  vobis  pr.oeeesserit 
ad  Dominuni.  Tere  nunc  quinque  in  tres ,  ac  duas 
tidemus  esse  divisas ,  iila  cura  sorore  Paulina  dulci 
soitmo  fruitur,  tu  duarum  medius,  ad  Ghristum  levkv 
subvolabis. 

EPISTOLA  LIYU  («) 
AoecsTiEii  AD  HiBROHntmir. 
Hmomffimm  404  «^tMtTaMr  de  dNila  iml^  a^ipto 
tiMdeSerip«mbu$  Eeeletim^ir,  imtd»  Pelfo  fepre^ 
AefM#  non  mendadter  a  Pmthr  fMN^  etUm  twpermi 
epist.  j»$^  qmm^ai.  PoeUremo  ptfli/,  ittque^  sintOfh' 
genU  idiorumque  keeretieerum  emda^  fi6t  mdieet. 
DomMi^  dileeiiMimo^,  el  coHtt  sinceriBsimoeMvla* 
lis  observwi4o  aiqn»  amplecteiKto'  fratri  eiGoMfr(H 
fl>yieM>  HisnoMTiio,  ADteostiidTS. 

1.  <  HttbeagratiaMi  qtaod  pro  sobs«iipta  Sah(a[- 
tiOffe ,  (teiMrm  miiil  (df  Episcohnn  ftddidist? ,  s6i! 
lfrevioi«M  mt^  quam  ei  te  vellem  siusclperd ,  fafi 
^e*,  aqtto^  tempofji  <|^Atalibet  oectotiiet,  ntrtiitti  set- 
mo  prbttiKis  etrt.  QttMiqtam  fta^ae  no»  iV^otioMttr 
alionmrtttt^  eopttmq^  snftetthktluifr ,  eetHi  cii^aniMre^-' 
mor  MfekMibuiB  i  ttuM*  Epfstoltt  tMr  b^rtati  htSi€ 
AOfi  igiiMseerdBif ,  tM  eogftareiH'  qlflrat»  |MftttMrAttif 
terM  mei«  redderetui'.  Quare  aggnidei^',  (tuties^, 
iBtam  iioMseum  lUterariam  eonoeothonem^,  n^iliijAtttitf 
ad  nes  diejbngendos  lieeat  absentiae  eoi^peM^  quaif- 
^oaitt  simttir  ftt  Dominb  spnricus  QnHaie  <ionjQHetf, 

(a)  BoQO  seque  aensu  veteres  editi  fervorem  favore  aU' 
geam^  aUi  etiam  Ifss.  fervcrem  fervore  augem. 

[b\  Commoda  ac  perDella  Victorio  videbalur  qnonimdam 
exem^ium  baec  leetio ,  et  parenium  canmmmum  hebent 
dnereSf  vmdetei,  elc.,  quam  m  vetustioribusqutdem  vul« 
gaus  invenimus,  non  autem  in  Mss.  quorum  absque  suifra- 
gk)  nihil  audemus. 

{c)  Atiae  87.  scripta  eirc.  an.  307. 

(0)  iEtatem  non  tuUt  istbsec  Hiereiiymi  epistola,  aat 
' —  '-\  lucein  prodiit. 


etiamsi  ab  stilo  quiescamus,  afque  UeeMnus.  Et  libri 
quidem  quos  de  horreo  Dominico  elaboraeti ,  pene 
totuiB  nobis  te  exhibent.  Si  enim  propterea  te  non 
novimuSy  quia  laciem  corporis  tui  non  vidimus,  hoc 
modo  nec  ipse  te  MSli  :  nam  tu  quoque  non  vides 
eam«  Si  auiem  tibi  non  ob  aliud  notus  es ,  nisi  quia 
Aosii  animom  tuum  :  etnoseumnonmediecriter  no: 
vimusinlitliris  luis,  inquabus  benedicimus  Domino, 
quod  tibi ,  et  nobis ,  omnibusque  fratribus  qui  tua 
legunt,  te  lalem  dedit.  t 

2.  c  Liber  quidam  luus,  inter  caetera  non  diu  est, 
quod  venit  iu  manus  noslras  :  quae  sit  ejus  inseriptio, 
neseimus  adhuc.  Non  enim  hoc  codez  ipse,  ut  assolet, 
in  liminari  pagina  praetendebat.  Epitapbium  lameu 
appellari  dicebat  frater,  apud  quem  invenius  est, 
quod  ei  nomen  tibi  plaeuisseut  inderetur,  credere* 
mus,  si  eorum  tanium  4M  bominum  vel  vitas,  vel 
scripta  («)  ibi  legissemus,  qui  jam  defuncli  estent. 
Gum  vero  muUorum  et  eo  lempore  quo  scribebatur, 
ei  niwc  usque  viventium,  ibi  commemorent«r  epu- 
scula,  miramur  cur  boiie  ei  titulum  vel  imposueris^ 
vel  imposuisse  credaris.  Tamea  [ai.  Sane]  utiliter  a 
te  eonsoriptam  eumdem  libnun  satia  approbamus.  » 

3.  « In  expositione  quoque  Epistol»  Pauli  Aposioii 
ad  Galatas,  invenimus  aliquid,  quod  nos  multum  a»o- 
veat,  Si  eoim  ad  Scripturas  sanetas  admissa  fue* 
rint»  (f)  velut  olficiosa  aendacia » quid  in  eis  rema- 
nebit  auctoritatis?  Qo»  unden  de  Scriptttris  iUis 
sentenlia  proferetur ,  ci^ug  ponder»  contentiosm  fal- 
sitatis  subruatttF  [al.  e^riMAir]  Imprebitas7  Slaiim 
eiiim  ut  protuleris,  si  aliter  sapii,  qui^  oontra  niiilur ; 
dicei  iilud  quod  prolaium  erit^  henesio  aUquo  ofiieio 
scriptorem  fuisse  mentitum.  Ubi  enim  hoc  non  poM- 
rii,  si  potttit  in  ea  narratioae,quameiorsQsAposiokii 
ait :  Qum  aiilMi  i#ri^  vobU^  eeee  eoram  Deo  quia  neH 
iMiifior  (Gal.  i.  iO),  eredi  affirmaFiiiue  menikils,  eo 
leee  nbi  diiii  de  Peire  et  fiamaba :  QMNm  videremf 
qma  nm  reete  kigrediekamuf  end  nrHedem  EvangeHi? 
{Gal.  %.  M).  Si  enim  reete  ingrediebenfiur  iMi,  isie 
«lerftitQe  est.  Si  anlem  ibi  memitQa  esi ,  uhi  verofla 
dktilf  Att  Hh  varaitt  dixisse  videbilor,  abi  hoe  diie- 
rit^  9ied  leeM  aapilf  Gum  vera  eontr»  sensQm 
leeiofia  aliqaid  oecttrrerit ,  eneiefie  meiidacto>  depa» 
labiittr?  Mon  eDimdaesee  peterttM  eattsae ^  ettr  exi* 
slimeliMP  iMB  etkm  peioisee^  verum  eUam-debuisse 
menliriy  aihttie  regttlm  eeneedilar  toettS«  Men  epas  esi 
hme  eattsam  mollia  verbi»  agere,-  praaserlim  apod 
le^  cni  safienter  providettti  dieiomt  eel  srtist  Nequa- 
qttamveromihi  arrogaverim,  Qt  ingenium  luum  divino 
doBO  attrettm>  meis  oboiia  dkare  cottlandam :  nee  esi 
quisqQ^m  tt  m^gis  Moneus,  qni  opus  iHM  linfkendet.  i 

4.  f  Neqiie  enim  a  me  deeendus  es^  quomodo  iih 
telligatur ,  quod  idem  dicit :  Factus  sum  Itidah  lan^ 
quam  Judenn^  ut  Judaoe  luerifaeerem  (i.  Cm'.  9.  30), 
et  caetera  qu»  ibi  dicuntur  cobfassion b  mfsericerdide, 

{e\  Yocalam  itn,  (piam  Yictorh»  e  Mss.  sQppleverat,  ei 
praei^enmt  libri  omBes,  Marti«Qsus  post  Erasnium  ox< 
punxil. 

(f )  Illod  veliU  Yictorius  ui  surerfluum  amovit. 


«ft 


EMSfOtlt 


ikbh  i^mblfSfft^  falhtdal.  fit  6Y)lm.ta!iqitam  ttgfotas, 
({ul  minfstrat  afigl^td  :  Aon  <mm  to  fe^  hnbere 
lAetttltnr,  sed  ctim  Mimo  dOndhifekltift  <iot!tat,  qtieinf- 
tfffm<^m  silyi  ser^H  vetlet,  si  Ipse  aegrotaret.  Iferti 
mi«{ae  Imldeas  erat;  Cbi^lsthmos  amem  facitis,  neih 
Jbdaeortim  sttcfafmetittf  400  rieHqOerar,  <|fiaB  eonve^ 
fiffenter  ittepopufcs  etlegitimotemifporequo  opoftef^ar, 
sliSeepe^t.  (a)  Sedideosuscen^e^f  eacdelh^mla,eom 
Jam  Cliri^f!  csset  ApostoWs ;  nt  docerei  ffon  esse  pcf- 
riieft)^  iis,  4uT  e^  veTIent,  sicnt  a  par^ncibus  per  Le- 
gem  accep^rant,  custodlfe,  etim  cum  in  Cliilsto 
eredtdfssenr,  tiott  t^rHeri  iit  eh  Jam  constiiuerent 
qiem  sajluli!s,  qaofliam  per  Drominum  Xestim  salnB 
fpsa,  qaafr  illis  stfcfntmemls  «jigtiiflcabaiai*,  ddvenefat. 
Idt^e  gentibus,  quod  insuetos  a  fide  revocarent  (b) 
onere  gravi  et  Aon  necessario,  O^illo  modo  imt^onenda 
esse  censebat. 

5.  c  Oilapropl^rnoAideoPetrumemendavit,  quod 
paternas  rfaditioneg  observaret :  quod  si  f^cerevell^t, 
iH3C  meodiiciter ,  nec  incongriie  facerel;  quamvis 
enim  jam  superflua  ,  taraen  soliia  non  nocereiit :  sed 
quoniam  gentes  cogebat  judaizare  {Galal.  2. 14),  quod 
nullo  modo  pos^et,  nisi  ea  sic  ageret ,  lanquam  adlmc 
etiam  post  Dbmfni  adventum  netess^ria  saluti  forent : 
quod  vehementer  per  Apostolatum  i^auli  veritas  dis- 
suasil.  Nec  Apostolus  Peirus  hoc  ignorabat :  sed  id 
laciebat,  timens  eos  qui  ex  Circumcisione  erant.  Ita- 
que  et  ipse  vere  correctus  est »  et  Paulus  vera  narra- 
vit ;  ne  sancta  scripturay  quae  ad  Odem  posteris  edifa 
est,  admissa  auctoriiate  mendacii ,  tota  dubia  nutet 
ac  fluctuet.Non  cnim  potest  aut  oportet  litteris  expli- 
cari ,  qnanta  et  quam  inexplicabilia  maia  conseqaan- 
tur,  sl  hoc  coiicesserimos.  Posset  autem  opportune 
minusque  periciilose  demonstrari,  si  coram  inter  nos 
colloqneremur. 

6.  c  Hoc  ergo  JudaBorum  Paulus  dimiserat,  quo'd 
maium  habebant :  et  in  primis  illud,  quod  ignoranies 
Dei  justitiam,  et  suam  justitiam  volentes  consiituere, 
lusliiiae  Dei  non  sunl  subjecti  (  Rom.  10.  5  )•  Deinde 
quod  post  passionem  et  resurrectionem  Christi,  dato 
ac  manifestato  sacramento  graiiae^secundum  ordinem 
Melchisedech,  adhuc  putabant  vetera  sacramenta, 
non  ex  consuetudine  Bolemnitatis, sed  ex  necessitate 
salutis  es86  celebranda.  Quae  tamen  si  nunqaam  fuis- 
scnt  necessaria ,  infructuose  [atque  inaniier  pro  eis 
Macbabasi  Martyres  fierent  (2.  Mach.  7. 1).  Postremo 
ilhid^quod  praedicatores  gmtiae  Christianos  [f.  Chri* 
siian«]  Jiidaei  tanqoam  bosles  legis  persequebantur. 
llos  itaqae  atque  bujusraodi  errores  et  vitia,  dicit 
se  (c)  damna  et  stercora  arbitratomy  ut  Christum  iu- 
crifaceret  (Philip*  5.  8) :  non  observationes  legis,  si 
niore  patrio  407  ceiehrareniur  :  sicut  ab  ipso  ce- 
lebrafae  sont  sine  alla  salatis  necessitate  :  (d)  non 

[a]  Paolo  aliter  Benedictini  editores,  liaque  mue^ 
M,  eto.  Mox  9ed  «l  doeerel,  etc. 

[b]  Iterom  Victorios  ex  Brixianis  Codd.  onera  gram , 
et  noM  neeessaria, 

[c]  Plerique  ediU  «  dicit  se  damnare,  ei  ut  siercora  ar- 
bitrauiiD,  vei  arbitratur.v 

[d]  Desiderauir  ncgandi  particula  in  nonnullis  edilis,  et 
plens^iie  Mss.  apud  Benedicliaos. 


Hicttt  lHdftf  celebrandHs  potabant ,  ant  fellael  sfmala- 
flone,  qaod  In  Petro  reprefiettderat.  Nam  si  propierea 
flla  saeratnema  eelebf  ^Vit,  quia  simulavit  se  ^ndaeum, 
nt  lllos  lucrifaceret :  cor  non  etiam  sacrificavit  cam 
flentibtts,  qoia  et  iis  qai  aine  lego  erant ,  tanquam 
ilne  lege  fkctus  est,  ut  eos  qooque  lacrifiicerei  (1. 
C&f.  9) :  nlsi  qnia  eft  Hhid  fecit,  nt  natura  Jodaeus :  et 
hoc  toinm  dixit,  non  ut  fallaciter  se  fiogeret  esse 
ffuod  non  erat ;  sed  at  misericorditer  eis  ita  si!ibt^-tr 
nlendum  esse  sentiret,  ac  si  ipse  ?n  eodem  errofe  IK- 1 
boraret?  m>N  sciliCEf  mettlientis  a^nr,  sed  compatrefi- 
tis  aflbctu :  sicttt  eo  ipso  loco  generallier  ihtulir: 
Faem  ium  infirmh  infirm» ,  iir  infimos  tudrifaeerem 
{Md,  t,  22 ),  at  ^eqoens  conclusio :  Omnibus  omnia 
faetui  sm,  si  omnes  lucrifacefem,  ad  hoc  referenda 
inteHigatur,  nt  cnjusque  infirmitatem  tanquam  In  se- 
ipso  miseratus  appareat.  Noii  enlm  et  cum  diceret : 
Cttit  infifnuauf,  ei  ego  ndn  infimorf  (2,  Cor.  11. 29.) 
Inflrmitatem  ait^rius  simu!as8e  potius  quam  condo- 
Iliisse,  volebat  intelligi. 

7. 1  Quare  arrlpe,  obsecro  le,  ingenuam  ei  vere 
Christiatiam  CUta  carliaie  severilatem  ,  ad  Illud  opus 
corrigendum  aique  emendandum ,  et  nxXim^mv,  ut 
dicitur,  cane.  Iiioompafarbillter  enlm  pulcbrior  est  ve- 
ritas  ChrislianoruH»y  qmim  Helena  Gracorum.  Pro 
ISTA  uOM  feriHis  nostri  Martyres  adversos  kaiie  So- 
domam,  qnam  pro  illa  ilii  hasres  adversas  Trojam, 
dtroicaverunt.  Nequo  hoo  ideo  dico,  ul  ocoles  cordis 
recipias,  qoos  absit,  ut  amiseris;  sed  at  advertas, 
quos  cum  liabeas  sanos  et  vigiles ,  nescio  qua  dissi- 
mulatione  avertisli;  ut  non  intenderes  quae  conse- 
quantur  adversa,  si  semel  creditum  foerit,  (e)  posse 
honeste  atque  pie  scriptorem  divinorum  librorum 
in  aliqua  sui  operis  parie  mentiri. 

8.  c  Scripseram  jam  hinc  aliquando  ad  te  Episto- 
him»  quae  non  perlata  est ,  quia  nec  is  perrexit ,  cui 
perferendam  tradideram.  Ex  qua  illud  mihi  sugge- 
stum  est,  cum  ista  dictarem,  quod  in  hac  quoque 
praetermittere  iion  debui,  ut  si  alia  esi  seotenlia  tua, 
eademque  est  melior,  timori  meo  libenter  ignoscas. 
Si  enim  aliter  sentis,  verumqiie  to  semis  (nam  nisi 
verum  sil ,  melius  essa  non  polesl )  nl  non  dicam 
nnlia»  certe  non  magna  culpo»  meua  error  verilali  fa- 
vet ,  si  recte  in  quoquam  veritas  potesl  ilivere  men- 
dacio.  I 

40S  9.  De  Origene  antem  quod  rescribere  dig na- 
lus  es,  jam  sciebam  non  tantom  In  Ecclesiaflticis  lilte- 
ris,  sed  in  omnibus,  recta  et  vera  quae  invenerimus , 
«pprobare  atque  laudare,  falaa  vero  el  prava  impro- 
bare  atque  reprehendere.  Sed  iiltid  de  prHdeniia  do- 
cfrinaqoe  tue  deslderabam  y  ei  adhuc  desidero,  ut 
nota  nobis  facias  ea  ipsa  ejus  erraia ,  quibus  a  fide 
veriiaiis  ille  vir  lantua  reeessisse  convinciiur.  In  libro 
eiiain,  quo  cunctos,  quorum  meminisse  potuisti, 
Scriplores  EcclesiastiCos,  et  eorum  seripti  comme  \ 
morasti,  commodius  ut  arbiiror  fieret,  si  nominatis 
feis  quos  hseresiarcbas  [al.   heereeiotae]   ts^   nosii. 

[e]  Olim ,  notanie  Viciorio,  possc  honesU^  atque  jfte  00' 
cipi  scriptorem,  eic. 


651 


SANGTl  HIERONTMI 


(quando  ne  ipsos  quidem  prTetennitlere  volueriSy 
subjungeres  etiam  in  quibus  cavendi  essent :  quan- 
quam  nonnullos  eliam  prsetermiseris,  quod  scire  cu- 
perem,  quo  consilio  raclum  sit«  Aut  si  iliud  volumen 
forte  onerare  noiuisiiy  ul  commemoraiiB  bsreticiSy 
non  adderes,  in  quibus  eos  Catliolica  damnarit  au« 
ctoritns,  quieso  ne  grave  sit  litterario  labori  tuo» 
quo  non  mediocriier  per  Domini  Dei  nostri  gratiam 
in  latina  iingua  sanctorum  siudia  et  accendisti  et 
adjuvibii ,  id  quod  libi  per  humilitatem  meam  fra- 
lerna  caritas  indicit,  ut  si  occupationes  tuae  sinunt , 
omnium  bxrelicorum  perversa  dogmata,  qni  reclitu- 
dinem  Adei  cbristianae  usque-ad  boc  tempus,  vel 
imprndentia,  vel  imperilia,  vel  pervicacia  depravare 
conati  sunt»  (a)  uno  libello  breviter  digesta  edas ,  in 
noiiiiam  eorum ,  quibus  aut  non  vacat  propter  alia 
negoiia,  aut  non  valent  propter  alicnam  linguaro  lam 
mulu  legere  atque  cognosccre.  Diu  te  rogarem»  nisi 
boc  solerct  esse  indiciuni  minus  de  caritate  praesu- 
nieniis.  Ilunc  interea  fratrem  nostrum  in  Cbristo 
Paulum  mulium  commendo  benigniuti  i\m,  cujus  in 
nostris  regionibus  existimationi  bonum  coram  Deo 
testimonium  perbibemus.  > 

EPISTOLA  LXVUI  (b). 

AD  CASTRirriUM. 

CaBiruHo  e  Pannonia ,  qui  ut  Hieronymttm  intfi$erei^ 
navigare  consHtuerat^  gratias  agit^  eumque  eonsolatur 
de  ctecitate  oculorum  ^  docens  eam  aliquoties  a  Deo 
propitio  immUti. 

i .  Sancius  illius  meus  Heraclius  diaconus  mihi  re* 
lulit,  quod  cupidiiaie  409  i^ostri  (c)  Cissain  usque 
vcnisses  :  et  homo  Pannonius,  id  est,  terrenum  ani- 
nial,  non  timueris  Adriaiicimarisaestus  [al.  Syrtes], 
ct  i£gei  atque  ionii  subire  discrimina.  Et  nisi  te  pius 
fratrum  retinuisset  affecius ,  voluntaiem  opere  com- 
plesscs.  Habeo  itaque  gratias,  etin  acceptnm  refero. 
In  ninicis  enim  noii  res  quaeriiur,  sed  voluntas.  Quia 
alierutn  ab  inimicis  saepe  prxbctur :  alterum  sola 
caritas  tribuit.  Siinulque  obsecro ,  ne  imbecillitaleni 
corporis  qiiam  sustines,  de  peccato  tibi  existimes 
evcnisse.  Quod  qnidem  et  Apostoli  suspicantes  de  eo 
qui  natus  erat  caecus  ex  utero,  inierroganiesqnc  Do- 
minum  Salvatorcm  :  I$te  peccavit,  an  parentes  ejus^ 
ttt  c<Bcu»  nasceretur ,  audiunt :  Neque  fuc  peccavit^  nec 
parentes  ejus ;  sed  ut  manifestentur  opera  Dei  (d)  in 

[a]  Sane  bujusmodi  Hbellun)  de  Hmrenbus  a  Hieron. 
ftlucubratum  posl  aiiquot  annos  Auguslinus  credidit,  idque 
se  teslalurex  alioruiu  sermouibus  accepisse  iu  uno  posie- 
riorum  suorum  operum,  nompe  In  Jerem.  c.  ^.  Verum, 
qui  DUDC  exsuit,  iiber  eo  titulo,  et  a  nobis  posiremo  tomo 
exhibendus  est,  Hieronymum  auctorem  ineulitur. 

(ftj  Jt,  33.  Scripta  fwc  an.  597. 

(c)  Yeron.  liber  qui  ad  caslricianum  de  ccecitate  ocuUh 
rum,  et  Cisterciensis,  qui  ad  castrianum  tantum  inscribunt, 
heic  loci  praeferunt,  ad  Edissam  usque,  minus  probabili 
lecUoQe ;  £dessa  enim  Maceduniae  est  civitas,  ad  quam  ut 
veniret ,  nou  erant  Caslrutio  >Egaei  maris  subeunda  discri- 
mina ,  ac  Si  ad  Cissam  Thracia^  urbem  ad  Hellespontum 
venit ;  tameUi  cissain  Uanc  Ferrarius  ad  Plinium  ad  faiices 
Timavi  ad  mare  Adriaticuui  collocat,  quse  nobis  opiuio  per- 
suasit,  ut  istbaec  marium  pericula  ita  accipiamus,  non  quae 
jam  evasisset  Gastrutius ,  sed  quae  subire  prompto  anukio 
uon  dubitaret. 

(d)  Duo  verba  in  ipso  ediu>r  Benedictinus  post  Erasm. 
expuuxeral. 


ipso  (Joan.  9. 2. 5).  Quantos  enim  cemimos  Etbnicos 
atque  Judseos ,  baereiicos ,  alque  diversorum  dogma- 
tum  bomines  voluuri  in  coBno  libidlnum ,  madere 
aanguine,  feritate  lupos,  rapacitate  milvos  vincere ; 
et  nibilominus  flagellum  non  appropinquare  taberna*- 
culis  eorum  (PsaL  90),  nec  eos  eum  bominibus  ver- 
berari :  et  idcirco  superbire  contra  Deum,  et  lEansire 
usque  ad  ccelam  os  eorum.  Gum  sanctos  e  contrario 
viros,  sciamus  aegrolaiionibus ,  roiseriis  et  egeslate 
(orqueri,  qui  forsitan  dicunt.  (e)  Ergo  (rustra  sancti- 
/icavi  animam  meam^  et  lavi  inter  innocentes  manus 
meas  ( PsaL  72. 13 ).  £t  statim  sc  reprebendentes 
aiunt :  Si  narravero  m ,  ecu  nationem  [al.  generatio- 
nem]  filiorum  tuorum  reprobavi  (Ibid.  13.  i5).  Si  cse* 
citatis  causam  putas  esse  peccalum,  et  id  Dei  inferre 
iram ,  quod  crebro  medici  remediantur,  insimulabis 
Isaac,  qui  in  tantum  lucis  isiius  expers  fuit,  ut  etiam 
cui  nollet ,  errore  deceptus  benediceret  ( Gen,  27  )• 
Referes  crimen  in  Jacob ,  cujus  caligaverat  acies  ,  et 
cum  interioribus  oculis,  el  spirilu  propbetali  longe 
post  futura  prospiceret,  (/)  et  Ghristum  cemeret  de 
stirpe  regia  esse  ventumm ,  Ephraim  et  Manasseiii 
videre  non  poterat  (Ibid.  48  et  49).  Quid  inter  reges 
Josia  sanctius?  iEgyptio  mucrone  410   mterfectus 
est(4.  Reg.  23).  Quid  Petro ,  quid  Paulo  sublimius? 
Neronianum  gladium  cruentamnt.  Et  (ut  de  hominibus 
taceam)  Dei  Filius  sustinuit  ignominiam  crucis :  et  lu 
puias  beaios ,  qui  fclicitate  istius  saeculi  et  dcliciis 
perfruuniur  ?  Magna  ira  est,  quando  peccantibus  non 
irascltur  Deus.  Unde  et  in  Ezecliiele  ad  Jerasalem , 
Jam,  inquit,  non  irascar  tibi^  %elus  meus  recessit  a  te 
(Ezech,  16.  42).  Quem  enim  diligit  Dominus^  eorripit 
(Prov,  5.  12);  Et ,  castigat  omnem  filium  quem  recipit 
(  Hebr,  12).  Non  erudit  pater,  nisi  quem  amat.  Non 
cofripit  inagister  discipulum  ,  nisi  eum  quem  arden- 
tioris  cerait  ingenii.  Medicus  si  cessaverit  curare, 
desperat.  (g)  Quod  si  responderis  :  quo  modo  Laza- 
rus  recepit  mala  in  vita  sua  ( Luc.  16),  libenter  nunc 
turmenta  patiar,  ut  fulura  mibi  gloria  reservetur ; 
Non  enim  vindicabit  Donunus  bis  in  idipsum  (  Naum, 
1).  Job  vir  sanctus  et  immaculatus,  eljusius  in  gene- 
ratione  sua  cur  tanta  perpessus  sit  ipsius  volumine 
coniinetur. 

2.  Et  ne  veteres  replicando  bistorias,  longum  fa- 
ciam,  et  excedam  mensuram  epistolas ,  brevem  tibi 
fabulam  [Narratiunculam]  referam,  quo;  infanfiae  mex 
temporibus  accidit.  Beatus  Antonius  cum  a  sancto 
Aibanasio,  Aleiandriae  Episcopo,  propter  confutatio- 
nem  haereticomm  [Arianorum] ,  in  urbem  Alexan- 
driam  esset  accitus,  et  isset  ad  eum  Didymus  vlr 
eruditissimus,  captus  oculiSi  inter  caeteras  sermoci- 


tribu 


lidem  vttiose  babent  Ego  pro  £rao 

Duo  veuistiores  Mss.  codices  christum  eaneret  de 

regiat  et  paulo  j^ost  confossus  loco  interfectus, 


(g)  Sic  quidem  libri  omnes  legunl  impressi  ac  Mss.  sed 
menduro  cubare  his  verbis,  Quod  ct  responderis^  biulcus, 
abruplusque  sensus,  ac  S.  Docloris  menti  contrarius  indi- 
cio  est.  l.egerim,  Quare  sicrespondebis,  aot  tale  quippiam. 
Nisi  si  mali»,  variata  paulum  mterpunctione ,  alque  emm 
expuncu  vocula  in  Naumi  sententia ,  tHam  una  serie  sub- 
uectere,  quasi  superioris  respoosum.  Yerouen.  interim 
habet  respmdes,  et  receverU, 


tes 


RPISTOLA  LXIX. 


6SA 


oatkmes,  qaa«  de  Scripluris  saoctis  habebant,  cuni 
ejaa  admiraretnr  ingeniamy  et  acumen  animi  coilau- 
daret,  sciscitana  ait :  Num  tristis  es,  qnod  oculis  ca^ 
oia  careas?  Cum  ille  pudore  reticeret;  secundo 
lenioque  inlerrogans,  tandem  eHcuit,  ut  mcarorem 
animi  simpliciter  fateretur.  Gui  Anlonius :  Miror,  ait« 
prodentem  yirum  ejus  rei  dolere  damno,  quam  for^ 
mics  et  moscai  etculices  habent,  et  non  Ixtari  illius 
possessione,  qnam  sancii  soli  et  Apostoli  meruerunt. 
Cx  quo  pervides,  quod  multo  melius  sil  spirilu  videre 
quam  carne  :  et  illos  oculos  possidere,  inquospec- 
cati  411  fcstuca  (Luc,  6)  non  possit  incidere.Noa 
'ah  Ad  noi] ,  licet  boc  anno  non  veneris ,  lamen  non 
desperamus  adventum  luum.  Quod  si  sariclus  Diaconus 
portitor  litterarum,  tuis  (a)  rursum  amplexibus  fuerit 
irretitus,  et  illo  comiiante,  huc  veneris,  libenter  su- 
scipiam,  dispensationls  moram  magnitudine  fcenoris 
duplicari. 

EPISTOLA  LXIX  {b). 

AD  OCBAlfinf. 

f^arlerii  Bhpani  Eptscopi,  qui  unam  onle  haplimnm » 
aUeram,  ea  mortua,  post  baplismum  uxorem  duxerat^ 
ordinationem  defendit^  ne  bigamnt  cen$eatur,  contra 
quam  Oceanui  sentiebat.  llinc  arrepta  occauone  de 
terbii  Apoitoli^  Unius  uxorls  virum,  deque  iii  qum 
ifi  Kpiicopo  eum  primii  requiruntur^  vtrtulibui  dii^ 
ierit. 

1.  Nunquam,  (c)  fili  Oceane,  fore  pulabam,  ul  in- 
dulgentia  Principis  calumniam  sustineret  reorum ; 
et  de  carceribus  exeunies,  post  sordcs  ac  vesligia 
catenarum  dolerent  alios  relaxalos.  In  Evangelio  au- 

(a)  Yocem  rursnm  ex  Yeronensi ,  ac  Cisterciensi  oodi- 
dbusemendatiasimisreposuimus,  unde  inteliiffas  Hera- 
clium  itineris  comitem  Castrulio  primum  fuisse.  in  flae  pro 
duplicari,  alii  codd.  dwpiicatam,  alii  ampUatam  legunt. 
Gravius  mavult  dupficati. 

(b)  -iliai  83.  seripta  circ.  an.  397. 

(c)  Digamum  eum  nou  censeri,  qui  anlequam  baptixa- 
tus  essel,  uxorem  habuerit,  si  Dost  baptismum  aliam 
iuoxerit,  neque  adeo  uxorem  ante  Daptismum  ei  qui  ordi- 
nftodus  est ,  debere  imputari,  tota  bac  epislola  contendit 
Hieronymus,  qui  alibi  quoque  lib.  1.  ia  Joviuian.  ei  in 
Epistola  ad  Tilum  G.  1.  eamdem  opinioDeai  tuetur,  quam 
forte  iniit  ex  Tertulliano,  qui  lib.  de  Monogaraia  c.  il. 
digamiam  ex  marito  ante  baplismum  contractam  viduis 
obesse  noluit.  At  contra  sentiuDtConcilium  Valenlinum  I. 
ano.  374.  Can.  i.  S.  Ambrosius  lib.  1.  de  OfiQciis  c.  30., 
et  £[^slol.  ad  YercelleDses,  S.  AugusUnus  de  bono  Coniug. 
cap.  18.  n.  21.  prscipue  vero  InnoccDtius  I.  episl.  adMa- 
cedones,  et  Leo  quo(^ue  primus,  aliique  deinceps,  quorum 
in  Occidentali  Ecclesia  definitio  obliquit.  Ut  vero  non  de- 
stut  qui  UieroDymi  senteDliam  utcumque  tueanlur  erudili 
viri,  eam  apud  Orieuules  valuisse  volunt,  quod  polissi- 
mum  argumentanlur  ex  adnoialionibus  Zonane,  ac  Balsa- 
roonis  in  Canon.  17.  Apostolorum,  quem  S.  Doctori  fevere 
exislimanl.  Sed  nullam  revera  Canon  ille  conjugii  ante  ))a* 
ptismum  mentionem  fadt ,  et  ut  demum  Zooarae  ac  Balsa- 
moDis,  qui  non  de  conjugio  ioquuntur,  sed  de  peccalis 
regenerationis  sacramentum  pr»cedeDtibus ,  eam,  quae 
ipsis  tribuilur,  mentem  esse ,  ({uid  lamen  ipsi  senserint , 
produnt,  non  quid  tota  Orieolis  Ecclesia.  Quin  ipse  idem 
Hieronymus  cnm  io  bac  epistolacontrariam  sibi  sententiam 
CaiDiiarum  hseresi  fere  accenseat,  haud  multo  post  in  fine 
libri  primi  contra  Rufiinum ,  animos  demittens,  « ioierro- 
gati,inqult,a  fralribus,  quid  nobis  videretur,  resjpondimus, 
nulli  praejudicantes  sequi  quod  velit ,  nec  alterius  decre- 
tum  Dostra  sentenlia  subvertentes.  v  Haec  aulequam  ad 
ipsam  epistolain  aocedai,  Lectorem  semel  docuisse  0|>orte- 
Im,  ut  singulis  in  eam  sentenliam  argumeotis  quid  repo- 
Dondum  continuo  sit,  iotelligeret. 


dit  Snv  idus  salutis  alien» ;.  Amtre,  n  ego  hmmi  ium^ 
quare  ocului  tuui  nequam  eitf(Matlh.  20. 13.)  Conduiii 
Deui  omma  iub  peecato^  ut  ommbui  miiereaiur  (Rom. 
It.  82).  Vbi  abundamt  peecatum,  iuperabundofrit  gra* 
Ha  (lbid,f^.  20).  Gaesa  sunt  iEgypti  primogenita 
(Exod.  12),  et  ne  jumentum  quidem  Israeiiticum  in 
i£gypto  dereliclum  est.  Et  [al.  En]  consurgit  mihi  (d) 
Caina  haeresis,  atque  olim  emortua  vipera  coniritum 
caput  levat,  quae  non  exiparte  ut  ante  consueyerat , 
sed  totam  Ghristi  snbruit  sacramentum.  (1)  Oicit 
enim  esse  aliqua  peccata,  qu»  Cbrisius  non  pos£it 
purgare  sanguine  sno ;  et  tam  profundaa  scelerum  pri* 
stinorum  418  inh»rere[al.  tni«rf]corporibusatqne 
animis  cicatrices,  ut  medicina  illius  attenoari  non 
queant.  Quid  aliud  agit,  nisi  ut  Christus  frustra  mor- 
tnus  sit?  Fruslra  autem  mortnus  est,  si  ali(|uos  vivi- 
ficare  non  potesl.  Mentitur  Joannes  Baptista,  €t  di- 
gito  Christum  et  voce  demonstrans  :  Ecce  AgnUi  Dei^ 
qui  toUit  peccata  mundi  (Joan.  1 .  29) ,  si  sunt  adhnc 
in  ssecuio,  quorum  Christus  peccata  non  tulerit.  Aut 
euim  ostendendi  sunt  non  esse  de  mundo,  qnos  Chri- 
sti  ignoret  indulgentia  :  aut  si  de  mundo  sunl,  eli- 
gendum  e  duobus  alterum.  Liberatia  peccatis,  Cbristi 
potentiam  probant :  non  Kberati,  quasi  adbuc  rei » 
imbecilhtatem  demonstrant.  Sed  absit  hoc  de  Omni* 
potente  credere,  quod  in  aliquo  impotens  sit.  Omnia 
quee  Pater  facit^  et  Filiui  fadt  iimiHter  (Ibid.  5. 19). 
Infirmiias  Filii  redundal  ad  Patrem.  Cuncia  oviculu^ 
membra  porlata  sunt :  totae  Apostoli  Epislolai  Chrisii 
graiiam  sonant.  Et  ne  parum  videretur  simplex  gra- 
tiae  nuncupatio  :  GVafia,  inquit,  vobii  et  pax  mulUpli* 
cetur  (1.  Petr.  1.2).  Muliiplicaiio  promittilur,  et  a 
nobis  paucitas  afflrmalur. 

2.  Qnorsum  ista  ?  (e)  Nosti  problema  tuum  :  Car- 
terius  Hispaniae  Episcopus,  liomo  et  aetate  velus  et 
sacerdotio,  unam  antequam  bapiizareiur,  alteram  post 
lavacmm,  priore  mortua,  duxit  uxorem  ;  cl  arbilraris 
eum  contra  Apostoli  iecisse  sententiam,  quUn  cata- 
logo  virlulum,  Episcopum  uniui  uxorii  virum  pra^ce- 
perit  ordinandum.  Miror  autem  te  unum  prolraxisse 
in  medium,  cum  omnis  mundus  his  ordinalionibus 
plenus  sit ;  non  dlco  de  Presbyteris,  non  de  inferiori 
gradu  :  ad  Episcopos  venio,  quossi  sigillatlm  voluero 
413  nominare,  tantus  numerus  congregabitur,  ui(f) 
AriminensisSynodi  multiiudosuperetur.  Sed  indecens 
EST,  sic  unum  tueri,  ut  plnres  accusare  videaris ;  et 
quem  ratione  non  possis,  societate  peccantium  defen- 

(d)  Cainam  haeresim  secundo  Ecclesis  saeculo  sciunt 
omnes  iu  appellalam ,  qnod  Caino  pneserlim  bonorem  de- 
ferret;  sed  novam  heic  S.  Doctor  nominis  allusionem  cx 
eo  facit,  quod  siculi  Cain  majorein  culpam  suamdixit,  quam 
quse  posset  a  Deo  dimitti ,  ita  hi ,  oontra  quos  scribit,  a/i- 
qua  esse  dicerent,  qua  christm  non  poisit  purgare  ianguine 
suo^  sive  in  liaplismo  dimitlere. 

(e)  Alii  coda.  QuoTwn  sura  isla  qute  nosti  problenuUa  f 
vel  (xufrsum  ista  nosti  probiemata  f 

(f)  Tercenti  circiter  Episcopi  interfuere.  Severus  Sul- 
pilius  numerum  adhuc  auget,  supra  quadringentos ;  sed 
laliitur.  Hieronyrous  vero  tam  grandem  ejusmoai  ordinalio- 
num  vim  ita  in  Apolog.  lib.  1.  contra  Ruffln.  temperat,  ut 
non  jam  dicat  pleuum  illis  mundum,  sed  tantum  istiusmodi 
sacerdotes  in  Ecclesia  esse  nonnuUos. 

(i)  Mavult  Gravius.  dicendo  enim^  et  mox  quid  aliud 
agUf  ut  sil  una  periodos  cura  subsequenti. 


SANGTI  QIBROMMI 


m 


das.  SiMiiiiiii  Aomte  ft  ▼Iro  ele^pikemisakBoeoniuium, 
i^.*wnur.  sytlociuMun»  ui  <H>ocuiaqiie  «e  verlerem» 
skktkwA[9l.<alriem]  ieiierer.  Ui^orein,  inquit»  ducere 
paeeaiwu  ceC,  «e  jioii  ?  figo  «imfito,  ei  «qui  'umfim 
yfHm  MiQiren,  dfau  non  esie  peeceiup.  Avrsui» 
aliiid  pie^iiit,  in  iMpliiiiiale  liona  opera  dioaiUWBr 
Mif,  ao  DMda?  £t  in  hoc  eadem  ainipliciute  respoft4i 
peoeftlft  dlauui.  Gttm  ii|e  fiecttnin  ptttaren,  ccepe- 
ruiit  miiii  liinc  imie  corniia  iMcraseere,  el  aliecondita 
prittS  Mes4iiauri.  Si,  iiM|ttit,  iiiorem  ducere,  noo 
est  pecoatum;  bapiismus  atttem  peecata  dimittit; 
quidqttidnon  dimiltltur,  leservatur.  Illico  milii,<iuaai 
a  fortisiimo  pvgile  percttssus  easem,  ante  ocolos  ca- 
Ugo  observari  coepit,  sUiiffliqtte  lecordatus  Cbrysip- 
pei  [al.  CkrympjH]  sophismatis  :  c  Si  mentiris,  idque 
vere  dicis ;  meniiris :  >  et  in  me  reversos  oonverti  iu 
adversarium  propositioBis  stropham.  Quaeso,  inquam* 
te  Qt  respondeas.  fiaptismus  hominem  facit  novum  , 
an  non  ?  Vix  dedit ,  qood  aoviim  laceret.  Gradatim 
intoli :  ex  loto  noviun  iMit,  an  ei  parie?  Respondit, 
81  toio.  Deinoeps  interrogavi,  nibil  ergo  veteris  bo<- 
minis  in  baptismaie  reservatttr  ?  Movit  caput.  Gcepi 
protiAttS  texere :  Si  baplismus  MMVttm  homiaem  facity 
et  ex  UMo  novnm  Creat,  nibilqttc  in  eo  veteris  reaer- 
vaittr,  non  potest  novo  impttUri,  quod  in  veteri  q«mi- 
dam  fttil*  Primnm  (a)  spinosuhis  noalar  obmtttuit ; 
posiea  vero  Pisoiuano  viliO,  eum  ioqm  nescirel,  ia* 
eere  non  potttit,  Sudare  tamen  frons,  paUere  genm, 
IrenMre  iabia,  h»rere  liiigua,  saliva  Mccari,  et  pi«s 
tmHire  quam  muie  coMEabi.  Erttpuil  aiiqttando : 
Nonne  legisli  ab  Aposlolo,  ttnitts  Qxoris  virom  as- 
sumi  in  saoerdeiittm ,  oi  rem  non  tempora  deiiniri  ? 
Quia  me  syUogisrois  provocavievat,  et  videbam  tendere 
honlnem  ad  interrogwtiuncalas  tortuoaas,  sua  eontra 
iHum  tela  jaciebam.  Bapliaatos,  414  inquam,  Apa* 
slolus  elegit  in  Episeopaiamt  an  CaAechomenosl 
Responderenolebal.  Ego  unen  idipsnm  «igerere,  el 
seeundoiaclertioscisduri  [al.  additnr  oepit].  Nioben 
pttlarea,  qa»  nimlo  ieltt  in  'lapldem  .versa  est.  Verti 
me  ad  anditores  :  nihfl  imerest,  o  boni  Judices,  ad^ 
versarium  vigilantem,  an  domieniem  iigem,  nisi 
quod  faciKus  est  quiesoenii,  quam  relactanti  vincola 
Inneetere.  Si  Apostolus  noii  catecliamenos  in  clerom 
alleglt,  sed  lideles :  fldelis  aatem  esi  qai  Eplscopua 
•rdinalor ;  vitia  catechameni  non  impuubonior  fi* 
deU.  Torqoebam  Istiosmodi  spicola,  el  vibrautea 
basus  in  leihafgicum  dirigebam.  Oscitabat  Undem^ 
et  qoasi  per  menlis  crapulam  rucians  et  nauseans 
evomebat :  Apostolus,  diiit,  Paulus  iu^  docuit. 

3.  Profemntur  ergo  ApostoU  Episiolae,  una  ad  Tl- 
motheum ,  altera  ad  Titum.  In  prima  scriptum  erat : 
c  Si  quis  episcopatum  desiderat,  bonom  opos  desid^ 

(a)  Pteoni,  qnt  cam  balbos  cwet,  uoere  tamen  non  po 
terai,  oris  UBSiuuitiain  exprobratuoero,  ailqae  illum  nec 
lacere  pone  nec  toqoi.  Goajidnras  hinc  nos  pro  spinoncliii 
legemlam  PimnUUf  seu  recens  ac  parvus  Piso ,  quod  no- 
men  U^ile  lU^rani  eomiperint  voeis  inBOleDiia  offensi,  alia 
supposiu,  qoa!  ad  iUios  sifnililudinem  proxime  eccederet; 
Hieronymus  vero  per  quam  elegantius,  suoque  ex  ingenio 
f  ideatur  scflpfline,  mazime  eom  noafer  pronomen  subdide- 
vii. 


rat.  Oportet  eiyo  Epjy/^iwim  iiXAprehcQ^ibilem  fi^., 
onitts  oxoris  virumt  aohrium^  prudeoUm«.omaium« 
hospitalem,  dociorem,  non  vinoleiitum ,  non  percusi- 
^m :  sed  modestun^,  non  litigiosmn ,  non  axanim , 
domwB  soam  bene  regentem ;  Alio  shabentemsoixliM 
cum  OBupa  castiuu.  Si  quis  autem  domui  sux  pr«esse 
oescii,  quomodo  Ecdeslae  Dei  diiigentiam  adbjJliebit? 
Non  neopbytum ,  ne  in  superbiam  elatus,  in  jiidicittm 
incidat  UiabciU.  Oportet  autem  eum  et  ^snimonittm 
babere  hooum  ab  hie  qui  foiis  eunt,  «t  non  io  Qj^fih 
brium  incidat,  ei  In  Jaquemn  diaboU  i  (1.  Jioi.  5.  i. 
et$eqq,),Ad  TituflQ  sUiim  in  principio  bfloe  amndfia 
ponuntiv.  c  Hiyus  rei  gratia  reliqui  te  Gret» ,  ut  ea 
quao  deeraat  ^  corrigas :  ei  constiiuas  per  civMates 
Presbyleros ,  sicut  ego  tibi  disposui.  Si  quis  esl  sine 
crimiue  unius  uxoris  vir,  fiUos  iiabens  iidelesy  uofx  ia 
accusatione  lujuiriae ,  aot  non  subditos.  Oportel  qgo 
Episcopum  esse  sine  crimine ,  unquam  Dei  dispens^ 
ioreni,  non  protervum,  non  iracundum,  non  vinolen* 
tum,  non  percussorem,  nontorpis  hicri  cupidum,  sed 
hospiulem,benevolui|i,  prudanMpi,  Jusuim,  saucumi, 
continenteiu,obtinentemeum»fui8ecundumdoarinaia 
est,  fideiem  serinonem ;  ut  possit  exhorUri  in  ^ocfrina 
sana,eicontradicentesrevincere  >(Cap.  1.  $.et$eqq.). 
In  utraque  419  Epistola ,  sive  Episcopi ,  sive 
Presbyteri,  (b)  quanquam  apud  veteres  iidcm  Episco- 
pi  e;  Prcsbyteri  fuerint :  quia  illud  oomejn  digniutis 
esl,  boc  aeutis,  jubentur  monogami  in  Cierum  eiigi. 
Gerte  de  baptizaiis  Apostoli  sermonem  esse ,  nemo 
dubiiat.  Si  ergo  omnla  qoie  in  ordutaiione  qoerontur 
Episeopi ,  non  prajudicanl  ordinaodo ,  licet  ea  ante 
boptisroa  non  haboerit  (qottritur  eniro  qoid  sit,  et  non 
qaid  fuerit )  qoare  solom  nomen  oioris  tmpediat , 
quod  solum  peccatum  aon  Xuit?  Dicis,  qoia  peecatom 
Don  luit,  idciroo  non  est  dimissom  in  baptismale.  ftem 
novam  audio :  qoia  (c)  peccatom  nooiuit,  in  peccatum 
repuubitur.  Omnia  scorU,  et  pabliete  colluvioois  sor- 
d^ ,  impietas  jn  Deum ,  parricidium ,  et  uicesuis  in 
parentes ,  atque  in  extraordlnarias  volupUtes  atrios- 
que  sexusmuUU  natura,  Cbristi  fonte  purgantur: 
iixoris  uiha^rebant  macolae ,  «t  lopanaria  thalamis 
praeferentur?  Ego  non  .tibi  imputo  meretdciun  exer- 
citus ,  exolelorum  greges ,  effusionem  sa^goinis ,  al 
Instar  suis  in  omni  cmno  libidinum  voluUbra ;  et  tu 
mrhi  olim  mortuani  de  sepokrouxoreolam  prolrahis : 
quam  ideo  accepi ,  ae  facerem  quod  fecisti  ?  Audiant 
«thnici  messes  [al.  meMtt]  Ecclesi»,  de  qqlfoas  qiio- 
tidie  liorrea  nostra  compieniur ;  audiani  catecUomeni, 
qui  sunt  fidei  canditati,  ne  uxoresdocanl  antebaplis- 
ma ,  ne  honesu  jungant  matrimonta;  {d)  ^ed  Scotlo* 
ram  ei  Atticotorom  rito ,  ac  de  Repoblica  Platoais , 

(b)  Vid.  qos adnotamosU eplBt.  adEfangeinm  adloai 
buius  floem. 

{e)  Verba  qo»  inlar  utramqoe  vooem  parriihmi.inl,  U 
Vieiorii  editione  deaiderantnr. 

(4)  Lib.  2.  coalm  Jovmian.  saMfOfwn,  Uiqait,  nolioaaa- 
iTM  p»'opriostiofiaafr«l...mrUanpa(d«otoiii;'ii«  propria  eit, 
$ed  ut  ad Idntum  fuerity  pecudummore  iaictidNni.Sic paolo 
,post  barbaros  lurpesque  Atiootorum  vel  Attaooterom  mo- 
»res  describens,  imf^esaam  heic  leoUonem  ijpse  conOcnaM 
Giatts  looo  Erasm.  scoriantm  et  Mlonm,  VNlorias  JSOUy 
rvm  al)  kmt^,  in^pudicus,  suhstitoerant 


«w 


£;nST0L,4  L\»X. 


m 


pramisciias  vaiof^  ^wfxmP^  Ijltfa^s.haheaiu-.uap 
caveant  qualopQQdgu^  ^ocabjtliiA^  i^ugia,  ne  ppsir 
quam  iDGl)risiocredj(terM^do9eal^8qw)d  aliquando 
non  concubinas ,  nec  mer^ri^  ^  8§i  uxQre9  b^bqe^ 
rinl. 

^.  Rccolat  y.avs^uisque  «0QScie|itjaffi3n3ro »  e|  ip- 
lius  vuliiera  planpt  aetaiis  :  CMiQqn^  verym  jqdicem 
priorum  se  exbibu^rii  delictorji^ip,  au^iat.in^epaal^m 
Jesum  :  Hypocrlla,  ejice  frimnm  trqlfm  dfi  oculo  (uOf 
el  tunc  videln$  ejxc^^  fe$lucan}  de  Qciilo  fralris  lui 
(Matth.  7.  5;  ei  Luc.  6. 4S).  YeFO  Senbarum  e(  pba- 
risxorum  similes,  culicem  iiquantps  et  camelMm  glu* 
tientes,  deciroamus  menlam  et  anetbnm ;  e.t  Dei  judi- 
cium  prxtcrmiitimus  {Matth.  23).  Quid  simiie  uxor  e( 
scortum  ?    416    Impulalur  infeiicitas  conjugis  mor- 
tuae,  et  libido  merelricia  coronatur?  liie  si  prior  uxor 
viveret ,  aliam  conjugem  non  haberet :  tu  ul  passii^ 
caninas  nuptias  junger.es,  quid  poies  excusare?  Forsir 
tan  timuisse  te  dicas,  ne  ^i  ma4rimoniui«  copulasses , 
non  posses  aiiquandq  Glericus  ordinari.  lile  in  uxore 
opiavit  iiberos ,  tu  in  meretrice  sobolem  perdidisti. 
lllum  naturae  et  benediciioni  Domini  s^rvicntem  : 
Cre$cite  et  multipticanmi  ^  el  replele  ierram  (  Gen.  1. 
%& ) ,  cubi(;uiorum  sccrela  texeruni :  te  subantcm  ad 
coitum  pubiica  facies  execrata  est.  illc  quod  licebat, 
vcrccundo  pudore  celavit :  tu  quod  non  licebat ,  im* 
pudenter  oronium  Qcuiis  ingessisii.  Illi  scriptum  est : 
Uonorabile$  mpti^^  et  i;ubile  injimacuia^um  (Ilebr*  13. 
4);  tibi  lcgiUir  :  Fornicatore$  autefn  et  q^uUeroi  ;tt(iiV 
cabit  [j|i.  perd^.  ]  Deu$  {Ibidem) :  El,  tim  corrumi»t 
templum  Dei ,  corrumpet  illum  Deu  ( 1.  Qor.  6.  7  ). 
Oronisi ,  inquit ,  npbis  in  haptismate  condonata  suQt 
crimipa :  pcc  pcH&t  indulgentiam,  judicis  est  metuenda 
scveritas,  c|icente  Aposioio :  c  Et  haec  quidem  fuistis, 
scd  abiuti  estis ,  sed  sanctiiicati  eslis ,  sed  jusUricali 
csiis  in  ttopiine  Dopiini  Je^u  Christi,  ei  in  Spiri.tu  Dei 
nostri  {Ibid.  3. 17).  Om.nia  peccata  donata  sont ;  bene 
et  iideUter.  Scd  quaero  quomodo  tus  sordes  ioise  ^ut^ 
et  nieae  mundiUae  sordidatse?  Non  dico,  ais»  tuas  sor- 
didatas,  sed  ip  eodem  statu  mansisse  quo  fuerant ;  si 
eniffi  aordes  fui.ssept »  Iptae  utique  fuissent  u(  meae. 
Rogo  quae  est  is^(a  iergiversatio ,  et  acumen  emni  pi- 
stiiio  retusii^s?  (^ia  non  c;$.t  peccatum,  peccatum  est ; 
quia  non  est  sor()i$lum »  sprdidum  est?  Mpn  dimisit 
DQqun^s ,  qHJa  ppp  habuit  quod  dimitter^t ;  et  quia 
non  dii]iisit,  id,circp  roane^»  quod  dimissmi)  i)j>p  fuit. 
3.  Quan,tam  vim  h^heat  bap.U^ma,  .c;t  aqya  ^p  Chri- 
sto  saACiiflpat^  gratiarp  ^  paululum  post  d(M:ehQ  ?  i^- 
terim  |)ix^  vulgi^p  prpverbium  :  Mah)  arb.Qris  nQdp, 
n^alus  qpQQUf  jr.equirendu8  est.  Soc  qiiad  di^t^  uniu$ 
uicori$  vtrtim,  potpst  ejL  aliter  disaeri.  Ei:  Jud^  ^\ 
Apostoius  :  prima  Ghristi  Ecdesia  de  Israei  reiiquiis 
congregabatur.  Sciebat,  Lege  coi)ces8uro,  et  exempio 
Patriarcbaram  ac  Moysi  familiare  popuio  MVdrat  i» 
muliis  uxoribus  iiberoa  spargere :  ipsis  quoque  Sacer- 
dotibus  hujus  iicentise  patebat  ariJMtrium  :  Ffaecftpit 
ergp,  ae  417  eamdemiicentian9Ee(;|esidesibiyindi- 
oeni  Saeerdotes :  ne  bioa  paritor  et  trhia  conjug^a  aorr 
tietiiiur  *i  sed  nl  aiBgtilaii  uAOtempore  uxorca  habeauc* 


Ne  co(^nM«lspii»  cjMms  esse  qiiod  diwwQ»»  a«^pe  et 
aliam  c^xpian^tioDem  :  ne  tihi  soii  iieeat »  mm  vohm* 
tatem  Legi ,  sed  L^gem  jungere  voluntati»  Quidam 
coa(^i^  intei^etaBtur  uxores  pvo  Eccleaiif «  vim  pro 
Episcopia  iobt^  aocipi.  Et  hoc  in  Ni^^ena  quoque 
Synodo  a  pi^hua  ease  decretirai ,  (n)  iie  de  alia  ad 
aliao9  Ecclesiam  Episcopps  transferatur  t  ae  viigiAali 
[nL  Yir^m]  pavpejBcuim  aocaelaite  oontempta,  diUoris 
adulienp  quxrnt  amplexua  :  ut  quomode  «ilpa  et  fi- 
lioriim  yii^um  in  Xo^vn^  id  est,  ce^tatiombu$,  acei* 
pitur;  domusque  dispeasAtio  ad  Animam  refieHur  et 
corpus ,  kta  pt  Aftxores  I^ntiOeum  dici  fieeieaias.  De 
quibus  in  Isaia  sociptiim  est :  MuUere$  propvmt^  de 
$peetnfiulQ  veuite  :  non  eid  ^ntni  poimlu$  habem  inMi* 
geutiqm  {J$ai.  %7.  ii.  jwUa  LXX).  Et  rarsam  :  Hii* 
liere$  divilfi$t  $ur§He,  et  auAite  vecem  meam  (Ibid.  52. 
9).  £t  in  Proverbiis :  MuUerem  fortem  qme  i$nemetf 
( jProii.  51.  iO.  ;N4iia  LXX.)  Hooorabilioi*  est  pretiosis 
lapidibus ,  quae  taiis  est.  Con/idit  in  ea  cor  viri  $ui.  Et 
in  eodem  volumine  :  Sapimle$  mulieree  asdifuiaueruHt 
domum;  in$ipien$  autem  de$truxit  mMibu${Ibid.  44.  i ). 
Nec  boe,  inquiunt,  Episeopis  videatur  iiidignum,  cum 
de  Deo  quoque  scriptum  sit :  &ieut  de$picit  uxor  wrum 
imm ,  $ie  de$pexii  me  domu$  Itraei  ( Jerem.  5 ).  Et  in 
Apostolo :  De$pondi  enim  vo$  um  viro^  wrpuem  casloin 
etalubere  Chrieto  ( 2.  Cor.  il.  2).  Mulierem  autem,  id 
eat,  vuyflcuMc juxta  418  Gr;rcisermonisambig«itatem, 
in  hifiomnibustestimoniis  (b)  uxorem  potms  intellige. 
Videnta  ost,  inquies,et  satis  duraetiamhaec  interpreta- 
rJo.  Redde  IgUur  Scripiui'se  simplicitatem  suam  ,.  ne 
tuia  conira  te  legibus  dimioenrms.  Qnaeram  el  illud : 
Si  quis  et  ante  baptismum  habuerit  concubinam ,  et 
iUa  mortua,  baptizatus  uxerem  duierit,  utrum  €Ieri- 
cus  iieri  debeat  an  non?  Respondebis  posse  fieri: 
qjtfia  concubinam  habuerit ,  non  uxorem.  Conjugales 
ergo  tabulae  el  jura  dotaiia  ,  non  coilus  ab  Aposioio 
condemnatur.  Multos  videmus  ob  nimiam  pauperla- 
lem,  uxorum  [al.  wr<^iim]  saroiaam  decliaaie,  et  ao- 
eiliaa  suas  babere  pro  uxoribus,  susceptosque  ex  his 
liberos  colere  [aL  ioHere\  ut  proprios  :  qui  si  forie  di  • 
taii  fli)  jimperaiore^  (c)8tolam  illis  meruerint^  confc- 

\a]  Nicsenum  15  canonem  vulgo  intelliguni  erudiii,  sed 
venas  forie  Sardiccnsis  primu^i  nobis  videLur  indicari , 
Cv^us  Concitti  cauones  pro  Nicscnis  olim  liai)ilos  nemo  nc- 
scu.  Cerie  (|uod  sul^icit,  «  ne  Virginis  pauperculae  socie- 
tate  conlempia ,  dilioris  adulterae  quxrat  amplexus, »  ap- 
primc  concmi^  bis  Osii  in  eodem  Sardicensi,  «  Cum  nullus 
ia  hac  re  inventus  sit  C^piscopus ,  qui  de  majore  civilale 
ad  minorcQi  iransiret.  9  rorro  Episooponun  uxores  voairi 
£cclcsias)affldiu  olim  usu  receptum  esl  ia  Ecdesiay  oujus 
rei  passim  occurrunt  exenu^. 

[0]  Ita  et  S.  Ambrosius ,  quanquam  lib.  de  Institut. 
Virg.  c.  5.  muHeris  no^en  non  corruptetw*  $ed  $exu$  vo- 
cabutum  e^Q  propugnat ,  aliud  tamen  vi^o  sonare  non 
inUciatur.  £t  Irequenlius  pro  maritata  aoci{)i  inveoias  in 
veterum  monimentis ,  quam  pro  viri  ignara,  imo  Yirgi- 
nem  mulieri  opponi.  Hoc  autem  iu  eum  flnem  S.  Doctor 
coneUtuit,  quem  paulo  post  notat,  ut  nempe  auod  A|)osto- 
lus  dixit  c  unius  uxoris  virum ,  ita  unius  mulieris  v^U(i.j 
possii  intelligi,  ut  ad  coitum  magis  referaUur,  ^fiam  ad  do  > 
lales  tabulas. » 

[c)  Miruffl  est,  quantulae  res  quantuin  iaterdum  erudiiis 
viris  negoiiuffl  facessaot..  Cum  antea  legerelur,  ^iani 
illius  meruerint  in  libris  omnibus ,  quos  videie  aomigit 
nobis,  depravari  sensum  inleUeximus  iibrarioium  incuna, 
cui  suppetias  ferre  oporteret.  Stolam  eDim  laperatorla 
quismeruissc  unqiiam  potuit?  et  uinmruei^t|  quidboa 


659 


SANCTI  HIERONTm 


stim  Apostolo  coUa  sobmittent ,  et  inviti  inter  uxores 
eas  recipere  cogentur.  Sin  autem  Principale  rescri- 
ptum  eadem  tenuUas  impetrare  non  quiverit ,  cum 
romanis  legibus  scita  Ecc1esi;e  mutabuntur.  Vide  ne 
boc  qiKMl  dicitur  :  uniui  uxms  virum ,  unius  mulieris 
possit  intelligi ,  ut  ad  coitum  magis  referatur ,  quam 
ad  dotales  labulas.  Uaec  universa  prorerimus ,  non 
quo  verae  et  simplici  inielligeniiai  resislamus  :  sed  ut 
doceamus  te  Scripturas  sanctas  sic  intelligere  ut  scri« 
ptae  sunt ;  nec  evacuare  baptismum  Salvatoris,  ct  to- 
tum  patibuli  sacramentum  irritum  facere. 

6.  Reddamus  quod  paulo  ante  promisinms,  et  de 
scholaRhetorum,  aquarum  419  laudes  etbaplismi 
praedicemus  (1) .  Rudis  mundus,  necdum  sole  rutilante, 
nec  pallente  luna,  nec  astris  micantibus,  mcomposi- 
tam  et  invlsibilem  materiam,  abyssorummagnitudine, 
et  deformibus  tenebris  opprimebat.  Solus  Spirltus 
Dei  in  aurigae  modum  super  aquas  ferebatur  ( Gm,  1 . 
2) ,  et  nascentem  mundum  in  figura  baptismi  partu- 
riebat.  Inter  coelum  et  terram,  medium  exstruitur 
firmamentum ;  et  juxta  Hebraici  scrmonis  ix\)i»oivfi«$ 
coehim,  id  esl,  samaiii  ex  aquis  sortitur  vocabulum  : 
et  aquae  quae  super  coelos  sunt,  in  laudes  Dei  sepa- 
rautur.  Unde  et  in  Ezechiele  Propheta,  Grysiallum 
super  Gherubim  videtur  exteusum  ( Exech.  1 },  id  est, 
compactae  et  densiores  aquac.  Primum  de  aquis,  qiiod 
vivit,  egreditur  ct  pennatos  fideles  de  terra  ad  coelom 
levat.  Fabricatur  homo  delimo  ( Gen.  2.  7) ,  et  inter 
manus  Dei  aquarum  sacramenia  versantur.  Plantatur 
paradisus  in  Eden  ( Ibid.  v.  8 ) ;  et  unus  fons  in  qua- 
tuor  principia  dividitor,  qui  postea  egrediens  de  Um' 
plo,  el  contra  solis  orlum  vadefts  ( Ezech.  47.  1 ), 
amaras  aquas  moriuasque  vivificat.  Peccat  mundus , 

facitad  rem  uxoriam,  ut  quam  autea  concubinamhaboerat, 
etiam  invitus  in  uxorem  cogaiur  recipere ,  qiii  merueril? 
Sloliim  proiode  pro  «rotom  vir  quidam  doctissimus,  quem 
nos  consuluimus,  legi  debere  opinatus  est,  eamque  iDdi- 
cari  publici  fromeDii  parlem,  quam  ex  Imperaloris  munere 
nonDulli  eonsequereuiur  uode  in  Theodos.  God.  nec  nno 
in  loco  stoli  ^texandrini  menlio  est ,  ad  cujus  exemplum 
alii  exhiberi  debuissent.  Id  vero  non  satis  opportune ,  et 
ad  rem,  ut ,  nobis  tacentibus ,  faclle  tolus  HieroDymi  cod- 
lexuis  persuadebit.  Neque  ea  ex  parte  iocus  teDtandus 
erat,  sed  stolam  omoiDO  retinendum ;  non  vero  iUius,  ut 
ad  imperatorem,  referaiur ,  se«]  ilUs,  ut  ad  anciUas  oonco- 
binas.  stotam  qulppe ,  qua  non  modo  proprie  muliebris 
vestis  erat,  sed  etiam  honest»  tantum  mulieris,  et  matris 
familias,  ut  Ulpianus,  aliique  docent,  ancilla,  et  servilis 
conditionis  femina  def^rre  non  poterat,  qnod  pluribus  ve- 
terum  teslimoniis  compertum  est ;  minime  vero  omnium 
concubina  ac  meretrix,  quas  lege  a  malronaUbus  decora- 
meniu  coercitas.  ut  Tertuilianus  de  feminarumcultn  loqui- 
tur,  planissime  liquet.  Si  quis  porro  ditalusab  Imperatore 
ancillae  concubinaB  suae  Stolam  iropetrasset,  jam  non  an- 
ciilae  et  concubinx ,  sed  uxoris  legitimx  atque  honestae 
mau^onae  loco  haberet  ex  Romanis  legibus ,  atque  adeo 
^jxu  eos  Apostpli  interpretes,  ex  quorum  sententia  sequi 
dixit  Hier.  conjugaUs  labutas  acjura  dotaUa  non  coiium 
Uamnan ,  etiam  invitus  colla  submitteret  Apostolo  unius 
uxorts  tnrum  praedicanti.  Sin  vero  ob  paupertatem  impe- 
trare  non  potuisset,  sibi  cum  Romanis  legibus  sciu  Eccle- 
siae  commuUrentur,  sive  ut  concubinam  continoo  haberet 
Hinc  explicari  etiam  poterit  Isidori  locus ,  isque  mutuam 
nostro  dare  lucem,  ubi  Origin.  I.  9.  c.  7.  jfa(rtmoRtifm 
esse nomlumhtstam  conoentionem,  dixit,  ant qnod Civlum 
tantum  esset  Romanorum,  aut  quod  matrimoma  auspicau> 
fierent,  nuUa  autem  essent  Plebaeorum  antiqua  auspicia . 
ut  ex  Livio  compertum  est. 

(1)  Gravius  ad  fidem  veteris  libri  cRudis  mondi,  et 
roox  abyssorum  multitudo ,  vel  magnitodo  et  deformes  te- 
nebr»  opprimebant. 


ei  sine  aqnarum  Diluvio  non  purgatur  ( Gen,  7. 17), 
Statimque  columba  Spiritus  sancti,  expulso  allte  te- 
terrimo ,  ita  ad  Noe  quasi  ad  Christum  in  Jordane  de- 
volat,  etramo  refectionis  ac  luminis,  pacem  orbi 
annuntiat(m  8.  li  ).  Pharao  cum  exercitu  suo 
nolens  {a)  populum  Dei  exire  de  iEgypto ,  in  typo 
baptismatis  sufibcatur  {Exod.  iA.  !5).  Et  in  Psalmis 
de  interfectione  illius  scribltur  :  c  Tu  confirmasti  in 
virtute  tua  mare.  contrivisti  f  al.  eontributasii  \  capiu 
draconum  in  aquis ;  tn  confregisti  capiu  draconis 
magni;>  ( Psal.  75.  15 )  .Undc  ei  reguli  et  scorpiones 
arentia  quaeque  secUntur ;  et  postquam  ad  aquas  ve- 
nerint  t^pof^fiox^  ( AquaB  pavidos),  et  lymphaticos 
faciunt.  Mare  mutatur  sacramento  crucis;  etseptua- 
ginta  palmx  Apostolorum,  dulcoratis  Legis  gurgliibus 
irrigantur.  Abraham  et  Isaac  puieos  fodiunt,  repu- 
gnant  Allophyli.  Ei  Bersabee,  dvius  juramenti 
( Gen.  24 ) ,  regnumque  Salomonis  nomen  sumit  a 
fontibus  (5.  Reg.  i  ).  Rebecca  inveniiur  ad  puteum 
(Gen.  24).  Rachel  propler  aquas,  supplanUloris 
osculo  saluutur  {Ibid.  29).  Moyses  filias  sacerdoUs 
Madiam  aperto  puleo  ab  injuria  vindicat.  Praecursor 
Domini  in  aquis  fontlum  juxta  Salim,  qnod  interpre- 
taturpaa;sivep«-/feciio,ChristopopuIum  420  para^ 
{Matth.  4.  27).  Ipse  Salvaior  post  baptisma ,  et  san- 
ctiflcaus  suo  lavacro  Jordanis  aquas,  regnumccelo- 
rum  inciplt  praedicare.  Primum  signum  ex  aquis  facit 
{Joan.  2.  9),  Samaritana  vocatur  ad  puteum,  sitiens 
inviutar  ad  potum.  Nicodemo  dicit  occulte  :  i  Nisi 
quis  renatus  fuerit  ex  aqua  ei  Spiriiu  (fr),  non  intrare 
eum  in  regnum  coelorum  i  {Joan.  5).  Quia  ab  aquis 
coeperat,  finivii  in  aquis.  Latus  Chrisii  percutitur 
laticea,  et  baptismi  atque  mariyrii  pariter  sacramenia 
funduntur.  Post  resurrectionem  miltit  Apostolos  ad 
Gentes ,  et  prxcipit  eis,  ut  baptizent  eos  in  mysterio 
Trinitatls.  Poenitet  facii  populum  Judaeorum,  et  siatlm 
a  Petroadbaptisma  mittiiur.  Antequam  parturiat,parit 
Sion,  et  nascilur  gens  simul  {Isai.  66. 7.  8 ).  Paulus 
persecutor  Ecclesiae,  et  lupus  rapax  Benjamin,  Ana- 
niae  ovi  submlitit  caput :  nec  ante  recuperat  aspectum 
quam  curet  baptismo  csciutem  (  Act,  9.  48 ).  £u- 
nuchus  Gandacis  rcgins  ifithiopum,  lectione  Prophe* 
tica,  Christi  baptismati  praeparatur.  MuUt  contra  na« 
turam  JEthiops  pettem  «tiam,  et  pardus  varietates  sms 
{ Jer.  15. 25 ).  Qui  Joannis  acceperant,  quia  Spiritum 
Sanclum  nesciebant,  iierum  baptizantur,  ne  quis  pu- 
Uret  (c)Gentibus  ac  Judaeis,  aquas  sine  Spiritu  Sancto 
ad  salutem  posse  sufficere.  c  Vox  Domlni  super  aquas, 
DominussuperaqnasmuIU8,Dominus  diluvium  inha- 
biUre  facit  >  {Psal.  28. 5 ).  c  Dentes  ejus  sicutgrex  de- 
tonsarum,  quae  ascenderont  de  lavacro,  omnes  ge- 

(a)  Olim  poputum  Dei  pemuUere  exire.  Porro  dsmonis 
aut  peccati ,  quae  in  baptismi  aqnis  sofibcantur ,  in  typum 
adhiberi  Pharaonem  a  Patribus ,  pervulgatum  est. 

{b)  Tlctorius  addit  Sancto  ex  Brixianis  codicibus,  quibus 
renult  GrsBcum  exemplar. 

(c)  Vetus  ediiio,  ne  quis  puiaret  ex  GenUbus,  atqne 
adeo  quae  sUtim  subseqoitur  ac  particula  delenda  erit  t 
praeposiU  disthictionis  nou,  ut  sensus  sit ,  potuisse  quos- 
dam  ex  Gentibus  suspicari ,  aquas  sine  Spiritu  Sancto  Ju» 
daeis  sufficere. 


EPISTOLA  LXIX. 


m 


mellos  babentes  fcetiis,  ei  infoecunda  non  est  In  eis  > 
{Cantic.  L  2).  Si  non  est  infoecunda,  necsterilis, 
omnes  habentubera  lacte  rorantia,  quae  cum  Apostolo 
possint  dicere :  FHioH  md,  quo$  iterum  fmturio^  donee 
Chriitus  formetur  in  vobii  {Gal,  4.  19)  :  et,  Lae  vobii 
potum  dedi^  non  eicam  (t.  Cor.  3«  2  ).  Michaeas  de  ba- 
ptismi  gratia  vaticinatur  :  Ipse  avertet^  el  nuierefntur 
noitri :  demerget  iniquitatei  nottrai^  et  projidet  in  pro* 
fundum  marii  omnia  peccata  noslra  (  Mich,  7.  19). 

7.  Quomodo  ergo  in  lavacro  omnia  peccaia  nier« 
gunlur,  si  una  uxor  supernatat :  Beati  quorum  remiaes 
sunt  iniquitatei^  et  quorum  tecta  tunt  peccata,  Beatui 
w>,  cui  nonimputttvit  Dominui  peccalum  {PiaL  51. 
1.2),  Arbitror  quod  possumus  et  nos  huic  oliquid 
cantico  jungere  :  Beatus  vir,  cui  non  imputabit  Do« 
roinus  uxorem.  Audiamuset  Ezechielem  filium  homi- 
nis,  quomodo  de  ejus  virtute  pronunliet,  qui  hominis 
fulurus  cst  filius  :  Aaumam  4S1  ^^*  ^^  gentibui,  et 
aspergam  super  vos  aquam  mundaniy  et  mundabimini  ab 
omnibus  itnmunditiis  veslrii  :  et  dabo  vobii  cor  novum , 
et  ipiritum  novum,  Ab  omnibui^  inquit,  mundabo  voi 
iordibui{Ezech.  36.  25. 26).  1n  omnibusnihil  pneter- 
miuitur.  Si  sordes  emundantur ,  quanto  magis  mun- 
ditix  non  coinquinantur  ?  Dabo  vobis  cor  novum ,  et 
spiritum  novum  :  In  Chnito  enim  Jesu^  neque  circum" 
ciiio  aliquid  valet,  neque  pra^putiumf  ted  nova  (a)  ita- 
tura  { GaL  5.  6 ).  Unde  cantamud  canticum  novum  : 
ct  vetere  bomine  deposito,  non  ambulamus  fft  vetU" 
itate  littercfied  in  novitale spiritui  {Rom,  7. 6).  Hicest 
calcolus  novos,  cui  novum  nomen  inscribitur ;  quod 
nemo  scit  legcre,  nisi  qui  illud  acceperit  ( Apoc,  2. 
17).  c  Qootquotenim  bapiizali  sumus  in  Ghrisio  Jesu, 
in  mortem  iliius  bapiizati  sumus.  Consepulii  enim  ei 
sumus  per  baptismum  in  morrem  [al.  morte] ,  ul  quo- 
modo  surrexit  Chrislus  a  mortuis  per  gloriam  Palris, 
iia  et  nos  in  noviiaiem  vila^  ambulemus  >  ( Rom,  6.  5 ). 
Toties  noviiatem  legimus ,  et  tamen  maculosum  no- 
men  uxoris  non  poiest  ulla  noviiate  deleri?  Consepulti 
sumusChristo  in  bapiismate,  et  resurrexiraus  per 
fidem  operationis  Dei,  qui  suscitavit  eum^  mortuis. 
Gumque  essemus  mortui  in  delictis,  et  proeputio 
camis  noslrae,  convivificavit  nos  cum  illo,  donans 
omnia  delicla ;  delens  quod  adversum  nos  erat  chiro- 
grapbum  decreti,  quod  erat  contrariom  nobis  :  et 
ipsom  tulit  de  roedio,  affigens  illud  cruci  (  Coloa  2 ). 
Omnia  nostra  cum  Ghristo  rooriua  sunt,  uuiversa 
chirographi  veteris  peccau  deleta  suni ;  solum  nomen 
vivit  uxoris  ?  Dies  me  defi^et  si  cuncta  quae  ad  poien 
tiam  baptismi  pertinent,  de  Scripluris  sanctis  voluero 
digerere;  et  nativitaiis  secundae,  imo  in  Ghristo 
primx,  ponerc  sacramenta. 

8.  Antequam  dictandi  finem  faclam  ( jam  enim  in- 
telligo  mensuram  me  excedere  Epistols),  volo  snpe- 
riora  capitula ,  in  quibus  fuluri  Episcopi  viia  dcscri- 
bilur,  cursim  exponere ;  ut  Apostolum  noii  in  unius 
uxoris  elogio,  sed  in  omnibus  qux  prxcipit,  Doctorum 

(fl)  In  Gneco  autem  est  muviS  xTUr^,  nova  creatixra^  quem- 
admodum  et  Vulgatus  Interpres  vertit,  el  Victorius  ad  eius 
exemolar  fecit. 


Gentium  suscipiamos.  Simul  obsecro,  ne  quis  me  !q 
sugillationem  istius  temporis  Sacerdotum  scripsisse, 
quaescripsi,  existlmet,  sed  in  Ecclesiae  ntilitatem. 
Ut  enim  oratores,  et  philosophi  describentes  qualem 
velint  esse  perfecium  oratorem ,  422  et  pbiloso- 
phum,  non  faciunt  injuriam  Demostheniet  Plaloni, 
sed  res  ipsas  absque  personis  definiont :  sic  indescri- 
ptione  Episcopi ,  et  in  eorum  txpositione  quae  scripta 
sunt,  quasl  speculum  Sacerdotii  proponitur.  Jam  in 
potesute  et  conscientia  singulorum  est,  quales  se  ibi 
aspiciant ;  ut  vel  dolere  ad  deformiiatem,  vel  gaudere 
ad  pulchriludinem  possint.  Si  quii  Epiicopatum  deii- 
derat,  bonum  opui  deeiderat  (1.  Tim.  3. 1 ).  {b)  Opus, 
non  dignitatem ;  laborem ,  non  delicias ;  opus ,  pe% 
quod  humilitaie  decrescat,  non  intumescai  fastigio. 
Oportetergo  Epiuopum  irreprehensibilem  eae^ibid,  2). 
Idipsum  quoque  ad  Titum  :  Si  quii  eit  une  crimine 
{Tit.  1.  6).  Omnes  virtuies  in  uno  sermone  compre- 
hendit,  et  pene  rem  contra  naturam  exigit.  Si  enim 
omne  peccatum,  etiam  in  otioso  verbo  reprehensione 
dignum  est :  quis  est  ille  qul  absque  peccato,  id  est, 
sine  reprehensione,  versetur  in  hoc  mundo?  Sed  fu- 
turus  Pastor  Ecclesia;  lalis  eligiiur,  ad  ciijus  compa* 
rationem  recte  grex  cxleri  noniinentur.  Definiunt 
Rhetores  oratorem,  qui  sit  vir  honus,  dicendi  peritus. 
Anteviia,  sic  lingua  irreprehensibilis  quaeritur,  ut 
merito  suscipiatur.  Peadit  enih  auctoritatem  docendi, 
cujiis  sermo  opere  dcstruitur.  Uniui  uxorii  virum;  de 
hoc  supra  diximus.  Nunc  hoc  tanium  admonemus,  u( 
si  unius  uxoris  vir,  etiam  antebaptisimum  quaeritur; 
caetera  qiioque  quae  praecepta  sunt,  ante  baptismum 
requiramus.  Neque  enim  competit  universa  post  ba- 
ptismum,  et  unum  hoc  mandatum  intelligere  ante 
bapiismum.  Sobrium^  sive  vigilanUm,  v^ifmXfs  quippe 
utrumque  significat.  Prudentem,  omatum^  hoipitalem^ 
doctorem  {LevH.  10 ).  Sacerdoies  qui  miiiistrant  in 
lemplo  Dei ,  prohihentur  vinum  et  siceram  bihcre  : 
ne  in  crapula  et  ebrieute  aggraventur  corda  eorum ; 
et  ut  sensus  officium  exhibens,  Deo  vigeat  semper , 
et  lenuis  sil.  Quod  nutem  infert  prudentem,  excludit 
eos,  qui  sub  nomine  simplicitatis  excusani  stultitiam 
Sacerdotum.  Nisi  erim  cerebrum  sanum  fuerit,  onmla 
membra  in  vitioeront.  Ornatum  quoque,  ^itiwit  {c) 
est  prioris  verbi,  id  est,  irreprehendbilii.  Qiii  vitia  non 
habet ,  irreprchensibilis  appellatur  :  qui  viriulibus 
pollet,  ornatus  est.  Possiiinus  et  aliud  413  '"^c^* 
ligere  ex  hoc  verbo,  juxta  illiid  TuUii  :  Gaput  esi 
artis,  decere  quod  facias.  Sunt  enim  qiiidam  ignoran- 
tes  mensuram  suam,  et  tantse  stoliditatisac  vecordix» 
ut  et  in  niotu  et  in  incesso,  et  in  habitu,  et  in  sermone 
communi ,  risum  spectaniibus  praebeant :  et  qu.isi 
intelligentes  quid  sit  ornatua,  comnnt  se  veslibus  et 
munditiis  corporis,  et  lautioris  mensae  epulas  parant : 
cum  omnis  istiusmodi  ornatus  et  cuUus  sordibiis 
feedior  sit.  Quod  autem  doctrina  a  Sacerdotihus  ex- 
petaiur,  et  veteris  prascepta  sunl  Legis,  et  ad  Titum 

(b)  Confer  quae  in  Eplstot.  ad  Titnm  cap.  1.  eodem  in- 
tclieau,  atqne  lisdem  fere  senlenliis  commentaiur. 

(c)  Graecse  vocisinierpretaiioaemhanc,«ve  incremen*' 
tuttu  aDQonunt  oditi  veiustiores* 


SANGTl  HIERONYMl 


m 


ptonius  «cribilur.  Iimoctns  BmM  et  absque  secaMO 

ciuivefstitio.  qoa^mm  exemplo  prodest,  UnUiiD  fuleo- 

tio  iiecel.  Naw  ei  UmUk  ^nHm,  baculoque  pasuri^, 

qpormQ  nhm  d#&^renda  esi.  Noh  imoleutmif  nm 

p^cmmm  (  TH.  7^,  yiruuaw  vitia  oppasuit. 

9.  Didieifflu»  ^ales  esi^  debeanuis  ;  discavw 

quaies  pon  ^  deMni  Saoerdates.  Yiaoleatia  scur- 

ra^rum  ^i,  e(  (C^oMSsatoriim  ;  vealerque   mero 

a^luaas  >  eilo  d^sf^nmal  in  Iibi4ines.  In  vino  luxiuria, 

i^  lusuria  volupl^i  iu  volupme  im|mdicilia  est.  Qui 

l«x.uriatiVt  viveos  mortnus  esi  :  ergo  qui  inebriniur , 

et  mortuus  et  sefMiUus  est.  S^oe  ad  unius  horse  ebrie- 

tatem  nudfit  fomora  sua  ( Gen.  9.  21 ) ,  qu;£  per  sex- 

centos  annosAobrieUite  eontexerat.  Lot  per  temulen- 

liam,  nesciens  libidini  raiscet  incestum :  et  quero  Sodo- 

ma  aon  viceiH»  vina  vioeruiit.  Pereussorem  auiem  Epi* 

scopum  iUe  icoademoat,  qui  dorsum  suum  posuit  ad 

flegelia :  etmalediaus  non  remalediut  ( iiai.^;  Mart. 

15 ).  M  mo4$i»um  (I.  Tim.  5 ).  Duobus  maUs  unum 

opposuil  bomia ;  ut iemiilenlta  et  ira,  modestia  refre- 

nentiir.  Slon  tiii^o§mf  non  avarum.  Nihilettim  impu- 

denlius  ar^tigamia  msticorum,  qui  garrulitateffl  auoto- 

ritotomputant ;  ei  parati  semper  ad  liles,  in  subjeetum 

sibi  gregem  tumidis  sermonibtts  tonant.  Avaritiam  in 

Sacerdote  viUndam,  et  Samuet  dooet  :  nihil  coran 

populo  erlpnisae  seeuiquam  probans  (4.  Re§.  12)  : 

ct  Apoaloieffum  paupertasy  qui  refrigeria  sumpiuum 

a  fratribus  aedpiebant,  et  praeler  victum  atque  vesti- 

tum  nilul  se  aliud  nec  babere^  nec  velle  gloriabantur. 

Quam  ad  Tirootbeum  avaritiam,    424    ad  TRum 

torpis  lucfi  eupidiutem  apertissime  iioUt  (7ti.  1 ). 

lk>imiM  ifMm  hene  regeniim.  Non  ut  opes  augeat,  non 

ut  regias  paMC  epnlas,  nen  ut  caelaUs  palinas  struat, 

non  ut  Plmsides  aves  leiitis  vaporibns  eoquai,  qui  ad 

oasa  pervoniant  el  superficiem  carnis  noii  dissolvant 

aniHei  temperamenlo :  aed  ul  quod  popnlo  praeceptit- 

rus  flsty  .pmus  n  domestieie  exigat  FUioo  habenlem 

eubiiloe^  am  ommeastiiaie;  ne  sciticet  imilentur 

lllios  Elt,  qm  in  veslibnlo  Templi  cum  mulieribus 

donmebanl;  el  (n)  reHglonem  prsMlam  puUntes, 

quidquid  opliHMim  in  hosiiiserat,  iu  suas  delicias  con- 

veriebant  (i.  Re§.  i).  Non  neopkytum,  neineuper'-' 

biam  ela^  in  jndicinm  incidat  diaboti  (1.  Tim.  5.  «I 

7t/.  1 ).  Mirari  satis  non  queo,  qu»  hominum  UnU 

sii  caMsiUs,  de  uxonbus  ante  baptismom  dispuUre; 

et  rem  in  baptismale  mortnam,  imo  cum  Chrisle 

vivificaiam  inealumniam  irahere,  eum  um  aperlum 

etyidensque  pMsceptum  nemo  custodial.  Heri  cate- 

cfaumemis,  hodie  peniifex  :  heri  in  amphltheatro , 

hodie  in  Bceleeia ;  vespere*in  circo,  mane  in  alurio  : 

diidum  fiutor  histriomim,  nunc  virginum  consecrator. 

Num  ignorabat  Apestolus  tergiversationes  noslras, 

et  argumentoruro  ineptias  neseiebat?  Qui  dixit,  nniue 

uxarie  nrum  ( Ibid, ),  ipse  mandavit  irreprehetisibi- 

lein,  sohrium,  prudentem,  ornatum,  hospiialem,  do- 

[a)  ScUieet  ebtentu  retlgioiiis  prgedari.  Sic  epist.  SO. 
ad  Domnionem  nuio.  3.  rumigerufo  cuiclaffl  monacho  ex- 
probrat,  quod  reUgionem  pugnani  faceret,  quemadmodum 
ibi  ex  llss.  legimus,  et  hic  msuper  locus  conilrfflau  Mox 
orte  opimum  pro  opUmum  Hier.  scripserat,  eisi  impres- 
lli^  l^9§^effl  noA  est  cur  ImprobefflHS. 


etorem,  modesinm  :  non  vinolentum,  non  percussf»- 
r^,  non  liiigiospm,  non  avarum,  UQ.p  Qeopbytum. 
Ad  hs^c  omnia  claodiipis  oculos,  solas  yidevnus  uxo« 
res.  Quod  au(em  ait  :  Ne  in  superbiflm  etaiuif  inddai 
injudicium  diakfili^  quis  noo  exeijBplp  verum  probet? 
Ignorai  (b)  momenuueus  Sacerdos  bumiUutem»  et 
mansiietudineoB  rqsticonun  :  ignorat  hlandiiias  Cliri  - 
stianas;  nescit  seipsom  oontemnere  :  de  digniuie 
transfertur  ad  digoiuiem  :  non  jej^navit^  ||on  flevU, 
non  mores  euos  saBpe  reprebendit»  et  assidua  inediu- 
tione  correxit :  non  substantiam  pauperibus  erogavit. 
De  caihedra  quodwmodo  ducilur  ^i  caihedjram>  id 
est,  de  superbia  ad  suporbi^m..  judiciiim  auiefn  et 
ruina  diaboii,  nulii  dubium,  quin  arroganMa  sit.  |ngi* 
MJNT  iN  Eku  qui  in  puncio  horae,  necdum  discipiili 
485  iso9  magislri  si^x.  Oportet  aulm  eum  et  leiii- 
monium  haberebon^m  ab  ki$  qui  foris  Munt.  (2ua|e  prin- 
cipiuro,  Ulis  et  clausuia.  Qui  irreprehensibilis  cst, 
non  solum  a  domesiicis,  sed  eiab  alieuis  consono  ore 
iaudatur.  Alieni  eH  extra  Ecclesiam  sunt  «ludxi,  b.xrc- 
ticip  atquc  Genliles.  Talis  ergo  sit  Pontifex  Christi , 
ui  qui  religioiii  detrahunty  viiae  ejus  delrahere  non 
audcant.  At  nunc  plerosque  ccrnimus,  vel  favorem 
populi,  in  aurigarum  morem  pretio  redimere  :  vci 
Unto  omnium  hominuni  odio  vivere ,  iit  non  ex- 
torqueani  pecunia,  quod  mimi  impetrant  gestibus. 

10.  ilaec ,  iili  Oceane ,  sollicito  timore  perquirerc 
(ai.  perquire)  :  haec  magistri  Eccleske  cusiodire  debe- 
bunt :  hos  in  Sacecdotibus  eligendis  canones  obser- 
vare  :  non  juxta  propria  odia  et  privaus  iimulutts, 
carpeniemque  semper  auclorem  suum  ,  invidiaffl » 
legcm  Christi  interpreUri.  Videquantum  sit  lesti- 
monium  hnjus ,  quem  argiiunt ,  marili ,  cui  prxter 
vinculum  conjugale ,  et  hoc  ante  baptismum  ,  nihil 
aliud  ab  scmuHs  objici  potest.  c  Qui  prascipit  non 
inoechandum, ipse dixit,  ct nonoccides  i  {Jacob.^.W). 
Si  non  moechamur ,  sed  occidimus ,  transgressorcs 
legis  surous.  c  Qui  tolam  legem  servaverii,  et  oITcn- 
derit  in  uno,  iit  omnium  reus»  (Ibid^  tO).  luqiie  cum 
opposuerint  nobis  uxoremante  baptismun?»  yos  ab 
cis  omnia  quae  post  baptismum  praecepU  suni  ^  re- 
quiramus.  ?RiETEaEUNT  quod  nqo  lic($t :  et  objiqiunt 
quod  cpncessum  est 

EPISTO(^ALXX(c:). 

AD  (d)  MAONDII  OBATilMK  URBIS  MMU. 

Magno  cuidam  Rhelori  Romano ,   quem  Ruffinut  so- 

bomarat^  ut  queereret  ab  Hierongmo,  cur  in  oputcu- 

Hi  stfts  s(i!Ctt/artum  lHteronum  exempta   poneret , 

raUonem  reddit ,  ostendiique  quatenui  id  Hceat ,  et 

quorum  exemplo  id  faciat, 

1.  {e)  Sebesium  nosirum  tuis  monitis  profecisse, 

{b)  Qui  non  sensim  et  per  gradns,  sed  repente  ex  laico 
sacerdos  est  jussus ;  nara  vocem  mo^nentaneust  aut  nus- 
quam  apud  probatos  auciores ,  aut  eUam  ia  sequiod  lati* 
nitaie  alio  scnsu  invenies.  TertuUian.  I.  3.  advers.  Var  • 
cion.  c.  17.  de  Christo,  «  qui  linum  ardens,  id  est  momen- 
Uneom  ardorem  gentiuai,  oon  extinxit.  » 


(c)  ^iioi  8i.  scripta  circ.  ident  tempus  quo  iuperiar. 
{a)  Hujus,  iit  videtur,  HagDi  Oralorls  meminit  Sidoi 
lil).  V.  epist.  X.  eique  rigorem  in  dicendo  tribuit 


(e)  In  aliquot  Mss.  sev^rtfm  inveniffl^s,  U  aliis  Uvi»- 
nseus  seboittum  legi  adoolavitp 


m 

Mi  lam  Epistola  taa,  qaam  ipsiua  poenitudiae  didi- 
cinias.  Et  Jjij^  mpmk  i^  modiira  plua  correpw 
placuK,  quam  erraDS  iseserai.  Gerlaveruat  ioter  se 
indulgentia  jpatr^aU^^^t  fllu  pietas :  dum  aller  prseteri- 
torum  noo  mei^Anit»  fdtfirio  fuiurom  qaoqoe  ofiBi^it 
pollicetur,  Unde  et  pmluo  ookKis  lUMqoe  gaoidendo# 
ost :  quia  nos  GjUoQ»  ri^pi(j\u^  to  (Uaiupuiipi  cooir 
probasll. 

2.  Quodautem  quxris  in  calce  EpisU49  tugej.cor 
in  opusculis  nofitris  «^culariuni  (aK  icholarimi)  liuor 
rarum  interdum  pouamus  jdieokpla,  et  caodorem  £0- 
clesinc ,  Etbnlco.rum  sordibu^  poll.Mamu$ ;  breviier 
respoosum  babeto.  Nunqumn  boc  quxceres,  oist  te 
lotum  Tullius  possideret;  si  S^^ripXuras  sanctos  legcr 
res,  si  }nterpreies  j^r^m»  omlsso  (n)  Volcatio,  evolr 
veres.  Qjms  e;iim  oesciat  ei  io  Moyse,  ei  in  Prophe- 
larum  volumiuibus  f naedam  assompta  de  Geniilium' 
iibrls^  (b)  c(  SalOj(KiooemPbilosiQphis  Tyri  et  uonnull^ 
propo&oisse ,  ei  aliqua  r.espondis3eP  Unde  in  exordi^ 
Proverbiorum  convnooet»  ui  ioteliigamus  scrmooe« 
prudeoiia; ,  versutiasqMe  verboroio  »  parabolas ,  /U 
obscurom  sermooem,  dieia  sapienium,  et  aenigmata 
(Prov.i)»qui£proprie  dialeeticorumet  pbiiosophorum 
siint.SedetPaulus  Aposiolus  Epimenidis  Pooix  abu^ 
sus  ver^culoest,  ^cribeos.  ad  Titum  :  i{c)  GrelenseB 
scmper  o^ndaces^  nudai  besUse,  veoire$  pigri»  (TU. 
1.22).  Gi\jus  beroicj  bemislicbium  posiea  Gallima- 
chus  usurpavit.  Nec  inirum  si  apijMl  LatioQS  meirum 
non  servet  ad  verbum  expressa  translatio,  com 
llomerus  eadem  liugua  versus  in  prosam,  vixcoba&- 
rcat.  In  alia  quoque  Epistola  ,  Meoaodri  ponit  sena- 
rium  :  {d)  c  Gorrompuot  mores  booos  co.i/abulatio- 
nes  pessimis.  >  |)t  apud  Aibeoieoses  in  Martis  curia 
disputana  t  Af atwn  testem  vocat.  c  Ipisius  euim  el 
geous  somuSj  >  qood  Grsece  dicitur  :  rov  yvf  xai  yi.^ 
hjtk* ;  etest  claosula  versus  heroici.  Ac  oe  par.um  hiC^iC 
essety  ducior  Glihsijani  exerciius,  et  orator  invic(u9 
pro  Ghristo  eausam  ageHS,  etiam  insc^iptionem  for- 
tuitam ,  arte  torquet  in  argumenluo)  fidc^i.  Didicerai 
eoim  a  vero  P^vid,  eitorquere  de  427  0[>aoibu3 
hosijam  gladiom^etGoIiae  superbissimi  caput  proprio 
mucrone  truneare.  Legeraiin  Deoterof)U)nio  {Cap.%1) 
Domiqi  voce  praeceptumi  muiieris  capiivae  radendum 

(a)  Non,  ot  (luibuaiMi  placet,  yolcaiium  Sedigitom 
Poetaai,  cujiis  vix  pauci  versus  sn[)ersunt,  sed  cognomi- 
ncm  aHum  rakatinm  NobUem,  qui  ce$eUmm  jiu  civHe  d<h 
cm(,  ul  Piuuos  iib.  9.  cap.  40.  lesUUir,  ianai  arbilramur. 
Scd  inlerim  pro  Folcatio,  qaidum  Mss.  habent  supercUio. 

(if)  Uanun  aoaesUonum  inter  Salomooeui  el  rUUgiiO|)bos 
Tyri  meminjl  Josephus  lib.  8.  Amiquii.  €.  2.  Lum  ;conlra 
Aupionem  lib.  1.  et  S.  Thcopbilus  Anlioch.  lib.  3.  ad  Ao- 
lolyc.,  ia  cujns  rei  lostimoaiuoicilatur  ab  ulroque  Heuan- 
Uer  Ephesius,  qui  Tyriorum  hisloriam  cooscripsit.  Paulo 
post  alii  editi,  vermmfue  verbormn  parabolas- 

(c)  GraBcum£{umeQidisversum,  K^tf  a»i  <^a«w,  uoA 
•veio,  mi(H  «n«i,adduot  Er^ism.  atque  Yictorius,  relioenti- 
bMsllss. 

(d)  lidem  heic  quoque  loci  Graeca  praBpoauut  Meaaodri 
verba,  tM(«m«  ^  i^  i^\M  «ntai,  quae  Hss.  igoQraot. 
Tuqi  ia  Laiino  habent,  coUoquii  pram,  ralli  lameo  videa- 
tur  Socrates  Hist.  1.  3.  c.  U.  et  Nicephorus  iib.  x.  c  26. 
qui  ex  Eunpide  expressum  senarium  traduot,  cum  ex  He- 
aaudri  stt  Thaide,  ut  Hier.  notat.  Yid.  Epist.  ad  Deme- 
triad.  Sic  quidam  sti^ri  texius  codices  heic  ad  margiitem 
tf  euaadrum  ootaat. 


fia^lSTOLA  LXX.  6fi6 

eapiH,  Bopercilia,  omAcs  pilos,  et  ungues  corporis  «m  • 
puiMidus ,  et  &i€  ^m  babeodjMP  i(i  «AoiogJP*  Q"i^ 
«rgo  «UEiram,  si  eiego  Mpieoiiam  aiBCul^rem  propicr 
«loquii  veoQSialem,  ei  loembrorum  pukliritudioem , 
/(jk  ducilb  otque  <^pljva  Israelitidem  (^,  J$rA^$) 
(fiMc^  copio?  ei  si  quidquidio  (9a  mortpoaiciat 
idoivlalri^,  voluptaiis,  .erroris  ,  libidinum,  ve^  jgrai- 
cidiq,  vel  rado  :  ei  («)  nu^ius  piurissim(»  «prf^i  verr 
oa^los  ex  ea  g^aero  Dommo  SabaAM»  1  l^abor  qneus 
jo  ia/MiUam  Christi  proficit;  iiioprjjijm  iii  ali^afo^ 
augei  numerum  c^aQ^ervorum.  Osee  a^epii  li^Lorem 
foroicariam  Gomeir  IMiam  fkh(^m,  /otnaaeitur  c^d^ 
merelrice  Olius  Jeu-nel,  qoi  vocaior  uvien  Dd  ( 0$ee  I ). 
Isai^is  uovacola  acoia  barbam ,  ei  .<upura  pe^ntium 
radit(/M.  7) ;  el  Ezechiel  10  iy^  forni/QWtis  j€fu- 
%a\m  I  loodet  coisariAwi  soam;  ut  quidqoid  in  ea 
absque  senso  et  vita  esl,  auCeratur. 

3.  Cyprianus  vir  eloquentia  poiUoi»  qi  mjirityriOy 
(f)  Firouaoo  n^ranl^,  ^ordetor  ^  A)ur  adver&vs  De- 
moiri^aoffl  sf^'!!;^ ,  tciiLimoous  osos  ^i  Pfopbeto- 
rom ,  ei  Apostoiorum »  qu»  Uk  liQta  ei  comokeff^itie 
esse  diceUai,  ei  000  ikoiios  Pbiiosopborum  ot  Po^lo 
rom,  qoorum  aoctori^ii,  ui  Eiboieus»  fioutniire  oofi 
pol^rat.  Scripseruoi  cooira  uos  Cdsus  aiqoe  Porphy* 
rius  :  piiori  Urigeoes,  alieri  Methodius,  Euspbio^  ei 
Ajiiolli^aris  foriissime  responderunt.  Qoorom  Orige- 
oes  ocio  scripsit  libros  :  Methodius  usque  ad  dccem 
miUia  procedit  versuum  :  Ea^sel^ius,  ci  AP<>Ilio^is 
vigiuti  quioquej  ei  iriginta  voiumioa  coodideruot. 
Leg^  eos,  et  iovenics  nos  coakjHftraiaooe  «Qfum  im« 
peritissimos  :  ci  post  tanti  jlemporis  o^iom»  vix  qoael 
per  aooMuum  quod  pueri  didicioius,  recor49ri«io* 
lianus  AugMstits  septem  libros  in  eipeditioiie  Par- 
thiea,  adversuinChrisiumcvomuii;  ei  juxldfaMas 
Poeiarum,  suo  se  eose  lacer^vii.Si  cor^ro  boocscri<- 
bere  teniavero ,  puto ,  ioierdAces  «libi ,  pe  rabidum 
caoem,  Pbilosopborum  4tt  elSioicoromdoctri* 
niSy  id  cst,  Hcrculi&clava  percutiw  (al.  feperfiusiam)  ? 
quaMquam  Nazareoum  oostrwo,  oi  (oit  jp«a  aolebol 
dicere)  Galiheum,  siotiijo  01  pr^Bto  sooaeiit ;  ei  mef  ^ 
Qsdem  lingoae  putidisaioue,  (g)  jpoola  ilia  pepfossos  ' 
acce|)v^it.  Josephus  aoiiqmiiatem  apia^i^s  M^ici 
popuii,  doos  libros  seripsii  cootra  AppiooifMm  Aleiao- 
driou^  Gfanm^ticom  :  e|  tofiia  ft»eulori|iio  proCsn 
tesUnMOVi,  ot  Ji^ihi  miisa.cuhN»  sobeat ,  qnMiOMMlo  var 
Hehrasof,  et  ab  iofaAivi  socrisLiMena  eroditoe,  cuo- 
ctam  Gr;)i(corom  iSibliotMecom  evolverlt.  Quiil  Jo()oar 
de  PbUone,  quem(A)  vel  alieism  •  v^  Judieom  Plo- 
tooem  critici  proouoiiaiOt  ? 


(e)  Perperam  hucnsque  editi,  mixtos,  quod  refenmt  ad 
vermculiH,  cum  «d  diceatis  poEsooam  eeoaiei  eise  refe- 
rendum.Veram  leciionem,  quam  restiluimus,  asserileUani 
Aboelardus,  qui  iib.  1.  Theoloff.  Ghristiao»  potiorem  hu« 
Jus  epistolae  Dartem  exscribit.  Gravius  aiavull  mxus,  Paulo 
post  Gomer  fUiam  Debckam^  id  eil  dvkeditimn ,  qoae  duo 
verba  uliima  ia  aliis  oon  hadjcatur,  Gravius  ex  Ms^.  suffe- 
cit,  sed  rorte  duicediman  legeodum  esu 

(f)  Al.  formiano,  et  Fortnano,  etiam  io  Mss.  cum  oihU 
dubium  sit.  Lacbiatium  Firmiaaum  iudicari,  qpilasUt.Ub. 
5.  cap.  4.  hac  saper  re  Cyj;)riaaum  criroiaiaatur. 

(y)  Victorius  conlo  in  uns ;  olim  vero  eontumeiiu ,  vel 
cmlumelia,  meudosc  uUruuMiue. 
(h)  YiUose  erai  auiea,  vel  aU^rum,  u^  mmdm%  «il 


•^ 


067 


SAN€Tl  HIERONTMl 


66S 


4.  Scripti>rei  EcdmaMlidtaeulmbui  Uttmtemdiiu 
—  Corram  per  singulos  :  Quadralus  Apostolarum 
discipulus  ,  et  Albeniensis  Poniifex  Ecclesiae,  nonne 
Adriano  Principi ,  Eleusinae  sacra  invisenli ,  librum 
pronostra  religione  tradidit?  Et  lantsc  admiratioai 
omnibus  fuit ,  ut  persecutionem  gr^vissimam  ,  illius 
excellens  sedaret  ingenium.  Aristides  Philosopbus , 
vir  eloquentissimus  ,  eidem  Principi  Apologeticum 
pro  Ghristianis  obtulit,  conlextum  Philosopborum 
senleniiis:  quem  imitatns  posiea  Justinus,  et  ipse 
Philosophus,  Antonlno  Pio  et  flliis  ejus,  Senaluiqiie 
librum  conlra  Genliles  tradidit ,  defendens  ignomi* 
niam  crucis,  etresurrectionem  Gbrisli  toia  prsdicans 
libertale.  Quid  loquar  de  Melitone  Sardensi  Episco- 
po?  qtiid  de  ApoUinario  Ilierapoliun»  Ecclesiae 
Sacerdole,  Dionysioque  Gorinthiorum  Episcopo,  et 
Tatiano ,  el  Bardesaue ,  et  Irenaeo  Photini  Hartyris 
successore :  qui  origines  hxreseon  singularum ,  et 
ex  quibus  Philosophorum  fonlibus  emanarint,  multls 
voluminibus  explicarunt?  Pantaenus  Stoicae  sectae 
Philosophus^  ob  praecipuac  eruditionis  gloriam,  a 
Demetrio  Alexandriae  Episcopo  missus  est  in  Indiaro, 
uiGhristum  apud  Bracbmanas,  etilliusgentis  Phiio- 
sophos  praedicaret.  Glemerts  Alexandrinae  Ecclestae 
Presbyter,  meo  judicio  (al.  otrmeo  judido,  etc.),  om- 
nium  eruditissimus ,  octo  scripsit  Stromatum  libros; 
et  totidem  v7roruirdl>9CMy,  et  alium  conlra  Genles,  Pae- 
dagogi  quoque  iria  volumiiia.  Qiiid  in  illisindoctum? 
imo  489  ^^^^  ^^^  ^®  media  Pbilosophia  est? 
Hunc  imiiatus  Origenes,  decem  scripsit  Slromateas, 


mum  admirari  debeas,  erudltionem  saecuIT»  an  scien- 
tiam  Scripturarum. 

5.  Veniam  ad  Laiinos.  Quid  Tertulliano  eruditius , 
quhl  acutius?  Apologeticus  ejus  ,  et  contra  Gentes 
libri,  cnnctam  saeculi  obtinent  (al.  eontinent)  discipli- 
nam.  Minutius  Fetix  causidicus  Romani  fori,  in 
iibro,cui  tiiulus  Octaviusefit;  et  In  alteroconira 
Matbematicos  (si  tamen  inscripiio  non  mentiiur  auc- 
torero)  quid  Gentilium  scripluranim  dimisit  inlactuni? 
Sepiem  iibros  adversus  Genlcs  Amobius  cdidii,  toti- 
demque  discipulusejus  Laelantius,  qui  delra  quoque, 
et  Opificio  Dei  duo  voluminacondidit :  quos  si  legere 
volueris ,  dialogorum  Giceronis  in  ejs  iirtTo/n^v  repe- 
ries.  Viclorino  Marlyri  in  libris  suis ,  licet  desit 
eniditio,  lamen  non  deest  eruditionis  voluntas.  Cy- 
prianus,  430  Quod  Idola  dii  non  sint,  qua  brevi- 
talc ,  qua  hisloriarum  omnium  scieniia ,  qtiorum 
verborum  et  sensuum  splendore  persirinxii?  Hllariiis 
meorum  Gonfessor  temporum  et  Episcopus ,  duode- 
cim  Quintiliani  libros  et  stylo  imitatus  est ,  ec 
numero  :  brevlque  libello,  quem  scripsit  contra  Dios- 
corum  Medicum ,  quid  in  litteris  possit,  ostendit.  Ju- 
vencus  Presbyter,  sub  Gonstaniino  historiam  Doniini 
Salvatoris  versibus  explicarvit :  ntf^perlimuilEvan- 
gelii  majestatem  sub  metri  leges  niittere.  De  caeteris 
vel  mortuis,  vel  viventibus  tacfecf:  quonim  in  scriplis 
suis  ct  vires  manifestae  sunt  ei  voluntai. 

6.  Nec  statim  prava  oplnione  fallaris ,  contra 
Genles  hoc  esse  licitum,  in  aliis  disputalionibus  dis- 
simulandum  ,   quia  omnes  pene   omniuni    libri , 


Ghristianorum  et  Philosopborum  inter  se  sententias  '  exceplis  his  qui  cum  Epicuro  Miiteras  non    didi-y 


comparans  :  et  omnia  nosirae  religionis  dogmata  de 
Platone  et  Aristotele,  Numenio,  Gomutoque  confir- 
mans.  Scripsit  et  Miltiades  contra  Gcnies  volumeu 
egregium.  Hippolytus  quoque,  et  Apollonius,  Roma- 
nae  urbis  (a)  Senator,  propria  opuscula  condiderunt. 
Exstant  et  Julii  Africani  librl ,  qui  lemporum  scrip- 
sit  bistorias;  et  Theodori,  qui  posiea  Gregorius  appe- 
latus  est  (S.  Gregorius  Thaumaturgus) ,  viri  ApostO' 
licorum  signorum  atque  virtutum  ;  et  Dionysii 
Alexandrini  Episcopi  :  Anatolii  quoque  Laodicenae 
Ecclesiae  Sacerdotis ;  nec  non  Presbyterorom  Pam- 
phili,  Pierii,  Luciani,  Malchionis ,  Eusebii  Gaesarien- 
sis  Eplscopi ,  et  Eustathii  Antiocheni ,  et  Athanasii 
Alexandrini :  Eusebii  quoque  Emiseni ,  et  Triphilii 
Gyprii ,  et  Asterii  Scythopolitae ,  et  Serapionis  Gon- 
fessoris  :  Tiii  quoque  Boslrensis  Episcopi :  Gappado- 
cumque  Basilii ,  Gregorii ,  Amphilochii :  qui  omnes 
in  lantum  Philosophorum  doctrinis  alque  sententiis 
suos  resarciunt  libros  ,  iit  nescias  quid  in  illis  pri« 


Judcsum  PlaUmem ;  nos  saperflua  duo  verba,  vel  gecttndum^ 
quae  ex  glossemate  aliquo  ia  ordinem  Hieronymiani  coq- 
(exlus  defluxtsse  videbanlur,  expuDxiaius  Mss.  aucto- 
rilate. 

(a)  Falso  Erasmum  seculusLditor  BenedlcCinus  legerat 
senntoresj  cum  de  Apollonio  tanlum,  ut  ex  Catalogo  Uquet, 
dictum  sit ,  imo  cum  nedum  de  Hippolyto,  sed  de  "     " 
nioii        "*  '"         ""    •-     ~  " 


.-,  ..    ,    ,         e  Apollo- 

nio  inso  alii  dubiient,  fuerit  ne  unquam  Senalor,  an  pro- 
prio  uigenio  ex  Eusebio  Hi^onyinus  exaggeraverit.  Qua 
de  re  in  Catalogo  suo  loco  dicemus. 


cerunt,  eruditionis  doctrinaeque  plenissimi  sunt. 
Quanquam  ego  illud  magis  reor,  quod  diclanti  venit 
in  mentem,  non  te  ignorare  quod  semper  a  doctis 
Tiris  usurpalum  est ;  sed  per  te  mihi  proponi  ab  alio 
qoaestionem,  qui  forie  propter  amorem  historiarum 
SaIIustii,'(^)  Galpurnius  cognomento  Lanarios  sit. 
Gui  quaeso  ut  suadeas,  ne  vescentium  dentlbus  eden- 
tulus  invideat,et  oculoscaprearum,  talpa  contemnat. 
Dives,  ut  cernis,  ad  disputandum  materia ;  sed  jam 
epistolaris  anguslia  flnienda  est. 

EPISTOLA  LXXI(c) 

(d)  AD  LUCINIUM. 

Lucifdum  Bceticum  genere,  qui  cum  uxore  $ua  Theo- 
dora  ea$tam  ducebat  ttlam^  el  Jerosolymam  nawgare 

(b)  Denuo  haud  recie  Mart.  post  Erasm.  calpkumius 
heic  atque  alibi.  Quem  porro  Salluslius  memorat,  Calpur- 
nius  Numidise  Gonsul.  a  quo  Renitiublicam  proditam  ob  in- 
famem  avaritiam  in  bello  Juffurtnino  narrat,  era(  L.  Cal- 
pundm  Bestia.  Nam  calpumtum  uananum  non  Sallustius 
memorat ,  sed  PluUrchus  in  viu  Sertorii,  ab  eoque  dicit 
Juliuro  Salinalorem  proditione  occisum;  quae  autem  \ale- 
lius  Maximus  lib.  8.  cap.  2.  et  Qcero  de  Ofi".  lib.  5.  de 
Galpurnio  I^nario  produnt ,  minime  sunt  ad  rem  nostram. 
Forte  Hier.  duos  hosce  Calpurnios  Bestiam,  et  Lanarium 
data  opera,  ut  ejus  etiam  indlcare  videntur  verlm,  in  unum 
conjunxit,  ut  malas  adversarii  sui  Ruffini  artes  varias,  et 
vilia  sugillaret.  Hunc  enim  omuino  prae  oculls  habuisst 
apparet  ex  Apolog.  conlra  eumdem  lib.  1.  ubi,  nimman^ 
inquit,  iste  est  catpumius  saltustianuSf  qui  nobis  per  Ma' 
gnum  oratorem  non  moijnam  mooerat  qua^ionem, 

'c)  ^tios  28.  scrif:(a  amto  -V;8 

Hxc  epistola  in  Yeruaea»!  Ms.  Hieronymo  alijudi- 


559  EPI8T0LA 

cojtsiUuerat  ^  hoftaiiKt  ul  in  proponto  fentet  H 
adnaviget.  Interea  opera  qucedam  sua ,  qute  Ule  poi- 
tutanerat,  una  cum  quatuor  ciliciolh,  et  Ismee  codiee^ 
mitlit ;  tum  de  jejuniit ,  Euehariitim  sumptione^  ae 
traditionibus  Eeclesiastids  disserit. 

1.  Nec  opinanti  milii  soiMto  liuene  tuae  reddit» 
8unt :  qu»  quanto    431    inftperataa,  Unto  gaudio- 
ram  plenae,  {a)  quiescentem  ammam  suscitarunt,  ut 
siatim  amore  complecterer,  quem  oculis  ignorabam, 
el  illud  mecum  Ucitus  mussilarem  :  Quis  dafnt  mihi 
pennas  ncut  cotumbw^  et  votabOt  et  quiescam  (Ps.  54. 7) , 
ut  iiiveniat  quem  diligit  amima  niea.  Vere  nunc  in 
te  serroo  Dominicus  completus  est :  Mutii  de  Oriente 
et  Occidente  vement ,  et  recumbent  in  sinu  Abrahce. 
Cornelius  centurio  coliortis  llalicae,  jam  tuncLucinii 
mei  prxfigurabat  fidem.  Aposlolus  Paulus  scribens 
ad  Romanos  :  Cum  in  Bispamam  prolicisci  cespero  * 
spero  quod  prteteriens  videam  vos ,  et  a  vobis  dedupar 
illuc  (Rom.  15.  24  ),  tanlis  fructibus  (ai.  /luctibus) 
approbavit,  quid  de  illa  provincia  qua;reret.  In  l)revi 
lemporeab  Jerpsolymis  usque  ad  lilyricum  Evangelii 
jaciens  fundamenu  ,  Romam  vinctus  ingreditur ,  ut 
vinctos  supersiitionis  erroribus  liberos  faciat.  Manet 
in  hospilio  conducto  per  biennium ;  ut  nobis  utrius- 
que  Instrumenti  aeternam  reddat  domum.  Piscator 
hominum ,  misso  retc  Apostolico,  te  quoque  quasi 
pulcberrimum   Auratam    inter   innumera  piscium 
genera  traxit  ad  litlus.  Reliquisti  amaros  fluctus, 
salsos  gurgites ,  scissuras  moniium ,  et  Leviathan 
regnantem  in  aquis,cum  Jesu  deseria  expetens,  con- 
tempsisli,  ut  possis  Propheticum  illud  canere :  In  terra 
deserta^etinviOfetin  inaquoso^sic  in  sancto  apparui  tibi 
(Ps.  62.  5).  Et  iterum  :  Ecce  etongavi  fugiens^  et  mansi 
in  solitudine.  Exspectabam  eum  qui  satvum  me  fecit  a 
pusHlanimitaU  spirilus  et  tempestate  (Ps.  54.  8.  9). 
Obsecro  te  et  moneo  parentis  affectu,  ut  qni  Sodo- 
mam  reliquisti,  ad  montana  festinans,  post  tergum 
ne  respicias  :  ne  aratristivam,  ne  (imbriam  Salvato- 
ris ,  ne  cincinnos  ejits ,  noctis  rore  madefactos,  quos 
semel  lenere  coepisti,  aliquando  dimilias :  ne  de  (GCto 
viriutum  pristina  quaesiiurus  veslimenU  descendas ; 
ne  de  agro  revertaris  domum ,    ue  campestria  cuui 
Lot  et  amcena  hortorum  diligas ,  quse  non  irrigantur 
de  ccelo,  ut  lerrasancu,  sed  de  turbido  flumine  Jor- 
danis,  postquam  duices  aquas  maris  morlui  commix- 
tione.  muiavit. 

2.  Goepisse  multorum  est,  ad  culmen  pervenisse  pau- 
corum.  Qui  in  sladio  currunt,  432  ^"^^  quidem 
eurrunt ;  sed  unus  acdpit  coronam  (i.  Cor.  9.  24.  25). 
Aicontra  de  nobis  dicitur  :  Sic  curriu^  utapprehen- 

caiur,  et  Beati  Lucidii  ad  Lucianum  Beticum  dlcitur,  qua 
de  re  ia  Praefatione  disserhnus.  Locioium  autem  istum 
alii  codices  Lucianum ,  aut  Ltdnumt,  Cassiodorius  fjucium 
vocanf.  Boeticuni  (quod  est  ex  Hispaoia  Boeilca)  addunt  ia 
ioscripiiooe  veiusUores  quidam  excusi ;  Hss.  reticeat. 

(a)  Diio  Mss.  tabescentem'  Paulo  post  versicahim  illum 
Psalm.  54. ,  et  quae  subnectuatur  verba,  Fere  mme  tn  te 
sermo  donanicus  comptetus  estj  Mariiao«us  expuoxit,qaod 
io  suis  Mss.  noa  ioveaisset,  uos  ex  aliis  omaibus  quos  cou- 
tulimus  maau  exaratis,  atque  impressis  libris  iu  veterem 
quasi  possessiouem  restituimus. 


LXXL  670 

daUs.  Noif  BST  iNvii>us  Agonotheta  noster,  nec  alterius 
palma,  (b)  aiteri  parat  ignominiam.  Omnes  athletas 
suos  desiderat  coronari.  Gaudet  anima  mea»  et  ma- 
gnitudine  laetiti»  rem  moeroris  patior.Ruth  in  iacry- 
mas  verba  pronimpunt.  Zachxas  ad  unius  horae  con- 
versionem,  hospitcm  habere  meruit  Salvatorem. 
Martha  et  Maria,  convivio  pra;parato  Dominum 
suscepere*  Meretrix  lavat  fletibus  pedes,  et  un- 
guentis  bonorum  operom  Dominici  corporis  dedi- 
cat  sepulturam.  Simoii  leprosus  invitat  magistrum 
cum  discipulis,  et  non  contemnitur.  Abrahae  dicitur : 
Egredere  de  terra  tua^  et  de  cognatione  fua,  et  de  domo 
patris  tui ,  et  vade  in  terram  quam  monslravero  libi 
(Gen,  12. 1).  Reiinquit  Ghaldaeam,  relinqult  Mesopo- 
lamiam  :  ot^iSftiT  quod  nescit  (c)  ne  perdat  quem 
inveiierat.  Non  enim  arbitratus  est  simul  se  habere 
posse  et  patriam  et  Dominum ;  sed  jam  tunc  illud 
Prophetae  David  opere  complebat :  (Advena  sum  apud 
1«,  ei  peregrinuSf  sicut  omnes  patres  md  (Ps.  58.  15^  : 
Hebneus  id  est ,  (d)  mfA-m^ ,  atque  transitor  :  dum 
non  est  praesenli  virtute  contentus;  sed  praeteritorum 
obliviscens ,  in  futurum  se  extendit ,  et  scit  illud , 
Ibuni  de  virtute  in  virtutem  (Ps.  85. 8) ,  mysticum  sor- 
litus  est  nomen ,  et  viam  tibl  aperuit ,  quomodo  non 
quaeras  ea  qu»  tua  sunt ,  sed  quae  aliena  :  et  illos 
putes  parentes,  fratres ,  affines,  atque  cognatos ,  qui 
tibi  in  Christo  copulati  sunt.  Mater^  inquit,  niea,  et 
fratres  md  hi  sunt ,  qui  faciunt  voluntatem  Patris  md 
(Matth.  12.  48). 

5.  Habes  tecum  prius  in  carne ,  nunc  in  spirilu 
sociam ;  de  conjuge  germanam ,  de  femina  virum , 
de  subjecta  parem  :  quae  sub  eodetn  jugo  ad  coelestia 
simui  regiia  festinal.  Gauta  rei  familiaris  dispensatio, 
ct  ad  (e)  calculos  rediens,  non  cito  deponiiur.  Joseph 
cum  tunica  i£gyptiam  effugere  non  potuit.Adolescens 
ille ,  qui  opertus  sindone  sequebatur  Jesum  :  quia 
tentus  fuerat  a  minlstris ,  lerrennm  abjiciens  operi- 
mentuin,  nudus  evasit.  Elias  igneo  curru  raptus  ad 
coelum ,  meloten  reliquit  in    433    terris.  Elisaeus 
boves ,  et  juga  prioris  operis  vertit  in  voia.  Loquitur 
sapienlissimus  vir  :  Qui  langit  picem^  inquiiiabilur  ab 
ea  (Eccli.  1. 15).  Qdahdiu  vehsamor  in  rebus  sseculi , 
etanima  nostra  possessionum  ac  reddituum  procu< 
ralionc  dcvincu  est ,  de  Deo  libere  cogitare  noii 
possumus.  Quce  enim  partidpalio  justitiw  cum  iniqui- 
tate,  aut  qua  sodetas  tuds  ad  tenebras?  Qui  consensus 
ChrisH  ad  Beliat  ?  Quse  parsfideli  cum  infideti?  (2.Cof. 
6. 14.  et  seqq.)    Non  potestis  ,  inquit  Dominus  ,  Deo 
servire  et  mamowB  (  Matth.  6. 24  ).  Aurum  deponere 
incipientium  est,  non  perfectorum.  Fecit  lioc  Theba- 
nus  Crates ,  fecit  Anlisthenes.  Seipsum  offerre  Dco, 
proprie  Christianorura  est  et  Aposiolorum  :  qui  duo 
cum  vidua  pauperlaiis  suae  in  Gazophylacium  aera 
miltenies ,  tolum  censum  quem  habuerunt,  Domino 
(b)  Aliter  Viciorius,  nec  alteri  patmam,  atten  parat 
^^'lffs^e&  editi  et  quidam  e  Mss.  ne  perdat  quod  m- 

'^)%emeipleriqueM8S.  «.?*n„,  aUi  pro  Graecovo- 
cabulo /iospt*«  legunt.  .         . 

(e)  VeroB.  liber  el  ad  caulas  reatens. 


671 


SANGTI  HIERONTMl 


m 


tradiderunt»  et  merenUir  audire  :  Sedebitit  mper 
duodecim  soliaf  judkanHs  duodedm  IrUm  IsraeU 
(MaUh.  i9.S8). 

4.  HxG  et  ipse  ioielligis  i  quo  animo  repliceoi ;  et 
quod  8ub  aliis  verbis  te  ad  sanclorum  Locorum  invi- 
temhabitaculum.  Abundantia  tna  multorum  ioopiam 
6us(eniaTi^  ut  et  horum  diTitiae  in  tuan  indigenliam 
redundarent.  Fecisti  libi  amicos  da  iniquo  mam* 
mona»  qui  te  reeiperent  in  aetema  tabernacula  (Luc, 
16).  Laudanda  res,  et  Apostolicorom  temporum  vir- 
lutibus  coaequanda  :  quaqdo  venditis  po&sessionibus 
ftuis,  credentes  afferebant  pecuntas,  atqoe  fundebant 
ante  pedes  Apostoiorum ,  oatendentes  avaritiam  esse 
calcandam.  Sed  Dominus  magis  qu»rit  animas  cre- 
denlium,quam  opes.  Legimus:  Redemplio  anim^it  ftiri, 
proprim  diviike  (  Prov.  13.  8.  $ee.  LXX  ).  Possumus 
quidem  divilias  proprias  ioteUigere,  que  mm  de 
aliefio »  nott  de  rapinis  sunt,  joxla  iilud  :  <  H«nera 
Deum  de  tuis  justislaboribus  >  (Ibid,  3.  9) :  sed  me- 
lior  est  illa  intelligentia ,  ul  divilias  proprias  eogno- 
scamns  tliesauros  absconditoSv  quos  nec  fur  possit 
suffodere,  nec  Utro  violentus  eripere  (Luc.  12). 

5.  Opusciila  mea,  qu»  nou  sui  merito,  sed  bonitale 
tua  desiderare  le  dicis ,  ad  describendum  bominibus 
tuis  dedi,  a  descripta  vidi  in  cbartaceis  codicibus  : 
ac  frequenter  admOHui,  ut  conferrent  diligeniius»  et 
emendarent.  Ego  enim  tania  volumina  pr»  frequen- 
tia  commeantium  et  peregrinorum  turbie  relegere  non 
polui,  et  ut  ipsi  probavere  praesenteSt  434  ^^%^ 
tentue  iocommodo,  vix  diebus  Quadragesimae,  quibus 
ipsi  proficiscebantur ,  respirare  coepL  Unde  si  para- 
grammata  repereris,  toI  minosaliqua  descripta  suot, 
quae  sensum  legeutis  impediant,  non  milii  debes  im- 
puure,  sed  tois»  et  imperitiae  notariormn  librariorum- 
que  Incuriae  »  qui  scribunt  non  quod  inveniunt ,  sed 
quod  intelliguot;  etdum  aiienos  errores  emendare 
niiuntury  ostendunt  suos.  Porro  (a)  Josephi  libros, 
et  sanctorom  Pa^ i«  ei  Polycarpi  volumina,  falsus  ad 
te  rumor  pertulii  a  ine  esse  tfansiata  ;  quia  nec  oiii 
mei»  nec  virium  est » tanias  res  eadem  in  aiteram 
iinguam  eiprimere  venusiate.  Origems.et(^)  Didymi 
pauca  transtuUmus ,  volentes  noslris  ex  parte  osien- 
dere»  quid  Gnieca  doarina  jetineret.  Ganonem  He- 
braicae  Veritatis,  ezeepio  (e)  Octaieucbu,  quem  nunc 
in  manibua  babeo ,  pueris  tuis  et  notariis  dedi  de- 
scribendom.  Septuaginta  inlerpretum  editionem  et  te 
habere  non  dubiio ;  et  ante  annos  plurimos  dUigen- 
Ussime  emendatam,  siudiosis  tradidi.  Novum  Testa- 
mentum  Grftcae  reddidi  aucioritati.  Uleniin  veterura 


(a)  Cassiodor.DiviDar.  iDslilat.  cap.  17.  c  Josepbus  pene 
secundus  Livios  in  Libris  Judaicarnin  Antiquitarum  late 
diffuMB,  quem  Pater  Hieronymus  seribens  ad  Lucittimi 
Boelicom  propier  magnitudinem  proiixi  operis,  a  se  per- 
hibet  non  poluisse  transferri,  »  etc. 

(b)  Vnlgati  omnes  Sonc/i  muium  Didymo  appooant, 
quem  cumalibi  ausquamilli  iribuat  Hier.  mmime  vero  loac 
temporis  ascripsisse  credendus  est.  Ouamobrem  Ifss. 
exemplarium  et  praecipue  Veronens.  fiJem  secuti  ex- 
punximus. 

(c)  OJim,  Heplateuclio  id  esl  sjpiem  pro  octo  prioribus 
Scripiurse  iibris.  Sed.  Hss.  duo  Pentateucho^  ut  noa  salis 
manifeslo  hinc  liceat  iateiligere,  quos  iibros  lum  temuo- 
ris  Uier.  traastuiisset. 


iibrorcm  fides  de  Hebra^is  volnininibosexaminanda 
est ;  iu  novorum  Graecae  sermonis  normam  desiderau 

6.  Jejunium  Sabbati ,  «I  Euchmztke  eumptio  ^vott- 
diana.  —  De  Sabbato  quod  quxriSyUtrumjejttnandum 
sit :  et  de  Eucharistia,  an  accipienda  quotidie ,  quod 
Romana  Eccleiia'  faf.  Ihmimee  Eeclesiee]  ct  nrspaniae 
observare  perMbenTm*,  scilpMl  qoidcm  et  Hippolytns 
vir  dtsertfssfmos ;  ef  earj^im  diversi  Scriptofes  e  va- 
riis  aucloribos  edidete.  Sed  ego  iflud  breviter  te  ad- 
monendnm  puto,  Iradiliones  Eccl(»iast1cas  ( praeser- 
lim  quae  Adel  non  ofHdanty  ifa  observandas ,  ut  a 
majorfbus  tradto  sont :  nec  sAiorum  Cdnsueiudincm, 
aliorum  contrario  more  stAvertf.  Atqtie  otinam  oumi 
tempore  jejunare  possimus,  quod  in  Actibus  Aposto- 
loram  dfebos  Pentccostes  el  die  Domlnico,  Aposlo- 
lum  Paulum ,  et  cum  eo  credentes  fecisse  legimus 
(Aet.  13.  20.  21 ).  Nec  famen  Manichaeae  haerescos 
accusandf  suni,  eom  camali^  elbos  pfaer^rri  non 
debaerk  spiritoall.  Encharistfam  quoque  absque  con- 
demnaiione  nostri ,  ei  pmigente  consclentla ,  semper 
aceipere,  et  Psalmistam  audire'  dfleentem  :  Gutlnie  et 
videie^  quonittm  naeis  est  Bominus  {  Psal,  39.  9) ,  et 
cum  eo  eanere  :  439  Eructtnit  etfr  meum  verbum 
bonum  {Psai.  44. 1 ).  Nec  hot  dicio,  {d)  qood  diebus  fe- 
stis  jejttnflmdtfm  potem ;  et  eontextas  qumqnagTma  die- 
btt»  ferias  aoferam :  sed  OMHittaNpie  protincta  abundet 
in  aensu  soo,  et  praecepta  majorum,  leges  Apostolicas 
arbitretmr. 

7.  Do6  paliiola,  ef  (e)  amphimalknn  de  tols  osibus 
fel  utendiB,  vel  sanctls  danda  soscepi.  Ego  insignia 
panpertatis,  et  quotidian»  symbola  paenitentis ,  tibi 
ei  sorori  tu»  misi :  qoatuor  cillciola  apta  proposito 
etusibua  vestris  :  et  codicem,  hoc  est  (/)  decem  vi- 
aiones  fsaiae  valde  obscurissiinas ,  quas  nuper  hislo- 
rlca  cxplanalione  disserui  :  ut  quotiescumque  mca 
opuscuia  tideris  ,  toties  amiei  dulcissimi  recordaius, 
navigationem  qnam  parnmper  dlstuleras ,  pares.  Et 
qnia  non  est  ffr  bomine  via  ejos ,  et  a  Domino  gres- 
8US  hominis  dirigontor  ( Jer.  ifjf.  23)  :  si  forte  (qood 
procul  absit)  aliqoid  foerit  impedimentj,  quaeso  ot 
qiios  caritas  jongft,  lerrarum  tongitudo  non  separet : 
et  absentem  Luciniom  nostrum ,  ^emper  praesentem 
litlerarum  vicissitudine  sentiamus. 

EPISTOLA  LXXII  (g). 

AO  VITALEM   (A)  PBESBTTERUK. 

De  Saiomone  et  Achaz. 
AiteH  fitalii  epistot<e  reipondens^  doul  pro  vero  cre' 

(d)  Depravatiil  eodd.  usus  cdllor  Benedictiaus  omiserat 
vocem  j^wmndmn,  mia  sHie  toUis  seoM  intercMit ,  nos 
restituimus  ex  Mss.  aiiiaque  edkis;  qui  tamen  Dommkis 
pro  festis  legunt. 

{e)  Piioius  I.  8.  c.  48.  villosam  vestem  amphmuelen  olim 
appeliaiam  dicit  ei  Polhix  mvu^io»  xt«*«.  Uinieam  viUis 
hiM)idam.  Sed  EcclesiasUcis  auctoribus  frequeotius  amphi' 
balum  scribitur,  estque  obvio  magis  sensu ,  laxae  vestis 

il 


perc  I 
educit. 

(/)  IUud  decem  ex  Veronensi  Ms.  supplevtmttS)  a  icrlio 
eniiii  cai  ile  usqiie  ad  vigesimuui  qiianum  Isaiae  visiones 
Inlerpreialus  eral,  qnas  Amaljili  li:|.i.soo|K)  inscripserat.  Ex 
liis  (/>niinonlarioruin  ia  universum  Isaiam  quiutus  esi  lii»cr 

((f)    tliits  Mi.  scni^ta  liuc  an.  51)8. 

[h)  In  Veiones.  iiluscjue  MbS.  « ad  Vilaioni  rrciljvlc- 


fhz  fcttstbU  LXin. 

dmAMi  mi^  Salmonm,  it  Aehtiz  mdecimo  csta- 
ii$  anno  fitiot  genuisse,  Pozte  (amen  a/ia  ralione 
Sdripturdm  kt  dttevantem  expticari  ;  verum  ab 
Itajutmodi  qU4i^ttiont6u$  anxk  ^tcutiendit  dehor- 
tatut. 

1.  Zenon  naucleros,  per  quem  mihi  dlcis  inx  san- 
ctitalisliiieras  esse  iransmissas » unam  tanium  ei  bre- 
vem  430  fipistolam  beali  Papae  (a)  Amabilis  red- 
Jidit,  soiita  munuscula  conlinentem.  Saiisque  miror 
quid  causse  fucrit,  ul  cum  in  benedietionibus  et  tuis 
ct  ilTibs  perferendis  fidelis  exliierii»  in  {b)  reddenda 
episiola  negligens  comprobetur.  Neque  enim  le  falli 
arbiiror  discipulum  veritaiis ;  nisi  forte  Grxco  bo- 
mini  Latirtus  sermO  inter  cbarlulas  oberravit.  Iiaque 
ad  secundam  rescribo  Epislotam»  quam  mihi  sancius 
filius  meus  Beraclius  (c)  Diaconus  reddidit,  in  qua 
inter  csetera  deprecaris,  ut  exponam  libi  causas, 
Quare  Salom^ty.  hi  Acbaz  dndecim  annorum  ,  filios 
genuisse  dienHir.-Sl^im  #M4e^mo  amno  Salomon 
super  brael  aecepit  inyeriiimf  et  ^tad^agiilta  aanis 
regnavit  in  Jerusalem ;  filiwqiie  ejua  Robeam  cum 
(d)  quadragesimum  et  prlm»  aiMium  ageral  aMatis , 
patri  successit  in  regnum  »  perspiciiiim  est  umlecim 
aniiorum  fuisse  SatomoRemf  sive  decem,  qnia  4l9cem 
menses  a  conceptu  usque  a^  panum  aibi  maier  vin- 
dicat.  Rursum  Achaz  filius  JOathan  cum  viginii  es- 
sei  annorum  ,  rez  coAstitutus  est  super  duas  tribus, 
idesty  Judam'  ^t  Benjamin  (4.  Reg.  16 ) ,  regnavitque 
anni^  secfecim  (2.  Par,  28 ) :  quo  mortuo,  Ezechias 
eum  vIcesTmurii  et  quintum  aiMum  agerel  aetatis, 
palri  Successit  in  regnum  (4.  Reg,  18).  Ex  quo  intei- 
IlgitiDr;  Achaz  quoque  undecijQO  (e)  sive  deeimo 
aiuna,  Ef^hiam  filium  procreasse. 

2.  Ei  si  qnidem  in  hisfonto  aliler  habereAi  Septua- 
ginia  inlerpreieB »  aliter  Hebraica  Veriia*,  confugere 
poteramuft  ad  soHla  praesidifl  :  et  areem  liitfine 
lenere  (f)  vemaeulm  :  nunc  ven^  eum  ei  ipsum  at- 
Ihenticum,  el  caeleri  inlerpretes  pari  aucioritate  eon- 
seaiiani » non  h»  ScrtpMra^  aetf  in  sensu  est  diflicui. 
fa^.  QfAs  ehlm  erederet  mortalium  >  ul  undeoim 


674 


mm  quoflMo  Salomon  et  AchSB  midechn  annorum  ge^ 
Buisse  dieantur. » 

(a)  Yetef es  edltores  Erasm.  et  Yictorlus  rati  Amabilu 
nomen  non  esse  iiropt^lum  Episconl,  et  Paptej  vocabulum 
Roimino  Epfscopo  nnixime  coDVehife,  heic  Damasi  Domen 
ebfmdeniiit,  faso  et  fncongnio  sensu  legentes,  beaU  Papa 
Btmmi  amabHit;  cxm  Damasns  multoame  JianndleDiobiis- 
sel,  sotusqiie  eontextus  epfstohe,  et  Hss.  libri  repugnent. 
AmaMHs  aUVem  idem  iHo  est,  cUl  a^eeem  Tisiones  Isai» 
nnper  l^erat  interpretaltis,  ^t  qnem  piarimum  ea  in  yrx- 
liMione  laudat. 

(^  Pro  reddemkt,  ttsma,  retineMd,  alii  edit.  retenta 
legunt.  Beoedictiones  autem,  quod  aliis  quoque  noiatum 
esc,  toest  Hieron.  munuscula'  aique  elecmosynas  juxta  ii- 
kkl  Apostoli,  qtd  temtnat  in  senedictlonibut^  de  nenedic- 
timbus  et  metet,  Yid.  Fortunatum  lih.  2.  Carni.  13.  el 
aeqq.  et  Albaspin«um  (Te  Eulogiis  Hb.  t.  Obscrvat.  8. 

(t)  Aotiquissimus  Yeron.  uber  HeracUut  r$Jdiditj 
amque  addito  Diaeonut, 

(a)  Non  nisi  quadragesimum  annum  enumerant  codlces 
nostri ,  pluresque  affi  quos  Marlian.  cousuluit.  At  5.  He- 
ffttm  14.  21.  Quadraginta  et  uniut  anni  erat  iioboamj  cum 
regnare  coepisset,  etc. 

fe)  VictOTius,  aliiquQ  vetnstiores,  sive  duodecimo. 
f)  Ejus  ncmpe,  quse  Scrii)t!irai  vcrnacula  est,  sive  He- 
braici  lextus,  quem  liieudc  aulbeoticum  vocal. 


annorum  puer  generaret  filium?  Mului  etalia  dicun- 
lur  in  Scripluris»  qu^  videntur  437  ineredibiiia, 
et  tamen  vera  sunt.  Neque  enim  valet  nalura  contra 
hatur»  Dominum  :  aut  potest  vaa  figul^  dicere  : 
quare  me  ita  fecisti,  aut  ita?  Licet  quod  pro  mira* 
culo,  signo  atque  portenle  fit,  legem  (g)  natune  fe- 
cere  non  possit.  Num  quia  nostra  xMt  duplex  Lydd» 
natus  est  homo»  duorum  capitum ,  quatuer  manuum, 
unum  venlre,  el  duobus  pedibus^  omnes  homines  iia 
nasci  necesse  est?  Legamus  veteres  (h)  hisiorias  el 
maximc  Grxcasac  Latinas,  et  inveniemus  lustralibos 
hosiiis  9  secundum  errorem  veierum  ,  portenluosas 
soboles,  tain  in  hominibus,  quam  in  armentis  ae  pe- 
codibus,  expialas.  Audivi»  Domino  teste  non  menlier : 
quxdam  muliercula  cum  expositum  nulruret  inlan- 
tem,  ct  instillaret  cibos ,  ac  nulricis  ofQcio  iungere- 
lur,  cubarelque  cum  ea  parvulus,  qui  usque  ad  deci- 
mum  jam  perveneral  annum ;  accidil »  ui  plus  quam 
pudiciiia  patilur,  se  mero  ingurgitarel^  acceasaque 
libidine »  obscoenis  motibus  ad  ooiium  ducerel  inran- 
tem.  Prima  ebrietas  alterius  nociis  el  cxterarum 
deinceps  fecit  consueludinem.  Nec  dum  duo  menses 
fueranl  evoluii,  et  ecce  feminaeuterus  iiUumuii.  Quid 
pfura?  dispensatione  Dei  factum  est»  ut  quae  contra 
haioram  sinplicitate  parvuli  in  contemptum  Dei  abu- 
iebalur,  a  naturae  Dbmino  proderetur,  implelo  ser- 
mone  quo  dicitur  :  JSihil  occuttum  q»od  non  manife- 
ttelur  (Mallh.  iO). 

S.  Simulque  consideremus,  quod  occulte  Scripiura 
et  Salbmonem  et  Achaz  voluptatis  ,el  impielatis  ac- 
cuset.  tJterque  enim  cum  essei  de  siirpe  David, 
recessit  a  Domino  :  et  alter  in  tanium  secnlus  esi 
(ibidinem,  ut  septingenlas  habuerii  uxores ,  ei  ive- 
centai  concubinas,  et  adoleaceniulaa»  el  scorU  (t) 
passiva,  quorum  non  erat  numerus :  neglectoque  Deo 
patrunfi  suorum  ,  exlruxerit  idula  gentium  plurima- 
runfi ;  et  fuerit,  non  ut  prius  imfk^  id  est,  «»»- 
bilit  Donuni,  sed  amalor  mulierum  (3.  Rsg,  li): 
a1ler  miserit  ad  regem  Assyriorum ,  auxilium  po- 
stulans,  et  in  t^mpore  angusiiac  suae,  auxerii  contem- 
ptum  in  Dominum,  immolavedlque  48ft  ^  ^ 
masci  victimas  percussorilHis  suiSi  «v  ia 


Afitea  eral  muttra  In  recm. .  FolrteDmib  aMenr  libc 


mqiui ,  qui  nuper  naius  est  m  unenio,  de  qup 
fitlelissimi,  quod  eum  viderim,  retulerunt,  et^.  memorise 
UieronjfMus  Presbyler  seriptum  retfquH.  t  In  Jlnast!i«>ii 
Bibliotli.  Historia  legitnr  evenisse  ciroa  ann.  Chrtsti  374. 
MT&  naQjaiunwnv  fh  Castetto  ^nmaut^  quod  etiam  Tbeopliaues 
tradit  iv  naWtivg  iuymtA^  wbiLt,  etsi  quadriennio  post  referal. 
Miniaie  antem  eredi  pjobest  doo  istfcisHMdl  monfltr»,  Lyddae, 
aique  EmoMHis,  vicinis  k^m^  atque  eodem*  lempore  conti- 
gisse. 

(/1)  Aliqooi  Mfls.  Ititiarieot,  et  ^nbeo^ef  I4l0tor.  Hujus- 
modi  autem  expiatibnis  hattd  paucar  exempla  invenlre  est 
apud  Livium.  Sed  per  qoani  appoefie  ad  rem  nostram  Am- 
mianus  NareeH.  liki.  19.  c.  12.  c  Naseuntnr,  inquit,  bnjus- 

modi  sspe  portenta qua^  quoniam  non  expiantur,  nt 

apud  vcteres,  pulilice  inaudita  praetereunt,  et  incognita. » 

(i)  luteilige  vaga ,  et  licentia ,  et  sl  mavis  eUam  vilia , 
et  vulgaria.  £0  sensu  dixit  TertuUiainis  Concnbinarmn 
passivam  licenliamt  id  est  vulgo  nsurpatam.  OHm  tamep 
.  erat  pattim,  sed  repugnauUbus  Mss. 


675 


orbibns  (I)  Jada  eitruxerit  aras 
Ihus ;  alque  ad  iracundiam  provocayerit  Dominum 
Deum  Palrum  suorum  (2.  Pnral.  28) :  iu  tantum  ul  di- 
repiis  vasis  domus  Domini  atqueconfraciis,  clauserit 
januas  Templi  Dei ,  et  fecerit  sibi  allaria  in  univer- 
sis  angulis  Jerusalem ,  ambulaveritque  in  viis  regum 
IsraeUet  statuas  fuderit  Baalim,  et  adoleverit  incen- 
sum  in  valle  filiorum  Ennon,  el  lustraverit  (ilios  suos 
in  igne,  juxia  ritum  gentium,  quas  interfecit  Do- 
minus  in  adventu  filiorum  Israel.  Ex  quo  perspicuum 
est«  bomines  a  parva  «tate  libidini  deditos,  imma- 
tura  eomm  sobole  demonsirari ,  quod  etiam  eo  tem- 
pore  peccare  coeperinl ,  quo  nalura  non  patilur. 

4.  Ad  summam  illud  dici  potest ,  quod  in  rcgno 
David  Salomon  cum  duodecim  esset  anoorum,  so- 
lium  patris  obtinuerit  :  et  postea,  quia  Scriplura 
reliquit  incertum,  vixerit  David,  regnante  jam  filiOy 
aliquot  annos,  qui  ^ibi  et  non  Salomoni  impulentur  : 
mortuo  autem  patre,  post  filius  regnaverii  annis 
quadraginta  ,  quos  sine  parente  regnavit  :  aique  ita 
et  iniiium  regni  Salomonis,  el  tempus  quo  solus 
ipse  regnavit ,  ab  historia  demonstratum.  Nec  tamen 
omnes  annos  vitffi  illius  quinquaginta  tantum  et  duo- 
rum  annorum  circulis  contineri.  Sin  autem  dubitas, 
quod  regnantibus  filiis,  patribusque  viventibus ,  non 
filiis  tempus  regni  eorum ,  sed  parentibus  imputelur, 
lege  ipsum  Regnorum  volumen»  et  invenies,  quod 
Ozias  rex  Juda  posiquam  lepra  percussus  esl,  babi- 
tavit  in  domo  separaia,  e(  filius  ejus  Joaihan  imp^ 
rium  rexerit ,  judicaveritque  populum  terrse,  usque 
ad  diem  morlis  patris  sui  (4.  Beg.  5) :  et  tameu  post 
roortem  illius,  cum  viginli  quinque  esset  annorum, 
sedecim  annis  regnasse  dicatur,  quos  solus  ipse  re- 
gnaverit.  Quod  de  Salomone  intelleximus,  de  Achaz 
similiter  intelligendum  est,  qui  Joaihx  filius,  Eze- 
cfaise  pater  fuerit  (2.  ParaL  27.  28).  Audivi  quemad- 
modum  Hebraeum  hujuscemodi  narrare  fabulam  juxta 
Prophetiam  439  Isaiae,(a)  quam  inler  decemVi- 
sionesnuper  interpreiaius  sum  :  quod  mortuo  Achaz, 
Phtlistaea  !a)lata  sit ,  et  Scripiura  posiea  coromineiur 
ac  dicat :  c  Ne  Ixteris  Philistsea  omnis  tu  :  quoniaro 
comminuta  esi  virga  percussoris  tui.  De  radice  enim 
colubri  egredietur  regulus  ,  et  semen  ejus  absorbens 
volucrem  >  {Isai.  14) :  lioc  eside  Aciiaz  constiiuetur 
rex  Ezechias.  Ex  quointelligt  voluit,  non  staiim 
post  mortem  patris,  filium  in  imperium  subrogatum, 
sed  vel  seditionibus  populi,  vel  quibusdam  {b)  inter- 
regnis,  aut  certe  prementibus  malis,  et  hinc  inde 
consurgentibus  bellis,  regnum  ejus  fuisse  dilatum. 

o.  In  rebus  obscuris  diversas  ponimus  opiniones, 

(a)  NuQC  quintum  GomffleQtarioram  in  Isaiam  librum 
iaciuQt,  qus,  utsupra  diximus,  Amabtii  Episcopo  inscripue 

{b)  Uxsxua  hunc  piuribus  antea  interpolalionibus  vilia- 
lumVictoriusrestiluit  j  Mss.  nosUi,  aliique  magQO  numero 
asserunt.  Alias  erat,  uOer  se  regnU,  Ducaeus  in  suis  Mss. 
legil  mterniSf  quam  lectionem  ex  eo  probat ,  quod  inter 
Acliaz  etEzechiain  non  muUa  interregna,  sed  unum  interce- 
dere  poiuerit.Sic  verolocum  ex  coQjecturarefici  veilet,«vel 
seditionibus  populi  quibusdam  iuternis,  vel  extra  premea- 
l>bus  malis,  i  eic. 

(i)  Ai.  JwUmi  quod  Ducaeus  non  improbat. 


SANGT^HIERONIMI  676 

ad  cremandum     ut  non  tam  scribere,  quani  loqui  tibi  coram  videamur. 


Gaeterum  Apostolus  iniermiDabilcs  genealogias  et 
Judaicas  fabulas  prohibens,  de  istiusmodi  mihi  vide- 
iur  interdicere  quaestionibus.  Quid  enimprodest  hae- 
rere  in  littera,  et  vel  scriptoris  errorem,  vel  aonorum 
seriem  calumniari,  cum  manifestissime  scribaiur  : 
Liilera  oeeidit^  spiritus  autem  vivificat?  (2.  Cor.  3.) 
Relege  omnes  et  veteris  et  novi  Testamenti  libros, 
ettantam  annorum  reperies  dissonantiam,  etnume» 
rum  inter  Judam  et  Israel,  id  est,  inter  regnum 
utrumque  confusum,  ut  hujuscemodi  haerere  quaestio- 
nibus,  non  tam  studiosi ,  quam  oiiosi  hominis  esse 
videatur.  Munuscula  a  te  missa  libenter  suscepi,  et 
impendio  precor,  ut  in  amore  quo  nos  appetere  coe- 
pisti ,  ad  finem  usque  perdures.  Non  enim  coepisse, 
sed  permansisse  viriutis  est.  Nostra  vicissim  pcr 
Desiderium  {Puta  Aquitanum  Presbyi.)  missa  suscipe* 
£PISTOLA  LXXlll  {c), 

AD  {d)  EVANGELCll  PRBSBTTERDM. 

Auctoris  440 .  anonynd  /t^rum,  qm  Pontificem  Mel- 
ehisedec^  non  homnetn,  sed  Sfriritum  Sanctum  fui$8€ 
afirmabatf  ex  veterum  Christianorum  sententiis  im^ 
pugnat ;  ostenditque ,  j//ttm  tevera  hominan  genert 
ChanancBum  exstitisse ;  aut  st  Judaiis  eredatur,  Sem 
primum  filium  Noe  Patriarchai. 

1.  Lib.  anonymum  et  absque  auctore.  —  Misisti 
roihi  volumen  ay^yu/tov  K^tovnoroi/  (e)  et  nescio , 
uirum  tu  de  titulo  nomen  sublraxeris,  an  ille  qui 
scripsit,  ut  periculum  fugeret  disputandi,  aucto- 
rem  noluerit  conliteri.  Quod  cum  legissem ,  intel- 
lexi  famosissimam  quaestionem  super  Pontifice  Mel- 
chisedec  illuc  plurhnis  argumentis  esse  perductani , 
ut  docere  conalus  sit,  eum  qui  benedixerit  lanto 
Patriarchae ,  {()  divinioris  fuisse  natur»,  nec  de  ho- 
minibus  aesliinatidum.  Et  ad  extremum  ausus  est 
dicere  Spiritum  Sanctum  occurrisse  Ahrahac ,  el 
ipsum  esse  qui  sub  homlnis  figura  visus  sit.  Quomodo 

(cj  M.  m,  script,  circ.  med.  an.  398. 

(fl)  Plerique  Mss.  Godices  nominis  inscriptionem  non  ha- 
bent ,  sed  tanlum ,  meipit  Epistola  de  Melchisedech.  Pro- 
miscue  autem  alii  Evangelium ,  et  Evagrium  ;  quorum  al^ 
lerum  edili  praeferebant ;  sed  si  Benedictino  editori  cre- 
dimus,  oranes  quos  ille  inspexit  Mss.  Iibri,£ivm^e/it(m,  vel 
Euangetum  legunt.  At  inconsullo  quidem  priorem  vocem 
ipse  pr£tuiit,  nam  Evangetus  vera  est  licilo  juxta  Gr«cam 
analogiam  ;  et  in  Macrobii  Suturnalibus  Evanqelus  quidam 
mterloquitorlib.7.  cap.  5.  Procopius  Histor.  Arcan.  p.  153. 

Tfly  iv  Kaumfcla  ^6^  E&aTT<^«K  xlt  ^*  obn  inff^  i,^,  &i««f  tetfd- 
fcj  ToO  T^  t^CT?  «v«6|MtT0«  Ttveiavo»,  xs^vMxw  r%  iXkmt  mX  x^  iw7X^t 
«wfio<  T*Tww  •  ^<mfn  H  wA  ii^i|v  tetOflOaMtev.  TSo^\mM  Svofia  tftAv 

xpuffUw  wm^m^  i%f\mto.  €  Csesariensium  causidicorum  uous 
luit  Evangelius,  vir  non  ignobilis,  qui  prospera  usus  rortunse 
aura,  et  pecuoias  et  praedia  compfura  possedit ;  Undem  et 
Porpbyrionem  nuuitifflum  pagum  poodo  auri  torcentum  coe- 
mit. » 
(e)  Concinnius  veteres  editi  «a  particulam  interseniat, 

3uae  tamen  a  noslris,  et  Martianaei  Ms.  abest  Mox  quidam 
e  tautt  inscr^)ti(me  nomen,  etc. 
,.M  Un"s  S.  Crocis  de  Urbe  addit  ideU  Abrahas.  Porro 
hbellus  isto  absque  aucloris  nomine,  ia  quo  Melchisedec 
non  homi»em  fuisse,  sed  dimmoris  nalura,  et  undem  Spi- 
ntum  Sanctum  traditur,  maiori  saltem  ex  parte  superesse 
adhuc  yidetur  in  Qucesliombm  ex  utroque  mixlim,  Quse- 
stione  CIX.  apud  Auguslinum  in  Appendice  tomi  terlii 
partis  secundae  ;  qiiem  consule.  Vide  in  hanc  rem  Teriul- 
lianum  quoaue  de  Praescript.  c.  ultimo,  tpiphanium.  Ua- 
roavpniimliajres.  J«.  Phil.istrium,  Augustmum.  auctorem 
Prsftieiilnati.ayosquesiiubci,         "»«»«u«»iu,  «ucwreui 


f  77  EPISTOLA 

autem  Spiritos  Sioctiis,  panem  viDUiiqtie  proiulerit, 
et  decimas  pnedas,  qiMS  Abraliam  viciis  quatuor 
regibus  leportarat,  acceperit,  omniao  tangere  uoluit : 
petisque  ut  quid  mihi»  vel  de  Scriptore ,  vel  de  quas 
stione  videaiur.  respondeam.  f ateor  volui  dissimu- 
lare  seotentiam,  nec  me  pericdoso  (a)  et  f  OcYaa^fWM 
misoere  traciatui»  in  quo  quodcumque  dixissem, 
reprebensores  habilurus  forem.  Sed  rursum  cum 
Episiolam  iegerem,  et  invenissem  in  extrema  pagella» 
miris  me  obtestati4>nibus  adjuralum .  ne  spernerem 
precaierem:revoivi  4&1  Veierumiibros,utvlde- 
rem  quid  singuli  dicerent,  et  tibi  quasi  de  mulloru» 
cousiiio,  responderein. 

2.  Staiimque  in  fronte  Geneseos(6)  priinam  Uomi- 
liarum  Origenis  reperi  scriplam  de  Uelchisedecb,  in 
qua  multiplici  bennone  dispuians,  iiiuc  devolutus  est| 
ut  eum  Angeium  diceret.  iisdemque  peiie  aigumeniiSy 
quibus  Scriptor  tuus  de  Spiritu  sancto,  ille  de  super- 
nis  vlrtuiibus  est  locutus.  Transivi  ad  Didymuin 
StfClaiorem  ejus,  et  vidi  hominein  pedibus  in  magislri 
isse  senteniiam.  Verli  me  ad  Uippolyium»  Ireiiasum, 
Eusebittin  Gassariensem,  et  Emiseuum»  (c)  ApoUina- 
rem  quoque,  et  EusUthium  Bostrum,qui  primus 
Aiitiocfaenae  Ecclesias  Episcopus  contra  Arium  claris- 
aima  tuba  beliicum  cecinil :  et  depreheudi ,  borum 
oitmium  opiuioues,  diversis  argumenuiionibus  ac 
diveriicuiis  ad  uiium  compitum  pervenisic  ,  ut  dice- 
renl  Melchisedech  bomiiiem  fuisse  Chauana:um,regem 
urbis  Jerosolymae,  qu»  primum  SaJem»  posiea  Jebus, 
ad  extreuium  Jerusalem  appeliata  sit.  Nec  niurum 
esse,  si  Sacerdos  Dei  altissiou  describoiur  absque 
€;rcumcisioue  et  legalibus  cxremoniis,  et  genere 
Aaron :  cum  Abel  quoque ,  ei  Enocb ,  et  Noe  pla- 
cueriut  Deo,  el  vicUmas  obiulerint :  et  in  Job  voiu* 
iiuiie  iegamus»  quod  ipse  et  oblator  inunerum  fuerit, 
el  sacerdos ,  et  quotidie  pro  Uiiis  suis  hostias  iiiimo- 
iarii  {Job,  1).  Et  aiuiit  ipsum  quoque  Job  non  fuisse 
de  genere  Levi ,  sed  de  slirpe  Esau  :  licet  aiiud  (d) 
ilebrxi  autumeut. 

3.  Quomodo  autem  Noe  iuebriatus  ui  domo  sua, 
et  nudatus  alque  derisus  a  {e)  mediauo  hiio  (Cr^.  9), 

(a)  Erasmus  maUebai  fdtptaiium.  £st  autem  fOfpX^M»  idem 
ac  kbemer  aceum»^  seu  accusatieai,  ime  etUm  catuui- 
nia;  lacUe  paieos.  Paulo  supra  ubi  de  seripme^  nuus  et 
alier  e  nosuris  oodicibus  habent  de  Scriptura. 

{t)  Vetenun  editonua  par,  Erasmus,  et  Yiciorios,  quin 
etiam  quidamHaa.  tum  nosiri  lum  Benedici.  m  prima  do- 
mUkanan  origeme  reperi  scriptum. 

{c)  Promiscue  jpoUuwrem,  ei  ApoUmarixm  exUheni 
nosiri  codicas,  e  quibus  duo  iautum  adduni  huic  voceui 
nostrKJtr,  cum  edilis  ab  l^asin.  et  Victorio,  leguaique  c  Apol- 
Ijnarium  quoque  nosirom,  et  Eusiaibium  qui,  »  eic.  quam 
lecUonem  rJuribus  Improbai  Mariiaattsus,  qut  ei  duo  recitat 
aliorum  exem|jlarium  glossemaia. 

(d)  Nimirum  €  e  contra  Hebrei  assenint,  de  Nachor 
eum  slirpe  generatum,  »  ut  ipse  loquttur  Uieron.  in  Qu» 
sUonib.  in  Gen.  c  36.  eamque  seaiemiam  suo  ipse  calcuio 
eoufirmat  in  cap.  22.  «  Male  igitor  quidam  »stimaot,  Job 
de  genere  esse  £sau,  »  et  reliqua,  quae  suo  ioco  expeu- 
demus  ;  lametsi  neque  argumeuiis,  neque  ScrifHorum  au- 
cioriiate  puieoHis  cerlum  aliquid  expiorauim  {ue  tiaberi. 
Sed  Sacerdotii  honorem  Jobo  oommoiiis  veierum  Patrum 
seuieQiia  iribuiu 

(e)  Legunt  a  mitiori  flio  duo  e  nostris,  totidemque  Be« 
nediciini  iuierpreii«MhS.  libri,  alter  a  ^mnor^.  Vocem  me- 
diono  ttusquaui  iuvenimus,  imo  cum  pieraque  vctusiiora 
exemplaria  tantum  habeaot  a  filiOf  haud  «Bgre  ferremus  s\ 

S.  HlBRONTW  L 


LXlitL  678 

typum  Salvatoris  prabhuii,  et  Cnam  popuiiiudu^orum : 
Samson  quoque  amator  meretricis  et  pauperis  Da- 
lii;e,  muiio  piures  hostium  mortuus,  quam  vivus  oc* 
cidit  (Judic.  IG ) ,  ut  Ghristi  exprimeret  passionem : 
omnesque  pene  44S  Sancli  et  Patriarchae  et  Prophe 
tx,  in  aliqua  re  liguram  expresseruni  Salvatoris ;  sic 
et  Melchisedech,  eo  quod  Cliaoana^us  fuerit,  ei  non  de 
genere  JuduroruHi,  iu  typum  proxessisse  sacerdotis 
(ai.  Sacerdoiii)  Fiiii  Dei,  de  quo  dicilur  iu  ceutesiiuo 
nono  Psahno  ;  Tu  es  Sacerdos  iu  eelernum ,  eecundum 
ardinem  Melchisedech.  Ordinom  autuiu  ejus  iimiiis 
modis  iaterpreuiitur,  quod  solus  ei  rex  fuerit ,  et 
sacerdos,  etaute  circuincisionem  fmictus  sacerdotio: 
ut  non  gentes  ex  Judasis,  sed  Judasi  a  geutibus  sacer- 
doiiuiii  accepcriut,  ueque  uiicius  oieo  sacerdotali,  ut 
lloyi»i  praicepta  consiiluoni  (Leinu  St)  :  sed  oleo 
exsuitaiioiiis,  et  iiUei  puriiaie,  neque  carnis  et  saii- 
guinis  viciiiiias  immoiaverilf  (/)  et  bruioruiu  aniiiia- 
iiuui  exia  susceperit  :  sed  paiie  et  viuo,  simplici 
puroque  sacriiicio  Chrisii  dedicaverit  sacrauicutum ; 
et  mulia  aiia  quas  epistolaris  brevitas  non  recipit. 

4.  Praiierea  (fort.  Prmureo)  plenius  esse  tractatum 
10  Epistola  ad  Uebr»os  (Cap,  7),  quam  oiunes  Graeci 
recipiuut,  et  ttonuulli  Latinorum,  quod  isie  Meiciiise- 
dech,  id  est,  reac  iuetue^  rex  fueril  Saicm ,  id  est,  res 
pudst  siiie  patre,  sine  matre,  (g)  et  quoiuodo  hoc  in- 
teiJigeuduiu  sit,  uuo  staiiui  verbo  explicari  «yiiyca/o- 
ywc ,  Hoii  quod  absque  patre  et  routre  fuui  ii ,  ciim 
Christus  quoque  secundum  utramque  uaturain  et  pa« 
treui  liabuerii  et  luaureui,  sed  quod  subito  iniroduca- 
tur  iu  Geuesioccurrisse  Abraham  a  cacde  bostium 
reverteiiii ;  ei  nec  ante.  nec  poslea  ejus  nonien  fera- 
tur  adscfiptuin.  Afttrmat  auiem  Apostoius,  quod 
Aarun  sarerdotiura ,  id  est ,  populi  Judaiorum »  ct 
priacipium  babuerit  et  linem  :  Melcbisedcch  autem , 
id  e»t,Chrisii  et  Ecciesi»,ei  iu  praeleriium  el  iu 
(uturum  aiternum  sit,  nulluinque  habuerit  auctorein : 
et  quod  transiato  sacerdoiio,  legis  quoque  mutatio  flat: 
ui  nequaquani  de  Agar  aiicilla ,  et  monie  443  ^">^> 
sed  de  Sara  libem,  et  arce  Sion  egrediatur  verbum 
Doinini,  ei  lcx  Dci  de  Jerusalem.  Et  difficultatem  rei 
(h)  primo  exagerat,  diceus :  Super  quo  muliue  nabie 

({uis  illam  expungerei  Chami  noroen  quod  subdit,  nuilas 
iuspectorum  a  Martianaeo  codicuiu  babuii,  nos  miicum  ua- 
cU  sumus  S.  Cruds  in  Jerusaiem  de  Urbe  num.  89.  Pauki 
inrra  pro  mo>'<Mii«,  quidam  habent  morttort» ,  quod  magis 
placei. 

(/*)  Peccaui  buc  usque  ediii  legentes,  «I  bnaarum  «01- 
guuiem  ammalium  dexira  susceperU,  quomodo  viliatum 
pejus  aniea  locum  einendasse  sibi  persuaserat  Victorius, 
quem  sequitur  Martiansus.  Nos  veram  lectionem  nusiro- 
rum  omnium ,  quod  miram  est ,  codicum  oonsensu  et  fide 
resLituimus ;  quibus  suffiragaiur  veius  editio  an.  149(5.  etsi 
giossema  quod  ret  inet  post  vocem  exta ,  id  eet  quidquid 
tuper  escam  eslf  erroris  totius  causa  foerii,ut  rem  aiien< 
denli  consubil. 

(g)  laierpretatlonem  sequentis  vocis  «rM«iMTi|t«<  heic  in* 
serunt  quldam  Mss.  quam  forie  ex  libri  ora  in  texUun  h- 
ceperunt,  iegunuiue  stite  patre ,  sine  maJLre^  me  genealo- 
gia,  eic. 

(h)  £!diti  procamo  :  male,  esi^enim  ad  eplstola:  fere  me- 
dium,  cui  sulistUnimusvuccm  prtmo  ex  Re^ins  exemplari 
2t5.  etsi  ntrumque  pieraque  omiltant ;  alia  babeant  pro' 
itando.  Post  voccm  minterpretabiUst  |>ro  qua  Vu^aia,  et 
pauci  quidam  Mss.  apud  Mariianxum  interpretabiUst  qua 
sequuniur  omnia  usque  ad ,  si  wis  etecUonis^  absunt  a  Re< 
gin»  codicibns. 

(Ftnjf-rfwar.) . 


679 

•ermo  €$l^  ei  imniirpretab%lit  {He(Mr 
Aposlolns  Aon  poliierit  id  ititerprotari,  sed  quia  illias 
temporis  non  fuerit.  Hebneis  enim ,  id  esi,  Judaeis 
|)ersMdebat,  non  jam  Fidelibus ,  quibus  pdsstm  pro- 
deret  saeranientam.  Terumumen  si  vas  eleciionis 
sttipel  ad  mysteriam ,  et  de  quo  dispntat ,  ineffabile 
eonfitetur;  qoaiito  magis  nos  vermicuU  et  piilices, 
solam  debemus  scientiam  inscitiae  confiteri ,  et  am- 
plissimam  domum,  parvo  quasi  foramine  ostendere : 
nt  dicarotts  duo  sacerdotia  inter  se  ab  Apostolo  com- 
parata,  prioris  popult  et  posterioris?  Et  bocHgit  tota 
disputatione ,  ut  ante  Leri  el  Aaron ,  sacerdos  fuerit 
BIHcbisedech  ei  gentibus,  cujus  tantum  (a)  praecedat 
roeritum,  ut  futuris  sacerdotibus  Judaeorum,  in  lum- 
bis  benediierit  Abraliam.  Totumque  qiiod  sequitor 
in  laudes  Melcbisededi.ad  Cbristi  typumreferri,  cujus 
profectus  Ecclesiae  sacramenu  suiH. 

5.  Hxc  legi  In  Graecorum  voluminibus ,  ei  quasi 
htiiisimos  terrarum  situs ,  in  brevi  tabella  volui  de* 
monstrare,  non  exlendens  spatia  sensuum  alque  tra- 
ciatuum ,  sed  qiiibusdam  punctis  atque  compendiis 
itifinita  significans ,  ut  In  parva  Epistola  niultorum 
siinul  disceres  voluntaies.  Yerum  quia  amanter  in- 
lerrogas,  et  univerBa  qua)  didioi,  fidis  auribns  itistll- 
landa  sunt,  ponaro  et  Hebneoram  opinionem  :  et  ne 
qiiid  desH  curiositati ,  ipsa  Hebraica  verba  subiie- 
elam  (6)  IIlIELCHtSKDEC    melec    salem  mosi  lehem 

TAJAIN,  mn  CHOEN  LBBL  ELIOiif  :  VAIBAR  CHEU  VAIOMER 
BARUCH  ABRAH  LEEL  BL10N  GONE  SAMAIM  VA  ARBS  t 
VBARUCH  EL  ELION  ESER  MAfiGEN  SARACB  BIABACH  VAJB- 
THBN  LO  MAASBR  MEGCHOL  (  G«tl.  14.  18).  Quod  intCr- 

{tretaiMr  in  Latinwn  boc  inodo :  Et  Meiefu$edeck  rex 
Salem ,  prolti/tf  panem  et  mnnm ;  erat  autem  sacerdoi 
444  ^^  excelsi :  benedmtqne  iUif  et  ait^  Benedictui 
Abram  Deo  excetto^  qui  creamt  coslum  et  terram  :  et 
benedictue  Deus  altiseinuu ,  ^ut  tradidit  ininncos  tuos 
in  %nam  lua ;  et  dedit  ei  dedmas  ex  ommbui,  Tradunt- 
quc  hiinc  esse  Seni  primum  filium  Moe,  et  eo  tenipiire 
quo  ortiis  est  Abrain,  babuisse  xtalis  atinoB  treeontoe 
nonaginta,  qui  iia  supputantur.  Sem  post  diluvium 
anno  sccundo ,  cuin  Cenlum  esset  annoruin ,  geiiuit 
Arpbaxad :  post  cujus  orturo,  vixit  anoos  qningentos, 
boc  est,  simul  sexcenlos.  Arpbaxad  amios  nalus  tri- 
ginta  et  quinqitc ,  genuit  Salem ,  qui  et  ipse  tricena- 
riuSy  procrcavit  Eber,  quem  triginta  quatuor  anno- 
rura  lcgiinus  genuisse  Phaleg.  Rnrstim  Phaleg  exple- 
tis  annis  triginta ,  genait  Rehu :  qui  et  ipse,  post 
irigesiiuuro  ei  secunduro  naiivitatis  suae  annum. 


(a>  £  Blss.  plerisquo,  el  veteri  saepius  laudata  ediiione. 
Aittea  erat  prwdicat. 

(b)  Vide  ad  hunc  lociim  Marliaaaeum  veteres  editiooes 
acerbecasligaiilvm.  Difficiliores  voces  sarach  biadach^  qtue- 
(Jam  exemplaria  nosira  edemnisaraUi^bidach ;  cum  aspira- 
lione  auiein  coustanier«  Hei^  et  uetion.  Hebraice  integer 

lociissichabeip  Dr6  iwn  oW  'pD  pTx-^tobnr 

5nS  DTaw  Tna  icm  rmr]  jw  ^vh  jro  nw 

yw  p©-WK  pVsr-^  iTm  yiKi  myo  nap  pby 

b^D  TUTVQ  V  jnn  'JTtl  Marliauaeus  cum  1  legit 
roip ;  caeiera  ex  MassoreLharum  ingenio  veleres  ediUo- 
nos  sulxluni;  et  qua?  iiiilc  soquunlur  verba,  quod  ituerpre' 
tulnr,  eic.  omiuuni. 


iAncti  HIEROMYMI  imo 

5. 11) :  non  quia  edidit  Semg  :1le  quo  com  ad  trigliita  pervenisset 
annofi,  ortus  est  Nacbor :  qui  ▼Igioti  novem  aimorum, 
genolt  Tbare :  qnero  legimus  quod  septtiagenarius 
gtonit  Abram,  et  Nachor,  et  Aran.  Soppota  per  sin- 
gulas  astates  amioruin  numerum ,  et  invenies  ab  or- 
In  Sem ,  usqiie  ad  goiierationem  Abram ,  trecentos 
flonaginta  annos.  Mortuos  est  autem  Abrabsun  eento- 
sirao  septuageslmo  quinto  aetatis  sux  aitno.  Rarione 
deducia,  inveuitur  Sem,  abnepoii  sao  docimi  gradus, 
{c)  Abraltam,  saperrixisse  annos  triginta  qninqoe. 

6.  Siraulque  et  hoc  traduat,  quod  usqtie  ad  sacer- 
dotiura  Aaron ,  ownes  primogeniti  ei  atlrpe  Noe , 
cujus  series  et  ordo  describitur,  fuerini  sacerdoles , 
et  Deo  ▼ictimas  Immolarint :  ct  haee  esse  primogeni- 
U,  qa«  Esau  fratri  soo  vendiderit  Jacob  {Gen.\l). 
Nee  ease  mirum,  si  Melcbisedech  victori  Abram  ob- 
viam  processerit,  et  in  refectlonem  tam  Ipsius, 
quampugnatorum  ejus,  panes  vinumquc  pronilerit.ei 
benedixerii  el,  cum  abnepoti  siio  hoc  jure  debaerit : 
ct  declmas  prajd»  alque  victori»  acceperit  ab  eo  : 
sive  qnod  habetur  ambiguom,  ipse  dederit  ei  {d^ 
subsuiiti»  sufle  decimas ,  et  aritara  largitatem  osteii  • 
derit  in  nepotem.  445  tltnimque  eiiim  intelligi 
potest ,  ei  juxta  Hebraicum  et  juvta  Septuaginta  iti- 
terpretes,  qnod  et  ipse  acceperit  declmas  spoliorun, 
et  Abrahae  dederit  decinias  substantiae  suae  :  qiiaii- 
quam  Aposiolus  iii  E|  istola  sua  ad  llebntos  (Cap.  7) 
apertissime  definiat,  non  Abraharo  suscepisse  n  Mof- 
cbisedech  dcctmas  divitiarum  ejus,sed  de  spoliis  lio- 
stium,  parlem  accepisse  Poniificem. 

7.  Salem  autem  non,  ut  Joseplius,  et  nostri  omnes 
arbitranlur  esse  (f.  est)  Jerusalem,  nomen  ex  Grxco 
Hebraicoque  compositum,  qood  absordum  esse,  pe- 
regrinas  linguae  mixliira  demonslrat :  sed  oppidum 
jttxta  Scythopolim,  quod  asqoe  hodie  appellatur  Sa- 
lem,  et  oslenditur  ibi  palatium  Melchisedech,  ex  ma- 
gniiudine  rainamm,  veterls  operis  oslendens  magni- 
ficentiam  :  de  quo  in  posteriore  quoque  parte  Gene- 
seos  scriplum  est.  Venit  Jacob  in  Socoth ,  id  est ,  in 
tabernacula^  et  fedt  siH  ibi  domos  atque  tentoria^  et 
trandvit  in  Salem  civitatem  regionis  Sickem,  aum  est  in 
terra  Chanaan  {Gen.  33. 17.  et  18), 

8.  Gonslderandum  quoque  est,  quod  Abrab»  a 
eiedeho8tiufflrevertenii;quos  persecuius  est  usquc 
Dan  ( Gen.  14) ,  qu»  hodie  Paaeas  (al.  Pameas )  ap- 
pellaiur;  oon  {e)  devia  Jerusalem ,  sed  oppidum 
metropoleos  Sichem ,  in  Itinere  fuerit :  de  quo  in , 
Evangeiio  quoqoe  legimus  :  Erat  autemJoannes  ba\ 
ptizans  in  Ennon,  juxta  Salim,  quia  aqum  erant  multrn 
iki{Joan.  5).  Nee  refert,  uirom  Salero,  an  Salit» 
nomi:ietur ,  cum  vocalibus  in  medio  lilteris  perraro 
utantur  Hebrasi,  et  pro  voluntait  lcctorum,  ac  varie- 


{c)  Noor  repelunt  boc  loco  Al)rah«  nomen  velijstiores 
memi)rauae,  in  editia  ver(»  seusus  eo  ipso  obscarior,  Inler- 
puuctionis  quoque  virio  laborabai. 

(d)  In  quibosdam  M«s.  primifue  habetur  pro  subaanOti 
el  abavt  pro  aiitam. 

{e)  Sensum  perverlunt  hacienus  edili,  hno  lollunf , 
legenies,  nondevia  (duobus  verbls)  Jermakm,  sed  ovpido 
^etropoleosf  etcNos  irium  vetustiorumcodicuiu  otw  fuieu- 
dainui,  ut  i(>xtus  cl  series  ncccsse  habeut. 


(SSI  £{>16T0L.V 

latc ,  regionem   eodem  terba  diversh  sonis  alque 
acceniibus  proferaiiiur. 

9.  Hxcab  erudiiissimis  gentis  iHias  didicimus» 
qui  intanlum  non  recipiunt  Spirilnm  sanclum ,  vel 
Angelum  fuisse  Melcliisedech ,  uteiiam  ceriissimum 
iiominis  nomcn  adscribant  Et  revera  stultum  est,  id 
quod  in  typo  dicitur :  eo  quod  Cbrisii  sacerdolium 
nnem  non  habeat;  et  ipse  rex  et  sacerdos  nobis 
ntrumque  donaverit,  ut  simus  genus  regale  et  sacer- 
doiale  (1.  Petr.  2.  9  },  et  quasi  angularis  lapis  {IsaL) 
parietem  utrumque  conjunxerit,  et  4M  ^^  duobus 
gregibus  bonus  pastor  unuro  effecerit  gregem  {Epk, 
§.  16);  sic  quosdam  referre  ad  dctf«v«nr'i«*  u^  bistori» 
Buferant  veritatem ,  et  dicani  non  fuisse  regem ,  ftcd 
imagine  hominis  Angelom  denwnsiratum  :  cuiu 
InUniummlnntiirHebrxiMclcliisedecb  regem  Salem, 
filium  Nue,  Scm  osteudere,  ut  ante  Iioc  scriptum  sie 
referant :  Egressus  est  ttutem  rex  Sodomerwn  in  oC' 
cursum  d  (baud  dubium,  quin  Abrahae)  pott^vant 
reversus  est  a  c(tde  Chodoriaomor^  et  regum  qui  cum 
«0  erani  in  valle  Save :  hmc  est  vallis  regis ;  de  qna 
slatim  sequilur  :  Et  Melchisedech  res  Salem  proluiit 
panem  et  vinum  { Gen.  14 ) ,  et  reliqua.  Si  ergo  bsee 
civitas  regts  est,  ei  vallis  regis,  sive  ut  Sepiuaginta 
translulerunt ,  campusy  quem  bodie  Auionem  Palse- 
stini  vocant :  manifestum  est  hominera  fuisse,  qui  in 
terrena  el  valle  et  urbe  regnavit  (al.  re§Mi»erit). 

10.  Uabes  qux  audicrim,  quae  legerim  de  Melchi- 
sedech.  Meum  fuit  cilare  (al.  recitare)  testes  :  tuum 
sit  de  fide  testium  judicare.  Quod  si  omnes  repulerls, 
Inum  certe  spiritualem  illum  interpretem  non  reci- 
pies,  qui  imperitus  sermone,  et  scieDtia,  Unto  super« 
cillo  et  aucloritate  Mclchisedech  Spiritum  ^nctum 
pronuntiavil,  ut  illud  verissimnm  comprobarit,  quod 
apud  Grajcos  canitur,  (a)  Imperitia  eon/idenUam^ 
erudiiio  timorem  creat,  £go  post  longam  aegroialio* 
nem ,  vix  in  Quadragcsiinae  diebus  {b)  febri  earere 
potui,  ct  cum  alleri  me  operi  praepararein ,  paucos 
dies  qui  supererant  in  Maitbsi  exposiiione  consum- 
psi  :  lantaque  avidiiate  studia  omissa  repetivi ,  ut 
quod  exercitationi  linguae  profuit,  nocuerit  corporis 
valetudini. 


Lxxiv: 


(a)  Thucydidis  hane  ferri  sentenliam  Yictorias  adnota- 
verat.  i^^ia  |dv  «^,  Xo^«  it  Sm^  ^.  imperUia  conf^ 
aenttam^  consideratio  atoem  cunctationem  fert. 

{b)  Iierum  peccant  ediii  omnes,  cum  uno  tantum  ex  hts 
quos  contuUmus.  Ms.  libro,  dura  leguDi,  hcec  fabricare  po- 
tui,  iinnroprio  ac  deridiculo  sensu.  la  eo  autein  conYeoium 
exemplaria  noslra,  quod  exclusa  hac  vocula,  pro  fabricare 
habent  febricari  vel  febricitare,  vel  febricare ,  duo  ex  his 
reclissime,  ot  emenaaviinus,  febri  carere.  Ultimum  re  vel 
scripUoiiis  compeDdio,  vel  per  errorem  non  nemc  olim 
omserii ,  unde  laclum  postea  uno  verbo  febricarej  et  a 
sciolo  correctore  alio,  fabriccwe,  Sed  etpro  Quadragewncs, 
quaedam  babent  tfuadraginta ,  quorum  sequi  aucloriiatera 
non  placuit;  cum  de  Matthsei  exposilione  ad  Eusebium  in 
Praetat.  loqualur  Hier.  «  Tu  in  duabus  Hebdomadibus,  im- 
minente  jam  Pascha,  et  spirantibus  veniis,  dieure  me  co- 
gis...  maxime  cum  scias,  roe  ita  tribos  mensibus  languisse, 
ui  vix  nunc  ingredi  inci[»iam. 


447    EPISTOLA  LXXIV  (c) 

AD  {d)  RUFFLNUM  PRESBYTERUM. 

De  jnrglo  duarum  meretricum^  et  judicio  Sulomoms, 

Recenfis  cum  Ruffino  amieitio!  officiis  breviter  perstri- 
ctis ,  jurgium  duarum  merelricum  interpretatur  atle- 
gorice  de  Ecclesia  ex  Gentibus  congregata^  ac  Judceo- 
rum  Synagoga, 

i.  Mullum  in  utramqtie  partem  crebro  fama 
meniilur,et  tamde  bonis  mala,  qnam  de  malis 
bona,  {e)  falso  rumore  ooncelebrat.  Unde  et  ego 
gaudeo  quidem  super  tesiimonio  erga  me  sanctii&tis 
tuae,  et  amore  sancti  Presbyteri  (f)  (lusebM  :  nec  dO' 
biio  quin  me  publice  prsedicetiSi  sed  tacicum  veSCrae 
prudentia;  judiciom  pertimesco.  Itaque  obsecro ,  ut 
magis  memineriiis  mei,  et  dignum  veslra  laude  facia*« 
tis.  Quod  primus  ad  officium  provocasci ,  et  mihi 
secundu!  in  rescribendo  (al.  seribendo)  partes  dat:c 
snnt,  non  venit  de  incuria  in  amicos,  sed  dc  igno  • 
rantia ;  si  entm  scissem,  pracoccupassem  scrmonein 
tunm. 

%,  InterpreUttio  jiidicii  Salomonis  super  jurgio 
duaruin  mnlierum  meretricum  (5.  Reg.  5),  qiiantum 
ad  simplicem  historiam  pertinet,  perspicua  est :  quorf 
puer  annorum  duodecim  contra  aetatissoae  mensuram 
de  intimo  humanae  naturae  judicartt  affectu.  Unde  ei 
admiratus  cst,  et  pcrtimuic  illum  omnis  Isracl,  qnod 
scilicet eum  maniresta  non  fugerent,qui  lam  pni- 
denter  abscondita  deprehendisset.  Quaniiim  autem 
ad  typicos  perrinet  intelleclus,  dicenle  Apostolo : 
Btec  omnia  in  figura  contingebant  Htis,  scripta  snnl 
autem  {g)  de  nobis ,  in  qnos  fines  smculorum  decwrre* 
tunt  (i.Cor,  40.  li),  quidam  Graecomm  antumant 
super  Synagoga  et  Ecclesia  srntiendnm,  443    et 

{c)  Alias  151 .  scripta  sub  fiuem  amd  308. 

\d)  Veronens.  antiquior  liber,  cui  manu  exarali  alii  plu- 
res  coQseoUuut,  mmo  presbytero  Romano  dejudicio  Sfl- 
tomoms^  quidam  addunt  tn  fectione  parvuU,  Forro  hunc 
Rufflnum  alinm  ab  Aquileiensi,  ac  looge  di?ersum  esse,  siu 
minus  ipsa  epistolae  ioscriptio,  qua  Romams^  cerie  evin- 
cunt  verba  sub  fidem  num.  6.  quibus  recens  andcus  di<9tur. 
f  Haec,  inquit,  celeriter  scribenda  diclavimus,  ne  tibi  in 
l^rincipioamiciliarum  atiquid  imperanti  vidererour  negare.» 
Sed  non  Ideo  alia  nobis  probatur  Martianaei,  doctoruroque 
passim  hominum  opinio,  qui  Ruffinum  istum  eumdem  cum 
illo  esse  consiituunt,  quo  de  loquitnr  S^.  Doctor  inlra  epi-' 
Slola  81.  ad  c(x^nominem  Aquileiensemi  cSanctumcnioquo 
nresbyterum  Ruffinum  ob  qiiamdam  causam  per  Romani 
Ifediolanum  misimus,»  etc.Heic  enim ,  quod  ex  supra  re- 
citatis  verbis,  toloque  inieriori  oontexiu  liquet,  hofflinem 
allo^uitur  sibi  de  facie  ignotum ,  rerumque  suarum  planc 
inscium ,  et  aut  Romanum ,  aul  cer(e  hoc  ipso  anno  598 
Romae  degentem ,  quae  Ruffioo  ilii,  qui  Mediolanum  mii»^ 
sus  est,  aptari  nullo  modo  possunt,  siquidem  et  ex  Orienit; 
mittebatur,  et  notus  de  facie  Hieronymo  fuerit ,  neccss<^ 
est.  Ad  haec  raiio  tejiiporiun,  ex  qua  nobis  constat,  missum 
eum  fuisse  hoc  eodein  anoo,  quo  isthec  epistola  data  est « 
omnino  | >ro  illo  haberi ,  ad  quem  nunc  scribitur,  non  ner- 
mittit. 

(e)  Vetustiores  editi ,  junclis  quibusdam  Hss.  falsorum 
ora  concetebrara,  vel  ore  concetebrat, 

{f)  Nobis  isle  est  Cremooensis  Eusobius,  cut  e  Beibleem 
monasterio  Romam  proliciscenti  Commentarios  in  Hat« 
thseum  Hieronymus  quasi  sytarctam  elucubravit.  Roioie 
autem  «^um  esset,  taciie  Presbyier  jussus  cst. 
^  (o)  Ad  hunc  modum  ex  veteri  Latina  vcrsione  recitasse 
S.  Doctorem ,  perquam  verosimile  est ,  Hss.  eiiim  omn(\s 
iidemquc  magaonumero  sic  leguni  denobis,  nou  ut  Vicio- 
rius  ex  Vulgaia  nnuiavit  ad  correntionem  nostram. 


«83  SAII€TI  HIERONTHI 

mI  niud  (emp«s  cnncta  referenda  ,  quando  post  cru- 

cero  et  resurrectionein,  tnin  in  Israel,  quam  in  Gen- 

tium  populo  verus  Salomon,  id  csi,  pacificttSf  regnare 

ccBperlt.  Quod  autem  adultene  et  merelrices,  Syna- 

goga  et  Ecclesia  dicanlur  in  Scripturis ,  nulla  dubi- 

Utio  est. 

5.  Et  hoc  prima  fronte  videtur  esse  blasphemum ; 
cxterum  si  recurramus  ad  Prophetas,  Osee  Tidelicet, 
qui  accepit  uxorem  fornicariam ,  et  generavit  filios 
fornlcaUonis  {0$ee  1 ) ,  et  deinde  aduUeram  :  et  ad 
Execfaiel ,  qui  Jerusalem  quasi  meretricem  arguit, 
quod  sequuta  sit  amatores  suos,  et  divaricaverit 
omni  traDsennti  pedes » lupanarque  in  loco  celebri 
exstruxerit  {Exech,  IG);  animadvertemus  Cbristum 
Ucirco  venisse ,  ut  meretricea  douaret  matrimonio, 
et  de  dnobus  gregibus  unum  oviie  faceret,  medioque 
pariete  destructo  {Ephe».  % ) » in  easdem  caulas  oves 
pritts  morbidas  congregaret.  H»  sunt  duae  virg», 
qu»  Junguntur  in  Ezechiel  {Cap.  57) ,  et  de  quibus 
per  Zaebsriam  Dominiis  refert :  Ei  a$9ump$i  mi/bt 
dua$  virga$ ,  wiam  woem  decorem ,  et  alteram  vocan 
fumcttlumt  el  pavi  gregem  (Zach,  li.  8  )•  Mulier  quo* 
que  illa  meretrlx>in  Evan^^elio,  quae  pedes  Jesu  lacry- 
mis  lavat,  crine  detergit,  et  cui  peccata  omnia  dimit-t 
inntur,  mantfeste  pingit  Ecclesiam  de  Gentibus 
congregaiam  ( Luc,  7 ).  Hfl)c  idcirco  in  prima  fronte 
replicavl,  ne  cui  videatur  incongruum,  si  meretrices 
dicantur  Synagoga  et  Ecclesia,  quarum  una  Salomo- 
jiis  judicio,  filii  possessione  donata  est.  Prudens 
quxrat  auditor,  quomodo  mcpeirix  sit  Ecclesui,  quce 
non  habel  maculam ,  neque  rugam  ?  {Ephee.  5)  Non 
dicimus  Ecciesiam  permansisse  meretricem,  sel 
fulsse.  Nam  et  iii  Simonis  leprosi  domo  Salvaior 
scribitur  inisse  convivium  {Matih.  26 ) ,  ttfique  non 
quia  leprosus  erat  eo  tempore,  quo  habebat  ho- 
.«ipitem  Salvatorem,  sed  quia  leprosus  ante  fuerat* 
MaHhaPUS  queque  in  448  caialogo  Apostolorum 
Pubiicanus  diciiur ,  non  quo  permanserit  Publicamis 
post  Apostoltcam  djgmtaiem ,  sed  quia  prius  fuerit 
Publicanus  :  ut  iibi  superabundavit  peccatum,  supc- 
rabniidaret  gratia. 

4.  Siinulqiic  considera  quid  dicat  Ecclesia  conlra 
Synagogam  cahunniatricem  :  Ego  et  mulier  heec  habi- 
tabamue  in  domq  una  (5.  Reg.  3. 17).  Post  resurre- 
ctionem  enim  fkHnini  Salvatoris,  una  de  utroque 
populo  Ecclcsia  congregaia  esi ;  et  quam  eleganter : 
Peperi ,  inquit ,  apud  eam  in  cubiculo,  Ecdesia  enim 
de  Gentibus ,  quae  uon  habebat  prius  Lcgem  eC  Pro- 
plictas ,  peperii  iii  domoSynagogae  :  nec  egressa  est 
de  cubiculo,  sed  ingressa.  Uiide  dicit  in  Gantico  Gan- 
ticorum  :  Inlroduadi  me  rex  m  eydfieulum  $uum  {Cant. 
i .  5)  Et  ileruiii :  El  quidem  non  epemam  te,  A$$umen$ 
inlroducam  te  in  domum  matri$  meas ,  et  in  cubicuium 
eju$  (a)  qacB  concepit  me  {Cant.  3.  4).  Tertia  autem 
die :  po$tquam  ego  peperi,  peperit  et  hac,  Si  consideres 
Pilalum  lavaniem  manus  atque  diceniem :  Mundue 


(a)  Jusu  Graecum  t«c  tfvXUCoGo^  f*,  Ms.  tamen  Yero- 
tiens.  alitque  cum  amca  eclitis,  quasmegemdt. 


ego  9um  a  eanguine  Jueti  huju$  { Matth.  27.  24  ) :  $i 
Centurionem  ante  paiibulum  confitentem  :  Vere  hic 
erat  Film$  Dei  {Marc.  15.  39),  si  eos  qui  ante  passio- 
nem  per  Philippum ,  Dominum  videre  desiderant : 
haud  ambiges  primam  peperisse  Ecclesiam,  et  postea 
natum  popnlum  Judaeorum,  pro  quo  Dominus  preca- 
batur  :  Pater,  %gno$ce  ei$,  quod  enim  fadunt,  neteiunt 
{Lue.  23.  34).  Unaque  die  crediderunt  iria  millia :  et 
alia  die  qoinque  mlllia  (Art.  2.  et  4).  Et  eramue  $imul 
(multitudinis  enim  credentium  erat  cor  {b)  unum^  et 
anima  ona)  nuUu$que  aliu$  in  domo  nobi$cum,  exeeptie 
nobi$  dualm$ :  non  blasphemantium  Judxorum ,  non 
Gentilium  idolis  servientiom.  Mortuu$  e$t  autem  IHiu$ 
muiieri$  huju$  nocte.  Dum  enim  Legis  seqnitur  obser- 
vantiam,  ei  grati»  Evangelii  jugom  Mosaic»  doctri- 
nae  copolal,  tenebrarum  errore  cooperta  est.  Oppree- 
dtque'  eum  mater  eua  dormiene,  quae  non  polerat 
dicere :  Ego  darmio,  et  eor  meum  vigitat  {Cant.  5. 2). 
{c)  Media  nocle  coH$urgen$f  tutil  /l/ium  de  tatere  { Ec- 
cleatx)  dormientie,  et  m  $uo  coUocavit  $iuu.  Relege 
loUm  ad  Gabtas  Apostoli  Epistolam,  et  aiiimadvertes 
quomodo  filios  Ecclesi»  suos  facere  Synagoga  festi- 
iiel,  et  dicat  Apostolus  :  Fitioti  mei,  quo$  iterum  par- 
turio,  donec  Chri$tu$  farmetur  in  vobi${Cat.  4.  19). 
Vivum  tulit,  non  ut  possideret,  sed  ut  450  oc- 
ciderec.  Non  enim  amore  fecii  hoc  fiiii,  sed  a^muix 
odio,  et  sunm  mortuum  per  Legis  cxremonias  iii  sino 
Ecclesiae  siipposnit. 

5.  Loiigoin  est  (rf)  si  velim  per  singula  currere; 
quomodo  perAposiolum  Paulum,et  Ecclesiasiicos 
viros  intellexit  Ecclesia ,  non  esse  suum  filium ,  qui 
tenebatur  in  L^t :  et  in  luce  cognoverit»  quem  in 
tenebris  non  videbat.  Inde  jurgium  ortum  est,  prae- 
sente  rcge ,  altera  dicenie  :  FiUu$  tuu$  mortuu$  eu^ 
meu$  uutem  vivit;  altera  respondenie,  Menttri$,  IUiu$ 
qulppe  meu$  vivit,  et  fiUu$  tuu$  mortuu$  e$t :  atque  in 
bunc  modum  coiitendebant  coram  rege.  Tunc  rex 
Salomon,  qni  manifeste  Salvator  accipitur  (sccundum 
Psalmum  septuagesimum  primuro,  qni  tiiulo  Sulomo- 
nis  inscribitur;  ubi  nulta  dubitatio  est,  quin  cuncta 
quai  dicuntur,  non  Salomoni  mortuo,  sed  Clirisii 
conveniant  majestati)  simulat  ignoraniiam,  et  huiiia- 
nos  pro  dispcnsalione  carnis  meutitur  affectus»  sicut 
et  {e)  in  alio  loco :  Vbi  po$ui$ti$  Lamrumt  {Joan,  11. 
34. )  et  ad  mulierem  fluentem  sauguine,  Qui$  me  tC' 
tigit?  {Matth.  9. )  gladium  postulat,  de  quo  dixerat : 
tioUte  putare,  quod  venerim  paeem  mittere  $uper  ter- 
ram :  non  veni  paeem  ndttere,  $ed  gladium.  Vem  enim 
dividere  liominem  conira  patrem  $uum,  et  fiUam  contra 
matrem  $uam,  et  nurum  contra  eocrum  $uam :  et  inimici 
hominie  dome$Uci  eju$  {Matth.  10) :  et  lenlal  naturam 
naturx  Dominus,  vullque  secutidum  utriusque  volun- 

{b)  Yictor.  cor  novum.  God.  Yeron.  ertU  cor  et  mnma 
una. 

(c)  Iterum  juxu  Gnecura  mI  m^  yu^  x%,  »«.,<«,  quorum 
loco  >  ulgaius  Interiires ,  £1  camurgene  intempeaee  noctis 

(rf)  Aljt.,  ff  veUm  iinguUi  percurrere.  Sed  pleraqne  hu- 
jusmodi  frequemius  dissiinulamus. 
(0  In  Veron.  in  aUo  toeo  idem  Dombm  dixit,  ubi,  etc. 


68S 


latem»  vWentem  filium  in  Legem»  Gntiamque  divi* 
dere:non  qaod  probet,  sed  quod  ad  arguendum 
calumniam  Synagog»,  hoc  Telle  se  dicat.  lUa ,  quae 
nelebat  Ecclesi»  filium  in  gratia  vivere»  nec  per  l)a- 
ptismum  liberari»  libenter  habet  dividi  puerum :  non 
ut  poasideat^sed  ut  interficiat.  Egglesia  qoeii  scit 
suum  esse,  libenter  coacedit  aemul» ,  dum  vivat  sal- 
tem  apud  adversariam  :  ne  Inter  Legem  divisus  ei 
Gratiam,  Salvatoris  mucrone  feriatur.  Unde  dicit 
Apostolus :  Ecce  ege  Paulut  dko  vobis,  ^uod  m  Legem 
obeenaliSf  ChruUu  vobit  mhil  prodeet  (Gal.  5). 

6.  Haec  sub  allegoriae  nubilo  dicU  sint.  Gaeterum 
optime  novit  prudentia  iua,  non  easdem  esse  regulas 
in  Tropologis  umbris,  quae  in  historiae  veritate. 
451  Ouod  sicubi  pedem  offendimus,  et  sapienti 
leciori  frivolum  videatur  esse  quod  scripsimus ,  cul- 
pam  in  auctorem  referat.  Nos  enim  ei  hsec  ipsa  in 
leciulo  decumbenles,  longaque  a^rotatlone  confecti, 
viz  notario  celeriter  scribeuda  dictavirous :  non  ut 
impleremus  maieriam,  sed  ne  libi  in  principio  ami- 
citiarum  aliquid  imperanti,  videremur  negare.  Ora 
iiobis  a  Domino  sospitatem ,  ut  post  duodecim  meu- 
scs,  quibus  jugi  languore  confectus  sum,  possim  ali- 
quid  dignum  vestrae  scribere  voluntati :  et  ignosce  si 
soatens  oraiio,  cursu  (a)  solito  non  fluat.  Non  enim 
codem  lepore  dictamus,  quo  scribimus  :  quia  in  aU 
tero  sspe  stylum  veriimus,  iterum  quae  legi  digna 
stnt,  scripturi :  in  aliero  quidquid  in  buccam  venerit 
celeri  sermone^onvolvimus.  Canlnium  libenter  vidi, 
qui  narrare  tibi  poterit,  quam  difficile  et  periculo- 
sum  manus  dezterae,  usque  in  praesentem  dlem,  quo 
isia  dictavi,  vulnus  sustinuerim. 

EPISTOLA  LXX¥  (b). 

JJ>  TUEODOaAli  VlDUAll. 

Theodoram  Ludnn  wiMam  eomoiaiur  de  morU  mariii, 
eujue  virfMiei^  et  eatUtalem  fnracijnte  taudat. 

I.  Lugubri  nuntio  consternatus  super  sancti  et 
▼enerabilis  mihi  dormitione  Lucinii,  vii  brevem  Epi- 
stolam  dictare  potoi.  Non  quod  ejus  vicem  doleam , 
quem  scio  ad  meliora  transisse,  dicente  Bfoyse: 
Trannent  videbo  vitionem  hanc  magnam  (Exod,  5.  3) ; 
sed  qnod  torqbear  desiderio  ,  non  merutsse  me  ejus 
viri  videre  faclem ,  quem  in  brevi  tempore  huc  ven- 
turum  esse  credebam.  Vcruni  est  illud  super  neces- 
sitate  mortis  prophetale  vaticinium,  quod  fratres  di- 
vidat  (Oue  15),  ct  carissima  inter  se  nomina  crude- 
lis  et  dura  dissociet.  Sed  habemus  consolationem , 
qula  (c)  Domini  sermone  jugulatur ,  et  diciiur  ad 
eam  :  Ero  mart  tua^  o  mort^  ero  mortut  tuut  infeme ; 
et  in  consequenlibus :  Addueet  urentem  ventum  Domi* 
nut  de  deterlo  atcendentem ,  ^t  ticcabit  onmet  venat 
ejut ,  et  detolabit  fonlem  itliut  (Ibid.).  Exivlt  enim 

(a)  Victor.  curtu  nan  tolito  fluat,  Qu»  porro  sobsequui^ 
turexHorat.Satyr.  10.  swpe  ttytum  vertast  iterwu  quee 
digna  leai  sinl  scripturus,  elc.  Expressa  nemo  ignorat. 

Ib)  Ams  29.  scripta  circ,  ann,  599. 

(c)  IternmYictor.  Domini  voce  jugutaturt  per  (mem  ad 
emn,dicitur,  etc. 


EPISTOLA  LXXV.  m 

▼irga  de  radice  lesse,  et  flos  de  virginali  firotice  pnl- 
lulavit  (/saj.  il.  !) :  qui  loquilur  in  452  Ganilc» 
Ganticorum  :  Ego  ftot  eampi ,  et  lUium  eonvallium 
(Cant.  2.  i  ).  Flos  noster  mortis  inieritus;  ideoque 
et  mortous  est,  ut  mo^  illlus  ihorte  moreretor. 
Qood  autem  de  deserto  dicitur  addocendus,  Tirgina  • 
lis  uterus  demonstratur ,  qui  absqoe  coitu  et  semine^ 
viri,  Denm  nobis  fudit  infontem  :  qol  calore  Spiritus 
Sanctl  exslccaret  fontes  libidlnum ,  et  canepei  ta 
Psahno  :  In  terra  deterla  et  invia  et  inaquota^  tic  iis 
taneto  apparui  tibi  (Pt.  62.  5).  Adversum  ergo  mor- 
tis  duritiam  et  crudcUssimam  iMcessitatem  hoc  sola- 
tlo  erigimur,  quod  brevi  visuri  suraos  eos ,  quoe 
dolemus  absentes.  Neque  eiiui  mors,  sed  dormitio  ei 
somnus  appellatur.  Unde  et  beatus  Apostolos  velat 
de  dormientibus  contristari  ( I.  Thett.  4) :  ut  quos 
dormire  novimus,  suschari  possc  credamus;  et  post 
digestum  soporem,  vigilarc  cum  Sanciis,  et  cum  An- 
gelis  dicere ;  Gtoria  in  exceltit  Deo^  et  tuper  terram 
pax  hominibut  boncn  voluntaiis  (Luc.  %  i4).  In  coelo, 
ubi  non  est  peccatum,  gloria  est,  et  perpetua  laiis, 
et  indefessa  praeconia.  In  teri  a  autem ,  obi  seditio , 
bella  atque  discordiae ,  pax  imprecanda  est :  et  pax 
non  in  omiiibus ;  sed  in  his  qui  bons  sunt  volunta* 
tis;  et  saluiationem  audiunt  Apostolicam  :  Gratia 
vobit  et  pax  a  Deo  Patre^  et  Domino  nottro  Jetu  Chri' 
tto  multipUcetur  (Rom.  i.  7) :  ut  in  pace  sit  locus 
ejus,  et  habitatio  ejus  in  Siou  (Pt,  75.  2),  id  est,  m 
tpeeuia^  in  sublimitate  dogmatum  alque  virtutum  ^  iii 
anima  credentis;  cujus  quotidie  Angelos  videt  fa« 
ciem  Dei  (Matth,  i8.  iO) ,  et  revelato  vultu  gloriam 
Dei  contemplatur. 

2.  Unde  obsecro  te,  et  correntein ,  ut  aiunt ,  im- 
pello ,  ut  Lucinium  tuum  desideres  quidem  iit  fra- 
treni;  scd  gaudeas  regnarecum  Christo  :  Quiaraptut 
at ,  ne  matilia  immutaret  mentem  ejut,  Placita  enim 
erat  Deo  anima  iUiut,  et  in  brevi  tpatio  tempora  multa 
comptevit  (Sap.  4 ).  Nos  oolendi  magis ,  qui  quotidie 
stamus  in  prxlio  peccatorum,  viiiis  sonfidamur,  acci« 
pimiis  vulnera ,  et  de  oiioso  verbo  reddiiuri  sumu&^ 
ralionein.  Ille  jam  securus  et  victor  le  aspicii  d& 
excelso ,  et  favet  laboranti :  et  juxta  se  locum  prae- 
parat,  eodem  amorc  et  eadem  caritate,  (d)  qua  obl^ 
tus  oflicii  coiijugalis ,  ia  terram  quoque  sororcm  te. 
habere  coeperat ,  (e)  imo  frotrem';  qula  casta  con* 
juDCtio  sexum  non  habct  nuplialem.  Et  si  adhuc  ia 
came  posiii,  4S3  et  renaii  in  Ghrtsto ,  non  sik 
mus  Graeut  et  Barbarut ,  tervut  ei  tiber^  matculut  et 
fendm;  ted^omnet  m  eo  unum  tumut :  quanto  insigis. 
eum  corruptivum  hoc  induerit  incorrupiionem ,  et 
niortale  hoc  induerit  immortalitatem  ( Gal.  5. 2& ) » 
non  nubent  ^neque  nubenturs.ted  erunl  tifiul  Angeti  in 

(d)  Martian.  quia  :  cojusmodi  alia  multa  emendavimus. 

ie)  Falso ,  et  conlra  Uieronymi  mentero  hacienus  obii* 
nuU,  imo  tu  iUum  fratrem ,  qua  ex  leclioiie  fruslra  esset 
atque  inalills  ralio,  quain  subdit  S.  Docior,  quia  catta  con- 
junctio  texum  non  habet  nuptiatem,  Adeo  verum  est ,  duo 
verba  tu  i/iitm,  a  sciolo  quodam  intrusa,  capundae  antilhe- 
sis  gratia ;  qua;  nos  cum  aliis  de  causis,  tuiu  etiam  Yero- 
nensis  ac  Nonantulani  exemplarium  aiicloritale  expuuxit 
mus. 


m  SAt^GTI  HUftONTMl 

cwtU  f  (Mmk,  22,  ei  Uc  90.)  Qoando  dicH,  mn  fw. 

^eni,  neqnt  nubemt^  $ed  enuU  tkut  AnqeH  in  emlie^ 

non  oatura  et  sul»taniia  eorparom  toUiiur,  sed  glo- 

?iao  magnitado  monstratur*  Neque  enim  ecriptum  est» 

erwU  ifi^i;  sed,  ricut  AngeHt  obi  simiiitado  promit 

titiir»  teritsa  deoegatur.  Eruni^  inquit,  sicui  AngeH^ 

id  est,  siffliies  Angelorum  :  ergo  homines  esse  non 

desineitt.  Inclyti  quidem ,  et  Angelico  spleodore  de- 

corati;  sed  tamen  homines :  ot  et  Aposiolus,  Apo 

•lolus  sic,  et  Maria,  Maria  :  et  confsndatur  (a)  h«re« 

ftts,  qu3  ideo  incerta  et  roagna  promittit,  ut  qiiai 

certa  et  moderata  saut,  auferat. 

5.  Et  quia  haereseos  semel  recimvs  mentionem , 
qua  Ludnlus  noster  dignae  eloquenti»  toba  praedicari 
potest?  qui,  spurcissima  per  Hispanias  Basilidts  hae« 
resi  sttyienle ,  et  inslar  pestis  et  morbi ,  totas  intra 
Pyrensumet  Oceanom  vastanie  provinrias,  Hdei  Ec- 
clesiasticss  tenuit  puritatero,  nequaquamsuscipiens, 
Armagil,  Barbelon,  Abraxas,  Balsamum,  et  ridiculum 
Leusiboram,  csteraque  magis  portenta,  quam  nomi- 
na,  quae  ad  imperitorum,  et  moliercularum  animos 
concitandos,  (h)  quasi  de  Hebraicis  fontibus  haurtunl, 
harbaro  simplices  quosqoe  terrentes  sono :  ut  quod 
nOn  intelligonl,  plus  454  mlrentur.  Referl  Irenicus, 
vir  Apostolicorum  temporum ,  et  Papiae ,  audiioris 
Evangelists  Joannis  iliscipulus,  Episcopusque  Recle- 
hlB  Lugdunerisis ;  quod  Marcus  quidam  de  Basilidis 
Gnostici  stirpe  descendens,  primum  ad  Gallias  vene* 
rtt :  6t  eas  partes  per  quas  Rhodanus  et  Garumna 
flttonl,  sna  doctrina  maculaverit :  maximeque  nobiles 
femlnas,  qusdam  in  occulto  mysteria  repromiltens, 
boc  errore  seduxerit ;  magicis  artibus,  et  secreta  cor* 


«38 


(a)  SciUeet  Origeaistarom ,  quae  per  id  temporia  inva- 
lesoebat,  et  quam  saepe  infra ,  et  io  Epitauhio  Paulae  ma- 
iris  post  medium  late  impugnat ;  tametsi  haec  cadem  Pe- 
lagtaai  promittebant,  ut  ex  Episi.  Hitarii  ad  Auguslinum 
(^ompertum  est ;  et  Mss.  quoque  piurium  munero  habent , 
conpmdantur  hosresei ,  et  promitluntt  etc. 

{h)  Qni  porlenlos.1  haec  nomina  quasi  de  Hebraicis  fon- 
tibus  haurianiur,  et  praeetE|ue  Arnmgil ,  nat$amon^  lemi-' 
toram,  quae  vix,  aut  ne  vix  quidem  inveaias  apud  alios 
Scriptores,  nuUibi  certe ,  neque  apud  Ireoaeum  explica- 
tur.  Duo  lamen  obvia  sunt,  Barbeton,  et  Abraxas^  quorum 

alierum  pUmi  Dei,  seu  Beli  sonat,  ex  Tjntl,  et  contracte 
In  Bett  Graec  pipke«  nolum  Idoli  nomea ;  allerum  coofictum 
nomen  esi  ex  505.  iocalium  coelorum  positionum  ,  ut  Ire- 
naeus  loqultar,  numero.  Sed  AmuigU  idem  puiamus  qitod 
et  Hormogenee  scribiuir ,  et  Bamwge .  et  Barnwgen ,  et 
Amrnisnonj  ia  Mss.  pierisaue  Armazel.  Utcumque  autem 
legas,  puu  Oromazum,  vel  ut  aliis  placet,  Oromagdam, 
veterum  Persarum  Deum,  auctore  Zoroastre  ,  sigamcari ; 
cujus  Hebraicam  aomiais  etymologiam  a  lucis  praeslaniia 
ac  roaguitudiue  iaauere  videlur  Plutarchus  ia  Alexaadro. 
Porro  Bateantus  Solis  nomen  est,  quem  et  Phoeoices 
aiioranLes,  |)atria  voce  appellabaot  Beel&amen,  ut  testis 
est  Sanchoniaton  apud  Euseb.  1.  i.  Praepar.  Evang.  et 
af>ud  eumdem  oap.  7.  memorans  Pfiilo  cullum  Solis  apud 
PhaTiices,  cdeum  himc,  inquU,  uoum  esse  coeli  modera- 
t  )rem  putabaot,  eum  vocantes  Beelsama,  quod  Phoenicum 
iiogua  nominum,  Grseca  autem  Jovem  aotat. »  Alqiie  inde 
orium  Punicum  Baatsamen^  uotatuin  ab  Augustiao  lib.  7. 
Locution,  c.  i.  Sed  et  Balsamen  pro  Baatsamen  iaveaies 
iu  Plauti  Psenuio  Act.  5.  Scen.  2.  Ut  auiem  Lelenm  pro 
setenf  et  Belw  ()ro  Bet,  ita  Balwmum  pro  haUamen  Laiini 
dixeriol,  quod  signiGcat  ex  Hebraica  radice  Deum ;  stve 
r»cmnum  cceli,  unde  et  in  quadam  Inscriptioue  apud  Sel- 
denum  Minerva  Bellsama  dicta  est.  Deoique  ijeusibora , 
quod  wediiuiiuoi  lucis  exixiui  potest,  illud  idem  |i)tamus 
cssQ ,  (|uod  Irenaeus  ex  Haerelicorum  seuleniia  Mogntm 
lumen  vocat,  a  Patrc  unctum ,  ul  perfeclum  Qcret ;  inde- 


porum  Toloptate  ^  amorem  aui  eoncilians  (c).  Inde 
Pyrenaeum  iransiens,  HispaniascNCcuparit,  et  hoc  sio- 
tlii  habuerit.  ut  divitum  domos ,  et  in  ipsis  feminas 
maxime  appe(eret ;  quae  ducuntur  variis  desideriis, 
semper  discentes,  etnnnquam  ad  scionliam  verilalia 
pervenientes.  Hoc  ille  scripsit  ante  annos  eirciter  (d) 
trecentos.  Et  seripsit  In  his  Itbris,  quos  adversus  om« 
nei  h;ereses  doetissimo  et  eloquentissimo  sermone 
composuit. 

4.  Ex  quo  perpendat  prudentia  tua,  qua  Lucinius 
noster  laude  sit  dignus,  qui  clausit  aurem ,  ne  audi« 
ret  judicium  sanguinis  :  et  omnem  substanliam  suam 
dispersit  et  dedit  pauperibus,  ut  justitia  ejus  maneret 
in  aelernum  ( P«.  111 ).  JVec  palria;  suae  largitate  con- 
tentus,  misit  Jerosolymarum  et  Alexandrinae  Ecclesias 
lantum  auri,  quantum  multorum  possit  inopiae  subvC' 
niri.  Quod  cum  multi  mitentur  et  prxdicent,  ego  in 
illo  magis  laudabo  fervorem  et  studium  Scriptunirum. 
Quo  ille  desiderio  opuscula  nostra  flagitavit,  et  missis 
sex  notariis  ( quia  in  hac  provincia  Latini  sermonis 
(^)scriptonimpenuriaest)dcscribi  455  sibifecit, 
quaecumqoe  ab  adolescentiausqueinpraesenstempus 
dictavimus  ?  Non  nos  honoravit,  qui  parvuli  et  mini« 
miChristianoromomnium  sumus,  et  ob  conscientiam 
pcccatornm,  Bethleemitici  ruris  saxa  incolimus;  sed 
Chrisium,  qui  honoratur  in  servis  suis ;  et  Apostolis 
repromittii,  dicens :  c  Qui  vos  recipiunt,  merecipiunt, 
Ei  quime  recipinnt,  recipiunt  eum,  qui  me  misit 
(Matth.iO). 

5.  Iiaque ,  carissima  filia,  hanc  Epislolam  amoris 
mei  in  itlum  habeto  Epiiaphium  :  et  quid<|uid  posse 
me  scieris  in  opere  spiriiuali »  audacter  impcra ,  ut 
sciant  saecula  post  futura ,  eum ,  qui  dicit  in  Isaia  : 
c  Posuit  me  ut  sagittam  electam,  in  pharetra  sua  ab- 
condit  me  >  ( Ism  \d ),  duos  viros  tantis  maris  atque 
terrarum  inler  so  spatiis  separatos,  siio  acumine 
vulnerasse,  ut  cummutuo  in.carnese  nesciant,  amore 
spiritus  copulentur. 

Subscriptio. 

Sanctam  te  corpore  et  spiritu  servel  ille  Samaritcs, 
id  est,  Servator  et  custos^  de  quo  in  Psalmo  scribitur : 
c  Nondormiubit,  neque  dormiet,  qui  custodit  Israel  i 
(Ps.  120 ) ;  ut  Hir,  qui  interpretatur  vigily  qui  descen- 

gue  Christiua  appellatum;  qua  de  le  praestabit  ipsum  S, 
frenaei  lociim  lib.  1.  cap.  29.  conrerre. 

(c)  Non  heic  modo ,  sed  et  multo  post  Epist.  ad  He- 
dibiam  qusest.  10 ,  et  Commeatarior.  in  Isaiam  cap. 
LXIV.  memoriae  fortasse  confidens  Hierou.  Irenaeo  affln- 
git  profeclionem  Marci  EgypUi  in  His|Kintaii ,  duosque  ia 
uaum  coofundit  hujusce  nomlms  hjcrelicos,  quorum  priOT 
Magus ,  quem  S.  Ireoaeos  confuut :  Galtias  fabe  ialecit , 
sive  ut  ipse  loquitur  cap  9.  m  m,  quayectmdum  nos  stotl, 
regi(ms  Rhodanenses  multas  seduxii  mulieres  ;  alter  juoior 
iCgypiius,  sive  Memphliis  duceuiosfere  post  annos  Hispa- 
nias  pervasii,  ubi  Agapen,  Heli>idium,  el  Priscillianum,  ut 
Sulpitius  Severus  narrat,  audilores  lialmil,  qui  ad  an.  380. 
in  Caesaraugustano  Coacilio  damnali  suat.  Hujus  rei  veri* 
tas  ut  magis  constet ,  coafor  cmn  Sulj  ilio  Isidorum  Uispa- 
lensein,  ubi  de  Idaiio  agit,  ei  cum  utrociue  Irenaeum. 

{d)  Hallem  equidem  ducentos  dici  pro  irecentos^  quippe 
circa  aa.  i80.  coulra  hasreses  scripsit  Irea^us.  et  quem 
impuguat  Marcum  ,  in  vivis  adbuc  agentem  videtur  sup- 
puoere. 

(e)  Miuusrecte  ante  nos  editi  scriptorumque»  Aliaqu^e 
dam  icviora  supra  emeudavimus. 


^  EMSTOLA 

dUad  Daniel,  ad  le  quoqiie  veiiial.el  possi»  diccrc  : 
donuh,  el  eor  meum  tigiiat  (  Cant.  5 ). 

EPISTOLA  LXXYI  (a) 

AO  ABlGiUll. 

Abigao  Freibgtero  'excusat  $e ,  quod  non  Kripserit : 
eumqne  eomotatur^  ne  moleste  ferat  cwcitalem  cor- 
porii ,  cum  animo  cemat.  Denique  iniegritatem  eju$ 
taudat ,  eique  eommendat  Theodoram  tiduam  Lucinii. 
i .  Quanquam  mtbi  muUoruin  sim  conscius  pec- 
caiorum,  et  quoiidic  in  oratione  flexis  genibus  loquar: 
tDelicia  juveniuiis  meae,  el  ignorantias  meas  ne  me- 
inineris  i  {PsaL  2i.  7) :  tamcn  sciens  dictum  esse ab 
Apostolo  :  c  Ne  inflatus  superbia  iDcidat  in  judicium 
diaboIii(i.7tm.5.6)  :Et  in  alIolocoscripium:c  Super- 
Lis  Deus  resistit;  bumilibus  autem  dat  gratiam>(«/ aco^. 
4.  6),nibil  ita  a  puerilia  conalus  sum  vitarequamtu- 
mentem  animum,et  cervicem  ereciam,  Deicontra  se 
odia  provocantero.  Novi  456  ^"^™  magisirum  et 
Dominum  et  Deum  meum  in  carnis  bumiliiaie  dixisse: 
<  Discite  a*  me ,  quia  mitis  sum  et  humiiis  corde  > 
{Maith.  11. 29) ;  et  ante  per  os  David  cecinisse :  <  Me- 
mento,  Domine,  David,etomnismaDSuetudiiiisejus  • 
{Ps,  131. 1).  Et  in  alio  loco  legimus :  c  Anie  gloriam 
liumiiiabUur  cor  viri ;  et  ante  ruinam  elevatur  > 
{Prov.  18. 12).  liaque  obsecro  te,  ne  me  putes  sumptis 
liiteris  tuis  anie  tacuisse ;  et  aliorum ,  vei  infideliia- 
tcm,  vel  negligenliam  in  me  referas.  Quid  enim 
causae  erat ,  ut  provocalus  officio,  tacerem,  et  ami* 
ciiias  tuas  meo  silentij  repellerem  ,  qui  ullro  soleo 
bonorum  appetere  n^cessitudinem,  et  me  eorum  Ia- 
gererecaritati  ?c  Quiamelioressuutduo^quam  udus: 
etsialierceciderit,ab  altero  fulcielur.  Funiculus  tri- 
plex  non  facile  rumpUur,  et  fraier  frairem  adjuvans, 
exaliabitur  >  {Eccies.  4.  9).  Scribe  igitur  audacter ; 
et  absentiam  corporum»  crebro  (6)  vince  sermone. 

2.  Nec  doleas,  si  boc  non  habtas  quod  formiculae, 
et  muscx,  et  serpentes  habeat,  id  est,  carnis  oculos: 
sed  iUum  te  oculum  iiabere  laetare,  de  quo  ih  Can- 
tico  diciiur  Ganiicorum  :  c  \ulnera5ti  me,  soror  mea 
sponsa,  uno  de  oculis  tuis  >  (Cant.  4.  9) ;  quo  Deus 
videtur ;  de  quo  a  Moyse  dicilur  :  c  Transiens  videbo 
visionem  baiic  magnam  >  ( Exod,  5. 3).  {c)  Denique 
quosdam  etiam  mundi  Philosophos  legimus,  ut  totam 
cogiiaiionem  ad  mentis  cogerent  puritatem,  sibi  ocii- 
los  eruisse.  Et  a  Propbeu  dicilur  ;  c  Intravit  mors 
per  fenestras  (d)  vestras  >  {Jer.  9.  21 ).  Et  Apostoli 
audiunt ;  c  Qui  viderit  muiierem  ad  concupiscendum 
eam,  jam  moecbatusesteam  in  corde  suo  >  ( Matth.  5. 

(a)  aUos  52.  Scripta  pauh  poH  mperiorem.  , 

\h)  Impressam  lecliooem  reliquimus ,  auud  ei  plerique 
Mss.  assenliauiur ;  forlassc  tameii  verius  uabeDl  alii  editi 
jwme  pro  riiice.  Quse  vcro  binc  sciiuuntur  argumeuia  pro 
foruier  fercnda  corporis  caeciuie ,  couter  cum  iis ,  quae 
suQl  scrtpU  ad  Casiruiiuin  epislola  68. 

(c)  DenKXjrilus,  et  Melrodorus ,  quos  Cicero  in  Tuscui. 
qiiaest.  et  iil).  V.  de  Fmibus  sU>i  oculos  iradit  eruisse ,  ut 
naturai  secreU  sulHilius  riinarelur. 

•(d)  Slc  habenl  Mss.  iuxU  LXX.  alli  Umen  impressi,  no- 
Uras  cum  Vulgalo  inicrprete.  Mox  verba  jam  nuBchaius 
cst  emn  in  ccrdc  «uo,  ciuorum  ioi'o  cral  ei  reli^fua,  ex  duo- 
ous  Mss.  et  vuleri  ciliuoue  roitosuimus. 


Lxxsn  euo 

48).  Unde  praecipiiur  els,  ut  levent  oculos ,  et  vi- 
deant  candidas  segetes,  quae  paratoe  sunt  ad  melen- 
dnm  (Lue.  21 ;  et  Joan.  4). 

3.  Quod  autcm  precaris,  ut  nosiris  mouitis  Nabu- 
cbodonosor ,  et  Rapsaces ,  et  Nabuzardan ,  ct  Holo- 
fernes  ia  te  occidantur,  NimQUin  nostra  auitlia  pos- 
tulares,  si  in  te  viverint.  Sed  quia  iUi  mortui  sunt,  et 
cum  Zorobabel,  et  cum  Jesu  fllio  Josedec  Saccrdole 
magno  (1.  Esd.  3),  cum  Ezra  quoque,  etNeemia  rui- 
nas  Jerasalem  aedificare  cceplsti ;  nec  mitlis  merce- 
des  ln  pertusum  sacculum,  sed  tfaesauros  tibi  in  coe- 
lestibus  paras,  idcirconostrasappetisamicitias,  quos 
€hri8tifamul6sarbitrari8.457  SancUm  flliammeam 
Theodoram,  sororem  beat»  memoriae  Lucinii,  per  se 
commendaUffl,  meo  sermone  commendo,  ut  In  cceplo 
itinere  non  lassetur ;  ut  ad  Terram  sanctam  multo  per 
ereroum  labore  perveniat :  ut  non  putet  perfeaam 
esse  virtutem  exisse  de  iEgypto ;  sed  per  innumera- 
biles  insidias  ad  montem  Nabo,  et  ad  lordanem  flu- 
vium  perventre  (Num.  55) :  nt  accipiat  secundam  in 
Galgaia  CH*CHmci8ionem :  ut  iiii  (e)  Jfencho  corruat , 
sacerdotalium  tubarum  subversa  clangoribus  :  ut  Ju- 
guleiur  Adonisedec  :  ut  flai ,  et  Azor  polcherrimae 
quondam  corroant  civitates  ( Jos,  5.  5.  6.  10. 11 ). 
Fratres  qui  nobistuui  iu  Monasterio  sunl,  te  salulant. 
Sancio&  qui  nos  diligere  dlgnanlur  [al.  eonantur],  per 
te  oppido  salutamus. 

EPiSTOLALXXYII(n 

AO   OCEANUM 

De  morte  Fabioiw. 

FabMamnohiiim  feminam  iaudal,  quad  post  iapsumad 

Ckriitttmemwerea^  $anctis$imam  vereque  ekristianam 

egerii  vitam,  gimosumque  meruerit  vitm  fnem.  Tum 

uUeram  de  42.  if  afMtontini  epistoiam  huie  jungit^ 

alque  ^s  memm^B  reddit. 

1.  Plores  annt  sunt,  quod  supcr  dormitione  Blx- 

sillae,  Paolam  venerabilem  feminam,  recenti  adbuc 

Tulnere,  coiisolatos  sum  (Epis^  59.  de  Obit.  Blcesil.). 

Qoartse  sstatis  circulus  volvitur,  ex  quo  ad  Heliodo- 

rum  Episcopuni   Nepottani   scribens   Epitapbiom, 

qoidquid  habere  potui  virium  ,  in  itlo  tunc  dolore 

consumpsi.  Antehocfermebiennium,Pnmmachio  meo 

pro  subita  peregrinatione  Paulinae,  brevem  Epistolam 

dedi,  erubescensad  diseriissimum  virnm  plnra  loqui, 

et  ei  sua  ingerere,  ne  non  tam  consolapi  amicum  vi- 

derer,  qoam  stuita  jaciantia  docere  perfectum.  Nunc 

miht,  ttii  Oceane,  voienti  et  ultro  appetenti,  debiium 

munus  imponis,  quo  pro  novitate  virtuium,  veleren 

materiam  novam  faciam.  In  iUis  enim  vol  parontis 

eifecius,  vel  mceror  avuncult ,  vei  desiderimn  m&rtti 

tempenindum  fnit ;  et  pro  diversitato  pefsonarum , 

diversa  de  Scripturis  adhibenda  medicaroina. 

[e]  Victor.  mtfrt  Jericho  corruant  :  tum  Martianaeus 
turbarum ,  quod  forte  lypogpapborum  est  iu*nduui.  IMiu- 
que  pro  Adonisedec  vetusliores  et  Mss.  alicpiot  Aacnwe- 
zech ;  sed  liic  alius  est ,  cui  posl  Josue  lAorleni,  pedum 
maiiuumquedigilitantum  truncaU  suut.  Adpuisedec  auiciu 
cum  quinque  Siis  regibus  ]ugulalus  csl.  Yiue  Josuc  cil*. 
its  locis. 

(/]  Al,  30.  scrtpla  hoc  wm  3JD. 


SARCTl  HlBAONTMl 


2.  Fabiela  iauda»'^  In  prasenliarum  tndif'  mihi 
Fabiolam ,  laudem  Christianorum »  miraculum  Gen- 
liiium,  luctum  pauperum ,  458  solaiium  Monadio* 
rum.  Quidquid  primum  arripnero,8equentium  oom- 
paratione  vilescit.  Jejunium  praedicem  ?  sed  praeva- 
lescunt  eleemosyn».  Humilitntem  laudem  Y  sed  major 
est  Odeiardor.  Dieamappelii.')ssordes,etincondem- 
nationem  Tcstium  sericarum  plebeium  cultum  et  ser- 
viliaindumenta  quxsita?PLDSESTanimum  deposuisse, 
quam  cultum.  DifGcilius  arrogantia,  quam  aurocare- 
mus  et  gemmis.  His  enim  abjectis,  interdnm  glorio- 
sis  tumemiis  sordibus :  et  vendibilem  pauperiaiem  po- 
pulari  aur»  offerimus.  Cblat4  vibtus,  et  consctentiae 
fota  secreto,  Deum  solum  judicem  respicit.  Unde  no- 
vis  mibi  est  efferenda  prxconiis,  et  ordine  Rlietorum 
praetermisso»  tota  de  conversionis  ac  poeniientiae  [aL 
confeuhnii^  et  eanvenationi$]  incunabulis  assumen- 
da.  Alius  forsitan  scholae  memor,  Q.  Maximum. 

Vnum  qui  ho^s^  cunctandOf  resdtuit  rem  (  ^neid,  6), 
et  totam  Fabiorum  gentem  proferretin  mediom :  di- 
ceret  pogoas,  describerei  prselia,  et  per  lanlae  nobi- 
litatis  gradus  Fabiolam  venisse  jactaret,  ot  qood  in 
virga  non  poterat,  in  radicibus  demonatraret.  Ego 
diversorii  Bethleemiiici,  etpraesepis  Dominiciamalor, 
in  quo  virgo  puerpera  Deum  fudii  infantem,  aneiliam 
Christi^non  de  nobiiitate  veteris  historiv»  sed  de 
Ecclesiae  humiliiate  prodiicam. 

3.  Et  quia  staiim  in  principio,  quasi  scopulus  qui- 
dam,  et  procella  mihl  obtrectaiorum  ejus  opponitur, 
quod  secundum  sortita  mairimonium ,  prius  relique- 
rit,  non  laudabo  conversam ,  nisi  prius  ream  absol- 
vero.  Tanla  prior  maritus  vitia  habuisse  Darraiur,  ot 
iie  scortum  quidem  et  vile  mancipium  ea  sustinere 
possct.  Qu:e  si  voluero  dicere,  perdam  viriuteffl  fe- 
minae,  qoas  inaloit  culpom  subire  dissidii,  quam  eor- 
poris  sui  infimarc  partem,  et  macoUa  ejus  detegere. 
Uoc  sotom  proferam,  quod  verecundae  roatronae  et 
Christianae  satis  est.  Praecepit  Dominus  uvorem  non 
debere  dimitti ,  excepla  causa  fornicaiionis :  et  si 
dimissa  fiierit ,  manere  innuptam  {MaUh.  5  ^  19). 
Qoidquid  viris  jubetur,  hoc  cohsequenier  redundat  in 
feminas.  Neque  enim  adultera  oxor  dimitienda  est , 
et  vir  moechos  tenendus.  <  Si  quis  merelrici  Jungitur, 
unom corpoa  facit  »(I.Cor.  6.46) :  ergoet  qoaescorta- 
lori  imporoqoe  sociatur,  unum  4S9  ^um  eo  cor- 
pu8  efficltur.  AliaB  sunt  leges  Caesarumt  aliae  Cbristi : 
allud  Papianus ,  allud  Paulus  noster  praecipit.  Apod 
illos  (a)  viris  impudicitae  frena  iaxantur :  et  solo  stu- 
pio  atque  adulterio  condemnato,  (i)  passiin  per  lu- 
panaria  et  ancilliilas  libido  permiitiiur :  quasi  cul- 
pamdignitasfaciat,  non  voluntas.  Apudnosyqood 
noQ  licet  feminis,  aeqoe  non  licet  viris ;  et  eadem  ser- 
vitos  pari  eooditione  eensetur.  Dimisit  ergo,  ut  aiunt, 


(a)  Aogustin.  de  Civil.  Bei  1.  U.  c.  17.  t  in  uso,  iiiquit, 
soDrlonun,  quam  terreoa  Civitas  llcitam  turpiiudinem 
f  eclU  quamvis  id  agauir ,  quod  ejus  ctvltatis  nulla  lex  vio- 
dicat,  »  etc.  Yideud.  porro  ff.  lih.  48.  et  God.  L  9.  tit.  Ad 
leg.  Jol.  de  AdiOt.  1. 1.  23.  et  2S. 

(i)  Dttbitat  GraTlus  nura  passiva  Hier.  scripserit  pro 
pauim  qucmadnKKlum  alibi  ex  TertuitUno  notatum  eit. 


m 

vitiosom:  dimisit  illios  et  iiiios  criminis  ooxioffl  :  dl« 
misit  ( pene  dixi )  qood,  damante  vicinia »  oxor  aolsi 
non  prodidit.  Sin  aotem  arguitur,  quare  repiidialo 
marilo,  non  innupta  permanserit,  facilecuipam  fole- 
bor ,  dum  tamen  referam  neeessitatem.  Melius  est  ^ 
inquil  Apostolua»  ntc^er^,  quam  uri  (1 .  Cor.  7.  9).  Ado- 
lescentiiln  erat,  viduitatem  suam  servarenon  poterat. 
Videbat  aliam  legem  in  membris  suis  repiigiiantem 
legi  mentis  suae  (Rom,  7.  25),  et  se  vincum  et  capti  - 
vam  ad  coitum  irabi.  Melius  arbitraia  estaperte  con- 
nteri  imbecilliiatem  suam,  et  umbram  quarodammiser 
rabilis  subire  conjugii,  quam  sub  gloria  imivirae  opera 
exercere  meretrtcum.  Idem  Aposlutus  vnlt  viduas 
adolescentulas  nobere,  filios  procreare,  nollam  dare 
occasionem  adversario  maledicti  gratia  (1  Ttm.  5). 
Et  prolinos  cor  boc  velit,  exponit :  c  Jam  enim  qiiae- 
dam  abierunt  ref ro  post  Satanam.  >  IgilurelFabiob» 
quia  persuaserat  sibi,  et  puiabat  a  se  virum  jure  di- 
missnm ,  nec  Evangelii  vtgorem  noverat,  in  quo  nii- 
beiidi  uiiiversa  causatio ,  vlventibus  viris ,  feminia 
amputator,  dum  molta  diabon  vitat  volnera,  onum 
incaota  vuinos  acoepit. 

4.  FabioHB  pmitentia  publica.  —  Sed  qufd  ego 
in  abolltis  et  antiquis  moror,  qoaerens  excosare 
culpam»  cujos  pceniientiam  ipsa  confef»a  esiT  tiuis 
hoc  crederet »  ot  post  mortem  secundi  viri  in  se- 
metipsam  reversa ,  quo  tempore  solent  viduae  ne- 
gligentes,  jngoservitutisexcusso,  agere  se  liberius 
adire  (b)  balneas,volitareperplateas,viilius  circnm- 
ferremeretrrcios ;  saccum  indiif  ret,  oterrorem  pubn- 
ce  faleretur ;  et  tota  nrbe spectante  Romana ,  ante  diera 
Paschaein  Basilica  qnondam(c)Leterani,quiCaesaria- 
no  trancalus  est  gladio,  460  starel  in  ordine  poeni^ 
tenlium,  Episcopo,  Presbylcris,  ct  omni  populo  col- 
bcrymantibus,  sparsum  crinetn,  ora  lurida,  squalidas 
manus,  sordida  colla  submitlerel  ?  Quae  pcccala  Oe- 
tos  iste  non  porget  ?  quas  inveteratas  maciitas  h.tc 
lamenia  non  abluant?  Petrns  trinam  negationem 
trina  confessione  delevit  (Joan  21) .  Aaron  sacril^ium, 
(d)  et  conflatum  ex  auro  viiuli  caput ,  fraternae  cor- 
rexere  preces  {Exod,  32).  David  sanctl  et  mansuetis- 
simi  viri  homicidium  pariler  et  adulterium ,  seplem 
diemm  emendavit  fames  (2.  Reg.  il.  12).  Jacebat  in 
terra,  volutabatur  in  cinere ,  et  oblitus  regiae  poles- 
tatis,  lumen  quaerebat  in  tenebris.  ninmque  tantom 
respiciens  quem  offenderai,  lacrymabili  [al.  taenf' 
mali]  voce  dicebat :  Tibi  soti  peccavi^  ei  matum  coram 
te  feei  (Pa.  50.  6).  Et :  Redde  mihi  Uttitiam  satutaris 
ttti^  el  spiritu  prindpali  eonfimta  me  {Ibid»  II).  Alque 


(fr)  lDedUisaliquot,etMss.  occorrit  interduiR  batnea 
pro  batneas  oon  tam  heic  iod ,  quam  alibi ;  nec  dobium , 

airin  ex  criticorum  licentia ,  nam  bainea  plurinm  mimero 
ici  negat  Varro  de  Ling.  Lat.  lib.  7.  Neque  ab  eo  quod 
dieuni  babieum,  habet  muUUudmem  consuetudo. 

(c)  PlauUi  I^lerani,  qui  ut  TaciUis  Annal.  lib.  XY.  cap. 
60.  tradit.  in  Nerouem  coojurasse  deprcheosus,  ptenus 
constaniis  sUentU  trueidatus  est.  ^us  palaliom  in  Coelio 
roonte  poslea  incoluit  ConsUniinus,  lum  Silvestro  Pa|>as 
donodedit,  aquoio  BasilicamS.  Joannis,  qusead  haoe 
usque  diem  de  uomine  LateraniappeHaUir,coDversum  est. 

(d)  Aliier  ob  conpatum^  eto.  et  quidam  Mss.  penes  Yl  • 
ctorium,  ex  confiato  ex  am  *»lif(i  eapke. 


695  CPfSTOU 

fiictttin  est,  ol  qtii  me  ftfia«  dociiarat  vlrtotibus, 
suiB,  qoomodo  steiis  non  caderem,  doceret  per  poeni- 
tentiam,  qtiomodo  cadensresurgerem.  Quid  lam  im- 
piom  legimus  inter  reges,  quam  Acliab»  Je  quo  Scri- 
plnra  dicil.;  Non  fuiU  tAiut  talis  ut  Achab^  qui  veitttn- 
datui  e$i  *  «f  faetrei  malum  in  eon$peetu  Domini  f 
(5.  Reg.  21. )  Hic  cum  propter  sanguinem  Nalnitbae 
correptus  Tuisset  ab  Elia,  et  audisset  irain  Doniioi  per 
Propbeiam :  c  Occidisti,  ei  insuper  possedisii :  et  ecce 
ego  inducam  super  te  malum,  et  demetain  posteriora 
tua  t  >  et  reliqna  :  scidit  vesilmenta  sua ,  et  openiit 
cilicio  carnem  snam,  jejunabatqiie  in  sacco*  et  ambu- 
iabat  demisso  capite.  Tunc  facius  esl  sermo  Dei  ad 
Eliam  Tbesbylen,  dicens :  c  Nonne  Tidisti  Achab  hu- 
miliatum  cornm  me  f  Quia  ergo  humiliatiis  est  mei 
|ai.  timorii  mei]  causa ,  non  indiicam  malum  in  die- 
bnsejns; » Ofciix  poenitentia.quae  ad  se  Dei  iraxil 
oculos,  qiiae  furenteci  sententiam  Dei ,  coiifesso  er* 
rore  mutavit.  Hoc  idem  ei  Manassen  in  Paralipome- 
non(2,  Par.330  supple  libr.)^  etNiniven  fecisse  legi- 
mus  in  Prophela  (Jon.  5.  4),  Publicanum  quoque  in 
Evangelio  [Luc,  16).  E  quibiis  primus  non  soitim  in« 
diilgeniiam ,  sed  et  regnum  recipere  meriiit ;  aller 
iinpendeniem  Dei  fregitiram;  tertius  pectiis  verberans, 
piighis,  ocnlos  non  levabat  ad  ccelum;  et  multo  jusiifica- 
lior  461  reeessit  Puliiicanus  huniili  confes^ione 
Titioruni,  qiiam  PharissKus  snperba  jnctalioiie  virlu- 
tuni.  Non  est  Inci  hujus  ut  pceniientiam  praedicem, 
et  quasiconira  (a)  Montanum,  Novatnmque  scribons 
dicam,  illain  hostiam  Domiuo  esse  piacabileir. 
{Peal.  26) ;  et,  c  Sacrificium  Deo«  spiritum  conirilm- 
lalum  >  (PtaL  50. 19) :  Et,  c  Maio  ixieniteniiam  |iec- 
catoris,  quam  monem :  i  (Execk.  18. 23) ;  El,  c  Ex- 
surge,exsnrge  Jerusalem  » (isot.  60. 1;  et  Bameh,  5. 
5) ;  et  multa  alia,  qiias  propbetarnm  clanguiit  tuba;. 

5«  lloc  iinum  loquar ,  qnod  et  legeiitibus  utiie  sit, 
el  prarsenti  causae  conveniat.  Non  est  confusa  Do- 
minnm  in  lerris.  el  ille  eam  non  confundetur  [al.  can- 
fundei]  in  coelo  (Lue.  9).  Aperuit  cunctis  vtilnus 
suum  f  et  decolorem  [al.  dedecorem]  in  cnrporc  cica- 
tricem  flens  I\oma  conspexit.  Dissuia  liabuit  latera, 
nudum  caput,  clausum  os.  Non  est  ingressa  Eccle- 
siam  Domini,  sed  exira  castra  cum  M^ria  sorore 
Hoysi  separata  censedil  (Num.  12.  15),  utquam  Sa- 
cerdos  ejecerat ,  ipse  revocaret.  Descendil  de  solio 
deliciarnm  su;irum,  accepii  molam,  fecit  farinam,  et 
dlscalcealis  pedibus  iransivit  fliienti  lacrymaruin.  Sedit 
super  (b)  carbones  ignis.  Hi  ei  fuere  in  adjiiloriuro. 
Faciem ,  per  quani  secando  viro  placnerai ,  verbera- 
bat,  oderat  gemmas,  linteamina  videre  non  poteral, 
ornamenta  fugiebat.  Sic  dolebat,  quasi  adulleriUm  com- 
misisset,  el  roultis  impendiis  medicaminum  onum 
vulnus  sanare  cupiebat, 

6.  Diu  morati  sumus  In  poi^nitentia ,  in  qoa  velut 

Ja)  Hl  doo  baerellct  lapsis  poenitentiam  denegahant. 
t)  Erasmus  carbones  David  desolalorios,  vel  eum  quo 
[» labra  porgata  suot ,  pcrperam  interpretatnr ,  guem 
yidorlus  sugiUat,  oslenditque  eos  alludi,  quos  sub  fiaem 
cap.  47.  Isaias ,  Babylonem  ad  pceniteatjam  exhorUBs  , 
(iroponit :  «  Habes  carbones  ignis :  sedebis  super  eos  :  hi 
eruni  tibi  in  adjnlorium. » 


LXXtlli^  694 

in  vadosis  locis  resedimus ,  ul  major  nobis  el  absqua 
ullo  impedimenlo  se  laudnm  ejus  oampus  aperirel. 
Recepia  sub  oculis  omnis  Ecclesios  communioner  quid 
fecit?  scilicel  in  die  bona  malorum  non  oblitaesl 
(EccH.  11) ;  et  post  naufragium  rursum  tentare  noiuil 
pericula  navigandi.  Quiu  poiius  omnem  censum,  quem 
liabere  poterat  (erat  autem  ainplissimus ,  et  respon* 
dens  generi  ejus)  dilapidavit ,  ac  vcndidit :  cl  in  pe- 
cuniam  congregatum ,  usibiis  pauperum  pra^paravit ; 
el  prima  omiiium  (c)  vovoxofuiov  instituit,  in  quo  xgro- 
tantes  coUigeret  de  piateis,  et  consuinpta  languoribus 
atqiie  inedla  miserorum  memhra  foverel.  Describam 
ego  nunc  diversas  hominnm  calamitatcs ,  Iruncas  na- 
res,  eflossos  ocuios,  semiiistos  pedes ,  luridas  46S 
manus ,  turoentes  aivos ,  exile  femur ,  crura  tur- 
geniia ,  et  de  exesis  ac  puiridis  carnibus  vermiculos 
bullientes  ?  Quoties  morbo  regio ,  et  pedore  confec* 
tos  bumeris  suis  ipsa  portavit  ?  quoties  lavit  puruien- 
tam  vnlnemin  saniem  quam  alius  aspicere  non  vale- 
bat?  Prxbebat  cibos  propria  roanu,  et  spiranscadaver 
sorfoitiuncnlis  irrigabat.  Scio  muilos  divites  etreligio- 
sos  ob  stomachi  angustiam  exercere  lnijusmodi  mi- 
sericordiam  per  aliena  minisieria ,  et  clenientes  csse 
l»ecunia ,  non  maiiu.  Quos  equidein  non  roprnbo,  ci 
teneritudinem  animi  nequaqiiain  inlerpretor  inddeli- 
iatem  :  scd  sicul  inibecillitati  stomachi  veniam  tribuo, 
sic  perfecto}  mentis  ardorem  in  cceluro  huidibus  fero. 
Magna  fldes  ista  contemnit.  Scio  [al.  Scit]  quid  in 
Laxaro  divcs  purpumius  aliqiiando  iion  fecerit,  quali 
supcrba  niens  reiribntione  daronaia  sit(LMc.  16)  iile 
qiiein  dcspicimiis,  quem  videre  non  possuniiis,  ad- 
ciijiis  iiiluiium  nobis  voniitiis  eriimpit,  no>tri  similis 
est,  de  eodem  nobiacuin  forniatus  est  luto,  iisdem 
conipactus  elcmentis.  Qiiidqiiid  paiiiur,  et  nos  pati 
posstimus.  Yulnera  ejus  eiistiineinus  propria;  et 
omnis  animi  in  alierum  duritia,  cleinenti  in  nosniet- 
ipsos  cogiiatione  frangetur. 

Non  mihi  $i  iingum  centum  tint ,  oraque  eentum , 

Ferrea  vox, 

Omttra  morborum  percurrere  nomina  possiw, 

(Ex  jEneid,  0). 

qus  Fabiola  in  tanta  miseronim  rcfrigeria  commuia. 
vit  y  ut  roulli  pauperum  sani  languenlibus  invidefrent. 
Qiianqunro  illa  simili  liberaruale  erga  Clericos ,  et 
Monachos,  ac  Virgiiies  fueril.  Quod  Monasicrium 
non  illius  opibus  siisteniaium  est?  qucm  niidum,  ei 
dinicum  non  Fabiolas  vestimenU  texernnt?  in  quo- 
ruin  se  iiidigcntinm  non  efftidit  prxceps  ei  fcslina 
largitio?  Angusla  misericordi»  i»jus  Roma  fuii.  Pera- 
grabat  ergo  insulns,  et  toturo  Etruscum  niare,  Vol- 
scorumqueprovinciam,  el  reconditos  curvorum  litio- 
ruro  sinus,  in  quibus  Monachorum  consisiunt  cliori , 
vcl  proprio  corpore,  vel  iransmissa  per  virossancios 
ac  fideles  muninceniia  circumibat. 
7.  Unde  repenie  et  contra  opinionem  omnium  Je  • 

(c)  Itcrum  Erasm.  InierpreUlur  yowmm4>vurf>  quod  est 
Ummientum  vincutum,  hinc  fortc  adducius,quod  m  aliquot 
veustioribus  impressis  Graeco  vo«buio  iy<w«iato»  isUia» 
interpretatio,  id  esl  langwntimn  n(te ,  addebatur. 


m  salncti 

rosolymam  navigavU»  abi  463  mullorum  excepu 
coticursu.  nostro  parumper  U9a  ef>t  hospilio  :  cujus 
socieiatis  recordans ,  videor  milti  adhuc  videre  quam 
vidi.  Jesu  bone,  quo  iila  lervore,  quosiudio  iiiienu 
erai  di\ii)ts  voluminibus?  ei  veluti  quamdam  famem 
saliare  desiderans ,  per  Prophetas ,  Evangelia,  Psal- 
inosque  currcbat :  quacstiones  et  proponens,  et  so- 
lutas  recondens  in  scriniolo  pectoris  sui.  Nec  vero 
satiabalur  audiendi  cupidine ,  sed  addens  scientiam , 
addei)ai  doiorem  {EccL  5) ;  et  quasi  oleum  flamm» 
adjiciens  [al.  adjeceris] ,  majoris  ardoris  romenla  ca- 
piebat.  Qiiodani  die  cum  in  manibus  Moysi  Numeros 
tcneremus ,  et  me  verecunde  rogaret ,  quld  sibi  vel- 
let  nominum  tanta  congerles  :  cur  singulae  Iribus  in 
uliis  aUjue  aliis  locis  varie  jungerentur :  quomodo 
Balaam  ariolus  sic  futura  Christi  mysteria  propheU- 
rit  (iVifm.  20),  ut  nullus  propemodum  Prophetarum 
lam  apcrte  de  eo  vaticinatos  sit;  respondi  ut  potni, 
ei  visus  [al.  ni$u$]  sum  Interrogationi  ejus  satisfacere. 
Hcvulvens  ergo  librum,  pervenit  ad  eum  locum,  ubi 
ratalogus  describitur  omnium  Mansionum,  per  qnas 
de  iCgypto  egrediens  populus ,  pervenit  usque  ad 
fluenta  Jordanis  {Num,  33)«  Gumque  causas  quxre- 
rct  et  raiiones  singularum  ^l.  sinpu/omm],  in  qui- 
husdain  hxsiUvi ,  in  aliis  inoffenso  cucurri  pede,  in 
pterisque  simpliciter  tgnorantiam  confessus  sum. 
Tunc  vero  magis  ccepit  urgere ,  et  qoasi  non  mihi  ii- 
ceret  ncscire ,  quod  nescio ,  expostulare ,  ac  se  indi- 
gnam  tantis  m^steriis  dicere.  Quid  plura  ?  Extorsit 
niihi  negaiidi  verecundia ,  ut  proprium  ei  opus  bu- 
juscemodi  disputatiunculae  pollicerer ,  quod  usqoe  In 
prtcsctis  lempus,  ut  nunc  intelligo,  Domini  voluntate 
dilnium ,  reddctur  mentorlae  iliius  :  ut  sacerdotalibus 
pi-ioris  ad  se  voluminis  indula  vestibos,  per  mundi  bn- 
jns  solitndinein  gaudeat  se  ad  tcrram  repromissionis 
aliquiindo  venisse. 

8.  Verum  qtiod  cocpiintis,  proscquatnur.  Quxren- 
lihus  nobisdignuni  Uutu  464  fcmin.nc  habiiacu- 
Juu) ,  ctim  iila  ita  solitudincm  cuperct ,  ut  diverso- 
rio  Marise  carere  nollct :  ecce  subito  discurrcntihus 
nuntiis,  Oriciis  totus  intremuit  [al.  intonuii],  ab  iil- 
iimaMoeotide  inter  glacialem  Tunain,  ei  Massagcta- 
rum  immanes  populos,  ubi  Caucasi  rupibus  feras 
gentes  {a)  Alexandri  claustra  cohibent,  erupisse  Huti- 
norum  examina ,  qux  pernicibus  equis  huc  illucque 
vo!itaiitia,cxdis  pariler,  acterroriscuncucomplerenl. 
Ahcrat  lunc  Romanus  exercitus,  et  {b)  bcllis  civilibus 
Sn  lUlia  tenebatur.  Hanc  gentem  (c)  Herodotus  refert, 

(a)  Tauri  monlls  angusliae  snnt ,  quas  caucams  porlas 
vocat  Pllulus  lib.  6.  et  satis  accurate  describit ,  alh  ple- 
ruiiique  Auciores,  casjpkas  dicunt. 

{b)  Bellura  civile  Argohastus  exciUverat,  qui  occiso 
Valenliniano  Xuniore ,  Eugcntum  Imperalorem  consUtue- 
ral.  Contra  huac  cuin  pergerel  Theodosius  aon.  394.  Ro- 
maiias  secum  Legionos  Juxit ,  qusG  adliuc  in  Ilalia  erant , 
cum  Hnnni  imperii  terras  an.  595.  vaslarent. 

{e)  Haec  narrat  Herodotiis  Ub  1.  cap.  10&.  sub  Scyiha- 
Tuin  uoinine ;  sed  annos  XXVIII.  praefuruui  ijodie  Uero- 
doti  codices ,  qua  de  causa  Hieronymum  Scali<;cr  nolat , 
quod  suppulet  tantum  XX.  Sed  in  eo  apud  Herodotum  nu- 
mcro  magnam  inesse  difflculiatem,  obiservarant  alii :  ego 
vilium  inswlisse  non  dubito ,  adeoque ,  non  ui  pcrperam 
Scaliger,  Uicroiiymi  leclioucm  ex  Uerodoto,  sod  Uerodoti 


lUEaONYMI  m 

sub  Dario,  rege  Ucdoruni,  viginti  annis  Orientem  te- 
nuisse  cnptivum ,  et  ab  ifigyptiis  atque  iEthiopibus 
annum  exegisse  vectigal.  Avertat  Jeaua  ab  orbe  Ho- 
mano  lalea  ultra  bestias.  Inspemti  ubique  aderant, 
et  famam  celeritate  vincentes,  non  religioni,  non  di- 
gniiaiibus,  nuna?Uti  parcebant,  non  vagientis  mise- 
rabaniur  infantiae.  Gogebantur  mori,  qui  nonduni 
vivere  coeperant;  et  nescientes  malum  auumi  inlcr 
bostium  manus  ac  tela  ridebant.  Coosonus  inter  om- 
nes  romor,  pelere  eos  Jerosolymam,  et  ob  nimiam 
auri  cupidiialem  ad  hanc  urbem  percurrere  (d)  Muri 
neglecti  pacis  incuria ,  sarciebantur*  Aotiocbia  obsi- 
debatur,  Tyrus  se  volens  a  terra  abrumpere,  insulam 
quxrebat  antiquam.  Tunc  et  nos  compulsi  sunius  pa« 
rare  naves,esse  in  littore,adventom  bostium  praeca- 
vere,  et  sasvieniibus  ventis,  magis  barbaros  metuere, 
quam  naufraginm ;  non  lam  proprias  saluti,  quam  Vir- 
ginum  castimoniffi  providentes*  Erat  illo  lempore 
qitaedam  apud  [al.  inter]  nos  (e)  dissensio,  et  bariia- 
roriim  pugnam  domestica  belia  superabant.  Nos  in 
Oriente  tenuerunt  jam  fix»  sedes ,  et  inveleratum 
sanctorum  Locorum  desiderium.  Ula,  que  totain 
sarcinis  erat,  et  in  omni  urbe  peregrina ,  reversa  est 
ad  patriam ,  ut  ibi  pauper  viveret ,  ubt  dives  fuerat ; 
manens  in  alieno,  quae  465  nn^ltos  prius  hospiies 
babttit :  et  (ne  sermonem  iongius  proirabam)  in  con»- 
pectu  Romanae  urbis  pauperibus  erogaret»  quod,  illa 
tesie,  vendiderat. 

9.  Nos  boc  tantum  dolemua,  quod  pretiosissunum 
de  sanctis  Locis  monile  pcrdidimus.  Recepil  Roma 
quod  amiserat,  et  procax  ac  maledica  lingua  Genti- 
lium,  oculorum  tcstimonio  confutata  est.  Laudent 
cxteri  misericordiam  ejus,  bunriliutem,  fidem  :  ego 
ardorem  animi  plns  laudabo.  Librum  quo  Heliodo- 
rutn  quotidam  juvenis  ad  eremum  coborutus  sum 
{Ephi.  14),  tenebat  memoriier ;  et  Romana  oerneiis 
moenia,  inclusam  se  esse  plangebat  Obiiia  sexus, 
fragililatis  immemor,  ac  solitudinis  tantum  cupida, 
ibi  erai,  ubi  animo  morabatur.  Non  poterat  teneri 
consiliis  amicorum  :  iu  ex  urbe,  quasi  de  vinculis, 
gcstieliat  erurapere.  Dispensationem  pecuniae,  et 
cautani  distributionem  genus  infideliutis  vocabat. 
Non  aliis  distribittionem  eleemosynarum  tribuere; 
aed  suis  pariter  effusis,  ipsa  pro  Ciiristo  stipes  opu- 
bat  aceipere.  Sic  festinabat,  sic  impaiiens  erat  mo- 
rarom,  ut  illam  crederes  profecturam.  luque  dum 
semper  paratnr,  mors  eam  inyenire  non  potui&  im> 
paraum. 

iO.  Inter  iaudes  Jeminae  subiio  mibi  Pammachius 
meas  exoritur.  Paulma  dormit  ut  iste  vigtiet.  Pra:- 

ex  Hierony0io,(|iii  iu  leglssa  apparet,  pulo  emendandam ; 
idque  eo  Itbentius,  quod  minori  hujus  supputalioni  et  Jo- 
sephos,  et  Eusebius  suffrageotur. 

{d)  Vocem  mnH  duo  Mss.  ei  vetus  editio  ignorant ;  mox 
alio ,  eoque  tacile  meUori  sensu  legunt ,  «  Neglecu  |)acis 
incuria  sjrciebatur  Amiochia.  Tyrus ,  se  vol^ns  a  terra 
abrumpere ,  »  elc.  Porro  ixmiam  anUquam  uiteliige  Pa- 
Ixtyrum;  et  Vid.  Piiaium  lib.  5.  cap.  19.  tum  veleres 
Gcographos. 

{e)  Celebrisnempe  illa  cum  Joanue  Jcrosolymil.  «^c  RuF- 
fliio  in  caiisa  Origeoistarum.  Paulo  iofra  quidam  M;»s.  at- 
fpie  cdili  velusUorcs,  temdtjam  fixa  fideu. 


097  EPISTOLA 

eedH  maiilttm,  at  Christo  famulum  derellnquat.  Hir 
lis&res  Qxoris,  et  hxreditatis  alii  possessorcs.  Cerla- 
banl  vir  et  femina,  qnis  in  (a)  Portu  Abrahae  laber- 
iMreuIum  figeret  :  et  erat  hxc  inter  uirumque  con- 
tentio,  quis  humanitate  superaret.  Vicit  iiterque,  el 
Qterque  superalus  est.  Ambo  se  viclos  et  viciorcs  fa- 
lenlur,  dum  qaod  alter  cupiebat,  uterque  perfeclt. 
Jungunt  opes,  sociant  voluntates,  ut  qiiod  semulatio 
dissipatara  erat>  concordia  cresceret.  Necdum  di- 
ctum,  jam  factum.  Emitur  hospilium,  et  ad  hospi- 
tinni  [ai.  et  Aosptrixmj  turba  concurril.  c  Non  est 
enim  labor  in  Jacob,  nec  dolor  in  Israel  i  (iVtim.  23. 
^l.  juxta  LXX),  Adducunt  maria,  quos  in  grciniO 
suo  terra  suscipiat.  Miltat  Roma  properantes  [al. 
naviganle$],  quos  navigaturoa  littiis  inoUe  coiifoveat. 
Quod  Puhlius  semel  fecit  in  insula  (1)  Meliie  erga 
ttiniro  Apostolum,  et  (ne  contradictioni  locuin  tribuam) 
466  ^"  ^^  >^^V' !  ^^  >^^>  ^^  frequeoter  faciunt  et 
in  pLures  :  nec  solnro  inopum  necessilas  sustentatur, 
sed  prona  in  omnes  munificentia  aliquid  et  habenti- 
bu6  providet.  Xenodoehium  in  Poriu  Romano  sitiim 
toiQS  parjter  mundos  aiidivit.  Sub  una  a^state  didicit 
liritaiioia  (2),  qaod  JSgyplus  et  Partbus  noverant 
"Vere. 

41.  Quod  scriptum  est :  c  Timeniibus  Dominum» 
omnia  cooperaniur  in  bonum  {Rom.  8.  28),  in  obitu 
tanioe  feminae  vidimus  comprobatum.  Quadem  prassa- 
gio  futurorum  ad  multos.  scripserat  Monachos,  ut  ve- 
nirenl,  et  se  gravi  onere  laborantem  absoiverent, 
faceretque  sibi  de  iniquo  maminona  amicos,  qui  eam 
reciperenlin  aelerna  tabernacula  (Luc,  16.  Id).  Ve- 
nerunt,  ainici  facti  sunt  :  dormivit  illa  quo  modo 
voluit :  el  dcposita  tandem  sarcina,  levior  volavit  ad 
coelum.  Qnantum  haberct  viventis  Fabiolje  Roma 
niiraculuin,  in  mortua  demonstravit.  Nccdum  spiri- 
tum  exhalaverat,  necdum  debiiam  Chrislo  reddide* 
rat  animam, 

Et  jam  fama  volant^  tauli  pmnuntia  luctu$ 
{jEneid.  /.1), 
totias  Urbis  populum  ad  exequias  congrcgabat.  So- 
nabant  Psalmi,  et  aurata  Tcmplorum  {b)  tecia  re* 
boans  in  sublime  quaticbat  alleluia. 
Hic  juvenum  chorus^  iUe  senum,  qui  carmine  laude$, 
Feminea$f  et  facta  ferant.      {Ibid.  /.  8.) 
Non  sic  Furius  de  Gallis,  non  Papirius  de  Samniti- 
*  bus,  non  Scipio  de  Numantia,  non  Pompeius  de 
Ponti  geiitibus  iriumphavii.  Illi  corpora  viccrant,  ha:c 
spiritualfs  nequilias  subjugaviu  Audio  pra^ccden- 

fa)  Conferenda  illa  ad  Pammachium  Epislola  num.  11. 
ubi ,  «  Audio  le,  iuquU,  Xenodochium  in  poriu  fecisse  Ro- 
mano,  et  virgam  de  arbore  Abrahain  in  Ausonio  plantasse 
litiore :  v  tum  quse  in  eum  locum  adnotavimus. 

{b)  Ab  impressis  Erasm.  et  Mariian.  aberaUecto,  qua 
detracta  voce,  claudicat  sensus :  nos  ex  aliis  editis  ac  Mss. 
sofl'ecimus.  Porro  veterem  Christlanorum  istam  coiisuetu- 
dinem  ixtandi  io  piorum  funcribus,  quam  plerique  alii 
Scriptores  probaul ,  merito  uosler  Hleron.  in  Vita  Pauli 
Kreinitae  christianam  tradUionem  vocat. 


LXXVIII. 


m 


Mli 


(\ )  Antea  cum  esset  Mitylene,  Gravius  e  Mss.  codd.  fecit 
ueta. 


(i)  Haud  salis  placet,  quod  allo  sensu  rescribere  Gra- 
vJii&rn^iluii  ex  uuo  veteri  ood.  quo4  /Egypttte  et  imthus 
agnovcrant :  me  qapd  scriptum  est^  etc. 


tlum  turmas,  et  calervatim  in  exequiis  ejus  multitii- 
dinein  conflucnlem.  Non  platea;,  non  porlicus,  non 
immineniia  dcsiiper  tecta  capere  poterant  prospe- 
ctanles.  Tunc  suos  in  uiiuni  populos  Ronia  conspe- 
xlt  :  favebaiit  sibi  oinnes  in  gloria  poenitentis.  Nec 
mirum  si  de  ejus  salule  homines  exultarent,  de  cujus 
conversione  Angeli  Iselabantur  in  ccelo. 

1*2.  Hoc  tibi,  Fabiola  [al.  mt  Fabiola],  ingenii  mei 
senile  munus,  has  ofliciorum  inferias  dedi.  Laiidavi- 
nius  su'pe  viigines,  viduas,  ac  inarilalas,  qiiarum 
semper  fuere  candida  ve^iimenta,  qiui!  c  srquuntur 
Agnum  qiiocumque  vadit»  {Apoc,  14.  4).  Felix  prae- 
conium,  quod  nulla  totius  vits  sordc  467  macula- 
tiir.  Procul  livor  ,  facessat  iiividia.  Si  paterfaniilias 
bonus  est,  quare  oculiis  nostermalus  est?  Qu9  inci- 
dcrat  in  latrones,  Ghristi  buineris  reportata  esi  {Luc. 
10).  Muliae  mansiones  suiit  apiid  Patrein  {Joan.  14). 
Ubi  abundavil  peccaium ,  supcrabundavit  gratia 
{Rom,  5).  Gui  plus  diiniitilur,  plus  amat  {Luc,  7). 

EPISTOLA  LXXVIIl  {c). 

SEC  LIBER  EXEGETICUS  AD  FABIOLAM. 

De  xLii  mansionibus  Israelilarum  in  deserlo. 
Postquam  egre&sus  Hebrteorum  ex  Egypto^  et  diutumi 
itineris  historiam  spiritualiter  intelligendam  docuitf 
Munsionum  ordinem  prosequitur^  singulam  quamque 
juxia  tropologiam  exponens ;  reddiique  ita  memorio 
Fabiola!  opus,  quod  ei  viventi  promiserat. 
A.  In  septuagesifflo-septiroo  Psalmo,  quem  juxt» 
Evangelistam  Mattlixum  {Cap>  13.  v.  35)  expersoiia 
Domini  dictum  credimus,  decero  plagarum  in  i£gy- 
pio,  et  egressionis  Israel  1n  solitudioem,  narratur 
bistoria.  Cumqae  nuUi  dubiuin  sit,  facta  esse  qiise 
scripta  sunt,  quasi  aliud  littera  sonet«  aliud  spiriius 
clausum  leneat  :  c  Aperiam,  i  inquit,  c  in  parabola 
os  meum  :  loquar  proposiiiones  ab  initio.  Quanta 
audivimus  et  vidimus,  ea  ei  patres  nosiri  narraverunt 
nobia  i  (Ps.  77.  S.  et  5).  Unde  et  Apostoius  iisdem 
verbis,  quia  eodem  et  spiritu  :  c  tla:c  autem,  i  ait, 
c  oronia  in  ligura  coutingebant  illis  :  scripta  suntau- 
lem  ad  (d)  commoniiionem  nostram,  in  quos  (ines 
StDCulorum  devenerunt  i  (1.  Cor.  10.  11) :  £t,  c  Nolo 
vos  ignorare,  fratres,  qupniam  palres  nosiri  omnes 
sub  nube  ruerunt,  et  omnes  mare  transierunt,  et  om- 
nes  in  Moyse  baptizati  sunt,  in  nube  et  in  mari :  et 
onines  eamdem  escam  spirilualem  mandncaverunt, ' 
et  omnes  eumdem  potuin  spiritualem  biberwit.  Bibe- 
bant  autem  de  spiritiiali  consequenle  eos  petra  :  pe-* 
tra  autem  erat  Chrislus  i  {Ibidem,  1  et  seqq,).  Si  ergo 
pars  bistoria:  itineris  ex  i£gypto  spiriiualiier  accipi- 
tur,  et  caetera,  quoe  ab  Apostolo  pro  angiislia  tem- 
poris  prxtermissa  sunt,  ejusdem  esse  intelligentix 
convinceniur.  Nam  idein  Propheta,  qui  in  alio  loca 

(c)  jUos  1*7.  Edita  eottemtemt^orequo  suverior. 

(rf)  Hunc  locuni  ubi  leginnis  sopra  episl.  /4.  ad  Kufiin. 
n.  2.  pro  verbis  ad  commomtioiiem ,  vel  correptionem  no^ 
stram ,  expressiraus  e  Mss.  de  nobis.  Heic  auiem  loci  non 
eadem  oonsoiiat  Hss.  auctoritas.  Et  Tertullianus  quidem 
ad  no$  commonendos  legit,  alquc  i[>so  in  Oi*a;co  est  «p4s  vm» 
ivrm»  ^  quae  fidcui  'unpressse  lcclioni  adsiruant. 


m  SANCTI  HlERONTMl 

diieral :  c  HaMlavi  cam  habitaulibos  Cedar  :  mul- 
tum  incola  fuitanima  mea  >  (P«.  419.  5)  :  abseniiam 
Terrae  sanct»  non  468  susiinens,  lacrymabiliier 
ingemiscit,  ei  dicit :  c  IIspc  recordatiis  sum,  et  efftidi 
in  me  animam  meam  :  donec  transeam  in  locum  ta- 
l>ernaculi  admirabilia,  usque  ad  doinum  Dei  :  in  voce 
eisultalinnis  et  confessionis,  sonus  epulunlis  i  (Pa. 
41.  5).  £t  in  alio  Psalmo  :  c  Ri;yela  oculos  meos, 
et  considerabo  mirabilla  de  lcge  tua  >  (P«.  118.  18). 
PaiiIo4  quoqoe,  c  Lex  spiritualis  est  >  (Rom,  7. 14) : 
Et  ipse  Dominus,  c  Si  crederetis  Moysi,  ct  mihi  cre- 
deretis  :  de  roe  enim  ille  scripsit  >  {Joan.  5.  47).  Et 
Evangelium  secundum  Lucam  :  c  Tunc  incipiens  a 
Moyse,  ei  omnibus  Prophetis,  interpretabatur  illis  in 
cnnctis  Scripluris,  quac  de  se  ipso  diclaerant  i  (Luc. 
24.  27).  Igilur  Judxi  parvuli,  etqui  solidum  cibum 
glutire  nequeunt,  sed  adhuc  lacie  nulriuntur  infan- 
ti»  (!.  Cof.  3),  legant  Phnraonem  carneom,  et  mare 
Rubnim,  per  quod  ad  Indiam  nnvigalur  :  et  Manna 
coriandro  simile  :  et  omnia  qutc  scripia  sunl,  audiant 
oorporaliier,  lepram  domorum,  et  lcpram  pellis,  et 
staminis ;  taurum  homicidam  ,  et  jumcntum  adui- 
terii  reum;  et  llebrxi  propler  uxorem  ac  llberos 
aervire  (a)  cupientis,  aurem  «bula  perroralam.  Nos 
autem  derelinquenles  Capharnaum,  agrum  quondam 
pulehenimum,  et  cum  Jesu  egredientes  in  desertum, 
pascamur  panibns  ejus  (Matlh.  14;  et  Mare.  6) :  si 
insipienies  suinns  et  jumentorum  similes,  hordea- 
ceis  :  sin  rationale  animal,  iridceis,  ei  cx  grano  fru« 
menii  commoliiis  :  qiiod  in  terram  cadens  et  mor- 
luum  multos  fruclus  atiulit.  Novem  plagis  fiercussa 
est  iEgyptiis,  fractus  Pliarao,  ut  dimitteret  populum 
Dei.  Ad  exiremum  primogeniia  perdidit,  ut  primo- 
grnita  Israelis  Domino  sacrarenlur.  Qui  prius  tencre 
cupiebant,  iiistanter  cxpelluiit.  Exterminator  transit, 
et  terram  Gessen  pastoralem  et  pliiviis  Irrigatam,  non 
audet  attingere  :  erant  enim  postes  eomm  agni 
croore  signaii ,  et  opere  loquebantur  :  c  Signaium 
eaC  soper  nos  lumen  vultus  tut,  Domine  i  (Ps.  4.  7). 
Unde  et  appcllatur  ipsa  solemnius  Phate,  qnam  noa 
iraniitum  appellare  possumuf^,  eo  quod  de  pejoribug 
ad  meliora  pei^entes,  tenebrosam  iEgypium  relin- 
qoimus.  Sed  jam  lempus  est,  ut  promissa  complen- 
tes,  Mansionum  Israel  ordinem  prosequamur. 

S.  Scriptum  est  in  ultima  parte  voluminis  Nnmc' 
rorum  (Cap.  53),  quod  apnd  Hebrxos  appellalur 
VAJEBABBER  :  c  Uxc  sunt  cssira  filioruin  Israel,  qui 
egressi  sunt  488  ^^  ^®i*<*'  ^^Egypti  per  turmas  suas 
in  manu  Moysi  et  Aaron ;  >  quas  Gr»ci  (b)  oin&p9€i( 
vocaiity  nos  propter  lingua!  proprietatein  signincan- 
lius  Matuionei,  sive  quia  de  exercitu  dicitur,  eaitra 


TOO 
transtulimua.  Fit  autem  catalogos  MansiojHim  a  prima 
usque  ad  ullimam ;  et  nomerantur  simul  quadraginta 
du»,  de  quibus  Matthxus  loquitur  :  c  Ab  Abrahan 
usqiie  ad  David  generationes  quaiuordecim ,  et  a 
David  nsque  ad  transmigraiionem  Babylonis  genera- 
tiones  qiiatiiordecim  :  et  a  transmigratione  Bahylo- 
nis  usque  ad  Christiim  generationes  qiiatiiordecim, 
id  est,  siinul  generatiunes  qnadrnginla  dux  >  {Matth. 
I.  17).  Pcr  lias  currit  (c)  verus  Hebrcus,  qui  de 
terra  transire  featinat  ad  coBlum  :  etyEgypto  sxculi 
derelicia,  terram  repromissionia  ingreditur.  Nec  mi- 
rum,  si  in  illo  numeri  sacramenio  perveniamus  ad 
regna  rcelorum  :  sub  quo  (d)  Dominusatque  Salvator 
a  primo  Patriarcha  pervenit  ad  virginein,  quasi  ad 
Jordanem,  qu»  pleno  gurgite  fluens,  Spiritus  aancti 
gratiis  redundabat.  Quod  autem  in  manu  Moysi  et 
Aaron  egressus  scribitur,  iniellige  l^em  et  sacerdo- 
tium,  opera,  el  cultum  Dci  :  quorum  alterum  altero 
indiget.  Nihil  enih  prodest  exercere  virtutes,  nisi 
noveris  Creatorem  :  nec  Dei  veneratio  proficit  ad 
salutem,  nisi  prscepla  Conditoris  impleveris.  llis 
duabns  mahibiis,  quasi  diiobus  Seraphim  in  confes- 
sionem  sanctae  Triiiiiatis  erumpiinos,  dicenies,  San- 
ctus,  sanctuSy  sanctus  Domitius  Deus  sabaoth. 
Pbiha  Mansio. 

Moverunt  aulem  caitra  de  Rameae^  meme  primo, 
quinta  decima  die  mensii  primij  attera  die  poit  Pa$eha 
egreai  iunt  fitii  lirael  in  manu  exceka  in  eonspuiu 
omnium  JBgyptiorum  :  et  jEgyptii  iepeliebant ,  qnoi 
pereuuerat  Dominui  ex  eii,  omne  primogemtum  in 
terra  jEgypti :  et  in  470  dfis  eorumfeeit  Dominui 
judicia  (/Vtim.  33.  2  et  ieqq.), 

Rahesses  a  quibusdam  interpretatur  eommotio  itir- 
bulenta ,  aut  amaritudo  (d)  eommotioque  tinem  :  nos 
autem  veriiis  a^stimamus  exprimi,  tonilruum  gaudii, 
Ad  hanc  nrbem  q\m  in  extremis  niiibus  erat,  popii- 
lus  congregalus  est,  qui  in  dcserlum  exire  cupiebat, 
co  qiiod  tnmultum  sseculi  derelinquens,  movebator  a 
vitiis  pristinis,  et  ab  excomodente  se  prius  tinea  pec- 
caiorum,  ut  omnem  amaritudinem  verlens  in  dulce- 
dinem,  Dei  vocem  in  Sina  monte  desuper  tonantis 


(o)  Yetusliores  ediii  cum  quibusdam  Mss.  iervire  cu» 
mentei  aure  sibilent  perforaia.  Porro  capharnaum  oplime 
belc  agrum  pukherrinnm  iolerpretatur.  licet  ex  alia  le- 
aione  in  libro  Nominum  sit  ager  coniotationii. 

{b)  Sic  vocant  LXX.  inAfn^ ',  id  est  profecliones  et  disces- 
SDS  ab  iO^  Graec.  themate,  dum  enim  cai»lra  moventur,  teo- 
toria,  et  reliquas  exercitiis  sarcinae  tollunlur.  Rahauus 
tamen,  quem  omnium  studiosisstme  leeisse  consiat,  ut  in- 
gentes  lacinias  a  nostro  Auctore  desumptas  in  sua  scripia 
tranaferret,  honclooom  exscribens,  non  Mfni«  legit,  sed 
l4fMv«c  sive  mansiones,  staltionesque. 


(c)  Nimirum  a  transeundo  Hebrseus  tlV  nomen  ducit , 
qui  et  Graece  «^tik  tramitor  noncupator,  ut  in  superiori 
epist.  71.  n.  2.  atque  infra  Mans.  31.  al»  Uier.  nolalum 
est. 

(d)  Quod  scilicct  ah  Abraham  ad  Cbristum  quadraginta 
duae  generaliones  intercedani;  nosque  sub  eodem  uumero 
quadraginta  duarum  mansionum ,  ad  veram  promisslouis 
terram,  quae  Christus  est,  et  Beatorum  gioriam  pervenire 
posslmus. 

(e)  Siibnexa  Uieron^rmiverba^quibusproposilas  Aomac- 
set  etymologias  si^illalim  ex^ilicat,  eaque  praesertim  ab 
excomedente  ie  prwi  tinea ,  errorem  irrepsisse  boc  loco , 
ci  pro  commotioque ,  legendum  comestioque  ,'facile  nohis 
persuadent.  Revera  In  Nomlnnm  libro  Bameaei  pabutum 
de  tinea  Tenitur,  et  m  Origeniano  lexico  p^ud^  cMHMt»  u 
virto<  (ul  est  emendandum ,  non  «Itou  )  Rame^ae  paitio  stve 
comestio  de  tinea ;  nec  tot  inler  hujus  nominis  interprcu- 
tiones,  eam,  quae  fortasse  magis  obtinehat ,  pra^teriisse 
Hieronymus  credendus  est.  Quod  auiem  inse  maiit  mter- 
pretari  tonitrwm  gaudH,  inde  est,  qiiod  legcrit  cum  du- 
plici  W  iin  pro  DD  iomech  io  Qne ,  qiine  litlerae  facillime 
inter  se  commutantur.  Tunc  enim  UT\  tonUnmm ,  W 
gaudium  siffnificantibus,  nollus  dubitandi  locosrelinquitttr. 
Caetera  in  Nominum  libro  Aisius  proaequemor. 


701  EPISTOLA 

audiret.  Quod  antem  verba  dWina  et  eloquia  Scri- 
plurarum»  in  istius  saeculi  et  mundi  rota,  tonitrus 
appelleiitur,  Psalmista  declaraty  diceiis  :  c  Yox  toni- 
irui  tui  in  rota  >  (Pi.  76.  12).  Et  Dei  Patris  vocem 
in  baptismo  Salvaioris  audientes  (a)  tonitruum  puia*. 
verunt.  Gumque  coinmoti  fuerinius  ad  Evangelicam 
lubam,  et  excitali  tonitruo  gaudii,  eximus  in  mense 
primo,  quando  c  hyemsprxteriit,etabiii  sibi  i  (CanL 
2),  quando  veris  exordium  est,  quando  terra  par- 
turit,  quando  cuncta  renuvantur,  et  eximus  quinta 
decima  die  mensis  primi  [Exod.  12),  in  crastinum 
Pascb»  pleno  meusis  lumine,  post  esum  agni  imma- 
ciilati  :  et  calciatos  pedes  liabentes  de  Apo&tolo 
(Ephei.  6),  et  accinctos  pudiciiia  lunibos,  et  baculos 
iu  manibus  prxparatos.  Quarovis  ciiim  in  iEgypto 
quarta  decima  die  mensis  Pascha  racientes,  coniede- 
riinus  agnum,  tamen  tunc  nobis  lux  plena  comple- 
tur,  quatido  in  manu  exceisa  Ramessem  dimiiiimus, 
quae  excelsa  dicitur,  vel  quod  iEgyptum  percusserit, 
vel  qtiod  protexerit  Israel,  videuiibus  iEgyptiis,  qui 
adinirantur  nos  exire  de  saeculo,  et  ton^uentur  in- 
vidia,  et  postea  nos  tenere  cupientes,  in  pcrseciitio- 
nibus  suffocautur  :  quando  et  iEgyptii  sepeliunt  pri- 
inogenitos  suos,  et  patres  moriui  lerrenis  operibus, 
opprimunt  mortuos  filios  suos.  Mibi  videiilur  471 
iEgyptiorum  primogenita,  dogmata  esse  Pbilosopbo- 
rum,  quibus  decepios  bomines  atque  irreiittis  tene- 
bant.  Qiue  cum  Israel  vivus  eiIugerit,circumdant[aL 
circumdaniur]  moriuis  suis,   ne  exeuntium  imiten- 
tur  exemplum.  Porro  quod  sequitur :  c  In  diis  eorum 
fecit  judicia  >  (ATiiiii.  53.  9),  sive  ut  Sepltiaginu  tran- 
slulerunt,  c  uliiunes :  >  iilud  Hcbrxi  auiumant,  quod 
nocte  qua  egressiis  est  populus,  omiiia  in  ^gypto 
templa  destructa  sint,  sive  motu  lerrae,  sive  iciu  ful- 
minum.  Spiritualiter  autem  discimus  quod  egredien- 
tibus  nobis  de  iEgypto,  errorum  idula  corruant,  ct 
omuis  perversarum  doctriuaruni  culiura  qiiatiatur. 
U.  Mansio. 
£l  froficitceniet  fi^  I$rael  de RmneiUpeoiira  melaii 
$mU  tii  SoccoiA  (Num.  53. 5). 

Secuiida  Hansio.  In  hac  coquunt  panes  azymos,  et 
primum  teiiduiii  tabernacuia,  unde  et  ex  re  locus 
nomen  accepit.  Sogcoth  quippe  interpreiatur  in  lin« 
gua  nostra,  iahernaeutat  sive  Unioria,  Et  ob  hoc  se- 
ptimo  mense,  quinia  decima  die  mensis  solemnitas 
Tabernaculorum  est  (LetiL  23).  Cum  ergo  exieri- 
mus  ex  iEgypto,  primum  ubernacula  figimus,  sclen- 
les  nobis  ad  ulteriora  pergenduin.  Tuiic  non  come- 
dimus  de  ferinento  ^gypti,  de  fermento  maliiue  et 
nequiiiae  :  sed  vescimur  azymis  sinceritatis  et  veri- 
tatis  (1.  Cor.  5)  :  Domiiii  prxcepia  opere  consum- 
manles  :  c  Cavete  a  fermento  Pliarisseorum  >  (Maiih. 
16.  ll).  In  hac  nobis  prsecipiturMansione,  utsem- 

(a)  Id  quilNisdam  codd.desideratur  sahaloris.  Cum  vero 
non  10  Baptlsmo,  sed  cum  Pairem  rogaret  Jesus,  ul  clari- 
ficaret  nomea  suum ,  loniiruim  faaum  esse  puuverint  au- 
dientes ,  ut  Joan.  12.  29.  tesutur,  recUssime  crediiur  ex 
apocrypbo  libro  hausisse  Uier.  ei  fortasse  ex  Nazareoorum 
ETaogeiio ,  quod  ipse  Latiue  explicaverat ,  et  sublnde  ai- 


LXXVlll.  70i 

per  egressionis  ex  ifigypto  memores  simus  :  Qt  ce- 
lebremus  iratwlum^  id  est,  Phase  Domini ;  ut  primo- 
genita  nostri  uteri,  cunctarunique  virtutum,  pro 
priuiogenitis  iEgypti,  quae  percussa  suni,  Domino 
consecremas. 

III.  BIaiisio. 
El  ffrofecli  de  Soccoih^  catlra  melali  tunt  in  Eihamf 
quet  etl  in  exlremo  toliludinit  (Num,  33.  6). 

Tertia  Maiisio  ofTertur  post  uberiiacula,  in  qua 
primoin  videiur  Dominos  nocte  in  columna  ignis, 
et  per  dlem  in  colunina  nubis,  ut  praecedat  popu- 
lum,  et  dux  itineris  Aai.  Etbah  (b)  iiobis  sonat 
forlitudo ,  aique  perfeclio,  de  qua  479  ®l  ^^* 
vid  canit :  c  Tu  dirupisti  fluvios  (c)  Etbain,  >  (PtaL 
73.  15) ,  id  est,  c  fortes.  >  Grandis  esi  fortitiido, 
iEgyptum  diiiiittere,  et  in  exireiiia  solitudine  com- 
morari.  £x  quo  inielliginius  locum  Soccoih  ad- 
liuc  juxta  iEgypti  fuisse  regiones.  In  eo  enim  quod 
didlur,  quce  etl  in  exiremit  /inibut  toUiudinit,  osleu— 
ditur  tnter  confinia  esse  ereiiii  et  iEgypti.  Prsepare- 
miis  nobis  foriitudinem,  assumamus  perfecium  robur, 
ut  inter  erroruni  tenebras,  ei  confusionem  noctis, 
scieniia  Chrisii  lumen  appareai.  Dies  quoque  uostcr 
nubem  (d)  habeat  protegeniem  :  ut  his  ducibus  ad 
sanctam  Terram  pervenire  valeamus. 

lY.  Mansio. 

Profeclique  de  Elham^  reverti  tunt  ad  Phiahirolh, 
quod  ett  conira  Beel  tephon^  et  cattra  meiaii  tunt  e 
regione  Magdol  (Num,  33.  7). 

Quarta  Mansio  est  phiaruiotii,  quae  interpretatur 
ot  nobiiiumf  scribitorque  per  liieram  hetb.  Quidam 
male,  hirolh,  viilat  putant»  errorque  manifestus, 
quod  pro  supradicto  elemento,  ai  litteram  legant. 
Beel-sephon  in  linguam  nostram  veriitur  Domiiiics 
agmlonit,  aot  atcentut  tpecuUs^  aut  heAent  areana. 
Porro  Magdol,  magniludo  vel  lurrit,  Assiimpta  igitur 
ibrtltudine  nobilitamur  in  Domino,  et  Oeel*sepbon 
idoli  arcana  contemnimus,  illiosqoe  maguiiiceuiiam 
et  turritam  soperbiain  declinamos.  Non  ciiim  est  ab 
aostro,  onde  Dominus  venit,  et  a  meridie,  in  qua 
sponsus  recumbit  in  floribus ;  sed  possessor  Aquilo- 
nis  venti  frigidissinii,  a  quo  exardescuni  maia  super 
terram  :  qui  com  sit  frigidissiiaos ,  nomine  dexter 
voeatur,  felsum  sibi  assumens  vocabulum  virtutis  ac 
dextrae ,  cum  lotus  sit  in  sinistra. 

(b)  Alil  ediii  nobiteum  tonat^  vei  nobit  cantonat, 

(c)  Ifebraice  est  TITH,  qoam  vocem  io  origiaali  textu 
Tiliatam  pro  DriM,  sive  UTffH,  Yictorius  contendit,  tiun 
ex  slmili  lectione  Exod.  13. 20.  et  Num.  35.  ubi  hujus  loci 
mentio  esl,  tum  vero  io  primis  ex  Hieronymiaoa  iuterpre- 
tatione,  qua  perfeclio  verlilur ;  jierfectiouem  enim  noa  si- 
gnificaret  ex  ejus  sententia,  nisi  D  iille-ra  vox  claudereiur. 
At  Gaidaicam  terminalionem,qua  uii  amat  PsaLitisies,  ille 
non  atiendit,  ei  pi-selerea  ejusUem  sigiiiilcatiouis  voces  esse 

DpeiH,  et  p« ,  sicuii  nn^.  et  ]m ,  et  D?y ,  et  py , 

atque  aliaspassim;  denique  ex  Exodo  pdmitus,aui  nume- 
ris  Btham  ad  perrectlODis  significatioDem  trahi ,  ac  deiode 
eamdem  e^se  vocis  Elhan  in  Psalmo  rectissime  concludi, 
utpote  qu»  non  nisi  ex  Ohaklaicae  iingiia:  ingenio  finalis 
liuerulae  scriptara  diversa  sit. 

{d)  Quidam  vetustiores  vulgaU  addunt  et  noxignem^  quas 
Toces,  ut  male  in&rtas  Jampridem  Victorius  expunxerat; 
editor  Benedictiaus  iterum  adscivit  ia  textum. 


m 


SANGTI  HiERONYMl 


704 


V.  Hansio. 

Et  profeeti  de  Pkiakiroth,  transiernnt  per  medium 
mare  in  deserto  :  et  ambutaverunt  viam  trium  dierum 
in  eotitudine  Etkam,  ei  caetra  melati  sunt  in  Mara 
(Num,  55.  8). 

QuiiiU  Mansio  estin  hara,  qux  interpretatur  ama- 
ritudo,  Non  poteranl  ad  Rubri  maris  gtirgiles  perve- 
nire,  et  Pfaaraonem  cuin  suo  exerciln  videre  pereun- 
lein  ;  nisi  postquam  babuerunl  in  473  ^^^  nobiliia- 
tes,  id  esi,  in  Dominl  confessione  virtutes,  quando  cre- 
diderunt  Deo,  et  Moysi  famulo  ejus :  et  audieninl  ab 
60  :  c  Dominus  pognavit  pro  Tobis  [al.  nobU],  et  vos 
tacebilis  >  {Exod.  14. 14)  :  ei  victores,  Naria  pneci- 
Dente,  in  tympanis  et  choris  resonare  coeperuni  car- 
mina  trtuniphantium.  c  Caniemils  Dom*yo,  gloriose 
enim  honoriiicatus  est,  equum  etascensorem  projecU 
in  mare  »  (Exod.  15. 1).  Post  praedicaiionein  Evan- 
gelii,  post  tabemacttla  transmigrantium,  post  assum* 
piam  fortitudinem,  post  confessioiiis  nobilitatem  (a), 
^yptii  ei  Pbarao  rursus  occurrunt.  Unde  discimus 
cavendas  semper  insidias,  ei  invocandam  misericor* 
diam  Dei,  ut  insequentem  Pharaonem  possimus  effu- 
gere,  et  nobis  in  spirituali  baplismo  suffocetnr.  Egres* 
sis  de  mari  Rubro,  occurrii  eremus  Sur,  quae  ei  so- 
litudo  Etham  dicitur,  in  qua  tribus  diebus  ingredien* 
ies  non  habuerunt  aquani :  et  perveneruni  ad  Mara, 
quae  ex  amariiudiuc  nomen  accepii.  Habebat  fons 
aquam,  et  dulcedinem  non  habebat.  Murnittrai  \h^ 
pulus  videns  aquas,  ei  poiare  non  sustinens.  Mara 
intellige,  aquas  occidenlislitlerae,quibus  si  immitta- 
iur  coiifessio  crucis,  et  passionis  Dominicx  sacra- 
menla  jungaiitur  :  omne  quod  impotabile  et  triste 
videbatur  ac  rigidum,  vertitur  in  dulcedinem.  Unde 
et  scriptum  est :  c  Goaslituii  Deus  populo  legem  ei 
judicia,  ei  tinlavit  eum  >  (Exod,  15.  25).  Ubi  enim 
magnitudo  gratiae,  ibi  magniiudo  discriminis.  Nec 
terrearis,  si  posi  vicloriam  venias  ad  amaritudiiient: 
quia  verum  Pascha  facientes,  azyma  cum  aniaritudi* 
nibiis  comedunt,  ei  ienlatio  probationem,  probatio 
spcm,  spes  parit  salutein  (Rom.  5).  Apud  medicos 
quoque,  quxdam  aiitidotus,  noxios  humores  tempc- 
rans,  ex  {b)  amariiudine  nuncupatur»  quae  dulcis 
osiendilur,  resiituens  saiiiialem  :  sicut  e  contrario 
voluptas  atque  luxuria  amaritudine.ierminanlur,  di- 
cente  Scriptura  :  c  Quae  ad  iempus  pinguefacit  fauces 
tuas,  novissime  vero  amarius  felle  invenies  » {Prov, 
5.  5.  juxta  LXX). 

VI.  Mansio. 

Et  profeeti  de  Mara^  venerunt  in  EUm,  uin  erant 
duodeeim  fontei  aquarum,  et  474  ^eptuaginia  pal- 
mcB;  ibi  quecatlra  metatimni  (Num.  53.  t^). 

Sexla  Mansio  in  arietet  forteeque  veriitiir.  Quam 

(a)  Quos  contulimus  Hss.  poU  confemom  nobiliuuem 
pericula  rursu$  occurrunt. 

(b)  Nimirum  cupA,  quod  medicamenti  genus  esi  ex  aloo 
Gomposilum,  et  duobus  quidem  nomioibus  UfA  «u^  dici- 
iur,  sed  absolule  eiiam,  Galeui  tempore,  ut  ex  ejus  liquei 
2  et  8. 11  b.  Tdy  ictA  tdnuc  dictum  esl  ^tmfi ,  propler  insignem 
aniariindinein.  Vid.  E\  isl.  acl  Algasiam  ia  Praef. 


pulcher  ordo  virlutum  :  posi  vicloriam  tentaiio,  post 
tentationem  refectio.  De  amaritudine  venimus  ad 
arietes,  et  robusios  principes  gregis,  quos  apud  Ezc* 
ebielem  (Exech.  34)  Dominus  judicaturum  esse  se 
dicit :  quod  alii  eorum  conculcaverinl  aquas ,  ct 
compresserint  oves  :  alii  lenes  et  placabiles  fuerint. 
De  his  ei  vicesimus  octavus  Psalmus  loquitur :  if- 
ferte  Donuno  Fiiii  DH^  Afferte  Domino  filios  arietum. 
fiexiae  Mansionis  tenemus  hospiiium.  Nunquam  prius 
occurreriini  fontes  purissimi ,  nisi  ubi  magisiroruin 
doctrina  prorupii.  Nec  dnbium  quin  de  duodecim 
Apostolis  sermo  sii :  de  quorum  foniibus  derivaiai 
aquae,  iotius  muudi  siccitatem  rigant.  Juxia  has 
aquas  septuaginta  creverunt  palmae,  quos  et  ipsos 
secundi  ordinis  intelligimus  prxcepiores,  Luca  Evan- 
gclisia  tesUnte »  duodecim  fuisse  Apostoioa ,  et 
septuaginia  discipulos  miuoris  gradus ,  quos  et  binos 
ante  se  Dominus  praemitiebat  (Lue.  6.  et  10).  De 
quibus  et  Paulus  refert  (1.  Cor.  15.5.  6.  et  7)»  quod 
apparuerii  Dominus  primum  (c)  undecim,  dciode 
Aposlolis  omnibus ,  alios  volens  inteliigi  primos ,  et 
alios  secundos  Chrisli  discipulos.  Bibamus  de  hujus* 
modi  foniibus,  ei  dulces  fructus  victori»  devorantesi 
ad  Mansiones  relictuas  praeparemor. 
VIL  Mahsio. 
Profeciique  de  EUm,  eaetra  meiaU  sunt  ad  nuare  Rn^ 
hrum  (JSum.  55.  10)  (d). 

Mare  Rubrum,  quod  Hebraice  dicitur,  Jah  sopif, 
scpiima  Mansio  est.  £t  quxriiur,  quomodo  post  trans- 
itionem  maris  Rubri,  ei  fontis  Mara ,  et  Elim,  nir- 
sum  ad  mare  Rubrum  venerint,  nisi  forte  in  itinere 
pergentibus,  sinus  quidam  maris  occurrcrit ,  juxta 
quem  castra  metati  sint.  Aliud  est  enim  iransire 
mare  :  aliud  in  proximo  figere  tabernacula.  Ex  qui- 
bus  monemur,  etiam  post  Evangelicam  disciplinam 
et  cibos  dulcissimos  iriumpliorum ,  apparere  liObis 
interdum  mare  :  et  prseteriia  discrimina  poni  ante 
ociilos.  Quanquam  mulue  diffcrentise  475  ^i^ 
iransire  mare,  et  mare  procul  aspicere.  Verbum 
Jam  suph,  apud  Uebraeos  ex  mari  ei  rubro  composi- 
ium  esi  (e).  Scph  autem  ei  Rubrum  et  Seypus  vo- 
catur.  Unde  possumus  suspicari »  quod  venerint  ad 
paludem  quamdam  et  lacum ,  qui  et  carecio  et  jtHicif 

(c)  Uous  Ms.  duodecim  babet,  quae  roinime  conieronenda 
lecUo  esi,  siquidem  prioris  ordinis  Aposiolos  dislinguere 
ab  aiiis  sepiuagiou  inteiidit.  Ad  baec  Pauli  tiraecus  iexius 
in  accuralioribus  libris  frequeoiius  USm,  qua<n  Mtm  pr;e> 
ferre  invenitur. 

[d)  Scripiurae  verba  cum  Hieronymi  interpretatione 
confundunl  hujusque  vulgali  libri^  seiisumque  ipsum  aiie 
torqoeni,  ac  depravant;  quod  euim  iisdeui  vocibus,  mare 
rubrwn,  ei  texuis  sacer  desinat ,  et  Hierouymi  incipiat, 
eas  in  altero  omiuunt,  corruplis  usi  Mss.  lu  quibus  so- 
lemni  veterum  iibrariorum  errore,  voces  ilix  exciderunt. 
Nos  ex  Rabano,  qui  antequam  iucus  vitiaretur,  exscripsii, 
restiluimus  aique  emendavimus. 

Je]  Apud  Uebraeos  Suph  nuspiam  rubrtan  signiricare, 
1  algam,  aut  juncom,  jami»ridem  erudilis  viris  noiatum 
est;  neque  adeo  imouam  in  veteri  Testamenio  mbri  maris 
fieri  meutionem,  sed  muris  algosi  ^TV  U*-  Venun  eo  no- 
muie  alii  sinum  Arabicum,  alii  Persicnm  inielligunt ,  qui 
sinus  Erythrisum,9\\erubmm  mfir0  vulgo  aodiunl  Hioc 
autem  facile,  quo  sensu  Hierooymi  verba  accijiieoda 
sint,  ex{>licatur,  eo  nimirum,  ui  rubrum,  per  catadLresiui 
Erythrsci  niaris,  Suph  vocabnlo  senliat  significari. 


705 


£PIST0LA  LXXYIU. 


706 


plenus  fuerit.  Quod  aalem  omnes  congregaiiones 
aquarum  Scriplura  sancta  mare  vocet,  nulla  dubiia- 
tio  est.  H^c  Mansio  in  Exodo  non  habelur  :  sed  scri- 
ptum  est  pro  ea,  quod  de  mari  Rubro  venerint  ad 
deserlum  Sin^  quod  esl  inter  Elim  et  Sinaif  quinta  de^ 
cima  die  menshs  seeundi  egresiionit  eorum  exMgypto 
{Exod.  46.  i),  idest,  tricesima  prima  postquam 
cgrcssi  sunt  de  Ramesse. 

Vin.  Maksio. 

Ei  profecti  de  mari  Rubro ,  eastra  metali  sunt  tn  SO' 
litudineSin  (Num,  33.  11). 

Oclava  Mansio ,  licet  juxta  ordinem  Exodi  septima 
sit.  Sed  sciendum ,  quod  omnis  usque  ad  montem 
Sinai  eremus  Sin  vocctur,  et  ex  lota  provincia  etiam 
locus  unius  Mansionis  nomen  acceperit  :  sicut  et 
Moab  lam  urbis  quam  provinciie  nomen  est.  In  liac 
soliludine  quinque  Mansiones  sunt  :  Jam  supb  ,  de 
qua  supra  diximus,  et  eremus  Sin ,  et  {a)  Dephca,  et 
Alus ,  et  Raphidim ,  de  qaibus  loquemur  in  conse- 
quenlibus.  Sin  autem,  interpretatur  rubus^  \e\odium, 
quorum  utrum<iue  facit  ad  raysticos  inleliectus,  quod 
poslquam  venerimus  ad  eum  locum,  de  quo  sit  nabis 
Dominus  loeuturus  [al.  locutus],  grande  odium  me- 
reamur  inimici.  Tunc  videbimus  ardere  rubum ,  et 
non  comburi  :  inflamniari  Ecclesiam  persecutioni- 
bas,  et  eam,  loquente  in  illa  Domino,  non  perire.  Ct 
nota ,  quod  in  octava  Mansione ,  in  qua  torcularia 
nostra  sunt,  unde  et  octavus  Psabiius,  hoc  liiulo 
pr;enotatur,  desertum  capimus  rubi :  quia  plures  filii 
desertoB  magis^  quam  ejus  qum  habettirum  {Isai,  54). 

IX.  Mamsio. 

Et  profeeti  de  deserto  Sin^  eastra  metati  sunt  in 
Dephca  (iVtftn.  33. 12). 

(b)  Nona  Mansio.  lloc  nomen  apud  Hebrseos  476 
x^O/ux,  id  est,  pulsatio  diciiur  :  juxta  quod  ct  Doml- 
nus  ail  :  Pulsate  et  aperietur  vobis  {MalthJ).  In  libro 
aulem  Hebi  aicorum  Nominum  (c) ,  adhmionem,  re^ 
rrussionem/^ue  translulimus ,  quod  lectorem  turbare 
non  dcbel.  Nec  putet  nos  dissonantia  scribcre ;  ibi 
enim  juxta  id  quod  vulgo  habetur ,  edidimus  ,  {d)  si 
mcdium  verbum  scribulur  per  beth  litteram  :  hic  au- 
tem  in  Hebraico  volumine  scripium  reperi  per  pu£, 
quod  elementum  magis  pulsationem,  quam  glutinum 
sonat :  sensusque  est  manifestus  :  post  responsa  Do- 
mini,  post  octavum  nnmerum  resurrectionis,  Christi 
incipimus  sacramenta  pulsare.  Prudenlem  studiosum- 
que  loctorem  rogaium  velim,  ut  sciat  me  vertere  no- 

(a)  Heic  atqne  infra  conslanler  Mss.  aliquot,  tnm  etiam 
vulgali,  Daphca. 

m  Poriasse  supplendnm  est  itemm  nomen  Dephea^  at- 
que  lcgendum  in  hunc  modum ,  nephca  nona  Mansio  est, 
Hoc  nomen,  elc. 

(r)  Veteres  editi  adhaslonamf  retentiimemqtte^  meliori 
forie  sensu,  ac  voce,  quae  magis  gUttinuni  sonat ,  ut  ipse 
Infra  auctor  sentit;  sed  rei>ugaanlibas  Mss.  tum  hujus 
cpiS)lo!ae  lum  libri  Uebraicorum  nominum ,  e  quibus  uous 
peniuam  emendatus  bibiiothecae  nostne,  quem  non  ita  pri- 
dera  adepli  sumus,  et  cujus  positiac  testimonio  sa^pius 
uierour. 

{d)  Scilicetsi  pro  Dephca  scribatur  Debca^  ut  le^isse 
apitarei  Auclorem  libri  noaunumHebniicorum,  qnem  Uier. 
I.aliac  vertiu 


mina  juxta  Hebraicam  Yeritatem.  AUoquinin  Grxcis 
et  Latinis  codicibus  praeter  pauca,  omnia  corrupta 
reperimus  :  et  miror  quosdam  eruditos  et  Ecclesia- 
slicos  viros  ea  voluisse  transferre,  quae  in.  Hebraico 
non  liabentur,  et  de  male  interpretatis,  ficias  expla- 
nationes  quacrere ,  ut  in  praesenli  pro  Dephca  (e),  le- 
gant  Rephca  ,  litieram  ponentes  pro  littera ,  eo  quod 
BES  etDELETH  parvo  apice,  distinguantur ,  etinter- 
prelantnr  curationem  :  atque  exinde  tropologiam  si- 
roiiem  prosequuntur. 

X.  Mansio. 

Profecti  de  Dephea,  castra  metati  sunt  m  Aiu$ 
(lYttf».  33. 13). 

Decima  Mansio  in  £xodo  non  habelur,  crediiurqao 
in  Sin  cremo^conlineri,  eodem  narrante  libro.  Pro- 
fecta  est  omnis  multitudo  filiorum  Israel  de  eremo  Sin 
per  Mansiones  suas  juxta  os  Domini,  et  venerunt  Ra- 
phidim.  Ex  quo  perspicuum'  est  plures  Mansioncs , 
unius  regionis  vocabulo  demonstrari.  Interpretatur- 
que  ALus,  fermentum  :  quod  tollens  mutier,  miscuit  fa- 
rinm  satis  tribus,  donec  fermentaretur  lotum  {Matth, 
15.  53).  In  hac  solitudinc  murmurai  populus  propter 
famem,  et  conversus  respicit  procul  in  nube  glorlara 
Dei ;  accepiique  vespere  coturnicem ,  et  mane  alie- 
rius  diei  manna  (.Viini.  11). 

477  Etnota  in  Mansione  decima  fermenlum 
poni,  et  post  esum  carnium ,  manna  tribui,  iropleri- 
que  Scripturam  :  Panem  Angetorum  manducavit  homo 
{Ps.  77.  35J. 

XI.  Marsio. 

Profecti  de  Alus,  eastra  metaii  ntnt  in  Raphidim  : 
et  non  erat  ibi  aqua  populo  {Num.  33.  U). 

Uhdecima  Mansio  est,  quam  violenier  interpreto- 
lam  in  libro  Hebraicorum  Nominum  reperi ,  vidit  os 
sufficiens  eis ,  aut  cerie,  visio  oris  forfmm  :  meliusque 
transfertur ,  i^icso/ttffo  fortium^  ve!  sanitas  fortmm^ 
sive  juxu  proprietatem  linguae  Syrae,  remisdo  ma- 
nuum.  Hxc  et  in  Exodo  legitur  {Cap,  17. 1)  posl  pro- 
fcctionem  de  eremo  Sin.  Queritur  in  ea  popuius  ob 
ardorem  sitis  :  fons  de  pStra  Oreb  erumpit ,  et  pro- 
fluit :  et  quia  teniaverunt  Denm,  loous  Raphidim, 
tentationis  quoqne ,  id  est,  hbsse  [al.  Masa]^  sortitus 
est  nomen.  Moyses  ascendit  in  monlem  :  Jesus  contra 
Amalec  militat :  ad  crucis  signum  superatur  inimi- 
cus  :  remissis  orantis  manibus,  hostis  victor  insequi- 
tur.  Sedet  Moyses  super  lapidem  dictum  a  Zacliaria 
{Cap,  S.  V.  5) ,  qui  septem  habebat  oculos  :  et  iu 
Samueiis  volumine  appdlatur  aben  ezer,  id  est , 
lapis  adjutorii  (1.  Reg.  4.  1) :  et  ulramque  maiium 
ejus  Aaron,  et  Ur,  id  est,  montanus^  lucidusque  su- 
slentat.  Devicto  advcrsario  supervcitit  Jethro,  educit 
Zephoram,  et  ulrumque  filium ;  dat  concilium  sepituv 
ginia  Seniorum  :  et  in  typnm  Ecclesiae  de  gentibu» 
congregata^,  Legis  (/)  immunitio,  Evangelio  sugge- 

(«)  Sugillat  lectionem  tft»  LXX.  qui  ^a?«A,  vel  K^muA 
legunt,  Bes  pro  Daleth  obvio  errorc  subsLiiuenies. 

(/)  Yiclorius  ex  Mss.  auclorilate  lcgit  imminutio,  su;c- 
que  leclionl  ex  contexlus  serie  fidem  adsli-uil,quod  uciui  e 


707 


SANCTI  BIERONTU 


7oft 


reiiie»  coinplelur*  Pulcbre  aalem  di$$olutw ,  ac  snni- 
10«  forlhuH^  RJLpmDiii  diciinr,  tel  propler  dissipaium 
AmaleCyVel  propter  sanatum  Israel.  Sin  autem  (a) 
remiMonem  mamum  juxla  Syros  RAraiDiH  sonat,  di< 
cemus ,  propter  offensam  populi :  quia  conira  Douii- 
num  murmuravit,  isttid  loco  nomen  iiiipositum.  llaec 
tanginius  polins  quam  expoiiiinus,  breviter  indicasse 
contenti,  quod  post  fermentum  Alus,  et  Messam 
£ccle8i«,  soleaut  maltiplicia  dxmomim  adversum 
■oa  teDUmeiita  consurgere. 

478  Xn.  Mansio. 

Et  jnofecti  de  Raphidim ,  autra  metali  tunt  in  $0- 
Utudine  Sinai  (/Vtim.  35. 15). 

Duodecima  Mnnsio  est.  Statim  tibi  veniai  in  roen- 
tem  Apostolurum  nuroerus.  YJiia  de  pluribus»  sed 
major  (b)  omnibus,  non  separaliir  in  ordine  :  et  prx- 
ceUil  in  merilo.  Ad  bunc  locuiii  qiiadnigesiiiia  septima 
die  pcrveniunt ,  Scriptura  diceiiie  :  c  Mense  tertio 
egressionis  filiorum  Israel  de  ^gypio ,  in  die  hac 
iransierout  in  soliiudine  Sinai,  profectique  de  Rapbi- 
dim  ,  venerunt  in  deserlum  Sinai »  et  casira  metati 
sunt  in  eremo,  seditque  ibi  Israel  e  regione  montis ; 
et  Moyses  ascendit  ad  Deuin  :  vocaviique  eum  Domi- 
nus  de  monte  dicens  >  {Exod.  19.  1.  et  $eqqJ)  :  el 
reliqua.  Et  nirsum :  «  Vade,  inquit,  ad  populum,  et 
sanctifica  eos  hodie  el  cras :  et  lavent  vestimenu  sua, 
aintque  parati  In  diem  tertium  :  quia  tertia  die  de- 
scendet  Domlnus ,  vidente  universo  populo ,  super 
roontem  Sinai  >  (IMd.  10).  Quod  et  faclum  est.  La- 
▼eruntque  vestimenta  sua ,  et  ab  uxorum  coitu  sepa- 
ratis»  die  tertio  detcendit  DomiDUS  in  montem  :  quo 
fumante»  et  fulgore,  tonitruo,  caligine,  voce,  tuba, 
morialium  eorda  terrentibus,  Moyses  loquebatur ,  et 
Dominus  respondebat  el.  Supputemus  numerum,  et 
inveHiemas  quinqiiagesimo  die  egressionis  Israel  ex 
j£gypto  in  vertice  roontis  Sinai  legem  daum.  Uiide 
et  Pentecostes  celebratur  solemniias,  et  postea  Evaii- 
ftelii  sacramentum  Splriias  sancti  descensipne  coni- 
plelur  :  ut  sicut  priori  p<9pu1o  quinquagesimo  die , 
vero  Jubiiaeo,  et  vero  anno  Remtssionis,  el  veris 
quinqoaglnU  et  qoingenlis  denariis,  qui  debitoribus 
dimitluntur,  lex  dau  est  (e) :  Aposlolis  quoque ,  ct 

Lex,  quae  per  Moysem  siffaiflcatur,  debills  erat  aique  im- 
minuu,  DiDil  eniin  ad  perTectuin  adduxit  Lex,  ejasque  de- 
feclos  ex  EvaDgelii  divitlis  suppletur ;  nain  ad  EvaDyeliom 
pertioere  70.  Seaiorum  coneilium,  ipsii  Hieronyuius  do- 
cet.  Sed  proinde  imcnuUre  Don  oportebat,  meliuri  enlm 
sensu  immunitio  acci|iilur  pro  immuoiute  al)  onere,  et  va- 
calioDO  ab  officto,  qua  Moyses,  qui  sub  LeiEis  aomiue  in- 
telliKilur,  tunc  teiD|;oris  fruebalur,  cuid  LaX.  Seuiores  ad 
populi  regiinea  adsctli  sunl. 

(a)  Proprie  uomiDis  elyinologla,  quod  tandem  liceat  ad- 
noure,  deducenda  esl  a  TSl  minori  oumero,  vlmque  sui 
nomiois  a  nrsi,  qiiod  est  stratum^  obtiaet,  unde  $trala 
seu  ca$tra.  Sed  Hieroayinianse  subnex»  interpreuiiooi 
consoaai  cum  primis  illud  Thalmud  Becboroth :  Quare  vo- 
caiu$  e$t  tocu$  iste  Rhepfnuim  f  Quod  nimintm  *g31Q7 
tXV^,   BEUlSERUyT  «W  M^NUS  $ua$  a  MfW»  ugi$, 

{If)  Vitiose  aotea  mafor  ab  omnibu$,  Hoc  auteui  sensu 
otmiium  celebratissimam  Maosiouem  haoc  vocal  eliaai  ve- 
tur  Aucior  huiusmodi  tracuius  iii  Appeadico  Operiun  S. 
Ambrosii,  qui  Hieronymum  nostnioi  ioierdum  exacribit. 

(c)  Al.  in  Apo$toto$^  et  mox  centesimo  vifie^nw* 


qoi  cum  eis  cranl,  In  centum  vigintl  Mosaic»  aeuiis 
numero  conslitutis,  descenderil  Spiritus  sanclus,  et 
divisis  linguis  credentium,  lotus  Evangelica  praedica- 
tione  mundtts  expietus  sit.  Longnm  esl  si  replicare 
velim ,  quod  in  lege  prxceplum  sit :  quomodo  fabri- 
catnm  tabernaculum ,  quae  varieus  hosiiarum ,  quae 
vasorum  diversitaSy  quae  indomcnu  Pontificis ,  470 
quae  Sacerdoium  ,  et  Leviianim  caDrcmoni:« ,  quid 
egeriiii :  quomodo  populiis  numeratus  sit.  Hoc  Un- 
tum  dicam,  quod  media  pars  ExodJ|  et  totus  Leviti« 
cus  liber,  et  Nunieroruni  praccepla  non  modica ,  et 
per  singulas  papuli  tribus  distributio,  el  oblalioner 
principum  in  bac  Mansione  descriptae  sint ,  muUo- 
rumque  volumiiium  dispuuiio  huic  loco  suificere  vix 
possit.  Interpretaiur  antem  siNAi  rti6i;  non  unus  ut 
siipra  in  soliludine  Sin ,  sed  plurcs  :  ut  ibi  priiici- 
piuin  sit .  hic  perfectio ;  ibi  soliurius ,  numerus  hic 
multiplex.  Aliud  est  enim  unam,  et  aliud  omnes  gra- 
tias  possidere. 

XIII.  MjLNSIO. 

Et  profeeti  de  talfludine  Sinai ,  caHra  metati  wjil 
in  eepulerie  eoneupiuentim  (Num,  33. 16). 

Teriia  decima  Mansio,  ciijus  nomen  (d)  ex  inter- 
preiaiione  edituiu  cst,  apud  Ilebraeos  appellatur  ca- 
BAToau  (e)  ATTBAVA.  Est  autem  sensus  ille  de  Evan* 
gelio,  quod  Jesus  baptizalus  slaiim  a  Spiritu  ductus 
est  in  deserium,  et  tenutus  [al.  leniabatur]  a  diabolo. 
luque  el  Israel  post  familiurem  cum  Domino  sermo- 
nem,  posiquam  iuxia  montero  Sinai  commoralus  esl 
anno  uno  et  diebus  quatuor ,  mira  di^positione  ca- 
Btrorum  egressus  in  solitudiiiem  (f)  pbaran,  quae  io- 
terpretatur,  onager^  aut  ferilae^  ibique  succumbit  ma- 
lae  bestiae ,  fastidiens  coelestem  panem ,  et  JEgyptio- 
nim  carnes  desiderans ,  quando  mulios  subitui» 
voravit  incendium;  et  intercedcnto  Moysc  (^um,  11. 
1.  el  2),  humum  vorax  flamma  coasuinpsit.  Tunc  ac- 
cipiunl  coturnices,  et  usqiie  ad  nauseain  ac  voiuiium 
devoranl.  Eliguntur  septuaginta  Presbyieri ;  vadiint 
ad  usiium  tabeniaculi,  duo  rentanenl,  Ileldad  et  Me- 
dad ,  non  imperii  ncgligcntes ,  sed  hurniliiate  sub- 
inissi,  dum  se  hunore  aibitrantur  indlgnos.  Unde  et 
absentes  propbeunt;  satoraloqne  populo,  fifiiiii  adhuc 
etcof  e$$ent  in  ore  eorum ,  ira  Dei  auendit  $uper  eo$, 
et  oeeidit  pingue$  eorum ,  ei  eUetae  Israei  prtepeditit 
(P$.  77. 5)  :  ne  ad  inalum  velociter  currerent :  unde 
et  appellatus  est  locus,  $epulcra  concupi$ceniia ;  sive 
ut  480  in  Scptuaginu  legimus,  memoria  dHide- 
rii.  (g)  £x  quibus  omnibus  uos  onines  docemur ,  qui 

(d)  Haud  recte  vulgaU,  eum  interpretaticne ;  emeodan- 
tur  a  scriplis. 

{€)  Mss.  aliquot  cum  vetustioribus  edilis  Atara ;  male 
auteni  po&t  Erssmuni  Victorius  aliunde  induxerat  {abaroth 
Maave.  Sed  quam  in  legendis  Uebneis  vocabulis  Masso- 
relhicam  ilU  sequuntur  raiionem,  tertio  quoque  verbo 
casUgare  non  vacat,  el  pigel. 

(/)  Maie  ^tcSS^  scripserat  Marlianaeus  pro  riK9;  nisi  sit, 
ut  propius  desigiiaret,  unde  nominis  iiilerpreutio  haurire- 
tur,  nomen  illud  cooflnxit;  esteoimaK^D»  onager^  nc- 
men  pNS.  Sed  quaodoque  sonum  vocis,  oon  litteras  atten- 
disse^Uieronymum  in  Hebraicis  nominibus  interpretaodis, 
coQstal. 

ig)  Supra  iaudatos  Auclor  m  Append.  Operom  S.  Ao^ 


70»  CPISTOLA 

saprcniiam  dioiisiinus  saMularei»»  ei  i£gyptias  oUas 
contempsimus.  non  debere  munnurare  conlra  cffilc- 
sicm  Scripturarum  pancm,  nec  virulchtias  iEgyptio- 
rum ,  qui  sunt  magnarnm  carnium ,  scd  siVnpIiceih 
niannfle  cibam  quxrere ;  alioquin  si  rursus  eas  \-ofue- 
rimus  appctere-,  vorabimususque  ad  nauseani;  et 
siatim  Domini  (a)  igne  lorquebimur ,  desideritoinque 
noslrum  vertclur  iu  tumulos,  ut  siinus  upuUra  deal' 
batttj  qum  ferU  pareul  koimnibus^spectota,  iiuut  autem 
plena  tunl  onibus  mortuorum,  ti  omni  tfmrdiia. 
XIV.  Mansio. 
Ei  profedi  de  sepnlcri$  concupiuewiee^  ca$tra  metati 
tunt  in  Aserolk  (Attm.  55.  17). 

Qiiarla  dcdma  Mansio  csl  ih  soliludine  PbarAn , 
q\i;c  iu  P)  atria  veniiur.  In  hac  Aaron  ct  Blaria » 
proptcr  iEthyopissam  contra  Moyscn  murmuhint,  ct 
in  lypum  zeii,  advcrsus  Ecclesiam  de  genlibus  con« 
gregatam,  pnpulus  Jndxorum  l^prac  sorde  pel^fundt- 
lur :  ncc  rcdit  ad  taberuacutum,  (c)  et  pristinam  re- 
tipit^nitatem,  donec  statntum  plenitudlnis  gentiuui 
tempus  impleat  [al.  imjjUatur],  Et  hoc  prudens  lector 
lnltcnde,  quod  post  consnmmatam  in  duoderimo  nu- 
mero  viriutem,  quia  snperbivit  Isracl :  ct  in  seput- 
cris  concupisCentix  cames  j£gyplias  desidera%tt  : 
rtirsum  jacit  aliud  fundarnentiim  >  et  atri:i,  idcst, 
vestibuluin  virtutis  ingredilur »  ostcndens  nobis ,  et 
eos  qui  stant,  posse  cadere»  et  qui  ceciderunl,  posse 
resurgere.  Positus  est  enim  Je&us  in  ruinam  et  re- 
surrectionem  multorum  {Luc,  2),  et  ipse  loquitnr  per 
Propbeiam :  Numquidqui  cadil,  non  re$iirget  ?  (Jerem, 

XV.  Mansio. 
Ef  pfofecti  de  A$eroih,  ca$tra  metati  $unt  in  bethnia 
{Num.  53.  18);  pro  qno  supra  in  boc  eodem  libro 
legimus :  Po$tquam  profcctH$  e$t  populu$  de  Ateroth , 
cattra  metati  sunt  in  tolitudine  Pharan, 

48i  Hxc  est  autem  quinta  dcciina  Mansio.  Et 
noiandum  quod  reliqo»  Mansiones  decem  etocto,  qua- 
rom  nunc  brcviter  catologus  describitur»  a  Retbma 
ttsqiie  ad  Asiongabcr,  id  est,  usque  ad  tricesimain  se- 
cundam  Mansionem,  sub  Pharan  solitudinis  nomiue 
contineantur,  inquibus  universa  qu»  scripta  suni,  di- 
versis  temporibus  gesta  sentimiia  :  qn»  quia  uon 
•unt  per  Mansiones  singulas  distributa»  a  i^obis  quo- 
que  in  commune  diceiitur,  ut  postea  veiiiamus  ad 
reliqua.  Rcthiia  transfertur,  foniiiM,  aui  juniperut^ 
quanquam  plerique,  ApKnOov  apud  Graccos  aliud  ge- 
nus  arboris  signiricare  coiitendant.  Jnnipcrum  auicin 
et  primus  Graduum  Psahnus,  juzta  Vciiiatem  iie- 


brosii,  «  Ex  quibus  docemur,  ut  qui  conversationcm  reli- 
quimus  saeculi)  et  paulo  poii,  nec  viruleBla  iEgypUorum 
appetere,  qU»  suut  magaarum  cariiium,  quo  iu  loco  alji 
purulemiatf  alii  juruleiitias  leguot:  »  Uieronymus  aiitem 
aiibi^nec  uno  in  loco,  qnod  et  Manian.  aoiinadveriity  ifigy- 
pUos  dicit  esse  magnarum  carnium. 

(a)  Idem  vetus  Auctor  Domini  ira» 

Cb)  Sive  HebrsBo  pressius  tuburbiOy  aut  pagi,  qux  sunt 
dvitatum  quaidam  vesUbula. 

(c)  Apud  KabaDumi  ui  prvtmam  recipiat  tamtatem» 

S.    HlERONTMI    L 


LXXVIII.  Xl^ 

braicam  sonat,  ubi  scriptnm  osl  <  Qntd  ie{wr  libH,  aui 
qmdapponatur  tibi  ad  linguam  dototam  f  (Pa.  119.  S. 
et  4) ,  et  PropheU  respondet :  Saf^itim  potentit  acuUcs 
cum  carbottibut  juniperorum :  pro  qiio  apud  nos  legi- 
tur,  detolatofiit.  Ferunt  iluietai  lignttm  hoc  igiiem 
ihiilto  tcmpot*e  conservare,  ita  ut  st  pruiiae  ez  ejiis 
cinere  fuerint  operts,  usque  ad  anmim  perveniant. 
£x  qno  disdmus  post  sepuKsra  concupisccntias,  et 
vesiibula,  iransiiKs  nos  ad  lignum,  quod  tnulto  iem« 
pure  calorem  tenet,  ut  simos  ferventcs  spiritii,  et 
claro-sonilu  atque  {d)  cxaliata  voce.^vangclinm 
Doinini  K^dicemus.  Ab  hac  itaque  Mansioiie  usqne 
ad  iriccsimam  secundain  istiusmodl  continenlur  hi^ 
storite.  Diiodecim  ezploratores  miituolttr  ad  Terram 
sonclam  :  botrus  refertur  in  ligno,  {e)  et  Christi 
breviter  i^ssio  demonslraiur.  Mnrmurat  populus 
Judxorum,  gigantum  impelum  rcformldans.  Pugnat 
contra  Amalec  et  Chananxum,  iiotente  Deo,  et  vi«> 
cius  intleHigit  qux  dcbebat  in  Tcrra  sancia  exercere 
sacriflcia.  Datban  el  Abiron,  et  filii  Core  consurgunt 
contra  Moysen  et  Aaron,  et  lerra;  voragine  gluttuntur. 
^2  lnt<^  mortuos  et  viventes  Pontife)c  medius 
ihunbulo  armatus  lugi-edrtar,  ct  currens  [f.  fufent] 
ira  Dei,  sacerdotis  voce  prohibetur.  Virga  Aaron  et 
liorem  profert  et  foIi:i,  ct  in  a:ternam  memoriam 
virens  sicciias  (/)  cottsecmtur  {lyum,  17).  Necdum 
leroplum,  et  jnm  «ditui,  necduin  Saconlotes,  et  Le- 
vilae  obtnlere  sacrificia,  ei  partes  eonim  mysticas 
scrmo  describit.  Vitula  rufa  in  holocausto  concre- 
matnr,  et  cinis  ejos,  pidct]l.)ris  aspersio  est  {Num. 
19).  Quorum  omniiim  figune  pm|)rios  libros  flagiiant, 
et  melius  reor  lacere,  qunm  pniica  dicere. 
XVI.  Mxrcsio. 

Et  profecti  de  Rtilunaj  castra  metati  tuni  iu  A<m« 

mon  Pharet  (Num.  55.  19). 

Sexta  decima  Manslo  cst,  quas  interpretaiur  Gnfcco 
sermone  foiflts  (g)  AicMn^ ,  Lsitine,  mati  puuici  diti' 
fto,  quod  alti  flui/»m  granatum  vocant.  Cujus  arborls 
fractiis  in  Scriptura  dnpliciler  aecipiior  t  aut  m 
Ecclesls  gremio^qn»  omnem  lurbam  Credentium 
suo  cortice  legit :  aut  in  varietate  et  eonaoiiantia 
virtutum,  Juxta  illud  qood  scWptnm  est :  MuUitudimt 
auim  aredentium  eral  cor  miiroi,  et  amma  una  {Aci, 
4. 52) :  sicque  divisi  (al.  diterti)  sunt  sliiguli  graduS, 
ut  omncs  eadem  coinpage  leneanturk 


(d)  Al.  atque  ito  attmn  etahata  tou. 

{t)  Botrum,  qticm  prae  maguiiudino  traasterSo  ligAo 
exploratores  retulcruat,  {iro  typo  Salvatoris  de  CruCis 
llgoD  peDdcntis  passim  aili  Pair^  aodiplUat. 

(/)  Victorius  ut  pro  consecratur,  legendum  nrobet  con* 
tertatuTy  praeter  quorumdam  exemplarlum  Sdem,  buac 
quoque  ex  Nuro.  cap.  17.  locum  adducit.  nefet  virgam 
jtaron  tn  tabernacutum  letiimomi,  ui  tertemr  ibi  m  s^maii 
rebeUiumt  etc.  Mox  alii  codices  habent.  Needum  lemplum 
serwbant  adiud,  necdum,  etc. 

(ff)  Idem  ex  Brixihnis  codd.  (iv«t^  pro  «««0«^ ,  quod 
vocai)ttlum  abscissionem  poiius»  seetioaemqae  significat. 
et  ex  ooajecliiris  tantum  Erasmus  dirjuir  Losuisse.  Sed 
Grapcanun  litterarum  vestigia,  qoae  ia  Mss.  habcotur,  mi- 
nlme  ad  Victorii  leeUonein  accednnt;  alla  auteoi  dc  caii^ 
iiisa  vox  «iMM«4  arridet,  sive  ejus  iooo  tiMmr^,  quae  propritts 
dtvisionem,  atque  intercisionero  noiat. 


(Vingt-trois^) 


7H  SANCTI  IHEUONYWI 

XVH.  Mansio. 

El  profeclide  llcnwwH-Vhare$,ca$!ra  mciati  $tmt  in 
Ltibna  {Sum.  35.  20). 

Sepiima  decima  Maiisio  csi,  quam  in  luterm 
IHigsumus  vertere  :  licet  quid^in  Lebbona  iraiisieren- 
tes,  {a)  male  caudorem  iiilorprelali  sint.  Legimus 
^gypiioa  laleres  in  Exodo»  qnos  populus  faciens 
ingciQuit  {Exod.  i.  U).  Lcgimus  in  (b)  Malacbia 
{Cap»  1. 9. 4)  lateres,  pro  quibus  Idumoea  destruclis, 
liolrios  Iapi#C8  repooere  nititur.  El  laterem  in  Eze- 
ciuel  {Cap.  14.  V .  i) :  in  quo  oliscss^  JiTUsalem 
pictura  deseribimr.  £x  quUMis  discimus  in  itincre 
istiusTit»!  et  dealio  in  aliud  (r)  transltu,  kukc  hos 
cnE8ciR«,nttncdeerescero,  483  ct  post  ordiaeiii 
EccleskisCienm  txpe  sd  latemm  opera  iransnigrare. 


tii 


XVin.  Manso. 

Et  profccli  de  LebMy  ca$ira  tuetati  tuni  in  Re$»a 
(Num.  53.  21). 

Ociava  dedma  Mansio  In  freno$  (d)  vertitur.  Si 
enim  posl  profecium»  mrsiiro  ad  luti  opera  descea- 
diinus»  inrrenandi  sumus  el  cursvs  vagi  aique  pra- 
cipitcs»  Scripiurarum  retinnculis  dirigendi.  Hoc  ver' 
bum,  quantum  merooria  suggerit,  nusquam  alibi  In 
Scriptnris  sanciis  apud  HebraBos  rnveiiisse  me  novii 
absque  libro  apocrypho,  qui  a  Graccis  {e)  Umii^  id 
esl  parva  Gencsis,  appellatur :  ibi  iii  sdiiicalione 
lurris,  pro  stadio  ponitur,  in  quo  excrceniur  pugiles 
ci  athletaRi  et  cursorum  velocitas  roinprobatur.  Dicit 
ct  Psabnista  :  /u  Ireno  el  chamo  maxiHa$  oorum  con* 
BtringCf  qui  non  approsimaHl  ad  te  (Pc.  31.  9).  £t 
Apostolus :  Ne$citi$  quod  qui  in  $tadio  currunt,  omnc$ 
quidem  currunt ;  $ed  unu$  accipit  pahuam  f  Sic  cur- 
fitOf  «I  iomprehendatie  (1.  Cor.  9.  44). 

(a)  Est  quideni  Twht  ^^^  Ubena^  ^wioc»  seu  laior^  aut 
latevcuhM ;  aed  oec  curuin  resj^uenda  est  seoientia  qui  ex 
atbedine  deducuul,  quod  et  raciunl  lalenJum  Septua^iala ; 
'  est  enim  proprie  iXOb  libna  populus  alba :  nec  dubloin  vi- 
detor,  quin  ab  ejos  arlMxis  frequentia  itthcc  Israelitarwn 
siatio  noiiieu  acceperiu 

{b)  Ad  bunc  modum  tn  libris  omntbus,  et  apud  Ral^aoum 
inveailur ;  Mariiaaeus  tanieo  vel  memoriae  kiisoHB  io  Hie- 
ronjmo»  vel  in  anliquis  Malachi«  exeinplaribus  diversiu- 
teni.  vel  denlque  exscriptorum  incuriam  causalur,  quod 
pro  Isaia  posoeriot  Malachiam.  laihsBC  enim  ioooi  eooUMi- 
dit  Isaiae  verba  cap«  9.  v.  10.  Laiere$  cecideruM,  $ed  qm- 
draH$  tapidibu$  (edificabinm ;  etsi  lisc  a  populo  Ephraim, 
et  hal)itau>ribus  Samarie,  non  ab  Idunu>is  dici ,  oihiloiui- 
nus  fiitealur.  Sciiicel  Malacbiae  locum,  quem  iodicavimus, 
«  Quod  si  dixeril  Judaea,  destrucii  surous,  sed  revertenies 
axbficabimus ,  quie  desuructa  sunt , »  etc,  quem  ai)erte 
Uieron.  innuit,  ille,  aul  non  saiis  aitendlt,  aoi  cum  reuqujs 
ediioribus  penllus  igooravit. 

(r)  Rursus  peccai  edit.  Benedict.  tram^Hwn  legens  pro 
Iransilu 

{d)  Scilicet  in  Kominum  iibro  a  tD*),  quod  esi  habena , 
aul  frenmn :  sed  verius  rorusse  a  Dnn,  quod  est  ruptu^ 
ra «  ao&  stHikidmn  deduceretor ;  cuius  foraHs  aita  exem- 
pla  noii  dflsont. 

(i)  Vetujatores  vulgali  et  Mss.  noooolU  habeot  fo^M' 
«^,  quemadmodum  et  Raboniis  legit,  nec  proiode  vocem 
desuo  effinseraot  Erasm.  et  Victorios»  quod  editor  Beoe- 
dicUous  puiat.  Sed  a  Grsecis  SKpios  x»ti  fknni  dicitor,  iit 
ab  Kpipbanlo  bsres.  39.  7<onara  L  Annal.  Syncelk)  in 
Chronographia,  aliisque;  quare  impressara  lecUunew  reJi- 
quimus.  Anparet  aoteui  ex  Uierontmo,  quod apocrfi.htis 
iste  iibe:  Bebraice  scrtt^tus ,  ooa  €nBce ,  ftient  ut  aiii 
puiant. 


XIX.  Maxsio. 

Et  profecti  de  ne$$a,  ca$tra  melati  $unt  in  Caalthn 
(lywn,  35.  23). 

Nona  decima  Hinsio  interpretaiur  Ecc(e$ia.  Yagi 
ciirreiitium  gressus  rrenis  ad  Ecclcsiam  retrahuntnr: 
et  fores,  quas  ante  rcliquerant»  rursum  inlrare 
fcsiinanl* 

XX.  Maksio. 
lit  profeeti  de  Caaliha,  ea$tra  metati  $unt  in  monte 

Sapher  (*Viii?i.  35.  25). 

Vigesima  Mausio  tnterpretaiur  pukhritudo^  et  in 
moiite  decoris  csi  coiistiiuta,  de  qua  et  quarti  decimi 
Psalini  principium  sonal :  Domine^  quis  habitat  in  ta- 
bernaculo  luo:  aut  qui$  requicscet  in  nionte  $ancto  tuo? 
ViDE  QuiD  prosint  freiia.  A  viliis  iios  retrabunl,  in- 
iroducunt  ad  virtutura  choroSi  ct  in  Gliristo,  numtc 
puicherriino«  habiiare  laciuot.  Isic,  juxia  Dauiclcni^ 
lapis  excibUS  de  inonte  sine  roauibus,  crevit  iu  roon* 
tcm  magnuro,  et  implcvit  oronem  tcrram.  {Djan,  i* 
34).  Iste  jiixu  Excchielem,  {[)  Yuiiieravit  priucipcm 
Tyri  {Euch.  27).  Ad  istuin  in  Isuia  et  Michauk  po« 
piili  Cdofluunt,  dicenics  :  Venite  tt$iendamH$  in  nion- 
tem  Donmi^  el  ad  domum  Dei  Jacob  :  et  docebu  no$ 
via$  guwi;  el  ambuiubimui  in  $cmiti$  eju$  (/«a.  2.  i; 
Alich.  4.  1). 

Et  profecti  de  monte  SapheTf  ca$tra  metofr  nmf  in 
Afada  (zVtim.  53.  24). 

Vicesima  484  priina  Mansio  vertitur  in  nuracu- 
tum,  Quam  pulchcr  ordo  profectuum,  qtiam  egregia 
textura  credeiitimn.  Posl  opus  lateris  inrrenamur: 
post  frenos  in  Ecclesiam  iniroducimur  :  post  babi- 
tationeui  Ecclcsix*/  ad  Gbiisium  montem  asceiidi- 
mus,  in  quo  positi  stupemus  atque  miramur :  ut  wh 
ster  in  laudibus  ejas  serroo  siiperetur,  iuveuientes 
in  co,  quce  nec  oculu$  vidit^  nec  auri$  audivit^  nec  f» 
cor  hominis  a$cendtrunt  (1.  Cor.2). 

XXII.  Mansio. 
Et  profecli  de  Arada^  caMra  metati  $unt  in  Macdoih 
{Num.  35.  25). 

Viccsiina  seciiada  Mansio  in  cmuM  Tortitar.  In  bac 
eniin  coiisistit  multitudo  credeiitium  :  Eeclcsia  pri* 
mitivorum,  virtutuni  oniiiium  consOBantia.  Tuni  vcre 
posswnus  dicere  :  Ecco  quam  bonvm  ei  quam  jueuH" 
dum,  habiiare  frairee in  unum  (Pc.  132. 1).  £1,  Dominu$ 
kabitare  fecit  uniuv  mori$  m  domo  {Pe.  €7.  7). 

XXIII.  Mahsio. 
Et  profecti  de  Maceloth^ca$tra  metati  $unt  in  Thaath 
(Num.  53.  26). 

Viccsima  tertia  mansio  polest  et  $ubiir  inieliigi, 
sed  melius  (g)  pavorem  interprctabiniur.  Venisti  nd 
Ecclesiam,  ascendisii  ad  montem  pulcfaerrimum, 

81  Goosule  Gommeotarios  io  KsediieL  c.  2B. 
)  Hoc  eoiinvero  perqoam  docte  a  TlPn  >  bcta  UlLe* 
rarum  raetalheSiy  espressit,  est  eoim  rVl  consleimit,o  f 
aut  tcrror. 


i\^  fepiSTOLA 

Btiipore  ei  mtr.iculoCfirUUmiignUmlincmcoiifiieris : 
Vtdcs-ibrnninos  viirliHU  lux  iocios  :  noU  aUum  sa- 
pcrc,  scd  rimc.  Dbminus  eftim  sttperbls  teslsrn,  ha- 
iniiibus  QQtem  dal  gritiam  (Jae.  4).  El  qui  se  txnU 
tjii.videai  ne  cadat  (i.  Cor.  10).  Potentti  potenter 
iomenia  paiientur  (Sap.  6.  7).  Tiiioii  vinTCTti»  co- 
stos  est :  securitas  ad  iapsum  facilis.  Unde  et  in 
qiiodam  Psaimo,  postqaam  proplieia  dixerat :  D&^ 
inmHs  teqH  we,  ei\nhH  mihideerit^  in loeo pM«i«iW«« 
c^Hocami  (P#.  ti.  %) :  jortgil  limWewi,^Hi  tu8l«s  M 
beaiiludinis,  et  infert :  Virga  tua  ei  baeuliit  tuut,  ipsa 
ine  ecnt^laia  mnr  {IMd.  4).  El  est  sensus  t  dum  lor- 
toenta  formido,  servavi  gratiam,  quam  accepcram. 
IXIV.  Mansio. 

Ei  prtfeeii  de  thaaih^  ct^ira  metaii  tnm  in  Thare 
{Num.  53.  27). 

\ieesima  quaru  Maiisio ,  qiMim  nomMilli  M5 
vertuni  in  maiitiam,  vel  pMluramy  nec  errareni  si 
pcr  Ai  lltteram  scribereiiH-,  imiic  vcro  cum  aspi- 
raiio  duplei  iit  eilremn  sit  sylUibat  orroris  ca«sa 
niaiiiresta  est.  Hoe  eodem  vocabulo  et  iiadem  iitienA 
icriptum  invenio  paurem  Abraham,  qnl  in  (a)  su- 
liradicto  apocrypiio  Geneseofl  vuliuniiio,  abaeiis  cbas 
vis,  qiii  bomiBum  f^umeiiU  vastabant,  atoc^rti,  vel 
idepulsoriM  sortitus  est  Doinen.  Itaque  ei  noa  iioitd- 
luur  Tbare :  et  vobicres  ceaii  quae  juiU  viara  satom 
iriticum  devorare  festinant,  sniliciti  proliibieamut. 
Nani  ti  Abrabam  Palriarcba  iu  typo  lsraelis«  {b)  bo- 
iUarum  divisit  miembra  aacriflcii,  qu»  a  vulucribua 
non  siuit  devorari  (Gem.  15;  11);  el  (c)  oontempto- 
rem  oculum  effodiunt  corvi  de.convaiiibus;  verusqne 
Moyses  ducit  iEibiopissam ;  et  Etias  a  corvis  pasci- 
tur.  Si  liabueris  pavorein,  sollicitus  eris :  si  soilicitus 
fueris,  leo  in  caulas  ovium  tuarum  introire  non  po- 
tcHt :  quod  Vel  ad  prxpositos  Ecciesiarum,  vel  ad 
custodiam  refer  aniiiiae  lu» ,  ad  quam  leo,  diabo- 
lus,  per  divcrsa  vitiorum  foramina  ingredi  nililur 
(i.PrtfiB). 

XIV.  Mansio. 

Et  prcfedi  de  Thwre^  catlra  meiaii  emi  in  M^ 
(M:a(/VNiii.  53.28)i 

Vicesima  quinU  Mansio  verlitur  in  t  dulcedinem. « 
Ascendisli  iii  eicelsom,  admiratus  es  vinulum  cho- 
ros ,  llmuisii  ruinam,  abifgisli  insidiatores,  dulcis  le 
protinus  fracios  laboHs  insequitur  :  etin  morem  lil- 
lerarum,  radicum  amaritudinem»  pomorum  soavitas 
Gompensabit,  et  dices  :  i  Quam  dulcla  faucibus  meis 
eloqnia  t«a,  super  mel  ori  meoi  (Ps.  111.  105). 
Sponsumqne  libi  avdies  concluenlcm  :  c  Mel  distil- 

^a)  Parva  GeaeaiSi  scu  Ur^  tiviv^.  (^lera  coofer  cum 
ibro  Nominum  ad  banc  vocem  €x  Numeris. 

{b)  Pro  hoHiarum  perperam  ia  hucusque  vulgaiis  omui- 
bus  erat  et  hosiium ,  quorum  typus^  sicuti  Israelis »  Abra- 
buu  siipioo  errore  diceljauir.  Tum  caelera  eiiam  ininus 
coliaerebaat.  Nos  ex  Kabaoo,  qui  tocuiu  bunc  aoteqiiam  ab 
imperitis  bbrariis  vkiareur,  exscripsii ,  iterinattam  ieclio- 
mmi  9xuressimu5. 

(c)  A&udii  Ubid  Proverb.  50. 17.  c  Oculiun,  qui  subsan- 
nat  patrem ,  ei  qui  despicii  parium  matris  <%uae,  suflbdient 
eum  cof vi  de  u>rrenlib«s.  LaX.  u  tay  rf^rr*»  >  de  conval- 
libus. 


LXXViir.  114 

lant  labia  ttin,  soror  mea  spbnsa  \  {Cant.  4.  liy. 
QtiD  ENiit  suavis  dlsclplina  ?  quld  cruditionc  melhis? 
quid  dnlcius  Bomino?  c  Gustate,  et  videtd,  quorioiti 
snavis  est  Domfnus  I  (Pi.  33.  9).  Dnde  ei  Sanison 
qui  abegerat  a  firactibos  suis  aves,  et  vnfpes,  qti« 
extertoiinantvineas,  colllgaverat,  leonemque  inlerfe* 
cerat  rugientem ,  favum  invenit  in  ore  mortifl 
{Jttd,  14). 

XXVI.  Mansio. 

Ei  profecti  de  Methca  ,  cattra  mflali  $uni  m 
A»mo}ia)  Num.  35.  ^9). 

486  Vicesima  scsU  Mjinsio  in  iingua  uoslra  c  ft^f 
stinuiionem  >  sonat :  joxtailiud  quod  inPsaluio  scri* 
bitur,  f  Venient  lesati  ex  iCgypto  >  (P<.  67. 33).  Pro 
c  legatis  >  in  Uebraco  ,  i  fes(iii^Htc&  >  leginios  :  ul 
postqiiam  dulces  fructiis  laboris  messucrimus,  noii 
siinus  quiete  contenti  et  Otio  ;  Sed  rursum  ad  ulte- 
riora  properantcs,  obllvlscamut  prxterltorum,  et  in 
futura  nos  exlendamus. 

XXVII.  MAf^sio. 

Et  profecii  de  ibmoiia,  cattra  (d)  meiali  eunt  in 
Moserolh  (Num.  33.  30). 

Vicesiina  sepiima  Mansio  4  vincuki,  >  sive  <  disci- 
plinas.>  sonat,  ui  festitio  gradu  pergamus  ad  magi« 
siros»  et  eorum  teramus  limina,  kt  PR^cmA  vinTHr 
TUH,  ac  mysteria  Scripturarum,  vincula  putcmus 
seierna  :  juxu  illud  quod  in  Isaia  dicitur  :  c  £t  Sa« 
baim  viri  sublimcs  ad  lc  transibunt,  et  tui  erunt; 
post  tc  ambulabunt  vincti  m.inicis  >  (/sot.  43.  14)« 
Ei  <  Paulus,  viuclus  Jcsu  Christi  >  (Ephes.  3.  4)^ 
Dupiicia  suiil  in  Scripiuris  viiicula  (e)  qux  quamdiu 
rupit  Sanoson,  vicit  inimicos.  Ei  de  tnereirice  legi* 
mus,  c  vinculum  tn  manibus  cjus  >  (EccL  7.  27).  Et 
ex  persona  Doinini  diceiuis,  <  Dirumpauius  Vincuia 
eorum,  el  projiciamus  a  nobis  jugum  ipsorum  > 
(PsaL  %,  3).  Ei  alibi,  <  Laqueusconlritus  est,  ei  nos 
liberati  sumus  >  (PsaL  123.  7).  CHnisTi  auteh  vin* 
cula  volunUria  sunt,  et  vertuntur  in  arn|)lexu«.  Qui- 
cumque  bis  fuerit  colligatus,  dicet,  <  Sinislra  ejus 
snb  capite  meo;  et  dexlra  ejus  complocteior  me  > 
{Cani.  t.  6). ' 

XXVIII.  MANSIO. 

Bi  profecti  de  Moseroih,  casira  meiati  suniin  Ba- 
nejacan  (Nunu  33.  31). 

Vicesioia  ocUva  Hansio  iiansfcrlur  in  c  lilios  ne- 
ccssiutis,  >  seu  c  stridoris*  >  Sc  ab  uno  incipiafi  nn^ 
mero,  ct  paulatim  addens  ad  septimum  usque  perve- 
iiias,  vicesimus  ocUvus  elYicitur  numerus.  Qui  sinl 
isti  Qlii  necessilatis,  Psalmus  ipse  nos  doceat :  c  Af • 
ferte  Doinino  fllii  Dei,  aflerte  Domiiio  filios  arleium  > 
(Ps.  28. 1).  (}uae  est  lanu  necessilas*  qiite  nolentibus 
imponauir?  Cum  diviois  Seriptnris  fueris  eniditus, 
et  b!ges  earum  ac  lesiimonia  vincula  scieris  veriur- 
iis  V  contendei  e«m  adversariis,ligabis  eoo*  ei  vinelas 
duces'  in  captiviutem ;  et  de  hostibus  quondam  (^ 

(d)  ApudRabanum,  ^uor  dirupil  san^t  eic. 

(e)  In  plerisque  codicibus  vox  u»seru  dcBideraur. 


miseris  alqtte  eaplivis,  4g7 
ui  repenle  dicas  cuin  Sion  :  <  Ego  sterilis  et  non  pa* 
riene,  transmigraia  et  capiiva,  et  ibUm  quis  enatrivit  ? 
Ego  desiituta  et  sob»  et  isli  ubi  erant  ?  >  (/mI.  49. 
%i)  Miraris  Isaiam  :  ejusdem  Psalmi  saeramenta  co- 
gnosce.  <  Vox  Domiiii  in  virtute,  vox  Oomlni  in  ma- 
4i;iiiricenlia,  vox  Domini  confringentiscedros  >  (P«.  28. 
A),  ut  poslquatn  adversarios  fregcrit,  ct  eoncusscrit 
desertos  prius  gentium  ^Mpulos,  praeparcntur  ccrvi 
in  montibus»  et  sit  dilectus  sicut  filius  uiiicoriiiuin, 
In  temploquo^ejus  omnes  dfcant  gloriam.  Porro  quod 
veriinius,  <  filios  stridoris, »  ad  iiluiu  setisum  refer, 
quod  tiniore  suppiicii  et  ejus  litci  ubi  i  est  flelus  et 
*  sHidor  deiitium  t  (Lnc.  15)^  deserens  diaboli  viiicula, 
Cliristo  Dofflino  oredentium  turba  colla  submittat* 
XXIX.  Mansio. 

El  profeeti  de  Btuie  jacan,  caitra  metati  $unl  in 
monte  Gadgad  (Num.  35.  52). 

Yicesima  nona  Mansio  interpretatur  <  nuntiuSy  > 
sive  <  expeditio,  >  ct  <  accinciio  >  vel  certe  (quod 
nos  verltts  arbitranittr)  xarffxoicik,  id  est,  <  conci)»io.  > 
Haod  aliier  possumus  magistri  discipolorom  atque 
credentium  cos  facere  filios  necessitatis,  nisi  prxce- 
plorcs  corum  iuterfeccrlmus.  Crudeles  simus  in  oc- 
f^sione  eorum  :  iion  pareat  manus  nostra,  armum, 
aul  extremom  ouricutae  de  ore  leonls  exirahere. 
t  Maledicttts  qui  facit  opus  Domini  negligenier,  et 
qul  probibet  gladium  suum  a  sanguine  >  (Jer,  48. 
10).  Unde  et  David :  <  In  matutino,  inquit,  interfi- 
cicbam  omnes  pccc:itores  terr»  >  (PsaL  iOO.  8).  De 
iinntio  aotem»  et  accinctione  haec  breviter  possomos 
dicere»  quod  filiis  necessitatis  grandes  ad  virtutem 
stiinulos  suggeranius,  cum  eis  nuniiaverimus  pne- 
niia  futurorumy  ct  accinctos  inire  beila  docuerimus. 
Ilorum  trium  quidquid  roagister  fecerit,  In  monie 
cousistit. 

IXX.  Marsio. 

Et  profeeli  de  monle  Gadgad^  castra  metati  sunl  in 
Jetabatha  (Num.  55. 53). 

Tricesima  Mansio  <  bpnius  >  inlerpretatur ,  ut 
cum  pervenerimus  ad  pcrfecium  vlrum»  in  sacer- 
dolalem  gradum»  et  in  scutem  plenitudinis  Cliristi 
(Ephee.  i),  in  qua  et  Ezechiel  erat  jiixta  fiuvium 
jl^liobar  (E%ech.  l.i),  438  possimuscum  Dnvid 
in  tricesimo  Psalmo  canere.c  In  te,  Domiiie,  speravi, 
non  confundar  in  xterntim.  Pastor  >  enim  <  bonus 
ponit  animam  suam  pro  ovibus  suis  >  (Joan,  iO). 
XXXI.  Mans:o. 

Et  profecti  de  Jetabailia,  castra  metati  sunt  in  Ile^ 
brona(Num.  55.54). 

Triceslma  primaMansio  iutcrpretaiur(a)ir(x/:2}.<u- 

(a)  MultiscoateodilReatlnasEiiiscopnslegendun]  «smu.. 
•K ,  id  est  transitus  si  ve  trunsUio ,  pro  «.pa«H„< .  quam  vo- 
cem  subnexae  Hieronymianae  iiiterpreiaiioni  repugiiare  et 
aoafite  natura  potius  adventuin, seu  prseter  adveniimi  vult 
sigalficare  quam  transilum.  Nos  fere  canideiu  iu  ulriusque 
vocis  composilione,  Gr»cis  Scriptoribus  ignota ,  difficuua- 
tem  sentimiis ;  impressam  tamen  reliquiiuus,  quod  in  tile- 
visque  codidbus  laveiiiauir.  Erlt  furtasse  ciii  loffeidum 
rideatur  ««(AfMH  propriori  vocabulo,  ac  sensu. 


SVNCTI  lliERONYill  ^1« 

liberoi  Dei  facics,  a^,  id  esl,  <  transitus,  >  sive  <  Iransitlo.  >  Ad  banc 
venit  vems  Hebneus,  id  est,  ic<^«r^,  sive  <  iransi  • 
tor  >  qui  dicere  potest :  <  Transiens  vidcbo  vlsionem 
hanc  roaguam  >  (Exod.  5.  5);  de  qua  et  Psalmista 
canit :  <  Et  non  diieruntqui  pneieribant,  benedictio 
Domini  super  vos  >  <Ps.  128.  8).  PraBterit  enim  figur a 
liiijus  mundi  (i.  Cor*  7),  et  proplcrca  sanctt  cupiuut 
ad  meliora  transire»  nec  pnesenti  statu  conienil,  in* 
gemiscunt  quotidie.  <  Hsec  reeordatus  sum,  et  effudt 
in  me  aiiimam  meam,  quoniam  transibo  in  lo^ 
cuoi  tabernaculi  admirabiiis  usque  ad  domum  Dei  t 
(Ps.  41.5).  Multum  est,  si  de  omnibus  Scriptur'« 
super  verbo  Iransitionis  vclim  exempla  coiigercre. 
XXXII.  Mahsio 

Et  profecti  de  Uebrona^  castra  metuti  smnt  in  Avott^ 
Gaber  (/Vttm.  55.  55). 

Tricesima  secunda  Mansio  transfertur  in  <  ligtia 
viri,  >  sive  (b)  <  dolaiiones  bominis,  >  quod  stgnifi>- 
cantios  Grxee  dicilor  ivlexic/Mi  AiZpdi^  scribitor- 
qoe  per  <  Ai  >  lltteram,  non,  ut  Graeci  et  Latini  er* 
rant,  per  <  Glmel.  >  Unde  in  aolitodiue  mBltltudo 
lignonim,  nisi  qood  seduli  et  diligentis  magistri  dl- 
sdplina  monstrator,  caedentis  ligna  informia,  et  do* 
laniis  facientisqoe  vasa  diversa,  qn.-e  in  domo  magtia 
necessaria  sunt?  (i.  7im.  2)  Possiint  <  lignationes 
viri,  >  saltuum  et  omnium  arborum  geiiera,  ac  pcr 
boc  credentium  multitudiiiem  figurarc,  dicente  Da« 
viJ  :  <  Invenitnus  eam  in  campls  silvae  >  (P<.  151). 
flucusque  solitudo  Pliaran  decem  et  octo  contiiiet 
Mansioiies,  qux  dcscript»  in  caialogo^  in  superlori 
itinerc  non  ponunlur. 

XXXIU.  Matisio. 

Et  profecti  de  Aiion-Gabcr ,  castra  metati  sunt  /« 
deserto  Sin  :  Hecc  est  Cades  (Num.  35.  56). 

Quxrilur  cur  ociava  Mnnsio  nunc  (ricesiiiia  tcrtia 
es^^e  dicaiur.  Sed  scieudum  quod  prior  per  <  Samccli  > 
lilteram  scribitur,  iotcrpretaiurquc  <  ruiius  ,  >  sive 
<  odiuni  :  >  489  '^^c  autem  per  <  Sade  ,  >  et 
(c)  vcnitur  in  <  inandalurn.  >  lllud(|ue  quod  jungi- 
tur,  <  Cades,  >  non  ut  plcrique  aestiniant,  <  sancLi  > 
dicitur  :  sed  <  muiaia,  >  sive  <  translata.  >  Legimus 
in  Gei.esi  (Cap.  28.  v.  %i)  juiu  liebraicani  Veriki- 
tem,  ubi  Judas  meretricein  puUins  Thamar,  dona 
trausmisit :  et  scqucster  muncrum  interrogat,  <  ubi 
est  cadesa,  >  boc  est,  <  scortum,  >  cujus  habitus  a 
cacteris  feminis  immutatus  esi.  In  multis  quoque  lo- 
cis  hoc  idem  rOperimus.  Sin  auteni  <  sancta  >  iiiter- 
prclatur,  xaT«  avTfo^»  cst  iiiielligendum  :  quo-. 
modo  Parcae  dicuuiur  ab  eo  quod  miiiiiue  parcaiit, 
et  bclluin,  qiiod  iieqitaqiiaiu  bclluiu  sit,  et  lucus. 


(b)  Olim  dedtitatiane^  :  duinde  Vietorius  perperam  ^>«- 
M}/M96^  I  ro  (u^topoi  Mfi^ ,  quod  oodices  quoque  nostri 
coiifirmaut.  Indiiiim  loco  uomeu  tignatio  nrt,  ah  eo  neniiie 
qui  Sabbalbo  ligita  coliegit,  et  mone  miiltatos  est,  Num. 
15.  52.  Porro  Ai  lillerain  |)ro  Gimel  ab  antiquis  luterpre- 
tibus  sxpius  sumi,  mulia  prolMut  exempia,  ut  non  defue- 
ril,  qui  ariiiu*atus  sit ,  duplicem  olim  fuisse  ejus  UUera 
prouunUaiionein,  quarum  altera  quasi  gam  dicerutnr. 

(c)  Puu  TO  prieeepi:,  siyesi^ prafceptmn,mandatm; 
ou»  taraen  salis  violenta  inlcri  rclatio  est  ntbts. 


71T  EI1ST0L. 

^iMHi  ininiiHe  liiceat  lu  liac  Mansione  «loriiiir  Ma- 

ria,  et  sepelitiir :  et  propter  aquas  conlradictionia 

Moyses  ei  Aaron  offendunt  Doininuni»  et  proliilieniur 

trnnsire  Jordanem,  missisque  nunliisad  Edom,  trans- 

Itns  petitur,  iicc  impeiratur.  Quis  limeret  post  un« 

tos  profcctus  murmur  popiili,  et  ofTensam  magistro- 

Tum»  et  viac  transitus  denegatosT  Videlur  mihi  in 

Maria  Propliel>a  moriua  :  in  Moyse  et  Aaron  Legt  et 

Sacerdotio  Judxorum  finis  imposilus :  quod  nec  Ipsi 

ad  terram  repromissionis  transcendere  valeani»  nec 

credcDteni  |)0puium  de  solitudine  liiijus  mundi  edu- 

oere.  Et  nota  quod  post  mortcm  Prophetise,  et  aqiias 

coiitradictlonis ;  Idumaeuin  fal.  idutnmm]  carneum 

alqiie  terreiium  iransire  non  possiiit :  et  cum  multis 

precilms  et  conatu  viam  noii  impeircni ;  sed  cgre- 

diatur  Edom  adversus  eos  in  populo  multo,  et  In 

iiiana  forti.  InAerpretatio  quoqiie  nominis  morti  ct 

offejisx,  et  negato  transitui  convenit.  13 bi  ciiim  manr 

datum,  ibi  et  pcccatum  :  ubi  peccatuin,  ibi  offensa  : 

uhi  offensa,  ibi  mors.  Hxe  est  Mansio  de  qua  Psal- 

miaia  canit»  cGoinmovobit  Domiuus  desertuni  Ga-^ 

dcs  I  (Pm/.  28.  8) 

ILXXIV.  MA.NSIO. 

El  profectl  de  Cadciy  easlra  metatiiunt  in  Or  montef 
ta  exiremo  terrm  Edom,  Atcenditque  Aaron  tacerdoi  m 
monlem  Or^  juxla  preBceptnm  Domini^  et  mortnui  eit 
JH  aniio  qnadragenmo  egreuionii  filiorum  Israel  de 
terra  jEgypti^  meme  quinto^  prima  die  meniii.  Erat^ 
que  Aaron  centum  viginti  trium  annorum  quando  mor* 
tuu4  eii  in  monte  Or.  Et  audivit  Chananeeui  rex  Arad^ 
qfti  480  fmbitabal  ad  Auitrum  in  terra  Chanaan , 
qfUfd  veniaent  fiUi  hrael  {Num.  33.  17  et  iqq,) 

Trigesima  qoarta  Mansio  est,  quam  plerique  inter* 
pretantur  c  lumeo' :  i.(a)  nec  errarent,  st  per  c  Alepb  > 
Ntteram  scriberetur.  Alii  c  pellem,  »  et  ipsi  verura 
dicercnt,  si  esset  c  Ai  i  posilum.  Nonnulii  c  fora- 
men,  >  qiiod  posset  accipi,  si  c  iietb  >  haberet  ele* 
mentum.  Gum  autem  legalur  per  c  He;  >  m.igis 
c  mons  >  intelligitur  :  et  legi  polest,  c  Ascendit  Aa* 
ron  sacerdos  in  montis  montem,  >  id  cst,  in  vertt- 
cem  ejus.  Ex  quo  animadvertimus  non  in  monte 
simpliciter,  sed  in  montis  monte  Pontificem  mor* 
tuum,  at  dignus  locus  meritis  iliius  monstraretiir. 
Moritur  autem  eo  aniie,  quo  noviis  populus  repro« 
missionis  terram  intraturus  erat,  in  extreiiiis  finibus 
terrae  Idumaeorum.  Et  quatiqiiam  in  nionte  sacerdo  • 
tium  Eleauro  filio  dereliquerii,  Lcxque  eos,  qui 
eam  Impleverint,  perducat  ad  summum  :  tanien  ipsa 
sublimitas  non  est  irans  fluenta  iordanis,  sed  in  ex« 
iremis  terrenorum  operum  fiuibiis  :  et  plangit  cum 

(a)  Hebraica  nomina  beic,  atqne  alibi  saepe  nos  adposul* 
mus.  lUod  vero  praBlereoodiim  non  est,  quod  lioet  Moyses* 
onmisque  bistoria  in  Or  moote  Aaron  sacerdotem  tradat 
occobuisse ,  In  Deuteron,  tamen  c.  10.  v.  6.  est  «  Fitti 
IsraeLmovemnt  castra  ex  Beroih  fiUorum  lacan  in  Mose- 
ra,  ubi  Aaroo  mortuus  ac  sepoltus  esi,  pro  quo  SacerdoUo 
functus  est  Eleazar,  >  etc.,  quam  ooniradicttonem  ob  oon- 
fbsas  atque  biversas  Mansiones  XXYII.  XXVIIl  et  XXV. 
esse  qufdam  arbiirantnr,  alii  expiicani  probabilius.  Adito 
si  lubet  ejus  loci  interpretes. 


\  LXXVItt.  71« 

populus  triginta  diebus.  (b)  Aaron  plangitur,  Jcsiis 
non  plangitur.  Isi  lege  Dkscbnsos  ad  iiifems ; 
in  Evangelio  ad  paradisum  transmigralio.  Aiidivit 
quoque  Chananxus  qiiod  venisset  Israel,  et  in  luco 
exploratorum ,  ubi  qiiondam  oflFendlsse  popoluni 
(c)  noverat,  tnfert  pnplium,clciptivnm  ducit  hrael. 
Rarsumqoe  in  eodem  toco  piignatnr  :  ex  volo  viclor 
vincitur,  victi  superani,  appellaturque  nomen  ioct 
c  Hornia,  >  id  est ,  i  anatbcma.  >  Eadem  diecre 
mibi  Bon  cst  pigrum,  lcgcntibos  neccssarium,  qiiod 
semper  humanus  siaius  in  liujiis  sxculi  via  floctuef« 
et  alius  iii  valle,  aliiis  in  campis,  alius  moriatur  in 
monte  :  nec  in  moiite  simpliciter,  sed  in  montis 
monie,  id  est,  in  excelso  veriice.  Cumqiie  nos  Dei 
auxilio  desiitutos  hostis  invaserii,^daxcriique  capti- 
vos;  non  dcspcreinus  saluiem,  sed  iterum  armcmur 
ad  pnelium.  Potest  fierl,  ut  vincnmiis,  ubi  victi  fut- 
mus,  et  in  eodem  loco  triumpliemus,  ubi  fui  iius^nntc 
Ciiptivt. 

XXXV.  et  XXXVI,  Massm). 
Et  profecti  de  monte  Or,  eoitra  metati  sunt  in  Sel- 
mona,  Profectique  de  Selmona^  venerunt  in  PAinoit 
(iVaiii.  13.  41.  eU2). 

481  Hae  dax  Mansiones,  tricesima  quinta  et  tri* 
cesima  sexta  In  ordine  historiae  non  inveniuntur. 
8cd  scriptum  est  pro  eis.  c  Egressi  sout  de  montc 
Or,  per  viam  maris  Rubri,  et  oircumienuit  terrani 
Edom  >  (Num,  21.  4).  Ex  quo  ostenditur  in  fiiiibi» 
atque  circumitu  lerrac  Edom  eas  posiias.  Nec  secour 
dum  morem  legitur  :  c  Et  profectlde  monteOr,  ca- 
stra  mctati  sunt  in  Selmona,  >  sive  c  in  Pbinon,  > 
sed  post  ambitum  teme  Idumsorum  veiiit  ad  exlrc- 
inum,  et  ait,  c  Profecti  fiKI  Israel  castra  metati  siiiit 
laOboth  ^(iViitii.  53»  43).  Nec  dixit,  proCecii  sant 
de  [d)  illo  et  illo  loco,  qiiia  duas  Mansiones  siientio 
prxtermiserat,  quns.cuin  in  supputatione  taciierii, 
reddit  in  summa.  Priipa  Mansio  c  Sclmona,  >  inter- 
pretatur  c  imaguncula.  >  Secunda  c  Pbinon,  >  diini- 
nutive  c  os,  >  ab  ore»  non  ab  osse,  iniellige.  In  liis 
Aaron  mortuo,  murmurant  contra  Deum  et  Moysea, 
monna  fastidiunt,  a  serpentibus  vulncraniur,  ei  in 
typiim  Salvatoris,  qui  verum  anliquumque  serpen- 
tem  iu  patibulo  crucis  triamphavity  diaboli  venciia 
superantur.  Unde  et  imaguncula  vers  expressa^quc 
imaginis  Filii  Dei,  Passionem  ejua  intoens  conserva-> 
tiir :  et  quod  corde  credit,  oce  pronuntiat,  legen< 
illud  ApostoKi :  c  Gorde  creditur  ad  ju^titiain^  ore 
autein  confessio  fit  ad  salutem  >  (Rom.  i(k  10).  Si« 
niulque  nota ,  quod  utraque  Mansio  (e)  uTroxopTienxAc 
appellatur^  quia  ex  parte  videnius,  ei  ex  parte  pro- 
pbetamus  :  et  c  nuoc  pcc  speculum  vblemus  ui  xiil- 
gmate  >  (1.  Cor.  23). 


(b)  Confer  Epistolam  39.  ad  Paolam  num.  5.  ubi  per 
quam  degaotem  ejus  rei  causam  aJlert. 

(c)  Antea  mious  bene  erai  plurium  numero ,  noven.ni , 
fR«0tl  pro^liimi,  et  niox  difcutil . 

(d)  Apud  lUbun.  de  illo  in  illtnn  tocunu 

(e)  Id  est  dimittulioe,  scilicci  imaguncu(a,M  parvum  o», 
sive  oscillm. 


719 


XIXVH.  Uknm. 

Ei  profecti  de  PMnon,  ea$tra  melati  $unt  in  Oboth 
(iV«m.  35.  45). 

Tricciima  •cpiima  Manslo  vertilur  in  «  magos,  a 
flivc  «  pjibones ;  i  vel  secunAuoi  yerba  lldiu,  c  ia- 
(eoas  grandes»  qiue  cum  mu&lo  plen»  fiierinl»  ^ba» 
que  spiramine»  illico  disrumpuntiir.  Pugnaverupt 
inagi  conUi^  Heyaen  et  A.iron  {Exod.  7.  et  teqq,) ;  et 
a  mnliere»  quae  erat  in  Endor,  ei  lubcbai,  |uxia  Se* 
|iluagiuia  interpreiea»  ipiriium  c  pytbonem,  >  juxia 
llebraoa»  «  magum,i  rcgi  Israelis  illudituir  ( |* 
/i<0.  28 ).  Multae  lunt  praDBtigi.tt  ei  innuaiorabilea 
laifuei,  qnibu»  auinuB  capiuniur  bumana^;  sed  noa 
dieamus,  in  Domino  confidcntes, «  Laqucus  contri* 
iiis  cst ;  ct  isos  liberati  suroos  •»  (?m.  123.  7),  Ci^ «  Si 
ambttlavcro  in  medio  unibne  moiiis,  non  iimebo 
maia,  quoniam  lu  mccum  es  » (P$.  22.  l) :  Cadenta 
lalerc  nostro  miile,  et  deceni  millia  a  dexiris  fioslris 
(P$.  90. 7).  Npn  timebimus  498  ^^  incursii,  et 
dasmonio  mcriJiano ;  scd  obturabiinus  aures  nostras, 
ne  audiamus  voces  incnntantiurn,  ct  Sireiiariiin  car- 
mina  negllgamus.  Post  imaginem  Del,  qiise  in  cordis 
ratione  moosiratur,  et  confcssionem  fidel,  qwr.  ore 
profcrtur,  consurgunt  (a)  serpentes,  et  artcs  malefl- 
ctB  ad  bella  nos  provo^nt.  Sed  qos,  qui  Itabemus 
prctiosisslmuiii  tliesaurum  in  vasis  fictihbus  (%  Cor .  4), 
qu»  f^angl  possont,  ita  ut  quf  dam  vix  tosia  remaiH 
serit,  in  qua  bauriri  possit  aquie  pustllom,  omui  cu« 
stodla  circurodemos  oor  nostniin. 
XXXyni.  HAr^sio. 

Et  frofecti  di  Okoih,  ca$tra  metati  iiml  in  Uakmm, 
tii  pnibu$  Moab  (tium.  35.  41). 

Triccsimn  oclava  N:m%io  «  acervos  lapidum  tran* 
l^cuntium  >  sotiat.  Sunt  sancti  lapi«res,  qui  volviintur 
f^nper  terram,  Isves,  politi  et  rutunditate  sua  roia- 
nini  eursibus  slmlles.  Sunt  e(  aiii  quos  Proplieta  ju-« 
[>ct  tolli  de  via,  ne  ambulantium  in  eee  oiendaiil 
pedce.  Qui  lunt  isti  ambuiJiHes  f  utiqiie  vtaiores  ei 
prxtereuntes,  qui  per  isttid  ssAculuin  ad  alias  Uaii^ 
siones  transire  festinant.  Quod  autem  dicitur,  «  In 
AHibus  Moab,  >  et  si»pra  scrtptum  est, «  in  solitudino 
qu»  respleil  Moab  conlra  solis  orlnm :  >  ostcndit 
juxta  litlcram,  quod  hucusque  in  finibus  lerr»  lUu* 
uiaeorHm  fucrlni,  el  mmc  veniant  ad  termino^  filoab, 
<)e  a|ia  provincia  ad  aliam  transeuntes.  (b)  Nosi  eniii 
semper  unl  virtnti  danda  est  opera  :  sed  sicui  seri- 
ptum  est :  «  Ibunt  de  viriiito  In  viriulem  >  (P«.  81. 
H),  de  alia  iransenndnm  cst  ad  aliam  :  quia  hicrent 
s:bi,  et  Ita  inter  se  nex«  sunl,  ut  qui  uiia  t^ruerit, 
Oiimibus  careat*  Bt  lamcn  trjnsire  de  alia  ad  aliam, 

(a)  Rccolc  Numeror.  cap.  21.  ver^.  6  et  7.  quod  enUn 
iiost  ignitos  surpeiites  prima  |  rofeclione  in  Oboui  veneriut 
tsraeuUif,  isliiU  ei  toeo  uomea  a  urpeniibus  videnlur  im- 
posuissc.  Certe  Hebraicum  oboUi  perquara  aflbie  eai  Mgjfp 
ptlormn  vocabulo  o^uavt,  quod  OruaApoiio  do  iCgyptiis 
loquens,  Grcece  ierpetUem  OHreum  verli  testaluri  5  te^y  Or 

(b)  Additurpoucs  liakKinum,  sicut  in  $uperior^ua  jant 

diclurit  c&t. 


SVNCTf  IIIERONTMI  TM 

eorum  estfroprie^  qui  ioljs  juslhige  erUMi  eoDSid«- 


nint. 


XXXIX.  Hansio. 


Et  profeai  4»  J^abcm  ( sive  ui  in  secuudo  lo$o 
apud  Hebra»os  babos)  itm,  cosira  memi  tuni  ia  Oi^ 
ion-Gad(Num.^A^). 

Trieesima  nona  Mansio  interpretator »  c  Ibrtiier 
intellecta  tentatio.  >  Pro  bac  in  ordine  bistoriae  ali* 
ter  seriptum  reperi.  Postqoam  entm  castra  melatl 
sunl  in  Jeabarim,  in  flnibua  Moab,  eontra  ortura 
aolla,  lcgitur  :  ^  Inde  profeeti  suiit,  et  (UveTierant  ad 
torrentein  Zarcd.  Et  de  hoc  loco  proliciseentes,  ea- 
stra  mctili  suut  iraiis  Arnon  :  qox  esi  In  solitudiiie 
finiuin  Amorrsri  :  co  quod  Arnon  In  terminu  sii 
Moabitarum  48S  etAmomeorum»  (^mN.SI.  12, 
01  15) :  et  posi  hxc  venerunt  ad  puteum,  nbi  ceoinit 
Israel  carincn  lioc : «  Asccnde  putce,  quein  roderunt 
principe»,  et  aperucrunt  doces  populorum  la  da^oto 
icgura,  ct  in  baeulo  ejus  :  el  de  soritiidiae  in  Mai- 
tiiana  [al.  Marthana]  :  et  de  Matibana  ad  lorrenles 
Dci :  et  dc  torrentibus  [al.  torrente]  Dei,  ad  exeolsa  : 
ei  de  excelsis,  ad  vallero,  qux  esi  in  rcgione  &!oab, 
in  verilcc  IMia^ga,  qiii  prospicii  conlra  desertum  > 
(Ibid,  17.  eteeqq.).  Hx*c  loca  in  finibus  AmoiT.Tormii 
qiiidam  Intcrpretaiites,  ptitant  iioii  Maiisiones  esse, 
sed  transilus,  nec  pra^judicare  del)ere  catalogo  Maa- 
sionnin  exlraordinariam  expositionem.  Aiii  aiilem 
spiHtualibuS  spiritualia  comparantcs,.  nolunt  rcgit  - 
ncs  signilicirl ;  sed  per  locorum  noniina,  vinmuni 
profbctiiS  csse  :  quod  post  magos,  et  congregaiioiiem 
Inpidum,  frequentcr  veniamusad  t<trrentes  c Zaied,  > 
quod  iiiterprctatur,  (c)  <  aiieua  dcscensio :  i  cl  in 
dcscensione  positi,  trau&cumus  nd  «  Arnon,  >  quod 
%  maleUiciiunem  >  sonai»  qute  esi  po&ita  ia  (iuibus 
(  Amorrgeoram»!  quivel  «  amari  i  bosies  simt»  vei 
f  luuJtji  loquumur  >  iuilati.  Sio  autem  trauslcrimu^ 
tcrminos.Moab,  qui  dc  incciitu  gcneraius  est,  ei  re- 
^cssii  a  vero  palre :  atatiiu  nolus  occurrit  pnleus» 
quem  ncmo  de  plei>e  fodit»  iiullus  igiiubiJiis,  s^d 
priucipes  ei  duces,  qui  jura  daut  populis  :  el  canen- 
tos  canucn  in  aqua  putci,  et  in  Uei  inuueribus  gra- 
mlaiMes,  propbotaut,  quo  trausitiiri  sunt :  ad  qu:e  pcr- 
ventiiri  loca,  quod  ^Kcct  de  deserlo  vcaiant  in 
%  Matthana»  >  quml  inlcrprclalur  ^  donum,  «  el  de 
Hatibana  ad  c  Naaliel,  >  quod  dicitur  ad  <  tonenics 
Oei,  >  ei  de  Naalici  ad  %  Bamotli,  i  quae  iutcrprcla* 
iur ,  <  excelsa,  i  sive  c  adveniens  mors  :  i  quan^o 
.conrurmes  efrici^ur  moriis  Giu^isti^.  ci  de  B;.imotb 
occurrit  nobis  vailis  bumiliuitis,  quae  lamcn  posiu 
est  in  vertice  moniis  c  Pbasga,  >  qui  intcrpretalur, 
<  dolatus,  >  quod  niliil  babent  inrorme  et  rude,  sed 
artiiieis  sii  i^olitus  manu :  qui  moos  rcspiciat  solitu- 
dinem,  qu;c  Hebralce  dieittur  Isiaoii.  Quand»  enim 

Cc)  Ex  nominm»  lihro,  wW  d-.iabiis  etyrodlogile  explfca* 
tur,  atienuit  vet  deseemh.  Proi  rie  auteai  gopcd  est  wr- 
mtuwu :  uudc  Tt>  ^TO.  i»  valte  tarmcntorum :  ui  pco  If  o- 
braicis  verbi&  Tbargum  ^ouatbanis  exponit :  in  vaUe^  q^te 
mult(i$  m  4»^Mril  saltcee,  et  »umdragora$.  Reiiqua  suu  loco 
ad  lib.  Nouiiu.  e}^peudcuilis. 


731  BPism.v 

riH^ittttS  iif  viftHJTuM  404  mnnm  ccng|ttiH,  tiitic 
totius  miindi  ruinas»  et  oimrHiui  fMM:c:itornm  respici^ 
mus  vasiitatem,  Pene  obiitr  somoSt  f^orrenie  ora« 
lione,  dicere,  quarc.  c  Dibon-Gad  i  intcrpreteiur, 
c  fortiier  intellec|a  lentatio.  i  Post  Dibon*Gad  geri- 
lur  bellum  contra  Seon  regem  Araorrxonim  ,  et  Og 
regem  BaSt^n ;  el  discimus,  quod  cum  venerimns  ad 
summnm,  el  dc  fonte  principum  rrgumquc  biberi- 
mus,  ascendenlcs  nd  montein  Phasga,  non  dcbeamus 
elevari  iii  superbiam,  sed  [hI.  $i\  propositnm  nobis  c 
contrarro  solitudinenl  novenm«ts.  Anie  conirillonem 
ettbn  elevatur  cor  viri,  d  anto  gloriam  buniiliatur. 
XL,  Mansiou 
Et  ffrofecU  Ae  Dibon-Gad ,  castra  metati  $unt  in  A/- 
mon  Deblathaim  {Num,  55.  4G). 

Qiiadragesima  Manaio  vcriitar  iii  (a)  eontemptum  jnt» 
kttkamm,  sire  oppra^nwncm.  Eipcrlianc  discimos» 
iMitiiia  dulcia  ct  illecebras  votuptutum  in  sxculo  con- 
lciiinend^is,  nec  inebriari  nos  debere  vino,  In  qiio  csl 
hixuria  (Eph.  5).  Md  non  offerlur  in  sacrillclis  Dei 
{Levit.  2),  et  eera  quoe  dolcia  rontinct,  non  lucct  in 
Tabernacuto,  sed  oleum  purissimum  (Exod.  ^), 
quod  de  olivx  profertor  amartludine.  Mcl  cnim  dlstil- 
lat  a  labiis  mulieri6  meretriois  (  Pr$9,  5  ) ;  de  qtio 
puto  jutia  mjfsticos  inlelloeiiis  gHstasse  lonaihan,  et 
ftHie  dcprdiensum ,  vix  popitli  precibits  liberattim 
(I.  Reg.  14).  Quoil  autem  opprobria  contemnenda 
Hni;  el,  sl  folso  obilciantur,  beu lititdtnem  pariant, 
iMilvator  plenissime  doeet. 

XLI.  Mansio. 

Et  profeeti  de  Aimn-Deklalhaim^  emtrametati  sunt 
VI  montibuM  Abamm ,  contra  fackm  Nal»  ( Htm*  35. 
*7). 

Quadragestma  prima  Manslo  vertiiiir  in  montcs 
transeuntium ,  et  est  eontra  fiiciem  montis  Nabo,  obi 
moriiur  et  sepclilnr  Moyses,  tcrra  repromisstonis 
antc  conspecla  (Deuier.  54).  N^o  iitferpretaiur,  con- 
du$iOy  in  qua  finitur  Lex,  et  non  invemttir  ejiis  me- 
moria.  Porro  gratfa  Gvangclii  absque  olio  flnc  lcndt- 
tur.  Iii  omuein  lcrram  exfvit  sonits  ejus  :  ct  in  flncs 

(a)  K-.)on«iein  binc  errorcm  «^sluiimus  ex  iagenio, 
)AiA.  eoiii?  QOincs,  parilcr  al^uo  cilili  depravaii  &uqU  ut 
iiopiini  ame  nos  ititen>reluin  uth  quidcm  memtl  suspicio 
siibolueni.  Debtathoini  verli  m  emuemptmnplagarmnt  pari 
oiimcs  co!i.seii9J  iegunt ,  cum  neque  uUo  motJo  ex  co  iio- 
mine  hKjosiYKKll  signilicatto  exlorqiicri  possil;  et  subnexa 
tiieron]fi<>i  mierproialio,  qoa  OMfffta  diilcta,  et  iUecebm 
voluptatnm  cijntenmendas  explical,  immane  quanlum  a  taii 
distet  etynioiogis.  rroinde  suflecimus.  paQaharum  loco 
ptagoTvm ;  Palitlia  cuini  ex  Grxeo  «am^,  Hierooyioo  ipso 
tcsie  in  Nomiuimi  libro.  «  eet  Massa ,  qux  de  recenlibus 
iicis  eompingi  solet,  quam  Hv'braei  Debclath,  Gra^cl  Pala- 
lliam  luiucupoBl.  >  Fosius  vero  m  Osee  1.  de  palaUia; 
«  £st,  iiiqiiit,  massa  pinguium  caricarum ,  quas  in  morem 
laterum  figorantcs,  ut  diii  iXktsse  pertnaneant,  ealeant,  at- 
qae  imptngunt. »  DetrfaUiaim  ilaque  |>luriuft  numero  erunt 
MitttAar.  Sed  et  ipso,  qnem  pauio  anie  addoxiroas,  Auelor 
libri  de  XLII.  Mansionitws  in  Aiwendioe  operura  S.  Am- 
brosiit  c  Vox  h^eo,  inqott,  Abnon  Deblaibalm  sicot  esl  dn- 
pleXf  ita  e(  dno  indicat,  nempe  eonlempium  licoum,  boe  est 
«onUmpiwB  leiren»  duloediniB,  fieos  namque  dulcedinem 
Mlendiipt,  »  ete. ,  quemadmodum  et  Hierooymus  inter- 
preialur,  u&de  emeadatione  nostra  ae  lectfono  nequaqtiam 
dubtlea. 


LxxvHL  m 

486  orbis  iCTfx  terba  ip  i«8  {PeaL  18).  BimuHiue 
cotisidcfa ,  quod  habilatao  traiiseiwlium  in  nKiniibiifr 
siia  sii,  et  adhoe  profectn  iwligeal.  Poel  laoiiieg  enim 
pl«rlno»ad  canpostria.Moab  ct  Jordmnt  flneoli  4e«-* 
cendiimis,  qai  inierpretatur,  (fi)  dHcetim.  Nuhl' 
BKiv,  til  crebro  dixtmus,  lam  periculosum  cst,  quam: 
glorise  cupidftas  et  jactonlia  ,  et  animus  ^ODScicmit» 
virtiitoiii  tumens. 

XLIf.  MAitsio. 
Et  profecii  de  montibtu  Abarim^  eaitva  metati  tunt  m 
campcsiribng  Moub  super  Jordanemjuxta  JericfiOy  ibi* 
gue  fixerunt  tenlovia.  Ab  domo  solitudinie  usque  Abel 
Sitim,  in  planitie  Hoab  (iVicm.  53.  48.  et  49). 

Li  qundragesima  secunda ,  quo;  ct  extrcma  Hansid 
est,  cursim  qu;ii  siiit  geg.a  iiarremus.  Uesidcns  in  c^ 
poptilusa  Divino  Bainam,  quem  mercede  coRduxeral 
Ualac  filiuft  Sepbor,  Dei  jussioue  lieiicdiciiury  cl  ma« 
It-diciio  mutatur  in  laudes  :  audil  vi/Ccm  Doniiui  cx 
profauo  ore  resonaiitem ,  Orietur  stella  ex  Jacob^ 
ri  consurget  homo  de  larael  :  el  pereutiet  ftrindpi'^ 
Moab,  et  vastabit  amtos  fiUot  Seth^  et  erit  Edpm  hw* 
reditas  fjns  (iVaiiii.  Si.  17. 18)^  Foraicatur  cum  fllia* 
bus  Madian :  ci  Pbineea  liiiiis  Eieaxar»  aelatns  aelinM 
DomiQi»  Zamri  ei  sciHrtufn  M^idittnjtidem  pit^ioiie 
Iransfigit :  uiide  et  accepit  pra^wtuia  iii  »teriiain  m^» 
moriam,  armum  victimie.  Numcmtiir  ruraitin  popii* 
lus  {Sum,  ^G),  (e)  ut  iAierfectis  pc^simis,  novu^  |h>- 
puius  Dei  ceiise:i|ur.  Intgrpclianl  qiiinque  iiliip  Sai- 
pbaad ,  et  ex  jiidicio  l>omini  limrcdilnlein  accipiiinl 
inter  fraires  &uos  (iVit iti.  28.  6),  iio^  femineus  a  po»- 
sessione  Dei  sexus  exduJtlur.  iesus  Moysi  in  niOR« 
lem  succedil,  et  (d)  discit  a  Lcgc,  quse  spiriiaaiiler 
offerre  debeat  iit  Ecctesia.  Primnm  qiiid  per  sitigiilos 
dies,  deinde  qttid  iii  sabbalo,  qutd  iit  Kalendis,  quiiA 
in  Pascba,  quid  in  Pentccostc,  qiitd  in  Neommrui 
mensis  aeiitimi,  qnid  in  Jojunio  ejtisdem  mensts,  die 
deciino  :  quid  in  Scenopegia ,  quaado  figuntur  taber«- 
iiacula,  deetma  quinu  die  sopraUicti  486  ncnais^ 
UxDrtim  et  (iliarutu  vota  absquc  auctoriiaie  patrum 
el  viroruin  eassa  meroorantur ;  belium  contra  Madia- 
niuts  :  et  raors  Uivini  Balnam^  et  prasd»  dirisio,  ei 
oblaiio  ex  ca  in  taberoacuio  Pei.  Priroi  Rubeo  el 
Gad  el  dimidia  tribus  Manassc,  ulira  Jordaneni  in 
Qremo  possessionem  accipiim:.  Piurinia  eoim  habe* 
bant  jmnenla »  et  necdum  ad  id  veocrant,  ut  posscni 
habitare  com  Tcmplo.  Docetur  populus ,  ut  in  Terra 

(b)  Sic  equidem  Syri  Jordanem  a  descensu  vocant:  estque 
Syriaca  proDUDtiatione  pT,  quod  Uebrael  duail  forma 
dicereat  DnT,  Graeds  autem  ex  alla  etymologia  placet 
appellareie9^<fcyi)f,  quasi  ex  duabusHebraicisvocibusrrTH^ 
id  est,  ftums  Dams,  quam  sententiam,  tum  alibi  saepe,  (um 
praecipue  in  Quaeslionibus  in  Genesim  cap.  14.  HieroBy- 
mus  probat,  ubi,  Dau^  ioquit,  «nitf  e  fomibut  estJordanis : 
nam  atter  vocatur  Jor^  qnod  interpretatur  |ii»t(»  tdeal  riw. 

(c)  Apud  Kabanum,  aliosque  edjtos  Ubros,  IttocUs  «U* 
qoot  etiam  Hss.  additur  nvmerantur  et  L$vUai. 

(d)  Hinc  totus  Habbinismus  et  ratio  «ov  Spntftmm  pen* 
det,  quam  sic  delnde  S.  Doctor  exponit,  ae  si  pn«  ocuiis 
babuerltPbarisaicum  ilhid  acroama,  quod  esl  inilio  Abelh 

.Twirp!?  mDan  oto  nnn  Vap  tod  « Moses  de  si- 

nai  Legem  acccpH,  uibulum  vero»  sive  oblatiooum  ralio 
hfwx  prxcepta  c&t. » 


m 


&\NCT1  IIIERONYMI 


Tftl 


tsineta  klok  de^ini.il;  ct  iiiilltis  de  prieri  liabilatore 
«erreiur.  Describitor  ollin  enpita  proTincia,  et  daa- 
rvm  seniis  trilHium  toreditas  separaior.  Numertotur 
irilmwn  principes,  qui  Terram  sancum  debeant  in« 
trotre  {Nmm.  SU).  QuadraginU  duas  urbes  ciun  sul>> 
uriianis  suis  iisque  ad  mUle  passys  per  eirciiitum, 
Le?it»  aecipiimc,  tot  nnmero,  quol  et  istx  sunt  Manr 
^lones,  Et  adduntur  fiigUivorura  sex  ali»  civila(es, 
trcs  intra  jordanein ,  el  tres  tratis  jordancm,  ut  sint 
simul  quadraginta  ocio  {Num,  35).  Quid  fogitivorum 
auscipi,  qiii  intcrflci  dcbeant,  qui  usqne  nd  mortcm 
rontificis  maximi  rescrvari.  SucceditDeuteronomium 
sc<:nnda  Lcx ,  (a)  meditalorlnm  Evangclii  :  ibique 
brcviier  disciinus  qux  inter  Pharan  et  Tophcl  et 
l^nban  cl  Azcroih,  ei  loca  aurcn,  abjccto  Inda  infeli- 
cissimo,  nndeciui  dicruin  via  de  Clioreb ,  pcr  viam 
laontis  Seir  itf^qnc  ad  Cades-Bame  Moyscs  popiilo  sit 
loeiitus ,  ct  extrcinnm  canai  Caniicum  {Deuier,  52), 
in  qiio  apcrti^simc  Syn:igoga  projicitnr,  et  Kcclcsia 
Domino  eopiilaltir,  c  linpingnnlns  est  ct  incrassatus 
ac  dihitatiis,  el  recaicitrnvii  dileclns ,  ct  oblilus  est 
Dei  Salvatoris  sui.  >  Et  ilenim  :  c  Generniio  pcssi* 
ma :  Hlii  inerudili :  ipsi  ad  a^mulationem  me  proro- 
oaTerum  in  eo  qui  non  erat  Deos.  Irritaverunt  me  in 
scolptilibos  sois :  et  ego  lelare  bos  faciam  nationes , 
el  eontra  gentein  stoham  irriubo  cos  i  {Jenm.  5). 
Benedicontor  filii  Israel.  Et  rorsos  in  Simeone  Jiidas 
miserandos  exchiditur.  Ascendit  Moyscs  ad  montcm 
Nabo ,  in  ▼erliecm  Pbasg» ,  qni  esl  contra  Jcricho : 
et  ostendil  ei  Dominus  omncm  lerratn  Gal.iad  usque 
487  ^"t  el  Nephthalim  ct  Epbriiin  ct  Manasscn, 
el  universam  terrain  Juda ,  usqne  ad  niare  magniim 
conira  ausirum ,  ei  regionein  campestrem  Jerichon- 
lis,  civitniis  pnlmarom,  usque  Segor  (Deui.  54).  Qiiis 
poteat  lanla  nosse  mysteria  ?  (b)  Quis  in  extremis 
Logis,  el  hnjos  viuc  finibus  constitutus  Intelligit 
aeinpcr  sibi  esse  pngnandum  :  et  tunc  pkn.im  victo- 
riam  dari,  si  fueril  in  eampesiribtis,  si  in  Abel  sitiu, 
qood  interprelator,  tueUu  epmwmm ,  fleverit  antiqoa 
peeoata,  ci  spinas,  qiin  siiirocaverunt  scmcniem 
verl)i  Dci  {Lnc.  9),  ei  de  qoibns  Propheta  dicit :  V^- 
8alp$  emm  in  mfjfria»  dum  nuhi  configitur  tpina  {Psal, 
Si.  4):et  tiinc  prxparalus,  deficiente  Ibnna,  sub 
duee  iesu  iordauoni  transeat  {Jos.  5)  :  et  cireunici- 
UI8  culiro  Evangelil,  primnm  eomedat  dc  coelcsti 
pane:el  occorrat  ei  princcps  exorciliiiiin  Dei,  nt 
veriun  Pasclia  Neqiiaquam  in  ^gypto,  scd  in  fiiiihns 
Ternc  sanctx  cotnciiat.  0  pro[nndum  diviiiarum  w- 
pientim^  ct  tcientiee  Dei .  qnam  inscmtabilia  $unt  judi- 
M  ejui ,  et  {c)  in^tigabihs  wne  iitut.  Qttis  sapietis  et 
IntelHgel  hm^?  [^teUlg^ens  et  cognotfici  ea?  Quia  rect® 

(fl)  Hac  llldem  voce  Meditatorium  Hb.  contni  Jovlalan. 
secundo  Jtilur,  boc  eodem  seosu :  GuUur  nostruni  mediia- 
Wriumefidtwr  karinarum.  Yid.qux  Ibi  adno^inus.ifekta- 
ortum  ut  legunt  quidam  Hss. ,  et  Kabanus,  proba  ialer- 
preiatiooe  ipsum  quoqoe  non  carel. 

(6)  Viciorius  qm  stib  afBrmandi  ^ota ,  Id  est  iQe  intelii- 
gel,  qoi  in  eilremis  legis,  et  h^jus  vite  floibus  oonsUtu- 
Uissit. 

(c)  MirQm  si  ita  ex  veleri  errore  pro  imnvesUgabites , 
leciore  Inoonsulto,  Hler.  posuit,  eoque  magis  quod  allbi 
recte  legerit;  at  uobis  niLU  ultra  Mss.  fidem  licel. 


y]at  Domiu :  et  jusli  Mnlidabonl  in  eis.  Prwariea 
tores  aoleiFeorraenl  in  illis. 

EPISTOLA  LXm  (d). 

kp  SALVIlfAH. 

Saivinam  m»lierem  noltilis^mam  de  NebridU  mariti 
morte  contolaiur.^  et  pott  mortiu  viri  laudet^  qjtio 
modo  superuitei  ex  eo  parvulot^  educarCt  quatemque 
ipta  vitam  tradutiere  4ebeai,  docei^  et  a  tecundjt  nur 
ptiit  dehortatur. 

t.  Vereor,  no  onficNun  puletor  ambitio;  el  qood 
iliius  exemplo  facimus,  qoi  ait :  Ditcite  a  nw,  quic^ 
mitit  tum  et  humUit  corde  {Matth.  II.  29),  glorias  fa- 
ccrc  appctiiione  dicamnr :  et  non  viduam  alioqni,  ct 
in  sngtisifa  constitutam ;  scd  aulx  nos  insintiare  r^- 
g:ili;etsiib  occasione  49S  scrmonis,  amicitriis 
potenlium  qua^rere.  Quod  liquido  non  piilabit,  qtii 
sderit  esse  pracccplnm  ,  Pertonam  pauperit  non  acch 
piet  in  judicia  {Leeit.  19.  45) :  ne  sub  prxtexlu  mise^ 
ricordix,  quod  injusiom  cat  judicemus.  Urusqiiisoijb 
enim  non  {e)  honiinum,  sed  rerum  poiiderc  judicai»- 
dus  cst.  Nec  dtvili  ohsunl  opes,  si  eis  bene  otainr : 
iioc  pauperem  cgestas  commendabiiiorero  faeit,  si  iii- 
ler  sordes  et  inopiaro  peccaia  non  caveat.  Utriusriue 
nobis  rei  testimonium ,  el  Abrabam  Patri:ircha ,  ct 
quotidiana  exempla  suppeditanl :  quorum  alter  in 
summis  divitiis  amicus  Dei  fuit ;  alii  qnotidie  in  see'. 
leribus  deprehensi,  poanas  legibus  solvuiU.  Ailoiinit 
mor  igitnr  paoperem  {f\  divitem,  ul  nescial  ipsa  qiia^ 
possidel.  Nequecnim  marsiipium  cjus  discQtinvis»  sed 
animm  puritatem.  Loqnimur  ad  eain,  cujus  faciem 
ignoramus,  el  virlutes  novrmus,  qnam  nobis  faina 
commeiidat,  enjtis  vcnerahiliorein  pudieitiain  ado- 
lescentia  facit.  Quae  mortem  jnvenis  inarltl  sie  Oevii, 
ut  exemphim  conjngii  dederit ,  sic  tuiit,  iit  enm  pro- 
fectum  crcderei  [al.  crederet],  non  aniissum.  Orbttaiis 
magnitudo,  religionis  oeaisio  fiiil.  Ncbrldiuin  suiim 
sjc  quxrit  abaeniem ,  ut  in  Cbristo  j^rasscniem  nove- . 
rit,  Cur  ergo  ad  eam  scribimiis,  qtiam  iguoramnb? 
Tri|ilcx  nimirum  cansa  est.  PrMna ,  qni^i  pro  officio 
Sacerdolii  OQ^nes  Christianos  fiiiorum  locoddigiinns, 
et  prorcclus  eornn\  nostra  est  gloria.  Aliera,  quia 
pater  dcfuncti  intima  mihi  necessittidine  copniaiiis 
fuil.  Extreina ,  qu:e  et  vaiidior,  quod  filio  mco  Aviio 
roganti  ncgarc  niUil  potui ;  qtii  crebris  lillecis  ivlcc- 
pellatricem  duri  jiidicis  vidunm  {Luc.  8)  supenns, 
ct  inuliQrum  mihi,  ad  quos  anie  siiper  eadem  ntaici-ia 
scripseram,  exempla  proponeiis,  ita  siifftidil  poilorcm 
nognntis,  ut  plns  coosldcrarcm  qnid  ille  cuperet , 
qiiam  quid  me  facere  convenirol. 

2.  Alius  forsitan  landct  Nebridinm ,  quod  de  so- 
rore(9)generatusAogosta!,    499    ei  in  materienB 

(d\  jtUat  9.  scripla  drca  an.  400. 

\e)  Ita  quidem  AoniiRUfn  impressi  pariter  el  Ifss.  libri 
onines  legunt,  erittamen  ciii  magis  arrideat,  noMrifiimi, 
quod  recte  nomen  ct  res  opponaniur,  et  fiicihai  ejusdem  n 
iilleipje  occvnium  appareat  fraudi  fiiisse  aotiqiiario.  Accedil 
quod  aliter  habeaui  quidaiii  codices  imimi^ifod  oire  et  ju- 
dicandum^  A\  in  sequenti  Epist.  85.  ad  Pammadi.  ei 
Oceanum  de  erroribu^  Origen.  unumquodque^  inquil,  wm 
pertonarum^  sed  rermft  pondere  judicandwn  em. 

{/]  Ahter  dimtem  pauperem  nesdenlem  ipsa,  etc. 

\g)  Tolam  prosopograi.biaiu  heicscinel  et  paucis  accipe, 


Tf5  finSTOLA 

fiMtriins  slna  (a),  imricllsftifnoPrincipi  ita  canis  fuit, 
ut  ci  conjugem  nobiiissiroun  quarerel ,  et  l^ellis  ci- 
▼ilibus  Afrieam  dissidentem  ,  hac  yelut  obside  sibi 
fldam  redderet.  Mihi  a  principio  statim  illud  est  prx- 
dicandom,  quod  quasi  vicinte  mortis  praescius,  inter 
fnlgorem  palatii ,  et  honorum  culmina  qu»  xtatem 
anteibant,  sic  vlsit,  ut  se  ad  Christum  crederet  pro- 
fecturum.  Sacra  narr^t  bistoria,  Cornelium  ceniurto- 
nem  cohorlis  Italic»  in  tantum  acceptum  Deo,  ut  An- 
gelum  ad  eum  mitteret ,  et  omne  myslerium ,  quo 
Petrus  de  circumcislonis  angustiis  transferebatur  ad 
prscpulii  latitudinem ,  ad  itlius  meriia  periinere  do- 
ceret ,  qui  primus  ab  Apostoio  bapiizatus ,  salulem' 
Qentium  dedicavit.  Scripiumque  est  de  co  :  Erai  vir 
quidam  in  QBsarea^  nomine  Conieliutt  centurio  cohorlis 
qum  dicilur  Itatica ,  religiosus ,  et  timens  Deum  eum 
amni  domo  sua,  faciens  eleemotynas  mutlas  plebi^  et 
erans  Demn  semper  {Act.  10.  i.  2).  Quidquid  de  illo 
diciiur,  hoc  nomine  commutalo,  in  Nebridio  meo 
vindico.  Sic  religiosus  fu.t,  et  amator  pudicilia:,  ut 
virgo  sortirctur  uxorem  :  sic  timens  Deum  cum  uni- 
versa  domosua,  ui  obliius  dignitatis,  omne  consortium 
cum  Monacliis  haberet  et  Clericis  :  tantasque  elee- 
raosynas  faceret  in  populls ,  ut  forcs  ejus  pauperum 
|ic  debilium  obsiderent  examina.  Certc  sic  semper 
i>rans  Dcum ,  ut  illi  quod  opiimum  esset ,  eveniret. 
fiaptus  esi ,  ne  maliiia  mutarei  menlem  ejus ,  quia  pla* 
ciia  erat  Deo  anima  itlius  (Sap.  4.  11).  Unde  ei  ego 
possura  super  eo  vere  abuti  Ap<isloti  voce  ,  dicentis  : 
fn  veritate  eognoti ,  quoniam  non  est  personarum  ac-^ 
ceptor  Deus;  sed  in  omni  proposilo,  qui  timet  Deum,  et 
operatur  justitianit  acceptus  esi  illi  {Act.  10.  34).  Niliil 
npcui(  militanti  ppludamentuni ,  ei  bnliheus ,  et  Ap- 
pritorum  caterva* :  quia  sub  Uat)iiu  alterius,  alteri 
mililabat.  Sicut  e  contraino  aliis  nihii  prodest  vile 
palliulum,  furTSi  tunica,  corporis  illuvies,  et  aimula^ 
paupcrlas,  si  nominis  dignitatem  operibus  deslruant. 
Lrginms,  et  500  >"  Evangeiio  de  alio  ccnturione 
Doiniiii  teslimonium :  Necin  Israel  tantam  pdem  inveni 
{Matth.  8. 10).  El  ut  ad  superiora  redcamus,  Josepli, 
aui  et  in  egesiate  et  in  diviliis  dedit  expcrimenta  vir- 
tulum,  qui  et  servus  eidomipus,  docuU  animx  li- 
beri^teiu,  nonne  post  Pliaraonem  regiis  ornaius  insi* 

Nebridius  ergo  pater,  quo  cnm  iniima  necessitudine  conur 
tainni  fuisse  se  dixerat  modo  HieroDymns,  ille  viileiur  Ne- 
bridius,  de  quo  iDterdum  Ammianus  MurceUinus  luquitur, 
et  anho  305.  Prxfectnra  Praelorio  per  Orieiiiera  ruisse  di- 
cit.  Uujiis  iiiius  Nebridius  Jnnior  isalvin»  noslrae  mariuis 
^ :  qeneraiusexsorore  AuqusUe,  puia  ^to  Flacillw  con- 
iugis  Theodosii  Magui.  Salvraa  vero  filia  Gildonls  cral,  qui 
rirmi  Maurilanise  Regis  fraierfuit,  eoque  morluo  anno 
SuTS.  reguum  suh  Roiuaqorum  pairocinio  tenuil.  De  bU 
pTura  apud  Ammian.  MarceUin.  lib.  29.  cap.  5.  el  seqq. 

la]  Nimirum  Theodosio  Magno,  qnl  posiquam  de  Frrmo 
Gikloois  fnilre  triuinph^sset  circa  annum57i.  quinquenoio 
|)Osi  ad  imperium  evectus,  metuens,  ne  sub  GiKi^^ne  iie- 
rumAfrica  aRomanis  denceret,  Ne|)otero  suum  Nebri- 
dium  Salvinse  Gildonts  fiiiae  coojugem  dedit,  et  hac  velut 
obside  pacis,  Africam  sibi  fidam  reddidit,  quamdiu  ipse  re- 

fiiavit.  llellum  enim  Gildontcum  trtbns  saltem  annis  esl  a 
heodosii  morte.  Hiuc  lufra  dicitur  Hiero^iymo  Nehridius 

«  contutiemaUs,  et  conuiscipulus  Augustorum Purpu- 

ratorum  propinquus,  socios,  conaol>rioos,  iisdem  cum  am- 
bobus  studiis  erudilus,»  qu»  de  Arcadlo,  ct  Uonorio 
Tlieodosii  Magui  filiis  intelhgenda  sunt. 


LXXIX.  726 

gftibiis ,  tie  Deo  cams  fuil ,  ot  svper  omncs  Palriar-' 
chas,  doamm  triboum  pater  fieret?  Daniel  et  trcs 
poeri  sic  prserant  Babyloni»  {b)  opibns,  et  sic  erant 
Inler  priucipes  clvitatis,  iH  habitu  Nabuchodonosor, 
Deo  mente  gervirent.  Mardochsns  et  Esther  intet 
purpnram ,  sericum ,  et  gemmas,  soperbiam  humili- 
ute  vicerunt,  tantique  fhere  meriti,  ul  captivi  vlcto^' 
biis  impcrareni. 

5.  H;cc  iliud  lendit  oraiio ,  ut  ostendam  juvencm 
meum  conjnnctionem  regalts  sanguints,  et  afflueniiam 
diviiiarum ,  atque  insignia  poiestatis ,  materiam  ha- 
buisse  virtulum ,  dicente  Ecclesiaste  :  Sicut  protegH 
sapiemia,  src  protegii  el  pecunia  { Eccl.  7. 15).  Nec 
siatim  illiid  huie  testimonio  putemus  advcrsum  : 
Amen  dico  vobis ,  difficite  dives  intrabii  in  regnum  coe- 
torum  {Matth.  19.  23.  24).  Et  rursum  :  Dico  vobis, 
faciiius  est  cametum  per  foramen  aeus  transire,  quam 
divitem  inlrare  in  regnum  eoelorum  {Marc.  10. 24.  25). 
Alic»quin  Zachaeus  publicanus,  quem  dilissimum  com- 
memorat  Scriptura,  coiilra  hanc  senientiam  salvatus 
videbitur.  Scd  quomodo  quod  apud  homines  iinpossi- 
biie  est,  apud  Deum  possibile  fiat,  Apostoli  consilium 
docet  scribentis  ad  Timotlienm.  Divitibus  hujus  sce- 
cuti  prtBcipe,  non  superbe  sapere,  nee  sperare  in  incerlo 
divitiarum  suarum ,  sed  in  Deo  wvo,  ^ut  prasstat  nobis 
omnia  abundanterad  fruendum  (t.  Tim.  6.  17).  Bcnc- 
faciant,  diviies  sinl  in  operibus  bonis,  fheile  iribuanl; 
communiccnt,  thesaurizent  sibi  fundamentum  bonum 
in  fuiurum ,  ut  apprehendant  veram  vitam.  Didici- 
mus  quomodo  camelus  introire  possit  pcr  foramen 
acus  :  qtiomodo  (c)  animal  tortuosum,  dcpoito  pon- 
dcre  sarcinarum,  assumat  sibi  pennas  columb^B  {Ps. 
54),  ct  requiescat  in  ramis  arboris ,  quae  de  sinapis 
semeule  succrcvit  {Matth.  15).  Legimus  In  50X 
Isaia,  camelos  Madtan  et  Epha  et  Saba,  aurum  et 
Ihus  ad  urbem  Domini  dcporianles  {hai.  60).  In  iy|)o 
horum  camelorum,  Ismaciiue  negotiaiores  slactcn  ct 
thymiama ,  et  resinam ,  qu:c  nascitur  in  Galaad  {Jer. 
8),  et  cutem  vuincribus  obducit,  iEgyptiis  dcferunt : 
tania^que  felicitatis  sunt,  ut  emant  ct  vendant  Josepb 
{Gen.  57),  et  mercrmonium  coriim  salus  mundi  Ste. 
Docet  ct  iOsopi  fabnla ,  plenum  muris  ventrem  pcr 
angustum  foramen  egredi  non  valere. 

4.  Ergo  Nebridius  meus  quolidie  illud  revolvens  : 
c  Qui  volunt  divites  ficri,  incidunt  in  tentntionem  et 
laqueum  diaboli,  et  desideria  multa  i  (1.  Tim.  6. 9). 
Quidquld  et  Imperatoris  largitio ,  et  bonoris  insul;c 
dederant,  in  usus  paupcrum  confcrebai.  Noverat  cnim 
a  Domino  esse  preceptum :  c  Si  vis  perfectus  csse, 
vade,  vende  omnia  qoas  habcs ,  ct  da  pauperibus ,  et 
veni,  seqnere  mei  {Matth.  19.21),  Et  quia  Iiaiic  seu*. 
teiiliam  implere  non  potorat,  habeiis  uxorcm  et  par« 
vulos  ilbcros,  ct  multam  fauiiliQm  ,  faciebat  sibi  anii- 

[b]  Legendum  operibus,  ut  quidam  Mss.  ijiso  Victorio 
teste  relinent,  et  liquido  consut  cx  Daiiiel.  2.  49.  t  Consti- 
luit  Nabuchodonosor  super  OP£RA  provindae  Babikmis 
Sydrach,  Misach,  et  Abdenago.  »  Excttsi  tamen  omnes  et 
pleriqoe  manu  exarati  babent,  opiJbuSf  sic  forte  ab  ama- 
nuensi  liltcrarum  compendio  scriotufn. 

[c]  Goiifer  Commeutarios  in  Malthasum  cap.  19.  sub  fi- 
nem,  et  quae  iu  cum  locum  adnotamus^ 


m 

cos  de  iiiiquo  maniona,  qiii  se  rcclperam  in  aoerna 
Ubernacub  (Lm.  i6).Nec&enielabiiciebaLsarcinain, 
quod  fccerunt  AposloU ,  palrom .  reic ,  ei  navicnlam 
relinqucnte&(id.5):  sed  ex  xqualilaie,  aliorumin- 
iipi;esuaniabuadantiam  commuiiicabattUt  posieaiHo^ 
rum  divitiqs  ^  hujus  tndigeoliara  sustenurenl  (2.  Cor^ 
8).  Scit  ipsa,  cui  libellus  bic  scribiiur ,  me  non  uou, 
scd  audita  narrare  :  ncc  ei  aliquo  iii  me  beueficio  » 
acripiorum  nnore  Graacorum»  fratiaiu  lingua  rcddere. 
Procul  a  Qiristianis  isu  suspicio.  i  llabentes  victum 
et  vestitum , his  contenti  suinus  i  (I.  Tim.  6.  8).  Ubi 
\ile  olusculum »  et  cibarius  pauis .  ct  cibus  potusqoe 
moderatas  :  ibi  diviti:»  supervacuaa»  ibi  oulta  adula- 
tio,  quae  vel  prscipue  frucium  respicit.  Cz  quo  col* 
ligiiur»  fidele  esse  Ustimonium  >  quod  causas  non 
biibetmentiendi. 

5.  Ac  ne  quis  putet  me  solas  in  Nebridio  pradicare 
clcemosynas ,  quanquam  et  has  esercuisse  sii  ma«* 
gnum,  de  quibusdicitur :  c  Sicut aqua  cxUuguit  igiiem» 
iu  elecmosyna  exiinguit  pcccatum  i  {EcclL  3. 53),  ad 
cttteras  viriuies  ejus  veniam,  quas  siugulas  in  paucis 
homuiibus  depreiiendimus.  Quis  fornacem  rcgis  Ba« 
bylonii  siae  adustione  ingressus  est?  (Don.  3.)  Gujus 
adolcsceniis  J)gyptia  domina  pailiuni  non  tenuii? 
{Gen,  39.)  Qttx  uxor  ( a)  Eunuclii  nuUos  creat  libe- 
ros  502  voliipute  transacu  ?  Qucm  bomioum (^ 
sputatio  illa  non  terreat :  c  Video  aiiam  iegem  in 
menibris  meis,  repugnantcm  legi  mcutis  meae,  et  ca- 
ptivum  me  ducentem  iii  iege  peecati,  qw  est  in  menv 
bris  ineis?  >  [Rom.  7.  23 )  Miruin  dictu  est ,  nutritu^ 
in  palalio ,  contubernalis  et  condiscipulus  Augusto* 
rum  [Arcadii  et  Uunorii],  quorum  mens»  ministral 
orbis ,  et  terras  ac  maria  serviunt,  ioter  rerum  oui'* 
nium  abundantiam ,  in  primo  oHatis  flore  Unt»  ve- 
recundi»  fuii,  ut  virginalem  pudorom  vinceret,  ct  oe 
lcvcm  quidem  obsceni  rumoris  in  se  fabuiain  daret« 
Dcinde  purpuratorum  propinquus,  socius ,  coosobri* 
nus»  iisdem  cum  ambobus  studiis  eruditus  (qux  res 
etiam  externorum  mentes  sibi  conciliat)  non  est  in* 
llaius  superbia ,  nec  cxteros  bomines  adducu  froute 
contempsit :  sed  cunctis  amabiiis ,  ipsos  principea 
ainpbat  ut  fratres,  venerabatur  ut  dominoi ;  et  io  ii-< 
iorum  salute ,  suam  salutem  posium  laiebatur.  Mi- 
nistros  autem  eorum,  et  univcrsum  ordiuem  palatii, 
qno  regalis  frequeniatur  ambiiio,  sic  sibi  cariiate  so- 
ciaral,  ut  qui  merito  inferiores  erant,  officiis  se  parcs 
arbitrarentur.  Difficiie  factu  est,  gloriam  virtute  su-* 
perare  :  et  ab  his  diligi ,  quos  prxccdas.  Qu»  vidoa 
iion  hojus  auxilio  sustenUU  est?  quis  pupillus  non  iii 
eo  reperit  patrem?  Toiius  Orieiitis  Episcopi  ad  hunc 
roiserorum  preces,  et  iaboraniium  desideria  contere- 
bant.  Quidquid  ab  hnperatore  poscebat ,  elccinusyna 
in  pauperes,  pretium  caplivoruiu,  misericordia  in  af- 
(lictos  erat.  Unde  et  ipsi  Principes  libenter  prsDsta- 


(«)  Paulo  Implicatiarem  sentenUaro  sic  wlgo  explioant : 
4m»  Eumichi  mor  est ,  qa»  sola  ToUipute  eooteau ,  aon 
altto  firis  adiiiitceatur,  ut  tiberos  creei?  Obvio  enim  sensu 
fiuQUchi  nomeD  heic  loci  aecipllur,  doo  eo ,  quo  digHilM 
«um  |)rlmis  nobilis  In  Kcgis  aula  sifTnilicalor ;  ei  quem 
reapse  prsefert  Pulipbaris,  quaro  aHudit,  historia. 


SANCTl  WEnOMYitt  7^ 

br^itt,  quod  sciebanl»  mk  vm ,  aod  phtnbus  tiuiul- 
geri. 

6,  Qttid  ulura  differimus  ?  Omnk  mo  [m$^m^ 
ei  ouuits  i^^rta  ^'lu  q^ad  /(os  {(em  (lnu,  40.  Q),  Eo- 
versa  esl  terra  in  terram  auam :  dormivit  io  Domino^ 
ei  appositus  est  ad  patrcs  suos ,  plenua  dierum  ac 
lumioia  ,  et  uuiritus  in  sencctute  booa.  Cani  enim 
bominis  sunt  sapientia  ejus  (Sap.  4).  In  brevi  xiaie 
tempora  umlia  compicvii.  Teoemus  pro  eo  dulcissi-? 
mos  liberos.  Uxor  heres  pudiciti»  ( ft)  preiium  est 
Nebridius  pusio,  patrem  quacreutibus  exhibet. 

Sie  oculoi ,  stc  ille  manui ,  $ic  ora  (erck(U  (^ueiiL 
Hb,  5).  Scintilla  vigoris  patcrnt  lucei  in  fiUo :  et  simi- 
litudo  morum  per  speculum  carnis  erumpcHS.  g03 
Ingentei  animos  anguslo  in  peclorc  miat  (Gcorg.  4). 
Jungiiur  cigermana ,  rosarum  et  liliorura  cilaibus  , 
eboris  ostrique  commercium.  Sicrefert  ore  patrcm « 
ut  ad  venustuicm  propensior  &it.  Sic  matrein  mizia 
pingit  similiiudiue ,  ut  in  uno  corpore  utriunqu» 
agnoscas.  Ita  suavis  cst ,  ei  mcilitula ,  ut  bonor  sii 
omnium  propinquorum.  Hanc  tenere  non  dcdignaiur 
Augustus  :  hanc  fovere  •(  c )  in  sinu  Aegina  laHaiur. 
Ccriaiim  ad  se  omiies  rapiunt.  Pcndet  ei  coilo ,  hx^ 
rei  in  brachiis  singulorum.  Garrula  atque  balbuticiis,^ 
lingux  oOensione  Gt  dulcior. 

7.  Habes  igiiur ,  Salvina,  quos  autrias » in  qui* 
bus  rirum  absentem  tencre  te  credas.  Ecce  herc 
diloi  Domini^  filU  mercei^  fructui  tenlris(Pi.  126.  3). 
Pro  uno  bomine  duos  fiiios  reccpisii ,  auctus  est  nu- 
merus  carilatis.  (^uidquid  debebas  marito,  redde  11- 
liis.  Amore  prxsentium  absentis  desideriuro  tenw 
pera.  Non  est  parvi  apud  Deum  meritl ,  bene  filios 
educare.  Audi  Apostolum  commonenicm  ;  i  Yidiia 
cligalur  non  minus  annorum  scxaginla  ,  qux  fucrit 
unius  viri  uxor ,  in  bonis  operibus  liabcns  testimo- 
nium,  si  iilios  eJucavit,  si  hospitalis  fuit,  si  sancto- 
ruin  pedes  iavit ,  si  affiictis  abundantcr  prxbuit ,  si 
Omne  opus  bonum  subsecula  est  (1.  Tim.  5.  9.  et 
)0).  Dldiclsli  catalogum  virlulum  luarum  ^  quid  de- 
bcas  nomiiii  luo ,  quibus  meritis  sccundimi  pudicitiu: 
gradum  possideas.  Ncc  tc  moveat ,  qood  sexjigenaria 
eligatur  vidua  ,  et  puies  adole^centulas  ab  Apostolu 
reprobari.  Et  le  crede  eligl  ab  eo ,  qui  discipulo 
dixerat :  Nemo  adolesceniiam  (uam  contemnat  ( Ibid, 
4.  l2);non  contineniiam ,  sed  acialem.  Alioquin 
onincs  qux  anle  sexaginta  annos  viduat»  sunt,  bac 
lcge  accipienl  marilos.  Sed  quia  riidcm  Clirisil  insti- 
tuebat  Ecclcsiam,  et  omni  ordini  providebat,  prseci- 
piieqne  pauperilms ,  quortim  ci  cura  cum  Bamaba 
fucrat  deinandata  ;  illas  vult  Ecclesin  opibus  saston- 
tart.qliae  propriismanibus  non  qucunt  laborare,  qo» 
Ycre  vidux  sunt,  quas  et  aetas  probat,  et  viia.  Hdi 
Sacordos  ofiendit  he\%nk  ob  yitia  liberornm.  Ergo  e 
conirario  placaiur  Deiis  virtutibus  eorum ,  c  ai  per- 
manserint  504  iti  Mt  et  cariiate,  ei  sanediate 
(d)  cnm  pudicitiai  (  i.  7Jm.  2.  Ili  ).c  0  limoiliec,  te 


(b)  Rticlias,  nt  videlur,  ^me  fretimn  omfes»,  Ci8lereioi>> 
sis  codex  votor  hm$  pudHekim  eU. 
{c\  Aliquot  Mss.  im  smu  Mf^  tcetHinr, 
)  Yulg.  cum  sobrietme ,  'qmm  lectiooeiD  miofme  pro- 


7*9  EPISTOLA 

ipsum  cnslum  cuslodi  i  (7lin.  S.  22).  AbsU  ul  sini- 
slniQi  quippiam  mihi  de  le  suspicari  llceal ;  sed  ez 
alNindaniia  iubricam  aciaiem  monulsse ,  piclatls  est. 
QiKC  dicturus  sum  »  non  libi ,  sed  puellaribus  annis 
dicia  iiitellige.  i  Yidua  qux  in  dciiciis  est ,  viTcns 
mortua  cst  i  (%  Tim.  5.  6).  Hoc  vas  electionis  loqui- 
lur ;  et  de  illo  protertur  ibes^turo  ,  qui  confldenter 
aiebal,  c  An  experiinentum  quxritis  ejus,  qui  in  me 
Joquiiur  Chrisius?  i  (2.  Cor.  15.  3.)  Hoc  ilie  pronun- 
tint,  qui  libere  sub  persona  sua  rragilitatem  liumanl 
corporis  fatebalur.  f  Non  enim  quod  volo  bonnm  « 
hoc  operor,  sed  quod  noro  maluin  i  {Hom,  7. 19).  Et 
propterea  subjicio  [al.  caitigo]  el  fedigo  in  servilolem 
corpus  meum,  ne  aliis  praDdicuis .  «pBe  reprobus  in- 
veiiiur  i  ( 1 .  Cor.  9).  Si  ilte  tinMl,  qiiis  nostram  po- 
test  esse  securus  ?  Si  David  amicus  Domini,  etSalo- 
mon  amabilis  ejus  ,  victi  sunt  quasi  homines,  ut  et 
ruioa;  nobis  ad  cautionem,et  poenitudiiiis  ad  salutem 
excmpla  prsebercnl ,  quis  ip  lubrlca  via  lapsum  nou 
tnctual?  Procul  sinl  a  convivils  tuis  Phasides  aves  , 
crassi  luriures,  Aliagen  lonicus,  el  omnes  aves,  qui- 
bus  amplissima  patrimonia  avolaiit.  Nec  ideo  te  car- 
nibus  vesci  non  putcs,  si  stium,  leporum  atque 
cervorum  ,  el  quadrupedom  animantium  esculentia& 
rcprobes.  Non  eoim  hncc  (1)  pedum  numero,  sed  sua- 
vitnte  gusius  jiidlcantur.  Scimus  ab  Apostolo  dic- 
tuin  :  f  Oinnis  crealura  Dei  bona  est,  et  nihil  reji- 
cicndum,  quod  cum  graiiarum  actione  percipitnr  i 
(1.  Tim.  3,4).  Sed  idem  loquitur:  c  Bonum  est 
vinum  non  bibere,  et  cnrncm  non  manducarci  (Aom. 
li.  21. }.  Et  tn  alio  loco  :  r  Nolite  inebriari  vino , 
iii  quo  est  luxuria  i  ( Ephes.  3. 18).  Omnis  crcalura 
Doi  bona  est.  Andiant  bxc  mulieres ,  quae  sollicitx 
suiil,  qiiomodo  placeant  virls.  Comed:ua  carncs,  qu9C 
carni  scrviunt ,  quaruin  fervor  despninat  in  coitiim, 
qux  maritis  aliigntn»,  gcncrationi  ac  libcris  dantope- 
ram.  Uiiarum  uieri  porlnnt  (bclus ,  enrum  et  intestiiia 
prnibus  implenntur.  Tu  vero  qux  in  tuinulo  marili 
iopclisii  omnes  parilcr  voluplates ;  qua;  litam  purpii- 
rissoclcerussa  505  Caciem,  super  fereirum  ejus 
Tacrymis  dituisll ;  quae  pullain  tunicam ,  nigrosque 

baiHicr.  nostcr  Itbro  1.  coQlra  Jovin.  cap.  14.  Qiiod  snb- 
ae(|ultur,  o  rimofiKe,  te  ipsum  caMum  cinliodi^  nus  ita  ad 
^cri  tcxius  fldeni  exegimus ;  lamclsi  nullus  vel  cxcusus, 
yel  manu  exaratus  liber  suS^agarelur.  Sed  locus  est  inic- 
goff  Pauli  i.  ad  Ttmoth.  cap.  5.  v.  23.  quem  nec  auiinad* 
vertisse  videntur  veteres  odilores.  Prxterea  incongruu& 
etlam  et  hlulcus  liujusmodi  sensus  erat :  o  Timothee.  Te 
ipm»  coaKim  cuuodi,  eic.,  eoque  wagls,  q«od  prlus  d<h 
men  ad  Apostoli,  reilqua  verba,  eaqua  heic  noiantur,  in- 
terpunctlone,  ad  Hieron.  texium  rererebantur.  Haec  cum 
Ita  soririsissemus,  aAimadvertimus  in  volerj  quoque  editio- 
ne  amii  1496.  ad  eum  modum  legi^  quo  heic  emendamus. 
(f )  Erant  nempe  olim  hujusmodi  catillones,  qui  religiosi 
haheri  volel)ant ,  quod  a  quadrupedum  eamibua  abstine-» 
rent,  aves  autem  et  volaiUia  comederent.  S.  Prospcr 
Aquilaniclib.  2.  de  vita  contemplativ.cap.  13.  cCnetcrum, 
inquit,  si  a  quadrupedibus  abstinentes,  pnasianis  allilibiDs 
vel  aliis  avibtis  pretiosis  aut  piscibus  perfiruantur,  non  mihi 
vtdentur  resecare  dclecutiottes  sui  corporis,  sed  nmiare ; 
nec  proabstinentia,  sed  velut  pro  neseto  qua  immundiila, 
vol  cerle  quod  vertas  est  prostomachi  nauseantis  teneri- 
tudine  delicias  iltas  communes  et  vifes  al^ieere,  quo  possint 
aliis  non  solum  carnilius,  sed  etiam  deHcatioribusaepreiio- 
sloribus  carnibus  suas  volnptates  explere.  »  Yide  Pmden- 
lijin  ia  Hymnopost  cibura;  S.  Benedicti  Regttiamcap.  59. 


LXXIX.  730 

calceolos,  candldse  vestiset  anrati  socci  depositfone 
sumpsisti,  iiiliil  habcs  necesse  aliud,  nisi  perseverarc 
(a)  in  jejunio.  Pallor  et  sordes  gemmde  tq»  sint :  plu- 
marum  mollicics  juvcnilia  membra  non  foveat.  Baf- 
nearum  calor  iiovum  adolescenlulas  sanguincm  non 
incendat.  Audi  quidcx  persona  viduac  [Didonls]  con- 
llneniis  cihuictis  Pocia  decnntel : 
Jlle  meos,  primus  qui  me  sibijunjat ,  amores 
Abitutit:  ille  habeatsecum ,  servetque  sepulcro, 
(^neid.  lib.  4.) 
Si  tanti  vilissimum  vllrura  ,  quanii  pretiosissimum 
margaritum  ?  Si  communi  lege  natur»  daronat  omnes  * 
Genttlis  vidua  voluptates  ,  quid  exspectandum  est  a 
vidua  Christlana ,  qujs  pudicitiah  suam  non  solum  cl 
debet,  qui  defunctas  esl,  sed  et  ei,  cum  quo  regnalu- 
ra  est? 

8.  Quxso  te,  ne  generalia  monita ,  et  conveoiens 
pucllari  serrao  personse  suspicionem  tibi  injurirc  mo- 
veant ,  ct  arbiireris  me  objurgantis  animo  scribere , 
nou  timcntis  :  cujus  voium  est,  te  nescire  qu2C  in&' 
tuo.  Tenera  res  in  femiiiis  faina  pudicitlx  esi :  et 
quasi  flos  pulcherriraus  cito  ad  levem  marcescit  au- 
rnm,  levique  flatu  corrumpitur,  maxinie  ubi  et  xtas 
conscntit  ad  vitium,  el  marilalis  deest  auctoriias  , 
cujus  umbra  tutamen  uxoris  est.  Quid  Eacit  vidua 
inier  familix  muliitudinem  ?  inter  miuistroruin  gre* 
ges?  quos  nolo  contemnat  ut  famulos,  sed  ut  viros 
erubescal.  Ccrtc  si  ambiiiosa  domus  ba>c  offlcia  fla- 
giiai»  pra^ficiat  his  senem  honesiis  moribus,  cuju9 
bonor  dominx  digniias  sit.  Scio  mulias,  clau.sis  ad 
publicum  roribus,  pon  caruisse  infumia  scrvulormn  , 
quos  suspccios  Eaciebati  aut  cultus  iromoderalus,  aut 
crassi  corporis  nitor,  aut  geias  apta  iibidiiii,  aut  ex 
conscienlia  niiioris  occulti,  securus  animi  tumor ;  qui 
cliam  bene  dissinuilatus,  frequenter  erumpit  in  pu- 
blicuni,  el  conservos  quasi  scrvos  dcspicit.  Hoc  cx 
abundantia  dictum  sit,  ul  oinni  diirgcniia  cuatodia^ 
cor  tuum,  et  cavcas  quicquid  de  le  flngi  potcst 

9.  Non  anibulet  juxta  te  calamistratus  Procurator, 
nonhistriorractus  in  506  feniinam,  non  caniori^ 
diabolici  vencnata  dulcedo,  non  juvenis  (6)  volsiis  et 
nitidus.  Nihil  artium  scenicarum,  nihil  tibi  in  obsc- 
quils  inollc  jtingalnr.  Ilabcto  lecum  viduarum  ct  vir- 
ginum  choros,  habcto  lui  sexus  solatia.  Ex  ancilla- 
rum  quoquc  inoribus  domina^  judicantur.  Certe  cuni 
lccuin  sancla  sil  maier »  ct  latcri  tuo  amila  ha*reat 
viq|;o  pcrpclua,  iion  debcs  periculose  externoruni 
consortia  quxrere  ,  de  tuorum  socictate  seciira^ 
^emper  in  manibus  tuis  sit  divina  lectip,  et  tam  crc- 

[a\  CQSti£[ati8simus  Cisterciensium  Hs.  nixi  persevcrare. 
Je^tmium,  pattor,  etc.,  qus  veri«r  leclla  acile  vidMtur,  s( 
(}a  «la  lieic  disUoguinuis,  interpunclione  nolei«r. 

w]  Antca  legeliatur  cultuSf  non  in  excusis  tantum  lilNris, 
sed  eiiam  in  Mss.  |  '    ' 


que.  quam  lamen  scripturara  rcje- 
cimus,  istamque  aiteram  wftsus  reposoimus  ex  Veronensis 
auctoritaie,  praesertim  cum  lacile  esset  oonjicere,  bomines 
imperitos  rarioris  vocabuii  aatiqui  uMdIeDtiaoifeD8M  aKud 
supposaisse,  quod  ad  eius  similitudiBem  proxiiM  ftocede* 
rei.  Volsos  autem  molles ,  et  taxui  deditot  veterea  dixero 
elegantissime,  et  corpara  wtsa,  quibns  piii  vuiai  enuit.  ea- 
qiie  mnliebriter  focaU.  Vide  Propcrt.  Iib.  4.  Kleg.  8.  ucc 
eiiiin  pluril>us  exemplis  opua  es". 


w 


SANCi;i  lllEROXYMl 


brx  oratioiies>  ul  ouuies  cogilalionum  sagliix,  qui- 
bos  adolescentia  percoti  solet,  bujosmoai  clypeo  re- 
peilantnr.  Difficile  csi,  quin  poUus  inipossibilc,  per- 
torbalionuminiiiiscarere  quempiam.quas  signiflcan- 
lins  Gr»ci  (a)  ic^^tlo^  vocanl :  nos^  oi  ▼erbum 
Tertamus  e  vcrbo,  antepa$^one$  possumns  dicere,  eo 
quod  incenliva  viiiorum,  omnium  tilillent  animos,  et 
quasi  in  medituUio  noslrum  judlcium  sii,  vd  abjicere 
cogiUU ,  vcl  recipere.  Unde  ct  naturae  Dominus  in 
Evangelio  loquebalnr  :  «  Dc  corde  exeonl  cogilalio- 
ncs  mal«,  Uomicidia,  adulieria,  (ornicaliones,  furta, 
falsa  tesrimonia ,  blasphemi»  »  {Mauh,  15.  19).  Ex 
quo  perspiciium  esl,  juxia  allerius  libri  tcslimoiiium, 
proclivius  esse  cor  homiiiis  a  pueriiia  ad  malum  (6>- 
N€f.  8) :  el  inler  opera  carnis  et  spiritus,.  qua;  Apo- 
stolusenumcrat  (GalaL  5),  mediam  aniinam  fluciuare, 
nunc  bxc,  nunc  illa  cupiem.em. 

Nam  vttih  nemo  sine  nascHur  :  opinm  itte  esf^ 

Qw  mninui  nrgietur 

(HoraL  lib.  1.  SaL  5)^ 

velut  &i 

Egregio  hnpenot  reprehendaz  corpore  nanfCM 
(Ibid.  SaL  6). 
Iloc  est  qtiod  allis  vcrbis  ProplieU  significat :  Turba^ 
ius  SMiti,  et  non  sum  tocutus  {Ps.  7G.  5).  Et  in  eodem. 
Toluminc  :  irasciiiiini,  et  nuUte  peccare  (Ps.  4.  5).  Et 
illiid  Archiias  Tarentlniad  villieum  negligenlem  :  Jam 
te  verberibus  enecassem,  nisi  iratiis  essem.  Ira  enim 
viri  justiliam  Dei  non  operatur  (Jacob,  20.  1).  Quod 
de  uiia  perturbatione  dictum  cst,  rereramus  ad  cx- 
tcras.  (6)  Sicur  irasgi  bominis  cst,  et  irani  non  per- 
ficere,  Christiani :  sic  omnis  caro  concuplscii  quidem 
ea,  qute  o^rnls  sunt ;  ct  quibusdam  ineccbris  ad  inor- 
tiferasanimam  voluptatestrabil:sed  507  nostrum 
est,  voluptaiis  ardorem  majore  Cliristi  amore  restrin- 
gcrc,  et  lasciviens  [al.  lascivia]  jomentum  frenis  ine- 
di»  snbjngare  :  ut  iion  libidincm,  sed  cibos  qiixrat 
ac  desideret,  et  sessoreu  Splriium  Sanctum,  mode- 
rato  atque  composito  portet  incessu. 

iO.  Quorsum  ista ;  Uthorainein  esse  le  novcris,et 
passionibus  humanis,  nisi  caveris,  subjacere.  De  eo- 
dem  cuncli  factl  sumos  luto,  iisdem  compacti  exor- 
diis.  In  scrico  et  in  pannis  eadem  libido  dominatur. 
Nec  rcgum  purpnras  timet,  nec  niendicoutium  spernit 
squalorem.  Nultoque  melius  est,  stomachum  te  dolere, 
quam  meniem  :  imperare  corpori,  quam  servire  : 
gressu  vacillare,  quam  pudicilia.  Nec  stalim  nobis 
pcenitentiac  subsidia  blandiantur,  qu:e  sunt  infelicinm 
remedia.  Gavcndum  est  volnus,  qnod  dolore  curalur. 
Allud  est,  integra  nave  et  salvis  mcrcibns,  portnm 
salotis  intrare :  aliud,  nudum  hicrere  labula?,  ct  cre- 
bris  floctuum  recursibus  ad  nsperrima  saxa  collidi. 
Ncsciatvidua  digaini»  indulgenliam,  necnoverit  illud 

(/i)  Aliter  qutdam  Mss.  et  TeUis  editlo  xfmMn,  vel  «poic^. 

Ib]  HiM!  flieit  quod  alicnbi  S.  Aogusluius  distinguit  Inler 
facere  malom,  ei  perficere  malum;  nam  facere  malom  ex 
ejus  sentenlia  esi  leoUri,  perflcere  nfiilum,  est  lentationi 
socciimbere.  Porro  infra  cpist.  ad  DemeU^iadem  paulo  ali- 
Uiv  nostcr  idcra  Hieron.  /rasci,  inquit,Aoiitt»M  est,  et  finem 
tracmyiiw  imponerey  chriMtkmi. 


739L 

Apostoli :  Melius  est  nubere^  quam  uri  (1.  Cor.  7.  9). 
Tolle  quod  pejus  est  mh,  et  per  se  bonum  non  erii 
nnbere.  Procul  sint  (c)  Uaercticorum  calnmnix.  Sci- 
mus  honorabiles  nuptias,  et  cubite  immaculatum  (Bebr. 
15.  4).  Etiam  de  Paradiso  expulsus  Adam^  unain 
uxorem  babuit.  Primus  Lamech  malediclus  et  san- 
g.uinartu8 ,  et  de  Cain  siirpe  descendens,  (d)  unam 
costam  divisit  in  doas,  et  plantarium  digamix  proti- 
nns  diluvii  pcena  subvertit.  Unde  illud  Apostolt,  quod 
fomicaiionis  metu  indulgere  compellitur,  scribens  ad 
Timotbeum  :  c  Volo  adolescentulas  nnbere ,  filios 
procreare,  matris  famiiias  esse,  nullam  occasionem 
dare  adversario  maledicti  causa  » (i.  Tim.  5.  II). 
El  ciir  indulserit ,  statim  subjecit :  c  Jam  quxdam 
declinaverunt  post  Satanam.  >  Ex  quo  intclligimus^ 
illum  nqn  siantihus  coronam ,  sed  jaccntibus  manom 
porrigere.  Vide  qualia  sint  seciuida  matrimoQla,  quae 
lupaiiaribus  pReferuntur,  c  quta  decIinaTerunt  qiue^ 
dam  post  Satanam.  i  Ideo  adolescentnla  vidua,  qtiai 
se  non  potest  continere,  vcl  non  vult,  maritum  potios 
accipiat,  qnam  diabolum. 

11.  Pulchra  nimirum  etappeteuda  res^qux  Satinoi 
coinparatione  suscipiiur.  Fornicata  est  quondam  et 
Jerusalem ,  et  divaricavit  pedcs  suos  omni  tanscunti 
(Exech,  46.  T).  Iii  iEgypto  primum  devirginata  cst» 
g09  el  ibi  fractx  sutit  mainmae  ejus.  Curoqne  ad 
deserta  venissct  ^  et  morarum  lloysi  ducioris  iinpa- 
tiens,  quasi  oestro  Itbidinis  foribunda  dixissct :  i  Isti 
siint  dii  tul  Isracl,  qui  te  eduxcrunt  de  terra  iCgypti  %. 
(Exod.  32.  4),  acccpit  pr.Tcepta  non  bona,  et  justi- 
iicaiioncs  pessimas,  in  qutbus  non  viveret,  sed  puni-. 
reiur  :  Quid  crgo  mirum,  si  et  lascivientibus  viduis, 
de  qiiibus  in  alio  luco  Apostolos  dixerat  :  c  Cuni 
Itixuriatx  fuerint  in  Christo,  nnbere  volunt  habentcs 
damnationem  ,  quia  primam  fidem  irriiam  fecerunl  i 
(1.  7tiii.  5.  il),  coucessit  dignmi»  pKrcepta  non 
bona,  ct  justific:itioncs  pcssimas ;  ita  secundum  in- 
dulgens  mariium«  ut  et  tertiuni,  cl  si  libcret,  etiam 
vicesimum  ;  ut  scircolsibi  non  lam  viros  datos,.quam 
adulieros  amputatos  ?  IIxc,  filia  io  Christo  carissirnn, 
incnlco,  ct  crebriiis  repeto,  ut  posteiiorum  oblita , 
in  priora  le  exlendas :  habcns  toi  ordiuis  quas  sequa* 
ris,  Judiih  de  Ilcbrxa  historia,  et  Annam  filiam  Pha^ 
nuelis  de  Evaiigelii  claritate  [al.  caritauy  qnaedicbuo 
et  nociibus  versabantiir  in  Tcmplo,  et  orationibus 
atquc  jejuniis  thcsnurum  piidicili»  conservabant. 
Unde  ct  altera  io  typo  Ecclesix,  diabulum  capiie  tnin- 
cavit ;  aliera  Salvatorem  mundi  prima  suscepit,  sa- 
cramcntorum  cooscia  futurorum.  lllud  in  calco  scr- 
mouis  qusso ,  ut  brevitatem  libclii,  non  de  Inopia 
eloqiiii.vclde  materiae  stcrilitate,  sed  de  pudoris  roa- 
gnitudinc  acstimes  accidisse ;  duin  vereor  ignoiis  mc 
diu  ingerereauribus,  et  occullum  legentium  Judiciiiin 
pertimesco. 

(c)  PuUNovaliaaorum,  Uontanistarum,  CaUphrvgom, 
qui  secundas  noplias  damDabant :  nisl  si  proprios  advcrsa- 
rios  suos  ipse  ioielligit,  ac  sogillat ,  qui  iocum  Pauli  a  S. 
Dodore  iu  perversmn  trahi  sensom,  ac  perperam  explicsri 
UDlopere  calumniabanuir.  Gonfer  episl.  48.  aiquo  ipsos 
contra  Jovinianuiu  libros  passim. 

{d)  Primus  nimirum  duas  kabutt  uxorcs. 


153  EPISTOI 

EI^TOLA  LXXX  (a). 
Sive  PHiBrATio  fturriNi  /«  LWros  itKPI  APKON  Ori- 

GERIS. 

Rnffinut  ut  Origenem  veluti  ab  adscriptit  erroribus  ex- 
purgaium ,  cunciit  legendwn  oblrudal^  IJieronymum 
tuas  senienlias  tocium  laudai^  el  Origenianarum  opi- 
nionum  fautorem  meniitur  :  qua  ret  majamum  intcr 
utrumque  dittidium  peperit, 

i.  c  Scio  quam  pluriinos  fralruin  scienttx  scrlpta- 
rarun»  desiderio  provocatos,  poposcisse  ab  aliquanlts 
eruditis  viris,  el  Graecarum  iitteraruin  perilts,  utOri- 
geneni  Romanutn  facereni,  elLatinis  auribus  500 
(b)  condonareiit.  Inier  quos  etiain  fraier  et  colleg:i 
noster  ab  Episcopo  Damaso  deprecalns,  cuin  Honii- 
lias  duis  de  Caiitico  Canticorum  in  Laiinutn  transtu- 
lisset  ei  Grxco,  ita  in  iiio  opens  omaie  magniOceqne 
prxfatas  est,  ui  cuivis  iegendi  Origenein^  et  avidis- 
sime  perqutrcndi  desiderium  commoverel,  dicens 
illius  animx  conveuire  quod  dictum  est: »  Inlroduxit 
lue  rex  in  cubiculuin  suum  y  Omt.  i.  3  )  (i) ;  <  as- 
»Grens  (c)  quod  cum  in  cacteris  libris  omnes  vincati 
in  Canticts  Ganlicorum  etiam  ipse  se  vic<;rit.  (</)  Poi- 
licetur  sane  in  ipsa  Prsefatione,  se  cl  ipsos  in  Can- 
lioa  Canticorum  libros ,  et  aiios  quam  pluriuios  Ori- 
genis,  Romanis  auribus  largiluruni.  Sed  iile,  ut  video, 
in  slyloproprio  placens,  rem  majoris  gloriaD  sequiiur, 
III  pater  verki  sit  potius,  quani  inierpres.  Nos  ergo 
rem  ab  ilfo  quidem  coBptain  sequimur  et  probatam  : 
scd  non  a!quis  eloquentiac  viribus » tanti  viri  oriiare 
possumus  dicia.  Uiide  vereor  ne  vitio  meo  id  accidat« 
iit  is  vir,  quem  ille,  aiicrum  posl  Apostolos  Ecclesiai 
doclorem  scietiti;c  ac  sapicnii:»  mcrito  comprobavil 
[al.  comprobai]  inopia  scrmouis  iiosiri  longe  esse  in- 
ferior  videatur.  *     ' 

2.  c  Quod  ego  sxpe  [al.  Saspiut]  considerans  rctice- 
bam,  nec  (2)  deprecantibus  ine  frequenter  in  koc  opus 
fratribus  annuebam.  Sed  tua  vis,  Adelissime  fraier 
Macari,  tauia  est ,  cut  obsistere  ne  Imperilia  quidem 
potest ;  propler  quod  ne  te  ultra  lain  gravein  paicrer 
exactorem,  etiam  conlra  [al.  citra]  propositum 
meum  cessi :  ea  tamen  iegeatqne  ordine,  (3)  utquan- 
lum  fierl  potest,  interpretando  sequar  regulam  prae- 
cessorum.  Et  ejus  praecipue  viri  ( ilieronymi ),  cujus 
saperius  fecimnsmenlionem;  qui  cum  uitra  septua- 
giiita  libellos  Origenis,  quos  Homiliticos  appellavit, 
aliquantos  etlam  de  Tomis  in  Aposlolum  scriptis  tratts- 
lulisKiet  in  Latinam,  iii  quibus  cum  aliquania  oflen- 
dicula  inveniantur  in  Grxco,  ita  elimavit  omnia , 
inierpretando,  atque  purgavit,  ut  nlbil  in  illis  quod  a 

(a)  in  atttiquit  ediHonibut  65  in  Benedictinam,  carei. 

(b)  Ad  velerem  Jacobi  Merliai  Origeniaaorum  onenim 
cditloaem  Lalinam  locmn  exegimiis,  cum  esscl  ia  Beae- 
diclia.  ewndonareni.  in  quo,  ei^.  Sed  Hieroaymi  aomea, 
quod  velus  ilia  edilio  cxprimii,  uoa  putavimus  appo- 
neodum. 

(c)  £x  eadem  edllione  voculam  eum,  sive,  ut  alii  ediii 
babent  etim,  biac  amovimus.  latra  alia  subiode  recepimus. 

(1)  la  Mss.  sex  peaes.  P.  de  la  Rue  dictum  ett  quia  /»- 
troduxii  ee  oiox  cma  edili:},  atterent  eum  ec. 

(2)  Merliuus  el  Genebrardus  et  deprecanUbut  me..,  non 
aimuebam. 


\  LXXX.  t3i 

lide  nostra  discrepet ,  Latitms  lector  inveniat.  Huii^ 
ergoetiam.nos,  iicet  non  eloqucntia)  viriW ,  di- 
sciplinae  tamen  regulls  in  qoatitum  possumus  se  • 
quimur,  obscrvaittcs  scilicet,  nc  [  al.  tti  ]  ea  quae  ift 
libris  Origenis  a  seipso  discrepaniia  inveniuntur  at- 
qne  conlraria)  proferamus.  Cujusdiversiiaiiscausam 
pleniua  tibi  in  Apologeiico,  quein  Painpbilianus  pro 
libris  ipsius  Origenis  510  scripsit,  edidimus,bre- 
vissimo  iibello  superaddito,  in  quo  cvidentibus,  ut  ar- 
bitror,  probameniis  corruptos  esse  in  quam  plurimis 
ab  Hxreticis  et  malcvolis  libros  cjus  ostendimus  : 
et  isios  pnecipue»  quos  nunc  exigis  ut  intcrpreter, 
id  est,  TOfl  AVxA».  quod  de  principiit^  vcl  de  ^incipa* 
tibut  [  al.  p^tetiaiibus  ],  dici  potest ,  qui  aunt  rcvcra 
alias  etobscurissimi  et  difficilliini.  De  rebus  enim  ibi 
taiibus  («)  disputat ,  in  quibus  Pbilosopbi  omui  stia 
aitale  consumpta,  nibil  invenire  polueruni.  llic  vero 
iioster  quantum  potuit  id  egit,  ut  crealoris  iidem  et 
crcatarum  rerum  rationem  [al.  creaturarum  natura»i\^ 
quam  illl  ad  inipielatcm  traxerunt,  ad  pieiateni  ipse 
converterct.  Sicubi  ergo  nos  in  libris  ejus  aliquid 
contra  [  al.  elrca]  id  invenimus ,  quod  ab  eo  coErteris 
locis  lideliter  deTiiuiiaie[al.  depietate  de^  etc.]fue<» 
rat  dellnitum  ,  veluM  adulicratum  boc  et  alicnuiiti 
aut  prsterfflisimus,  aui  sccundum  eam  regulam  pro- 
tulimus,  quam  ab  ipso  frequcnier  invcnimus  affirm:i« 
lain.  Si  qua  sane,  velut  pcritis  jam  et  scientibds 
loquenSf  dum  breviter  trausire  vult ,  otscurius  pro- 
tulit':  nos  itt  roanifestior  ficret  locus,  ea  qux  dc  ipsH 
rc  in  aliisejus  libri>>  apertius  iegeramus ,  adjecimus, 
explanationi  studcnics;  uiliii  tamen  noslrum  dixi- 
mus  :  sed  licct  iti  aliis  iocis  ,  dicia  sua  tatnen  ipsi 
reddidinius  [  al.  si6t  r«(/(^imiii].  Hoc  autem  idcirco 
in  Prxfalionc  commonui ;  ne  forte  caluntniatorcs  (4) 
inde  se  criminandi  puiarent  itivcnisse  materiam.  Sed 
viderini  ipsi »  quid  pcrversi  et  conteuliosi  bomines 
agant. 

3.  tNobisinterim  taiitus  labor,  si  tamen  oraiUibus 
vobis  Deus  annucrit  [al.  juom/  aui  adjuverit\  idcirco 
suscepitis  est,  non  ut  caluniniosorum  ora  [aU  cdum'» 
Rjofts  ot]  (quod  fieri  noii  potest,  licetforte  ctiam  boc 
Dcu8faciet)cbuderemtts;  sed  ui  proliceread  scten- 
tian  rerum  volenlibus,  maieriam  prxberemus*  lilud 
8«tte  omnem,  qui  bos  libros  vel  descripturus  est ,  vcl 
lccturus,  in  eonspectu  pei  Patris  etFilii  et  Spiritua 
Sancti  contestor  at4|iie  convenio,  per  futuri  regni 
fidem,  per  resurrectionis  ex  mortuis  aacranientuin, 
per  Uium  qui  prxparatus  est  diabolo  et  angelis  suis 
xternam  ignem,  sic  iioti  illum  locum  xtenia  ba^rcdi- 

(d)  Minime  vero  id  M  Hieronymuspollicetur.  Scd  Prse- 
(hlionem  ad  Damasnm  in  Homitlas  de  Caiitioo  Caiiticorani, 
cum  alia  oux  ad  Eusebiam  est ,  in  qualuordeeim  super 
Ezechiel.  Iiomilias  Ruffiaus  confuadit. 

(e)  Yerba  dispulai ,  m  ^«t^tfs  Veronenses  membranae 
igaoraut,  quarum  ope  iofra  qu»dam  loviora  emendamus. 

(9)  Itdem  in  quantum  et  mox  ffrwdeeettorum. 

(4)  Legeodum  omaiao  est  ttertim  pro  inde,  qoemadiiio* 
dum  scripturae  sane  fid^Jussor  Rufiious  ipse  oootra  Hier. 
lavedivar.  lib.  I.  testatur.  t  Quod  dixi,  uerum,  ilbi  causa 
esl,  quia  iam  saa<'U  eHscopi  Joaoois  epistolam  de  flde  ad 
sanctum  Tbeophiluni  scriptam  crimiaali  sunt,  qiumdo  oor- 
pus  humanum  aliud  oescio  quid  fingebant  esse,  quam  ear- 
ncro ;  idcirco  ileruro  posui.  » 


•735 

lale  possideal,  ubi  ett  fletnseislndor  denHum{Mmk. 
8.  it) ;  el  ubi  ignit  eorum  non  extin§neiuft  et  tenttte 
eorum  non  moHetur{Marc,  9.  43)»  iie  qulB  adilal  nli* 
quid  huic  scriplura,  ne  aufertt ,  nc  infertt,  ne  ira* 
niutel ;  sed  conferal  cum  excmplarlbiis,  oikIc  scri* 
pseril,  et  emendet  ad  ruieram  ,  el  distingwi,  Bll 
ci  inemeiidatum  vcl  non  distincium  codicem  non  lia- 
beat ;  ne  sensuum  difflcuUas^si  dlsiinctus  codex  noA 
sli,  niajorcs  obscuriiaies  lcgcnilbu»  gcncreu  » 

EPISTOLA  LXXXI(fl). 

(b)  AD  ailFFlHUH. 

Cum  obliquh  Rufini  laudikui  I»  awpidaitem  trdie^ 
retur  hwretit  Origenianw,  iH£itanaku$  etiam  amids^ 
respondet  euperiori  epistolw,  qua  eum  moiMI ,  m  at 
posihae  iimiti  modo  IwdeU 
I.  Dki  leKomaB  moraium  sefmo  pfoprius  indicavit. 
Ncc  dubito  spiriialium  parcnium  ad  pairiam  rctoca- 
turo  desiderio,  queni  (c)  malris  luctuslre  proliibebat, 
ne  m:»gis  coram  doleres,  quod  absens  vix  ferrc  po- 
leras.  Qudd  quereris ,  stoiiiacho  suo  unumquemque 
servirc,  et  nosiro  non  acqulcscere  judicio,  conscien* 
liae  nostrs  tcsiis  esi  Dominus,  post  reconciliauis 
amiciiias  nullum  inierccssissc  rancorcm,  quo  qiiero- 
piatn  laedercniua  :  quin  potius  cum  omni  cautione 
provldimus ,  ne  saltein  casos  in  malevolentiain  ver- 
tcretur.  Sedquid  possumus  facere,  si  unusquisque 
juste  poui  se  faccre  quod  facK?  el  videiur  sibi  {d) 
temordere  poiius  quam  mordere  ?  Vcra  amlcitia  quod 
acntit  dissimulare  nondcbci.  Pra?fatiuncula  librorom 
ittf}  A*px^'*  ^^  "^^  "^>^^^  ^^>  nuam  ex  stylo  intelleii 
toam  csse,  in  qoa  obliqoe,  Imo  apcrte  ego  pelor  : 
qua  mcnte  sit  scripta,  tu  videris  :  qua  Intolligatur» 
ei  stullis  paict.  Poieram  et  ego,  qui  sa^pissiroo  igu- 
raias  controversias  dcclamavi,  allquid  de  veierc  arli- 
flcio  repctcre,  et  tuo  ic  more  laudare.  8ed  nbsil  a  roe» 
ut  quod  repreliendo  in  tCi  imitcr  :  quin  potiiM  iu 
scntenllam  lemperavi,  ut  ct  objectum  crimen  effu- 
gcrem ,  et  amicum  quantum  in  me  est ,  nec  laesos 
Ixderem.  Sed  obsecro  le,  ut  si  deinceps  aliquetu  se- 
qni  volucris  ^  tuo  lantum  judicio  ais  eontentus.  Ail 
eniin  boiia  sunt  qua;  appetinius » aut  mab.  Si  bona, 
non  indigent  alteritis  anxiiio;  si  mala,  |iecoanttum  «ol- 
tiiudo  non  parit  5H|  c''»^®"  patrocinlum.  Hsc  apud 
ic  amiccpotius  cxpostulare  volul,  quam  lacessitus 
publice  desttvire;  ut  aniroadvertas,  me  reconciliatas 
amicitias  pure  colene,  et  noii  joxta  Plautinam  bco- 
iciiii;im,  allera  manu  lapidem  lenere,  paiiem  efferre 
oUera. 

2.  Frater  mens  Paulinianus  necdum  dc  patria 
reversus  esl,  et  piiio  quod  eum  Aquileias  apud  aan- 
ctom  Papam  Cbromaiiuin  vidcris.  Sanclum  quoque 

(a)  aUos  66.  scripia  hoc  an,  599. 

\b\  Uxc  epistob  Ruffiiio  noo  est  reddita,  quod  ec  A|)o- 
logeCico  Uieroojmi  Ubro  prinio,  atque  ailoru  InvecUvarum 
iptlus  Bttffiai  liquet. 

(c)  lonuit  disluUsse  Kuffimim  palriam  remeare ,  qiiod 
Aofli  Romae  diversarelur,  oiatris  sus  morlera  iDtellexisset, 
ne  magia  ooram  doieret  de  iufortuiiio,  quod  vix  ferre  ab- 
eoa  potuerat. 

\d\  Aotea  eral  renwrden* 


SANCTl  inEttONYMI  ^^ 

Presbyierom  (e)  RufKlnom  ob  quaffldain  caiuuim  per 
Romam  Mcdiolanum  misiiniis ;  et  oravimus,  ut  no- 
stro  animo  ct  obsequio  vos  videret.  Gxterisque  ami- 
cis  eadem  signiAcavimod,  ne  mordcntesYnvicem ,  (/) 
consomamint  ab  Invicein.  Jam  lu»  moderationis  esi; 
et  toorum  ,  nOllam  oceasionem  impailentibus  dare, 
ne  non  omnes  ainliles  mei  iovenlas,  qoi  poasinl  llgu- 
ralis  iaodibos  delcctari. 

EPISTOLA  LXXXIl  (g). 

(f)  AB  TMBOPHlLini. 

Advertiu  Joannem  Jerosolymimnum. 

MiuU  a  TheopiiUo  Alexmfdrino  Epiicopo  Utteris  ad  st 
et  MonackoSf  qui  «ecum  degebatU^  ut  pacem  intereos 
et  Joannem  Episcopum  Jerooolymitanum  reconcilia- 
rd^  respondel^  nilui  potius  habere  u^  nuwn  ut  dissi^ 
dium  componatur ,  et  pax  Chrisii  intcr  ulrosque  re- 
surciaiur,  Suas  deindc  interpretaUonesLafittUMOrige^ 
Mts,  ac  fratris  PauUjuani  ordinationem  defendit 
ndversus  querinuma$  ^ii/dem  Joannis* 

1.  Episiota  tua  hereditalis  Dominic»  le  indicant 
posscssorem,  qui  pergens  ad  Patrem ,  ApoetoliB  lo- 
qoebatur :  t  Pacem  mcam  do  vobis ,  paeem  meani 
rclinqoo  vobis  •  (Joan.  il.  M),  lllius  qooqne  fclici* 
latis  compotem  te  esse  tesuta  esl ,  in  qua  t  beati 
paciflci  •  noncupanlur  ( Jf flll*.  5).  Blandiria  olpater, 
efodis  ut  magister,  instilois  ol  Poniilex.  (*)  VettisU 
ad  nos  non  In  aosieriuie  virg«,  sed  in  splritu  beni- 
gnttaiis  et  ienilaits  et  niansuetudinls :  ul  humilitatem 
Chrisii  primo  staiim  scrmone  resonares,  qoi  unn^i* 
lium  gcnus  non  folminans  ct  tonans,    51S    •^  '^ 
prasepi  vsglcns,  el  lacens  salvavil  in  croce,  Legeraa 
etiim  in  lypo  illius  ante  praediclom  :  i  llemeato^  Do- 
niine,David,  clomnisinansueiadlni8ejiis>(f«.5i.  i); 
ct   in  ipso  poslea  |)r«sentatoni  :   c  DiaA^ite  a  me^ 
qoiamitis  som,  el  bumilis  eorde  >  (Jlaifit.  ii.  19). 
Vndtt  et  molta  de  sacria  voluminiboa  super  pocis  iau- 
de  perstringens,  ac  per  varioa  Scriptunurum  cauipoa 
more  apom  volana,  qoidquid  duice  vl  aplum  eoncor- 
dise  fuit,  artlftct  eloqoio  measuiali.  Currentes  «gliilr 
ad  pacem  ineiuii  sainos  :  expoaiu  9d  navlganduai 
veta ,  crebrior  eahorutioius  to»  anra  coroplevii;  ot 
non  tam  retreeunitbos  cl  faatidiosis,  quam  avidts 
[al.  quam  ut  avidis]  el  pienis  fauci{)us»  dulcia  pads 
floenu  biberemus. 

2.  Verum  quid  facimus,  in  quoriim  poieauie  voluu- 
us  lanlum  pacia  eat ,  non  efleclua?  Ii<l  qoaaqoani  vn- 
hinus  quoque  apod  Deum  propoaiti  aal  mcffcedein 
habeat,  Umeti  imperfectum  opus  elian  volenlea  noe- 
rore  contrisUI.  (Juod  sciens  ei  AposioU»,  peri^eciLisi- 
roam  vidclicet  pacem  in  utriusque  partis  volunUie 
consistere  :  Qliflntom,  inquit,  es  tobie  e$l,€mm  emmbus 


(e)  Conjicimus  hunc  esse  Kuftnum  Synim  ,  a  qoo  apnd 
PaiDmachlum  Romse  commoraDte,  CaelesUub  dliii  se  aa- 
disse,  non  esse  traducem  pecc-aU. 

[f\  Ita  Mss.  omnes  :  ediii  auiem  conmnamur. 

(fl)  jUos  62.  scripta  sub  finem,  an.  »J9. 

(h)  Veronens.  Ms.  in  insunll  r»??« ;  tam  Victor.  absqac 
negandi  pariicula  :  ad  nos in  austeriiate^  etc. 

(t)  Recole  clironicas  posleilOTes  noias  ad  hanc  ct  sul)- 
sequentem  Epist.  in  pRBfiiiiorte. 


73'» 


EPISTOL.\  LXXXll 


izi 


iiomlnibttt  paceiH  hab€nles{nom.  H.  iV).  Et  prophcla. 
Ptix,  ;w«.  Kt  ubi  e$l  pax^  {Jcr.  I.  40.  jnxt.  LXX). 
NHiil  ehmi  grande  cst ,  paceni  Toce  pru^tendcTC  ,  ct 
operc  de^iruere.  AHod  niti,  aiiud  dcmonslrare;  vcri)ls 
ifonare  concordiam  :  rc  exigero  scrviluicm.  Yulunms 
tei  nos  paceni;  et  non  solum  volomus :  scd  cl  rogamus. ' 
Scd  pacem  Chrisii,  pacem  vcram ,  phcem  sine  inimi- 
titiis,  pacem  in  qua  non  sit  hellum  involntom :  pacem 
^vtx  uon  nt  adversarios  subjiciat ,  sed  ut  amicos  jun- 
g:U.  Quidl  dominaiionem  pacem  yocamus ;  et  non  red- 
Ulnms  uiiicuiquc  rci  vocabuhim  suam?  Ubi  odium  est. 
appcilentur  inimicitia: :  ubi  caritas ,  ibi  lantummodo 
pax  ^'occtur.  Nos  nec  Ecclesiam  scindimtis ,  neque  a 
patrum  comnmnione  dividimur :  sed  ab  ipsis  ,  ut  ifa 
dicam,  incunnbnlis  catliolico  sumus  tacie  nuiriti:  Ne- 
mo  naniqiic  magis  Ecclesiasticos  cst ,  qnam  qtii  nntK 
qnnm  hxreticus  fuit.  Sed  ignoramus  nbsqnc  cariiate 
514  pscem  ,  sine  pace  communionem.  Legimos 
quoque  in  Evangdio  :  Sl  olfers  munns  tmm  ad  altarei 
et  ibi  recordatus  fuerh ,  ^uia  frater  tuvB  habei  atiqmd 
adversum  te,  dimitte  ibi  munus  tuum  eoram  altari,  ei 
tade  prius  reconeiliari  fratri  tuo ;  et  tune  veniens ,  offer 
munus  tuum  (  Maith*  5.  45.  24  ).  Si  munera  nostra 
abs(iue  pace  olTerre  non  possumus  :  qnanto  magis  et 
'Clu-isti  eorpus  accipere?  Qua  conscientia  ad  Euchari- 
stiam  Chrisii  (a)  accedam,  el  rcspondcbo  Amen,  dum 
de  cariiate  dubitem  porrigenlis? 

5.  Quxso  te,  ut  paiienter  me  audias*  ncc  veHiatcm 
adulationem  putes.  Quisquamne  tibi  invitus  commn- 
nicat?  quisqtiamne  eitenia  manu  veriit  faGiem ;  et 
iniersacras  cpuKos  Jiid»  oscnluin  porrigit?  Ad  ad- 
ventum ,  (b)  ui  rcor ,  luum  non  parret  Sfonacljonim 
turba ;  sed  gaudet  *.  com  certatim  libi  proccdant 
obviam,  ct  de  eremi  latibulis  exeuntcs,  sua  te  cupiunt 
hiimilitate  superare.  Quis  eos  compcllit  exire  ?  Noiine 
amor  tui?  Quis  pcr  ercmum  scpnraios  In  tinnfh  cogit? 
Nonne  tua  dilectio?  (e)  Amarc  enim  pnrons  deliet. 
AxARi  parens  et  Episcopus  dcbei ,  iion  linicri.  Anii- 
qiia  sententia  cst :  quem  metuit  quis,  odit :  quem  odH, 
perUue  eupU  ( Apud  Gcer.  Ub.  i.  OgUior*)  (!).  (Jnde 
et  in  nostris  literis,  ciim  initia  parvuloroiB  in  timore 
consislaat,  perfecta  dilectio  foras  mittit  timorem  (1. 
Joan.  4.  i8).  Non  quseris  Monactios  libi  esse  sabje- 
cto$ :  ideo  magis  Bulijecios  liabes.  Tu  offers  oscutumy 

(a)  TeroaeD&is  liber ,  qul  unus  est,  qno  cnm  haec  ent- 
sioia  conferri  potuit  (noa  enim  Ms.  codiceni  uilum  Marua- 
na^us  invcnit ,  aut  Yiclorius  memorat)  dno  verba  accedam 
et  aooagooscit,  klquerectius  ut  vidctur ;  hoc  miippe  uoum 
seolil  IlieroD.  difljclie  esse  Miien  respondere  Eucharistiam 
borrigedti ,  de  cnjus  cariiate  dubites.  Nam  olim  in  sacro 
£ucharkiti2B  actu  porrigeas  dicebat,  corpus  christi ;  acci- 
piens  vcro  respoociebat  Amen,  quam  vocem  rursum  subji- 
ciebat  his  caltcem  tradeotis ,  sangws  Christi,  caUx  vitw. 
Hinc  Augustinua  Serm.  27:2.  nov.  edition.  j4Udis  Carpus 
ClirisU ;  eS  respmdes  Amen.  Et  lib.  11  contra  Faustam 
cap.  10.  «  Uabet  cnim  magnam  vocem  Cbrisli  Sangois  ia 
terris,  cum  eo  accepto  ab  omnibus  respondciur  Amen.  » 
Yid.  aement.  Coaatit.  lib.  8.  cap.  10.  Cyrillum  Catech.  5. 
Ambrosium  de  Sacrament.  Ub.  4.  lasignem  vero  locum 
reoule  apud  Euseb.  Hisl.  I.  6.  c.  43. 

\b\  Pro  duabus  voculis  ui  reor ,  Yeroaensis  Ms.  igitur, 

\c]  Ulroque  in  loco  Yictorlos  amari,  com.priranni  coo- 
$tet  activa  tcrmiaatione  acscosu  debere  Icgi. 

[1]  £st  Ennii  apud  Ciceron.  loc.  clt.  qucm  mctwmt,  ode- 
ruttt  f  quem  qtdsque  edU  perUsse  cxpetit. 


llfi  colla  submirtmit.  i^xlitlies  niilkinii,  et  dticcm  im- 
pelras,  qnasi  nnns  in  ploribus  es,  ut  sis  unus  t\  ptn* 
tibns.  Ciio  iiidignaiur  liberias  *  si  opprimitur.  NoHid 
plus  impeirat  a  libero(2),qttain  qni  serVire  non  cogie; 
NovimusX^anones  Ecciesiasticos.  Non  ignoramus  or-* 
dlncs  singtiloruin :  et  lectione  et  quoiidiants  exemptts; 
asque  ad  hanc  sefatem  mulla  (d)  didicimas ,  moltu 
expeni  sumus.  Qui  scorpionibus  ca.'dit;  et  lumbis 
patris  habere  sc  putat  digitos  grossiores,  dto  rcgnani 
niansneii  David  dissipal  (5.  Reg  1%).  Certe  Roma.ms 
populns,  ne  in  rege  quidem  515  superbiam  tulit. 
Dux  il!e  Israelitici  exerdtos,  qiii  decem  ptagts  altlixc- 
rat  iEgyptum  ,  et  ad  cujus  imperiiim  eoeluni  et  lerra 
et  maria  serviebant,  intcr  cunclos  homines,  quos  tnne 
terra  generavit^  mansuetissimus  prxdicatur.  Et  ideO 
pcr  qnadraginta  annos  obtinuii  princtpatum,  quia  po^ 
lestatis  snperbiam  lenitate  et  mansuetihtine  tempera* 
Lat.  Ijapidabaiar  a  popolo,  et  pro  lnpidantibus  roga^ 
bat ;  qiiin  potius  deleri  ipse  vult  dc  libro  Dci ,  ne 
commissus  sibi  grex  pereat«  Cupiebat  enim  iilHin 
Imitari  Pastorcm  ,  quem  sclebat  etiam  crrantcs  o^es 
stiis  humeris  portaiurum;  Pasior,  Inquit,  bonus  ponit 
ammam  tuam  proovibussuis(Joan.  10. 11).  Boui  qnip. 
pe  pastoris  discipulus  oplat  anailiema  csse  pro  rrniri^ 
bu.<;  suis  (Rom.  9. 4),  atque  cognntis,  qui  sunt  Israelitai 
secundum  camem.  Et  si  ille  periro  cupit ,  iie  perdHI 
pci-cant :  qiianio  magis  bouls  parciitii^us  providenduni 
est,  ne  ad  iracondiain  pruvoccnt  filios  snos,  et  nimte- 
tate  duriti» ,  eiiam  lenissimos ,  asperos  esse  comp<jN 
laiit? 

4.  Epistola  cogii  me  brevius  loqui ,  dolor  lonigitfs* 
Sci  iblt  in  soib  lli5,  ut  ille  vuit  pacificis,  nt  ego  sentiis 
mordacissimis  liitcris^  quod  nunqnam  a  me  licsns  si*^ 
nec  dictus  lixreticus.  Quonam  igitur  modo  me  ipse 
lu?dit<  srgroiantem  morbo  pessimo,  et  rebellcm  Eeele^ 
sia;  veniilans?  Ab  aliis  lacessiius,  accurrit  adversaHb 
parcere,  Ixdere  non  laedentem?  Anteqiiam  ordliiare- 
tur  frater  mctis  (Pati/mtantts),  nunquam  [al.  nuiiam] 
dixit  fuisse  inter  se  et  sanctum  Papam  Epiplraniimi 
de  dogmatibus  quxstionem.  Et  qux  euin  ratio  c<mi- 
pellebat^  sicut  ipse  landeni  scribil,  (e)  inde  inter  po- 
pulos  dispntare,  unde  nemo  qua^rebat?  ScH  euim 
prudentia  tua  pcriculosas  esse  hujiismodi  quxstiones, 
et  nihil  esse  tuttus  qnam  tacere :  nhi  forie  necestc 
est  loqui  de  gfhndibus.  Ccrie  qitod  illnd  tantum  inge-' 
tiiam  fiumeiique  [at.  fulmenque]  cloqnentia!  fuit,  itt  in 
uno  Ecclesix  tractatu ,  cancta  comprehendisse  se  i\\* 
eat ,  de  quibns  singnlis  novimiis  eraditisshnos  viros 
inrinita  versnum  miliia  conscripsisse?  S«d  hoc  quki 
ad  me?  Noverit  ille  qui  audivlt,  sciat  ipse  qui  scriptii^ 
nic({uc  :ib  accttsaiione  sai  ipse  etiam  liberet.  Ego  nee 
interfui «  ncc  audivi.  Unus  e  populo  suin  ^  imo  nc 
unus  qttidem ,  quia  muitis  clamaulibus,  516  ^»^* 
C(^ifcrainus  argucntis  accusaii()tte  personas  :  et  ci^ius 
vel  nieritnm ,  vel  viia  ,  vcl  doctrina  prxcesserit ,  ilii 
magls  accommodenios  fidem. 

(d)  Idem  Ms.  MuUa  dedimus. 
\e]  Yerohen^s  liber ,  t/t  dte  dum  m  popuUs  dnputareU 
Cravius  inde  diu  inler  poputos  dtsputare, 
(i)  lo  aliis  libris  sem  plu$  imperai  Ubero,  etc. 


759 


5.  Videsne,  quod  dau&is,  ut  dtcilur»  oealis  Bumma 
quaeque  persiriiq^am  :  non  lam  eloqnens  q^od  menia 
ooucepi,  quam  indicans  quid  reiiceam.  (a)  Intellezi  ct 
l>rol)avi  dispensationcm  [al.  disfmtationem  \  tuam, 
qu<id  Ecclesiaslicx  paci  consuleus »  quasir  sireneos 
caniui  oUurala  aure  pertransis*  Alioqui  quia  a  parva 
aBtate  sacris  iitteriserudilus  es,  nosti  quo  sensu  unum* 
jquodque  dicatur  :  qoomodo  in  ambiguis  seulentiis 
[Ms.  amlripuis  seHtentias]  tuus  sermo  libratus»  et  aiio- 
iia  non  damnet^  ct  nostra  non  deneget.  Sed  fides 
pora  el  aperU  confessio  non  quxrit  stropbas  et 
argumenu  verborum.  Quod  simpliciier  creditur,  sim- 
piiciler  confttendum  esL  Poteram  quidem  libere  pro« 
damarci  et  inter  gladios  quoque  ignesque  Babylouios 
dicere  :  cur  aliud  respondeUir  quam  qusritur?  cur 
nun  simplex  est^  neo  aperU  confessio?  Totum  timet, 
totum  temperat «  totum  relinquit  ambiguum,  ei  quast 
auper  aristas  graditur.  Verum  studio  et  eispectaiione 
pacis ,  feivente  stomacbo ,  verba  non  quomodo  quaj- 
runtur,  respondet.  (b)  L»dunt  libere  alii»  quos  Ixdere 
Lcsus  ipse  non  audet.  Ego  inlerim  sileo  :  nunc  et  di- 
spensationem  roeam  vel  imperitiam  simulabo,  vcl  me- 
tum.  Quid  mibi  accusanli  iaciurus  est ,  qui  ut  ipse 
teskUur»  laudandi  dctrabit? 

6.  Tou  ejus  Episiola,  non  lam  cxpositione,  quam 
nostrl  [aU  notiru]  plcua  esi  conlumeliis.  Nomcn  uieum 
absquc  ullis  ofQciis ,  qnibus  non  invicem  p.tlpare  so- 
lemus  bominesy  frequeiiicr  assumitur,  carpitur,  ven- 
tilatur ,  (c)  quasi  dc  libro  viveutium  deletus  slm : 
quasi  illius  ii\eliiter:c  suggillaverint ;  aut  isiiusmodi 
niigas  unquaiu  qu;vstcrini ,  qui  ab  adolescentia  in 
Monastcrii  clausus  ccllulis ,  magis  esse  voluerim  ali- 
quid»  quam  videri.  Quosdani  ex  nobis  sic  cum  lionore 
appcllat,  nt  laccret,  quasi  et  nos  noii  possiiiius  dicere, 
qux  neino  ucct.  E  servo  Qcricuin  factuiu  criminatur, 
cum  et  ipse  noniiullos  cjusceiuodi  Clericos  liabcat ;  et 
Onesimum  lcgcril  intcr  rauli  renulum  viiicula,  Diaco- 
num  coepisseesscdcserviJ  {Philem.  1).  Sycophaniain 
jactilat»  et  tie  probare  cognlur,  auilisse  se  dicit.  0  si 
el  niihi  517  liberet  diccrc,  qux  uiulli  claniiuuii, 
ct  alioroui  lualediclis  acquiesccrein ;  jain  el  nos  iiiiel- 
ligeret  scire  quas  omnes  sdunt»  et  me  quoque  audire, 
qiue  nullus  iguorat.  Dicii  ei  velul  prsmia  pro  culum- 
nia  restiuiu.  Quis  tam  aitpilum  ei  callens  non  per- 
borrescat  ingenium  ?  quis  tanto  fiossit  eloqoentix  ful- 
miiii  [al.  fiwmni]  respondere?Quid  est  plus,  sostinere 
calumniam,  an  foccre?  Accusare  qucm  postea  diligas, 
an  peccami  [al.  peccait]  veniam  iribuere?  Qiiid  iiiiniis 
fereiuluro,  de  sycopbanta  (d)  iEdilem  fieri,  aii  Consu- 
lem  ?  Scit  et  ipse  quid  taceain  ,  quid  loquar  ,  quid  et 
ego  atidierim  :  quid  pro  Gbristi  metu  forlasse  non 
eredam. 

(a)  Yetostior  edilio  inUUexi  te ;  et  mox,  quod  enhn  ec- 
cle9iastic<epadconsutere$  .      «    .». 

Ib]  Cum  eadem  vetusuon  oditioue  noster  Ms.  riuere 
l^dere  UDSusipsetumauiiet,   ^,     ,       ^ 

[c]  Nescio  an  verius  noster  Ms.  altera  bac  vocula  quasi 
omissa,  babet  una  serie  :  t  quasi  de  libro  viventlum  dele- 
tus  siin,  illius  me  litterae  suggilbverint. 

(d)  Siranllcem  Presbytenmi  iEdib,  Episcopum  vero  Coo- 
siili  heic  comparat,  exprobramue  Jo.  JeroaolymiUuo  quod 
de  Sycophanu  laclus  esset  Kpwcopus. 


S.VNCT1  IIIEaONYMl  744 

7.  Udarius  vertit  OHj^^nem.— Origoneni  me  ai^uii 
verii&se  in  Laiinum.  Hoc  non  solus  ego  fecl,  sed  et 
Confcssor  llilarius  fecit :  et  lamen  uterque  nostrum 
noxia  quaequc  delroncanst  nlilia  transtulit.  Legat  Ip8e« 
{e)  si  uovit  (arbiiror  enim  eum  assidua  conlabida« 
tione  et  quolidiano  Latinorum  consortio  Ronsanimi' 
Don  ignorare  sermonem )  ant  si  certe  penitus  noB 
imbibit ,  interpretcniur  ei  qui  solent ,  et  tune  sciety 
me  iii  iioc  ipso  laodandum  esse  quod  detrahit.  Sicut 
enim  interpreuiionem  et  (/)  idiomau  Scriptorarum 
Origeni  semper  altriboi,  iu  dogmatum  consuntissime 
abstttli  veriutem.  Numquid  ego  in  lurbam  milt»  Ori- 
genem  ?  numquid  cssteroa  TracUtores  ?  Scio  (g)  aliter 
babere  Apostolos » aliter  reiiquos  Traclatores.  lllos 
semper  vcra  dicere ,  istos  in  quibusdam  ut  homines 
abcrrare,  Novum  defensionis  [al.  maUtim]  genus»  sic 
Origciiis  vitia  non  iicgare,  ut  cum  illo  caeteros  erimi« 
neris.  Videlicct  cum  [al  quem]  a|terte  defendere  non 
audeas,  multorum  simili  errore  tuearis.  {k)  Sex  mille 
Orlgenis  tomos  non  poterai  quisqiiam  iegere ,  quos 
tUe  nou  scripsit :  faciliusque  credo  testem  bujus  ser* 
monts,  quam  auctorcm  esse  mcntitum. 

8.  Frairem  meum  (Paulinianum)  causam  dicit  esse 
discordix  518-  bomiuem,quiqutescitinMonasterii 
cellula ;  et  Clericatum  non  bonorcm  interpreutur« 
sed  onus.  Cumqne  nos  usque  ad  praesentem  diem  ficU 
pacis  ostensioiie  lacuverit ,  Occideutaliuin  Sacerdo* 
tum  eommovit  aures,  dicens  eum  adolesceniulum  et 
pene  puerum  in  puroecia  sua  Beihleem  Presbyierum 
consiitutum.  Si  boc  verum  cst,  cuncti  Palxstini  Epi" 
scopi  non  ignorant^  Hoiiasteriuin  enim  sahcti  papas 
Epipiianii  nomiiie  Velus  (t)  diclum ,  in  quo  frater 
meus  ordinaius  cst  Presbyier ,  in  Eleotbcropoliuno 
lerritorio  ,  ct  non  iii  ;£liensi  situm  est.  Porro  «tas 
ejus  et  Beatitudini  tu;e  nou  est ,  et  cum  ad  triginta 
aiinorum  spatki  jam  perveiierit,  puto  eani  in  lioc  non 
essc  reprehendciidam,quxjuxU  mysteriutn  assninpti 
bouiinis  in  Chrislo  pcrfecia  est.  Recordetur  lcgis  au- 
li  |uu\  et  post  viginti  quinque  annos  a  Levitica  tribn 


(e)  August.  £plst.  179.  qua;  ad  hunc  eurodem  loanDcm 
JerosolfroiUDom  esl,  eumdicli  per  interpretem  audire 
tiiuras  suas ,  Lalinas  scilicet ;  et  Orosius  quoque  m  Apo- 
log.  imnerimm  Latin»  iinguae  eum  iDuttit  liusse. 

m  V  eronens.  imHiMm  Ms.  alius  apud  Gravium  if,iWi- 
tt«^  1  ro  idiomata.  Mox  autem  vetus  ediUo,  semper  aUri' 
Vuta  transivi ,  sk  iitpietatem  dognuUum  obstutL  Nwn- 
otitd.  etc. 

[g]  Antea ,  non  umen  sine  soIcbco,  efat,  sdo  me  aHter 
luAere  ^postolos.  Porro  Ms.  hwnquid  cmleris  TraCUitori' 
bus  socio  me  ?  aliter  habere  jpostotos,  eic.  quod  alierUm 
comma  biulco  seiisu  scribitur ;  reslitui  auiem  fadle  pote- 
rit  si  verbum  scio  intersefas :  Numquid  cateris  Tractato- 
ribus  socio  me  ?  scio  aiiter  habere  Jpostolos,  etc.  Nos  vero 
me  voculam  expungl  satius  aeStlmantcs,  monitom  lectorein 
voluunus.  Sed  notanduni  est  quoque  Tracutoris  vocabu- 
lum,  eiuaque  vis  ac  differenlia,  qua  autbcnticis  auctoribus 
Propbelis,  et  AiiosloUs  propie  opponitur.  Vincentius  Llfi- 
nensis  In  Commonilorio,  t  Doctores,  Inquil,  qui  Tracta- 
tores  nunc  appellanlur ,  quos  hic  idera  AiK>stolus  etiam 
Propbet:i8  iiilerdum  nuncupat,  eo  quod  per  eos  Propbebi- 
rum  mysieria  nopulis  aperiumur. 

[h]  S.  Epipuaniuro  criminabantur  Joannes ,  et  Buifinus , 
auod  tot  Origeuis  libros  se  leglsse  dixisset.  Hieron.  con- 
U-a  KulBnum  lib.  2.  Apolog.  tNe  me  millas  ad  sex  millia 
librorum  origems ,  quos  legisse  Bealum  Papam  E|>ipha- 
Dium  criminaris. »  ,.       -       jj 

(i)  Erasm.  vetus  ad  dictimi :  Ms  vetus  adduct ,  utrum 
qoe  vitiose,  ut  nullus  dubiui. 


$41  EPISTOU 

eligi  ifi  SAoerd«rUiim  pervidebil  {Num,  S).  Aai  «i  in 
tioe  tosiimonio  soin  Hebraicam  seqoiittr  Veriliiiem  , 
noverit  iri|(iiiia  afinorem  Aeri  Sncerdotem.  Ac  ne 
fiirsitan  dicai,  Velera  Irmuiemntt  «<  facta  iunt  omttm 
ftava  (i.  C^r.  5.  47),  aiidiat  cura  Timoiheo :  Adoie$' 
cenliam  tuam  netno  contemnat  (l.  Tim.  4. 14).  Cerie 
i}>se  qnando  Episoopus  ordinatos  est,  noii  molium  ab 
ea,  in  qna  nnnc  frater  meus  est,  distalnt  «tate.  Vel 
si  lioe  in  Episcopis  licet,  in  Presbyieris  non  iicet, 
ne  per  aniiplirasim  a  soo  nomlne  discrep.ire  videan* 
tur  ( I ) :  cur  ipse  aut  ejos,  aul  minoris  setatis ;  et  quod 
liis  amplius  esi,  niinistrum  allerius  Ecclesi»  ordina* 
vit  Presbylenira  7  Qnod  si  non  potest  pacem  habere 
cum  rretre  :  nisi  cum  subdito ,  et  ordinationis  suie 
{a)  Episcopo  renuntiante,  ostendit  se  noii  tam  pacem 
cupere «  quam  sub  pacis  occasione  vindtctam ;  nec 
aliter  quieliii  ei  pacis  otio  cEse  conlentum ,  nisi  inie- 
grom  babeai  quod  minalor.  Eiiam  si  ipse  eum  ordi* 
iiasset ,  ei  sic  secreti  amator  qiiiescere  ▼eliet ;  ne 
quidqiiam  exerceret.  519  QutKl  si  Ecclesiam  sciii- 
dcrct ,  nihil  ei  deberei  pr^eter  honorem  euiiclis  Sa* 
cerdotibus  dcbilum. 

9.  ilucusque  apolo|(ia  ejus ,  imo  categoria ,  el 

laciniosus  coiilra  nos  sermo  protraclus  est.  Cul  ege 

quidein  iii  Epislola  breviier  prspieriensque  respondi , 

ui  ei  his  qu«  dixi ,  inielligat,  quid  tacuerim ;  et  nor 

verit  nos  homines  esse  ratioiiaie  animai,  el  pruden-: 

tiam  suain  posse  intell^ere :  oec  ila  obtusi  cordiSv 

oi  instar  brulorum  animalium,  yerborum  lamuiii 

sonum  ei  iion  senieniias  audiamus.  Nunc  quseso  te  «• 

ul  Teniam  iribuas  dolori  meo;  Et  si  sopsnuu  esl 

respoQdiaset  molto  sit  superbius  accusaase.  QuaiH 

quain  ita  re^ponderim,  ui  silentium  potius  raeum  Itt^ 

dicaverim  «  quam  sermonem.  Quid  procul  paeem 

quasruui,  ei  velunt  eam  iiobisab  aliis  imperari?  Sint 

pacifici,  et  illico  pax  sequetur.  Cur  noiiiitie  Sanctiiu* 

diiiis  tua:  contra  nos  pro  lerrore  abiituotur,  cum 

Epislola  lua  pacem  et  mansoeludiiiem  sonei :  illurum 

verba  duriiiem  commineiuur?  Denique  quain  pacifi- 

cas  et  ad  coocordiam  periinentcs  per  Isidorum  Pres- 

byteruin  iitlcras  nobis  miseris,  binc  probainus,  quod 

ilbs  (h)  qoi  pacem  ialso  jaciant,  reddere  nolueriut 

Eligaiil  itaque  qiiod  volunt :  Aut  boni  sumus ,  aui 

mali.  Si  boiii ,  dimittant  quiescere  :  si  mali ,  quid 

iiialorum  expeluni  societsitem  t  Quanium  valeat  hu- 

militas ,  experimeBto  didicii.  Qui  nunc  diasuit ,  qiia* 

suo  cousilio  olini  disjuncta  sociavit ,  pmbat  se  noiic 

ad  alterins  voluiitatem  ,  luiic  copuiata  discerpere. 

10.  Exilium  impetratum  Bieronifmo  ab  Joanne.  -^ 
Nuper  nobis  posuiiavit  el  impeiravii  exilium  :  atque 
utiuam  iinpl/*re  poiuisset ,  ul  sicut  illt  voluntas  im- 
putaiur  pro  opere ;  iia  et  nos  non  solom  voluotaie , 
scd  et  effecin  coronam  habereinus  cxilii.  Fundendo 
sanguineffl ,  ei  paiiendo  magis ,  qiiam  faeiendo  con- 

(a)  Tulgaii  Eftiseopo  renun^ante,  Tum  eodem  sensu  Ms. 
ei  vetus  edilio,  •  nec  alierius  quiete ,  ei  otio  csse  ooiiiea- 
ium,  dummodo  integrum  liabeal,  >  elc. 

{b)  Yictorius  male  qm  pro  qin  iegit :  Hs.  autem  pro 
fdm  faabei  velle  se, 

(1)  Quod  Predl>yter  Gnece  senex  sit. 

5.  HlEBONTm  I. 


LXXUi.       .  711 

tmneilas,  Cliristt  fundata  esl  Ecclesia.  PBaftBCOTmNi- 
M»  erevft,  martyrils  eoronau  est.  Aul  si  isti  soli  {e) 
juxta  quos  degimiis,  amant  rigorem,  ei  nou  neverunt 
persecutioiiefn  i^nstinere,  sod  farero;  sunt  el  liie 
Judasi^siini  variorum  doginaiiim  llmretici,  ei  mavime 
5S0  impurissimi  Manicb»i,  our  eorum  ne  vcrbo 
qiiidem  qiiempiam  audeni  Isedere  1  Nos  solos  expel- 
lere  cupiuni  7  Nos  soii  qui  Ecclesi»  commnnicamus^ 
Ecdesiam  scindere  dieimttr  ?  Oro  te,  iionne  asqoa  esc 
ista  poeiulaiio ,  ut  aut  ilios  nobiscum  expellani ,  auC 
no8  cuin  illis  ieneani  ?  Nibi  quod  in  eo  magis  liono- 
ranl ,  qnos  saliem  exilto  ab  Hxretteis  separanl.  Mo« 
nachus,  proh  dolor,  Monachis  et  miuatur  ei  impetraC 
[al.  imffortat]  exilium ,  et  hoc  Monaclins  ,  Apostoli- 
cam  Cailiedrani  habere  se  jacians.  Non  iiovit  terrori 
naiio  Isia  succumbere,  el  impendenti  gladlo  iiiagif 
cervices ,  quam  manus  sobjicit.  Qois  exiu  Moimcho- 
rum  exul  patrias ,  non  exul  est  mundi  ?  Quid  opus 
esi  aoctorltate  piiblica ;  et  Rescripti  iiupendiis ,  ti 
loto  orbc  diacursibus?  Tangal  saltem  digitulo,  eC 
ultro  exibimiis.  Domini  e$t  terra ,  et  plenitudo  ejui 
(Ps.  25. 1).  CHfasTUS  loco  nou  tenetor  iiiclusuB. 

ii.  Practerea ,  quod  scribit  nos  {d)  per  fe,  et  Ro- 
mauam  Ecclesi:im  communicare  el ,  a  qiia  videmur 
comiDunione  separati :  non  necesse  est  ire  tam  longOy 
et  hic  in  PaLesiina  codem  modo  el  jnugimor.  Et  ne 
boc  quod  procul  sit ,  in  viculo  Beihleem  Presbyteris 
ejus,  quaniuin  in  nobis  est,  commonione  sociamur. 
Ex  qiio  perspicuum  est ,  dolorcm  proprium  causam 
Ecclesiae  non  puiandum  :  nec  stoinachum  unto  lio- 
miuis ,  imo  por  illum  aliorum ,  generali  Ecclesi» 
vocabulo  nuiicupaitdum.  Qtiapropter  quod  iu  priiici* 
pio  EpJstoIae  dixi,  etiam  nunc  repelo,  noa  velle  paeem 
Christi ,  opiare  concordiam  :  ei  te  rogare ,  ut  illum 
[al.  iliot]  ino.<eas ,  paccm  non  extorquere,  aed  velle. 
Sii  pra^teriinrum  nostrarum  coniuroeliirum  dolore 
coiitciiins.  Veterata  vulnera ,  saltem  nova  obliterei 
cariiate.  Sli  lalis ,  qualis  anie  fuit ,  quando  nos  suo 
arbiirio  diligebat.  Verba  ei  de  alieiio  stomncho  doii 
fluaui.  Faciai  quod  vnlt ,  ei  non  quod  velle  compel- 
litur.  AuT  QUASi  PoNTirxx  cunctis  aequallter  imperet ; 
aiil  quasi  imitator  Apostoli ,  oniversorom  saluii  ex 
acquo  serviat.  Si  talem  se  praeboerit,  ultro  praebemus 
manus,  extendimus  brachia  ;  amicos  gj|l  ^  P^* 
reiites  habeai ;  el  seiiiiat  in  Cbrislo ,  slcul  omnibus 
Saiiciis,  lia  et  sibi  nos  esse  subjecios.  c  Caritaa 
paiiens  est ,  cariias  benigna  est ,  caritas  non  aemula- 
tur ,  non  inflatur ,  omuia  siistinet ,  omnia  credit  (1« 
Cor.  13).  Cuncinrum  viriutum  mater  est  cariias ;  e( 

(c)  Emendai  Yeronensis  Hs.  in  ediiis  enim  antea  erat 
juxta  quod  teginms,  vitioso,  ut  Uqoido  ooiMat  ex  orationla 
serie,  et  auctoris  mente. 

,d]  Sequimor  Vei  oneosisMs.  aique  ex  parte  veteris  edi» 
lioois  fidem ;  alii  enim  impr  essi  libri  lalso,  et  inconffruo  sensu 
habebant,  noi  pergere  tecum  Romam ,  et  hcctewe  coitumi- 
nieare  d,  etc.  tum  vetos  editio  haud  male  aquo  Jukemur 
commmione  teparari.  Nuncautem  perspicue  Hieron.  oiciiy 
noD  sibi  opns  e&se  TheopbiU  ac  Romanae  Ecclesi»  commu- 
niouemproferre  in  medmm,  ne  ab  Jerosolymiiana  separari 
ndeaiur,  cum  eo  modo  in  ipsa  Palaestiiia  ac  per  ejusdein 
Jerosolymitan»  EccleSlae  Presbyieros  sibl  oottiBionlOffe 
iuiictos,  ab  ipsa  non  separetur. 

{Vingt-^uatre.) 


745 


8ANCT1  lUERONTUI 


744 


i|ii:isi  sparluHi  irij^lex  (I)  ApMloli  $entcnUa  rftbora- 
lur  Uiceiilis,  ftde§,  tpes»  earita$.  Credimus,  aperamus : 
Aique  ila  per  fulem  el  spcm ,  diledionis  ^inculo  co- 
fMilamur.  Idcirco  enim  ei  nos  palrias  nosiras  dimisi- 
mus,  ul  quieli  abs(iue  ullis  simuUaUbus  iii  agris  cl  in 
soliiudine  viveremus  :  ul  Poniinees  Chrisii ,  { qui 
lamen  reciam  ndem  pncdicani)  non  dominorom  meiu, 
sed  pairuni  honore  venerenMir ;  ui  dcferamu$  Episco- 
pis  ut  Episcopis  f  ci  non  sub  nomliie  alieriiis  ,  aliis 
quibiis  Boliimtis^  servirc  a>gamur.  Non  sumus  lain 
inflaii  cordis,  ui  ignoreiniis  quid  dehealur  Sjicerduii- 
iMts  Clirisii.  Qiii  enlin  e«srecipli,  non  lam  cos  rcci- 
pti ,  quaiu  illuni  ciijus  Episcopi  swnl.  Sed  coiilcirti 
sinl  bonore  siio.  Polrcs  se  seiani  e&se,  uon  dominos, 
maxime  apud  cos  q»ii  Kpreli»  ambiiionibiis  8,TCuli-, 
nibil  quicii  ci  oiio  rrirlcruiii.  Trilnial  auieni  oralio- 
Htbus  luis  Clirisliis  IVus  Omuip<»lens ,  ul  pacis  non 
flrlo  lumiiiie  ,  8e<l  vero  ei  iideli  aiiiore  socierour :  iio 
mordenics  invicem.coiifiumanmr  ab  iimcem  {Gal,  5). 
EPISTOLA  LXXXlll  (a). 

Pannnachiut  el  Oceanm  exiimniml  Hieronymusn  ,  ut 
librum  iccpl  kpx^in  LaiiHum  termonem  exacte  traM- 
ferat,  et  a  calumniis  flwflim  et  homimim  tuspicio- 
nikut  te  purgel ,  el  otlendat  ab  Origenistarum  errore 
rtliettum, 

TAMMACHnis  ET   OcRANus  HiEaoNVMO  presbytefo 
^ltisem. 

SantlHt  aUquit  ex  [ratribut  tchedulat  ad  not  cujttt- 

dam  detulH ,  qum  Origenit  wlumen  ,  ^iiorf  wf>l  Ipx^^ 

intcribitur,  in  iMtinum  termonem  convertum  tenerent, 

Et  quoniam  in  hit  muUa  tunt^  quee  tenuilatem  notlri 

ingemi  (b)  permovent ,  quoiqHe  minut  catholice  dicta 

exiitimamut^  tutpicamur  etiam  ad  excutationem  Aucto^ 

rif ,  multa  4e  librit  ejut  ette  tubtracta ,  qnte  apertam 

impietatem  ejutdem  monttrare  potuitsent^  qwBtumut 

522    Prmtantiam  tuam,  ut  in  hoc  tpecialiur^  non 

tam  nobit ,  quam  univertit  qui  in  Vrbe  habitant ,  pro- 

futurum  oput  dignerit  impendere^  ut  tupra  dictum  li' 

hrum  Origemt  ad  fidem^  quemadmodum  ab  ipso  Auctore 

ediiut  ett ,  tuo  sermone  manifettet ;  et  quos  a  defentore 

^jut  interpokUa  «iint,  prodat.  Et  quce  eUam  in  hit  tche- 

duUt^  quat  ad  Sanctitatem  tuam  direximut^  vel  contra 

€atholicam  regulam  vel  imperite  edita  tunt ,  redarguat 

atque  convincat.  Sane  tubiililer  in  Pragfatione  operit 

wi  (c)  mentionef»  ^  taeito  nomine  tua  Sanclitatit ,  ex- 

prettit ,  quod  a  te  proniissum  oput  ipte  complenerit : 

'  Ulud  oblique  ageut,  etiam  U  timili  ratione  tentire.  Pur- 

ga  ergo  tuspicionet  hominum^  et  cpnmnce  criminanlem, 

ne  ti  distimulaveritf  contentire  videarit. 

EPISTOLA  LXXXIV  (d). 

HetpondeM  §uperiori  Epittoke^  exponU^  quo  anima 

tegerit,  laudaritque  Origenem^  quem  ab  omnibnt 

legi  cupiat,  st  fieri  pottit  abtque  periculo  pietaiis  :  et 

(a)  jtias  6i.  scripta  an.  599.  vel  sequenli. 

(b)  Duo  Mss.  removent,  qm  mintit  caUioUce^  eu: 

(c)  Vox  isia  mentionem  penes  Vicwrium  decrai.  U««- 
dao)  alia  ex  Ms».  resUtuimus. 

ui\  Atias  6r>'.  scripta  ut  vidclnr  an.  400. 
(t)  FuaicuiuS  de  quo  Kccles.  i. 


mmulorum  caiummat  refeliit ,  ae  nupidona  homi- 
num  diiuil.  Coactutque  prodit  erroret  OrigeMt^  quo$ 
fruttra  conebanlur  defendere^  qui  tuam  hteremm  illiut 
pmlextu  defendere  ttudebant. 

lllERONTIIUS    PAMMACHIO   ET  OCEANO   FratribUS   Ss- 

lutcin. 

1.  Schedulx  quas  misisiis,  hoiioririca  me  affecere 
coutunielia ,  sic  ingeniun  praedicanies»  ut  fidel  iolle- 
rent  veriiaiem.  Ei  quia  eadem  oi  Alexaiidri«  ei  Uo- 
m:e,  (e)  ci  iu  toto  peuc  orbe  boiii  bomines  super  meo 
noinine  jaciare  consueveruifi;el  ianium  me  diliginii, 
iii  sine  ine  bxreiici  et6t  non  possint ,  omiiiam  per- 
soims  :  rebus  taiiiiim  ei  cnmiuibus  respondebo.  Ne» 
que  eiiiin  causae  prodesi  mab^ioenttbiis  remaledi- 
ecrc,  ei  adTcrsarios  ialione  inordere,  cui  prvcipUur 
tnalum  pro  inalo  non  reddere,  sed  Tinccre  in  boiio 
nialum  (Rom.  12;  el  4.  Thet.  5) :  .«iaiurari  oppndirtis, 
el  alieram  vcrberan?i  pracbere  inaxillam  (Matth.  5). 

2«  Quare  Vrigenem  laudaverit.  —  Objiciuni  mihi , 
quare  Origeuem  uliquando  laudaverim.  Ni  failor  duo 
loca  suni,  (f)  in  quibiis  eum  laudavi  :  Pnefiiiiuncula 
4id  Damasum  in  Homilias  5S3  Canlici  Caiiticomm, 
ei  Prologus  in  libriim  Hebraicorins^  Nominuro.  Qiiid 
ibi  dc  dogmalibiis  Ecclesias  diciiur?qoid  dc  Paire  et 
Filio  ei  Spiriiu  Sancio?  quid  decarnisTesurreciioiie? 
quid  de  aiiiinae  slatii  aiqiie  sulisianiia'?  Siuiplex  in- 
lerpretaiio,  alquedociriiia,  simplici  voce  laudaiaest. 
Nibil  ibi  de  fidc«  iiibii  de  dogmaiibus  compreheiisum 
esi.  Monilis  iinium  tractaiur  lociis^  ei  aliegoria;  nu- 
bi!um  ,  bcreua  exposiiione  discuiiiur.  LandaTi  inier- 
pretem  ^  nou  dugmaiisien  :  iiigenium ,  non  fidem  : 
Philosophum,  non  Aposiolom.  Quod  ai  voitint  siiper 
Origeae  meum  scire  judicium,  legant  in  Ecciesiasien 
Commentarios  :  replkeiil  iii  Episiolaai  ad  £phesios 
tria  volumina,  ei  tutelligent,  mc  semper  ejus  dogma- 
iibus  conirsiisse.  Quos  enim  siiiliitia  est,  sic  aiieuJHS 
laudare  doctriRam ,  ui  sequaris  ct  bhi)«pbomiam  ?  Ei 
beaius  Gyprianus  Terliilliano  magistro  uiiiur,  ut  ejiis 
scripia  probant;eumque  (9)  erudili  ei^irdentis  viri 
delectetur  ingenio ,  Monianum  cum  en  Maxiiuilhim- 
qiie  noti  sequiuir.  Foriissinios  libros  coiUr:i  Por|>liy- 
riam  scribii  Apollinarius  :  Ecclesiasiicain  piilcbre 
Eusebius  liisioriam  lexaii;  alter  eorum  (b)  dimidia- 
tain  Christi  iniroduxil  Qeconomian :  alter  iropictalis 
Arii  apertissimus  propugnator  esi.  Vir,  inqiiit  Isaias, 
^tn  (^eunt  bonum  maium,  et  matum  bonum,  et  qui  fa- 
ciunt  tmwrum  dulce,  et  dalce  amarum  (Isai.  &.  20). 
Nec  bonts  adversariorum  (sl  hoiicstum  quid  babue- 

(e)  Expunximus  Hss.  auctoriUie  verbun  a^dieram , 
ifuooheic  edili  libri  omnes ,  fiiUo  lamen  el  contra  S.  Do- 
cioris  mentem,  interserunt.  ,  ^    . 

XYerooen.  ac  yailc.  olim  Regin»  490.  aon  babeot 
c ,  tn  quibut  eum  Uutdam. 

(Q)  pro  erudUi  Veron.  erisUd,  fiortasse  verius :  8aroi>ium 
neiiipe  vocabulum  a  Graeco  i^»ft«,id  est conl^iossrs  ei 
clunums^  quod  a  TeriuUiani  inaenio  baud  al)borrei. 

(//)  Pterique  Mss.  Gripce  habcnl  oU»vefa«r  :  sic  Veleres 
Iiicarnationis  mysleriwm  vocabanL  NoluiD  porro  est,  quod 
effutiebal  ApoltiHaris  sive  Apolliuarius  (ulroque  cniin  mo- 
(Ja  iiroiniscue  scribiUir)  dimidiatum  bominem  a  Chrislo 
luisse  assumptum,  quam  dimidiaiam  fcoonomuim  Hier.  to- 
cat.  Vide  qua  mox  diceniur  uou  d. 


m  EPISTOLA  LXXXIV 

riiit)  detrafieiHlnnri  ost,  tiec  amicoTDm  laudanda  svnt 
viiia  ;  it  undiiqoodqde  non  penonanim ,  sed  rernm 
pondere  judicandum  est.  Ifordelur  ei  (a)  Lueilins , 
quod  incomposito  cigrat  pede ;  et  tameii  sales  ijus 
leposqne  laiidnitlur, 

5.  Dum  esscm  juTenis ,  miro  discendi  ferebar  ar« 
dore,  nec  juxta  quorumdam  prsesumpiionem,  ipse  ine 
docui.  Apnllinarium  Lnodlcenum  audivi  Antioctii» 
frequenter,  «t  colni ;  et  cum  me  in  sanctis  Scriptu- 
ris  erudtret,  nnnquam  524  >''^"^  contentiosum  (6) 
super  seusu  dogma  snscept.  Jam  canis  ftpargebalur 
caput,  et  magisirum  potius  qiiam  discipulum  docebat. 
Perresi  tamen  Alexandriam  ,  audivi  Didymum  :  in 
mnltis  ei  gratias  ago.  Quod  nescivi,  didici :  qtiod  scie- 
bam,  illo  (c)  docente,  non  perdidi.  Piilabant  me  lio- 
mines  finem  fecisse  discendi.  Veiii  riirsum  Jerosoly- 
mam  et  Betbleem.  Quo  labore,  quo  prelio  Baratiitiam 
noctumum  habui  prneceptorem !  Timebat  enini  Jii- 
dxos,  et  mihi  aUerum  exhibebat  Nicodemum  {Jonn, 
5.  I).  Horum  omnium  rreqtienter  in  opusculis  nieis 
facio  mentionem.  Certe  Apollinarii  et  Didymi  inler  se 
dogma  contrjrium  est.  Rapiat  ine  ergo  utraqiie  lur- 
ma  divcrsum  altrinsecus,  qtiia  mngistrum  utrttmqne 
confiieor.  Si  expedtl  odts^^e  botnincs,  ct  geniem  ali- 
qnnm  detestari ,  miro  odio  adversor  (I)  circumcisos. 
Usque  hodie  enim  |icrseqtiuntur  Domintim  nostrum 
Jesiiin  Christum  in  synagogis  Sataiid2.  Objiciat  milii 
quispiam,  cur  boinitiem  Jitciseiim  babuerim  praeceplo- 
rem  ?  Ct  audei  quidam  proferre  liiteras  mcas  ad  Di* 
dymuin ,  quasi  ad  Magistruin?  Girnnde  crimen  disci- 
puli ,  si  lionrmciii  erndituni  et  seneitt  inagistriim 
dixerim.  Et  Uineu  volo  iuKpiccre  ipsam  Epistolam , 
qn.i;  tanto  tcmpore  in  caliimniam  reservaia  est.  Nihi! 
Iiraeter  honoreni  et  salutaiionem  continet.  Inepia  sunt 
h£C  et  friyola.  Arguite  polius  ubi  hxresim  defendcrini, 
nbi  pravum  Origenls  dogina  laudavertm.  In  lectione 
lsai:e  (Cap.  6),  in  qua  diio  Serapbim  clamaiitia  de- 
scribuntur,  illo  inlerpretante  Fiiium  et  Spiritum  San« 
clom ,  iionne  ego  detesiandam  expositionem  in  duo 
Teslanienta  muiavi?  Habelur  liber  in  nianibus,  ante 
viginti  annos  editus.  Tot  opuscuta  mea,  et  maxiine 
Commenlarii,  juxla  opportunitatem  locorum  genlilem 
sectam  lacerant.  Quod  autein  opponttnt,  congregasse 
me  iibros  iiriiis,  supcr  cunctos  liomines  :  uiinnm 


71« 


(a)  Ex  Horat  1. 1.  Satyr.  4.  ubl  de  Lucilio  dixit,  quod 
BinuniiD  essei  faceim^ 

Emunctm  narU^  dunut  comptmere  vertut. 

{b)  Abest  a  quibusdam  Mss.  et  vetusiiori  editione  sitper 
Mensa.  Quod  tamen  reeiissiine  habent  fJerique  alli,  esique 
perinde  iateliigeiidum,  ac  si  dixisset  super  menie ,  aut  de 
tnenie ;  nam,  ut  Nemesins  observat  c.  1.  de  ivolttr.  aom. 
ApoUinarius  joxta  Platonicorum  pladu  arbitrabatur,  ^ 
memem,  seu  nfHfm  spirUum^  esse  quamdam  substantiaro  ab 
SDiiDa  separabilem ;  cumque  aesUmaret  e  duabus  perfectis 
alqoe  iolegris  rebas  uuum  aiiquod  oomponi  baod  posse  : 
bomlnem^qaein  Domious  asisaiupserat  ea  parte,  qua  ratio- 
nalis  est ,  muUlavit ,  ejusque  mutiia  in  Verbiim  iranstuUt » 
ut  Christus  unus  ex  suo  cautu  diceretur. 

{e)  Duo  Mss.  Yeronensis  ac  Rcgius  iUo  diverstai  do- 
eenie.  Sed  variant  paulo  infra  ad  LaranuuB  noinen ,  quod 
cttm  veteribus  editis  Mss.  alii  non  pauci  Barabbanum  vo- 
eant,  quemadmodom  et  Rulfiaus  legerat,  qiiem  tamea 
Htor.  imuugnaC.   .  ... 

(Ij  Gravius  suflhigio  veterls  libri  €onns9onem  mavult , 
fnon  probaUir. 


omnfuin  Traciat(»rum  babcrcm  volumina,  ut  tardita- 
lem  ingenii,  5^5  lcctionis  diligcntla  compcnsa- 
rem.  Congregavi  libros  ejus,  fateor;  et  ideo  errores 
non  sequor,  quki  scio  nniversa  qn»  scripsit.  Credtle 
«xperto,  quasl  Gliristianus  Cbrtstianis  toquor  :  Vc- 
nenata  siint  illius  dogtnata,  aliena  a  Sf*rtpluris  san- 
ctis,  vim  Scripturis  facientia.  Legi,  inquain,  lcgi 
Origenem ;  et  sl  tn  legendo  crinien  est  fiiieor ;  et 
Dostriim  marsnpium  Alexandrinae  diarl^  evacuarunt. 
Si  mibi  credltis ,  Orlgenistos  nunqnam  fui ;  si  non 
credltis,  nunc  esse  cessavi.  Qaod  si  nec  sic  adduci- 
mini  ad  fidem ,  compcliitis  me  ad  defensionem  mei » 
contra  amasiuin  vestrum  scribere  :  ut  si  non  creditis 
NCganti,  credatis  saltem  accusanti.  Sed  libentius  mihi 
erranti  creditur,  qnani  correcto.  Ncc  ininim,  putant 
enim  mc  stniin  esse  ffv/ui/ftumf^,  et  |>ropier.inimalcs 
et  lutcosnolle  italam  dogmata  confiieri.  Ipsorum  enim 
dccretum  est,  noii  facile  margaritas  anie  porcos  esse 
mitiendas,  nec  dandum  sanctum  canibus  {Matth.  7)« 
ct  cum  David  dicere  :  Ab$condi  in  corde  meo  eloquia 
tua,  ut  non  peecem  libi  (Ps.  118.  II).  Et  lii  alio  loco 
sitper  justo  :  Qui  toquitur^  iiiqiiil,  veritatm  cum  pro- 
ximo  sAo  (Ps,  14.  5.  et  23.  i),  fd  est,  cnm  hls  qui 
domeslici  fidei  snnt.  Ex  quo  volunt  intcliigi,  {d)  nos 
qui  necduni  iiiiiiati  sumus ,  dcberc  andire  menda- 
ciiim  :  iie  pan'uli  atque  laclenles  solldioris  ciln  edulio 
sufTocemur.  Qund  autem  perjurlnrom  atqiie  mendacii 
ittter  se  orgiis  foedcrentur,  sextns  Slromateon  libcr 
(in  quo  [e]  Piaionis  sentciitiac  nostrum  dogma  com- 
poiiil)  planissime  docei. 

4.  Quid  igitiirraciiin?  Negetn  meejnsdcm  dogma- 
tis  esse?  Non  credent.  Jurcni?  nidebunt,  ctdicent : 
domi  nobis  isia  nascunlur,  Faclam  quod  solnm  ca* 
vent,  ut  sacra  eorum  atque  mysteria  in  publicnm 
profcram,  et  omnis  prndentia  eoruin  qua  nos  simpli- 
ces  ludunt,  in  propatulosit :  ei  qiii  neganti  voci  non 
credunt,  credant  sallem  arguenti  stjlo.  Hoc  enim  vel 
maxime  cavent,  ne  quando  conira  aoctorcm  suum 
eorum  scripia  teneantur.  Facile  dicunt  cum  jura- 
mcnto,  quod  puetca  alio  solvant  526  perjurio.  Ad 
subscriptionem  tergiversantur »  quxrnntque  (/)  suf- 
fugia.  Alitts,  Non  possum  ,  inquit ,  damnare ,  quod 
nemo  damnavit.  Alius,  Nihil  super  boc  a  Patribus  sta- 
tuium  est :  ut  dum  totius  orbis  provocatur  auctorilas, 
subscribendi  necessitas  difleratur.  Quidam  cons-  ; 
tantius,  Quomodo  ,  inquit ,  damnabimus.  quos  Syno- 
dusNicaena  non  tetigii?  Quae  enitn  damnavit  Arium, 
damnasset  uiique  et  Origenem  ,  si  illius  dogitinta  rc*/ 
probasset.  Scilicet  uno  medicamine  omnes  simul 
morbos  {g)  debnere  ciirare;  et  idcirco  Spiritus  Sancti 
neganda  majestas  est,  quia  in  illaSynodo  super  sub- 

(d)  Videtur  ex  defensorum  Origenis  persooa  loqoi ;  ali- 
terenimpaulo  supra  se  Origeois  mtffiKrc^»,  sive  ooosa- 
eerdotem  pulari  dixerat,  qui  ob  ruslicos,  luteosqoe  hoan- 
nes,  quoB-  infra  Peiuiiotas  vocat,  nollet  |»lam  dogmala  con- 
fiteri,  et  mendacio  opportune  uterelur. 

(£i  Sic  velustiores  edili  et  pleriqiie  Mss.  priiis  eiiim 
erat  ex  Plamis  ieidenHa.  Porro  decem  Siromaleon  Ori- 
ffenis  libri  jamppMem  inlercideruiit. 

(f)  la  Regio  Ms.  ac  vetnsliori  editione  sufragta^  for« 
tasse  veriu»,.  babetur. 

{g)  Vitioae  autea  erat  debere ,  qood  emendamos  e  Ksa 


^747 

jBUntia  eja^  sileiUHim  fiiii. 


SANCTl  UlCROmrMI  74« 

Dc  Ario  lunc,  non  de     nieinbra  iiegaiit»  ct  corpus  quodconslat  ei  menibrift, 


Origene  qiKrsiiu  fuit :  de-FtUo,  non  dc  Spirilu  Sancto. 
i^oivFBSSi  MJ!«T  qiiod  negabatiHT  :  tacuerunt  de  quo 
nenio  qiiwrcbal.  ^"«'tnnu^n^  Ulciiter  Origcnem  fon- 
tem  Arii  pepcufl.<eriint ;  damHanlcs  enini  eos,  qui 
Filium  de  Patris  iiegaiit  esse  subsianlia,  illuiii  pari- 
l4*r,  Ariumqiie  d»mnaveruni.  Alioqiii  boc  argumeiilo, 
.iiec  ValeiitiiHis,  necMarciois  nec  CaUpbrygcs ,  nec 
.Manicb;eus  damnari  debent :  quia  Synodus  Nic;rua 
.eos  non  niiminat :  qiios  certe  aiiic  Synodum  fuis.se, 
non  dubium  est.  Quod  si  quaiido  iirgeri  ciepcrini,  rt 
aut  subscribeiidum  eis  fuerit,  aut  eieuudum  de  £c- 
clrsia  .  miras  stropbas  vidcas.  Sic  verba  lemperam, 
Kic  ordinem  vertnnt,  et  ambigiia  qu:cqnc  conciunanl, 
ut  etiioslram  ctadverHariunim  coiifcs&ioiicin  teneant, 
ul  aiiter  haereticus.  aliier  calholictis  audlau  Quasi 
iion  eodcin  spiriiu  ct  (a)  Apollo  Dclj»hiciis,  aUiue 
Luxiasoracula  fuderit  Crceso  et  Pyrrhodiversis  tem- 
fionbus,  sed  pari  illudens  stropbaT  exempli  causa 
pauca  subjiciiim. 

S.  Credimus,  iuquiunt,  resurrectionem  futuram 
corponim.  Hoc  si  bene  dicatur,  pura  confessio  esi. 
Sed  quia  corpora  suiit  coelestia  et  tcrrestria  ,  et  aer 
'me  ti  aura  icnuis,  juzta  nauirnm  suam  corpora  no- 
imnantuc,  ^cpus  pununt,  iion  carnem,  ut  ortho- 
doxus  corpus  atidieiis,  cariiem  putet;  hxreticus 
spiritum  recognoscat.  ILcc  527  ^  eorum  prima 
decipiila  :  quae  si  deprebensa  fiieril ,  instruunt  (Ms. 
MtTuunt]  al'M)s  dolus,  et  innocLMiiiam  siiuulant,  et  ma- 
litiosos  iios  vocani,  et  quasi  simpliciter  crodentes, 
aiimt  :  Credimiis  resurrectioticm  carnis.  lioc  vero 
ctrni  dtierint,  vulgus  indoctum  puut  sibi  sufflcere 
[lls.  pQ$9etufficere]^miix\me  quia  tdipsum  et  in  Sym- 
l>oIo  creditur.  Interroges  ultra,  circuli  sirepitus  com- 
movetur,  fauiores  clainftint :  Aiidisti  resitrrectionem 
carnis,  quid  quxris  ampliust  et  in  pcrversiim  studiis 
commuutis,  nos  sycophantae,  illi  simplices  appellan- 
iiir.  Qtiod  si<obduraveris  tronlem,  et  urgere  coeperis, 
camein  digltis  lenens,  an  tpsam  dicaiii  resurrectu- 
ram,  quae  ccmitur ,  qua:  iangitur,  quse  incedit  et  lo- 
quitur ;  primo  rideiit,  deinde  anniiunt.  Dicentlbusque 
nobis,  utram  caplUos  et  deiites,  peclus  ct  ventrem, 
manus  et  pedes ,  cff^terosqne  artiis  ex  integro  resur- 
rectio  exhibeat :  tunc  vero  riso  se  teiiere  non  pos- 
snnt,  cachinnoque  ora  solventes,  •tonsores  nobis 
[Ms.  bonii]  necessarios  ,  el  placentas,  et  medicos,  ac 
siitores  ingerunt.  Ultroque  interrogant,  utrum  creda- 
miis  ei  geiiitalia  utriusi|ue  sexiis  resurgere  ,  nostras 
.  genas  liirtas  ,  feminarum  taeves  fure,  et  habitudinem 
corporis  pro  maris  ac  feminse  distinctioue  diversam. 
Qnod  si  dederimus,  statim  expetunt  vulvam  et  coiiain, 
et  csetera  quae  in  ventre  sunt  et  sub  Tentre.  Singula 

(n)  Gonfer  Ciccronem  lib.  2.  de  Divinat.  et  Herodoii  li- 
drmn  primum,  ubi  cpiid  Croeso  Dulphiais  Arollo  resnon- 
derit,  narrat.  Loxtam  vcro,  slvc  aoTucv,  aiii  ab  obliqiiis 
responsis.  alii  ab  obliquo  Zodiaci  cursu  dici  euiiidem  4pul- 
liiiem  voiuiii.  Proverbii  aotem  loco  erat.  Unde  Mariiis 
Mercator  ia  Commonli.  pag.  14.  t  Rogo  sl  slmpliciter,  et 
Doa  dilemmalus,  lanquam  ad  CroTSum  et  Pyrrbum  Loxias 
uuub  et  lu  nunc  errons  spiritu  loqueris,  >  elc. 


{b)  dicBui  resurgerc. 

6<  Noo  cst  hujiis  lemporis  contra  dogma  perver- 
sum  rlietoricuro  jaclare  sermonem.  Non  mihi  difcs 
Ciceronis  lingiia  sufnciai ,  iion  fervens  Demosihenis 
oratio  animi  mei  possil  iinplere  fcrvorem  ,  si  veliiii 
lixieticorum  fraudulontias  prodere  ,  qui  verbo  tenus 
resurreciioBom  faientes,  animo  negant.  Solent  eiiiiii 
mulierculs  eorum  mammas  tenere ,  veniri  applau- 
dcre,  lumbos  ct  siMiwia  et  (c)  puires  aitreciare  axii- 
las,  ei  dicere  :  Quid  nobis  prodest  resiirreciio,  si 
fragile  corpiis  rcsurget?  £t  fulurx  Angeiorum  simi- 
les  [d)  Angel«ruin  habebimus  etnaiuram.  Dedigiian- 
tiir  vidflicet  cum  cariie  et  o>sibus  resurgere ,  ciim 
qiiibtis  resurrex4t  et  Chrisius.  Sed  fac  528  ^^  ^^' 
Mssc  in  adoiesceiitia ,  «t  Philosopliorum,  id  esi, 
Gfniiliiini  studiis  erudiiiim,  in  prncipio  fidei  du- 
f^maia  iguorasse  Cliristiaua  :  et  hoc  puusse  in  Ap4i- 
fttolis  ,  quod  iii  Pythagora  et  Plaione  et  £inpedocIe 
Itgcrum  :  Cur  parvuli  in  Chrisio  atqiie  lacieniis 
errorem  scqiiinruii  ?  cur  ab  eo  impititatem  discilis, 
qui  necdittu  picloicm  noverat?Sccunda  postnaufra- 
giuin  tabula  est,  culpam  simpiiciter  contiteri.  ImiiaLi 
Cfttis  errantnn  ,  iniiiainini  et  correctiim.  Erraviuius 
juvenes  ,  emeiidenitir  senes.  Juugainus  gcuiiiiis ,  la- 
cryiiuis  copulcnius ,  pIoreniu<,  et  convcriamiir  :id 
Doniiunui,  q4ii  fccil  n<s  (Pia/,  9i) :  noii  expecirmus 
diaboli  p«eniti*ntiain.  Vaua  est  Ula  pra'Suni|iiio,  et  in 
g4*4ieiin:c  irabens  prufundum  :  hic  aul  qua;iiiur  vita, 
aiii  aniiitilur,  Si  Origenem  ntinqnam  secutussuui, 
frustra  iuraniare  ine  quxritis  [.Ms.  cupUis] ;  si  disci- 
puliis  cjus  fui,  imiiainini  pceniieotem.  Ciedidistis 
cunliteiiii  :  credite  ct  neg.mti. 

7.  Si  i.sla,  nt  ais,  inquit,  novcras,  cur  eum  laiida- 
sti  in  opusculis  tiiis?  Ei  hodie  laudarein,  nisi  vos 
ejus  laiidarctis  enores  :  iion  iiiilii  displiceret  inge- 
iiium,  nisi  quibtisdam  ejus  [al.  etiam]  piaceret  iutpic- 
las.  Et  Apostulus  praecipit :  Oituiia  legeHtes ,  qute 
bena  sunt  retinentet  (I.  Theu,  5).  Lacianiius  in  libris 
snis,  ei  maxime  in  epistolis  ad  Demelrianuni^  Spiri- 
tus  srncit  (e)  ouiniiio  negat  subsiantiaui,  et  errore 
Jtidaico  dicii  euiii  vel  ad  Palrem  referri»  vel  Fifium, 
ct  saiicrificationem  utriusqtic  personae  sub  cjiis  no- 
niine  deinonstrari.  Quis  mibi  Interdkere  pote;>t ,  ne 
legam  lusiituiiouum  ejus  libros,  quibus  coutra  gen- 
tes  scripsit  foriissime ,  quia  superior  senientia  deie- 
skinda  est?  Apollinariiis  contra  Porpbyrium  egregia 
scrip^ii  volundna  ,  probo  laborem  viri ,  lictt  fainum 
jii  ^liTisqiie  dogma  cuntemnam.  Confilemini  et  vos 


(b)  Emeodat  Veroneus.  liber  quod  falso ,  ac  Hieronymi 
menti  oonlrario  sensu,  bticusque  editi  habehant,  ei  pleri- 
que  etiam  Mss.  cum  negandi  iiarUcuta,  dUuni  um  ressr- 
gere,  Lectiouis  uostrae  verilas  lacUe  ei  oonteitu  liquei. 

(c)  Alii.  Femora.  PleriqQe  auiem  Mss.  fntra$  aureetate 
masnUas. 

(d)  Demio  vocem  .^iu^^imi,  quam  eiiam  Ruffinus  fe- 
gerai,  ex  Veroneusi  Ms.  aiilsque  repotimus.  Oiim  erat  et 
lempore  fiaurm  resurrectionU  Angetorum  kabebimu»  na- 
tura:n. 

(e)  Vox  omntito  penes  Marlianaeum  deerat.  Conferendus 
vero  est  locus  iste  cum  alio  Hieronymi  nostri  in  CooMuea- 
tartis  iu  4.  cainit  epistolse  ad  Galatas., 


w 


ui  quibusdam  crrare  Origcncm ;  cl  («)  inu  ulira  iion 
f (ciam.  Dicilc  eum  roale  seusisfe  dc  Filio ,  pcjus  de 
Spiritu  saiicto;  animarum  de  ccoio  niinas  impie  pro« 
lulisse ;  resurreciioncm  carnis  Tcrbo  tanlum  conOter^ 
rAteruni  nsscrtioiie  dcstruere;  ct  post  muUa  saccufa, 
alqne  uiiain  oinirmm  resiitulioncm,  \&  ipsuin  fore 
eabrieicm,  quod  dkbohim ;  Patiltnn,  qiiod  5S9 
Caipham,  virgiiies,  quod  prostibuhis.  Cnm  b:vc  re- 
jcccriiiS,  ct  qiiast  censoria  virguia  separaveriiis  a 
flde  Ecclesia;,  tuio  liegaui  casicra ;  nec  vcnena  jani  ti- 
mebo,  cum  antidoium  prasbibero.  Non  mihi  nocebii, 
81  dixero :  Origeiies,  cnm  In  cxtcris  libris  onitics  vice 
rit,  inCaniicocinticoruinipsesevicit;  necrormidabo 
sententiam,  qna  illum  doctorem  Ecclesiarum  qiioii- 
dam  {\)  adolcsceniulus  noiiiinavi. Nisi  rorle  acctisare 
dcbu%  ciijus  rogatu  [al.  rogatui]  opuscula  transfcre- 
baiii,  et  dicere  in  prologo  :  Hic  cujiis  interpretor  11- 
bros  hacrciicus  cst»  cavc  lecior,  ne  icgat :  fiige  viife<- 
rani :  aut  si  legere  Tofiieris,  scito-  » inatis  homintbiis 
et  hxrelicis  corrupta  esse,  qii»lTnns(uIi ;  qtianqu.iin 
tiiiiere  iiuu  dcbeas ;  ego  enim  omnin,  qusp.  vitiata 
fuerant,  correxi.  lloc  est  aliis  verbis  dieere  :  eg<>j 
qiii  ihierpreior ,  caiboiicu&  suin ;  bic ,  qtiem  iiiier- 
pretor,  liiereticus  est.  Deniqucet  vos  satis  simplict- 
ter,  et  ingenne,  ei  iion  nialiiiose,  parvi  scilicei  peii' 
dentes  pr:rccpta  rlietorica,  et  pnesttgias  oraterum, 
duin  titiros  cjus  mpl  kpx^  hflpreticos  confitenHni,  et 
in  alios  criiHen  tr:insrerre  vullis,  injccisiis  legeniilnis 
bcriipnlnin,  ut  tolam  auctoris  vitam  discuterent,  et 
«X  cxteris  libris  ejos  coiijecturam  prsesentis  racorcnt 
quacstionis.  Ego  eallidus,  qui  emendavi ,  siltrns  qui>d 
voitti,  ei  dissimulans  criniina,  non  feci  invidiam 
eriminoso.  Aiuiitet  medici,  grandes  morlios  non  esse 
curandos,  sed  dimiltendos  ii:iturx,  ne  inedela  bingo* 
rein  cxaspei-et.  Centuin  quinqtiagiiila  aniii  prope 
sunt,  ex  qiioOrigenes  inortuus  esi  Tyri.  Qnis  Latino* 
wm  ausiis  est  untiunin  transferre  libros  ejtis  de  re- 
stirreciioiie,  ittpi  kpx^f^  aTjsw/»aWae«  et  (b)  riftou^  ?  quis 
per  infnntc  opiis  se  ipsum  vohiii  inramari  ?  Nec  di«* 
&ortiores  sumus  llilario,  nec  tideliores  Victorino,  qui 
ejiie  traciatus  n  >ii  iit  interprcies,  sed  ut  aiictorcs 
proprii  opcris  iniiisluleriinl.  Nu|>er  Saiictus  Aniliro- 
siiis  sic  llexaciitcron  illitis  conipilavit,  ut  m:igis 
Hippoiyii  scnteiilias  Basiniqiie  scqiieretur.  Ego  ipse, 
'eu)us  smolaiores  csse  vos  dicitis,  ei,ad  caeteros 
lalp9B  ,  capreaniin  in  me  oculos  possidolis  ,  si  inalo 
:mimo  rnissem  erga  Origenem^  intcrpreiatns  essein 
lios  ipsos,  qitos  supra  dixi  ,  librofr,  nt  inala  ejus 
eliatn  Laliiiis  nuia  racerem  ;  sed  530  nunquam 
rcci,  et  ninliis  roganiibos  acquiesccre  noiui.  Non 
cniiu  consuovi  coruiu  fnsiillare  erroribns,  qiiorum 
iniior  iiigenia.  Ipse,  si  adiiuc  viveret.  Origenes  ira- 
sceretur  vobis  (auloribus  suis,.  et  cum  Jacob  dicerety 
Odmum  tfie  [tcitiis  in  tmudo  {Gen,  34). 

8.  VuJt  aliciuis    laudare  Origenero?  laudet,   ui 
laiuio  :  inagniui  vir  ab  inrantia ,  et  vere  luarlyris 

(a)  Vid.  E|ast.  ti.  ad  Anlutiiuin  riula  e^ 

{tf\  Abesi,  el  ti:M>.;,  a  Vcroiiousi  ac  lioKio  exenipiaribus. 

(1)  ia  Fneliat  iu  lioniitia»  Oiigeu.  iu  EzccUielom. 


EWSTOLA  LXXXIV.  75^ 

ILconidisHartyris]  ftlius  :  Alexandriae  ecclcsiaaticam 
scbolam  lenuit,  snecedens  eriidiirssitno  viroClementi 
presbytero  :  volitptates  in  tantum  riigit,  ut  zelo  Dei, 
«erf  lamcn  non  secutidum  scientiam  {c)  rcrro  trnnca  - 
ret  genitalta  :  calcavit  avaritiam  :  Scriplnras  meino- 
riter  tenuit,  et  in  sttidio  explanationis  earuin,  diehus 
desodavit  ac  noctibos.MiUe  et  co  ainplius  tractatiis 
(d)  in  Ecclesia  locutas  est :  edidit  innnmcrabiles  pm*- 
terea  commentarios,  quos  ipse  appeilat  t^/muc,  etquos 
Duncprsetereo,  ne  videar  openim  ejus  indicem  texere. 
Qnis  nostniffi  tant»  potest  lcgere,  qoanta  ille  con-] 
ficripslt?  qois  ardeniem  in  Scripturis  animum  iioti| 
miretur  ?  Quod  si  quis  Judasxelotes  opposuerit  nobis )  i 
errores  ejus,  aodiat  libere  :  ^ 

Interdum  magnui  dormitat  HomeruM. 
Verum  opere  in  tongo  f»%  ett  obrepere  iomnwn. 
(lioRAT.  ArL  ^oet. 

Non  imitemur  ojns  viti»,  eujus  virlutes  non  pessn- 
nius  sequi.  Erravcrunt  in  fide  alii  tam  Gr.xei ,  qii^iHi 
Latini,  quoriim  iion  iiecesse  est  prorerre  uoiniiia,  ne 
videamur  euin  non  stii  meriio ,  sed  aliorura  erroro 
dereodere.  Uoc  iion  est,  inquies,  exeusare  OrigeMin, 
•ed  accusare  carteros.  Pulchre ,.  si  eum  err asse  uon 
dicerein,  si  iu  fidei  pravitate  saitein  Apostoium  Pau- 
lum^  vei  Angeluin  de  coeio  audiendum  crederem 
{Galat.  1).  Nunc  vero,  cuin  &iiiipltciter  errorem  eiiis 
fatear ,  sic  lcgam  ut  cxleros»  quia  sic  erravit  ut  cst- 
teri.  Sed  dicas  :  si  iiitillorum  conununis  esi  error; 
cur  solum  persc<|uiiniiii  ?  Quia  vos  solum  laudaiis  ut 
A|M>6toIuin.  Toile  amoris  uici^^l^y ,  et  iios  toltiinos 
odii  magniiudiiiem.  Casieronnn  viiia  de  libris^suis  ad 
hoc  tantum  excerpitis,  ut  biijus  derendatis  er rorem  : 
Origenem  sic  rertis  in  coBlum  ,  ut  nihii  eumterrasse 
dicatis.  Quisquis  es  assertor  novomns  dogmahiro  , 
qusso  le,  ut  pareas  iiomanis  aiiribus  :  parcas  fldei, 
qiiaa  Apostoii  voce  latidaia  est.  Gur  post  qnadringen- 
tos  531  aniios  docere  nos  niteris,  qiiod  ame  nesci- 
vimus  ?  cur  prorers  in  medium^  quod  Petrus  et  Pau  • 
lus  edere  noluorunt  ?  Usqoe  ad  hunc  diem  sine  ista 
doetrina  rouodus  Christianus  ruit.  Itlam  senex  lenelio 
(idem  ,  in  qua  pucr  {e)  renalus  suin.  Pelusiotas  nos 
appellant ,  et  lutcos  animalesqne ,  ei  carneos,  qood 
iion  recipiamiis  ca,.quac  spiritus  stuit;  illi  scilicct 
Jerosoiyinit;B,  qtiomin  maier  in  ro^Io  esl.  Non  coii- 
temno  carneiu  » iii  (]ua  Christus  naitis  cst ,  et  resur- 
roxit :  non  despicio  hiiuni,  quod  excoctuni  in  leslain 
piirissimam,  regnat  iii  coelo ;  et  lanien  miror,  cuff 
ciriii  delrahentcs,  vivaiit  carnaliter,  et  iuimicani 
suam  (f)  foveanl,  et  nutrianl  dclicale,  iiisi  forte  nii- 
plere  volnnt  Scripluram  diGenlcui.:  Amate  inimUos'^^ 
vestros  :  benefacite  iis ,  ^iri  perse<iumtur   vos  {tuc, 

{c)  Nicepltoms  ith.  5.  e.  8.  non  rerro  imnciKse,  sedroor 
dicanieoto  exsiccasse  tradit,  quod  aliis  persiusum  est. 
K|.i|)baQius  auiem  in  iocerlo  reiinquit. 

{dy  Voculam  quos  Viclorius  ouiittit;.  quidam  e  conira 
Mss.  traclatus  legi,  quos  mEedesia^  ete. 

{e)  Minus  bene  alii  edili  ac  Mss.  naius  pro  remous,  com 
de  bapiismo  heic  eum  loqui  coostet.  Polusiotc  vtsro  no- 
nien  deducitor  a  «^u^  Graica  voee,  qu»  cemum  signiHcat, 
ttiMJe  tutsos  inieriiretatur,  noe,quod  Baronius  puut,  a 
voce  laiitia^mifis.  qiiod  alilM  castigaiuus. 

{f)  Ms.  ilcg.  fmiem  votupluoset  et  tuUriaia  deUeaU^ 


751 

<) ;  Manh.  5).  Amo  camem  easum,  virglnem,  jejiin»»- 
lem  :  umo  camis  non  opera  ,  sed  snbstanliam  :  amo 
carnem,  q»x  Jiidicandam  80  esae  noTit  :  amo  ilhm , 
ipKc  pro  Chrtsio  In  mariyrio  csdiinr,  laniaiur,  eiu-. 
riunr. 

10.  An  corrupH  OrigeHii  libri  ?  -^  lliud  vero,  quo4 
asseruni,  a  qMibasdam  bxreticis  el  maievolis  bominl* 
Ihis  librosejiis  esse  violatos,  quam  ineptum  sit,  binc 
probari  potcst.  Quis  prudeniior » doclior ,  eloqnen 
tior  Eusehio,  et  Didymo,  asserloribtis  Origenis,  iiive- 
tiiri  poiesi?  quonim  ailer  sex  yoluminibus  td«  «icoio- 
TftMt  ita  eiim,  ui  sc,  scnsisse  eoiiflrmai :  aiier  sic  ejus 
errores  nitiiur  excusarc,  ut  tamen  illius  es^e  faiea 
liir;  non  scriplum  negans,  sed  sensum  scribcmis 
edisscrcns.  Aliud  esi,  si  qua  ab  li;i'reiicis  addita 
sunt,  (a)  aliud  si  quis  quasi  bene  dici»  (lefeiidat.  So- 
Ifis  inventiis  csi  Origenes ,  ciijiis  scripla  in  ioto  orbe 
falsarentur,  ei,  quasi  ad  (6)Mithridaiislilteras,omnis 
veriias  uiio  die  de  votuminibns  illins  raderetiir.  Si 
niius.violatus  esi  liber,  nuni  universa  ejus  opera, 
qua)  diversis  et  locis  ci  temporibus  edidii,  simul 
corrumK^  poiueriiiit  Mpse  Origenes  in  epistola,  (c) 
quam  scribii  ad  Fabianum  Ruinaii;curi)is  Episcopnm, 
pceniieniiam  53^  agit,  ciir  ialia  ficripserii,  ct  cau- 
sas  iemeritaiis  in  Aiiibrosiuin  rercit ,  f|iiod  secrelo 
ediia,  in  publicuro  protnlerii  :  et  quid  adbuc  (d) 
lupt9d»y0Otfctf,  alieiia  esse,  quse  displicent  T 

1 1 .  Aii  Pamphihu  Origenis  laitdalar.—  Porro,  quod 
Pampbiiiim  profertmt  lamlatorein  ejtis,  grathis  illis 
ago  meo  tiomhie,  qiHid  digi«um  in«j  putaveruni, 
quem  cum  mariyre  caluinniaretitur.  Si  enim  ab  ini* 
micis  Origenis  libros  ejus  dicilis  essc  violaios,  ui 
infamarentnr  :  qiiare  iiiihi  non  Itceai  dicere,  ab 
amicis  ejns  ei  scctaioribiia  coiiipdsitum  esse  suh  no* 
mine  Pamphili  volumcn,  qtiod  iilum  tesiimoiiio  mar* 
lyris  ab  infamia  vindicarei  ?  Ecee  vos  emendatis  in 
Origenis  libris,  qnod  ille  non  scripsii :  et  miramini, 
bI  edai  aliquis  lihrum  ,  quem  iile  non  edidlt?  Yos  In 
edito  opere  poiesiis  coargui :  iile,  qiii  nibil  aiiud  edi- 
dil,  facilitts  paiei  cMunmiu;.  Date  qiiodlibel  aliud 
opiis  Pamphili :  nnsquam  refierietis  :  bo<r  unum  est ; 


(a)  Didymi  nofaea  ail  lilM*!  oram,  ui  bodienum  in  anii* 
qtiissimo  Regio  cxeinnlari  yidere  est,  iion  ueiiiO  oliiii 
ascriiiserat,  ut  quis  ille  fticrii ,  qiii  Origenis  dogmaia , 
quGsi  bene  dicta  defenderei,  expUcai'01.  Sed  raclum  liide 
est,  ul  eo  nomine  in  texlum  iQlruso ,  voces  aliud  si  quis 
perperain  expuDgerentur  in  aliis  otnnilHis ,  qtios  vidcre 
iiohis  contigit,  exceplo  Rcgio,  Mss.  atque  edilis  lihris»  in 
quibuB  hiuioo,  alqtie  imperfecto  sensu  legilur,  Aliitd  eUt 
si  q^HB  ab  luereticis  addtia  mU,  Dtdijmm  qtmi  bene  dicta 
defendat.  solHSt  etc.  Delies  Regio  coiiici  verain  iectiouem 
quam  resUmimiis. 

(b)  Milliriduiis  lillcrae,  sive  ediclum  hiijtismodi  fiiit,  iit 
omnes,  qui  iii  tnta  Asia  efaiit,  Roinuni  generis  hotiiines 
pariter,  alque  uiio  teinpore  iiilerflcerenlur.  Auclor  Ai)pi.i- 
nus,  Plutarchus,  riorus,  aliiaue,  sed  ex  Ciceroae  |  ro  Lege 
Mauiiia  suiupsisse  videtur  llierooymns.  Esl  auit^tn  concin- 
niiis  quoU  e  Hs.  suo  quodam  Gravius  iegli,  in  toto  oibe  pa- 
riter  fuliorentnr, 

(c)  iMiercidii  genuioa  islhsec  ad  Faliianum  epistola, 

auam  Ruffinus  quoque  Invecliv.  1.  in  Ijiie  oi  hoc  i|iSo 
[ieronjmi  iooo  meinorat :  ijanenlmn  eniin,  quod  exsiat, 
ipsumque  Hieronymum  iiiternrelom  meuUUir,  sequioris 
wMUis  csi  foeius.  Vid.  £usol>.  VL  36.  ct  Geiasii  Caulogum. 

(d)  Veteres  ediU  tAmtk^ty,  id  est  causantur,  quos  |>Iu- 
rllHis  confuiat  Marlianseus.  Porrv>  i^o^  esl  nugacil>us 
9U1UC  ei  quisitis  vcrbis  looui,  aiit  couiendcre. 


SANGTI  HlERONTVt  751 

niide  igiiur  sciam,qiiod  iMinplitli  sk?  fidefieei  siy» 
ios  ei  saliva  docerc  mc  poicrii.  Nunquain  credani  ^ 
quod  doctus  vir  primes  ingenii  sui  fructus  quxslioiii- 
lius  ei  infamiae  dedicarii  :  et  ipsum  nomen  apologe- 
tici  osteDdit  accusaiionem  :  iioa  enim  defcndilur,  iiisi 
qiiod  in  criminc  est.  Uiium  nunc  proferam ,  cui  con- 
iradicere  vcl  stulii  sit,  vel  impudeniis.  Sexti  libri 
Eusebii  super  Origenis  defensione  principium  usque 
ad  miile  fermc  versos  tiber  iste,  qui  Painpbili  dicitur, 
(ontiiiei.  Et  in  reliquis  scripior  ejusdcm  operis  pro- 
fcrt  tcstimouia,  quibus  iiiuiur  approbare  Origenem 
fuisse  eatbolicum.  Eusebius  et  Panipbilus  unlam 
iiiter  se  b:ibuer«  concordiaui,  iii  uuiiis  auim»  homi- 
iies  piitcs,  ct  ab  uito  allcr  noineu  acceperii.  Quomodo 
igilur  iiiter  se  dissentirc  potiieruni,  ut  Eusebius  in 
toioopere  suoOrigeneui  Arinni  prolict  dogmaiis,  ei 
rainpliilus  NicaMtx'  synodi,  quu;  fuit  postea»  defenso» 
rem  ?  Cx  quo  osieuditur ,  vel  Didjmi ,  vel  cujuslibel 
alierius  esse  opusculuui ,  (|ui  sexii  libri  533 
dpiie  detruncato,  caiicra  niembra  sociarii.  Sed 
concedatuiis,  ex  superQuo,  ut  Panipliili  stt,  sed  iieo- 
diim  martyris ;  ante  enim  scripsli,  quani  iiinrtyriuiH 
{)cri>eterciur.  Et  qiio  riHMlo,  iiiquies,  iiiartyrio  digiius 
luit  ?  Scilicct  ui  inartyrio  delerei  errorem,  ui  unam 
ciilpam  saiiguniiH  sui  cflusioiie  purgarci.  Qoanti  Ie 
toto  ori>e  niartyrcs,  autcquain  cxdcrentur,  variis 
subjaciiere  peccatis?  Derendumtis  ergo  pcceata,  qui» 
qui  posiea  uiartyres,  prius  peccaiores  fueruni. 

iS.  Hjic ,  fratrcs  amanlissimi ,  ad  episiolam  ve- 
straiu  celeri  sermone  dictavi,  vincens  propositum,  ul 
coutra  euiii  scribercm,  cujits  iiigeuium  ante  laudave» 
niin  :  nialens  csisUinatione  periciimri ,  qiiam  lide. 
Hoc  niibi  praisiiierunt  amici  mci,  ut  si  Uiciicro, 
rcus  :  si  restiondero,  inimicus  judieer.  Dura  utraqiie 
condiiio ;  scd  e  diiobus  digam  quod  lcviiis  esi :  si- 
inulus  rcdintegrari  potest ,  blasplieniia  veniain  noa 
mereiur.  Quid  autoui  laberis  in  Iibri%  iransrerendie 
«cpi  ipx^v  susUnuerim,  veslro  judicio  deielinqua; 
duiii  ct  muiarc  quippiam  de  Gncco,  oon  esi  verten- 
iis  sed  everienlis  :  ei  ctdcni  ad  verlmm  exprimere, 
ni  quaqtiamcjus,  qui  servare  velit  eloqiiii  veuusuiiem«. 

EPISTOLA   LXXXV  (e). 

Ad  PAULINUU. 


Alteri  e  duabui  Paulini  qMBstionibus  iibi  propomiH 
breviter  respondet :  priorem  ,  quod  in  libri§  xvi 
AVx^  e  $e  nuper  Latine  versie  enuctectur^  onuiiit. 
Tum  qno  animo  Origenim  legerit,  docct, 

1.  Vore  ino  provocas  ad  scribendutn,  terres  elo- 
qiienUa  ;  ct  iii  episiolari  stylo  prope  Tullinin  reprx- 
seiitas.  Quod  quereris,  ine  (p  parvas  ei  incnmptas 
Ituerulas  miitere,  iioii  venit  de  iiicuria,  sed  itmt>re 
ttit,  iie  verbosiiisad  tc  lo(|nens,  piura  reprehenden- 
d.i  iratismiiUim  :  ei  ut  snnciae  menti  Iusb  sin.pliciter 
faiear,  uno  ad  Occidentciii  navignudi  leniporc,  laiitie 
a  me  simul  epistota!  flagitanitir,  ut  si  cuitcta  ad  sin- 
gulos  velim  rescribere,  occurrere  nequeam.  I)<i4e 

(e)  Jlias  153.  scripta  pauio  poslsupcriorem. 

(f)  Breviores  (i%  liiler»  videniur  iutcrcidisse. 


m  EPISTOLi 

af%idit«  ut  omiM  composirtone  Terliorum  e(  scri- 
bcntiufn  soUiciludine»  diclem  <)iiiilf|uid  534.  ^^ 
buccam  venerii ;  et  amicum  te  taDium  meoruui  diclo* 
rum,  non  judicem  considerem. 

2.  Dufts  quxsliunoulas  (ufe  liltene  prarfereiiant. 
tjnani,  Quare  sit  a  Dco  induraium  cor  Plinraonis 

^  (Exod.  4.  7.  iO.  M) ;  et  Apostolus  dixeril:  JSon  vo- 
Unlitf  neque  evrrenUt^;  ted  miserentit  est  Dei  (Hom.  9. 
16),  et  caeiera,  quae  likerum  videnlur  tollere  arl)i- 
trium  (a).  Alloraui^,  Quomodo  sancti  sinl,  qui  de 
fideiibus ,  id  est ,  baplizatis  nascuntur :  cum  sine 
dono  gratiio  postca  aoccptic  el  custoditac,  satvi  «ssse 
non  possint. 

5.  Libri  Ktpl  'J^px^  Latine  redditi,  —  Primse  in  li- 
bris  ictpi  'Apx^^f  quus  nuper,  Pammachio  nostro  ju- 
liente,  iiiterpret  itus^  siim,  Origencs  fortissime  re- 
^pondet :  quo  deteiitus  opere ,  implere  noii  potui 
quod  promiseram  libi,  et  Danielem  nosirum  rursum 
comperendiuavi.  Et  quidem  quamvis  mci  amantis- 
simi  «t  cgregii  viri  Paminaciiii,  lamcn  uiiius  volun- 
Uitem  iu  tempus  aliud  disiulissem,  nisi  omnis  pene 
fiaterniias  de  Urbeeadem  posiulassek,  asserens  mulr 
los  pericliUri,  etperversisdogmatibus  acquiescere» 
Unde  necessitale  compulsus  sum  transferre  libros» 
in  quibiis  mali  plus,  quam  boni  est :  et  hanc  st;rvare 
men^uram  ,  ut  nec  addercm  quid,  nec  dcmereiii, 
€raecamque  fidem  Latina  integritate  servarem.  Quo- 
rum  exemplaria  a  supradicto  fratre  poteris  muluari : 
lieet  tibi  Grxea  sutncianl;  et  non  debeas  turbidog 
nosiri  ingenloli  rivulos  quxrere,  qui  de  ipsis  rotill- 
bus  bibis. 

4.  Quo  animo  legendus  Origenet.  —  Practerea  qiiia 
docto  viro  loquor  ,  et  tain  divinis  Scripiuris  ,  qiiaiu 
satculi  Ijtteris  erudito,  illud  dignationem  toatn  admo- 
liitam  volo,  ne  me  putes  in  modum  ruslici  Balairo- 
nis  cuncta  Origenis  rcprobare  quas  scripsit :  quod  iu 
me  criminantur  (b)oLK»tpeaifvloL9t%i  ejus :  et  quasi  (c) 
Dionysium  Pbilosopbum  arguant ,  subito  mutasso 
senleutiam  :  sed  tantum  prava  dogmata  repudiare. 
Sdo  eniiii  aequali  maledicto  eos  subjacere,  qui  boiia^ 
mala  dicunt ;  et  ill»s  qpi  inala  boiia  judicaui  :  qoi 
faciunt  aniarum  diilce,  ct  duicc  :imurum  (Isai.  5). 
Aut  qu»!  est  tanta  perlinncia  ,  sic  laudare  ulicuju& 
doctrinam,  utsequare  blaspbemiain? 

^  5.  Desecundoproblomaietuo,Tertullianusiniibris 
de  yoaogamia  disserulu  53S  ^ssorens,  sanclos 
dici  fideiium  filios ,  quod  iiuasi  caudidati  sint  fidci , 
el  nullis  idololatriac  sordibus  poiiuantuB.  Simulque 
considera,  quod  et  vasa  sacra  iii  tabemaculo  legi- 

(q)  Huic  atteri  quaestioni  occaslonem  dat  Panli  lorrts  t. 
ad  Corinib.  cap.  Vll.  v.  13.  t  SaaciiUcatUji  eai  euim  vir  uifi- 
dtilisper  mulierem  fiJelem,ff  e  contra;  alioquiu  filii  iioblri 
humuudi  essent,nunc  auleui  sancli  suut.  i> 

Ib)  Faciiosos  boniiiics,  qiios  supptesso  nomiiie  dbca-.f«. 
««MWt^,  id  est  fantores  iniempesiivos.  Hioron.  vocat,  «iliiii 
siudiosus  nonnemo  Ruffinuni ,  cjusque  discipiilos  ^sse  ojil- 
naiiis ,  cuiii  Graecum  vocabuluia  non  assequereiur^  subsii- 
tuit  Ciilpuntitts  Lanarius  et  discipuU,  quae  postea  leciio 
©Jilos  libros  pervasil ,  douec  ei  Graciirum  lilierarmn  ve- 
Btigils  veram  leciionem  Harviauuius  rebtituit,  quam  iioslri 
quoque  Mss.  con(b'mani.  , 

(r)  Dioiiy.sius  Hcracleoles,  qul  quod  magisiros  subiflde 
mutabsH»  ci  a  Stoici»  ad  Cyrcnaicob  dceci*«el.  eliaiu 


Lxxxvi.  m- 

intis,  et  ca;lcra  fpix  ad  ritum  ca*re.montarum  |>er- 
tineiit :  cum  utiquc  sancia  esse  non  possint ,  nisi.eii 
qune  senliunt  et  venerantur  Deum.  Jdioma  igilur 
Scripturarum  est,  ul  inicrdum  sanctos  pro  mundis^ 
et  purificaiis  alqiie  expiatis  nomiiieiit:  sicut  elBeth* 
sabee  sanciificaia  scribitnr  ab  immuuditia  sua :  et 
ipsuiu  Templum,  S:iticluarium  nominatiir. 

6.  Ob^ecro  te,  iie  tacito  menris  judicio,  mo  ^ui* 
vaiiiialis  argtias,  aut  f.ilsilalis.  Tesiis  e&t  enim  mibi 
conscieuii;e  mea;  Deus,  quod  :ib  ipso  procinctu 
e(  (d)  iuterpreiatiouis  exordio  supnulicla  neceissiias 
iiie  reiraiit ;  ei  scis  ipso  iioii  berv  tleiL,  qiiod  orcii- 
p:)io  aiiiuio  fiai.  Pilcoluui  teXrliirn  brove  ,  caritaic 
1  itissimuin,  senili  capiii  conroveudo  ,  libenter  aecC' 
pt»  et  niuiicre  ei  muiieris  auciore  luiutus. 

EPISTOLAO)  LXX.XVI(«). 

Ab  TiieopmLUir. 

Laudat  prudeaiiam  Theophiii,  cujus  opera  mta  Mi 

factio  Origenistaruni. 

BeATISSIMO  PAPJS  THEOPHILO  niERO.NTMCM. 

!•  Nuper  Iikg  Beatitudinis  percepi  scripta,  emen- 
dantia  vetus  siientium ,  el  me  ad  solitum  ofliciuni 
provocantia.  Uude  licct  per  sauGtos  fratres,  Priseum 
et  Eubulum,  luus  ad  iios  sermo  cessaverit  :  tamen 
quia  vidimus  illos  zelo  fidei  coucitnto)» ,  raptim  Pa- 
la^stin»  lastrasse  regiones ,  et  dtsperaos  regulos 
{BasHiscos)  usque  ad  suas  latebras  perseciitos,  bre- 
vitor  scribimus ,  quod  tottis  roundus  exultet,.et  iu 
tui»  victoriis  glorietur  (f) :  crectuiiique  Alexandria) 
vexillum  crucis,  et  adversus  haeresim  tropiiaea^  ful- 
geniia  ,  gaudens  |)opuloruiu  turba  prospectet.  Macto 
virtute,  uiacte  zelo  fidei :  ostsnmsti,  quod  bucusf|ue 
laciturniias  dispensatio  fuit ,  nou  cousensus.  Libero 
eiiim  Reverenliai  luoi  loquor.  Dolebamus  te  nimiuiu 
esse  paliontem,  et  ignorautes  magislri  guberjiacula, 
ge.iiiebamus  iii-  iuteriluni  pcrdiiorum  (g)^  Sed »  ul 
video,  exallasti  luanum  diu,  $t  suspendisti  plagani, 
ut  ferires  lortius.  Supor  susceplione  cujusdam  noa 
deii^  cotitra  urbis  biijus  dolere  (h)  Poulificcm  :quia 
Hibil  tuis  litteris  prxcepisli,  et  lemeraiium  fuil  do 
eo  quod  nesciebat ,  ferre  sententiam  :  tanten.  reor 
iUum,  mc  audere,  nec  velle  te  in  uliquo  la^dere.. 

Hn««rcii«v<  et  nesci  lor  cognomlnatus  esl.      ^^  , .  ^ 

(d)  Iiitwpreiatioiiem  vocat,  non  tpsam  e  Chaklaico  ?er- 
siuuem ,  quam  aute  sex  annos  expleverat,  et  Romam  mi- 
serat,  ut  ex  EpisUla  ad Pamroacbium  31.  oolligilur;  sed 
ii  sos  ia  Danieleui  Commentarios,  quos  Paulino  promiseraiv 
et  |)0Sl  aliquot  annos  absoivit,  iisdemque  Pammaciiio  et 
Marceil»  iiiscrii  sit. 


le)  AUas70.  scHptnan.  401. 

(/) "^^  ^' 


j  Duo  pro))»  D01U3  Mss.  erectumque  vexUlmn  Atexan" 
drmcBcnias  adversus  hafresim ,  e\c.  V  eriiis.  torie  cnicM 
vocabulum  omillil  Medrolanensis  iiiier.cui  concimt  E\i- 
pliaaius  eiiist.  mox  subiieuda  ad  Ukn .  ut.  super  aiuire 
Eccle^iOf  iiexfmdrvKe  contra  ortgenefit  vexUlum  poneret. 

ig)  Idem  Mediolanen.  Sed  idex*  m4  txaltasit  numum^  etc. 

(/<)  Sunt  qui  nou  Joamiem  Jvrofi^ymiianum,  sed  Cbry- 
sostomum  iiolaii  ijuieiil.  Ai  unum  quemdam  susceptutn 
dicil  Hier.  CUrvsosuxnus  veroquiuquagioUsimu  siBcepil; 
01  verba  imjtts^nrOis  non  loiige  dissilain  QaHn  facile  desi- 
giiafU,  sed  Jen^s.lymam,  In  ciijus  vicinia  naec scnbebat. 

(tj  Kocolc  chrouicasi^steriores  nolas  aJ  sex  istas  epi- 
siolaA  IXXXV.  ad  XCi-  in  Pra.^ialioae. 


755 

EPISTOLA  LIXIVII  {a) 

TBBOPHILI  AD  BIER0!«TVUX. 

Huntiai  expuUoi  e  I9itnm  mcnmteriU  OriffemsluM , 

hariaiurqtte.  eiqui  atii  decepti  tunt^  ut  mendet. 
IHleciissiaio  et  amanlissimo  frairi  BisROimio  Pre- 
sbylero  Tbbopbilus  Episcoptts. 
I  Sanclus  Episcopus  A|rai!io,  cum  dileciissimo 
Diacono  Albanasio  in  ecciesiasiica  directus  esi 
causa :  quam  com  didiceris»  non  ambigo  quin  no- 
slrum  siudium  probes,  ei  in  Ecclesiae  vicioria  glo- 
rieris.  Namqae  Origenis  baeresim  in  monasteriis  Ni- 
Iriae  quidam  nequam  ei  furiosi  tiomines  serere  ei 
fundare  [al.  fknrfere  J  cupienies ,  Prophetlca  falce 
SQCcisi  suni.  Quia  recordaii  sumus  commoneniis 
Aposioli :  I  Argue  eos  severc  {Tit.  4. 16).  c  Fesiina 
igitnr  ei  tu,  parlem  hujus  praDmii  recepiurus,  dece- 
pios  {b)  quosque  congriiis  Scripiiirarum  emendare 
Bermoiiibus.  Optaiuus.  si  fiRri  poiesi,  in  diebus  iio- 
sfnseaiholicam  fidem,  ci  Eccleside  regulas  cum  sub- 
Jeciis  nobis  populis  cusiodire,  ei  oiimes  novas  sopire 
doctrinas*  > 

EPISTOLA  LXXXYIII  (c) 
Ad  tbeopbilub. 
Rmpandet  tupenon,  laudatqueTheophUum.  perquem 
nm  iotum  jE§yptue  et  Sffria,  ted  et  ktalia  omme 
Uberata  ait  ab  heerai. 

BbATISSUIO  PAPJB  TBEOPBILO  BIBaOMTBOS. 

Dupiieem  roihi  gratiam  Bealitudinis  tuas  lliiersi 
pra^sUteruiit :  quod  et  sancios  et  veiierabiles  Aga- 
ihonem  Episcopam  ,  et  Diaconum  Aibaiiasium 
537  habueritii  poriiiores  :  et  adversum  scelera- 
iissimam  haeresim,  zelum  fidei  demonsirariiit.  Vox 
Bealiiiidinis  luse  in  loio  orbe  perlonuii,  (d)  ei  cun- 
ctis  Ghrisii  Ecclesiis  bManiibus,  diaboli  venena 
sihiere.  Nequaquam  amplias  aniiqaus  serpens  sibilat ; 
sed  conionus  et  evisceraius,  in  cavernarum  lene- 
bris  deliiescens,  solem  clarum  ferre  non  sustinei.  (e) 
Equidem  super  hac  re»  ei  aniequam  scriberes,  ^d 
Occidentem  Epislolas  miseram,  ei  parte  haereiico- 
ruiii  stropbas,  inea;  liiiguae  liominibus  indicans.  £x 
dispensatione  Dei  liicium  puio ,  ui  eodem  tempore 
tu  quoqoe  ad  (/)  Anasiasitini  Papam  scriberes»  et 
nosiraiii,  dum  ignorsis,  senteniiaro  roborares.  (g) 
Verum  a  te  nunc  admooiti ,  mugis  studium  accom- 
modabimus,  ut  hic  et  procul  simplices  ab  errore  re- 
vocemiis.  Nec  limeamus  subire  odia  quorumdam ; 
nec  eiiim  debemus  boniinibus  placcre,  sed  Deo : 
quanquam  ardciiiius   ab  illis  defendaiiir  huiresis, 

(u)  Alias  69.  serhfta  hoc  an.  400. 

{b)  £x  Vatic.  onm  Regiuae  Ms.  2ii.  voccs  congrmt 
. .._, —    —  ._  „....-  . '^m 


scripturarum  supiiieviaitts,  qaae  ia  ediiis  deoraat.' 
M&i..  probae  etiam  nolse  quoque  hai>eDl  pro  quosque, 

[c)  Alias  71.  Scripta  Paulo  post  superiorein. 

1^1  Uaud  iucooj^rae  Ambroisiaa.  Et  m  eunctis  Chriiti  Ec- 
eleshs  laieiais  iHaboti  venena  siiuerunt. 

(e)  E(JiU,  qid  equidem  :  meiius  llss.  et  quidem,  sed  pla- 
cuU  sequi  Ambrosluiium. 

(/]  HujusRom.  PoaliOcis  episiolamaatea  laeditam,  qiiam 
niu  ad  Simpnciaaura  sciiisii,  coneentus  TiieopliiU  litteris, 
tiuas  lieic  Uierouyniiis  luenKM-at,  iii  (loe  hujus  classis  cxhi- 
boiims.  Mss.  pleriq'te  itlumnsinm  |»erperaai  vocaat 

[g]  Regin.  exempl.  a  te  co  immUi  >  cl  acco.nmodavi'' 
uuis. 


SANCTl  HIERONTMi  Thi 

qiiam  a  nobis  oppugnelur.  Simulqoc  ofateero  :  ui  sl 
qua  Sjrnodica  liabes,  ad  me  dirigas :  quo  possim  laiili 
Poniiiicis  .luciorilate  flrmatus ,  liberius  et  conflden- 
iius  pro  Chrisio  ora  rcserare.  Yincentias  Presbjrier 
aiiie  biduum,  quam  hanc  Episiolam  darem,  de  Urbc 
Tenii,  et  suppliciier  le  salufai,  crebroque  sermone 
concclebrai,  Roin.im  ei  totam  (h)  pene  lialiain  luis 
post  (Ihristmn  Cpistolis  liberatam.  Adniterc  ei^o , 
Papa  amantissiiiie  afqoe  bealissime,  el  per  omneni 
occasiouem  ad  Occidnniales  Episcopos  scribe,  oi 
iiiala  gerntina ,  acou ,  nt  ipse  signiflcas ,  succidere 
falce  iioncessciii.  ^ 

EPISTOLA  LIXXIX  (/) 

TUEOPBILI     A»     IIlCROIITNUtf. 

Monet^  explosos  Origenistas,  ut  occuttos,  <t  ^iit  suni 
Pat^uincef  insectetur. 

Domiiio  dileclissiino  eiwnantissimo  frartri  Hiiao* 
M¥«o,  preshyiero  ToEoniiLVs  Episcopos. 
<  Didici,  qiiod  ci  sanctilas  liui  noverii,  Theodoruin 
Ifonachum,  ejusqiie  stiidiuin  538  comprobavi :  qnia 
cum  a  nobls  Romam  navigainrus  exiret,  nolnlt  ante 
proAcisci,  nisi  te  saiicios  fratresqui  recoin  sunt  in  Blo* 
iiasicrio,  quasi  soa  viscera  ainplt*x:ireiur  et  inviserel. 
Quem  cum  susceperis,  pro  Ecclesi»  tranquillilate 
livtare.  Vidit  enini  isuttcta  Nilriac  Monasteria,  ei  re* 
ferre  potest  coniinentiam  ei  mansuetttdinem  Hona* 
cliorum  :  qiiomodo  exiinciis  ei  fiigatis  Origenis  secla 
loribns,  pat  Ecclesine  rcddiia  sii«  et  discipiina  Do- 
niini  coiiservetur.  Atque  ulinam  aptid  vus  quoquo 
deponereiii  hypocrisini,  qui  occultc  dicuniur  Sttbrnere 
Teritatem  :  de  quibus  non  bene  sentienies,  in  iis  re- 
gionibus  (j)  fratres,  ha'c  mo  scriliere  provocarunr. 
Qitamobrem  cavete,  ct  eirugiie  hujuscemodi  homines, 
jiixta  qiiod  scriptum  cst  :  Si  quit  non  affen  ad  uos 
Ercletiatticam  /idem,  huk  nee  ave  dixeritis  (^Joan.  S). 
QiiaiKiuam  ex  superfluo  faciam,  harc  tihi  scribere,  (k) 
qiii  errnnies  poies  ab  errore  revocare ;  taiien  ivmtL 
iiocei,  ei  prudentes  et  eriiditos  viros  pro  sollicitu- 
dine  fldei  coinmoneri.  Oiiines  fralres  qui  tecuro  suni, 
nomine  meo  salutari  volo.  i 

EPISTOLA  XC  (0. 

TeEOPOtLI  AD  EPIPHANIUll. 

Bortatur  Epiphanium,  ut  modit  omnibut  adnitatur^  ^^ 
quo  convocata  Synodo^  Origenittaruni  heeretit  pu* 
bUca  auctoritate  damnetur ;  timulque  ilU  d  te  tm« 
ptam  Synodieam  mittit, 

(m)  Domino  dileciissimo  fratri,  ei  cucpiscopo 

Epiphanio  tbeopuilus. 
«  Dominus  qui  locutus  est  ad  Prophciain  :  i  Ecce 
constilui  te  liodie  super  gentes  ct  i  egna,  eradicare, 
et  suifodere,  et  disperdere,  ei  riirsum  xdiflcare  ac 


(h)  Adverbiiim  pene  plerique  alii  edili  omitiuat.  Mox 
Aiiibrotiiauiis,  Papa  beaUssime,  ei  rurMis  ad  ocddeniales 
compresbifteros  scr  be. 

li)  Alias  72.  scripla  hoc  anno  400. 

m  luuuil ,  quas  accepil  a  Palaestiais  E{:iscopis  Sjoodi- 
cas  fiLieras,  quas  (>ublici  juris  paulo  iofru  iios  tucimus. 

ik)  Ainlnosiaii.  quipotes  et  aiios  aberrore^  etc. 
/)  AJias  07.  scnpta  poU  med.  an,  400. 
m)  I»sci'i|>tiouci»,  qwe  in  recciUioribus  edilis  dcMdera- 
liir,  ex  aiiUqtiion  i>uii\i)siiuu$. 


757  EPISTOLA  XGl. 

plaiilare  {Jerm.  i.  10),  i  giiigulift  lemporibiis  eam- 
dem  Ecclec(iae  su»  largitur  gratiam  :  ul  inU^rum  (a) 
corpus  conservetur,  et  iii  nulio  haereiicorum  dogma- 
tum  Yeiiena  praevaleani.  Quod  quidem  nunc  videmut 
cxpleliim.  Nain  Ecclesia  Glirisli»  c  qux  non  babel 
iiiaculam,  neqiie  rugam,  aui  aliquid  istiusmodi  » 
(£pAei.5.)  539  egredientesde  caveniissuisOrige* 
nis  colnbros  evangelico  ense  truncavit :  ei  {b)  secun- 
dum  Nitriae  monacliorum  agmen»  coiitagione  pesti- 
fera  liberavlt.  Pauca  ergo  ex  his  quae  gesia  sunt»  (e) 
in  generali  Episioia,  qiiam  ad  omnes  In  commune 
direxi,  prout  paiiebatur  angustia  temporis,  compre« 
bendi.  Dignationis  tu»  est,  quae  in  hujusceroodi 
cerlaminibus  sxpe  anie  nos  pugnavit,  ct  positos  in 
prxlio  consolari,  et  coiigregare  totius  insuld;  Epi- 
scopos ;  ac  syiiodicas  liiieras,  lam  ad  nas,  riu.im  ad  {d) 
Coiistantinopolilanas  urbls  Episcopum,  el  si  quos 
alios  puiaveris»  miitere  :  ul  coiisensu  omiiium,  et 
ipse  Origenes  nomiiiatim,  et  liaTesis  ncfaria  conde- 
iiuietur.  Didici[aI.Dids]enimquod  calumniaiorcsveraB 
iidei,  (e)  Ammonius,  Eusebius,  et  Eutliymius,  novo 
pio  baeresi  fiirore  bacchanies,  Constantiuopolim  na- 
vigarint,  ul  et  novos,  si  quus  valuerinl,  decipiant : 
et  veleribus  siise  impietalis  sociis  conjiigantur.  Cur» 
igilur  tii»  sit,  ut  cunctis  Episcopis  per  Isauriam 
alque  Painphiliam,  et  csetcrarum  proviiiciarum,  quas 
in  vicino  sunt,  rei  ordinem  pandas  :  et  nostrain,  si 
dignuiii  puias,  Epistolain  subjicias,  ut  omiies  uiio 
spiritu  congregati,  cuin  viriule  Domini  nostri  Jesu 
Christi  tradamus  cos  Saiano;  in  interitum  impieiatis, 
quae  possidet  eos.  £t  ul  ceierius  (f)  nostra  Constan- 
tinopoliro  scripia  perveniant,  mitlc  hidosirium  vi- 
rum,  et  aliquem  de  Clericis,  sicnt  et  nos  de  ipsis  Ni- 
tria*  monasteriispaires  iiioiiachorum  cuin  aliis  saitclis 
et  continentissimis  viris  misimus,  qui  possintcuiictos 
iu  prasenti  doccre  quae  gesta  sunt;  et  super  omuia 
quaesomus,  ut  impeiisas  ad  Doininum  fundas  preces, 
quo  possiinus  etiam  in  isto  cerlamiiie  victoriani  coii- 
seqiii;  non  cniin  parva  Ixtitin,  et  in  Alcxandria  et 
per  tolam  iEgypluin  populorum  corda  pervasit,  ex 
qiio  pauci  homincs  ejccti  sunt,  ut  purum  corpus  Ec- 
ciesi»  periuaiicret.  Saluto  fratres  qui  tecum  suiit. 
Te  plebs  qux  nobiscum  est,  in  Domino  salulat.  > 

EPISTOLA  XCI  (g) 

BPIPBANll  AD  ■lEEONIIfUM. 

NHttUal,  OrlgeuiMtarwn  factionein  *opera  TheoplnU  da^ 


[a]  Fugientes  Ambrosiaui  Codicis  ob  TausUtem  liitern 
pReferre  nobis  visae  suot»  ui  inUgrum  cor  per  ecietuiam 
contervelwr. 

{b)  Ad  bunc  modum  edili  pariter  etMss.  «eciuidttm;  nnl- 
Iw»  laaieu  dubiui  quia  {oicundum  legeudiiin  siu 

(c)  Uaud  bene  jilerique  M>s  :  in  Udi  epiUola  ;  quippe 
Geiieralem,  sive  Syaodicam  desiguat ,  qoam  a  Uieroiiyuio 
Laiiae  versam,  atque  aatea  iaedium  luux  suboectemn». 

{d)  Iterum  Amlirosian.  ad  tanctwn  c  Pinm  urbiM  KpUicO' 
num,  qui  turo  erai  Joanues  CluTsoslomus,  quem  Tbeopbi- 
lus  acriier  persecutos  esu 

(e)  Vitiose  in  edltis  antea  erat  Eutinm  :  tres  auiem 
isios  Origenistas  de  nomine  siigiUat  Uier.  episU  ad  Ctesi- 
pbtHit.  c.  2.. 

(/)  Mss.  dtto  veOra  pr»feniat  pro  noslra  :  et  Mox  ndiie 
tduptem  indmirium  de  Clericis  luiM,  ticui ,  etc. 

;(/)  iHa$  73.  scripla  wb  finem  unni  iOO. 


75S 

mnalam  :  altiae  exempiar  Epi$t.  Synodica  ad  eum 
mitiene,  horlaiur,  ut  quoi  advertut  eam  hwredm 
eeriptmet  libroe^  m  wlgue  edat, 

Domino  amantisslmo  fllioac  fratri  HiERomno  Pre- 
sbytero,  Epipbanius  in  Domiiio  salulem. 

540  (A)  (  Generalis  Epislola,  qua^ad  omnesCa* 
tlioltcosscriptaest,  ad  teproprie  pertiiiet,  qui  zelum 
fidet  advcrsus  cuncUs  hxreses  habens,  Origenis  pro- 
prie,  et  Apollinarii  (t)  discipulis  adversaris  :  quorum 
TeneiiaUs  radices,  et  in  altum  defixam  impieutem 
omnipotens  Deus  protraxit  in  medium,  ut  in  Alcxan* 
dria  prodiuc,  in  toto  orbe  aresccrent.  Sciio  enim, 
iili  carissiine,  Amalech  usque  ad  stirpem  esse  dele 
tum,  et  In  monte  Raphidim  erecluin  trophaeura  cru- 
cis.  Eienini  quomodo  porrectis  in  altum  Moysi  mani* 
bus,  viiicebat  Israel  {Exod.  17),  sic  Dominus  confor- 
tavit  famulum  suum  Theophiluni,  ut  siiper  alUre 
Ecclesiae  Alezandrinai ,  contra  Origenem  vexilliini 
poneret;  et  inipleretur  in  eo  quod  d ici t ur :  Scn^e 
tignum  hoc ,  ^iita  delebo  fundiiut  Origcnis  hsre* 
siin  a  facie  terr»  cum  ipso  AniaUch.  c  Et  ne  videar 
eadeni  rursiis  itcrare,  ei  proiixiorem  Epistobm 
texere»  (;)  ^P^  ^^  ^^^  scripta  direxi,  ut  scire  possi- 
tis,  qux*  nobis  scripserit ;  et  quantum  boni  uhimae 
aeiaii  inea:  coiicesserit  Dominus,  ut  quod  semper 
clamabam,  Unti  Pontificis  testimoiiio  probaretur.  Jam 
auteni  puio  et  tc  aliquid  operis  edidisse ,  et  juxia 
prtorem  {k)  Epistolam,  qua  te  snper  hac  re  fiieraiii 
cohorutiis,  eliniasse  librum,  quem  tuae  lingux  lioini- 
nes  legant.  Audioenimetad  Occideiitem  qnorumdam 
hoiniimm  nanfragia  pervenisse ;  qui  non  conlenti  per* 
ditione  sua,  voiuiit  pltires  mortis  habere  partici|>es ; 
QUASi  MULTiTuiK)  pcccantium  scelus  minuat ;  et  non 
numerosiute  lignorom,  major  gehcnnsc  flamma  sitc- 
crcscat.  Sanctos  fraires.  qiii  tecuin  sunt  in  Monaste- 
rio  Domino  servientes,  et  tecum  et  per  te  plurimuni 
satuumug*  > 

(/)  EPISTOLA  XCll  (m). 

SEU   THEOPHIU    SYNODICA    AO    EP16G0P0S  PALitlSTIROS, 
ET  AD  CTPRIOS. 


{h)  Theophilt  Synodica  epislola,  qoam  Hierooyrous  La« 
tine  explicavit,  nos  ex  Antbrosiano  Ms.  subnectliuus. 

(i)  Couciunius  Mediolan.  diicipulot  advenarii^  etinox 
onunpolent  prolraxit  in  mediunu 

(j )  Ajitea  erat  s:itis  obscure  auiue  iueleganter  ipsam  i.d 
vat  tcriptam ,  ut  ad  epiitolam  referretur  ;  quod  ex  Mtidio- 
laueiii».  emeiKiainus. 

{k)  Haec  bodie  Kpistoki  noo  habetur. 

t)  Autea  ineditu  scripta  an.  400.  m^tiM  sepiembri. 
'  Prodit  nunc  primum  ex  antiquissiiiio  Mediobneiist 


.8: 


Ms.  Ambrosian»  Biblioihecae  olini  Sanai  Golurobaoi  Bo- 
bieiisis,  qui  liuera  H.  et  numero  59.  Pnenoutur,  atque 
omnia  ferme  Origeniane  causae  ac  damnatlonls  coininet 
UKHiuineuU,  qiise  a  Tbeopiiilo,  Epipbauio,  Hieroiiymoalii.v 
que  oonsGii|tU  siiui.  Uaec  vero  i)  sa  Synodica  episiola  alieri 
Theopbili  ejusdem  ad  Epipbanium,  qux  beic  iu  HterouY- 
niianarom  ordlne  locuin  XC.  tenct,  smmeriltur.  Amue  iila 
quidein  JuucU  Synodicae  isli  iuit,  siniulque  ad  Ssiaroin» 
kpisoopiim  missa,  unde  et  luculeutissiuium  ez  ipso  Tbeo- 
phili  ore  de  bac  pelitur  testirooniuin,  quod  esl  bujaamQdi 
«  Pauca  ex  his  quae  gesU  sunt,  in  GENERALI EPISTOLA, 
qoamad  omoes  iu  commune  direxi,  prout  patieliauir 
angustia  temixirls,  comprehendi. »  Porro  alia,  eaque  alte 
rins  anni  puU  superioris  309.  est  Synodica  illa  nomme  Ept  ■ 
ico{9orinn  rgupti  atqnc  flexandriae  advertut  ortgemt  do 


759'  S\W:TI  lltEmWTMI 

De  Origmanm  kanreseoi  damnaiione  {a)  a  S.  Biero^ 
nymo  latine  reddita. 

54liV(f}if  ja<  comHteaioi  in  Alexandrina  Synodo  Epiioo* 
poi  contra  quoidam  Nitrim  Monachoi  impie  ftirenlei 
pro  Origeniifuereu  :  cnjui  errorei  prwcipuoi  iingiUa" 
tim  eunmerani ,  dnmnatoi  a  Patribui  fwne  vno  ore 
iignificat.  Tum  dolet  factioM  homina  iibi  vim  fed»- 
u,  ut  liidorum  Pteehyterwtt  hasreticm  imptemii 
ducem^  aliorumque  criminun^  renm  Epiicoporum 
judicio  eripereiU.  ikni^  exucratuiitertm  Origemt 
doctrinam,  cunciii  EccleiHi  iuk  anMhematii  noia 
mnctor  eet ,  eam  .  e;iii^«  anecloi  ne  recipianL 

(b)  HircepisloUuniformis  ad  PALiESTKHO»,  cl  €tPRios 
Episcopos  missn  est.  |]triiisqtie  priiicipia  tulimu«. 

J^^  Ad  PALiESTIflOS. 

Dominii  dilectuiimii  fratribui  et  coepiicopie 
{c)  ECLOGIO  ,  (rf)  JOAISNI,  (e)  ZEBIASO, 
AVXE.yTIO,  (f)  D/OATS/0,  GEyNADIO, 
ZESOSIJHEVDOSIO,  (g)  DICTERIO,  (h)  POH- 


PIIYBIO,  SATUBmNO,{i)  ALAVI\  PAVLO,  |f) 
AMMOmO.ttELIANO,  alteriPAOLO,  EVSE- 
UlO^et  ommbui^qui  in  ^tim  (k)  Encmnlii  congregati 
guntfiatholkdtEpkicopii  Theophituiin  Dominoiaiutem, 
Dicit  ad  CTnuos. 


Dominitdileetiiiimii,  N  fratrihui-^  et  coepiuopii 
(l)  EPIPIIANIO  .  3IABCIAN0,  AGAPETO, 
BOETIIIO,  HELPIDIO,  EVTASIO ,  NOBBA^ 
jyO,  MACEDONIOr,  ABISTONI,  ZENONI  , 
ASIATICO  ,  HEHACLIDI ,  aUeri  ZENONI  , 
KIBIACO,  APHBODITO,  TheopUtui  in  Domino 
ealutem» 


ctrinam  scrii^ta,  ex  qtia  Grseca  quaBdaoi  fragmenla  reciut 
Jiisliiiianus  episl.  a(i  Mciiani ;  iiec  proiiide  cuni  luistra  liac 
ootifiiiideiiaa,  qui  lauien  error  liacienus  apud  crudilos  ol»- 
lioiiiL 

(a\  Id,  praeter  ea  quae  ia  Praefaiione  oong.'ss.mus  brjju- 
mentak  proltat  sii»  ipse  lldei  ]iissor  Hieroiiyiuus ,  tuui  siw 
ijei  iori  er'is(ola  88.  ul>i  ad  Tlieopltilum  Obseoro  te,  iii  iuit. 
c  ui  s'  qu.i  Synodica  h:il>es,  ad  iiid  diri^as,  quo  {xissiin  taiKi 
Po^iiiflcis  aucioritaie  firmatus  ftbeiius,  el  coiibdeiitius  yvo 
Gliristo  ora  reserare  ;.»  lum  vero  luculeolissiine  in  A^olo- 
i^elicd  coolra  RufB:iiini  I.  5.  uhi  :  nnt.i,  inqiiil,  SYSOnh 
C  >M,et  paschalem  eju*  (Theo|.hili)  epiUoUts  tontraoruie- 
nem  ilUuiCfue  diicipvlo».^  per  hoc  ferme  bieumnm  iiitcr' 
pnilatui  ium,  et  in  aniijicaiiimem  Eccleiite  tegendas  noitt  a 
tinguee  hotmnibm  dedi. 

(b)  Sic  in  ipso  archelypo  insrriliilur,  ex  qiio  reli,{ios-s- 
stmeomiiia  reprajsenlainus.  Niniiruin  Id  egc^ral  Thi*o|  liilus, 
utKpisco|ioni«ii  syiiodiim  iu  CyprocoiigerclEiii|  hauius.  ana 
Origenes  dainoareiur.  Socraies  lib.  VI.  c)|).  10.  e\  Yale- 
sii  inlcrpreiatione.  c  £|iiscof>i3ruiii  q;i(M|ne  Syiicdum  in 
Cy|.ro  ab  eodem  ( £|iit  hauio )  tieri  i-uiM\ii,  qua  Origenis 
libri  condemnareulur.  £piphauius  verooh  singulareui  |ie- 
t.i(un  summa  morumsinii  Iscilalepruxlilns.Theophili  hlic- 
ris  fecile  iiifluclus  cst ;  ctillettoque  iij  iscoporum  Idtiiis 
iusulae  Concilio  leaioueni  librorum  Origu.iis  prohibult.  » 
Quibus,  ui  uotet  |.osl  Synodum  Con.sunriae  ab  Epiphanio, 
celebrjtain  lianc  fuisse  Alexaiidrinam  a  Theophilo,  subdii, 
c  Theophilus  iiaque  cum  £|.iphauium  pieUitis  nomine  ce- 
Ic*l>erriniuin  in  siiain  st^iiieatiani  pertraxisset,  rcm  sibi  ex 
volo  succedere  aniniadvorteiis,  siimi^U  niajure  flvlucia,  |.lu- 
res  E|>isob|  os  convocavil ;  ei  libros  Origents  qui  ante  du- 
ceuios  anuds  moiiem  o|ipetierat.  eadeni  qua  Epiphanius 
eoiidemnationis  senienlia  perculii.  »  Soc;alem  si;qui:iii' 
Sozuiueuus»  uirunique  autem  merito  caslig  it  Valesiiis  qiiotl 
ordioem  tein|.oruui  (irieveriant,  quod  ex  hac  ipsa  Synodica. 
luculenlius  consubit  Fallilur  aulem  ipsa  etiam  Valesios, 
qui  Synodtcam  anno  5d9.  adscribit. 

(c)  Caesariae  Palacstina;  Episcopus  el  ja:n  indrt  a  Nicaeno 
Concilio  lotiiis  PalaesUusB  metroi^oliu,  aique  adeo  Joaooi^ 
Jerosolymorum  praepositus  ad  haec  usque  lempora,  nainali- 
ter  luleruut  sequiora.  Vid.  Syuodi  Diospoiiun^  fragmeo- 
iiun  apud  Atigiisrinum  lib.  i.  cap.  5.  contra  Julianuiii ;  est 
enim  hic  idem  Eulogius ,  qui  Peiagiutu  iu  judicium  acoer* 
sivit. 

(a)  Jeroiolymorum  Fiilscopus  longe  notissimus  ia  hac 
ipsa  Origeniana  cauaa,  et  predpue  Uieronyiui  oontra  eum 
KcripUs. 

(e)  Aliter  zebinnui ,  et  zebemti  scrlbiiur ;  tum  apiid 
S.  AugusUnum  libro  ciuto  cootra  Juliamim  ca».  5.  num.  i9. 
y.oboenui,  et  ia  Yaiicanusejus  operis  Mss.  zoboemui,  Krai 
Eleulheropolis  Episoopus,  cui  tradit  SooMMienus  veneranUa 
tanctorum  Propbeunun  Abacuc,  et  Michaeae  Upsuia  diviui- 
108  revelata. 

if)  Liddensem,  sive  Diospolitanum  Episcopum  fuisse» 
ex  e;iiis£pistola,sive  responso,  quod  infra  adnecUmus  huic 
ilisi  SynodicaR,  semel  ac  primnm  iutelligimus. 

\g]  Sie  equidem  ex  semesis  Ms.  Itlterui  nonien  expres- 
simus  :  at  uon  uiiineriU)  susplcamur  Eleutherinm  substiiui 
debere  pro  Dicterio  ikto,  aul  Dccierio,  quod  iiomcu  f;icila 


543  f.Arbitrorquodanlenostraslillerasvelox  ad 
vos  faina  pertnleril,  quosdam  in  monastcriis  Nitriae 
(m)  Origenis  haereslm  scrcre,  et  Monacborum  purissi- 
niuin  coetum  potione  tnrbida  propinare.  Qiiamobrem 
compiilsi  sninns  ad  ipsa  loca  (n)  perlimcs€CHtesSan-> 
rtoruiii  precibus  ,  et  inaxinic  Piilrum  et  Presbytcro- 
rnm »  qui  prxsuut  nioiiasieriis,  iie  diini  nos  ireccs- 
samits  ,  ii ,  qui  pruririiiibns  blandiuiilnr  auribus,. 
siin  pliciiiin  corda  perveriorent.  (o)  Qnonim  Nobilikis- 
in  sceiere  est ,  et  lani  rubidus  furor  ad  omne  facinns, 
quod  iinperitia  supe  rbiaqne  suggessciii ,.  ut  praM^ipi^ 
ies  runni ,  nec  intelligant  ine  nsurani  suani ,  sed  apud 
semelipsos  sapieuies,  qni  fons  erroris  eet »  iiiaxi- 
mos  (p)  pnlaiiies  se  qiiod  non sunt.  Deniqiie iii  lanunv 

corrupcril  Lalinu.s-amaouensis.  Erat  enim  Elentherius  per 
ivl  ti»niiK)ris  JerichunUniis  Episcofuis,  cnjiis  in  Luciani  Pre- 
sltyteri  e|.islola  de  revelaiioae  S.  Stei^haoi  mariyrls  mefr- 
tio  est. 

(//)  Videtur  Gazensis  ille  darlssimos.  qui  Kamam  tentple 
tugere  inclumnn,  ut  Hieronymi  verbi8uUmur,coegiL  Duoi 
Uinen  Pori  hyrios  Episcopos,  qui  simul  PalaesUiiae  Synodo 
inlerfuenull ,  memorai  AugusUnus  lib.  ciuto  contra  Julla- 
num  ;  nec  salis  proiode  oonstal,  quinam  e  duobus  isie  di- 
cendus  sit. 

(i)  Archetypi  scriptiiram  expressimus  ;  sed  fortass* 
j4L.4y0i  sive  aliud  huic  simiie  oomen  Episoopi,  scrilieiidum 
est. 

0')  Idem  forte,  qni  ■mnnonianui  apud  S.  Aagus*inum 
lib.  coiilra  Julianum  appellatur  ;  nam  el  Ms.  Vaiicaui  ejiia^ 
operis  Ammoniimi  voc:ini. 

{k)  Encaeniorum  ,  sive  Dedicaiionis  JerosolymiUm  tem- 

IiU  dies  primus'  erai  XIV.  Se|.iembris,  quod  a  Nice|.buro 
ib.  8.  Hislor.  cap.  10.  prodilum  est. 

(/)  Salaiiiina;  Cypri  Eiiiscoj  u.«  sauctitnte  et  scripUsetiam. 
conlra  Ongenis  errores,  nulli  non  oogiiitus.  Caetera  nomina 
tanlum  ad  reclam  scripturam  siibinde  reducu  sunt,  nequc 
enun  quas  etiam  oluinereat  Ecclesias ,  indicare  aeque  luit 
exjieditum. 

(m)  Aniiquarius  ad  fibri  oram  Orujfentt  tibroi ,  tel  irri- 
pta»  Nempc  cum  in  a|)pgrapho  (iridem  esset  cum  praejiosi- 
iiooe  m  limrewn^  quoo  librarit  est  mendum,  ille  exghcare 
oonaius  est,  ac  si  dlceret.  in  hcerefim  aditruendaau  Porro- 
qui  Nitriam  mooiem  iocolebant,  Mooacbos ,  quiqne  etiam 
ex  Seeii  regiuocula  Sceiini  dicil  sunt,  primos  Origenismi 
veneoo  fuisse  imbuios  ootum  ex  Niceu  Thesaur.  Oriho- 
dox.  fldei  I.  4.  Haeres.  51 .  e  quibus  praecipuos  Dioscorum » 
Ammonium,  Eusebium,  Euthymium,  germanosfratres,  heic 
sub  quorumdam  nomiue  a  Theo|»hilo  inoui,  noo  dubium 
esL 

(n)  Iterum  marginali  anUqua  nou  addiiur,  tramire  vel 
pergere.  Sed  forte  compuUmui  legendum  esi  pro  compuln 
iumui,  aui  oerte  illud  pertimeicentei  looo  moTondum  est, 
ac  voci  monasteriii  posiponeodum ,  quo  sensus  perapicuus 
sil. 

(o)  Haud  aliter  Hieronymus  ipse  oonlra  Helvidium  non 
longe  a  flne  :  i\obHii  es  faetui  in  icetere.  Ei  oontra  RulBn. 
Apolog.  I.  c.  1.  ignotui  priui  temeritau  factui  ei  nohilii. 

(p)  Jlalim  puleiu  se.  Sed  hujusinodi  paragrammau,  quae 
sciibarum  viUo  irrepsisse  non  dubiiim  est,  sicubi  i  eligioso 
a  nobis  rppracsentatur ,  i^»sc  pei'  se  Lcctor  nulio  ncguiiu 
euicudabtl. 


76t 


irPISTOLA  XCII. 


76S 


prorumpenles  demeniiam  [Uss.  tama  dem&itia] ,  ut 
{a)  in  se  verterenl  roanus ,  et  propria  ferro  membra 
truncarent;  pulantes  stultae  eogitationis  arbitrio» 
liine  religiosos  et  iiumiles  se  prubari ,  si  mutibta 
fronte »  et  seclis  auribus  incederent.  E  quibus  el  unus 
linguae  partem  (6)  medicus  ampulavit ,  ut  ignoranti- 
bus  quoque  osteiideret,  quam  timideDei  jura  servaret 
*  [Mss.  ienarent  el  fnontlranni]  eloiiuii,  54^  quanto 
furore  pectoris  aestoaret.  Quos  quia  reperi  cum  qui- 
]>usdam  peregrinis ,  qui  in  iOgyplo  parumper  babt* 
laht,  ad  (c)  veslram  provinciaro  transmigrasse,  et 
liomines  paupcres,  gralia  et  pccuniis  incs&Uos ,  qul 
debuerant  manu  et  labore  victum  quaerere »  ut  im- 
pleatnr  in  eis  quod  scriptum  est,  «In  circuilu  impii 
(d)  ambulabunt  » (P«.  11. 19  ) »  velle  in  simililudi- 
nem  Judaeorum  prins  igne  consumi,  quam  Origcnis 
vidcre  scripla  damnari :  quodammado  proclamaulcs , 
«  Posuimus  mendacium  spein  noslram ,  ct  menda- 
(io  protegamnr»  (/lat.  ^.  K^.juxta  LXX):  ne  forte 
ei  in  illis  parlibus  plebis  [Ms.  plebs]  el  Monncliorum 
lurbent  aninios ,  el  qui  debuerant  pro  scelore  cor- 
repti  agere  pcenilentiam ,  (e)  niiantur  contra  nos»  et 
mendaciorum  cuniculis  subvertant  veritaiem ;  ]u- 
slissimum  duxi  scribcre  Sanciitali  vestrae ,  et  brevi- 
ler  Bunliare ,  quod  e  vicino  Episcopis  congregatis, 
qui  propc  iinplerent  numerum  Synodi  (f)  perrexerim 

(ff)  Uujusmodi  furoris  exempla  passin  oocurraat  in  Do- 
naiisianun  hisloria.  De  Origenistis  veropra^leristodTbeo- 
pbili  lesiimonium,  onus,  q«iod  sciamus  tradtt  Gnido  Per- 
pinianus  Carmelita  stfculi  dedml  quarti  iueuutis  scriplor 
Summa  de  HterenbiUt  iu  Origeniana,  ubi  h»c  ipsa  recilat 
verba ,  quod  propria  ferro  membra  truncarent,  nt  hmmtee 
iiabereniWf  et  retigion.  Videtur  qutdem  llle  joculari  qoo- 
dun  errore  ex  aliis  Tbeophili  verbis  remexpressi8se,qoi- 
hus  nempe  iu  epislola  ad  Epiphanium  heic  90.  Origenls 
colubros  se  evangelioo  ense  truncasse  jactat.  Forlasse  ta- 
inen,  ul  ea  ffrebaut  tempora,  lucnleotissimum  te&iiaiooiun» 
leviter  ille  auiglt,  ut  exinffenlo  liberius  exa^erarel.  Cae- 
terum  prohe  nolam  banc  iili  fuisse  Synodicam ,  ttim  modo 
recitaia  verba  facile  persuadent,  tuiu  etiamquod  subse- 
(|ueuiem  Palsestlnorum  Antistitom  responsionem,  utlnfra 
ostendemus,  aliquot  locis  exscTlpsit.  Hoc  autem  quale- 
oumque  est  inOTneniuin,  ad  hujus  epistola!  ffermanitateiu, 
auiue  kisioriam  constabiliendara  velim  accedat. 

Ib)  Lege  mordicus,  quod  est  deniibus  amputatnt  Heic 
vero  proprie  Ammooium  sugg[illat,  qui  ne  Episcopus  fleret, 
auremtruncavitsibi,  et  ciim  uihilnminus  pro  Episco|)0  invi- 
Ins  posiolareiur,  linguam  sibi  deutibus  ain(.utaturuin  Uxre, 
minatus  est. 

(c)  li  vero  CoDstaQlinopolim  oontendebant,  et  secum 
quos  habcliant  pcreRiinos  socios ,  quinqua|;iQta  Pailadiua 
nuniei^t.  In  superiorl  quoque  epistola  ad  Epipbanium.  qu» 
huic  eidem  Synodicae  juncta  est,  Didici,  inquit,  quod  ca^ 
Ittmiaiaores  ver(e  fidei  .mmmnust  Euteoiui,  et  Buthymiu» 
novo  ftro  fueresi  furore  bacehantei,  cqnaanHnopolim  mni* 
garint^  ut  et  novos,  n  quo»  valuerint^  deeipiant,  et  veteribtts 
»u<je  ifttpietalis  so^iis  conjtmgantur,  TrjdiMit  autetn  Paila- 
dius,  ac  Sozomeiius  iUiic  profeclos  Origenistas,  poslquam 
eodem  missos  a  Theopbito  legatos  acce|)issent,  quod  Ba- 
roiiius  negat  ad  an.  400.  cap.  tfl.  fretus  Chrysostomi  iuie- 
grilate,  qui  eos  nunquam  |)eregrina  communione  exce- 
blsset,  siTbeophilenses  legati  Syuodi  Alexandiiiiai  liiteras 
isias  ad  se  prius  detulisseut.  Qua  in  re  nifail  pro  certo  vi* 
detur  posse  conslitui :  nisi  malis  Baronii  oriinionem  vete- 
riiro  auctoriiate  pncionderari ; certe  cum  naec  Theopliilus 
acriberet ,  quo  haeretici  tenderent,  ignorahat.  Mox  |iro 
habitant^  facile  rescribcndnm  est  habitaverant. 

(d)  Vitiose  crat  in  a|)Ographo  ambutabant ,  quod  emen- 
dare  non  dubitavimus  ex  Graeco  «if«m(«oim,  quod  est  ve- 
tcnun  loterpretum,  et  Chrysostomus  notat,  imoipse  eiiam 
liieronymus  hline  vertit.  Tum  alteram  el  particulam,  quaa 
sensiim  lurbabat,  expunxiuius. 

(e)  (n  Ms.  erat  utantur  sspoe  obvio  lapsu ,  \wo  nitantur, 
{f)  Kx  Ms.  niHis  haud  facile  constitiiitur  proprie  ne  sii 

i«^geudum,  an  proj^e,  Olcumquc  sit ,  auteactls  pUniorem 


Nitriam  :  et  coram  muhis  Patribns »  qui  dclota  peik» 
iEgypto  convolaverunt,  lecti  sunt  libri  Origeiiis,  iti 
quibus  impio  laborc  sudavit  et  consensu  omnium  coii- 
demnat». 

«.  Erroret  Otigenis.  Nam cum  legerelar  voliimen  mpi 
^fofi^^  qiiem  nos  de  PrincipUs  possumu^i  5^  dicere, 
in  quibus  scriptum  est  quod  (g)  Filius  noiiis  eompa- 
ratus,  sitveritas,  Patri  conlatusy  mendaciiim  :  Ct 
rnrsum^  Quantom  differt  Paulus  et  Petrus  a  Salvatore, 
tanto  Salvatorminor  est  Patre:  Ctileriiin,  Chrisli 
regnom  fluietnr  aliquaiido,  (A)  ei  DiaboJiis  ciinctifr 
pecc:iiorum  sordiluis  liberatns,  a*quo  lionore  deco- 
rabitur,  eicimt  Ciiristo  sulijicieiur  :  Ct  in  aiio  libro, 
qiti  (f)  de  Oratione  inscribiiur  :  Non  debemus^ 
erare  Filtum ,  sed  soluin  Pairem  ,  ncc  Patrein  ciiui 
Filio,  (j)  obturavimus  aores  noslras,  ei  tini  Ortgc* 

fuisse  banc  Synodum  notat,  et  quae  propric  numerum  Epi- 
scoporuui  im^Ieret;  uani ,  qiioil  Sul.  Iiius  Si^veru»  narrat 
Dialog.  I.  uiim.  3.  tAlexandriae  fuHia  inier  Episoopos,. 
atque  Mouacbcs  ceriamina  eereba.iiur,  ex  ea  occasioue .. 
quiacongregali  in  unumS.CTIUSSacepdotes,  FRKyUEN. 
TIBtS  decrevisse  Synodis  viaebantur,  ne  guis  Origeitis 
libros  iegeret,  aut  haiieret.  »  £  couira  hanc  unaui,  proprle 
SyiKKJum,  meuioi-at  Prosj  er  iu  Chronico  Im;  eriali  ad  an- 
num  Uouorii  se{.timum ,  (lost  Tbeodosium  Magnum  iuipe- 
rantis.  « Couleutio  ex  Doctrioa  Origenis  Synuduui  a(^ud 
Aii'xandriain  movit,  oujiis  exsiilit  seuicntia,  ui  exira  ec- 
clesiam  fieret,  quicuuique  supradi«  ti  viri  opera  pruiiavis- 
seu  »  Paulo  post  perreaerim  maluimus  in  textu  pro  eo 
quod  in  Ms.  viJetur  esse  perrexerint, 

Ig]  Praecipua  isthaec  Origeiiiaoae  haereseos  blas|Jiemia 
deiTavaiiSiiiuie  in  Ambrosiano  archety[.o  sic  legilur,  quod 
Htius  nobis  comparatus  est  s.  reritaU ,  puti  coiUatns  meii- 
dadnm.  Eiuendaviinns  ex  Hieroo.  epist.  ad  Avitum  cap.  t. 
ubi  illud  iui|;ugout  dictum  ab  Origeue  t  Filium  quantum 
ad  Patreui,  nou  oiise  veritalciu,  quautum  ad  nos/esse  iina- 
giiiariam  vcritatein.  Pbnissiine  vero  ex  Augustino  de  Hae- 
res.  ad  Ouodvuitdeum  Haeres.  43.  c  Dicit  pr;elerea  Orige- 
nes,  quod  Filitis  Dei  saoctis  hominihus  comparalus,  sii 
veritas^  Patri  conlatus,  mendacitiui.  »  Paria  sunt,  qu-je  ex 
Palacstinorum  Antistiium  sequeoti  ettistola  (quod  ct  suura 
innuimus,  cstque  iiuphmis  aduotanduiii)  in  summa  de  n^ 
resibus  exscribit  contra  Origenistas  Guido  Per|.iniauus : 
t  Ouod  Filius  nobis  comi^ratus,  sit  veriias,  Patri  conlatus, 
mendacium ;  et  quod  e^t  Peirus  et  Paulus  ad  Salvaioreiii , 
boc  est  Unigeniius  Fiiios ,  et  Deus  Vertniui  coiuparatus 
Patri, »  Hsc  porro  Origenes  ^  i^  lib.  i.  c.  2.  dixerit, 
qoaeRuiBnusartiflciosa  interpretatione  ita  obduxit :  c  Iiiiag» 
ergo  est  Invisibills  Dei  Patris  Salvator  noster,  quaniuin  ad 
ipsum  quidem  Pairem ,  veritas,  quanUim  antein  ad  nos, 
duibus  revelat  Pairem,  inmgo  e&t,  per  quam  oognoscimus 
Patrem. »  Est  autem  e  re  oosira, qiiae  beic  subitide  iiotan- 
tur  Origenis  placila,  ex  Theophiio  itenim,  Hieronymo, 
aiiisque  e]us  causae  scriptoribas  expendere,  quo  et  cbriu« 
enudeeotur,  et  de  monimenii  hujus  sinceritate ,  &cta  lu- 
corum  oomparatione,  certisstmo  constel.  luterim  nec  omit- 
tendum,  istiid  in  archetypi  albo  lemma  noiari.  /n  quUnu 
dictis  vel  prmdicationibits  Origenis  hmesis  condenmatur. 

(h)  Compendiaria  scriptiono  erat  in  Ms.  abls,  ex  qua 
Diabotus  omuinp  excttdendum  est.  Sai|.e  aiitom  Hieruiiy- 
tuns,  Tbeophiius,  Epi{.hanius  huncde  Dial)olt  resipisceu- 
tia  errorem  Origeiii  exprobrant;  quud  addiictis  testinioiiiis 
explicare  iion  ojioriet.  Item  quod  finieodum  Qirisli  regniiiii 
post  reruin  omiiiuiu  «isMATtwnmv  senserlt,  passim  illi  criinini 
dant  iideiii  PaUres,  et  Augiistinus  contra  Friscilliaoistas,  et 
Justinianas  epibt.  ad  quiniam  Synodum  quam  Cedreuus  re- 
fert,  ut  alios  oiiiittamus.  Nain ,  qnod  docUss.  Huetius  mo- 
net,  iu  iis  qui  nooc  exstant  Orlgenis  libris,  nullus  suppetit 
lociis,  uude  tam  dirsc  crimiiiationi  fides  accedat. 

(i)  Meiidose  eral  iu  arcbelypo  uiio  verlio  decaratione^ 
tuni  scribitur.  Notissimus  porro  est  *$^  Ajiti  Adamanlii  liber 
aJ  Ambrosium  et  Taliaiiam.  Aocusationein  vero  isUm  Aon 
esse  orandum  Fiiium^  neque  cum  Filio  Patrem,  alibi  urgei 
Theophil.  Pascb.  1.  ex  eoqoe  Hierouymus,  et  Auguslinua 
ad  Quodvultdeum  Haeres.  43. 

(;)  Veterum  isie  Christianorom  mos  erat,  si  quandoim- 
piuiu  aiiquid,  et  a  llde  Catholica  aiienum  audirenl,  sublto 
aures  oi)Uirare.  Clarissimum  halies  cxemplnm  lib.  2.  Re- 
cognit.  Ciementls.  Sed  praeclpoo  ail  rem  nostram  Hier 
coutra  RuflOnum  I.  t.  c  Lectis,  inquit,  titiper  Pap»  Theo- 


76S 


nem, 


qoain  discipuUis  ejos  coosona  voce  dannavi  - 
ne  modicum  fermentom  totam  mastam  eor- 
nimperel  («.  Cor.  ».  6;  et  GaL  5.  9).  Q«id  loquar  de 
rcsurrecUooe  niortuonim ,  in  qu:i  perspieue  bUaphe- 
mat ,  ct  dicit ,  quod  (o)  post  multes  saeculonim  recur- 
sus  corpora  noslra  paulalim  redigantur  in  nitiilum , 
ef  inauram  tenoem  dissolvamur ;  ac  ne  parvom 
54Bhoc  putaremus,adjecit :  Resurgens  corpusnoii 
solum  corruptibile,  sed  mortale  cril.  Ulscilicet  Domk. 
Dos  atque  Salvalor  frusira  destruierit  Zabulura, 
qiii  mortis  babebat  imperiuin;  siquidem  et  post 
resurfectioiiem  c«rniptiOt  et  mortalitas  in  nUiikim 
rpsolulis  corporibus  dominatiir  buinanis.  (b)  De  An- 
gi^lis  qooqoe  temerarla  aliqua  conQniit ,  ut  eaDct& 
in  ceelo  ministeria  servitutis  Oei  non  siiit  in  ccelo 
creaia,  sed  diversis  lapsil>os  et  ruinis  varia  offioio- 
ruin  soriiti  sunt  noiiiina ;  causasqiie  vetcres  pra^ 
cessisse  t  qiiibos  creverint,  vel  dfercverinl.  El  inter 
hxcquasi  dotorisimpaticns»  clamante  populo,  cQuae 
aorsiimcst  Jerosalcm,  libera  est,  i  ntliU  in  ea  pu« 
rum,  nlhil  a  vitils  iibenim  et  perpetna  securura  vir- 
tnie  contendit.  Non  stetil  hxc  tenus  profaiia  de 
Angclis  dispiiiatio,  sed  nroficiens  In  scelere  :  {c)  Sicut 
Daemones,  inquit,  nidore  hosiiarum,  assidentes  aric 
S47  Genlilium  pascebantnr,  ita  et  Angeli  sanguine 
victiinanim ,  quas  apirttualiuiii  typus  imniolat  Israel, 
fonio  ihymiamalis  dt?lectari ,  versabaiilur  prope  alta- 
ria,  cl  hiijuscemodi  alebanliir  cibis.  Qiiis  noii  putct 
eiini  nihil  iilira  invenire  poluisse,  iii  quodinens  vc- 
bana  corrueret?  Pncsicicntiaui  quoque  riilurorun, 

phili  epislolis,  tn  quibus  Origeuis  exponil  errortis,  dicitur 
oliiuraase  aures  suas,  ct  auctorem  Uuii  mali  clara  coram 
Qmnibus  voce  damn^sse : »  quibus  verlHS  baud  dubium  est, 
hune  ii  suin  Synodicse  locum  indicari. 

(a)  Hieronymus  quoaue  epist.  ad  Avitom  cap.  1 .  sb  Ori- 
g«De  proDunLiaium  imdil,  t  Cori  orales  subslaniias  peni- 
tus  dila|isuras ,  aut  cerie  iu  fioa  omnium  hoc  esse  futura 
cor|.ora,  quod  ouoc  esi  aellicr,  et  ca4unu  cl  si  quod  aliud 
corpus  sincerius,  el  purius  inieUigi  r  olrsl :  »  quibus  ad- 
dii :  c  Quod  cnm  ita  sil,  quid  dc  resurreclionc  seniiat, 
perspicuum  est. »  TumipseTheopbilus  Paschali  1.  c  luter 
csetera  eliam  resurreclionem  a  roortuis,  guae  spes  salutis 
noslrae  esl,  lla  corrumpit,  ei  viobt,  ut  auaeat  dicere,  cor- 
I  ora  Doslra  rursum  corru|.tioDi,  etmorti  subj:icentia  susd- 
tari :  «ei  |  osiea : »  Dicit  cor|  ora,  qua*  resiiruuDl,  postmutta 
Kfficula  in  nibilum  dissolvcnda,Dec  futura  aliquid,  nisi  cum 
de  corlorom  mansionilus  animae  ad  inferinrj  dila|iS;c  indi- 
giierint  nobis  (legonovis)  quvt  aliae  rursuni  flant,  prioribus 
omnlno  deletis  :  tnm  infra  :  Uuod  si,  iit  falso  pulat  Orige- 
nes,  non  solum  corruptibile,  sed  et  mortale  corpus  est  su- 
sciuindum,  ergo  unum  alque  idem  corru|itio,  et  iocor- 
rupiio. » 

[b]  In  Promnio  «c^k  ifjj^  bxc  de  Angelis  consiituerat, 
licetexRuffini  inierpretaVione  subinde  euioliiantiir,  ma- 
nifute  aulem  Oni^enis  dogma  prodit  Leoutius  Byzantius 
io  Scholiis  Aci.  10.  ubi  a  diaboli  lapsu,  mnnimiMB»,  inquit, 

■frrf  «ton  wX  KOmt  8^nA|UK.  aad  »1  |»lw  «ivu  ificfiifovmt ,  ^tu^tani  It*' 
*«vt«'    »1  ii  t^mrtt    hfiCM  *   ot  tl  I«t  IWstw   «fq^YT*^*^  •  "^  o«-nK 

ifcC^  iMrBic  «eic  "^  «^^  4|»»Ti>y  <hca«<»v.  ^  Desciveront  au- 
tem  cum  illo  omnes  ali»  Virtuies,  et  quae  plus  ()eocave- 
rant,  Daemones  evaserunt,  qus  minus,  Angeli,  qiix  adbuc 
minus  Archangeli ;  et  iti  consequcnter  uuusquisque  (to 
peecatl  sni  merito  accepit.  « 
(r)  Libro  3.  conlra  Celsum,  ubi  hm^An^  dixil,  xd  «ifi<«jtc 

!««<«(.  Md  tA  ci|utt«,  Md  xitf  iaA  -rOv  ««|mrAv  jhwfoyAt  K»XtvSoJp|uv«, 

c  Dnmones  circa  hostias  et  sanguinem ,  et  circa  sanguiuis 
halitus  paBdoremque  ooniinuo  versari :  cium  lib.  c7.  fumo 
thvmiamatis,  et  sanguinum  atque  holocaustonim  odore  nu- 
tmi, »  atque  iteriun  L  8.  et  hiius  in  Proireptico  ad  M»- 
lyrium.  Aide  bonis  Angelis  eadem  docuisse  haud  sdmua, 
Disi  sl  in  «wi  4»*»  libro  dixerit ,  quae  Kufltainscallide  dissi- 
mulaverit.  Vide  quie  adnolavimus  in  cpist.  21  ad  Dainasum 
ttuffl.  2. 


SANGTl  UICRONTMr  m 

qiias  soli  Domino  nota  eat  (d)  siellarum  molibus  iri» 
buit  y.  ut  ei  eanim  cursu ,  et  varletate  formarum , 
Du>mone8  fulara  cognoscant «  ei  vel  agant  aliqiia ,. 
vel  ab  his  agenda  demandenl.  Cr  quo  perspicuum 
est »  eum  Idololatriam ,  et  Astrologiani ,  et  varias 
Ctbnicorum  fraudoleiitat  [Ms^  fratcdo/enlj^ldivinatio- 
nis  praesiigias  ap|>robaro« 

5.  Ilxc  ei  hiijiiscemodisiib  nomineHonacborum 
qiiidam  senlientes,.  ct  docenies  in  roonasteriis  vcrsa- 
bantur.  Cumqiie  iiidigne  fcrreni,.  auclorem  tanli  nia!i 
cum  suo  errore  dainnari»  quosdam  inopes  et  servos 
spe  gnke  sollicitatoa  suo  xunxere  eomiiatoi,  («/et  Gi- 
cto  cuneo^  sedenti  in  Aleiandria  vlm  facere  conaii 
548  ^^^^  9  volentes  causam  ( / )  Isidori ,  quem  nos 
propter  verecuiidiam ,  et  Ccclesi»  disciplinam  Cpi* 
scoporum  judicio  servabamiis  proferre  iii  medium,  el 
auribiis  eibnicorum  diciu  [Ms.  dicia]  pudeiida  mge- 
rere,  uiseditio^ei  turbae  contra  Ccclesiam  misceren- 
tur ;  qiioruin  consilia  desiruxil  Deu8,sicui  Achiiophct 
(i.  iitg,.  15).  Omnis  autem  conaiiis  eorum  hic  erai, 
iit  sub  Romine  Isidori,  liaetrcsim  defendcrent;  qui 
iHullis  Cpiscopls  propter  {g)  varbs  caosas  a  comuiu- 


(d)  Videndus  AngustiQ.  Uli.  5.  deavU.  Dei,  cap.  fl.  ubi 
isiud  Origenis  conrutai  dogma ;  et  £usebiu8,qui  Pr»parai. 
Evaoff.  lib.  6.  ejusdemAdamaniii  rragmeBium  Gommenta- 
rior.mGenesiin  tom.  3.  exhibei,  ubi  asiris  futttrorum- 
inesse  signillcalionem  affirmat.  Sed  baec  jamdiii  in?alderai 
in  Origenem  accusatio,  quod  dixissei,  cffeclticem  yeren- 
darum  rerum  astronomiara,  ut  ex  aaooymo  Apologue  ejua 
auaore  a|ud  Pholiu»i  cod.  117.  constat. 

le)  S;i>|iius  'fheopliilo  iUata  vis  esi,  ot  quam  proprie  heic 
doleat,  cx  ejus  bistoria  afflrmare,  noa  sii  expedilum. 
OmDlum  est  Ula  nolissiuia,  quam  Cassian.  collai.  10.  c  2. 
uurrai,  ^E^pUos  nerope  Monacbos  cum  Theopbili  offende- 
reaiur  o;  luione,  qua  Deuui  incoriioreum  esse  certis  argu- 
menlis  adsiruebai  in  Pasdiali  quadam  ei  istola,  facta  manu 
advolasse  Alexandriam,  ul  euin  interQcerent,  quos  ille 
ambiguo  boc  dicio  compescuit :  ^ic  ego  va  tidi^  quad  fa* 
ciem  nei,  Verliis  taineu  illud  nunc  queriinr,  quod  Geor- 
gius  Alex.  in  Vit.  Cbrysostom.  et  Symeon  Meta|.hrast.  iu 
ejusdem  viu  iradiinl,  exlorres  ex  iCgypio  Monacbos  lot 
taniisque  Tbeopbili  persecuiionibus,  AlexaDdriam  profe- 
ctos,  iu  miseranili  suo  liabiiu  plebem  commovisae,  ul  bax 
Episco).uiii  bliUntem  ad  necem  de|.osceret,  vixque  Pras^ 
sidis  adborUiionil)us  sedart  landem  potuerii. 

(f)  Krai  bic  Presbyter  Alexandriiius  ac  Monachos  pri- 
dem  Theophik)  cariis.  sed  posiea  qoilmsdam  de  causts, 
qiias  infra  exiiendemus,  miro  odio  babitus.  Uunc  siudio 
pariiiutt,  ut  usu  venire  solei ,  alii  cum  Palladio  in  Lausia- 
cis  impense  aaodant,  alii  suggillant  atque  ius4>ciantur. 
HieroD.  conira  Joan.  Jerosolyui.  ad  Pammacb.  t  Iste  Isi- 
dorus,  qui  in  coBlum  iuis  laudibus  toUilur,  idipswa 
infamatur  Alexandris,  quod  Ui  Jerosolymae,  ex  quo  non 
legalus  advenisse  videtiir,  sed  socius. »  Hallucioanlur  vero 
anonymus  vitas  Cbrysosiomi  scri|  tor,  tum  Syroeon  MeU* 
phrasles,  qoi  bunc  cum  Isidoro  Pehisioia  confundunl,  nisi 
ibrte  ipse  quoque  e  Pelusio  fuit,  cum  Alexandrtmis  umea 
vulgo  audiat.  Kt  Isidonis  quidem  Pelusioia  Theophihmi 
paviler  ooarguii,  episi.  l33.^iiod  Joannem  Cbryaoslomuui 
m-que  sit  pei-sc^ciiUis,  «  ciim  luiiniciiiam,  iiiquit,  et  cdiuni 
a<Jversus  homiuen  niihi  cognomiaem  (.roprias  )»ervers!ta«' 
tis occasionem  repeiisset. » 

{y)  Causs.  ob  qtias  exularit  ah  Ecclesia  Isidorus,  eique 
iniensus  fuerii Thcophilus, ajud  eius quouue svi  scripi»- 
rea  incerta;  ac  leves  {>erbibeniur.  Kefert  Soiomeaus  nar- 
ralum  a  mulUs,  quod  aduilssain  a  Peii*o  Alexaudrime  £c- 
desiae  Archipresi)ylero  qiiaesius  graiia  ad  roysieriorun 
commuoionem  mulierem  quamdam  Maoicbaeismo  infecuiu, 
iiriusquam  hawesini  ejurarei,  Isidorus  tesihiKHiio  suo  coo- 
nnnaoat,  id  ex  TheophUi  seiiieotia  Peirum  fecisae  :  quare 
yiromqoe  ex  Eoclesia  expulerii  Theo|)hUus.  Sed  aliier  a 
viro  ouin  Niiriensibus  Monachis  oouversari  solito  accepisse 
se  dicii.  Duas  nempe  causas  habuisse  Theophiluni,  cur  Isl- 
d«irum  inseciareiiir;  atteram  ilU  et  Peiro  oommiinem,  qufid 
tesii6cari  recusasseni  Theophili  sororem  baeredem  fuis»^. 
sciiptam ;  alteram  Isidoro  peculiarcin,  quod  oum  {laupenim 
ciuram  gererci,  crogaius  ui  eorum  usus  pccuuias,  Theo* 


m  SPISTOLA.  XGI1 

nione  Sanctorum  fMrat  separalos.  failerim  mulier, 
.ei  Alius  rjus  adolescens  ab  hi»  producilur  ia  me- 
dinm ,  et  in  leco  urbis  celeberrimo,  (a)  quem  m 
follor  Genium  vocant ,  collocantur.  Glamitant  quid- 
,quid  in  noslram  invidiam  esse  credebani ,  Oentilium 
conlKa  nt)s  4>o(Kilo8  concitanles ,  ea  qu;E  aures  lu- 
fideiium  libeiiier  aiidireut.  Inier  quae  ei  destructio- 
nis  (b)  Scrapli,  et  aliorum  (i)  idok>rura,  eos  qui  in 
fugaro  admoiientes,  vodferuniur.  Non  sic  in  jura  tem* 
plorum  in  Niiriae-monasieriis.  Hxc  549  «'^utem  uni- 
versa  r»cielianl,  pntantes  sic  ttirbas  juiigi  IiiOdeiium, 
et  Isidoriim  Episcoporiun  judicio  eripi ;  ne  cum  (c) 
maire  audireiur,  ei  puero,  el  nobis  invidiam  coi>ci« 
t:)reut,  qui  vuiebaiiuis  euin,  praesenUbus  Glericis »  et 
iideli  popiiio  4n  tcclesia ,  patieoter  audiri,  et  servari 
iii  persona  ejiis  cum  omui  timore  Dei ,  et  mansuetu- 
diiie  Ecclesiasiicain  regulain.  Neque  enim  inimici  ejus 
sumvs,  nec  in  aliqua  re4am  illuro,  quam  pauccs  ser- 
vos  atqueXugitivoSt  qui  ejiis  negotii  socii  sunt,  lae.<(i- 
miis;  sed  Dei  timorem  et  normam  rigoris  Evange« 
lici  (d)  famiiiarilati  prlstinse  et  necessiiudini  prxtuli- 
miis  [Ms.  pertttlimu$].  Qiii  cum  accersiius  esset  ad 
qusRStionem  coram  Episcopis,  et  omni  clero  negotium 
4lirere  [Ms.  di^erelj,  et  crebrtus  vocaretur  ad  causam» 
r<epU  M|l>icrfugere ,  et  differre  diem  ex  die  :  illa  vi- 


U$ 


|.l)ilo  iu  exslrueQdislemLlisabsamerevoIenliydareremiis- 
«et.Slmilea»id  babelPauadiusiaViuCbrysoslonii.  Yerum 
quae  beic  AlexaiiUrinus  Eiiiflcopos  ingerii  de  muiiere ,  et 
puero  adolesceale,  deque  dalis  oootra  Isidorum  libellLs,  ei 
infMcto  vuliiere  speciem  longo  aliain  praBferunl.  Revera 
PaUadios  in  Dialogo  inienlatam  dixil  Isidoro  alui  Tbeopbito 
accusaUooem  longe  gravissimani;  aii|>se  qui  accu2»abai, 
enorraia  scelera,  quae  ille  adoiiserat,  verbis  exprimere  uon 
aoderel. 

(a)  B9C  loterpreiem  sapiuni  magis  quam  auclorem; 
haiKl  enim  poierat  de  lod  nouiine  Tbeojiliilus  dubiiauter 
loqui.  Est  auiem,  ui  videiur,  iivm»,  Amion,  loeua  ubi  bo- 
sjites  coiivenireot. 

(6)  Cclolterrinmm  tolins  Etbnlci  orhis  teni|)lum  Ser.i|ti- 
(Hs  erat  Alexaudrise,  quod  Diooysiiis  Jovia  SmopiiaB  vocat, 
ei  magniUce  descrtbit, 

XffV^  Ti(Kd^yvt  MMMritlvftv  *  ewi  ht  bdyw 
Ifi|&v  b»  cvt^om  lc&TCfov  «l>«v  Uei*. 

Tide  Eiibtalhium  in  hunc  locum.  Sed  helc  apiid  Auctorem 
noitrum  turbaios  est  sensua  verbis  qid  tn  fugam ,  qQonim 
loco  scribendum  Tacile  videretur  qui  innoi  /irer<nl,  v«>l  qui 
tio$  fugttreng  f  aut  eorumque  fiigie^  scilicet  idolorum^  aut 
■taooem,  mwqiie  m  fugam  adwun>enie$, 

{c)  Beposuimus,  quod  in  arcbetypo  erat,  nuilre,  pro  qno 
antea,  muUere  leeebamns.  Vidc  Pulladhim  in  Yita  Chi^so- 
«tomi  cau.  vi.  p.  3i.  ubi  corrupto  nummis  puero,  ejusque 
mairet  Sodomitici  criuiinls  reum  Isidorum »  iniquissime 
egisse,  Theophilus  dicitur. 

'  {d)  impense  enim  Isidorum  antea  amaverai'  Epiacopus 
Alexandrinus,  ei  benefiuiis  devioxerai  sibi,  ui  eiiauijuoai- 
Neetarit  obilum  ad  Gonsuntinopolilanam  sedem  iUum 
evehere  modis  omnibus  stiiduisset. 

(11  Legeudum  omnino  videtur  idottortan  pro  idoUnrwn^ 
etcnim  Kihnicae  supeiistilionis  hoeiis  acerrimusTbeophilus 
fttii,  ejusque  idolia  sive  templa  {iassiin  subvertit.  prae- 
ciiiue  vero  illud  Serapidis  Aiexandria.  Kunapius  in 
Vila  iEdesii  ab  Evagrio  PnerecU)  iEgypii,  ei  Romaoo  oo- 
miterei  militariH  egregiamoperamprsestitam  fuisse  illl  An- 
ttsiiU  ad  illud  evei  leiidum  tradit:  k«1  vk^n^  tir»  k&vmwv  \^k  vM 

Bucflffeu  vt  riliv  «o9Lit«4*   ^9^    ^^n^vvot,  HA  ^epAMO  to^    mr'  A({e- 

«tev  rKfmAtvc  «ncuncu|iivo«.  Colugi  potesi  circa  aunum  301. 
templum  Serai.idis  fuisse  destructum  ex  Theodosii  lege  ad 
Evagrium  tiuiio  de  Pagams^  sive  ut  Valesius  nout  ex  Map- 
celiini  Chrooico  ad  an.  389.  Timasio  ei  Promoio  ooosiiii- 
bua  :  atque  ex  ZosiiDo  lib.  1 .  ahl  Theodosium  imperasse 
fradit  Cynegio  Praefeclo  Prxtorio  cutn  in  i£gvplum  mitte- 
retur,  ut  Gentrtium  fana  destrueret,  qui  in  Coosnlatu  suo 
an.  388.  obiil.  vid.  Idatium  in  Faslis.  Confer  vero  Paglum, 


delicei  spe,  ut  muttomm  sermo  narrabai »  quod  pau- 
laiim  mulieris  silentium  redimeret.  Ei  lioc  faciens, 
sanciorum  fratrum  animos  vulnerabat.  Quis  enim 
ambigit  [Ms. 'Mgii],  liduciam  bonae  esse  conscientiae ; 
fiigam  autem,  et  dissimulationem,  ut  parcius  loquar, 
et  aperte  proferam  qtiod  sentio ,  apiid  plerosque  gc- 
11116  confessionis  judicari  ?  PResertiin  cum  grave  ei 
mulier  datis  libellts  crinten  impiugcret,  ei  hoc  per 
populos  jaciareiur,  illnni  m.ignnpere  agere,  ui  qtioli» 
bei  poliiis  genere,  qiiuiii  Episcoporum  jodlcio  res 
iiueni  acclperet.Qua*  lutilier,  ignorante  me,  atnieoruni 
ejus  studio,  cl  in  albo  [Ms.  o/do]  viduanim  de&cripta 
esi,  ut  refrigeriis  eleeinosynx  dolorem  vulncris  sola- 
rciur.  Quod  postquam  a  quodam  Diacono  didici ,  qui 
intrepidus  uuntiabat,  mulierem  scriptam  in  viduarum 
numero,  utiaceret,  quodobjecerat:  550  illico  per 
niolios  Isidoro  indicem  prodidi,  ei  moiiui,  ui  Episco- 
poram  se  judicio  prappararei,  iiiuliore  diimUxai  a 
cucierarum  conbonio  separaia ,  donec  causae  videre- 
iiiiis  cvenliim.  Neque  enini  fas  erat,  eatn  Ecclesias 
opibus  siisttiiiiari,  quae  lantum  cKruen  ant  dixissei 
tfraere  -,  aui  lacuisset.  Isie  esi  signifer  bsereiicae  fa- 
ctionis.  iioc  utiintur  duce  vel  locupteiissimo  si»  quos 
in  exordio  episiolae  descripsiinus  :  qui  possit  praebero 
cibos ,  el  pcregriuatlOiils  eoruni  iucomtnoda  susieii- 
lare.  (Jbi  fiir»ir,  el  ©vdes  iiecessariaB  siint,  niillius 
alleritts  indigcnt  anxilio;  ubi  expoiisas  et  suiiipias 
varii,  nihii  largitore  accommodatiiis. 

4.  Doleni  conira  me,  atque  insaniunt ,  qnare  soli- 
tudines,  et  habitacula  Nonachorum,  in  quibui  saricla 
convcrsatio  Cii ,  uon  permiierim  impiis  Origenis  do- 
gniaiilHis  pollui.  E  qnibus  ut  c<Ttt*ra  prx*teriniliam  (e) 
in  libris  Resurreclioiiis ,  qnos  [Ms.  quod]  scripsit  ad 
Anibrosium,  dialeciicum  moretn  imiiaits  dispotandi, 
in  qiio  scisciiaiio  est,  alque  respmisio  ,  ariis  magicaa 
pr.t:dicalor  his  verbis  est.  (f)  Ars  iiiagica  non  roihi 
vidciur  alicujus  rei  subsistentis  voeabulum  [Hs.  voea- 
bulo] ,  sed  etsi  sii,  nequaquain  est  operis  mati,  nec 
qiiod  h:iberi  possii contemptui.Qux  di<ens,  perspicue 
Domino  couiradicit,  qoi  l0f|uiiur  per  iVopbeiam,  Sta 
nunc  in  incaniatinnibu$  iui$  ^  inmuUi$  9ene/icii$  [Ms. 
betteficii$]  lui$^  qua  didici$U  ab  adolo$centia  tua,  $i 
po$siul  iibi  prode$$e,  Lubora$ii  in  con$Hii$  tm$  :  $ieni 
A$trologi  cali^  et  $alvum  [Ms.  $atoam]  te  facmnt,  (g)  qui 

qui  ad  ann.  369.  num.  13.  Valesiiim  bac  supcr  re  impugnat. 

(e)  Inteliige  de  P.esurrectiotte  duiioqo$  duo$ ,  quorum 
meminii  Euseliius  \I.  24.  et  a  duohus  alilsde  eodem  ar- 
guiuuuloliliris  optiiuc  UisLioguit  Uieroiiyimis  in  fragmento 
epist.  nuiic.  33.  atl  Paulam.  Bene  veru  estquod  hiticdi- 
sciiniis,  Ambrosio^  celeberriino  nempe  ifTeWii  suo  fuisse 
ab  Origeue  iuscriptos « jaiiidiu  eoim  inicrciJeniiit.  Mox  |n 
archetyio  erat  $u$cUalu$  pro  «dsdtoUo,.  quod  ex  iogeuio 
nos,  oouente  oratioois  seosu,  fecimus. 

(f)  ludem  verbis  iu  Puscbal.  i.  n.  i.  Theophilus ,  sive 
ejus  inlerpres  Hieronynms :  c  magicis  quoque  ariibus  pa- 
troduium  tribuens  Oiigenes,  lo  lractatil>us  stiis  liis  locutus 
esi  yerbis :  Ars  niagica  non  mihi  videlur  alicujiis  rei  suUi- 
steblis  vocahulum,  sed  etsi  sii ,  non  est  uperis  mali ,  ne 
quis  eani  habere  possit  contemfitui.  *  Sic  auoiiymiis  supra 
laudatus  apud  Photium  luter  Origeniauas  aiiuiiialiuues 
hanc  quoque  recensel ,  quod  dixerit  iu  eftMuiv  (Mmw;  ei 

aui  in  eumdem  OrKPJiem  paulo  iniouior  videtur  Kusta- 
lius  Anliodhenus  lin.  de  EugastrimTtbo. 

(g)  Viliose  erat  in  Ms.  contempiaiu$  e$,  mhiori  numcro, 
ium  i^luriiun ,  nuntiem,  Uu>umque  exeguuus  «d  sacrw 
textum,  et  prscipue  Graocum  et4f«vt«(>  Ac 


m 


SkNCtl  niERONYHl 


7«S 


tonumpiati  tuiU  Mera,  nuntUnt  Hbi,  qmd  mper  te  fN- 
iNrum  «I  (liaL  47.  fi.  iZJuxla  LXI).  Prjeterea  in 
librif  mpl  Apx^  H  boc  persuadere  conatar,  (51 
qiiod  vivens  Dei  (a)  Sermo  non  assumpserit  oorpot 
humanum,  elcontra  Aposioli  vadens  sententiam  sciH- 
psit,  Uitod  qni  in  forma  Dei  acqnalis  crat  Deo  {PhiUp. 
2.  7 ),  niin  fueii;  Verbnm  Dei,  sed  anima  de  cceiestf 
rcgtone  desccndens»  et  se  de  forma  xtem»  majesta* 
tis  evacuaits,  iiumanum  corpus  assumpserit.  Quap  di- 
cens  Joanni  apertissime  cuntradicit  scribenti,  et  Ver- 
bum  earo  faclum  e$i  {  Joan.  U  14 ).  Ncc  potesl  anima 
credi  Salvatoris,  et  non  Deus  Verbuni,  et  formam,  et 
a!q(ialit:item  paterna^  niajestalis  liahoisse.  In  alias 
quoque  iinpielates  furibundus  essuUat  [Ms.  txattai]^ 
voleiis  euiii,  qui  in  consnminatione  sxculorum,  el  in 
destnictione  peccati  seniel  passus  est,  Dominum  no- 
s;rum  Jesum  Christuin  (6)  pro  Daemonibus  qiioi|ue» 
ei  spiritualilHis  neqiiiiiis  criicem  aliqu;indo  passurum. 
Nec  nieuiinit  Pauli  scrilj«ntis,  Impouilnle  est,  eoi  qui 
$emel  suni  iUuminati^  gu$taveruttl  ei  donum  casiente ,  et 
pariicipe»  iunt  facti  Spiritu*  SanciL  guitaoerMnt  nUiilo- 
atrimif  6oifiim  Dei  Verbum  virtutestitie  $mcuU  venturi,  et 
polapei  tniil,  rettovari  ilerum  ad  pcsmtentiam^  rursum 
eruetfigentes  eibimet  ipsis  FHium  Dei,  et  ostentui  Imbeutes 
{Hebt.  b.  b).  Si  lioc  scire  voluissel  [M^.  voluisti]^  imo 
si  neii  ea  q(i.'c  scit,  ccmieinncret  [Ms.  contemnei]^ 
nttitqiiaiii  Apost«>l<)  coiilradicens ,  pro  [>a'.iii>  nibus 
quoque  diceret  [Ms.  dicet],  Gltrihluni  passunim ,  et 
euin  praeberct  [Ms.  prasbet]  osteniiii  :  claiisa ,  quod 
legimus »  aure  pertrtnsiens ,  Christus  resurgen»  a 
mortuit^  uitra  non  moritur :  mors  et  nequaquam  domi'' 
nabitur.  Quod  ewm  nu)rtuus  est  peceato ,  mortnu»  est 
eemel,  quod  autem  vitit^  vivit  in  Domtno  {  Hom.  6.  9. 
40).  Iloc  eniin  quod  dicitur  semel  non  secundiiin  re- 
cipit,  nec  terlium  :  utide  Aposioliis  scieits  eurn  scmel 
crucifigi,  tota  ad  llebrieos  afrinnat  audacla  :  Boc  enim 
fecit  semel  se  ipsum  offerens  (Heb.  7.  i7). 

5.  Ob  lia^c  ei  alia  pliirima,  de  quibus  scrtbere  epi- 
slolaris  sermo  non  palitur,  condemiiali  siint,  et  ojecti 
de  Ecclesia;  sed  faiuitali  juncu  superbia,  Episcopo- 
rum  5SS  itidiciis  conlradicuiil,  colisreticuin  siiiiin 
niteiites  seditione  defendere ,  et  pcr  alieiias  provin- 

{a)  £x  Grsec.  Upi  quod  est  verbum.  Hanc  porro  de  anl- 
ina  Cbrisif  doctriuani  longe  absonam  iteniin  execralur 
Theo|>hilus  iu  1.  Pasch.  quod  nempe  illud  Pauli  Philipp. 
2.  7.  c  Non  ra^.inain  arhitraios  est,  esse  se  stiu.ileni  Deo, 
stxl  scmetipsuin  ezinanivit,  formam  servi  nccijiieiis,  »  ad 
Chrisii  aniinam  relulerit ,  quam  Deo  »iiualetn  crechUcrit , 
et  nou  i|.suin  Verbum ,  sed  solam  eius  aulmam  a<l  terrena 
venisse.  \ide  Justinianum  cpist.  ad  Meiiain  in  fiiie,  ubi 
delirtum  tsiud  exagital  ex  libris  w^  i^,  nam  in  Rufiial 
versione  dissimulaiur. 

{b)  H«c  rursum  devoventur  Paschal.  1.  qnod  ckristum^ 
dixerit  Origenes  pro  Dcemombus ,  ae  spiritaHtfus  nequUHs 
apud  superos  affigeudum  cruci.  EiHier.  Apologel.  in  Ruf- 
finuni  lib.  1.  cap.'5.  cOrigeni  tuo,  ioquit,  licel  Cbristum 
dlcere  saipe  passum ,  et  saepius  passurum ,  ui  quod  seniet 
profuit ,  semper  prosil  assumplum  : »  quae  exag^erans 
Epfst.adAvitumcap.4.indeconsequi  ostendit,  licel  cille», 
Ongenes,  t  non  dixerit ,  sicot  pro  boniiuibus  hoino  fiictus 
esl,  ttl  homines  liberaret «  sie  et  pro  salute  Dsmonnm , 
Deuiu  fuitiram  quod  suut  ii ,  ad  qu<is  voiiiurus  esi  ilberan- 
dos.  »  Confer ,  ne  longiores  simos  teslimouiis  adduceiidis, 
Orosium  in  Commonilorio,  ei  Sevcriim  Suliiitiom  Dialog. 
1 .  cap.  1 .  Jusiiniaoum  m\Aus  laudata  ad  Menam  epislo* 
la,etc. 


cias  soberraiites,  damnali^damnatom  Itabent  dneem, 
et  btijus  operts  criguntiir.  Obsecro  iiaque  vos,  fratres 
carissimif  ut  si  istuc  [Ms.  t//tir]  vcniunt ,' praeceplis 
Evangeiicis  eos  ad  iaerymas  provocetis.  Voti  nostri 
esse ,  et  illot ,  et  alios  errores  corrigere  pcsnitentis , 
et  digne  suo  noinine  conversantes ,  (c)  ut  qui  vocan- 
lur  Monachi,  si  tamen  hoc  esse  cupiunt,  quod  dicun- 
tiir ,  sileniium  dlKgant,  et  fldem  Cattiolicam ,  quibus 
nihil  omnino  est  pncferendum  [Ms,  perferendum]. 
Sed  ut  aiidio,  imilantes  Zabnlum,  buc  illiicque  dis- 
cnrriint ,  et  qaflprant  qaos  suis  impietatibus  devorent 
(1.  PHr.  5.  S.)  Putant  enim  insnulam,  fidem ,  aitda- 
ciam,  forlitudlnem ;  et  idcirco  erecli  in  supcrfaiam , 
Ecdesiasticx  praMlicalionl  [Ms.  fn^egdieatioms]  Orige« 
nis  doctrinam,  qaa  Idololatri»  miiu  est,  praeferuoL 
Stcobi  ergo  fratres,  et  plebem  qus  vobis  credita  esl, 
lurbare  tentaverint,  custodite  gregem  Domini ,  et  in- 
sanos  impetus  eoram  reprimite.  Nihil  eis  noealmas, 
nihil  (d)  tulimos :  ona  causa  in  nos  odioram  esl,  quod 
usqiie  ad  mortem  parati  somus  lidem  defeadere. 

6.  Caetera  praetermitlo «  quomodo  nobis  neoem  in* 
ferre  tentaverint,  et  quibus  insidiis  id  machlnati  sunt, 
quando  et  Kcclesiam ,  qa:e  est  in  Monaslerio  Nitriae, 
poHtqiiam  datnnati  sunt,  occnpavernnt ;  ut  et  nos,  et 
plurimi  nobisciim  Episcopi  [Ms.  plurimis  et  Episco' 
pis].  ac  Monachoniin  patres,  et  vita,  et  asfate  venera- 
biles  iiigressu  ejus  prohiberentiir  [Ms.  proAilten/tir], 
condnctis  liberlinis  et  servis,  qni  propier  guiam,  eC 
ventrem  ad  omne  factnus  armati  sunt.  Cumquc  oppor- 
tuniora  Ecclesi»  (e)  qoasi  In  obsidione  urbis ,  tene- 
rent  loca,  palmarum  ramis  fustes,  et  bacillos  prote* 
gebant,  ut  sub  pacis  insigitibus  paralos  ad  caMlem 
aniiuos  dissimularent.  Et  ut  firmior  esset  faciio,  el 
prompiior  cnnens  ad  audaclam ,  multis  553  ^^^' 
nuoruin  pecnnias  divisere,  qui  acceperuitl,  non  nt 
sceleri  consentirent ,  sed  ut  nobis  (/)  proTtderent 
conatns  eornm ,  et  paratas  insidias  panderent  ad 
cavendum.  Quod  cuin  cerneret  innumerabilis  fre- 
queiitia  Moiiacborum,  ctBperunt  omnes  vociferari»  et 
paucorum  furorem  consono  clamore  terrere ,  ut  sal- 
ti^m  metu  Collectam  fleri  sinerent  [Ms.  tineret],  et 
Ecclesiae  jura  servari.  Et  nisi  gratla  Dei  mullitudiois 
impetum  refrenassei,  (g)  evettisset  allquid,  qnod  solet 
iii  seditionibus  fieri ;  in  tantam  enim  nefarii  liomines 
temeritaiem,  imo  insaniam  praeruperant ,  ot  sanclae 
qiioque  conversationis  Monaclii ,  et  semper  mansue- 
tissimi  eoram  fbrorem  sustinere  non  possent  [Ms. 

(c)  Supple  esse,  ant  verins  leg.  ecmersari ,  et  vid.  Pa- 
achal.  II.  n.  22.  sub  finem ,  ubi  eadem  est  senteniia  de 
Monachis. 

(d)  Suppleri  locum  jubemus ,  ac  l^  idMt  iitfuriie  intu^ 
fimtcs.  Comecturas  nostras  iuse  confirmat  Theophilus  In 
Pascbali  aliera  n.  25.  Nilnt  ns  intuHmue  u^urifB^  mhit  no- 
cmmus,  etc. 

{e)  Sic  ex  ingenio  locnm  emendamos ,  legeiidamc[ne 
omnino  conslituimus,  quasi  pro  ^rit ,  el  tenerem  pro  tene- 
rentur ,  quae  duo  erant  iu  archeiypo  liliraril  sphalmata , 
quae  sensuin  evertebant.  Porro  siiiiillimum  huic  locum  de 
baciilis  ad  dissimubndam  caedem,  arborum  foliis  couleciis, 
habetHier.  in  superioribus  epislolis,  qui  tamen  menti 
non  oociUTit. 

(f)  Malim  scribi  proderent,  condnniori  sensu. 

(g)  Mendose  erat  in  Ms.  duol)us  verbis  et  twntfsef . 


7W  EPrSTOL 

poulniX  Qanc  nos  omnia  (a)  Dei  auribiis  palienler,  ec 
iiomtliter  tolinius ,  protidenies  saluii  eoriim ,  qiii 
eonlra  nos  hosiitilcr  piignabant  :  ita  dumtaxal,  ul 
Ecclesiasticas  regiilas  et  fidem  rectain  iiullios  amici- 
tiis  donaremus  :  qiiod  potens  est  Dominus  et  nobis , 
et  oronibus  servis  suis  in  commune  ooncedere,  ui  iic- 
eessitudini  hommum  pra^eramus  fldei  uniutem.  Si« 
mulqoe  et  vos  petimus^  ui  singuli  cum  popitlis  qiii 
Tobis  crediti  sunt,  orclis  aiienliiis ,  et  Deuin  miseri- 
/  cordiam  deprecemini,  quo  possimus  hx^relicorum  in- 
i  sidiis  resistenies,  Iiabere  paoem  cum  bis,  qui  semper 
pro  veritate  pugnaverunt,  omnesquc  simiil  coronam 
Jusiitigc  prsesioleniur.  Fralres  qui  vobiscimi  suni,  (h) 
plebs  quse  mecuin  cst ,  in  Doraino  salutat. 

554    (r)  EPISTOLA  XGIU  (d) 

SlVB  RBSPONSOII  IBROSOLTMlTAlfiB  StNODI  AB  SDPB- 
RIORBM  THE01>HIL1.  (e)  S.  HIERONTUO,  OT  VIRETOR,  IN- 
TERPRETE. 

Retpondeul  Synodi  Patres,  mmunem  ab  Origeniana^ 
quam  $ubinde  exucrantur  hofre^,  e$u  Palwstinam  ; 
lamen  qwBCumque  TiieopliiluM  iu  superiori  Stjnodica 
damnaveral^  degmata ,  el  penonas  damnare  $e  pro- 
fiientur, 

Douiino  ct  iionorabiiissimo  Episeopo  Ybeothilo 
EuLOGius ,  JoANNBS ,  cl  caileri  episcopi ,  qiii  Jcro- 
solyinis  in  Sancta  (  f )  Enc;cniorum  die  reperii 
ftunl. 

I.  I  Nosii,  Dominc,  cuncta  laudabililer  (g)  penigi 
ci  anie  nosiras  iitleras ,  quod  omnis  propenioduin 
Palxstina  gratia  Ghrisli  ab  hasreiicorum  aliena  sit 
Beamlalo,  praeter  pancos  ,  qui  Apollinaris  erroribus 
acquiescenies,noxiapraK:eplorissui  scripla  roeditan- 
lor.  Atquc  utinam  (h)  Sanctorom  orationibus,  non  iios 
iuquielaront  (t)  Judaici  serpentes,  et  SomnniHnniuin 

(a)  Facile  scripserat  Hieron.  surdis  auribus^  quemad- 
modum  jubenuis  legi  pro  Dei  auribns ,  qood  [iiendum  est 
anliquarii,  tametsi  iu  texto  non  iinmutanius. 

(b)  Jam  igttur  soluto  Episcoporum  ooavenlu ,  posl  ali- 
quuo  toaipus  euistola  dala  est. 

aA  inedila.  scripUi  paucia  diebus  post  superiorem. 
Prodit  uuQC  primum  ex  eodeui  Ambroiiiauo  exem- 
plari,  in  quo  post  alleram  Tlieppliili  Pasclialeni  epistolam 
exbihetur. 

(e)  Saiis  probabili  testimonio  id  eollegisse  nobis  vlsi 
snmus  ex  ipsius  Uieronymi  verbis  lil>.  1.  Aptdoffet.  advcr^ 
SU8  Ruffiuum  sui)  initium,  ubi,  t  si,  inqail,  quiuquid  coti- 
tra  Origeuein  et  seciatorcs  ejns  diciuir ,  in  te  dictum  im- 
tas,  ergo  el  epislolae  Papir  Tneopbili ,  et  Epiphanii ,  KT 
AUORUM  £PISCX>POBlJM,  QUAS  NUPEi^ ,  ipsis  iuben- 
tibus  TRANSTtlLI,  le  pelmit,  te  laceRinl. »  Qui  enimvero 
alii  Episcopi  iu  Origeueni,  ejusque  secuitores  Epistolas 
scriitsisse  iutelligeiioi  suni,  qiias  per  id  temporis  Uiero- 
njinus  Laiiae  expticarit ,  si  bi^asce  in  primis  Jerosolymi- 
«anae  Synodi  Paires  non  sunl ,  qoorum  bae  iiilerae  profe- 
runtur?  Accedit  petitiim  ex  indole  Ambrosinui  lihri  argu- 
raentum,  qui  uon  alias  ferme  oontioei  a  Hierouyoiianis 
elucubrationibus ,  tanietsi  alias  proprii  ingenii ,  alias  a 
Graecis  Latlne  convenas. 

(f)  Priinam  Encaenioram  teropli  Jerosolymitani  diem 
fuisse  XIV.  Se|)iembris  supra  etiam  adnotavimus  ex  Nice- 
phort  testimonio  lib.  8.  Hisior.  cap.  10. 

(q)  In  Ms.  erat  pati,  quod  compendiari»  scriptionis  vl- 
tX2in  arbitrali  sumus 

(h)  Facile  in  Grasco  fuerit,  «0«,  IiA  tA»  ^a.  i-^  ttftnani, 
ob  sanctorum  preces^  sensu  magls  i^erspicno. 

(f)  Id  ipsum  Uieronym.  nolalsopra  Epistol.  8i.  num. 
10.  Sunt  heic  JudaH ,  sitnt  variorum  dogmatum  lueretici , 
et  nwximie  imptaisshm,Wdcbmit  etc.  Porro  de  Samarita- 


V  X€I!K  T7t 

iiicredibilis  stuliitln  »  alqiie  Gentllluni  apertisslin» 
impielaies,  qnorum.  turba  qiiamplurima  et  ad  Tcriia- 
tem  prxdicalioiiis  omnioo  aoribos  obturaiiies  io  si* 
militudinem  luporum  gregem  Cbristi  circuieutes,  non 
parvas  nobis  [Ms.  vobis]  excubias,  et  laborcm  iiicu- 
liunt ,  dum  voiumus  oves  Domini  custodire,  nc  ab  ' 
lus  dilacerenlur.  Kt  quia  scripsit  nobis  Sanclitas  tua, 
Fcpertos  quosJani  iu  ifigypio ,  qui  ex  Origenis  du- 
gmntibus  pcstifera  qitxdam  veliiit  introducere  iu  Ec« 
clesiiSf  et  simplicium  corda  decipere  :  ideonecessa- 
rium  duximus  significare  Sanctiuidiiii  tuae ,  qiiod 
istiiismodi  pr.Tdicaiio  a  iiosiris  auribiisalicna  hit.  Nc- 
qiie  eiiiin  audivimiis  unquam  docent^s.  (|Uod  Cbrisii 
rcgnum  aliqtiando  sit  lcrminanduni.  555  ^^^*^ 
boc  a  Fideliuin  auribus,  Gabrlel  Angelo  loquente  ad 
Mariani  de  co  qui  nascitiirus  est  Cbrislus,  atquo  di- 
ceiilc,  Regnabit  super  donmm  Jacob  in  asieruuw^  et  re 
gni  ejus  non  erit  fims  (Luc.  1.  53).  ISeqiie,  quod  Z:u 
i)ulus  cuiictis  peccaloruin  viiiis  lilicrntus  diguiiaicni 
oblineai ,  qiiaui  liabuit  aule<iuani  cailerct,  ita  ut  ct 
ipse,  ei  Cbrislus  sub  unuin  Ooi  Palris  redig:inlur  iui- 
periunt.  Qiii  enini  ilacreduul,  iiuri.suut  iii  teuebras, 
qiia:  pr;cp:irai:c  sunl  Diabolo  ,  et  Aiigeiis  rjiis.  Qimd 
si  qui  suut,  qui  iu  siiis  Traclatibus  iradideruiit,  qiiod 
Filiiis  nobis  (/)  couiparalus,  sit  veriias,  Patri  conKv 
tiis  ,  uiendaciuiu  :  et  quod  e^t ,  inqniiini,  Petriis  et 
Paulus  (k)  ad  Siilvaiorem,  lioc  cst  (Jnigenitus  Filiiis, 
et  Dei  Yerbum,  comparatus  Patri :  ei  ut  breviter  iio- 
slram  seiilcnliam  dcclareinus  (  nequc  necesse  es>t 
eadeni  rursus  tr.iclare )  quicumque  boc  piiedica^ 
fpui;  BcaliUido  lua  damn«iiida  sigiiilicat,  et  quoc  discor- 
dnnt  abcu  fide,  quani  pi<»seiisu  Patres  iiosiri  in  urhe 
Nic;rna  scripsoruiit  el  ipsi ,  ct  dogin:ila  coruin  .siiit 
Ecclesia!  aiialbeina ,  ciiin  Apolliu:ire ,  qui  contra 
sanctas  Scripturas  vadeus,  iinperrectum  hoininein 
dicila  Doiuiuo  Jesu  Christo  iiostio  csse  susceptuui, 
et  iioii  (/)  piennni  assuiupiionem  ojus  et  aniiuas  et 
corporis  suluiein  dulani.  Ndseiiiiii  iusisieiites  Patruni 
Yestigiis,  ct  Scripturaruiu  vocibus  cruditi,  doceiiios 

norom  stuitftia  incredibili ,  nt  Synodi  Patrcs  vocant ,  insi- 
gnia  argmiienui  rej.ete  ex  £plpliuuio  bsres.  IX.  Pbilaslrio, 
Leouiio  Byzantin.  de  Sectis  Act.  11.  Gregnrio  Maguo 
phirilNis  lucis ,  quibus  adde  Baroniuin  Annal.  XXXY. 

(j)  Vitiose,  ut  pleraque  aiia ,  erat  in  Ambrosiano  lilMrOy 
nobU  sit  comparutus  ve.  itate  :  quod  eiuendaviutus ,  ut  in 
superiori  Synodica  nnm.  5.  ex  bis,  Augusiini  de  Haeresibus 
ad  Quodvuiuieuin,  «  Dixit  praelerea  Origenes,  quod  Filius 
Dei  sjnclis  hoininil)Us  romparaius;  sit  veritas,  Palri  conia- 
tus,  iiiendacium.  »  inio  vero  ex  Guidone  Perpmiano  in 
Summa  ile  H^resiims,  ubi  in  Origeniana  hunc  ipsum  locum 
exscribens  emenJaiiori  ususapographo,  legit,  quod  FiUtm 
nobis  commratHi  sit  vmias ,  eic.  Quod  boni  Scriptoris  te- 
slimonium  luulii  ea  eliain  de  causa  lacieiiJum  csl,  quo({ 
hanc  PaIa.*stiuoi*um  Aniislitum  Decreukffl  de  nomiue 
appellet,  eamque  anie  anoos  supra  quadringeotos  noverit. 

(k)  Iterum  ex  Perpiniani  Carmelit»  testimonio  locum 
emacnlavimus :  in  Ambrosiano  euim  archetypo  vitiose  erat 
a  Salvatore.  Yerissime  aotem  ille  in  siio  legerat,  «  et  quoil 
est  i^clros  et  PanlusadSaivatorem,  boc  esi  Unigenitus  Fi- 
lius,  etDeus  Yurbu[H(/KmDeiVerbiun)oomi«ratasPatri.» 

(/)  Ut  scnsus  constet.  silque  pers|iicuus ,  m  litteram  in 
fine  vocuro  ptenmn  assumpttonem  ^  dele,  quam  liiteram 
sexto  casui  tam  sa^pe  in  Mss.  veteri  viiiosa  pronumii&rione 
aildi,  ii  fuciie  norunt,qui  veieres  membraoas  aliquando 
coDsuliierunt.  Nobis  aliud  eicempium  sdppeditat  liitoraius 
lapis  domcsiici  Mosxoli  nostri,  qui  Elhoicain  ex  uua  parteg 


771 


SANCn  HIBRONlin 


m 


ct  prcdicMittS  In  Ecclesiis,  elconflteinttr»  Triniuiem 
iiicreaum.  acternam ,  unius  cs»e  in  Iribus  subsisten- 
tiis»  ct  in  nna  Deiiate  (a)  adoranteit.  Si  quis  autem 
lua  Reverentia ,  vcl  propicr  dogmatum  praviiatem, 
Tel  proptcr  alias  causas  a  comniiinione  sejungit ,  si- 
cmi  n<>bi5  indicare  digiialus  556  ^»  ^***  "*  "^* 
slris  Kcclesiis  non  recipieiid(»s,  donec  lu  pcenitenliai 
eoruin,  si  tiiincn  voluerinl  damnare  pervcrsa,  veniam 
dcderis.  Saliita  oiniies  qiii  tecuin  sunt  sacerdoules 
gradii. 

{b)  EPISTOLA  XaV  (c) 

DtONTSil  A»  THBOPBILUH.  (o)  A  S.  HIEKONtMO»   CT  VI- 
DETtlR,   LATIRE  BEDDlTA. 

TkeophUumtonUnuo  laudai^  quod  eju$  opera  damnaia 
Hi  hmeM  Origeniana ,  ^itani  ut  penequi  ad  finem 
tuque  non  de^nal^  vehementer  horlatur, 
Doinino  Bcatissimo  Tbeophilo  dio.ttsios  {e)  Lid* 
deiisis  Episcopus. 

<  Boniis  Dcus  noster,  qui  in  concitiis  sanctorum 
glorificatur  (Pi.  88.  2).  cl  amicos  sibi ,  ac  Proplie- 
las  siiigulis  temporibus  pr;«parat,  si  ordinein  nostrx 
gcncralionis  aspicias,  (f)  te,  Doiniiie  fraier  l)catissi- 
ine  ,  aimulaioreni  reciaB  fidci  suscilavii  (g)  ul  et  »u- 
perstilioiicni  luxreiicam  dc  Geniiliuih  fonle  maiian- 
tem  Apostolico  rigore  contereres,  ei  lininanum 
genus,  quod  inuhls  traliiiur  erroribn»,  ac  dispcrsum 
gregem  Clirisli  ad  suum  Pasiorcrn  reduccrcs;  qui 
tempore  passionis  idcirco  pro  cunclis  dedit  aniinam 
suam,  nt  nonc  possiinus  credenics  diccre,  YereDeui 
iit  no6it  esi  (1.  Cor.  14. 25).  Quiseiiim  itaaot  stoltiis, 
aut  impius  est ,  ut  iion  conliteatur,  tc  maximum  or* 
bi  dedisse  munus,  (h)  dcleiis  sceleratis^imis  blasphe* 
mis  [forl.  6/aipAeim]  Origenis  discipnlis,  iie  Eccle- 

CMstianam  ex  alia  iuscriptioiiem  refert :  et  ia  anllquiori 
Ethnica  leeitur. 

SINE  ALTERITRIIII.  ANIML  LESIONEM. 

[a]  Lege  sodes  et  meo  periculo,  suboantiw,  pro  eo  qood 
rdiquirous  ez  Mss.  adoranUi.  Litteraruin  utraniqoe  Tooem 
eoiopoiieniiuni  simiiitudo,  quam  bcilius  pervidebis,  si  eas 
in:ijusculo,  ut  vocant,  characlere  'Jescripseris ,  ei  fortasse 
(lcLril»  eliani  in  autograpiio  priores  iitterse ,  imperilum 
librarium  onuiino  refeUerunl.  Cxlcnun  «t  sensus,  qui  ue- 
qiiaquam  aliter  oonsubit,  el  \\isu  vocula  iintM ,  quae  sob- 
suniivuin  nomeo,  ad  quod  referatur,  non  haberot,  et  tan- 
<lem  ipsiim  adoranUi.  quod  cerlum  heic  loci  est  vilium , 
eiiieailalionem  nostram  non  tuentur  modo,  sed  evincunt. 
Porro  tam  iiislgnem  ac  lucaleniam  SancUssiinae  Trioiuiis 
ooufessionem  cuin  Hieronymi  Epislolis  XV  et  XYI.  ad  Da- 
masiim  confer,  et  nostras  quoque  adnotationes  In  eas  re- 
oole,  si  ta.tii  siint. 

[b)  A.  inedita.  scHpta  eodem  lempore  quo  superior, 

{e]  Supcrtori  Palcsiinuruin  Antistitum  conlimio  subditur 
In  Ambrosiaiio  liliro,  ex  quo  prtmum  tn  vulgos  prudit. 

(d)  Eodeiii  adductmur  argumento  quo  de  siipertori  Pa- 
hrsi<!iorutu  cpist.  diximus  nou  e.  Uuucquippc  Liddensem 
Episcopiiin,  ex  eorum  itumero  esse ,  facite  uobto  iiersua- 
deiniis,  querum  epialolas  a  se  Latine  conversas  Hierony- 
mus  tesiimuaio  suo  illo  oonfirmat. 

(e)  Aiio  nomine  f>JOf|M<ttattits.  Lncianus  de  revelai. 
ooriior.  S.  Stepbani :  Egorenuniiati^  inquit,  spiieopo^  eum 
emt  in.udda,  qum  esl  niospoiii.  Yide  S.  P.  nostrum  lili. 
cnntra  Joauaem  Jerosolymiuaum  sub  ffaiem  f  ubi  de  isto 
Dioiiyaio  loquilur.  , ,    , 

if)  In  arcUetyiJO  erat  rt  pro  te,  ut  lcviora  viila  dissimu- 
luiiius. 

(fl)  Ms.  vitiosa  melhatesi  eX  ut ,  et  mox  reducens,  pro 
reaucerei ;  qu»  omuiuo  imperitis  iibrarits  sunt  im|.u- 
Umla. 

(A|  Erat  etectii^  supino  errore.  Malim  vero  ^eciis. 


sia  Christi  ab  his  polluatur,  quorum  caiiccr,  et  inst- 
nabllis  5S7  l^Pi^  >>^  multonim  corda  pervasic, 
Qt  et  qui  simukint  poenitentiam »  bsfiresi  Jmngant 
perjurium;  et  noa,  quos  Ucerecoguntf  odire  non 
desinant. 

2.  ConforUre  igitur  et  viriliter age  (f  .Paral.^.  13),  • 
.I>ei  fainule,  et  iisqiie  in  fiiiem  Origenis  figmenu  j 
perscqueru,  ne  simplicium  inentes  sub  nnibra  (t)  sa-  . 
pientiae  blandis  ejus  capiantur  iitecebris,  et  fiat  in 
corpore  Christi  scissursB  divisio.  Oinnes  enim  qui 
sapiunt,  qnx  sursum  sunt,  te  Pairem,  et  spem ,  et 
coroiiam  fulci  alacres  proOteutur ,  qiiod  Arii  Magi- 
stnim ,  et  (/)   discipiiluin  ejus  Evangelico  miicroite 
confodcris.  Fratres  cellula;  me»  oppido  te  saiutant, 
et  fratres  qui  tecom  suni.i 

EPiSTOLA  XGV  {k) 

558    AKASTASII  PkPM  A»  SmPLICIAlfCM  (/). 

Studium  Theophiti,  ac  vigilantiam  laudat^  cujui  lUteris 
eonvenltti ,  Simplieiano  (m)  MediolanenMi  Episcopo 
denuntiatf  a  se  quoque  Origmanm  hceren  infictum 
eme  anatbema. 

Domino  Fratri  Siiiplicia^io,  Anastasios. 
1.    c  Grandem   solliciiudinem    alqoe    excubias 
super    gregem   suum  pastor    babere  approbatur. 

{{\  Litterarum  compendio  scriptum  erat  Uke. 

(i)  Origenem  quioem  Arii  magistrum  passhn  etiam 
Hieronymus  vocat :  et  quibus  de  causis  veriabime  esplN 
cat;  al  simui  et  diicipuwm  did  eum ,  nulla  ratio  patitur , 
legeodumque  est  omnino  heie  loci  diiciputoif  plurium 
Dumero,  ot  Origenislas  hcreticos  notet 

{k)  Hioi  ineittla  scripia^  ut  videiw,  iub  imtium  an.  400. 

(/)  Prodit  ex  eodem ,  qoo  tres  superiores,  Ambrosiano 
exemplari ,  in  quo  mter  epistolam  Epiphanii  ad  Joauiem 
JerosoiymiUnum ,  qiue  in  nostra  recensione  est  51,  atque 
aliam  wmc  90.  Theophili  ad  Epi|»haoium,  locum  sortitur. 

(m)  Haud  dubium,  quin  Mediolaneasis  ibeclesic  Epiaoo- 
pum.  Ut  autem  nihil  uissimuiemus,  fecit  aliquando  isthaec 
ad  Simplicianum  inscriilio,  suapectam  nobis  ipsiusEiJi- 
su>l«  germaniutem.  Mimirum  Theophili  Synodica,  ui 
alibi  certis  arc^nmentis  coasUtutum  est,  ad  inimm  pertinet 
«piadringentesimum  :  ac  rursiis  cum  Palcstinis  Episooi.is 
io  iEliae  encaemlsoonip^tis  inscripU  slt,  eoccniae  autem 
ejus  iempli  in  dtem  incidant  Septembrts  deciiuum  guar- 
tiini ,  eidem  meusi ,  iisdemque  clrciter  diebus  est  amri- 
Itemli.  Ejus  itaqoe  Episoopi  Aiexandrinl  litteraa,  quibos 
eoraienliis  eil,  ac  dft  Origenis  damiiationc  certior  Moiua 
Anastasitts,  non  potuit,  ut  quam  citissfane  puUveris ,  ante 
fioem  ejusdem  Septembris  aoce|.isse,  atque  eziode  spatio 
aiiquo  temporb  iotercedeaie ,  arrepu  EnsetNi  occasiooe , 
scnliere  ad  Simpliciauum.  Hic  vero  duos  ferme  aote  men- 
aes  obiorat ,  siqttidem  Mediolanensis  Eodesiae  certiasiina 
monumenU  XYIII.  Caleodas  Sepienibris  hujns  utique 
annl  eiitum  ejus  consigiiant;  nec  lacile  crediiu  esi,  tam- 
diu  ^us  mortem  Homanum  Pontiflcem  latuiase,  ui  ad  eom 
scriberet  quasi  superstitrm,  maxime  cain  iisdem  Eodesia- 
aticis  tabuns,  Yeneriimi  ei  suilm ,  sive  initio  Seniembris 
soocessiisse ,  ooropertnm  ait.  Ad  baec  Venerio  mildem  Me- 
dioiauensi  Episoopo  daiae  Anaslasii  epistolae  de  Origenis 
damnatione  memoraniHr  iiun  aiiis ,  tum  ab  Ipso  auctore 
Aaastasio ,  ubi  ad  Joannem  JerosoljmiUnnm  rescribens, 
aimoi  ipsi  miiiere  se  noui  epistobm  ad  Yeneriwn  acri- 
ptam,  in  qua  de  Origene,  deque  eziUofia  Ongenlani  libri 
interpreutione  diHgentiari  cura  senlenthm  inlerat.  Ac 
Simpiicaanum  vero  nollaB  unqinim  apud  nllum  e]as  causas 
scriptorem  ex  Boniano  Pontiice  cpistolae  memorantur :  iion 
a  Theophilo,  non  ab  Epiphaoio;  qiiodque  his  magis  Inter- 
est,  non  abs  Hieronymo ,  qiit  certe  non  altas  quaui  ad  Ye- 
oeriuai  legil  unquam .  aut  oovii,  et  freqocuter  ingerii 
adversariis^idem  procui  dulMo  atque  acrius  lacturus  amea, 
si  datas  liuiuscemodi  ad  Simplicianum  novissel,  In  quibus 
expressa  Origenianae  doctriiiae  daoaaUo  est,  iliodque  oon- 
cepiis  verbis  pneeeprim,  ui  iUud  quidfvid  esi  fidei  waaree 
eoutrariumcbori^enaqwmdamiet'  amMsalienum 
eise  debeai  ac  pmuum»  « 


TO 


EPISTOLV  XCVI. 


774 


Simititer  et  (a)  ex  alta  inrre  cnnsa  civilaiis  diu  no- 
ctuque  cautus  »pecuIaior  observat.  Magister  (6)  pro- 

Atqne  baec  quidem  duo  erant  pnccipua ,  qux  in  dablla- 
tiunem  nos  adducebant  argumenu,  qnaesludiosis  leclont)us 
cxplicare  oUosum  minime  sit.  Nam  ul)i  rem  aUentius  per* 
pendimus ,  cum  Theophili  liiieris  convenlum  se  dicit  Ana- 
ijlasius ,  ut  Origenem  condemnaret ,  neuttquam  illas  cen- 
st^ndas  esse  intelleximus;  quas  eucyclicas  PaUcslinis,  et 
Cyi  riis  Episcopis  inscripsil;  el  quas  ad  anni  400.  Septem- 
hremreterendas  nibil  dubiuni  est^sed  prioresalias  easque 
aul  privatas ,  aut,  si  mavis,  ex  aliquo  Patrum  i^gypliorum 
conventu,  puia  iUas,  quas  laudat  Justinianus  ad  Menam,  et 
snperiori  anno  vldentur  trihuend:e.  Hujnsmodi  profecto 
suut,  quas  Hieronymus  Episi.  88.  ad  i(isum  Alexandrinum 
Episcopum ,  memorat ,  ubi ,  «  dispensatione ,  inquit ,  Det 
fiictum  puto,  ut  eodcm  tempore,  lu  quoque  ad  Auasiasiuin 
Papam  scriberes,  et  nostram,  dnm  ignoras ,  sentenliam 
roborares; »  quae  quidem  abs  HteronymQ  scripta,  ante(]nam 
Synodicam  quam  nos  excudimus,  Latinam  feceret,  et  jpsa 
eiiisiolK  epocha,  et  inferior  ejoadem  couiexus  probat.  nuic 
alterum  accedit  argumentum  ex  hac  ipsa  Anastasii  epistola 
nbi  capilula  blMphemke ,  quae  cum  siio  pariter  auctore 
damnat,  ab  Eusehio ,  Cremouensi  videlicet ,  ejusdemque' 
epistolae  portilore,  accepisse  se  noiai,  non  aTheopmli 
epistolis  re|.ietit,  e  qiiibus  tamen  omnino  repetenda  eraut, 
iiisi  altae  tuissent  a  Synodicts  bis,  quas  edidimus.  Credo  euiiti 
in  islis ,  Origenis  bbspliemite  et  diligemius  exnendunlur, 
et  majori  cum  auctoritale  re  ntantur,  quam  in  Eusebii  in- 
diculo,  qui  forte  ex  unn  Adainautii  libro,  puta  n^i  «ifyfiv,  ex 
HiiiTini  interpreiaiionc  compactusest  ad  creandam  ma^orem 
imerpreti  invidiam. 

Caeterum  damus  libenter,  Hieronyino  minime  notas 
fuisse  isias  Aoaslasii  litterus  ad  Simpltciannin ,  noiissimas 
vero  illas  ad  Venerium.  Innumerae  i^Dssent  luijus  ignora- 
tionis  causse  adduci,  quas  sibi  lector,  ne  longtures  simus, 
facile  excogilabit,  emii«;eique  ex  paissim  obvils  in  historia 
(^cclcsiaslica  exemplis.  Ouaiiquain  haud  scio,  satisne 
aperle  eas  ipse  Hieronymus  denotet  hls  in  Epist.  ad  De- 
raeuriadem  :  «  Cum  esscs  parvula,  et  sancup,  ac  beat» 
memoriaB  Anasiasius  £pisu)pus  Romanam  regeret  eccle- 
shim ,  de  Orientis  partibus  Inereiicorum  s«va  tempestas 
simpiiciutem  Qdei ,  quse  Apostoli  voce  laudaui  est,  pollue- 
re  et  labefactare  conala  est.  Sed  vir  ditissimae  fjauperta- 
tls  et  Apostohc»  sollicitudinis  statim  noxiuni  percussit 
caput,  et  sibilantia  bydrae  ora  coiopescuit.  »  Quiq  eiiani 
idem  ipse  Theophilus,  ubi  in  Sermone  ad  quosdam  Mona- 
chos,  nt  a  se ,  ita  etiam  al>  Anasiasio  damnainm  Origeoem 
tasiatur  :  c  AQathematimtes  Origenem,  csterosqpe  hag- 
reticos,  exemplo  nostro,  et  Anastasii  Sanctae  Romauai  Kc- 
clesise  Episcopi ,  qui  ex  veteribus  certamiQibus  clariis 
iiobilisstmi  populi  dux  creatus  est,  quem  et  universa  Ooci  • 
deniis  £uisco].orum  sequitur  S^uodus;  quae  accepil  ac  pro- 
bavit  Alexandrinorum  £cclestse  sententiam  iu  imiiium 
lataro.  »  Quae  Justinianus  TheopbiU  verba  in  eplst.  ad  Me- 
nam  laudat. 

(a)  Unoverbo,  nullo  autem  sensu,  erat  in  archetyim 
exvuare,  quod  ex  iogenio  emendare  noii  dubitavimus  tri* 
hus  hisce  verbis  ex  alla  Utrre ,  quam  scripiurain  et  ipsa 
orationls  series ,  et  perspicui  sensus  necessilas  postula- 
l)aiit.  Proclive  autem  veteri  librario  fuerit,  qui  compendia- 
rias  exemplaris  sui  notas  non  intellexerit,  unam  pro  irlbiis 
exscribere. 

(0)  Mirum  dlctu  est  hoc  loco,  tam  pancis  in  verbis,  qtiam 
niulta  |>eocata  siot  a  veleri  amanuensi :  siquidem  erat  in 
11«.  Magister  hactenus  nams  hora  tempes'aUs  ecoris  et  peri" 


vUus  navls    559    bora  fempcslatis,  et  pericnn 

niagn.tm  pniitur  nnimi  jactationem,  ne  procellis ,  at- 
que  a.«ip!Triuiis  Onciibiis  iiavis  elidatnr  in  saxa.  P;iri 
ajiimo  vir  sanctus  et  honorabilis  Theophilus,  frater 
et  coepiscopus  noster,  circa  saluiis  comrooda  non  de- 
sinit  vigilare,  ne  Dei  populus  per  diversas  Ecclesias, 
Orig^nem  legendo,  in  roagnas  incurrat  blasphcmias. » 

2.  c  Conveiitns  lilteris  memorati,  convenio  Sancii* 
tatem  luam ,  ut  (c)  sicnti  nos  in  urbe  Ronia  posiii^ 
qnom  princeps  aposinlornin  siatuit,  et  ftde  sua  con- 
finnavit  gloriosns  Pelrus,  nc  quis  contra  prsceplum 
legat  h:i^c  qiia;dixiinus,daranavimii6,  eiciim  magnis 
prccibus  poslnlavimiis ,  ut  CvaiigcHorum  insiitiita» 
qti.-e  cflL  ore  suo  DeietChristi  docuii  ccnsura,  (d)  ab 
luic  recedi  omnino  5^  non  deliere,  sed  illud  in 
memoriam  dcdnci  quod  Pauhis  vencrabiiis  aposiolua 
|>racdixil,  atquc  cominoiiiiit,  Si  quis  vobls  evangeliza* 
verit  praner  quod  evangelizatum  est  vobis^  anathemti 
sit  (Galat.  1.  8  ).  Igitnr  hoc prsccepluin  lenenles,  iU 
Itid  qutdi|uide8t(idei  iiostrae  contrariuin,  nb  Origene 
qiiondam  scripttim,  iudica\imu8,  a  nobisesae  aiionum 
atque  ptinitum.» 

5.  Hasc  sanctilaii  tuae  scripsimiis  pcr  EiiiebHim. 
prosbyierum ,  qui  calorem  fldei  gestans,  et  ainoreni 
circa  Dominum  habens,  (e)  quxdam  capiuila  blasphe-' 
nitse  obtulii,  qn.T  nos  non  solum  horruimus,  et  judi« 
cavimiis,  vernm  et  si  qna  alia  sun(  abOrigene  cxpo- 
stta,  cuin  8110  auctore  pariter  a  nobisscias  essa 
damnai.i.  Dtiminus  le  incolnmcm  cusiodiiit,  Domtno 
frater,  merito  honorabilis.  1 

culo,  magnanh  etc  qua  oonjectura  tantum  adduai  mutare 
ausi  sunius ,  cum  nullum  esset  sensus  dispendium,  ne  hu- 
jiisiiiodi  uionstris  lector  offenderetur.  £cort«  vero ,  quud 
nonien  nihil  est,  peoitus  expunximiis. 

[cj  lilud  sicuti  advcrbinm  pro  similiter,  sive  eodem  pacto 
sumitur,  cujiismodi  exempla  apiid  veteres  Latinos  soripio'* 
res  iuveuimus.  Tunc  vero  |.ro  «f ,  si  e/  legeris,  perspicue 
eliara  sensus  constabit ;  nani  laciniosus  ferine  totus  est 
tbxtiis,  hbrariorum  cuipa- 

(d)  Desunt  hetc  loci  quaedam,  qu»  amanuensium  vete-> 
rum  oscitaulia  exciderunl,  puu  serventnr ;  ei  comtitmmus^ 
aut  quld  siroile;  nec  tainen,tot  adhuc  meudis  impediia 
oraiiooe,  sancti  pontificis  obscura  mens  est. 

(e)  Nimiruin  rremoneniiis  Eusebius,  qui  cum  Romx  cvi 
set  ab  aiino  398  Origenis  libros  «i^i  k^  a  Kuffino  latiiiir 
late  donatos,  primus  «ccusavit  palam,  atqne  indb  bbsphi:- 
miarum  capituht  excer()Sit.  Qui  et  Mediolani  cuin  cbSiH  ^ 
perid  nempe  temporis,quodetulithancce  ad  Simpliciannni 
Anastasti  epislolam,quaindam,RnfBnopr2esenle,  recitavit 
ex  ejus  in^erpretatioue,  Ortgenis  seDteuiiam,  quam  s.e  iiib 
pugnasse  idem  RufBnus  1. 1.  Invectlvar:  tradit. 


QUARTA  CLASSIS 


COMFLECTISNS  fiP|STOLA$  4B  INEUIITE   ANNO  4>01,   USQUB  AD  420.  SIYB  HIEHOimH  YITJS  FINBM. 


-MS- 


EPISTOLA  XCVl  (fl). 

8iVB  THBOPHIU  ALEXANORINI  EPICCOPI  (h)  PASCnALIS 
ANIVI  401.  AD  T0TIU8  JBCTPTI  EPISC0P08,  A  S.  HIERONVHO 
LATINE  REBDITA. 

C/irtslt  divinitas  mawne  eontra  ApoUinareni  asseritur , 
4um  Origenis  errores  pierique  sigiUalim  proponuH" 


ci 


'a]  ln  aliis  editionibus  man.  caret.  Scripta  init.  an.  401. 
[b]  In  Martiansi  edilione  h\so  Uber  PaschaUs  secwiuius 

S.   HlEBONYMI     1. 


tur,  acrefutantur;  detiique  in  prox^mas  dilectio^ 

ad  cetebrandum^  ut  par  est,  Dominieum  Pascha^ 

pra^pua  virlus  laudalur. 

561    i*  Christum  Jcsiim,  Dominum  glorisc,  fra^ 

tres  carissimi,  nirsuin  consona  Toce  laudeinus,  et 

alacriler  adorantes  ,  el  propheti;  verba  complentes, 

inscribitur,  et  secundo  etiam  loco  ponitur ,  cum  tamen  bt^ 
ipsa  Ghronica  nota,  qoa»  in  Qiie  habetiir^  ad  amium  specUh 
re  401.  et  aeleris  pra^ccdcrc  comperlum  sit. 

(Vingt-cinq,) 


775 

4ul  dich  :  Cmtat*  D<nri»o  kfmmm  neimm  (PmI. 
*»);  qnomioi  lldei  perducentis  ad  regna  c«lonim 
parlicipesjumus.  wncia  •olemniiaii««n»ciplaino»ad. 
venlum,el(fl)iroiiiineniia  fesu  loii.ia  nobiscum  orbi» 
resiiviUie  celebremos:  clamanie  ono  de  sapienUbus: 
Vm,  comede  in  Imlilia  panem  luHm,  et  W><  m  t*rd« 
tonovinum  hmm.  ^«««im  comvlacutrunl  Deo  op«ra 
liia  lEccU  9.  7).  Q««  «»»"•  l»on«rum  operuro  wnl,  et 
locie  Infcnrw  derelielo .  solidioris  eibi  aliroenusii- 
seipiunt.  divlno»  »en«u8  alliu»  inluenlur,  el  aaiurao 
.piriuiali  eibo,  laudaloie»  M  iwiem  tIu*  «u»  liabenl 
Denm ;  el  ad  UUosmodl  conviw»  Ecclewaste»  562 
loqoitur  :  Omai  tempore  «i««  «««iiMiila  lim  eaitt<iAi,«l 
Meum  de  capite  tuo  non  defUiot  (Ecelee.  9).  Ut  firiu- 
luin  ?e»ie  circnmdali,  »plendorem  »oli»  imiiemnr, 
et  qo..lidiana  lectione  sancurum  Scripiorarum  q..i«- 
«,ue  iBfondat  oleom  scnsoi  »i.o.  et  parel  rocnu»  lu- 
«emam  qua.  joiU  pr»ceplMi  Eyangelii,  <iic«i  omm- 
buimuittd'mio$unt{MaUk.&). 

S  Igitur  coBviva»  ttle»,  eiqui  «ic  pa»»ioni»do. 
minlex  fc«u  concelebrant,  amolante»,  com  »ancio 
dicamu»:  Lauda^o  Dominum  in  wiia  mta, ptaUam  Deo 

Angelonim  melropolim,  qu»  libera  e»t,  et  nnlla  ma- 
liUx  »orde  macuUtur,  in  qua  nee  dU«en»ion»»  »unl, 
nec  ruin»,  el  de  aliero  ad  allerum  lran»migral.o, 
omnique  wlupuie  ealcau.et  compre.»i»  buuna 
flnelibas,  qui  adversum  no»  crebrin»  lntume«:unl, 
eeelestibq»  roiaeeamur  cborla.  ut  jam  nunc  illuc  menie 
iranslaii,  el  augustiora  videnie»  loca,  «imu»  563 
quod  fuluri  «umu«.  ftua  beailludl..e  indigno»  »e  fe- 
cere  Judsel.  qul  ScriplursB  «ancl»  opibu»  derelictt». 
(*)  ei  ad  pauperis  intelligenli»  acquieKcnles  ma- 
gisiro».  bodie  aodiunl  :  Smptr  errant  corde  {P»at. 
m  •  et  Doluot,  prxs«nle  CI»ri*lo,  dicer»  .Benediciu» 
Jlemt  innomme  Domini  {PioL  »47).  Pr««enm, 
cum  omni  voce  opera  clariora,  Deum  lUum  es»e 
lesienlnr.  cl  nequaquam  dicero  :  llmc  dicit  Dom- 
uuf,  sed,  Ego  dieo  tobit :  »w  qu»  oslendil  «e  laiorem 
leg..n.,  el  Dominum  Deom  wu»,  «  non  e»se  unmu 
qucmr.l«l  propheuruni.  ' 

S.  Neqiie  eniro  diTiniuiem  eju».  qwe  «ulii»  loco- 
rura  spalii»  circumscribilur ,  assumpiio  «ertilia  for- 
inae  polcral  obscnrare,  nec  angusU»  bumaai  corp<.ri» 
ineffabilcm  (f)  roajeslalis  eju»  lerroinare  virlulem. 
quem  operum  ir.agniludo  Dci  fllium  comprobabal. 
Naro  cum  frementi»  maris  elalo»  gurgUe»,  el  msiar 
inominro  inlnmescenle» ,  iranqudiiuU  «nbhairedd.- 

^«r  ?J  SSMKfc  b««:  r^arcimos . 

hZ  rVoSSSi^*  cSius  quidem  ediiioiris  cum  ]K»lhac  le- 
lieicreposuunu&.cuju^M  ^         desigBabimos ;  nam  eisi 

SiSriaSilSibus^^^^^^^  «nulti  «t««»  «J 

SSdS^  S^le^^^^^^    ^esiigia  relinei,  majnum  "t 
SffiS xiHum  aliuleril  ad  loons  alujncA  ^^^^^^^ 
amprobat,  erat  aiHea,  ^ocofinrroiNibat,  qjod-tx  Aiiinro 
.^Laiuft  clitrtis  aocei)i.ims. 


SAlfCTI  mEIiONtMI  ^* 

dlsset,  {d)  Apottolorum  naYicula  (U  nanflraglo  libe* 
rata.  et  imperiuiD  prasentis  Domini  aquaruui  pro- 
fuiida  seiisissent,  cumque,  colluclaniibus  Yentis,  el 
ex  omni  parie  fluctibus  exciiatis,  tania  discrimina 
SaWaloris  jussione  cessassenl,  quasi  diviiio  »piriia 
afflali,  qui  priler  nat igabaiit :  Vere,  inqiiiunl,  fiHM 
Dei  es  {Matth.  U)  :  non  ainbigenies  de  divinilaie, 
cujiis  roagnitudinem  op»Ta  loquebautiir.Deilloenim 
proplicule  vaticinium  esl :  T»  rfoiwiiwrif  fortitudiuh 
nuirit^  et  ntotum  fiuetuum  ejus  tu  eomprimli  {PmoI.  . 
8)»).  Et  ipse  propheia  caDticum  signat  [nl.  stgm/!- 
cat],  (e)  «l  noii  solom   in  verbo,  sed  et  in  vinute 
Deus  veru»,  qui  visu»  est,  crederetur,  excelleniia 
operum  q«od  laiebat,  oslendenie.  Perfecius  Dens 
propria  volunUle  quidquid  humanae  fuit  ct  naUir» 
etconditioni»assumens,ab8que    566    pcccatodun- 
Uxat  et  malitia,  quas  nuUam  habet  fiubslaiiliain  ,  in- 
fans  nascitur»  EuHiifVBL  adoralur,  Magi  de  Orienlo 
^cnittiit*  Deum  Dei  fiiium,  gcnu  posiio,  cnnfiieiiliir : 
qvi,et  teinpore  passionis,  pendeii»  in  cruce,  soii» 
ob&c»rat  radio»,  novo  inaiidiloque  miraculo  diviiii- 
Utis  suas  exprirocn»  wagniiudinem.  Et  indivisu»  el 
iaseparabili»,  nee  in  duo»  saWatore»  qnoruiiidam 
errorc  sejunclus.  Undc  eiad  discipulo»  loquebatur: 
Noiite  voeare  inayi$trum  wper  lerram  :  unu$  e$t  euim 
magister  veeter  Chri$tu$  (Matth.  23.  8).  Neque  enim 
cum  hacc  apostoli»  dicerel ,  a  corpore»  quod  patelial 
a»|tecttti»  diviiillati»  excellcnliam  separabat.    Nce 
qiiando  uniiui  »e  Cbri»ium  Dei  ttlium  teslabatiir, 
animam  dividebat  ct  cariiem  :  non  allcr  el  altcr , 
sed  imus  aiqne  idcin  uirumquc  subsislens,  Deus  el 
lioino,  dum  servus  vidciur,  ct  douiinus  adx»Talor: 
Biquidrtn  iu  hunwDi  corporis  vililate  ineflabiicm  ce- 
labat  Deuui,  et  rursnm  fragililatero  carnis  divini» 
operibuscxcedoUl  :  (/)  et  ue  unu»  quilibet  »ancto- 
rnm,  iit  a  plerisque  srsrimatiim  e»t,  crcderelur :  »ed 
ille  qnem  ct  Paulu»  ostendere  volen»,  scribit :  Unu$ 
Deu$,  unu$  et  mediator  Dei  et  hominum^homo  Chri$tii$ 
Je$u$ :  El  iicrimi,  Mediator  autem  uniue  non  mI,  Deu$ 
autem  wm$  e$t  (I.  7im.  %)\  qnb  unws  Filitts  Patri» 
iioslrique  nicdiator,  iiec  aeqttalitalcin  ejusamisit,  nec 


\d\  Fadle  hwatuslttc  locu»  viden  possii,  quem  prMB» 
iniegriuii  restiluas ,  si  ordiue  iminuUilo  legas,  t  et  impe- 
riuin  pnesentis  Domini  aquamm  iirofuada  seDsisseol,  A|io- 
su>lonim  Davicub  de  naufragio  hberata;  cuinque,  »  etc. 

[e\  Habeniur  ha'C  Graece  ad  Concihum  Ephesinum  in 
libello  S.  Cyrilli  Aiexandriiii ,  (lui  religiosissimi»  Regin» 
niuicupal.us  esl,  quae  cum  Hieronym.  versioue  cooteras. 

t««  in^  l»  X»W  hA^.«3^>*»«  ^  1'MtfJix  %VK  «Xijltvi<  o  f««tU  »W  «««H- 

«l,  i,  9^,  ««.••>*<  a  «*vt?-in|#«<.   wA  V^  ««f-«»l««   4|«rA««f 

Am»»(N^  ^^^ .  I^  ^  «^  ^^^'  "^  '*  «eo«wv*v  nm  eti* 

iv«  Tftv  ?«*«•  Po&v»«».6ti  JMa  «le^^ffweo&iuvo^iUou  •uv4«T^ 

j^  ^  (i^  Wb^n  -rij»  o\»a«  «ifnva>v  Ititnta.  oWcqM*  ow>fKto««   y»' 

^i^AvmOov  tel  -rik  'ri<-  J«  T*f  4<"«v  U|»a»  ««•ijntij?  4  jfiuni^.  0«  7*^0? 
^  ,pH  HoinO^  i«e<n^  tol»  ^voiUw  «Ai-t.*  <civ  ^im,  $,d. 

JwolCtto-  ottts  ivr*  -^^  O'^  ^»«^  iv»?^«,  ^"^  Ml«»o<.  «• 
rifiot  1^^^'  ^*  ^  H*-'^  ^^«  •«*^'*<  "^  '"^*^  ^*  li«*f-«l- 
<ruK  ^H«<  »f<»vW*«»  w  «l  1»  twcwov  -nS,  iet.|U»ou  o«mtto<  t^  t*« 

*'*(f  rCopKivklSTirlicub,  qua  in  Lalino  vacat,  ac  gen- 
suDi  naulo  lurbat,  ex  Graecaj  linjfuae  ingenio  probalur .  Eaa> 
umen  Ambro&iau.  cod.  non  habet,qiiimmo  contrario  sea- 
«u  legit,  m  unus  qidiitfet. 


777 


a  nostro  conlortio  separaluft  esi,  Invisibills  Deus,  et 
vlsibilis  hotno :  forma  8crvi  abscondilus  esi,  et  ^* 
minas  gloriae  confessione  credentium  comprobatnr, 

4.  Neque  enim  privavit  eam  Paler  naiurae  sum 
'  iiomine,  posiquam  pro  uobis  homo  et  paoper  effe- 

ctns  est «  nec  in  iordane  flnvio  liapiizalom  aliero 
jappeliavit  vocabulo,  sed  fliium  unigenitum  :  T«  m 
I  fiUu$  meui  ditectus,  (a)  m  quo  mihi  565  compta- 
cni  (Lue.  2).  Nec  simiiiludo  noslra  in  diviuitalis  est 
niulau  naiuram,  nec  divinitas  in  nostrje  iiatORC 
versa  est  similitudinem  :  sed  maneiis  quod  a  prin- 
cipio  erat,  Deus  verbnm,  et  iii  se  nos  glorificans, 
non  veiiftt  juita  Jeremiam,  ut  diceret :  Beu  mhi 
mater,  ut  quid  me  genuini  f  virum  (b)  qui  judicer,  ei 
diseemar  omui  terros  :  non  profui,  neqve  profuit  mihi 
quiiquam  (Jerem.  15.  10),  qoi  libertatem  donaltirus 
adveiierat  :  nec  juxta  Isaiam  vodferabatur  :  Vte 
»M,  quia  cum  iim  homo^  (c)  ei  immunda  taMa  habens^ 
ef  in  medio  poputi  immunda  tabia  habenti»  habiiem, 
regem  Domnum  eabbaoth  mdi  oeutie  mei$  (lun.  6.  6). 
Ipse  enini  erat  rex  gloriae,  ut  in  vlcesimo  lertio 
Psalmo  scriptum  est :  In  patibulo  vicior  existens,  et 
itosiiiia  bella  compescens,  ut  bominem  flctuin  ex 
huino  coelorum  babiiatorem  faceret,  et  tropb»!  sul 
communione  donaret. 

5.  Igitur  quanquam  hoc  nollnt ,  qut  eum  putant 
in  aiiuin  commulatum,  Je§ui  Christue  heri  el  hodie 
ip$e  estf  et  in  aHernum  (Hebr.  13.  8) ,  nunqiiara  ba- 
liiiurus  regnl  sui  finem,  juxta  sceleratum  Origenis 
erroreui,  ue  cessante  regno,  ciiain  .tternitate  prive- 
tnr,  sed  coram  omnibus  loqiiens :  Ego  in  Patre^  et 
Pater  in  me  (Joan,  11.  34).  Et  docere  nos  cupiens, 
qnod  et  Paier  in  Filio,  et  Filius  in  Paire  creaturis 
omnibus  imperaret,  ei  boc  ipsum  roborans,  iiirere- 
bal :  Ego  et  Paler  unum  tumus  (Joan,  14.  11),  ne 
qtiis  unuin  sunm,  Patrisqiie  regnum  buinanae  carnis 
occasione  divideret.  Quod  si  juxta  Origenis  insaniam 
aliquaiido  amissurus  est  regnuin  Cliristtis  iinigenitus 
Filius  Dei,  qiiomodo  ipse  Apostolis  loquebalur :  Ego 
et  Pater  vnum  gumvs,  iion  ununi  posiea  babiturus 
iinpcrium?  ut  scilicct  bic  liabcat  gloriam,  qu.im  ibi 
depositurus  est.  El  ubi  crit  quod  semper  Piiius  in 
Patre,  et  Pater  in  Filio  est,  si  regiium  Filii  nou  eril 
(cf)certum?Verum  liocqut  iia  se  babere  contendiint, 
si  lamen  iioii  egerint  |KBnitenii:im,  i>ereanl,  etad  hos 
xelo  fldei  pielatisque  coniinoius  loquatur  Moyses : 
JUaledictus  tu  in  civitate^  et  maledictus  in  agro  (  Deut. 

(«)  Idem  Ambrosian.  in  te  mUd  compiaeidt.  Qu£  subse- 
qoaotur  in  Graeoo  te^ctu  servavlt  Theodoretus  Dlalog.  S. 

lavct  tAf  e  ^  m^mffii  9t6q'  |4v«  wA  xip  ^iifiBft  M^amwwCwv  &nftt*> 

Ib)  Penes  liariiaBfleam  erat,  qm  judkarei  cmm  terree 
wm  profuU,  etc.  Nos  integraiD,  veraiDquo  Lectiouem  ex 
Ambrosiatio  exemi>lari  mutuati  sutnus,cui  assentilur  etiam 

GraeCUS  tAv  LXX   avlptt  ^««(^otuvov  »a  Sm^vituvov  «An  Tf  Tf ;  «tl» 

wf«Xiin,  (At«»  elcliox  alii  ediu,  aumnaturus  pro  aotuUurus^ 
satis  viiiuse. 

(c)  Anibroslan.  eunt  iim  hrnmo  Unmundui ,  sacro  teziu , 
et  (irasoo  iii  priuiis  renuente. 

(d)  Yeriiis  ex  cuntextu,  non  erit  cocBtermmi  ?  ut  praerert 
iclem  AmbrosiaDus,  atque  iufra  darius  asseritur:  jvosc/iri- 
tU  regnum  eredanm  tetemm ,  elc.  InterUn  hoc  Tocolam 
reoosttiama» 


EPISTOLA  XCYI.  771 

28):  Psalmisla  pariler  increpante  :  Deficiant  peccatoret 


de  terra,  et  hnquu  ut  uttra  non  subeistant  (Psai.  t#5). 

506  ^*  Equidem  scire  non  possum,  qua  lemeri* 
tate  Origenes  tanta  conflngens,  et  non  Scripturarum 
aucioriuiem,  sed  suum  errorem  sequens,  ausus  sit 
cunctts  in  mediiim  nociiura  proferre,  nec  a^stima- 
verit  unquain  ulium  hominum  fore,  qiti  suis  asser* 
tionibus  contrairel ,  si  (e)  pbilosopborum  arguiiaa 
propriis  tractatibus  miscuisset,  et  a  malo  exordio  in 
fabulas  quasdam  et  deiiramenta  procedens,  Cbri- 
siiaiium  dogma  liidum  el  jocum  faceret,  neqnaquani 
di vino!  docirinae  veritate  utens  [al. mf^iisj,  sed  humaii:u 
mentis  arbitrio,  et  iii  taniam,  seipsu  m:igislro,  iiitu- 
mcscens  superbiam,  ul  iton  imitaretur  hninililalcin 
l^auH,  qui  plenus  Spiritu  Saitcio  contuiit  cnmpriori* 
bus  aposioiis  evangelium  ,  Ne  [orte  in  vaeuum  curre- 
ret,  aut  cucurrisset  ( Gal.  2. 2) :  (/^  ignorans  quod  doB- 
moniacispiritusesset  insitnctus,  sophismata  himiana- 
I  um  mentium  sequi,  ei  aliquid  extra  Scripturarum  au- 
ctoritalem  putare  divinum.  Quiescant  ergo  aliquando, 
qui  regni  Christt  fiiiein  soniiiianies ,  verbosiutis  Ori- 
geniscupiuni  esse  p:irasiti,  nec  cuin  (Idelibus  ambu- 
lantes,  ndemquamnoiihabent,  simulent.  Qtiin  potlus 
discanl,  (g)  quod  oninis  dolus,  et  frauduicnlia,  aliud 
sit  el  aliud  oslend.nt  :  ut  siib  virlnlis  specie  viiia 
celare  niiatur.  Eteniin  cuni  iii  crucis  ignominia, 
quam  pro  nobis  passus  est,  non  amiserit  Chrislus 
esse  Dominus  ^/or top,  jiixta  beatum  Apostdhim,  cla- 
niantibus  contra  Juda^is  :  Qui  destruis  temptum^  et  in 
triduo  adificas,  satvum  leipsum  fac  :  si  filius  Dei  es, 
descende  de  cruce  (3tatlh,  27) ;  el  in  carne  patiens, 
pendensque  in  paiibulo,  forlitudinem  propriae  inaje- 
statis  ostendit,  solein  de  cursu  quicscere  faciens,  et 
signorum  mngniludine  pleiiam  fidei  voccni  lalroni 
extorquens  :  Memento  meif  Domine^  cum  veneris  in 
regnum  tuum  (Luc.  25).Nunqiiain  post  rcsurrectionis 
gloriain,  perdiiurus  csi  legnum ,  licet  innunieros 
coiitra  etim  Origeiit^s  blasphoiniarum  lapides  j:tctci. 
Aut  cujus  est  consequentiae,  perpeiuilaicm  regni  di« 
scipulis  poiliceri,  et  dicere  :  Venite^  benedicli  PatrU 
mei,  possidete  paralum  vobis  regnum  a  constitulione 
mundi  (Matlh.  25) :  et  ipsum  567  car^re  illo  quod 
aliis  iribuil?  vel  quomodo,  scribeiiie  Paulo  ad  Corin- 
thios,  Absque  nobis  regnatis^  el  utinam  regnaretis^  ut 
et  nos  regnaremus  vobiscum  (1.  Cor.  4),  inieHigi  po- 
lerit  regiium  Christi  posl  inulla  tempora  terininan- 
duin  ?  prxsenim  cuin  Joanncs  clamet  :  Et  qui  de- 
sursum  venii,  super  omnes  est  (Jdan.  3.  31) :  £t  Aik)- 
stoltis  scribal,  Quorum  Palres,  et  ex  quibu$  juxta 
catnem  Clmstut^  qui  est  $uper  omnia  Deus  benedictu$ 
in  aiternum  (Rom,  9.  3). 

7.  Ilaqae  nuili  dubium  est,  quih  qui  Dous  perma- 

(e)  Yocolam  st,  quae  superiora  nectit  seqnentilHis ,  erat- 
cRie  omnino  necessaria  senbiis  perlectioal,  ex  AmbrosiiDo 
tts.  cl  B.  l^.  editione  supplcvimus. 

(f)  EdiU,  sed  ignorans ,  quam  adversailvam  partlcuUon , 
unUe  sens^s  lurbaiur,  expuiiximus  Mss.  ope ;  et  paulo  post, 
eoriimdem  auctoritate,  putare  einendavimus  pro  putaret , 
quod  viliosum  erat.  ^  .        .     ,        ^ 

(g)  Legiinus  ex  Ambrosiano,meadose  enim  vulgati,  quod 
onms  fraudulenm  akud  et  aliud  ostendal.  Infira  leviom 
alia  enioadamus. 


779 


SANGTI  IIIERONTMI 


780 


waiiei  in  tttemuai,  simul  b«beal  ei  regnuin,  ei  8u* 
per  i|)toft  qiioque,  quos  regoi  poesessione  dona^il, 
res  perpetuus  appellelur,  congrauni  habens  divini« 
latis  iuiperium,  nec  quicquam  in  se  rude  et  no^um, 
iiisi  assumptionem  fragiliuitis  buman».  Si  eiiim» 
jttiu  Origenis  insaniani,  post  multonmi  circulos 
sseculorumt  Ghrisli  regnum  est  finiendum»  conse- 
quens  impieuti  ejus  est  dicere,  ut  ei  Deus  esse 
aliquando  desisUi  :  et  qui  regni  terniinos  ponii,  co- 
giiur  idem  de  divinitate  sentire»  qun  perpeiuiutem 
imperii  naiuraiiter  possidei.  Quod  si  regnsi  Sermo 
Dei  ( A^  Bnv  Verbum  Det),  uiique  I>eus  esi,  ei 
liac  raiione  ceUigiior,  quicumque  tenUverii  finem 
regiio  cjus  imponere»  ad  id  euni  devolvi»  ut  Chrisium 
credere  compeliatur  ei  Deum  .esse  desinere.  Sed 
haec  garriai  niagister  indoctus  (a)  cum  secutoribiit 
iinpiis,  nos  Chrisii  regnum  credamus  xteinum,  ei 
in  soieuini  die  cantemus  cum  Angeio,  aique  dica- 
lutts  :  Regni  ejut  nan  ml  /liiu  (Luc.  I.  S3).  Si  enim 
uuum  cttm  Patre  est,  nunquain  ex  eo  qood  unuin 
«si,  cessaiunift  esi»  ei  unio  Pairis  et  Filii  nunquaui 
dividetur  iu  partes,  (b)  ne  quod  diciiur,  imiii»  sniii, 
alii|u:)ndo  luium  esse  desisiai. 

8.  Facessant  igitur  sluliissiroi  morulium,  imo  d«- 
sctndanl  in  infernnmviventes  (P$al.  54.  iO),  sicni  FsaN 
inisu  lesiatur,  et  pncceptoreni  iuipieiatis  suae  ihi 
esse  ceriientes,  cUniileni ;  (c)  Et  tu  captut  et  tieut  ef 
no» :  inter  no$  reputatu$  e$ :  de$cendit  in  infernum 
gtoria  tua^  et  reliqua.  Taiis  pastor  gregis  inorbiili 
Ghrislum  ubique  suggillai  injuriis,  ei  diaboium  bo- 
iiore  susiollii,  dum  illum  adserit,  pui^aturo  vitiis 
at(|ue  peccatis,  pristinnm  aliquando  gloriam  receptu- 
rum,  ei  hunc  rcgnare  desistere,  simulque  cuiii  dia* 
Jwlo  sub  Patris  568  ii»perio  redigenduin ;  ui  uiagis 
ad  Origenis  bfaspbemias,  quam  ad  vociferationem 
Judasoram  propheta  mirabundus  exdamet :  (d)  Ob- 
elupuit  ccelum  euper  hoc^  et  horruit  valde^  didt  Domi- 
jitts,  eo  guod  duo  mala  fecerit  (Jer.  2.  12).  Origeiies, 
•iihrisinni  asserens  regnare  deslnere,  ei  diabolum  ad 
■culmen,  de  quo  ceciderat,  ascensiinim  ;  ulero  sce 
leris  sui  profundum  lacum  fodiens,  qui  aquas  conti- 
iiere  non  possit :  aequalem,  quantuni  in  se  est ,  (e) 
diabolo  facii  Filium  Dei ,  dum  deirabii  Uli  regiii 
gloriain  sempilernain,  ei  imperio  Pairis  eum  subjicit 
cuui  dxiiionibus.  Verum  istiusmodi  vox  imp^a  pro- 
ieratur,  ut  scianius,  regninii  Cbrisii  esse  perpeiuum, 
ipso  loquente  ad  discipulossuos :  Yo$  per$epera$ti$  me- 
cum  (0  in  tentationibut  mei$^  et  egoetatuo  vobi$  testa- 
menium  eetemum,  ut  bibatie  et  comedatie  $emper  $uper 

(a)  Bursum  ex  Ambrosiaoo  lectioDom  adscivtmus,  cum 
fmo  excusi  habeanl  peccatoribiut ;  neque  eoim  peocsiuires 
jit  universuni,  sed  magislri  indocti  secUiores  unpiofi  da- 
siuiare  Tbeopbili  seuieniia  e^. 

(b)  Yulgau  nec  quod  didtw^  et  mox  demlent, 

(c)  Ex  Kzecbiele  haic  re|)eU  Mariiaii.  adiioiavcrat ,  quae 
ia  uosiris  exeniplaribus  hauJ  iu  invenias ;  sed  cuni  locus 
ex  roemoria  reaurel  Tkieophilus,  senienUas  easdcm  aliis 
\crbts  reiulisse  credibile  esi. 

(W)  KX  GraecO  iXJiani  i  (Af«vic  lid  %Un*f  xca  If^v  Ul  «)a0v  vy«. 

,^(«,  etc.  aliier  eniin  est  in  Vulgat.  c  Obsiupescite  coeli  su- 
ptji-  hoc ,  el  liortae  cjus  desolamini  velienienier, »  eic. 
{e)  Krat  aiilt^,  mqitatem  diabotum  fecit  Fitio  Dei, 
Ifj  Ms.  tf<  triluUitioittbus  rtidi,  el  egostiJuamtobi*,  olr. 


meuoam  meam  in  regno  meo  (Iau.  tS.  98.  i9).  Quo- 
niodo  enim  iropleri  potesi  hoc,  quod  dicitur,  $emper^ 
nisi  perpeiuum  regnum  sit,  et  nullo  fiiie  clauden- 
dum  ?  Quod  ei  Magi  Inteliigentes,  versi  ad  pQeiiiten- 
tiam,  studiosius  percunclabantur,  Ubi  e$t  qui  natu$ 
e$t  Re%  Judetarumf  9idimu$  enim  etellam  eju$  in 
Oriente  et  venimue  ut  adoremus  eum  (Matih.  2.  22;. 
Magi  fatentur  Cbrisium  regem,  ei  Origenes  negai» 
diceiis  euro  noii  perpetuo  rognaturum ,  nec  animad- 
veriit  se  Judaeorum  blasphemiis  similem. 

9.  Legiinus  in,  evangelio  :  cum  Dominus  alqiie 
Salvalor  foriitudinis  suas  et  patienU»  insigne  exein- 
plar  osteiidens,  crucem  scnnderet,  Pilaius  inscripsii 
tituluro,  el  posuii  super  caput  ejus ':  Scriptum  auiem 
erat :  Je$u$  NaMtrenue  rex  Judeeerum  (Joan.  id.  i9). 
Isiuro  litulum  mnlti  legeruni  iudu;orum,  qui  erai 
scripius  Hebraice,  Gnbce»  ei  Laiine.  Diccbant  ergo 
Pilaio  principes  sacerdoiuin  ei  Judasoruin  :  Noli 
eeribere  quod  res  Judmorum  $it^  $ed  quod  iUe$edixerU 
regem  Judeeorum,  Respondit  Pilatus  :  Quod  ecripsi , 
$crip$i  (Ibidem.  29).  Cum  ergo  Pilatus  nec  sediuune, 
ucc  precibus  ad  hoc  potaerii  adduci,  ut  regnuin 
Chrisli  de  iitulo  iolierei  :  sciat  Origciies  absqiie  ulU 
necessilaie  se  lioc  facere,  quod  fecerunt  Judaei,  ut 
reguum  Christi  apsliroei  terniiiiandunt.  bt  illi  quidem 
iu  terra  posituin  regem  n^:ibant,  hic  regnantciu  iu 
cosio,  quantuin  in  se  est,  detraherc  niiiiur,  ut  accu- 
satorem  sceleris  568  sui  habeat  PiUtiini,qui  Ju« 
da:is  respoiidii  :  Quod  $crip$it  $crip»,  Veniai  ct  pro- 
pheulis  seriiio  iii  medium,  ac  regnum  Christi  tou 
|>rxdicet  libiTUte  :  Gaude  filia  Sioti,  prw<Uca  fHia 
Jenualem^  lcetare  et  exulia  de  toto  corde  tuo^  filia  Je- 
ruealem  [al.  l$rae(\  :  abeluUt  Dominu$  iniquitaiee  tuae^  • 
redemit  te  de  manu  inimicorum  tuorum,  rex  Jsrael  in 
medio  tui^  non  videbie  ultra  mala  [Soph.  3, 14.  ^ 
CrascJ\,  Neque  eniin  qiios  seniel  salvos  fecii,  iterum 
prafCipilabit  e  coelo,  etdimiuei  jnxU  Origonis  deli- 
raiiienu  et  fabulas,  ot  rursum  dc  subliiiiibus  cor- 
ruant.  Ei  lioc  qtifid  dicilur,  Kon  videbi$  [ai.  videbiti$l 
ulira  mala ,  oiternas  securitaUs  indicium  cst,  quod 
qui  seniel  fueriut  liberaU,  et  regni  coelorum  posses- 
sione  perfrulli,  iieqiiaqiiam  vitiis  irahaniur  ad  lerram, 
iiecDei  priveniur  anxitio,  qui  eis  juxU  eloquiiim  pro- 
pheUle,  ponei  muruni,  ei  circummurale,  sua  eos  vir- 
iute  eircuiudans.  Unde  et  PsalmisU  canit :  Noncom- 
movebilur  in  oeternum^  qui  habitat  m  Jerueaiem  (Psat. 
i24).  £t  Dotninus  protesutur  :  Non  te  dimiitam^ 
nec  de$ermtt.  Frustraque  somniai  ascendere  aiiimas 
in  ccrium,  ei  des^endere,  ei  nunc  proficere,  uuuc 
ad  inferiora  delabi,ui  per  ruinas  innumerabiles 
s»pe  moriantur,  ei  Cbristi  passio  irriu  fiai.  Qui 
etiim  semel  pro  iiobis  morluus  est,  sieniam  nobis 
viciorix  suai  laeUUam  dcdlt,  qus  nulki  vitioruw 
uioie  extenoelor  [al.  ieneiur],  Nec  quisquam  homi- 
nuin  crebrius  nioritur,  quod  Origenes  atisus  esi  scri- 
bcrc,  Stoicorum  impiissiiniini  dogma ,  divinaruin 
cnptens  Scriptuniruni  auaoritate  firmare. 

Graec.  «tt««nM^.  At  iUud  in  primis,  semper,  neque  in  Grjs- 
cis.  neque  in  LaUnis  exeuii^aribus  invoniiui*. 


781 


EPISTOLA  XGVl. 


78i 


10.  Cshriitum  pro  Dmm»nibut  pa$$urmn,  •— Verum 
quki  isu  meinorainusT  crnn  in  tanUini  irniperit  (a) 
vecordiam,  imo  dementiam,  ui  aliud  SalTatori  cri- 
.roen  impingat,  dicens  eum  el  pro  duBroonibus  ac  spi* 
ritualiburi  nequiiiis  apud  superos  affigendum  cruci. 
Mec  intelligit  in  quam  profundum  impictalis  corruat 
b.-iratbrom.  Si  enim  Chrislos  pro  bominibus  passiis , 
lM>mo  factus  est,  ut  Scriplurarum  testaniur  eloqoia , 
eonseqnens  eril  ui  dicat  Origenes,  Et  pro  daemoiMbiis 
possorus,  daemon  ruturus  esl :  boc  eiiim  necessitaie 
cogetur  inferre,  ne  ab  eo  qiiod  coBpit,  discrepare  vi- 
deatur;  ut  imiietur  Maspliemias  Judxoruin  (b),  quos 
seniper  imilatur ;  et  ilii  eiiim  Ghrisio  Bimiliter  loque- 
bantur :  IkBmonium  habn  :  570  ^^  ^^  Beeixebub 
prindpe  dtBmoniomm  ejieit  dmmonia  {Luc,  1 1 .  i5) .  Sed 
absit  ut  pro  da^monibus  Cbrisios  passurus  sit,  ne  el 
tpse  dxroon  Aat.  Et  qui  boc  credunt,  rorsum  crudri- 
gunt,  et  ostentui  liabent  Filium  Dei  {Hebr.  6. 6),  qui 
nequa()iiain  ut  semen  Abraliam  apprehendit,  ita  assu- 
inei  etdaenionom  [al.  D«iiioiiJiim],  utpn>  illisquoqiie 
cruciligatur.  Nec  daemones  pro  se  Deum  in  passiione 
cerneiites,  cum  Proplieta  clamabunt :  Uic  peccaia  no- 
etra  porunk,  ei  pro  nobii  dolet,  Neque  cutn  Isaia  di- 
cent :  Unore  ^ut  tanali  euanu  {Itai.  53.  4).  Nec  pro 
dxmottibus,  sicut  pro  boininuni  geuere^  qiiasi  ovis 
Cbristus  duceiur  ad  viciiinam ;  nec  proeorum  salute 
dicelur :  Proprio  FiUo  non  pepercil  ( Jerenu  II ) ;  qoia 
nec  dsRmones  clamabunt  :  Traditut  ett  pro  peccatit 
nottrit^  ef  returresat  pro  juttifieaiione  nottra  ( I .  Cor, 
II ).  Pauhis  quidem  scribit :  Tradidi  enim  vobit  tn 
yinmit,  quod  et  aceepi,  quia  Chrittut  mortuut  ett  pro 
peccatit  nottrit^  tecundum  Seripturat  {  !•  Cor,  15 ) : 
Hlas  in  tesiimonium  vocans,  et  volens  earuin  aucto- 
ritate  firmare  qiiod  diibiiiui  est ;  Origenes  autem  abs- 
qiie  ullo  divinae  vocis  lestinioiiio  vini  facere  nititur 
verilali,  et  extincta  lucerna,  invenire  eam. 

11.  Fautor  daemoiium  et  uon  bominum ,  crebris 
caiumniis  lacessii  Filiom  Dei,  etdenuo  cruciligii,  non 
ititelligens  in  quam  profundam  et  borribilem  impie- 
talis  voragiiietn  deiraliatur.  Consequetis  entin  esi,  ut 
qui  priora  susceperil,  suscipiat  et  quas  sequuntur  :  et 
qut  (c)  pro  dipmonibus  Ciirisium  dixerit  crucifigi ,  ad 
ipsos  quoque  dicendum  esse  suscipiat :  Aceipite  et 
edite  :  hoc  ett  Corput  meum.  Et :  Accipite^  et  bibite : 
hic  ett  tanguit  meut  {  Maith.  26. 26 ).  Si  enim  et  pro 
daemonibus  crucifigalur,  ut  novorum  dogmatum  asser- 
tor  afflrmat,  quod  erit  privilegium.  aut  quae  ratio,  ut 
soli.  homines  corpori  ejus  sanguinique  communicent » 

(a)  Maoifesto  errorc  hucusque  editi,  in  tantam  eruperit 
rictoriam,  Quod  nunc  fx  tolies  laadato  Ms.  emeodamus , 
recordiamt}tnu\\u  ulim  legi  oporlere  cf^njeceramus  ex  «i- 
mili  loco  iu  Ebirixd.  ad  Evau^elum,  ubi  eum ,  qui  Diaco- 
iios  presbytens  coaequaret ,  ui  tatUam  erupitte  vecordiam 
inirari  so  profilelur. 

{b)  Iiitegrioreui  sententiam,  et  nirsus  vertorem  ex  oo* 
deui  Ms.  accepimus,  ciuam  ut  sui  (^arie  muldareat  veieres 
:\iii  aaianucn^es ,  simiUum  vocum  imitetur  alque  innUilur 
occursus  fecii.  Prius  enim  eral  imi)ci  fecto  sensu,  «diacre- 
1  are  videatm*  iuiitator  Judaeorum.  Eleniiu  illi  Chrislo  si- 
inititer,»  elc.veiut  iu  alits  edilismullo  viliostus,  iim/fifur, 
el  i7/t  mdliter 

(c)  ViLiose  ncnes  Marilan.  pr<iB  dasmmnbut,  Mox  verba 
accipttet  el  edtte  ex  Ms.  sutfecimus,  quae  ex  se(]uenli  ouu- 
tcxlu  a[>cnissime  probaulur. 


el  non  dxniones  qiioque,  pro  quibus  in  (««(Sioiie  san- 
guinem  fnderitt  Scd  nec  daemones  aodtent :  «  Aed« 
fHte,  et  edite  :  »  Et,  c  Accipiie,  et  bibite;  i  nec  Do- 
minus  sua  prxcepta  dissolvet,  qul  discipulis  ait< 
I  Nolile  dare  sanctum  canibus,  nee  miitaiis  margari- 
las  veslras  ante  porcos,  ne  forte  conculcent  eas  pedi- 
bus  suis,  et conversi  disnimpant  vos  {Maith,  7). »  Nain 
et  Aposiolus  scribens,  c  Nolo  vos  participea  daenionum 
fteri.  Non  poteslis  calicem    571    Domint  bibere» 
etcalicem  daenKMiiorom  :  non  poiestls  mens»  Domini 
participori,  et  mensas  d»monionim  (  i^  Cdr.  10) :  i 
per  baec  impossibile  esse  demonstrai,  damionei  de 
calice  Domini  bibere,  et  de  mensa  cgus  participari. 
Gtbos  diaboii  negatores  Dei  s«nt,  Abacuc  loquenie  : 
Etemejut  electa  { Abac.  1 ) ;  cibos  aatem  imptomm 
omnlom  execrabilis  ipse  diabolas,  Propbeta  vaticinro . 
ooncrepaote  :  Deditti  eum  etcam  populit  jEthkpibnt 
{  Ptal.  73.    U ).   Ex  quibus  omnibus  approbainr» 
Chrislum  pro  daemonibus  non  posse  crociflgi,  ne 
daemones  Corporis  et  Sanguinis  ejos  porticipes  flantw 
12.  Gum  ergo  et  Apostolos  de  Salvaiore  significet: 
Uoc  emm  fecit  temel^  tdptum  offerent  { Hebr.  7. 27 ) ; 
et  Origenes  tanta  confldentia  iirtus  senteBtia  eontradi* 
cat,  tempus  est  illud  inferre  :  Terra^  terra  audi  ver^ 
bum  i>oin<m,  teribe  ojmm  itHtm  abdicaium  {Jer,n). 
Quis  enim  infernus  baec  raala  suscipere  potest?  quis 
tarUrus  de  rebusistiusmod^eogltare?  qu»  gigaiitam 
insania  tam  rebellio  eistitit,  et  toirim  Inipietatis  ex» 
struxit  7  qns  libido  lasclviens,  et  dsmonum  amore 
deperiens,  sic  universo  {d)  dogmati  transeonii  diva« 
ricaTil  crora  mentissue!  quis  intantum  deSodomi* 
lica  vinei  bibit,  ut  inebriatos  vino  fororis  ejos,  loto 
corde  conciderit?  quis  Babyloniorom  ita  fliiminom 
gurgitibus  irrigatus,  vivoo  israel  foiites  reliquiiT  quis 
cgrediens  de  Jerosalem,  et  Hieroboam  Olii  Nabath 
iniifcaior  existens,  tot  erronim  fabrieatiift  altaria  esi, 
et  aranim  profana  (e)  thora  socceitdit  ( 3.  Heg.  12 )? 
Cur  Dathan  et  Abiron,  qui  minora  peccarunt,  noa 
veniaiit  ante  tribonal  Christi,  et  sui  eum  comparatione 
condemnent,  qui  extra  Ecclesiam  Salvatoris  varianim 
doctrinarum  ihuribula  diabolico  igne  complevlt?  Ne- 
que  enim  Dominus  qui  loquitur  per  Prophetam  :  Ego 
vitionet  multiplicati^  et  in  manibut  Prophetarum  OMt- 
milatuttum  {Otee  12.  iiO.juxtaLIX),  adulterinas 
eum  docuil  proferre  doctrinas,  nec  qui  e  principio 
ipsi  yiderunt,  et  minisiri  foerunt  verbi  Dei,  nec  Pro« 
plietarum  chorus,  qui  olim  vocabantur  Yidentet^  baee 
eom  instituit :  sed  ipse  suae  mentis  arbitrio,  Airori 
daemonum  serviens,  et  blando  cogitationum  errore 
dcceptas,gregem,  etolitadicam,  57S  examendo- 
gmatum  perversorum,  per  totum  orbem  Immisit  men- 
tibus  indociorum.  Iste  est  qui  Assyriis  Babyloniisquo 
flumiiiibus  aperuit  os  soom,  qiii  itavem  Ecclesiae  bo^ 
itarum  mercium  (/)  salutaris  doctrinae  plenam,  flncii* 

(d)  PerperamMartianaeus,  aliiqiie  edfti,  dogmatit:  emen- 
dantur  a  scriptis,  ut  staiiiu  post,  toto  cordet  cujus  loco  Be- 
nediainus,  totoorbe, 

{e)  Viiiose  ilerum  Benedictln.  ararum  profanalura  :  pro 
duobus  verbis  profana  thura,  quod  babent  etiam  casiiga- 
tiorea  alii  es  vulgatis. 

(f)  Ambrosian.  «  navem  bonarum  merdum  pleiiam  sal* 


7^3 


SANCTI  IIIEROiNYNl 


7SI 


bus  operire  eonalus  esl :  dum  (a)  imperiioniai  laude 
suslfilliiiiry  el  Scripluninim  feiisiim,  alitor  qiiam  se 
hahcl  verilas  edissrren^,  gtoriaiur  iu  coiifusiono  siui. 
Quis  eiiiui  innumerabiles  adeo  ei  garnilos,  el  verbo- 
ftilalis  aique  imperiliae  plciios  coiiscripsii  libros  •  el 
inraiigabiti  siudio  dies  nociesque  conjiinxii»  ui  erro- 
ruro  monimenu  dimiuens»  merereUir  audire :  MMltit 
Uinerihui  iius  dec^ptm  e$f  Usiis  esl  enim  diice  pes- 
simo»  aura  popiilari»  el  plorimis  fals^e  scienli»  valu- 
minibps  exaralis»  ac  rebelli  conira  Deum  mente 
inignaiis,  ungueiilo  caslestium  doclrinarum  saiiiem 
quamdam »  el  pedorcm  soi  Hoetoris  imiiiiscuil,  ui  rur- 
sum  ad  suam  animaiB  dioereiur  :  Immunda  et  famota^ 
el  Htmia  imquitaiHmi,  Neqiie  onim  Propbeum  audire 
▼oluit  commonentem  :  Qaare  dHi^lie  vamiatem  ei 
qufierilit  mendadum  ( P$al,  4.  3 )  ?  is  qui  pro  daeiiMHii- 
bus  Ghrislum  afUgii  cruci  t  ui  non  solom  Dei  el  lio- 
ininutn,  sed  daemonum  qiioque  mediator  fiau  Veriira 
absii  um  immaue  nelas  de  Salvatore  crcderc,  ut 
lemplum  corpuris  sui,  qiiod  pro  nobis  susciure  di- 
^natiis  esl,  amissurusy  aliud  sibi  lemplum  daemoniac» 
coiidilionis  affigat,  ut  Uloriim  quoque  recepla  simili* 
ludiiiet  pro  ipsis  paiibubim  subeat. 

13.  Obsecro,  Fralres  carissimi,  m  ignoscalts  doloii 
meo,  doctriiiis  impiis  resislenti :  dum  enim  impu* 
deiiiiam  seciatoriim  eju»  repercutere  iiitimor,  compa- 
gcm  Idricae  ipsius,  ei  veneiiaii  pectoris  fraudulcntias 
in  roedium  protulimus,  ul  illud  quoque  compteretur 
ineo  :  Hevelabo  ignonmiam  luani,  et  oeiendam  eam 
mnaiorikue  tuie  (Ezeck*  16.  56).  Nam  inier  calcra 
etiam  re&urreclionem  a  morluis,  quie  spes  salutis  no* 
strae  &*!,  iu  corrumpil  et  violal,  ut  audeal  dicere, 
corpora  nosira  susdutum  qnrdem  iri  :  sed  sic  ul 
corrupielae  rursus  ac  morti  sut»jaceaiil.  Responde 
mibi,  0  impieutis  capui,  quomodo,  juxu  Aposioluin 
Paulum,  vicerii  Cbrisius  eum,  qui  573  'mortis  ba« 
bebat  imperium,  boc  est  diabolum ,  si  cornipiibilia 
eimorulia  iterum  corpora  surrectura  sunt?  Quid  iio- 
bis  profuit  Cbrisii  passio,  si  mors  atqite  corruptio  de- 
iiuo  noslni  corpora  possessura  esi?  Aut  quid  siiii  vult 
Aposlolusy  scribens  :  Sicut  enim  in  Adam  omnee  ntO'- 
riunlur,  ita  in  Chriito  omnee  vivificabuntur{\,Cor,  15), 
si  resurgenlibus  mors  s;eva  domiiiabilur  ?  Vel  quo- 
modo  qui  isia  credunt,  possuiit  ex  animo  dlcere  : 
Chrisius  Dei  virtui^  et  Dd  sapientia  (I.  Cor.  i.  24 )? 
volentes  illo  Ibriiorem  csse  moriem,  quae  susciuu  ab 
eo  corpora  delelura  esl,  nec  probetur  ex  omni  parle 
superata  ?  Verum  et  Origenero  Uro  iinple  resisleniem 
Cbristiis  Dominus  noster,  siinul  ei  mortem  vicii,  et 
diabolum,  qui  babebal  inortis  imperiuro,  sua  viriuie 

sis  doctrinx  llaclibus  operire,  i  elc.  Forte  ollm  falsis  scrt- 
pium  esi,  vel  falstB,  iDleriai  bicongrua  leoiio  ipsa  quoque 
non  est. 

[a)  Falso  hucusque  edtli  imperatorum  laude  pro  impe- 
ritorwn.  £l  Martianxus  quidem  Mamina:am  Alexandri  Im- 
peraloris  roatrem,  qu»  Origenem  aociverai ,  ad  libri  oram 
comminisciiur.  Neque  vero  nos ,  plurimum  apud  Impera- 
tores  ipsos  gralia  et  cominendatione  valuisse  Origenem  , 
ittiuiamur,  aut  ab  eo  dausad  Philippum  ejusque  coijugem 
liUeras  rcvocamus  in  diibium  :  unluin  baec  ad  prxsealem 
locum  nihll  atiiuere  affirmamus ;  fiilsamque  lectJQnem  , 
quae  ex  ipso  oontextu  liquet,  ex  Amla^iaM)  oodioe  emen- 
iari  volumus. 


destruxit,  paraio  nobis  In  cmlo  victorianim  suarttm 
triumpho.  Nec  idcirco  corpora  susciubit,  ut  mrsuin 
pereant,  sed  pro  illorum  incorruptione  perpetoa, 
mortem  corrupttonemque  delevit. 

14.  Unde  lit>erati  a  cunctis  malis,  passionis  domi- 
nic;e  fcsu  celcbremus,  ei  juxu  Evangelii  parabobim 
(Uatth.  iSt),  oementes  a  sapientia  iromolari  Uuroa 
et  aliilia,  vescamnr  fortioribus,  pienisque  nervoruin, 
et  pinguioribus  doctriiiarum  cibis,  iit  iac  infanlia'  de- 
sereiites,  solidiora  capiamus  alimcou,  causamqne 
imilormn  oumiuiii  fugiamiis,  imperitiam,  qu.^e  eum 
muliorum  diversis  bxresibiis  vlnxerit  pedes,  Origeiie 
inaxime  sui  fruitur  amaiore,  qoi  Inter  caetera  ausiis 
•st  licere .  Non  esse  orandum  Filinm ,  neqoe  cnm 
Filio  Piiirem  :  ac  post  miilu  saecnla  Pharaonis  Id- 
suuravii  blaspliemiam,  dieenlis  :  Qms  eet  ut  au^am 
vocem  ejut  f  nescio  Dominum,  et  Jsrael  nou  dimittmm 
(Exod,  5.  3).  Nec  est  aliud  dicere,  n^fcjo  Domnum^ 
quamboc  quod  dicil  Origenes,  noneslorandus  FiliuB, 
queiii  ccrle  Dominuro  (b)  conriletur.  £t  quanqiiam 
ille  in  um  aperUm  proriiperit  blaspbemiam,  lameti 
orandus  est  de  qiio  PropbeU  testatur,  diceiis  :  Et 
adarabunt  U,  et  in  tedepreeabumur^  quia  in  te  est  Deus, 
et  abtque  te  non  ett  Deut  (itai.  A.  5.  U).  Et  nirsum , 
Omitts  qui  invocaverit  nomen  Domini,  taivut  erit  ( Rom, 
10.43).  El  574  Paulus  dlspiiUns  :  Quomodo  ^ 
inquit,  in  vocabunt,  in  quem  nou  crediderunt  ( Ibid,  v. 
U)?Oportel  primuin  credere^  quod  Filliis  Delsil, 
ul  recia  el  consequeiis  liatejiis  invocatio.  Etquomodo 
orandus  tioii  est,  qui  non  esl  Deos  :  sic  e  coiilrario, 
quem  Deum  esse  consiiterii,  adoraodits^c)  ei  orandiis. 
Unde  etStephanus,  positis  genibus,  ei  ohserrans  pro 
bis  qui  se  bipldibus  obruebant,  dicebai  ad  Filium  : 
Domme,  ne  ttatuat  iilit  hoe  peccatum.  In  nomine  ^- 
queJetu  Chritti  omnegenu  fiectetur^  ceeUtiium^  terre^ 
ttrium,  et  infemorum  (  Act.  7 ).  Quod  auiem  dicitur  , 
6'enif  flectetur^  sollicita;  et  liiiroiltiinae  orationis  indi- 
citim  est :  Itaqite  nec  Oeum  crcdil  Origeiiee  Filiom 
Dei,  qiiem  non  putat  (d)oraiidum,  ei  lacerat  eum  con- 
viciis  :  cunique  sibi  in  Scripturariim  memoria  blan- 
diaiur,  el  pulel  se  eas  inlelligere,  noii  aitdlt  conira 
se  loquentem  Moysen  :  Homo  qui  maledixerit  Deum , 
peccatum  habebit^  et  qui  nominaverit  nomen  Domiar. 
tnorl€  morietur  :  lapidibut  obruet  eum  omnit  muititudo 

[b]  Idem  Ambros.  confitcmury  alio  senso.  In  sequenli 
Isai»  texiu  verba  et  in  U  deprecabmUur,  ex  bis  Graecis 
sum ,  aai  i«  ««i  «rovt&tovim,  oam  tii  prspositiooeffl  Vulff.  re- 
spuU.  ^ 

[c]  Duo  verba  et  orandut  deerant  m  editis :  maxime 
aoiem  fuciunt  ad  Theophili  roeiitem ,  ut  seriem  oralionis 
attendenti  consubit,  eaque  castigalissimus  Ambro&iaQ.  li- 
ber  suffecit. 

[d]  Non  esse  orandum  Dei  Filinm,  sed  solum  Pairem , 
nec  Patrein  cuin  Filio,  eo  in  libro  quem  de  Oraiione  iu- 
scripsit,  Origenem  docuisse,  tradil  Tbeopbilus  alibl,  et  po- 
tissimum  in  Synodica  quam  edidimiis.  Alque  ilie  quid^^m 
FiHum  orari  concedebat,  modo  Unquain  Mcdiator,  ei  lufe- 
riori  preoationis  genere  invocareinr  ac  Paier,  qu»  ejus 
ftilt  aperiissima  insania.  Sed  binc  Alexandrlnus  Episcopus 
sequi  coniendti ,  ut  nec  Deum  crediderit  Origenes  Filmn 
M ,  quem  non  putal  orandum:  ac  proinde  amsut  vili-^sc 
ia  bucusque  editis  legi,  quem  non  putut  adorandum^  neqiie 
enini  id  Origent*s  seuseral ,  sed  ex  ejus  Unlum  de  Cbristi 
inTOcatiooe  senteniia  ha»  veluii  erroris  sequela  deducl 
poierai.  Nos  gcrnian»  lectionui  ArolNrosiao.  exemplar  ad^ 
monuit. 


783  BPISTOLA 

(  Leml.  24.  16 ).  At  quis  lanlis  Cbristani  alBcit  con-' 
tmneliis,  ul  liic,  qiii  aosiis  cst  diccre,  Non  deiiet  orarl, 
cassttm  el  inane  lantum  ei  divinitaiis  nomen  indul- 
gei»T 

15.  Verum  qutd  necesse  est  in  fam  impits  immo- 
rari?adalium  ejus  transeamus  errorem.  Dicit  oor- 
pora  quae  resurgiint,  post  molta  sxeuia  in  iiiliilum 
dissolvenda«  nee  futura  aliquid,  nisi  ciim  de  ceelorum 
mansiouibus  animae  ad  inferiora  dilapsae  indigue- 
rint  (a)  iiovis,  quaealia  rursiim  flant,  prioribus  oninino 
deletis.  Quis  isu  audiens,  non  et  mente,  et  eorpore 
pertremiscat?Si  enim  post  resurreciionem  oorpora 
redigeiitur  in  nihilum »  fortior  erit  mors  secunda » 
quam  prima  :  qu»  delere  omnino  potertt  stibstantiam 
corporalem.  Cur  Paolus  scribii  sic :  MortMn  domina- 
kitur  illiut,  quod  enim  morluum  e$l  peeeato^  tnortuum 
ett  temei  {Rom.  6. 10) :  si  corpora  delenda  sunt  peni- 
tus?  Aitt  qiiomodo  hoc  qood  dicitur  semtf/,  firmum 
erit  :  cum  caro  ab  anirox  consoriio  separaia ,  redi- 
genda  sit  innihilom?  Qua  rationemrsusadjnniit? 
S^mtfMliir  tfi  eorruptione^  surgel  in  ineorruptiono  : 
675  tendnatur  in  iii/Srmtfal«,  eurget  in  virlute: 
Meminatur  in  ignobHitate^  returget  in  gloria  :  Hmina» 
tur  eorput  animale,  wrget  eorpu$  tpiriluale  (1.  Cor. 
15).  Si  enim  (b)  incorruptio  in  nilitlum  redigit,  con- 
aeqiiens  fuerat  dicere,  comiptioni  ea  in  perpetuum 
reservari,  essetque  fortior  incorrupio  corruptio.  Sed 
abslt  Paulum  contraria  sibi  8cril>ere,  et  iiicorruptlo- 
nis  (c)  el  corroptionis  eamdem  esse  naluram.  Quod 
si,  ut  falso  putat  Origenes,  non  solum  eormptibtle, 
sed  et  mortale  corpus  est  suscitandum ,  ergo  unom 
atque  idem  corruptio  et  incorruptio ,  mors  et  vita 
dicentur,  et  eamdem  babebunt  in  sosciiatis  corpori- 
bus  potcstatem,  et  noquaquam  rebus,  sed  tantum  no- 
minibus  corruptio  et  incorruptio,  mors  et  vita  separa- 
buntur.  Sin  autem  corrupiibile  et  mortale  corpus 
resurrecturum  est,  consequentius  fuerat  Apostolum 
dicere  :  Seminalur  in  porruptigne^  turget  in  corru^ 
ptione :  tenut^tur  in  infirmitate ,  turget  in  in^milate : 
teminalur  in  ignobilUate^  turget  in  ignobilitate  :  temi^ 
natur  corput  ammale^  turget  corput  animale,  Quod  si 
eorruptionem,  et  infirmiutem,  et  ignobilitatem  amo- 
vet  a  corporibus  suscitatls,  et  dicit  e  conirario  incor- 
riiptione,  et  fortitudine,  et  gloria  corpora  vestienda, 
et  pro  animali  spirituale  corpus  esse  reddendum ; 
soluta  erit  mors,  et  in  corporibus  susciutis  pro  morte 
et  cornipiione,  immortalius  incorruptioque  regna- 
biiiit :  quia  et  ipsuin  corpus  immorule  et  incorruptum 
resurget,  ut  possit  permanere  animae  coaBternum. 
Igitiir  et  Salvator  pigniis  salotis  nostris  corporibos  in 
resurrectione  soi  corporis  tribuens,  non  potest  credi 

(a)  Falluntur  edtll  pariler  ac  Mss.,  qui  nobie  obtnidunt 
pro  nnvis ,  Dempe  curporibus ,  quibus  aniina;  ad  inferiora 
dilapsae  indiguertnt,  prioribus  in  nihiluin  dissolulis.  Aper- 
UssUnuin  ac  sxpe  obviuin  errorem  emeodare  ex  iugenio 
non  dubiuvtinus. 
!  (b)  Mss.,  si  enim  corruptio  corpora  in  nihilum  redigit:ti 
mox  estetque  fortior  incorruptioHe  corruptio ,  qu»  altera 
leciio  ma^is  prol)atur ;  alii  umen  ez  ediiis  /brftor  cornipto 
tncorruptw, 

(c)  Voces  et  corruptkmu^  quae  ob  aliis  tom  vulgatistom 
Mss,  exclderaot,  supplet  emendaiiss.  Ambrosianus. 


ICTI.  -iW 

oltra  morlturus,  Apostolo  in  banc  sententiam  coii- 
griiente  :  Chrittue  returgentex  mortuit,  utlra  non  mo- 
ritur^  mort  ei  neifuaquam  dominabitur  (Rom,^.9). 
Nisi  iliius  fuerit  dotninaia,  nec  dominetor  noslrt. 

16.  Ar(m  magicam  haud  malam,  —  Confundatvr 
Origenes,  intercxteraflagitiorum  genera,  quxconfin- 
git,  magrcis  quoque  artibns  pairocinium  tribuens  ; 
[d)  nam  in  traciatibos  suIj;,  his  locutus  est  verbis :  c  Ars 
magica  non  milii  vldetur  alicujiis  rel  sobsisientfH 
Tocabulom,  sed  et  si  sit,  non  est  operis  576 
mali  (e),  >  ne  quis  habere  possit  contemptni.  Nmc 
dicens  ottqiie  fautorem  se  esse  demonstrat  Elymtt 
nagi,  qui  Apostolis  repugnavit,  et  Jamne  atque  Mam- 
bre,  qni  Moysi  maglcis  artibus  restiteront.  Sed  nuilaa 
Origenis  patrociniiim  habebit  vires,  quia  Cliristas 
magorum  praestigiag  suo  delevil  adventu.  Respondeal 
novtt  impieutis  assertor ,  imo  aperte  aodiat :  Si  non 
est  malum  ars  magica,  non  erti  malum  et  idololatria« 
qnae  artis  magic»  viribus  nititur.  Qood  si  malnm  esc 
idololatria,  malum  erit  et  ars  inagica,  ex  qna  tubsi- 
Btit  idololatria.  Gum  autem  idololatria  Cbrisii  maje* 
state  deleu  sit,  indlcat  et  parentem  suam  artem  roa'> 
gicam  secum  pariier  dissoluum,  l^ropheU  siiper  hoe 
liquido  proclamante  :  Sta  nunein  inamtatiofdbut  /icJs, 
et  mullit  veneficiit  Utt,  quas  didieitti  ab  adoteuentim 
rica,  si  poluerint  prodeete  tibi  ( ifot.  47.  12).  Cum  igi« 
tur  liacc  Propheurum  scripu  (f)  testentur,  ei  nullus 
nnqnam  aiisus  sit  memoriae  prodere,  magorom  arles 
intcr  oplima  qujBqoe  numentndas,  ieges  qooque  pu- 
blica  magos  et  maleflcos  puniant :  seire  non  possum 
qua  ratione  Impulsus  Origenes,  qiii  Christianom  st 
jacut,  Sedechise  pseudoprophetn  «mulator  existena, 
cornua  sibi  ferrea  fecerii,  quibus  contra  dogmaU  ve- 
iltatis  armatus  incedat,  nec  sapiat  quidquam  de  cos- 
lesti  Jerusalem,  neqiie  imlietur  Moysen,  etDtniel, 
Petrumque,  et  alios  sanctos,  qiii  contra  magoaetin- 
canUtores,  quasi  in  acie  sUntes  indefesso  cerumine 
dimlcarant.Cum  quibus  festae  diei  dueamus  ehoros, 
quod  per  media  Biibylonis  periciila  transeuntes ,  Ori- 
genis  venena  viUvimus  [al.  viMmtts] ,  et  ol>edivimus 
Prophet»  sermonibus,  intperantis :  Egredere  de  Baby^ 
hne,  qui  fugit  doterra  Ckaldtuorum  (Jer.  56.  8),  ol 
ingrederemur  Jerusalem,  in  qua  pnedicatio  veriutis 
est. 

17.  (g)  Qiianquam  mendacio  reststentes,  passl  su- 
mus  aliqoid  trioro  puerorum,  qui  in  camino  mstujmti^ 
incendii  flammarum  vicere  naturam,  Umen  non  pne- 
valuit  cootra  nos  ignis  Babylonius,  nec  eapilli  nostri 

(d)  Pro  nam  vltiose  penes  Martiaa.  erat  ^ftiom ,  in  aliis 
emtis  quod.  Ambrosi  in.  admonuit.  Tracuuis  vero  quos  vo- 
cat,  intelltge  duos  de  Resurreetione  dia%Qi,  quod  ad  Sy- 
nodicam  mtm.  5.  noutum  est  nobis. 

(e)  Idera  Benedictiaus,  ut  ne  quiteam  habeat  contemr 
ptui :  alli  ediii,  ne  ^qfutd  habere  potsit  cantemptui,  nec  di- 
spliceret,  ut  ne  quit  haberi,  eic.  Tereol.  in  Phorm.  vt  ue 
qmdtMrpe  cim  in  te  admiUeret.  Interim,.quam  praetuhmus, 
lectio  Mss.  oooformior  est,et  Syuodicae,  ubi  loudem  verbis 
tstbfic  Origenis  sententia  reciiatur  ex  libris  de  Resurrec- 
tioue,  quos  ad  Ambrosium  scripsit. 

(0  Forl.  olim  scriptom  est  verius,  detestetUur.last^  le- 
viora  quaedam  castigamus. 

(y)  Ambroslaa.  (^quamenim,  maUdico  retisiente^ 
uosst  simitcsp  etc. 


W7  SANCTl  HIERONYMI 

uilutU  stftH  (l^iifi  3.  94),  extrema  vtdolicci  ecctc- 

•bstic»  doginata  veriiatis;  necsaraballa  miilata,  qiiu: 

iii  piotecUouem    S77    aQiinarum  testiinoiiiis  Scrt- 

ptuna  sanctaenobissapieotia  leiuit  (a),  necodor  igiiis 

ia  nol>is  est,  perversae  scieiitia;  flamma  discurreiis. 

Mon  enim  acquievimus  doctriiis  ejus,  qui  propier 

lapsom  ratioiKibilium  creaturarum,  corpora  ficri  sus- 

plcatur  :  etdiciijuxta  Gnsci  sermoiiis  eiyinologiani, 

Miimas  idcirco  vocilalas,  quod  cal(irein  meiitis,  «t  in 

Deuni  ferventl.ssim3B  cdriutis  ainisrrint,  ut  ex  frigore 

iiomen  aeccperiiu,  ne  et  Salvat<»ris  animaiu  iisdem 

aublacere  iinsniis  sentiremus.  Solis  qiioque  et  luiia*, 

•eatellarttmcursus,  et  totiusmundi  pulclierrimnm  in 

iltversitate  consonantiam  non  asseriinus  ex   causis 

prsceeilentibus,  variisque  peccatis.  et  auiinarum  viiiis 

areidisse  :  uec  bonibiiem  Dei  mulio  tempore  pra^sio- 

lataiii;  ut  i:on  ante  faceret  visibiles  creaiuras,   nisi 

iiivisibllee  deliquissenl«  Nec  vauiiatem  appcllanius 

Mbslaiitiam  corporaletn,  ut  ille  xsiimat«  aliis  verbis 

in  Maiiiclisei  scila  concidens   [(.  concedent],  nc  et 

Chrisli  corpus  subjaceat  vanilati,  cujus  edulio  satu- 

raii,  rutninamiis  quulidic  verba,  diceiHls  :  Nisi  qui$ 

eomederit  carnem  meam,  et  biberU  Sanguinem  meum , 

non  habebit  partem  meeum  {Joan.  15).  Nani  si  natiira 

trorporea  vana  est  et  fuiilis,  jiixia  Origeiiis  erroreni, 

eiir  Gliristns  resurrexit  a  mortuis?  qiiare  tioslra  cor* 

pora  stiseitabit?  quid  sibi  vult  Paulus  scribens  :  Si 

martui  non  returgent ,  nee  Chri$lu»  Murrexit :  $i  an- 

tem  Cltri$tu$  non  re$urrexit ,  vana  e$t  fide$  no$tra  ( I. 

Cor.  13). 

i8.  Ex  quo  persplcnum  est,  non  corporum  naioram 
esse  vanain,  sed  eos  credere  (b)  vanitatem ,  qui  non 
putant  eam  resurgere,  et  manere  perpetuam.  Bono- 
rabites  qiioque  conteninat  nuptias,  negans  subsistere 
oorpora ,  nisi  prius  animae  in  coeio  peccaverint ,  iit 
inde  prffcipitatse ,  quasi  qiiibusdam  ergastulis  corpo- 
niAi  viucisc  fuerint.  Et  ille  quidem  sentiat  ut  vult , 
loquaiur  ut  (e)  noii  timet :  audiat  iios  cum  Paulo 
siils  auribiis  inclamantes  :  Honorabile$  nupdte  ^  et 
578  cubUemmaeulatum(Bebr,  13.  i),  Etquomodo 
imniaculatum,  si  anima  vitiis  sordidata  came  circum- 
datur?  £t  colpa;  subjacebit  Anna  iixor  Helcaiiae  se- 
iiien  virile  pobtiilans ,  ut  propter  desideriuin  mutier- 
ctilae ,  animse  in  coelis  periclitentur ,  et  una  earum 
peccato  (d)  gravis  labatar  In  terram ,  ac  pristinam 


788 


beatitudinem  deserat.  Nec  Uojrses  impreeans,  et  di- 
ceiis  :  Domiitiis  Deu$  ve$t€r  multipUcel  vo$,  ei  ecce 
e$ti$  hodie  $icut  $tetl(B  cceli  in  multitudine.  Dondnui 
Deu$  patrum  ve$trorum  addat  vobi$  ncut  e$ti$,  mllie$, 
et  benedicat,  ut  locutue  e$t  (Deuter.  I.  10.  et  $eq) :  hoc 
petehat  ut  auimarum  in  ccelo  catervae  peceantes  brae- 
litici  populi  geiiiem  condereiii.  Quod  esse  discrepans, 
aperiissime  patet ,  ut  qui  pro  delicio  populi  precaba- 
tur :  Si  dimitta$  peeeatum  hoe  popuLo^  dimiUe ;  rin  au- 
tent,  dele  me  de  libro  quem  $crip$i$ti  (Exod.  54.  32. 
juxta  Graseum),  postulet  niultiplicari  filios  Israel  (e), 
quos  si  iioverat  aiiimarom  ruinis  crescere,  non  e  con- 
irario  preearetur ,  iie  propter  viiia  melioris  substan- 
tiae  nalura  vilior  conderetiir.  Cur  David  imprecatur 
in  Psalmo  :  Benedicat  te  Dominue  ex  Sion ,  et  videae 
qum  bona  $unt  in  Jerueaiem  omnibu$  diebue  vitte  liior, 
et  videa$  fUio$  filiorum  tuorum  {l*$aL  127.  5)  :  si  ani- 
marum  (/)  depiilsione  et  exilio  jiisti  viri  avgetur  ge- 
ntis?  Et  audet  djcere  :  Ecce  ^c  benedieetur  homo,  qui 
timet  Ootninum  {Ibid.  4) :  cum  sciatanimasdelinquen- 
tes  corporom  vinculis  ailigari ,  et  in  hojusmodi  car- 
cfre  judlcio  Dei  poenas  luere  peccatormn?  Quoinodo 
Deus  loquilur  pcr  Propheiain  :  Si  audi$$e$  pnecepta 
mea,  fui$$et  utique  qua$i  fiuvi\t$  pax  tua,  et  ju$titia  tua 
$ieut  fiuctu$  mari$^  et  $icHt  arena  semen  tuum ,  et  w- 
boU$  uteri  /w ,  ut  puivi$  terrm  { l$al  48.  18.  19.  ex 
Grasco) »  Qui  eniin  Dei  prjucepta  conservant,  non  dc- 
beiit  accipere  praemiom,  aiiimarum  dc  caelo  ruiiias, 
qo«  ligabe  drporibus ,  subolis  eorum  increiiienta 
niiiltiplicent.  Si  auleni  volunt  discere,  qnae  sint  bu< 
inaiii  generis  exordia,  audianl  dicentem  Moysen  : 
'''ulit  Deu$  de  terra,  et  firmt  hominem ,  ei  in$ufflam 
579    ^^  faciem  eju$  $piritum  vittB,  et  factu$  e$t  homo 
in  animam  vivenUm  (Gen.  2.  7) ,  id  est,  immorlalem. 
Deus  qiioqiie  benedicens  Adam,  et  Evam^  ait :  Cre" 
$cite  et  multiplicamini,  et  replete  terrmn^Gen.  9.  1.  7). 
19.  Si  auinKB  post  peccatum  mittantur  in  terras, 
ut  nascantur  in  corporibos ,  non  erat  raiionis  I)ciie- 
dici  Adain  et  £va,  cum  causa  peccati  maledictionem 
potius  merereiur.  Denique  postquam  plasmavit  eos, 
benodictionis  vocibus  prosecutus  est :  quos  postea 
VDliiuiate  peccantes,  maledictione  percussit.  Ex  qui- 
bus  colligitur  nequaquam  propter  animarum  peccala 
corporuin  (g)  substitisse  naturam.  Audiani  rorsum 
dicenlem  :  (h)  Ego  feci  terram ,  et  hominem  in  ea 


(a)  Idem  nee  oriaenU  in  nObi$  e$t  perver$ai  $cientim 
ftamma  disewrrem  :  uaud  quidem  vere ,  sed  ut  deiDde  io- 
teJligas  aliqaid  io  impressa  lectiooe  desiderari,  quo  iole- 
ger  seosus  sit ;  et  vel  legendum  di$currente ,  vel  praefixa 
negandi  parlicula,  necperver$ce  doctrinas^  elc.  Mox  coufer 
S.  Epipbanii  epistolam  ad  Joan.  Jerosolym.  in  nostra  re- 
Ctfusione  51.  nura.  4. 

(b)  Idem  Ms.  credere  vanitati,  qui  putanl  eam  renttrgere^ 
et  nott  manere  perpetuam.  \ 

(c)  Mioime  arrldet  impressa  lectio ,  nec  lamen  opem 
conlerunt  Mss.  qiionim  Ambrosianus ,  $entiat  ut  ioquilur , 
vt  non  timet ,  e  ^uibus  idoueum  nihll  possis  exlundere , 
uisl  si  illud  non  ttmet ,  eo  sensu  de  Origene  dicitur ,  quod 
seraivir  cum  esset ,  sui  causa  animas  e  coelo  delabi ,  non 
timeret. 

(d)  Editi.  peccato  gravi.  Maxime  autem  ad  bunc  locnm , 
aliosque  inira  de  aninianim ,  cum  aliquid  peccassent ,  de- 
aceiisu  in  corpora,  faciunt  hsbc  Tiieophili  nostri,  qu«  ex 
vetustiKlma  catena  in  Genesim  ood.  Vat.  747.  olim  exscri- 

|«lBIISi  5ti  ot  ii'  A|MfTict  «'i  |ux«^)  w{  a>iTivc'.  t^t,  jw-mffiA^vct 


o*)M»^  tfvynrldbniMw,  iffifli^  xq  M«<H««  f4|icn  XiTvm  (  fOTt.  U- 
pvToc]  "^  wtHi  iffpCMfX:  KOftOf  i  e(i{  v^  «potltt!)  wiav  «infjtfov  «^  Imt 
jikxwKXamtt^t  xsi  cuW|i{««i  v^  woMixi  i>«yT,(nv  U(uy'  w  YSf  twXoTiei  mtmi 
Q'^Y^  i(lv  i^  tSff  wniAttw  «o6|«if'«QJkA««Td^«XgM*fil%«t(  tl'*!''^*  *  ^t 

coustet,  non  ob  peccatum  (quod  Oriffcai  visimi  est]  de- 
jectas  auiuias  corporibus  se  impUcutsse .  iiiamur  Moysts 
verbis  diceutis  ad  filios  Israel  :  Domiuus  Deus  vester  ad- 
dat  vobis  hodie  sicut  estis  miUies ,  et  beniidicat  vobis , 
quemadmodum  vobis  loculus  est.  Neque  enim  benedicUo 
est  juxta  Origeuem  productio  corixirimi ,  sed  maledictio 
errauUlHis  arifmabus.  » 

(e)  Hunc  locum,  addita  ex  Ms.  $i  particula,  nonnihil  re- 
sarcimus. 

(f)  Brevius  Ambrosian.  $i  xmimarum  peceato  ju$ti  viri 
auqetur  genu$  ? 

'(g)  Miousoongruo  sensu  erat,  $ubHsse.  Id  enim  boc 
loGO  eviocit ,  nou  ob  animaruai  peccata,  corporum  esse 
productionem,  •orumque,  in  universum  naturam  subsiste- 
re,  aut  substitisse.  Kestituimus  ex  Ambrosiano. 

(h)  Juxu  LXX.  estSi.  5.  sed  non  iu  in  Jeremia  lege^- 


EPISmA  XCYII.  790 

Cctlm  cM  jDomt fio ,  terram      vires ,  atieDtiw  jejunemus  :  bebdomadae  majoris » id 


780 

{Jir.  27.  5).  Et  DavM 
muiem  dedii  filii$  hominum  {PtaL  113).  Et  cesient 
uttra  G4>gitatioDum  suarum  errores  sequi,  et  Scriptu- 
rarum  magis  auctoritate  ducantur.  Sicut  enim  qut 
▼oluptattbus  enervaii  sunt ,  et  quorum  in  pectore  ii- 
bido  domiiiator,  contemplaiites  corporom  venusta*- 
tein,  iion  qu^nprunt  morum  pulciiritudinem,  sed  mem» 
brorum ;  sensusqoe  eorum  pra^gravaius  fece  terrena, 
niliil  altius  iiituetur  :  sic  qui  structa  verbonim  com^ 
poftitioiie  ducnntiir,  et  capti  eloqueiitia;  sono,  non  iii- 
tuentur  dogmatum  veritatem ,  erubescunt  errfirem 
pristiniim  confiteri,  et  arrogaiiti:e  tumore  caecati,  no- 
lunt  esse  discipuli ,  ne  postquam  correcti  fucrint , 
priiis  errasse  videantur. 

20.  Abjectis  itaque  Origenis  malis ,  et  Scriptiira- 
niiii,  quse  vocantor  apocrypbse  [al.  apocrypha  ei  ab- 
$condiia]^  id  est  abscondit»,  decipiilis  prselermissis  : 
iVoR  enim  in  abicondiio  loeuiut  tum  {Joan.  18.  20), 
ait  Dominus,  iterum  atque  iterum  obsecro  vos,  fratres 
Garissimi  ,  domiiiicae  passionis  fesfa  celebremus*,  a" 
dem  conversalione  decoranles  (a) ,  misericordia  in 
paiiperes  imitemur  Deum,  cui  nuUa  corporalium  na- 
turanim  forma  consiniilis  est.  Ilai)eamus  in  cuiictis 
ifuaginem  boniiatis  ejus,  poeniteniia  emendemus  er- 
rores,  oremiis  pro  inimicis,  pro  detracioribus  olise- 
cremiis,  aemulaiites  Moysen,  qui  sororis  contra  se 
loi]uentis  culpam  oratione  delevit.  Oleo  eleeniosyn« 
pecoatorum  sordes  lavemus  :  capiivoruni  vincula 
580  ^^^  videanlur  astringere,  et  propitium  illis 
iniprecemur  Deum.Glausos  carcere  humanitas  diurna 
sustentet,  et  bis  quorum  corpora  morbus  Regiiis  oc- 
cupavit,  et  jugi  tabe  membra  soivuntur ,  propier  re- 
posiiam  in  coelis  mercedem,  solliciio  ministerio  ser- 
viamus.  Siquando  potestas  judicii  nobis  data  fuerit, 
et  jurgantium  ad  nos  fralrum  causa  delaU ,  non  sit 
personarum  consideraiio,  sed  rerum  :  corruentihus , 
et  in  tribiilatione  positis,  nos  quoqne  niamus  nfrccln. 
Leges  normam  teneant  veritatis.  Caritas  prona  sit  ad 
misericordiam ,  non  insulians  peccanlibus ,  sed  coii- 
dolens ,  facilis  est  eniin  lapsus  ad  vilia ,  et  fragilitas 
conditioiiis  humanx  qnidqnid  cernit  in  alio,  in  se 
debet  perlimescere.  Cumque  alius  fuerit  pro  enrore 
Gorreptus ,  illius  emeiidatio  nostra  sit  cautio ,  et  su* 
per  omnia  quasi  culmen,  et  corona  virtutum ,  pieUis 
in  Deum  toto  cordis  limore  servelur ,  ezecrantesque 
Deorutn  numerum ,  Palris  et  Filii  et  Spiritus  sancti 
unam  coniiteamur  indiscretainque  substantiam,  in 
qua  et  baptizati  vitam  aeternam  suscepimns.  Et  si 
Dei  tribuerit  clementia,  cuin  Angelis  merebimur  do- 
minicum  Pascha  celebrare ,  liabentes  Quadragesim» 
eiordium ,  ab  octavo  die  raensis «  qui  secundum 
JEgypim  vocatur  (b)  Pliamenoth.  Et  ipso  praebente 

Ht,  cum  a  Graecis  quoque  exemplaribus  recedal ;  verum 
iiiemoriae  confisas  ad  eum  modum  recitavit. 

(a)  Idem  Ms.  miaericordiam  in  pauperes  impertienies  , 
tmttemtir  nemn,  Hox  m  cunciis  ex  eodem  legimus ;  ubi 
edlix  in  cuncioi.  ,  ^     ,        ... 

(b)  Ms.  Farmenoth.  Porro  mdicatur  Qaadragesimae  ini- 
tiiun  die  quaru  Marlii ,  Uehdomas  major  ocUva  Aprilis , 
cujus  deciina  quaru  Dominicum  Pascha  celehralum  est , 
anno  scilicet  iOi.  ut  ex  hisce  Romanorum  meDsium  notis 
Uaae  ooUigitur. 


esc  Ptsch»  venerabilis»  die  tertiadecima  mensis 
Pharmothi  fundamentt  jacienies  :  ita  duntaiat ,  nc 
juxta  evangelicas  tradiiiones  finiamus  jejunia  intem- 
pesta  nocte»  ocuvo  decimo  die  supradictl  mensis 
Plurmutbi.  Et  altero  die,  qui  dominicae  reaurrectio» 
nis  est  symbolum,  id  est,  nonodectmo  ejusdem  men» 
sisverum  Pascfaa  celebremus :  adjongentes  his  septem 
reliqnas  hebdomadas ,  in  quibus  Peniecostes  festivi- 
tas  texitiir,  et  praebentes  nos  dignos  communione 
Corporis  et  Sanguinis  Cbristi.  Sic  enim  merebimur 
accipere  regna  coelorum  in  Cfaristo  Jesu  Domiiio  no- 
stro ,  per  quem ,  et  cum  quo  Deo  Patri  gloria  et  im- 
perium ,  cum  Spiriiu  Sancto ,  et  nunc ,  et  semper,  et 
in  omnia  saecula  ssecolorom  Amen. 

581  ^^  (^)  SalMtate  Invicem  in  osculo  sancto. 
Salutant  vos  qui  inecum  sunt  fratres. 

EPISTOLAXCYIl(d). 

AD  PAMMACHIUII  ET  MARCBLLAM.  * 

Aiieram  Theophili  Patchalem  episiolarft  conira  Orige» 
nem  a  te  Latine  espplicaiam  niittii ,  ei  quod  tuperio' 
rem  a  te  immuiatam  calunmiareniur  OrigentttcB^  rur' 
tut  hoc  anno  Grmum  exeniplar  vertioni  tueejungii^ 
ei  paucit  hareiicot  impugnai. 

1.  {e)  Hurstim  Orientsilibns  vos  locupleto  merci- 
biis,  et  Alexandrinas  opes  primo  Romam  vere  traiis- 
millo.  (/)  Deut  ab  Autiro  veniei,  el  tanctut  de  monie 
Pharan^  umbra  condenta  (Abac.  5.  5) :  unde  et  spons:i 
bctaiur  iii  Cantico  Canticorum ,  dicens  :  Jn  umbra 
ejut  concupivi  ei  tedi ;  ei  fruciut  ejut  dulcit  in  faudbut 
meit  {Cant.  2.  3).  Yere  nunc  completur  Isaiae  v.iiict- 
niuni  prtTdicantis  :  Jn  die  illa  erii  aliare  Domini  in 
medio  terrce  ^gypti  {Jtai.  19.  19).  Ubi  abundavit 
peccatum,  supcrabundavit  et  gratia  {Jiom,  5.  20).  Qui 
parvulum  Chrisium  foverant ,  adultum  fidei  calore 
defendunt,  ut  qui  per  illoa  effugerat  Herodls  manus, 
effiigiat  haereticum  blasphemaniem.  Quem  {g)  Deme- 
trius  Alexandri  iirbe  pepnlit ,  toto  orbe  fngat  Theo- 
philus ,  ad  quem  Lucas  scripsit  Actus  Aposiolonim , 
qui  ex  amore  Dei  nomen  invenit.  Ubi  nunc  esl  (h)  ۥ 
luber  tortuosus  ?  ubi  venenatissima  vipera? 

Prima  hominit  facietf  ulero  committa  luporum, 
{jSneid.  3). 
Ubi  haeresis ,  quae  sibilabat  in  mundo ,  et  mc  et  Pa- 
p:iin  Theophiiuin  sui  jactabat  erroris,  latraluque  iin 
pudenlissimorum  canum  ad  indocendos  simplic'*s , 
nosirum  mentiebatur  assensum  ?  Oppressa  esi  cjns 

(c)  Quae  hinc  sequoQlur,  ignorat  Ambrosianus  liber. 

(d)  Atiat  78.  scrtpia  vere  anni  403. 

(e)  Facile  enlm  superioris  quoque  Paschalis  Latluam 
interpreuiionem  iisdem  Pammadiio  et  Marcellae  iuscri- 
Ijserat. 

(f)  Ex  Graeco  n  SpwK  ^mfk»  Mm«»ae«  »aai««,  nam  e  postre* 
mis  verbis  Yulgat.  alio  sensu  novum  versiculum  auS|.i- 
catur» 

{g)  Notum  quod  Origenes  ex  Achaia  redux,  Presb^crti 
gradum  jaii  assecntus ,  a  Demetrio  Alexandrino  Lpis^^ 
uiullis  de  causis  sibi  infeoso  Aiexandria  migrare  oom« 
pulsussit.  .  «    •  . 

(/i)  Ruffinum  coatinuo  perstringit ,  qni  PrelaUone  in 
lilwosiapi  In«»  slbi  eum  in  Origeaianls  dogmatibus  assen- 
tientem  meaiitus  rueral ,  qiiani  calimuuaffl  S.  Dodor  Apo- 
logelico  lib.  1.  atiiue  alibi  purgat. 


7,1  sa:<cti  uicrumiii 

ancioritate,  eC  elonoentU  :  et  in  morem  daBmonioco-      ApoUinariiHD  et  Orif enem  Jnguiat 


spiriiiinm  de  lcrra  lo(|uilur.  Nescit  enim  cum 
quiy  de  sursum  vcnicns,  ea  loqiiitur  (\m  sursum 
•iint. 

«.  Alqiie  ulinam  scrpenliiia  gcneralio,  aiit  sinipli- 
dler  nosira  faiealur ,  aiit  conslaoler  dercndat  siia,  nt 
•cire  valeamiis  qui  nobis  amandi  sint ,  qui  cavendi. 
Nunc  autcm  novum  pObiiiienli»  genus :  oUeninl  nos, 
quasi  iiostes ,  quonim  Adcm  publice  nepre  iion  au- 
deiit.  588  Rogo,  quis  est  iste  dolor^  qui  nec  lem- 
pure»  nec  raiione  ciiralur?  Inter  mic^intes  giadios, 
jacentia  corpora,  rivos  sanguinis  proffluenics,  jitngiin- 
tur  flffipe  hosiiles  dcxirae«  ct  belli  rabiem  pax  rcpen- 
lina  coinmituii.  Soli  sitnl  hujiis  bareseos  sccialore«, 
qui  cum  Ecclesiasticis  non  Yaleiit  fosderiri :  qula 
quod  sermoiie  coguniur  dicere ,  nienie  condcmnant. 
El  fci  qiiando  aperla  blasplieroia  pul>licis  auribus 
fucril  revelaia,  el  videriul  contra  se  audienlium  lur- 
bem  circuinfreincre ,  iiinc  simulaia  siinpticiUle ,  dl- 
cuiit  audisse  so  primum,  quas  magi!»trum  dicere  ante 
ncsciertnt.  Cumqne  eorum  scripta  leneanlur » voce 
negant ,  quod  liiieris  coiifileniur.  Quid  neccsse  est 
obsidere  (a)  Propnniidcm,  muure  loca,  diversas 
litslrare  rcgiones,  ei  clarissimum  Pontlficem  Cbristi, 
ejusque  discipulos  rabido  ore  discerperc?  Si  vera 
loqiiiminl,  prislinitm  erroris  ardorcm,  ardore  fidei 
eommuiaie.  Qnid  {b)  malcdiclorum  pannos  liinc  iitde 
eonsuitis;  et  eerom  cnrpiiis  viiam ,  quorom  fidei  re- 
sisiere  nen  valetis?  Nom  idcirco  non  esiis  vos  b»e* 
lici,  si  nos  quidam  assertioiie  vestra  [a1.  iiosirre]  cre- 
didcrint  peccalores  :  et  os  impieutc  foedirai  non 
habebitis.  si  cicatricem  poieriiis  in  nostra  aure  mon- 
strare  ?  Qnid  juvat  vestram  perfidiam ,  vel  prodest 
pcUis  ^thiopica  et  pardi  varieus,  si  in  nosiro  cor- 
pore  nxvos  apparuerit?  £n  Papa  Tiieophilus  loia 
Orlgenem  arguit  libcrutc»  haereiicum  esse  :  nec  illi 
dicU  defcndunt,  sed  Angunt  ab  hxreiicis  immulaia, 
nudtonimque  dicuni  libroe  simililer  depravatos;  ot 
illum  non  sua  fide,  sed  alionim  tueaiitiir  erroribus. 
Verum  haec  adversiim  iiaereticos  dicla  sinl,  qui  in- 
justo  conira  nos  odiO  ssvienles ,  meniis  [al.  mente] 
faienior  arcanum ,  el  veoena  pectoris  irremediabili 
dolore  lesuntiir. 

3.  Vos  Chri^liani  Scnatus  lumina,  accipiie  et  Grac* 
cam  et  Latinam  eliam  hoc  anno  Eplstolamy  iie  riir- 
sum  ha!relici  menliAntur  a  nobis  pleraqiie  vel  addiu, 
vcl  innUia  :  in  qua  laborasse  me  faleor,  ut  verbonim 
ologantiam  pari  inlerpreutionis  vciinslale  scrvarptn  ; 
et  iiitra  definil.is  lineus  currcns ,  583  ^^  i"  n"^' 
qiinin  cxcedcns  loco,  eloquenliae  ejus  flncnia  non 
|)crderein ,  ensdcmque  rcs  eodem  scrmone  transfer- 
rcin.  Qiiod  ulruiii  consecutiis  siin  nccnc,  veslro 
judicio  relinqiio.  Qiiam  scialis  in  qualiior  partes  esse 
divisnm.  In  primo  crcdentes  horutnr  ad  Dominicuin 
Pascha  celebrandum  :  in  secnndo   et  lertio  loco 

(a)  ConsUntinopoltm  nempe  ad  S.  Joaonpm  Chrysosto- 
mum  dereceraiii  Ongenisi»,  quod  in  subnexa  Paschali 
n.  22.  Theopbilus  quoque  dolet ,  quod  nempe  matrem  ec" 
ctesiam  in  magnis  wbibtu  lacerarenL 

(b)  Erasro.  cum  paucis  Ibs,  makdkorwn^  baud  recte. 


791 
in  quarlo,  id  est, 
eitremo,  hnrrcticrts  ad  poBnitentiaro  cohorUlor.  Si 
qiiid  autein  hic  minus  adver^us  Origenero  dictum  est» 
ei  in  pneteriii  aiiiii  Epistola  continetur,  et  hxc  quam 
modo  venirous ,  breviuii  studens «  dicere  plnm  non 
debuli.  Porro  conira  Apoliinarium  succincu  fldet  el 
pura  profcssio  non  caret  Mibtiliuie  dialectica »  qu» 
adversarium  saum,  eiiorto  de  manibus  ejus  pugione* 
confodil. 

4.  Orale  igilnr  DominDro,  iitquod  in  Grfleeo  pl.icel« 
in  L:ilino  non  displiccat,  et  qu<id  tolns  Oriens  mira- 
tur  et  prxdicat,  Iwto  sinu  R«una  suscipiai.  Praedica* 
liouem  qiioque  caihedne  Marci  EvangelisU!  catbedra 
Pelri  Aposioli  siia  prxdicaiione  couGniiet.  Qu:iih 
qiiam  celebri  scniione  vulgaium  sit ,  bealum  quoqiie 
Papam  Aiiasiasium,  eodem  fervore,  quia  eodem  spi- 
riiu  est,  laiiianles  iti  foveis  suis  h:creiicos  persecu* 
tum,  ejusqiie  liiierae  doceantt  (c)  damnaium  in  Oect- 
dentc  qiiod  in  Oriente  damnatuni  esi.  (d)  Cui  roullos 
imprccamiir  aiinos ,  ut  basreseos  rediviva  planUria , 
per  illius  studium  longo  tempore  arefacu ,  morian- 
lur. 

EPISTOLA  XCVm  (e). 

SIVB  THeoraiLI  ALBXAlfOMM  ALTBRA  (f)  FASCHALIS 
Aietl  402.  AD  TOTIUS  AGTPTI  EFISCOrOS  S.  HIBIOIftttO 
llfTBRPBBTB. 

Primo  credenlee  hortatwr  ad  Dominicum  Pascha  ede- 
brandum  :  deitide  Apcllinarii,  tertio  Origems  errarn 
impugnaty  ac  jugulat :  postremo  keereticos  ad  pmi» 
tentiam  cohortatur, 

f .  Primum  solcroniialis  aogust»  sermo  divinns  de 
coeiorum  regionibus  584  niicans,  et  splendore  suo 
jubar  solis  exsnperaiis,  clarissimum  animabus  se  de- 
sideraniiiim  lumen  iiifundit.  Cumque  plcno  cordis 
intuiiu  radios  ejus  quiverint  suslinere ,  ad  ipsa  coe- 
lestis  Jerusalem  inieriora  peneiralia ,  aique ,  oi  iu 
dicam,  Sancta  sanctonim  eas  perlrahii.  Unde  si  vo- 
lumus  saluiis  esse  pariicipes «  et  adha^renics  studio 
viriulnm ,  animarum  viiia  purgare ,  et  quidquid  in 
nobis  ftordiiim  est,  jngi  Scripturariim  meditilione  di« 
luere  :  quasi  sub  sudo  apcrlam  doclrinarum  scicn- 
tiam  coniemplanies ,  fesiinemus  supernae  laetiti» 
fesia  celebrarc ,  et  jungere  nos  Angelonim  choris , 
ubi  coron.-e  ei  prxmia,  et  ceria  victoria  est ,  et  desi- 
deraia  iriumphantibus  palina  proponitur.  Ncc  diffe- 
ramus,  tumentibus  carnis  fluctibus  libcrali,  inier  di- 

(c)  Recole,  qnae  ad  ipsam  AnasUsii  Episiolam  hac  de 
re  supra  diximus ;  quanqiuun  baud  diflHeamiir ,  e%  hlsce 
verbis  non  saiis  cousure,  ilUmne,  quae  SimphdaDO  iiiscri- 
bilur,  an  posierioreui  aliam  ad  Veneriom  inleiligat. 

(d)  Neque  enlm  ionoliierai  Hieroiiymo  AnasUisii  obiins, 
qoi  es  eorum  qtioque  senieoiia ,  qui  serius  diSerunt « die 
vigesima  septiina  A|<rilis  hujiis  anni  40i.  tMrnsigualur.  Ve- 
rius  Uinen  ex  Socrate  iib.  7,  c.  9.  ei  antiquis  RoinaDoruin 
PoniiQcum  caialoffis  ad  superioris  aimi  Decembrem  me- 
dium  est  referendus. 

{e\  At.  numero  caret,  seripta  an,  402. 

(f)  In  beneditilinu  recenslone  inscribituv  Tiber  prbms , 
et  primo  etiam  ioco  (Kxaiiur  ex  taisa  codicis  S.  Thei«lorici 
inscrinlione  hujusmodi :  c  Incipii  epistola  Paschalis  Theo- 
nhili  Alexaodrioae  urbis  Episcopi  prima ,  ad  ioUus  iEgypti 
Episoopos  de  Graeoo  ia  Laiinum  a  beaio  Hieronymo  trao- 
'  '".  t 


7W  '  EPISTOI 

versa  TolQptatum  liiDC  inde  oaufragia,  clavum  lenere 
TirUitQm ,  et  posi  grandla  maris  pericula  tulissimum 
coDlorum  inirare  |N>rtum. 

2.  Quamobrem  et  eos ,  qnos  cassa  vii»  hnjus  cura 
BoUicitat,  et  iiistar  rreineniJiUQ  gurgitum  ,  pcrlurba- 
lionum  profunda  circumsonant ,  qiiasi  de  somno 
gravi  etcitantes »  ad  sapieiitis  pitiTOCcmus  lucra  : 
Oitendamusque  eis  Tcras  divincrum  sensHum  divi- 
lias»  et  inspirata  sanctx  celebritatig  gaudia  :  eoqu,e 
omnis  iropraeseiitiarum  assumatur  labor,  ut  et  eos 
qui  paulnlnm  ncgligeittessunt,  et  nosmetipsos  aMernsB 
glorias  praeparemus.  Unde  et  in  Proverbiis  indigenies 
seiisu  ad  convhrium  suum  Sapieulia  provocans ,  cla* 
initat :  VciitU ,  comediu  de  panibn^  meis » et  bibiie  «i* 
num  ^uod  mtscui  pobls  (Prw.  9).  Non  enim  sic  coo- 
luin  hoc,  quod  suspicimns,  siellarum  illttstratur 
choris»  nec  in  tantum  sol  et  luna,  diio  mundi ,  iit  iia 
dicam,  clarissimi  oculi»  quorum  curso  annos  evolvi* 
tur »  el  Ticissitndine  tempora  commalaniur ,  clarum 
tcrris  Uimen  infuiidunt «  ut  nostra  solemiilias  Tirtu- 
tum  choro  fulget  et  radiat.  Gnjus  thesauros  et  diTh 
tias  qul  eipetunt  [al.  expeienus],  consona  com  David 
voce  decanlant  :  Qiiii  dabii  mihi  pennas  maU  eo* 
tumbmfei  585  9olabo  ei  reqmeeeam  {  Psal.  54). 
Exuliantesque»  et  qiiodam  tripudio  gestientes,  et 
jnxla  quod  scriplum  est ,  gaiidio  ineffabili  corda  per« 
(usi,  rursnro  clamilatit  :  iVon  Imbemus  hic  maneniem 
eipifaiem^  ted  fuluram  inquirimus  {Hebr.  13.  U),  cu* 
jus  artifex  et  fabricator  est  Deiis.  (a)  Sciunt  enim 
omniom  laborum  suohim,  quibus  in  lioc  niundo  pii- 
gnaior  et  ciirritor,  haiic  esseTeposiLim  spem,  et  hxc 
in  futiiro  pr»inia  consiiiutax  pro  quibus  nulla  peri- 
eula  formidames,  qootidie  Tilae  sii»  cursiim  [al.  cur» 
sum  suum]  diriguni,  h»rciicorum  vel  maxime  inipie* 
laiem « et  tendiculas  declinantes ,  quibiis  cspci  caecos 
diicuut  in  foveam,  et  qtiasi  quadam  vetermisa  et  ini- 
niundissima  carie  deceptorum  corda  commacHiaiii : 
i»ec  hac  {b)  calce  contenti,  intimas  Scriptuninim  me- 
dullas  bibunt,  Teritaiem  dogmatum  falsi  nominis 
scieniia  condemnantes. 

3.  Qiiod  inielligens  et  patriarcfia  Jacob ,  scalam 
eeniit  in  somnis  ,  cnjus  capnt  periingebat  usqne  ad 
coeliim  ,  per  qiiam  diversis  virtuium  gradibus  ad  sii- 
perna  conscenditur,  et  homines  provocaiitur,  lcrra* 
riHn  deserenles  humilia ,  cum  Ccclesia  primiiivorum 
dominicx  passionis  fesla  celel#rare.  ^oit  esi,  inquit, 
hoc  nisi  domns  Dct,  et  Ikbc  est  porta  cteU  {Genes.  28). 
Quam  David  aoutiiis  intuens,  et  toia  cupidiiie  meiitis 
inquirens ,  ralionesque  hujus  itineris  cogitaiionibiis 
tracians  •  et  qu:isi  pretiosa  pigmeiita  .forlius  tereiis 
atque  comniinuens,  utsuavissimi  late  odoris  fragran* 
tia  sinrgeroiit,  ad  solemnitatem  proTocat7ustin.intes, 
dicens  :  Aperite  miki  porlas  justiiiw,  et  ingresme  in 
eas  confitebor  Doanno  :  heec  est  porta  Domini ,  justi 

(a)  lu  emendavimus  conjectura  quidem  adducti  sed 
quaiD  iivsa  loci  seateniia  posiulal ;  nam  quod  anlea  erat 
sicui  in  hbns  omnjbus ,  sensum  oon  Utfbahat  modo  «mI 
pciiiuis  everielMU  "^    *^ 

{b)  VerosimiUimum  est  nobis  carie  vocem  beic  Itenun 
feoeiendam  oro  calce^  sed  non  hnmuiamus.  ^^^ 


.A  ICVIIL  791 

intrabunt  per  eam  (PsaL  117).  Non  est  «rgo,  non  est 
h;creticoruin  ulla  suleniniias  :  iiec  qui  errore  dccepli 
suiit,  illius  possiiiil  communione  l«Liri.  Scriplum  esl 
enim ,  Si  besiia  teligeril  monlem  ,  iapidabitur  (lUbr. 
42.  20).  Ncque  cftlestiuui  possunL  recii>ere  sacra- 
menia  verboriim  ,  qui  divinis  Ecclesia»  dogmalibus 
coiitradicuni.  Toiis  iiaqiie  viribus  animns  no.slras  :ib 
omni  coiilitgiofie  pnrganles,  diguas  celcbiiiati,  qu» 
iinininel,  prajpaiemus,  ut  possimus  ciim  saiiclis  ca- 
nere  :  Deus  Dominus,  et  5g9  iUuxit  nobis  ( Psal. 
117).  Dequa  ct  alius  Propheta  conscius  futurorum 
iiiysiica  voce  tesutur  :  (c)  Apparebit  Dominus  in  eis^ 
et  ditperdel  omnes  deos  Centium  (Soph.  2.  i  I).  Quajido 
Tcriia  in  opera  coininulata  sunt,  et  ambigciitium 
oculis  renim  verius  demonstralur,  (d)  ut  per  efli- 
cieiitiam  eonini,  quu!  pr.edicU  sunly  verborum  veri- 
Us  comprobaretur,  Ticloriai  suae  nos  Deo  faciente 
participes,  ut  et  solemniutis  possimus  cum  sanctis 
liabere  consortium,  et  iliustris  cjns  adveiitus  pncco- 
nia  frequentare.  Etenim  quod  omiiis  terra  variis  fue- 
rat  illecebris  depravaia,  virlutcs  aESlimans  vitia  ,  et 
ecoiiirario  viiia  virtules,  diim  iiiolesceiite  lenipore, 
consiietndinem  legem  pularet  [ai.  piiiaf]  esse  naluRie, 
et  tyrannica  superbia  iiiiqui  prajcesserant ,  et  men- 
daciuni  lempore  roborarant  [al.  roborareni] ,  paires 
et  mngisiri  vcriialis  ptiinbaninr  :  iinde  accidernt  [al. 
acciderii]^  ut  hoiniuum  error  incresceret,  ei  in  ritum 
brutoruni  animalium  utilia  nesoientes,  despicerent 
veruin  pastorem  Dominuin,  ac  furore  rapUti,  tyran- 
nos  et  principes  colerent  qunsi  deos ,  imbecilliutem 
suain  in  ejtisdem  naiur»  hominibus  consecranies. 
Pcr  qiiae  eveniebat,  ut  pnesens  periculum  mortis 
effugereiit,  et  coiiciliarent  sibi  eos,  quorum  clemeii- 
tia  crudelitaN)  saevior  erat. 

4.  Idcirco  omnibus  errore  seductis,  (e)  vivens  ser- 
ino  Dei  iii  auxilium  nostnim  veiiit  ad  terras ,  quae 
ignoraliant  cullum  Dei ,  et  TeriUtis  soliiudinem  su- 
stinebanl.  Cujus  rei  testis  est  ille  qui  loquiiur  ;  Ow- 
nes  deiiquerunt,  simut  inutiles  facti  (Rom.  3).  El  Pro- 
phel»  Chrisli  auxiliuin  deprecantes  :  DonUne,  inclina 
tuos  calos,  et  descende  (Psat.  143).  N<»n  ut  muUret 
loca,  in  quoomnin  suni,  sed  ut  propter  salutein  no- 
strnm,  carnem  humanae  fragilitatis  assumerel,  Paulo 
cadem  concinenle  :  Cum  esset  dives,  pro  nobis  pauper 
factus  est ,  icl  not  t7/itis  paupertate  divites  essemus  (\ . 
Cor.  8).  Venilque  in  terras ,  et  de  virginali  utero , 
quem  sanctificavit,  egressus  homo,  (f)  interpreiaiio- 
nem  nomini^  sui  EuiiAiiUBL,  id  cst*  uobiscum  Deus^ 
dispensalioiie  conHrroans ,  mirum  in  modum  ccepic 
esse  quod  nos  suinus,  ei  non  desivit  5^7  esse  qu<Hi 
fuerat :  sic  assumetis  naturain  hunianani ,  ut  qiiod 
«rat  ipsenon  perderct.  Quanquam  enim   Jonnnes 

(C)  EX  GraeOO  AKif»;^^^»  «6?mc  hr  «Irto^»  mA  i(o>o»p«6«n  «ivT*; 

xAi  omik  tav  Mv*v  pro  quibus  Vulgau  :  BorribilU  Dommus 
*"??^  f  ^ '  **  6l/«iiiaWi  (mmes  Deos  terrm. 

[d]  In  B.  P.  al)sque  tfl  vocuhi :  mox  pro  comprobaretur, 
lorie  scribenduro  est  comprohelur. 

r  '5!  ^"S^  "®™P*  ^  ^  *  Wt««.  <|n»  «*  Chrisiijs  Dei 
orbum.  Mox  in  vulgatis  ownibus  pro  qua  erat  gui ,  puu 

lOffillieS.  sed  VlwiiM  rAfprlJir  ati  Uirram 


■^"?»  8cd  veriuei  refertur  ad  lerras. 

'n  Antea  erai,  interpreta'^ 

I  cx  Br  P.  suiiplevimus. 


/Wa*  ^^  »wiu«  reioxur  aa  §erras. 

in  Antea  erai,  interpretaiionem  siti.  absque  nmnini$, 

qnoa  CX  B^  P.  iininlArimin.  ' 


795 

•cribat :  Yerbum  earo  faelum  est  {Joan 
aliis  verbis,  Homo ;  tamen  non  est  versiis  in  carnem, 
qitia  nunqiiam  Deus  esse  cessavit.  Ad  quem  et  san- 
ctus  loquilur  David  :  Tu  autem  ip$e  ez  [Psai,  lOt).  Et 
Paier  de  coelo  coniestatur ,  el  dicit  :  Tu  es  Filius 
meus  dilectusy  in  quo  mihi  bene  complaeui  {Luc.  2).  Ut 
ei  houio  factus  nosiRi  confcssione  permanere  dicatur 
quod  fuit  priusquam  homo  fieret,  Paulo  nobiscum 
eadem  prxdicante  :  Jesus  Christus  heri  et  Aoiiie»  ipse 
ei  in  aternum  {Hebr.  13).  In  eo  enim  quod  ait,  ipse, 
ostendit  illuui  prisiinam  non  mutasse  nalurain  ,  nec 
divinitatts  suae  imminuisse  divitias  ,  qui  propCer  nos 
pauper  effectus,  plenam  similitiidinem  noslrae  condi* 
tionis  assumpserat.  Ex  tautis  et  ulibus  assumpsit 
bomiiiem ,  duntaxat  absque  peccato ,  ex  quantis  et 
qualibus  nos  omncs  creaii  sumus,  non  ex  parte,  sed 
totus,  Mediator  Dd  et  hominum ,  homo  Christus  Jesus 
(1.  7im.  2.  5),  nuUoque,  quod  noslr»  similiUidinis 
est,  caruit,  nisi  solo  peccato  {a)  quod  subsiantiam 
non  habet :  neque  enim  inanimam  carnem  habuit , 
et  pro  aiiima  rationali  ipse  in  ea  Deus  Yerbum  fuit, 
sicut  dormitantes  Apolliitaris  discipuli  susptcanlur. 
Nec  dicens  ilhid  in  Evangelio  :  Nunc  anima  mea  tur- 
bata  est  {3latth.  26.  38),  divinilatem  siiam  perlurl»a- 
tioni  subjacuisse  lcslatur  [al.  testetur],  quod  conse- 
quens  est  eos  dicere ,  qiii  pro  aiiima  diviniuitem  in 
corpore  ejus  fuisse  contendunt ;  ncc  rursuin  solam 
animam  sibi  socians,  susceptum  implovit  huminem, 
ne  ex  simililudine  carnisetexdissimilitudine  animx, 
mediac  assumptionis  dispensationem  iniplesse  creda- 
tur  :  in  carne  nosiri  similis  existens,  et  in  anima 
irrationabilium  jumentorum ,  si  tamen  secundum  II- 
los,  irrationabilis  et  absque  mente  ac  sensu  est  aiiima 
Salvaioris ,  quod  impiiim  ^st  credere ,  et  procul  ab 
Ecclesiastica  fide,  ne  protinus  illo  percutialur  elogio, 
quo  (hrophela  corripitdelinquentem,  diceiis :  Ephraim 
sicut  cotumba  insentala  noH  habens  cor  {Osee  7,  11). 
Et  qoasi  irralionalls  audiat  :  588  Comparatns  est 
fumentis  insipientibus ,  et  similis  factus  est  illit  {Psal. 
48).  NuUi  enim  dnbiutn,  quiii  irrationabilis  et  sine 
seiisu  ac  munle  aninia  jumentis  irralionabilibiis  com- 
paretur  :  uniJe  ei  Moyses  scribit :  Bovem  triturantem 
noH  infrenabis  {Deut.  25).  Et  Paulus  scriptum  edisse- 

(a)  Excusi  depravaiissimo  sensu,  quod  substantiam  nan 
habet  imomnam  siiie  amma  :  neque  enim  inardmam  car^ 
nem  habuii ,  etc.  Non  voces  inanimam  sme  anima ,  quse 
hactenus  obiiauerant,  e  lexlu  amovimus,  nihil  dubitautes, 
Klo6sema  illud  esse  alieriiis,  quse  stalim  suhsequitur  vocis 
tnanimmn ,  quod  sttidiosus  nonneino  ad  libri  oram  adnota- 
ril,  ul  quid  sibi  veliet  ea  vox,  indioaret :  aive  inanimam 
perinde  esse  ac  sine  anima  :  quse  posiea  sujilna  librarlo- 
rum  imperitia  in  texlum  irre|.seruni.  Ut  vero  eas  nihil 
esse ,  el  nibil  ad  orattooia  seriem  perilQere  evideuUaKime 
intelligas,  re<»le  ex  supertori  Paschali  nu.  3.  itthaec ,  ea- 
dem  ferme  cmn  |iKesftnitbos  verba  :  <  Verfectus  Deus  pro- 
pria  voluntaie,  quidqiiid  humanae  fuit  et  natur»,  et  condi- 
Uonisassumens,  ai>sque  peccato  duntaxat,  et  maliUa, 
qu»  nuilam  hal)el  subslanliam,  infans  nascitur,  »  etc.  Tuni 
eUam  alia  isiha^  ex  Paadiali  3.  tYivens  sermo  Dei,  nihil  de 
nostra  reliDqiieus  simililudine,  al)sque  solo  peccato ,  qiiod 
substantiam  non  habet,  novo  modo  ad  nos  venire  digoatus 
eat.  »  Hinc  autem  peocatuin ,  quod  nou  nisi  a  Lcge  prae- 
varicaUo  sit,  substauUam  dicit  non  hal)ere,  auiue  adeo  non 
fuiasecum  humana  natura  assumptum  a  Verbo,  quod  facitc 
>  iiiteiligunt. 


SANCTI  IIIERONYMI  796 

I),  id  est      rcns  ait :  Numquid  de  bobus  eura  esl  Deof  an  proptet 
nos  utique  dicit  (1.  Cor.  9. 1 0)T 

5.  Propter  nos  igitur  bomo  Salyator  est  factus, 
non  propter  bruta  et  irraUonabilia  jumenta,  ot  sinii* 
litudinem  animae  jnmentorum  absquesenso  et  raUone 
sasclperet.  {b)  Sed  nec  Hlud,  quod  ejosdem  h.Treseos 
sectatores  cavillantor  et  garriunt ,  Ecclesia  suscipit 
[al.  tuseepit] ,  ot  prudentiam  carnis  appeUari  putet 
animam  Salvatoris,  cum  perspicue  Apostolus  prn- 
dentiam  carnis  inimicsim  Deo  appeUet,  et  mortem 
{Rom.  8.  7} :  qnod  de  Domino  dloere  nefas  est ,  ut 
anima  ejus  mors ,  et  Dei  inimica  credatu.  Si  enim 
nobis  praecipit :  Nolite  thnere  eot  qui  possunt  occidere 
eorpus,  et  animam  non  valenl  {Matth.  10.  28),  cogen- 
tur  siolla  sua  disputatione  suscipere,  meliores  esse 
nostras  animas  aniraa  Salvaipris,  dum  illa  pnidentia 
camis  asseriiur,  qn»  roors  et  inimica  est  Dei,  nostra 
aiitem  mori  non  potest.  Quod  nequaqoanEi  ita  intei- 
ligendnm  est,  rraires  carissimi,  com  etiam  prodentia 
aniniae  non  possit  anima  nuncupari ,  et  molto  inter 
se  differant :  (lcet  enim  prodentia  animae  in  ea  sit , 
cujus  prudentia  est :  tainen  aluroni  habet ,  alterum 
habeliir  :  et  priiis  anima  esl,  sequens  versaiur  in  ani- 
ma.  Quod  si  prodenlta  animsD  non  est  aninia,  quanto 
magis  carnis  prudentia  anima  iion  poiest  appellari? 
Tendani  qNantumUbet  syllogismorum  soorotn  retia, 
et  sophismatiim  decipulas  proponentes ,  seipsos  in- 
necutnt  laqiieis  ,  ne  Id  quidem  scientes ,  cujus  vana 
scienUa  gloriantur  :  et  discant  a  nobis ,  qoos  gratis 
cnguiit  biijusceinodi  disputationem  a&somere  ,  aliud 
essc  qiiod  sapit ,  aliod  sapientia ,  arntd  qooqoe  quod 
sapiiur.  Et  baec  iion  soluin  verbis  inter  se ,  sed  et 
sensibos  di&crepare  :  qua;  enini  aapit,  rationalis  cst 
anima  :  porro  qu»  ex  ipsa  csl,  et  5g9  ipsius,  et 
non  ipsa  qoae  sapit,  appellatur  aapientia  :  qood  autem 
sapitur,  res  est  quam  respicit,  caque  gignitur  ex  sa- 
piente  sapienUa,  {e)  et  non  sapiens  ipse,  iiec  ipsa  «a- 
pieiuia.  Tandemque  desinnnt  Dialeciicae  artis  atro- 
phis  siinplicia  Ecclesiasticse  fidei  decrela  perverlere, 
ut  animam  Salvatoris  prudentiam  carnis  appellenl, 
quam  Apostolus  mortem  et  inimicam  asserit  Dei. 

6.  Sed  et  hoc  modo  tiobis  conira  illos  disserendum 
videtur.  Scriptiim  est  de  Verfoo  Dei :  Omnia  per  ipsum 
faeta  sunt  {Joan.  1.  5).  Ntim  credibile  est,  sapienUam 
vel  prudeiitiam  carnis,  quam  illi  atiiinam  Salvatoris 
intelligunt,  a  Yerbo  Dei  conditani,  ut  morlis,  et  ini- 
niicitiac  couira  Deum  ipse  operaior  existeret,  sibiqne 
eas,  quod  dicio  nefasest,  copulari?  Quod  si  nefarium 
cst  credere ,  et  anima  Salvaloris  cunctis  virtuUbiis 
pollct :  ergo  prudentia  carnis  non  erit  anima  ojiis,  ne 
ipse  morteui  ct  iniiiticiUam  coiitra  Deuiii  {d)  sibi  juii- 
xisso  crcdalur.  Gcssent  Apolliitaris  discipuli  ea  qn» 


(6)  Legebator  antea  ,  Sed  ne  itbtd  quod  ejusdem  h(gre* 
seos  peccutores  caviUantur  :  emendavluius ,  nec,  el  secM- 
tores. 

[c]  TsUiaec,  et  non  sapiens  ipse  nec  ipsa  saviefUiay  la  ali« 
quol  ediUs  desiJeranlur. 

[d\  Uuo  verbo  erat,  subjunxisse^  pro  quo  ad  marginem 
Martiansus  adiiolaverat,  subornas^e  ;  nos  duobus  vcrbis 
fecimus,  sibijunxisse  :  quam  vere,  leclor  ex  conlesiu  ju. 
dioei.  Leviora  qua:dain  supra  emeudavimuj». 


7d7  fiPlSTOLA 

contra  Eccleaiaslicas  regnlas  csl  loeultis,  propter  alia 
ej<is  scripta  defenderc  :  licel  enim  adversus  Arianos 
et  Eunoniianos  scripseril,  et  Origenera,  aliosque  lix- 
roiicos  sna  dispulatione  siibverierit ;  tamcn  qui  me« 
mor  est  illins  prxcepli  :  Non  accipiet  penonam  inju- 
dicio  (LeviL  19.  15;  et  DeuUr.  1.  17)  :  verilatem 
semper  debet  diligere  ,  non  personas  ;  et  scire  qnod 
in  dispensalione  hominis ,  quain  pro  salule  nosira 
unigenilus  Filius  Dei  di^^alus  est  assumere,  non  sit 
alienns  a  cuipa ,  qui  super  anima  illius ,  perversa  et 
iiitelieiily  et  scripsit.  Sicut  enim  Aposlolus  ail :  Si 
expendero  omnem  subttandam  meam,  el  iradidero  cor* 
pu*  meum «  ul  ardeam ,  caritaiem  aulem  non  habuero » 
nihil  miki  proderil  (i.  Cor.  13) ,  ita  sive  iste ,  de  quo 
nunc  sermo  esi,  sive  Origenes,  et  alii  hiereiici, 
quanivis  scripseriiit  -aliqua ,  qu»  Ecclesiaslic»  fidei 
non  repugncnt;  tamen  non  erunt  absque  crimine,  et 
in  his,  qii^  princifMilia  sunt,  et  ad  salutem  creden- 
lium  pertineiit,  Ecclesiasticse  fidei  repugnantes.  Ne- 
que  eiiim,  ulipsecum  se<?tatoribu8suis  nitiiur  appro* 
bare,  Qominus  590  uosier  atipie  Salvator  aniinam 
siiie  sensu  assiinipsit  et  (a)  menle ,  nut  mediam  par- 
lein  ejus,diiasque  [  f.  dua$ve\  de  tribus,  sive  tertiam, 
ul  imperfecte  bominem  (^)salvaret  assuniplum  :  quia 
nec  media ,  nec  reliqu»  porliones  perfecli  nomen 
accipicnt.  £t  sicul  qiiod  perfectum  est,  caret  impcr- 
fecii  viiio,  sic  quod  iniperfectuin  est,  perfecium  non 
potesi  dtci.  £l  si  imperfecle  similitiidinem  nostram, . 
vel  ex  parte  susceperat,  quomodo  in  Evangelio  loqoe- 
balur  :  Nemo  toilii  ammam  meam  a  me  :  poteetatem 
habeo  ponendi  eam^  et  pote$tatem  habeo  sumendi  eam? 
(Joan.  10. 18.)  Quae  aulein  lollitnr,  alque  deponiiur, 
nec  irraiionalis ,  nec  absqiie  mente  et  intelligentia 
dlci  potest,  sed  e  conlrario  ntionalis  el  inlelligibilis, 
et  meniem  habeiis,  ac  seniiens. 

7.  Aique  iia  ipse  disputalionis  ordo  convincily  ni- 
hil  a  Domino  iinperiectum  esse  susceptum ,  sed  as- 
•f^umptum  ab  eo  bominem  plene,  perfecteque  salva  - 
luin.  Nulli  enim  dubium,  (c)  quin  irralionabilium 
jnmeiitorum  ammx  non  ponantur  el  resnmantur, 
8<'d  cuin  corporibiis  pereant ,  et  in  pulverem  dissoU 
vantur.  Porro  Salvaior  toUens  animam ,  et  separans 
«  corporc  sno,  tempore  passionis,  rorsiim  eam  in  re- 
surrectioiie  suscepit.  Et  mullo  antequani  id  faceret , 
loquebalur  in  Psalmo  :  Nonderelinquesammaimnwm 
in  iufemOf  nee  dabi$  eanclum  tuum  videre  corrupdonem 

la)  llliul  quippe  ox  Nemesio  observainm  cst  supra  ad 
epist.  84.  n.  o.  seiisisse  ApoUiuarem  ex  PIaloniix)rum 
piaicitis,  voGv,  slve,  mentem  aot  sengum,  quamdam  esse  sub- 
uaiiiiam  al)  aiiinia  separabUero,  uade  illam  Salvatoris  sensu 
mulciavil,  ut  ejus  vices  Divinilas  gereret.  Gonrer  qose  iiji 
adnotamus. 

ib)  lu  ex  B.  P.  reprsuimus  OMtimpltfm,  io  aliis  enini 
vulg.  libris  eral  inleijacenii  etiam  virgula»  haimret,  as- 
Bumr^mn.  ^ 

(c)  Hanc  ex  Grseco  Tbeophih  lextu  pericopem  recitat 
Tbeodoretus  in  Eranisle  Dialogu  3.  quam  prseslabil  ciun  Uie- 
ruiiyuiianaioterpreutioue  Gontulisse.Tiv|^^a^iM  «tpeyxai 

wA  «iAsyrai  «^«  «l  ^KccO,  dlU  |ux4  xQn  ««tiiinr*  9vA'Ju^i\^w%m. , 
aal  i^  x*^  4*aX0«wiv  &  2»  o**x^p,  ofot  hnxA,  aofa  t4v  voi^iv  t«0 
^oafoG,  «iv  jwxf^v  mnA  toO  ioulou  06(1010«,  «oiiv  d&n^v  «If  obro  xtltuuv 
■«aaT<9«(  U  voifAy  tovco  i^  ^iato6)ttye{  f,tt«f  «piuUTc  JiA  tou  4«3LfiiM^oO 
^««r   im,  ivxcta3L(UJ«i;  vigt  ^^ijv  |MfU  clf  aJi)v,  ov^c  ^dwcr;  t&v  ooiov  «ou 


XCVlll.  79» 

(P$oL  15).  Nec  credibile  est  qnod  ad  inreroe  caro 
ojus  «lcscenderit,  vcl  prudentia  carnis,  qtue  appellaiJi 
sit  anima ,  iuferis  appariierit :  sed  quad  eorpus  ejiis 
positum  iii  sepulcro  sit,  el  ipse  nee  de  corpore  ei 
sapientia  camis,  nec  de  divinitaie  sua  dixeril,  iVofi 
dereiinques  animamnieam  in  infemo^  sed  vere  de  no- 
strae  naiurnc  anima ,  ut  perfectain  ac  rationalem ,  et 
intelligibilem  atqiic  sensibiiem  ad  inferos  animam 
descendisse  monstrarel.  Hortamur  eos  qui  talia  sa- 
piunt,  (d)  ut  relictis  haereticorum  erroribos,  aequie-  ' 
scant  Ecclesiastica;  voritali,  el  feslivitatem  deminica» 
passionis  non  faciant  imperfectam,  ne  principalem 
et  majorem  bominis  partem  in  Salvatore  negeni, 
absqiie  anima  et  mentc  cfirpos  illios  asserentes. 
B81  Si  enim  ita  erat,  quid  de  se  volens  intclligi, 
loquebalur :  Pastor  bonu$  animam  $uam  ponit  pro  om* 
bu$  (Joan,  10)  ?  Et  si  tantura  camem  hominis  as- 
sumpserat.  cur  in  passione  dicebat  ^SpirifiM  prom- 
ptu$,  caro  autem  infinna  (Malth.  20)  ? 

8.  Uiidc  scicndum  esi,  qitod  ex  omni  parte  lempe- 
raiuin  humanse  condilionis  exhibens  sacramentum , 
perfeciara  similiiudinem  noslne  condilionis  assnm' 
pserit,  nec  carnem  tantum,  nec  animain  irraiionalem, 
et  siiie  sensu,  sed  loluin  corpus  totamque  animam  stbi 
socians,  perfecium  in  se  faoininem  demonsiravit  [f. 
demon$lrarU],  ut  perfecLim  cunctis  hominibiis  in  se, 
el  per  se  largiretur  salniem ;  babensque  noslri  con- 
sortium.qui  de  terra  conditi  sumas,  nec  carnem 
deduxit  de  coelu,  nec  animaro,  quae  prius  sul>stiieral, 
et  anie  carnem  cjus  condiia  erai ,  suo  corpori  copn- 
lavit,  sicut  Origenis  nituntur  docere  disctpuli.  Si  enim 
aoima  Salvatoris,  antequam  ille  bumanuni  corptts 
assiinieret,  in  cfelorum  regionibiis  morabalur,  et  nrc- 
dum  erat  anima  illius  ;  (e)  impiissimum  est  dicere, 
anie  corpiis-eain  fuisse  Domini ,  ageniem  alrquid  et 
vigentero ,  et  postea  In  animam  illius  commntatam. 
Aliud  est,  si  possunt  de  Scripturis  docere,  aniequam 
iiascereiur  ex  Maria ,  babuisse  banc  animam  Deum 
Verbum,  et  ante  cariiis  assiimptionem  animam  illius 
ntincupatani.  Quod  (f)  si  et  auctoritate  Scripturafum» 
et  ipsa  susciperc  raiione  coguntur,  Chrisium  non 
babuisse  animam ,  antequam  de  Maria  naseeretur  (in 
«s^iimptione  enim  hoininis  el  anima  ejos  assumpta 
esi)  perspicue  convincuntur  eamdem  animam  ei  ii- 


13 


.      Aliter  B.  P.  ut  errore$  hceretico%  retinquenles,  eic. 
{e}  Hsm:  ut  In  editis  libris  iDveoinros,  iU  reliquinius, 
neque  enim  absque  Mss.  suffragio  restilui  possunt;  ex  iu- 

{^enio  aulem  muure  noluimus.  Senlit  enimvero  Theophi- 
us,  ex  Origeaistaruffl  pijcilis  necessario  sequi,  ut  eonr- 
dem  animam  el  fuisee  Domini  stmul  ei  non  fuiste  dicere 
cogerentur,  siquidem  animam  qtiw  prius  substiterat^  et 
ante  camem  ^us  condita  erat^  $uo  ip$e  eorpori  eopuiavit. 
id  quiupe  Adamanlius  commeotus  esi,  animam  Christi 
Verbo  fuisse  conjOQCtaro,  antequam  corpori  adjungeretur : 
qnod  lib.  2.  ««^  Anrav  cap.  6.  latissime  exponlt.  At  heic 
verbaquibussensus  iile  expriinendus  per  parteserat,  adeo 
laciniosa  «unt,  maoca,  alque  impedita ,  tum  hac,  tum  se- 
quenti  periodo ,  idque  librariorum  culpa,  ( inlegram  eulm 
I  eriodum  excidisse  facile  crediderim)  ut  operain  perdere 
videaiur,  qui  ex  ooojecturis  supplere  velit,  aique  emen- 
dare.  Nihilominus  paulo  infra,  |>ro,  jilind  e$tf  legendum 
viJeretur,  Audendum  est,  aiit  quid  simile. 

(/*)  Vitiuso  verhorum  ordinc  ent^Quod  et  si  auctori- 
latt^  «lc. 


m 


SiLNCTl  HIERONTin 

liiis,  eC  Bon  fillliis.AiiM  di«ere.  Sedcetseni  illia  fvidferarl 
novorom  dognuitufii  impieuite  faribundi.  Nos  Scri- 
ptunirum  normam  ee(|iieiites »  tola  cordis  sndacia 
prcdicemiis,  qtiod  nec  caro  iilius,  iiec  aniina  fiierint 
prius(|aani  de  Maria  nasceretur.  Nec  anie  aiiima  in 
coslis  sit  commorata,  qu.im  eam  postea  sibi  juiixerit : 
nibil  eftlm  nostra  conditionis  e  coelo  veniens  se- 
con  Domluos  dcporiavli.  Unde  quidquid  582  ^^"* 
trariumesl  Tcriuiti,  evaiigelica  falce  succideiis,  loqui- 
tur  :  Onmii  planiaih^  quam  non  plantavH  Pater  meut 
«os/<siti;  eradicabUur  {Mauh.  15.  13).  Verbum  opere, 
comniinationem  flne  consummans,  et  dictorum  po« 
tentiam  espleiione  rerum  probans  :  ut  quiilquid  ser- 
mo  pollicitus  esl,  gestorum  veritas  ezhiberet. 

9.  Orig€ne$  impugnaiMr.  —  Sciant  igiiur  sc  hujiis 
solemiiitatis  alienos  non  posse  nobiscum  celebrare 
Domiuicam  passionem«  qui  Origenem,  ui  loqiiar  ali* 
quid  de  falmiis  Poelanim  *  hydhim  onminiii  seqiiun- 
tur  hxreseon ,  el  erroris  se  babere  iiiagistruin  et 
priiicipem  gloriantur.  Qnamvis  enim  innuinerabiles 
lexuerii  libros ,  ei  garruiiutis  siiae  ,  quasi  daiiiiios» 
posscssionis  mundo  reliqiierit  hxredilJitem»  lainen 
sciiniis  lege  prascepium  :  Non  poierit  conaiiuere  mper 
U  (a)  hominem  alienum^  qma  nan  e$i  fraur  luu$  {Deu^ 
ter,  17. 15).  Qui  eniiii  diverhO  iramiie  ab  Ap<»siolo- 
rom  regulis  aberravit,  qn.isi  indignus  et  profantts 
clioro  Cliristi,  et  consfirtio  raysteriorum  ejiis,  de  so* 
lemniuie  Cliristi  ejicitiir  :  et  a  patribus»  niajorilMis- 
que  natu,  qui  Saivatoris  Eeclesiani  rundaverunt, 
procol  pellitor  philosopborum  paiiiios  laceros  ae  ve- 
leres  niiens  novo  el  flnuissimo  Ecclesi»  emisuere 
vestimento,  ci  veris  falsa  sociare,  ul  ex  illoruni  vici- 
niiate  forlior  probeiur  inflrmius,  ei  bujus  pukhriiudo 
violetur. 

10.  Prmdpum  Origenie  kareu»,  -—  Qaae  enim  iHum 
raiio,  qiiis  dispuuiionum  ordo  |ierdiixit,  ut  aliegoriae 
umbris  et  cassis  iinagiiiibus  Scripiurnruui  loMcret 
veriuiem?  Quis  Prophela  seniire  docuit,  propler 
ruiium  el  Upnus  de  ccstis  animarum,  Dcum  esse 
conipulsum  corpora  fabricare?  Quis,  juxta  bealum 
Lucani  (Cap.  1,  s.  2),  eorum  qui  viderunl  ei  miiiislri 
fuerunt  sermonis  Dei,  buic  Iradidii  ad  docendum,  ne« 
gligentui ,  ei  motu  ,  ci  fluxu  de  aliioribus  ralionabi* 
lium  creaturarum ,  provocalum  Demn  muiidi  liuius 
condere  diversiutem  t  cnni  creationem  ejus  Moyscs 
explicans  dixeril,  {b)  nec  indicaverit  [  al.  judicaieerii] 
propter  aliquas  causas  praeeedcntet ,  de  raiionabilibus 
sensibilia,  de  Invtsibilibus  58S  visibilia,  de  me- 
lioribos  pejora  prokiU ,  qood  apertissime  Origenes 
pnedicat.  Dicil  enim  propter  peccau  iiilelligibilium 
creaturarum  mundum  esse  ceepisse ;  nolens  Pascba 
celebrare  cum  sanctis,  neque  cum  Paulo  dlcere  :  in- 
visibilia  Dei^  a  creaiura  mundi  per  ea  qme  faeia  Mtmt^ 
inleilecia  con$piciuniur  {Rom.  1) :  Nec  cum  PropheU 


(a)  Vulgat.,  hominem  regem,  ciil  Aldinum  Grsecum  eiem- 
plar  coDciuit  <ex«*^  MftucM,  sed  velUdilora,  hominem  un* 
ium. 

{b)  Excidit  procul  dubio  Scriptane  locus,  qoi  forie  erat: 
m  prmcipio  ereant  Detu  caAum  et  terram  :  oerte  bic 
liropusito  perquam  bene  ai>tareiur. 


m 

CanMerai^  opera  tun »  d  obitupni.  Aliicr 
enim  mundi  puichriiudo  subsisiere  non  valebat,  iiisl 
eum  varius  creaturarum  implessei  orHattts.  Denique 
sol  et  luna,  duo  magiia  lumiiiaria ,  ei  steiljB  reliqiix 
aiitcqinim  hoc  esseni,  in  qtiod  eas  creatas  quotidianl 
corsus  lesiaiiir  ofncium ,  noii  erant  absque  corpori- 
biis,  nec  propter  aliqiias  caiisas,  simpliciiatem  prisii- 
nam  reliiiquentes ,  corfiorilins  circumdats  suni ,  nt 
ille  somniai,  contraria  fldei  dogmata  struens.  Ncc 
animae  in  cosiorum  regionibus  aliqnid  pcccavenini,  et 
idcirco  In  corpora  relegaiae  sunl.  Si  enim  boc  Ita  ei- 
sel ,  oporiueral  Salvalorem  iiec  ipsnm  corpos  assu- 
mere ,  ei  aniinas  de  corporibus  liberare  debebai  eo 
lempore,  qoando  in  baptismate  peccau  dimitlil ;  sia- 
litn  baplizaium  de  corporis  viiiculis  solvere,  qiuc  pro- 
pler  peccata  in  conderonalione  [f.  condemnadonem] 
pcccaii  facu  commemorai.  Sed  ei  resurreciionem 
corporum  fruslra  pollicetor,  si  expedit  animabus  abs* 
que  graviute  eorporum  ad  ccelum  levios  subvolare. 
Ipse  qtioifue  resurgens  camem  snam  susciure  non 
debiiit,  sed  solam  diviniuii  antmam  copulare,  si 
melius  esl  absque  corporibns  quam  cum  oor|ioribiis 
vivere. 

i\.  De  corporibui.  —  Quid  sibiautem  yuIi,  crebro 
aniinas  el  vinclri  corporibiis,  el  ab  eis  dividl  prasdi- 
care  :  ei  muius  uobis  inferre  mortes  ?  ignorans  Cliri- 
stum  idcirco  venisse,  non  ul  |iosi  re«urrectionem 
corporibus  aiiimas  soherei,  aul  liberatas  rursus  aliis 
corporibus  iiiduerei,  ei  de  caelorum  regionibiis  de- 
sceiidentes,  Mmguiiie  et  came  vestirei ;  sed  ul  seniel 
eorpora  soseitau  ineoniipiiooe  ei  »iemiute  dona- 
rei.  (r)  Sicui  enim  Chrisius  roorluns  ultra  Don  mori- 
liir,  iiee  roors  ei  dominabitur ;  iia  nec  corpora  susd- 
uu  post  resurrectionem  secundo,  vel  904  ^^ 
quenier  iniereunl,  nee  mors  eis  ulira  dominabtlnr  , 
{ie(|ue  in  nihilam  resolvontur  :  quia  lotum  bomiuem 
Cbristi  salvabit  (f.  s«/iMiuil]  adveiitus. 

12.  De  Angelis. —  Sed  el  illud  a  solemniUle  Cfari- 
ati  Origenem  alienum  facii,  quod  Principatus,  Pole- 
sutes,  Fortitndines,  Tbronos,  ac  Dmninationes,  iion 
ab  inilio  in  lioc  coudius  refen,  sed  posi  crealtonein 
•ui  aliquo  hoiiore  (d)  dignas  facUs,  et  aHis  suis  siini- 
libus  propter  negligenliam  ad  iuleriora  delapsis,  has 
inclylis  noininibus  appellaUs :  ut  (juxu  errorem  <  jus) 
Don  eas  condideril  Deus  Principatua  el  Polesuies  , 
ei  reliqoa  :  sed  alioram  peccata  illis  maiericn  iriboe- 
rint  gloriarum.  Et  quomodoPauIus  Apostolusscribii: 
4  In  Christo  creaU  siint  oninia  in  coelis,  ei  in  tem , 
visibilia  ci  Iflvisibilia ,  sive  Throoi,  sive  Dominatio- 
iies,  sive  Principatus,  slve  PouataCco^  owniji  per 
illuin,  et  in  illo  creaU  sunt,  ei  ipse  esi  ante  omni.-i 
(Ca/sas.  f )  :  V  81  intelligerel  viin  verbi  (<)  per  queui 

[c]  Yitiose  antea  legebatur  dnobus  verbis,  Si  «1,  quod 
nos  coDjuucie  fecinius,  .'tCMl,  ui  seusus  coasuret.  Deiude 
esi  iii  11.  P.  christtts  Hemel  mortim. 

(d)  Pert»eraiii  in  Benediciin.  edil.  erai,  dignas  fecisee  : 
ikk;  oliin  digmts  fliisse  legenduin  o|/iiiaii  suuiu:»,  nuoc  au- 
lem  B.  P.  reciioucm  prasiuitmus. 

{e)  Istud,  per  qvem^  Gouunodius  referendum  videior  ad 
Chribiuiu,  cuin  illud  ex  Apostolo  Theoj.hiius  urgeai  per  tl* 
bum  etmiilo  creau  omuia.  Ai  si  etiam  maiis  ad  verbum. 
eui  stalim  jungiuir,  referre,  bt^usmodi  constrooiionis  aiNKi 


801 


EPtSTOLA  lCTffl, 


m 


dicitor  :  Creafu  itttif  omma,  nossct  uliqiieab  initloiu 
eas  condilas,  el  non  allorum  socordiam,  et  In  Infe* 
riora  prolapsum,  occasionem  dedisse  Deo,  ut  illas  , 
Principatus,  ei  Potestates,  et  Foriiiudiiies  reliquas 
nominaret  :  maiime  cum  creaturarum  pnlchriiudo 
consisiat  In  ordine  digniiatum.  (a)  Sicnt  enim  dc  sole 
et  luna ,  et  slellis  scriptum  est :  ^  Fecit  Deiis  duo 
luminaria  magiia  :  iuminarc  majus,  ut  prsResset  diei, 
et  luminare  niiHits ,  ut  prxcsset  tiocti ,  et  siellas,  et 
posuit  illas  in  .flrmaiiiento  cceli,  ut  lucerent  siiper 
terram  >  {Gen.  1) ,  nec  pnemtnm  bonorum  operum 
recipercnt,  ut  post  condilioiiem  sui  in  flrmamento 
cceli  lucerent,  et  diebus  sive  noctibus  succederent ; 
sic  Prlncipatus  ct  Potesiates,  quae  in  ccelorum  regio- 
nibus  condiiae  sunt,  non  post  bona  opera  in  lixc 
prolecisse  sentiinus,  sed  sic  ab  initio  conditas :  ne(|ue 
eniin  Origenis  et  discipulorum  ejus  imitamur  erro- 
rem,  t|ot  pol^nt  in  similitudine  [I.  shmlUudineiu]  dx* 
nionani  et  diaboli,  qui  propria  yolunlale  talia  nomiiia 
oractaque  sortiii  siint,  Priiicipalus  et  Potestales , 
Virtules  et  Tbroiios,  et  Donilnationes  post  conditio« 
nem  sui,  boni  allquid  perpetrasse,  ut  aliis  ad  infe- 
riora  delapsis,  595  '<^  excelsa  conscenderent,  et 
his  nomiiiibtis  in^ignireuiur,  liabentes  postea,  qnod 
prius  non  habtierani.  Quse  dicentes,  non  intelligunt, 
Pauli  se  sententi.T  contraire,  injCbristo  creatos  Prin- 
eipatus,  et  Poiesiales,  et  Tlironos,  et  Dominaliftnes, 
lequenlis.  Quod  autem  dicit,  crfffloi ,  nolli  dubium 
esi,  qtiin  sic  ab  exordio  conditi  sint,  et  non  posiea 
istiusmodi  accq>erint  dignliaies. 

15.  De  Spiriiu  SnHciQ,  *—  Verum  b«c  breviter  san- 
xisse  surficiat :  ad  alidm  ejns  veniantus  impieiaiem, 
quaro  velut  de  profundtssiiiiis  icnebris  criicuns  lo- 
quilur,  et  blaspbemiarum  suarum  pessimam  ino.;do 
reliquitmemoriam.  Dieit  eiiini  Spiritum  Sanctuninon 
operari  cn  qux  {b)  inanima  sunt,  nec  ad  krationabi- 
lia  pervenire.  Qtiod  asserens  non  recogitat,  aquas  in 
liaplismate  mysiicas  advcniu  Sancd  Spiritus  coiise- 
crari  :  Piinemiiue  Dominicum,  qiio  Salvaioris  Corpiis 
osiendiiiir,  et  qiicm  rraiiginins  in  saiictiflcatiouem 
nostri :  et  sacnim  caliceiii  (quac  in  niensa  Kcclcsitis 
collocaiiiur  et  uiiqtie  inanima  suiit)  pcr  invocaiionetn 
et  advcMlum  Sanoti  Spiritus  sanetificari.'  Si  ad  irra- 
tioiiabilia,  ct  ad  ea,  qn»  .nbsque  anima  sutit,  Sancti 
Spiritns  rortiiiido  nou  pervenit ,  cur  David  canit : 
Quo  abibo  a  Sptriiu  iuo  (Pf.  1.  38  8)  T  Quod  dlceiis, 
osteiidit  Sancto  Spiriui  omiiia  contiiteri,  et  illiits  ma- 
Jestate  circumdari  :  si  omnia  in  omoibiis,  uiique  et 

veteres  praecitme  Grammaiicos  exempla  noa  deerunl.  Si- 
itiitc  est  quocf  notamiis  iofra  ioitio  Episl.  ad  Kipariuin  de 
Vigilantlo  :  de  Ms  rebus  tnterrogoi ,  qUj£  et  proferre  et 
ttudire  sacrUeguan  est. 

(a)  Ueruin  cogente  oraiionis  serle ,  Sieui  legimtis,  pro 
Sl,  uuod  antea  oblinebat,  impenecto  seosu. 

\p]  Supino  errore,  qui  tainea  libros  omnes  pervaslt, 
scriptiun  erat  tit  amma  uuobus  verbis,  noii  beic  iiiodo,  sed 
infra  eliam ,  nec  semel,  ne  ly^iograplii  meuduni  iMiiares. 
Sed  ita  IfgeiiUum,  ut  emeodainus,  seasus  damat.  Cunfu- 
rendus  porro  esl  Toinus  secuudus  Origeais  in  Joaiiuem 
non  tonge  a  fiue,  ubi  xpirc«c  |Uy  savm  lurixuv  xk  loTuci,  quts  rar 
tione  quidem  prcedita  sunt  oinnia  ciiri  tuni  pai  ticipure  do- 
cuit,  secus  alia :  Uim  superiori  lomo  ubi  U-iiiex  rerum  ra- 
tioue  poilentiuro  genus  sUluit«  Angelorum,  Hominum*  et 
IV.  sivelnferaonim  inter  qux  daemoues. 


irraiionabilfa,  et  ^ntnima  Mint.  t.t  tiiM  teginius  t 
Sjnritu*  Domini  ruplemt  orbem  tmranm  (Sep.  i.  7). 
Quod  nunquam  Seriplora  memoraret,  nisi  irrniiona* 
bilia  quaH|tte,  et  inanima  illius  numiiie  complerenliir. 
Verum  non  csi  contentus  hoc  fine  blasphemi».  sed 
in  morein  lunaticornm,  qui  furorero  suum  illisione 
demium,  et  spumantimn  salivarum  ejectionc  testan* 
tur,  rursuin  eructat,  et  dicit  Filium  Dei,  id  est,  ra« 
tioiiem  (t^v  A^/ov),  ct  sermonem,  ac  viriuiein  r jos,  ad 
ea  tantum  qtiae  rationabitia  sunt,  pervei:ire.  Quod 
audiens,  miior  uiide  siinipserii,  aut  quomodo  legisse 
se  nesciat  :  Omwa  per  ipmim  facta  sunl  {  Joan.  1) : 
ex  qiio  approbatur,  ad  cuncta  Verbi  Dei  htrtiiudinem 
pervenire.  Forsiian  oblilus  et  illius  historise,  quando 
virtute  Clirtsii  Lazanis  590  suscitatus  cst,  cujus 
iitiqiie  corpiis,  eo  tempore  quo  de  morte  surgebai  in 
vitam,  utanima,  Itaet  rationecaruit.  Ignoravitetillud, 
qood  de  quinque  panibus  quinque  millia  saturata  suitt 
hominum,  exceptis  mulieribus,  et  inrantibus  :  et  su- 
pcrfuerunt  duodecim  copliini  fragmeniorum  {Matth* 
14).  Qiiod  utique  Cbristi  fortttudo  perfecit.  Arbitror 
etim  iiec  illius  niiraculi  recordalum,  quando  Irratio- 
uabiles  maris  fluctos  divino  ealcans  itede,  trattqiiilllo 
taii  naviganttam  reddidit.  Qu»  Cliristi  virtus,  et  non 
aiterios  pairavti  imperium.  Quoinodo  ergo  non  toto 
corde  et  animo  et  corpore  perhorrescit,  dict^ns,  for- 
titudinem  Verbi  Dei  irraiionabilescreaturas  iion  posse 
pertingere  ?  Et  qiii  jactat se in  scientla  Scripluiarum, 
etputat  tanta  legisse*  quanta  nuUus  boroinnm  legerii» 
sciat  scriptum,  quod  apgrotauies  in  lcotullsdererebant» 
et  ponebant  iu  triviis  et  plateis»  ut  Petri  eos  umbra 
coutingerel  ct  sanaret  {Ait.  5),  quod  sacra  Apnsiolii- 
rotn  Acia  lestaulur,  argiieMtia  Origenis  stulliliam,  (c) 
per  qoae  id  Aposiolorum  uinbra  feciiise  coiivincitur , 
quod  ille  Fiiium  Dei»  Verbum  Dei  non  polui^^se  tesu- 
tur. 

14.  De  Providentia  Dei.  —  Simili  errorc  deceptus, 
et  tiescieiis  quid  luquatur,  (d)  coruro  qui  nolunt  Dei 
providcntiam  usque  »d  oinncs  ereaturas,  «t  mundi 
inferiora  descenilere,  sed  laiituin  in  coelorum  rcgio- 
nibus  cominoniri,  ut  scilicet  Id  umbra  fecerit  Pclri « 
qiiod  iuiplere  Salvaloris  foriiludo  non  quivcrit.  Scd 
cl  ad  illa  veniamus  :  Aposiolo  cnioi  de  primogenilo 
Filio  Dei  perspicue  proclamaiite  :  <  lloc  inteiligat 
uiiusquisque  in  nobis,  quod  et  iii  Chrislo  icsu,  qui 
cum  in  forma  Dei  esset,  noii  rapinam  arbilralus  esi 
esse  se  aequaiem  Deo,  sed  seipsuro  exinanivit,  for- 
inam  servi  accipicns  >  {Pkilip,  2) :  ille  ausus  est  di« 
c«re,  quod  anima  Salvatoris  se  evacuaverit,  et  formam 
servi  acceperit,  ut  Joannes  inentitusesse  eredatur^  qtii 
ait  iVer^um  caro  factum  est  {Joan.  i),  similcm  nostra; 
cottditioni  ingerens  Saivatorem,  dum  noo  est  ipsequi 
se  evacuavit,  et  formam  servi  accepit :  sed  {e)  aninia 


[e]  Vitiose  erat,  per  qHom,  ut  referres  ad  stutUtiam^ 
quuii  rt>!i|2icit  ^poslotorum  acta.  EmeoUavimiu»  ei  II.  P. 

[d]  Ut  sensus  iitcumque  coustet,  sum >le  heic  loci,  faciue 
est  sectalor,  aut  dux,  aut  qiiid  simtie,  quod  ouinino  ezodii 
librariurum  osci^nlia. 


casu 


|e)  Erat  alio .  et  cooirario  senso  animam  in  aecus^ndi 
tu,  ctun  liquido  aucioris  meas  velit  ia  red*^ 


m  SANGTI  IIIERONTIIl 

illius ;  et  fldcm,  qm  omniuro  confossione  firmau 

587    ^^«  ^*  impieute  dissolvit.  Si  cnim  ani* 

roa  SelvalDris  est,  qn»  ruit  in  lorma  Det,  el  SDqoa- 

lis  Deo«  juxla  Origenis  insaniam,  «qualis  autem  Deo 

Filius  Dei  est,  et  quod  xqnale  Deo  esi,  ejusdem  con- 

▼incilur  esse  subsuntiai,  ipse  nos  disputationis  ordo 

perducit,  nt  uaius  naturs  animam  ni  Deum  esse  cre- 

«lamus.  Quod  cum  dicat,  seqniiur,  ut  nostras  quof|ne 

animas  non  alterius  a  Deo  iialura  esse  (a)  contendat 

(nullique  dubium,  nostras  animas,  et  animam  Salva- 

toris  nnius esse  substaiiiise)  ut jam  factor  atqiie  factora 

doius  naiurx  sint.  Et  quomodo  iii  Chrisio  creau  sint 

omnia ,  si  animx  hominnm  ejusdem  cum  crealore 

subsunti»  suniT  Venim  nan  est  iu,  Tratres,  nec 

aniroa  Salvatoris»  sed  tpse  Filiiis  Dei  cum  osset  in 

forma  Dei,  et  asqualis  Deo »  se  exinanivit,  formam 

servi  accipiens.  At  Origenes  in  profundum  impieUiis 

demersns  ccenum ,  non  intelligit  se  Geiititium  esse 

participem,  qui  idola  pro  Deo  veneranies :  i  dicentes 

se  esse  sapienies ,  stulii  facti  sunt,  et  immutaverunt 

gli)riam  incomiptibilis  Dei  in  similitudinem  imagiiiis 

corruplibilis  bominis  >  {Rom»  I)  :  quod  et  iste  incur- 

rens,  simili  crrore  deceptus  est :  in  fomia  enim  et 

a^qualilate  Dei  aiiimam  Salvatoris  affirinaiis,  sicut  su« 

perior  sermo  incmoravit,  impieuti  eihnioe  xqualis 

est.  Ut  eniin  illi  immuuverunt  gloriam  incorruptibi- 

lis  Dei  in  similitudinem  imagiiiis  corrtiplibilis  liomi-* 

nis,  dicentesy  deos  essequi  noi>erant;sictste  immuta» 

▼itgloriam  incorruptibilis  Dci,{nforma  illiiis  et  &H|ua- 

liute  aiiiinam  Salvatorisasserens,  qii»  creau  est ;  et 

hanc  se  evacuassc^  et  iion    596    Verbuin  Dei  ad 

terrena  venisse,  sicut  Apostoli  affirroat  aiictorius. 

15.  Ncc  enibescit,  ex  multiloquio  immemor  sui,  et 
animam  hominis  nolcns  a  conditionis  exordio  sic  ▼o- 
catam,  sed  ex  eo  qiiod  quio  pritis  mens  et  sensus 
erat,  frigus  negligeniiae  et  infidelltaiis  assumpserit. 
Qu»  etymologia  magis  Grxcas  linlc,  quam  Latina;  liii- 
gits  convenit.  Si  aniem  a^qualem  Deo,  et  in  forma 
illins  constitntam  aniroam  asserit  Salvatoris,  ergo  et 
illa  ex  frigorecariutis  sorliia  Tocabnlum  esi,  et  prioris 
nombiis  perdidit  dignitatem.  Generalis  enim  illius 
disputatio  est ,  animas  hominnm  appellaUs  ex  eo 
qiiod  calorem  pristini  fenroris  amiserint.  Igitur  si 
oronium  animas,  recepio  frigore,  sunt  Tocatae,  ei  con- 
fitetur  animam  habuisse  Salvaiorem  ,  sequitur  ut  et 
ipsam  de  mente  et  sensu  dicat  ad  hujusmodi  vocabu- 
lum  commigrasse.  Quod(6)licetsermoneuceat,  aper- 
Uqoe  impieias  illios  iiisaniam  reprimat,  tamen  ipsa 
dicere  necessitaie  compellitur ,  qiijc  prioribus  dlctis 
ordiiie  nectit  seqaentla.  Aut  enim  negare  debet  ba- 


804 


(a)  Pofte  concedm  rescribenduni  est ;  banc  enim  non 
proponiabOrigene,  sed  exsuperioriejusdocirioacoosequi 
debere.  insaniam  ex  I.  4.  ««^  i^^Av.  noutHieron.  sub  finem 
epistol»  ad  Avitum :  ut  nempe  dicecet,  omties  raUonabiles 
tiaturoi,  td  est  Palrem ,  e/  FiUum ,  et  spiriiuni  sanaum 
AmeUu ,  potesiatet ,  Domtnationes ,  cwteiasque  Firiuies  [ 
tpsum  auoque  hommem  secvndum  anbnm  digniuaem  umm 

ib)  Erat   antea  in  editis  onmibus  falso  et  inconffruo 
seusu,  lieet  sermo  nec  taceat  prounoverbo,  sermone 
cpiemadmoduro  ex  conjecturis  emeDdavimus ;  id  enim 
rterum  conseqni,  non  asseri  ab  esjus  doctrina  dicit. 


buisse  animam  Sahatorcm,  ut  aperilssime  comra 
Evangeliorum  yeniat  auctoritatem  :  aut  si  non  potest 
slbi  contraria  loqni,  etiam  hanc  ex  frigore  cariiati^ 
de  ineiite  et  sensu  confitebitur  animam  nuncupatam ; 
oronium  quippe  animas,  qiii  recesserint  a  Deo,  et  ca- 
lorem  diviii»  cariuiis  amiserint ,  ^x  frigore  xsiimat 
appellaus.  Quis  iion  credat  eum  hoc  sacrilegit  fine 
contentum  ? 

(c)  16.  Aliam  rursus  Filio  Dei  nectit  calumniam , 
et  his  verbis  loquitur.  (d)  Sicut  589  Pa«er  et 
Filius  nnum  sunt,  ita  et  aniroa,  quaro  assumpsit  Fi* 
lius,  et  ipse  Filius  Dei  iimiro  sunt.  Nec  inielligit  Pa- 
trem  ei  Filium  untim  esse  propter  communionem 
subsUnti»,  et  eamdein  diviniutem  :  Filium  aiiteni 
Dei  ei  animam  ejiis  divers»,  et  multuro  inter  se  di- 
siantis  esse  naturx.  Eteiiiro  si  sicut  Pater  et  Fiiius 
unum  sunt,  sic  ct  aniroa  Fiiii  et  ipse  Filius  unuro 
sunt,  u:ium  erit  Pater  cum  anima  Salvatoris,  et  ipsa 
dicere  poieril :  Qui  videt  me,  tndet  et  Palrem  (Joan. 
U.  0).  Sed  non  est  ita  :  absit  hoc  ab  ecclesiastica 
fide,  Filius  enim  et  Paler  unom  sunt,  quia  non  est 
inter  cos  diversa  natura  ;  anima  autem  et  Filius  Dei 
et  naiura  inier  se  discrepant,  et  sobsUnlia,  eo  qnod 
et  ipstt  a  Filio  condiu ,  sit  noslr»  condiaonis  atque 
naturae.  Si  enim  sicut  Pater  ei  Filius  unum  suntj  sie 
anima  Filii  Dei  et  ipse  Fillus  unuin  sitnt,  unum  erit, 
ut  jam  diximns,  (e)  anima  et  Deus  Pater ;  et  anima 
Salvaloris,  splendor  gloris  et  forroa  siibstantix  ejus 
esse  credetur.  Veruro  boc  dicere  lm[^um  est  aique 
blasphcrouro.  Ejiisdem  igitar  impietatis  est ,  Filium 
et  animaro  illius  unnro  dicere,  atqiie  Patrem  et  FHium 
esse  uniim  ncgare.  Riirsum  tmmeroor  sui ,  contraria 
sibf  loqiiitur ,  ait  enim  :  Anlma  qu»  lurbata  est,  et 
tristis  eflecu  (Marc.  M,  34),  non  erat  ipsa  unigeni- 

ie)  Praesut  totum  Istud  caput  reprasenUre  ex  iiiso 
Theophili  Graeoo  texlu,  qiif  est  apiid  Theodoreuim  Dlalog. 

2.  C.  4.  AU'  »&  Y^  owi  i^iX^  «ai*  ^VTWuk  «vBOfavT*»  r^ 
uii»  To5  etoS ,  mI  Uj*n  atuTolc  fifiuwtv  «&t*i«  •  £«<e  e  uie«  «d  wtifi  iv 

TO  w«l  4  wlo«  Itl^  «p^  itifsv  tetlv  vftoui  t«  Mii  ^*^  •  «l  T*e  6«Tc«f  4 
mt^  iMl  i  vli<  l»  »«Tiv  ,  o6t«  ««l  ^  ^  ^  «u»5  jmI  i  vii«  I»  iVriv  . 
I««  «a  •  i»t4p  i^i^U.wA  \a»  «oti  ««l  ^  ^^  to5  iHoO. 
i  l«p«iMK  ^  U^t  tiv  «ctipa.  A-XV  ous  Urtt  tovto  .  (i^  T*voito  .  i  t^. 
«U(  Ml   4  ««tV  Iv  .   Ut^  ^  i^^^  ,^^,^  .  ^  5.  ^^^  ^.   .  ^^ 

wl  T«  f^u  xcl  T«  o'^  itifOT  ,  i«»^  mXtin^  H'  «M  yi^^^ 
ilioo«»«<  l^v  W^owo.  •  il  Tif  *  ^t^  4  ««t^p  Ml  i  w^  ,Wiv  Iv. 
te6tY  tf  T^Ml  ^  ^rijrt  wU  rMi  h  cWt  ,  »tA  t4v  OVTivisv  .  Wrai 
»«l^+«3rt*<4*i4«.««vY««,MitHc»ifi„  T06  •«oC,  ««l  x«P«*T^Tfc 

U>0td0t-«  «UTOO.  Am,.iv  a<^^  TO&TO.«*0v«TOvip«  «.itOV  •?«  M^X 

tt»  ^  «&T0O  Iv  cUi .  «tWxc?  a\nbi  ««14  ««dlf  IvcVn  •  ««i  ,i  «t^,„ 
«^  i«uta  ««pwBTt^» ;  T?*ftt  T*f  •&««  •  c<ifti««  |4f  ^T«t«^«flily,  «.l 
«cf tX»«o<  o&««  ^  6  im«*tH«  ,  *^\  «p«tdTo«o«  «dv^  «!««<  lt^«w 
w~  •  4  T*e  ••4«  Wp«  .  Ai  «p,ltt-v  Tfl,  ^jj^^  xvTxAv«  .  «rro?  4  wi; 
fVf^ .  i|eu<ri«v  lx«c  lclvw  «irn^  «al  l^wrUcv  Ijm  "^pOf  «M»  '  4  wW^ 
Hfclttwv  iotlv  4  »Ji«  T^  Uuto5  ^^  ,  Aoicc^  oDv  xoX  Ke^^Trw  m^XrntmK . 

^  i     ^i  T06TOU  lo,  ec^  .  ««\  b  ,M»prt  «VT05  ;  «^    T*f  iWl  f«,HVO( 

T^y  undumow  imn^  mI  ^»^4*  *^^  UpoOaav  t«1(  wcf  poUlf  tOv  ^. 
pci«y  Uunofin^  tfiv  «M*v  «lfctt»A»  iTivcto  ,  i^  iit,^nvi*«««  .  cl  yU 
I»  HOfrt  •coB  (««ifxw  4  Wto,  ««llo«  •,«  Urcw  ,  i»  K«Prt  ^  •«00 ?«4n,w 
»«l  urm,  ttdi  -Hft  ^fujir*  ;oQ  oorxipof  »Ut«i .  to^ifo^t  o&tw  tP^  .  «•«  t* 
Iwv  «prtttiv  loTi  ;  xiTipV«»p*p,K4t«TVTCMnvt«vV«if«i»tATA»^ttv 

(d)  Vitiose  in  vnlgalls,  si  sicut ,  quod  ex  Graeco  erocn- 
damtis,  ex  quo  Umeo  niutau  inieppuociione  leffenduni 
ylderelur ,  to^iiiftir  sic :  sicut,  etc.  In  ipso  auiemTheoLhiU 
textu  {Wyi„tti,  nempe  Origenes ,  legeudum  pro  bWwOc. 

(e)  Grapca  quae  modo adduximus  ,  parumper  heicdiffe- 
runt,  ubi  legimus  In  Laimo  ex  B.  P.  in  aliis  quippe  excusis 
nonnibil  pcrturbaio  sensn,  el  vitiosa  in  primisinterpunclioao 
cf  at ,  amnw  el  pater  Deus ,  et  anma  salvatoris,  eic. 


«5  EPISTOLA  XCVUr 

tus  el  pirimogeiiitiiB  omnis  creatoney  nec  Verbum 
Bei,  quod  coiiditionem  animae  sdperans,  et  vere  fllius 
Dei  in  erangelio  loquebatur :  PotesUiim  habeo  ponendi 
eam,  et  poteetaiem  habeo  iterum  sumendi  illam  {Joan, 
10. 18).  Ergo  si  melior  est  et  poteniior  Filius  Dei 
anima  sua»  quod  niilii  dubium  est,  quomodo  anima 
illius  in  forma  Dei  esse  polerat,  et  aequalis  Deo  (<i) 
quam  cam  dicat  se  evacuasse » et  servi  assumpsisse 
formam ;  omiies  bxreilcos  magnilndine  blasphemiae 
luperat.  Si  enim  in  forma  Dei,  et  aequalis  Deo  Ycr- 
bum  Dei  est,  in  forma  aoiem  Dei  et  aequalltate  cjtis 
anima  Sarlvatoris  est,  quoniodo  polent  rnter  aeqiiaria 
aliud  esse  majus,  aliud  minus  ?  Ea  enim  qux  inferio- 
ris  uatune  smit,  sublimlorem  naloram  alque  siibsian* 
liam  sui  dejecQone  te&tantur. 

17.  Non  ei  sulBcit  ista  bbspbemia ,  sed  irans  llti- 
mina  ^tiiiopias  (h)  corrum  QQO  sluiiitiai  sux 
dirigens ,  iterum  ruriboiidus  exsuliat ,  tot  dicens  vo- 
luntate  sua  Deum  condidisse  rationabiles  crealurns, 
quot  poteral  gubemare  :utvirtutem  Dei  imbeciliiiali 
hominum,  ct  cjeteris  qus  creala  sunl,  comparet.  Nam 
in  humano  corpore  toi  fortitudo  ejus  mcmbra  susicii- 
tat  et  regit ,  quol  poiest  ei  els  Inrusa  vegeiare  :  ct 
cam  nobis  Iribult  lemperanliam ,  quam  valet  sna 
praeseniia  regere,  laiituinqUe  vlrtute  sustentat,  quan- 
tum  possuiA  mcmbra  kominum  sustinere.  Deus  auteni 
major  liis  quae  ipse  fabricalus  est,  cum  illis  mensu- 
ram  in  creatione  pnesliterlt,  quam  rerum  ordo  posce- 
bat,  et  quo  amplius  sustlnere  noii  poterat^  ptus  potcst, 
quam  ea  qux  fucta  sunt»  capiunt.  At  ille,  columcn 
verilatis,  terminabilem  Dei  asserit  fortitudinem,  et 
minorem  artibus  liominuin.  Caementarii  quippe,  et  hi 
qni  slrueiidarum  domoruin  callent  sdentiam,  majora 
possunt  aedificare,  quam  fecemnt :  si  tamen  qtieani 
fundamenta  sustinere,  qux  superacdificanda  sunt :  nec 
fabricatio  cogitaiionis  artium  finis  est.  Gumqiie  opera 
Uinta  perfecerint,  qOanla  rcrum  nccessitas  flagitabat, 
habeaiilque  mensuram  ultra  quam  si  fuissel  aliquid 
exstrucium,  indecens  et  inulile  probaretur,  ars  ipsa 
phis  inenie  eontlnet,  quam  opere  dcmoostravit :  nec 
fiiie  (crum  finis  imponitur  scientiae;  si  tamen,  ut  dixi, 
quid(|uid  mens  conceperit,  et  magnitudine  opcrum 
cogitatio  dilatarit,  possint  ea  quae  subjeclasunt,  susli- 
nere.  Et  quomodo  non  impium  est,  liunianae  arti  finem 
aon  imponere,  nec  operibiis  suis  artincum  scieniiam 
eoaequare ;  ei  Dcum  tanta  fecisse  dicere  rationabilium 
creaturarum,  quaiiia  facere  poterat  ?  Audiai  ergo  et 
discat  impius  :  Non  [al.  Quod  non]  lanta  est  virtus 
Dei,  quaiitas  fecisse  dicitur  rationabiiescrcaturas :  sed 
imponeiis  mensuram  operibus,  ultra  quam  essc  non 
poteranl,  et  rerum  numcrum  dispositionis  hux  arte 
concludens,  ipse  mensura  et  numero  non  tenetur.  Ex 
quibus  liquldoapparet,  non  eam  tanta  fecisse,  quanta 


806 
poterai,  sed  qiiantom  reram  neeessitas  expetebai  t 
tantum  ejus  fecisse  virtutem.  Ponamus  exemplum,  ot 
quod  dicimus,  inanifestius  QOl  fia^t.  Sl  quis  opu« 
lentus  paierfamilias  convivas  ad  ccenam  voluerit  in- 
vitare,  et  tantas  offerre  dapes,  quae  implere  possmt 
avidiiatem  coenantlum,  non  stalim  quantum  illi  come- 
dcrint,  et  quanlum  eis  fnerit  praeparatum,  tantum 
dives  dominus  habere  poterat ;  sed  praebuit  eis  qiian- 
lum  convivii  dignitas  cxposcdbat  :  sic  et  omnipotcns 
Deus,  vincens  comparaiionis  exemplnm,  non  lantas 
fecit  creaturas,  quantas  poierat,  scd  tantae  ab  eo  fa- 
ctae  Bunl,  quantae  dcfbebant  fieri.  At  (c)  itle  verbosila- 
tis  seminarinm  contexit,  et  replicat,  et  ait :  (d)  Tanta 
Tecit  Detis,  quanta  polerat  comprebendere,  et  sibi  ha- 
bere  siibjecta,  siiaqne  provideniia  gubemare.  Nec 
audit  Propheiam  dicentem  :  c  Si  omnes  gentes,  nt 
stilla  de  siiuta,  el  siciit  moinentum  staterae  computatas 
sunt,  et  quasl  saliva  depulabuniur,  eic,  cui  assiim- 
laslis  Dcum  i  {hai.  40. 15,  et  18)  ?Ei  rursum  :  i  Quis 
nieiisus  esi  inanu  aquam,  et  cojlum  palmo,  et  omnem 
lcrram  pugillo  {Ibid.  !«)?  »  Si  ad  comparationem 
Yurtitiidiuis  Dei  aqiia  meiisurntnr  inaiiu ,  et  coetnm 
palmo,  et  omnis  terra  pugillo  (  haec  autem  per  me- 
tnphoram  dicunliir,  ut  corum  qu»  facta  sunt  viliias 
ci  factoris  mngnificcntia  comprobctur ;  neqiie  enim 
diversitate  mcmbrorum  composiliis  est  Deas):quo 
modo  Unta  fecisse  dicilur,  qunnta  poterat  sua  virtiite 
comprehendere? 

18.  Calcemus  qiiod  coppimus,  et  sensum  nostmm 
plenius  explicemus.  i  Si  omncs  gentes  quasi  stilla  de 
siiula,  et  quasi  momentum  staierae  reputatae  sunt,  et 
qoasi  saliva  repuiabuntur  :  »  perquje  verba  omniiim 
crcainrarum  vilitas  et  parva  substantia  deinonstra- 
tur,  ut  appareat  incomparabilis  sublimitas  Dei;  ergo 
et  foriitudo  cjiis,  sicut  stilla  de  silula,  et  sicut  mo- 
mentum  siaterae,  et  saliva  hominis  reputabitur,  si, 
juxta  Origenem,  tanta  febricalus  est,  quanta  poterat 
siia  virluie  comprehendere  :  ei  necesse  est  numero 
mensuncque  factomm,  Dei  fortitudinem  coaequari,  si 
non  potuit  facere  majora  quam  fecit.  Yernm  QQS 
non  puto  quempiam,  non  dico  bominom ,  sed  ne 
daemonum  quidem  haec  de  eo  andere  confingerCy  qiiae 


(a)  Plaribus  hsc  periodns  vitlis  in  Benedictin.  allisque 
ediliodibus  laboralMit,  quam  parUm  ex  B.  P.,  paniin  ex 
conjeclttfis  prisUno  nitori,  ac  seosui  reddidimus :  erat 
eBim  ad  hunc  iiioduni ,  qua  dicat  se  evacuasse ,  et  servi 
ammpiiste  formam  ?  omnes  kcereHcos^  elc 

(*)  In  B.  P.  ad  libri  margtnera  noutur  curswn  pro, 

S.   HlERO!<Tyi  I.     ' 


(c)  Marilanfleiis  locum  slc  disUnguit »  ac  nout .  m  itte 
terboOuais  seminarium ,  x%i  wMkMmi  no^k ,  iyse  Ovigenes 
dicatur  ,  quod  minime  placet. 

(d)  Hirum  in  superiori  Synodica  hanc  de  circuroscripta 
Dei  potenUa  doctrtnam ,  imo  insaniam  Origeni  non  im- 
putari ,  cuin  ea^lera  omnia  eius  dogroata  tam  diligenler 
examinentur.  £t  patamns  quidem  non  eam  fuisse  Origenis 
mentem ,  quae  Uli  ab  cgus  adversariis  tribuitar ;  sed  oon- 
cinit  tamen  TbeopbiU)  uostro  Justinianus  epist.  ad  Menam, 
ubi  desertum  e  primo  «fi  i^  Hbro  IVagmentum  prorert . 
tn  ejus  sententiae  tesUmooium,  et  MeUiodios  quoque  ai)iid 
PboUum  cod.  235.  Diserlissime  vero  omnium  Ruffinus , 
Syrus  iile,  cujus  Ubellum  de  Fide  Slrmondus  edidii 
imjne  arigines.ae nefarie  faius  eu ,  qtd  sic  dixU  :  Non 
omma  qm  volmt  Deus ,  fecil ;  sed  ea  tantum ,  qwB  potuit 
conlinere ,  et  comprehenaere.  Qui  cum  hoe  dtxu ,  ademit 
nomino  cunetorum  potenUam^  quasi  ex  parte  dimdia ei 
faciendi  potestas  daretur.  Nam  si  continendi  t  ae  nbi  qum 
faceret ,  subjuqandi  non  habet,  ut  Ule  wsiimat ,  facuUatem^ 
ne  creandi  qmdem  sdUcet  proUstaiem  habebit,  Nam  qui 
creandi  facuttatem  habet,  et  subjugandi  sibi  creata  simiiiur 
habebit»  Oetera  Origenis  dogmata,  quaB  subinde  hisce 
litteris  impugnantur,  dissiimilamus,  quando  ad  superiorem 
synodicam  expenduotur. 

iTipgt-six.) 


807 


sANcn  iiRRCRmn 


ille  el  sensit,  et  scripsit,  Untain  Deum  feciue  mate- 
riam,  qoaiium  ornare  poterat  et  in  rerum  forinas  di- 
▼Jdere.  Quae  seniiens,  rursum  discat  a  nobis,  non 
quania  fecit  Deos,  lanU  facere  polerat,  sed  quanUm 
mensuram  rerum  ordo  poscebal,  Unta  fabricatus  est 
Deus,  multo  majorera  babens  et  artem  et  fortiiudi- 
ncm,  quam  ea  qux  facu  sunt,  numerum  atque  mcn- 
suram.  £t  boc  sciat  PropbeUrum  testinioniis  cotn- 
probari,  e  quibus  [sup.  unus]  ait  :  Operuil  ccele$ 
mius  €ju$  :  Et  aiier  clamitat :  Terram  autem  vcui 
niitili  fecit  :  ut  majorem  Dci  esse  virtutcm  his  quae 
facia  sunt,  praedicarenl  [al.  prtedicarei\.  Porro  quod 
dixil :  terram  sicut  mhiU  fedt ,  dc  universis  creaturis 
Aposlolus  inlerprclans  loquilur  :  Qui  vocat  ea  qum 
non  iUttl,  tanquam  $int  (llom,  4).  Ut  et  per  h;cc  verba 
discamus,  majorem  esse  f(»nitudinem  Dei,  quam  ea 
qux  ab  illo  facia  sunt.  Et  non  erubescil  contra  Dei 
fortiludinem  dispuUns  dicere,  quod  tantum  possit 
Deus,  quantum  ei  ad  operandmn  materia  ministra- 
rit !  Ncc  intelligit  aliani  naturam  ease  Tactorum ,  et 
aliam  ejus  qui  faclur  est  Deos,  neque  posse  Untum 
illam  de  qna  a!iquid  fil,  quantum  is  polest,  qui  ex  ea 
aliquid  fabricatur  :  diversaruro  enim  subsuntiarum 
diversa  est  virtus  atque  conditio. 

19.  Quapropter  si  volunt  cum  Ecclesia  dominicum 
Pascba  cclebrare,  qni  aucioritati  Scripturarum  Ori- 
genls  praererunt  dcliramenta,  audiant  inclamantero 
Deum  :  Et  non  ostendi  illa  libi  ul  ambulare$  po$t  ea  : 
Ac  Prophelam  lacrymabiliter  comroonentem  :  0  o 
fugUe  de  terra  Aquiloni$y  dicit  Dominus ,  ^uta  a  ^a- 
tuor  venti$  eongregabo  vo$,  in  Sion  $atvamimf  qui  Aa- 
bitati$  filiam  Babyloni$  {Zach.  2).  Ut  erroris  tenebras, 
frigusque  ignorantix  relinquentes,  ad  orlum  solis 
justitise,  juncti  magorum  siudiis  converiantur,  et  in- 
habiUntes  calidissimam  plagam  cceliy  qu»  in  Scriptu- 
rarum  fervore  sentitur,  G03  P&^stores  ecclesiasU- 
cos ,  spreU  Origenis  amentia,  sciscitentur»  et  dicant : . 
Ubi  e$t  qui  natus  e$t  rex  JudetOfum  {Matth.  2.  2)  ? 
Cum  illum  invenerint  jacentem  in  praesepi,  bumiii 
videlicet  eloquio  Scriplurarum»  offerant  [aL  offeruut] 
ei  aurum,  et  thus,  et  myrrbam  :  id  est,  lldem  pro- 
baum,  et  omni  veriutis  splendore  fulgentem,  con- 
versationisque  beneolentis  fragrantiam»  et  continen- 
tiam,  luxum  voluptatis»  et  jSuitantia  camis  incentiva 
aiccantem.  Qui  enim  post  erebras  commoniilones , 
ecdesiasticae  fldci  contradicunt,  doplici  langoore  de- 
tinentur,  nequitia,  etimperltia,  etin  morem  serpen- 
tum  toti  ad  terrena  conversi,  adhaerentesque  homo, 
bonis  mala  praefernnt,  nec  noverunt,  quae  sit  diffc- 
rentia  viiiorum  aique  virtotom,  et  de  sanctis  Scri- 
pturis  in  correptionem,et6auitatemsuimedicamenla 
contemnnnt,  in  morem  praegnantiom  molierom,  ve- 
riutia  fastidia  sosiinentes  ^  quae  solitos  cibos  re- 
apoont,  et  noxia  qoaeque  seclantor;  nec  valent  con- 
tra  veriuiis  radios  clarum  animae  lomen  inten- 
dere :  despicientes  ecclesiasttcam  disciplinam,  qoasi 
porci  voluiantur  in  cceno,  et  nngoenu  contemnunt. 
Sed  jusUim  est,  ot  sahem  de  exemplis  qoae  inferi- 
«nos  recipiant  sanitatem.  Sicut  enim  oculo  ofQcit 


iippitodo,  et  totom  corpus  depopoialor  febris,  ss 
qooqoe  et  ferrom  paulatim  rubigo  consumit,  iu  do- 
gmatum  perversorum  pemiciosa  contagio  animarum 
negllgentlum  pulcbritudinem  violat,  et  deformi  eas 
[al.  eo$]  mendaciorom  pailore  perfundit.  Obsecro, 
fralres,  ut  ignoscatis  dolori  meo,  sceleralas  dociri- 
nas  in  mediuro  proferenti.  Licet  enim  per  Dabyioniae 
flumina  transierirous,  ot  captivos  ibidem  commoran*- 
tes  ad  festivitatem  Jerusalem  pergere  suadercmus, 
tamen  misericordia  Dei  ipsi  captiviutem  npn  scnsi- 
muSf  prosperis  ventis  Scripturarum  vela  pandentes. 
Nec  obruerant  nos  doctrinae  baereticae  gurgiies  iniu- 
mescentcs,  nec  mendaciorum  tempesus  terruit,  ne- 
que  torrenles  iniqoiutis  in  medio  eorum  pelago  per- 
traxerunt,  obl  juxu  Psalmistam  canentem,  ReptUia 
quorum  non  e$t  numeru$  {P$.  i05.  25),  et  Draco  dia- 
bolos  commorantor,  venenatissimom  animal  sancio* 
rom  lusibns  palens  :  004  ^^^*  tit  cuucu  breTi 
sermone  concludam,  ex  omni  parte  ventonim  flabra 
consorgeniia  ecclesiasticam  navem  subverlere  poiue- 
rout,  et  stodiorom  nostrorum  sacvo  turbine  operire 
rcmigium.  £t  coro  Salvatore  Domino,  insur  discipu- 
loram  illius,  navigantes  transfreUvimos,  et  portum 
qoielis  intrantes,  pulcherrimum  divinorum  volumi- 
num  littus  amplectirour;  varios  carpentes  flores 
scienti»,  et  nivea  roenibra  sapientix  pressis  figentes 
(a)  osculis,  in  ejus  haeremus  amplexibus,  et  si  Domi- 
nus  concesserit,  viventes  cum  ea,  et  in  illius  persc- 
verantes  amore,  canUbimus :  Aitia/or  /ict  pulchritudini$ 
eju$  {Sap.  8).  Quotquot  enim  diligentius  Scripturas 
sanctas  leguni,  et  per  picta  sermonum  ccelcsiium 
prau  dtscurrunt,  liae  l>eatitudine  perfruuntur  [al. 
perfruentur],  Qui  autem  relinquentes  dominicae  so- 
iemniuiis  virorero,  ad  deserta  transcendunt,  in  mo- 
rem  nrbium  qoae  absque  muro  sunt,  bostiles  dxmo- 
nom  impetus  sostinent. 

20.  Qoapropier  imminentia  fesU  celebrantes,  in- 
telligamos  et  nosmetipsos,  et  oniversa  qux  nosira 
sunt;  scientiamque,  et  (b)  rationabilem  animam  no- 
siram,  quasi  matrero,  oroni  studio  amplexemur,  ha> 
bentes  radicem  sermonis,  atque  rationis  scientix  no- 
tionem  ,  sermonem  autem,  ut  iU  dlcam ,  operis 
vestibulum.  Porro  opus  sermonis  et  scientiae  acdificii 
(c)  tecla  perfecta,  et  firmissinium  domus  culmen  im- 
positum.  Scrmo  enim,  et  ratio,  et  scieniia,  et  fides 
absque  opere  cassa  sunt  et  inslabilia.  £t  ut  aliquid 
propter  eos,  qui  dialecticis  ariibus  instituli  sunt,  ex 
illa  doctrina  videamur  assumere ;  qoo  modo  si  ver- 
bum  nomini  conjungamus,  perfectus  sensus  emciiur, 
verbumque,  si  solum  fuerit,  aut  nomen  sine  verbo, 
nihil  est  omnino  quod  didtur;  sic  scientia  absque 
opere,  et  opus  sinc  fide  infirma  sunt  ct  ciduca  :  et,  e 
Gontrario,  scientia  operi  copulata  perfectae  virtuiis 

(a)  In  texlu,  oculie ,  in  pagloae  albo  erat  o$cuU$ ,  quod 
recipere,  priore  lUo,  quod  cerlissimum  est  menduni, 
amoto ,  non  dubitavimos.  Ac  stalim  erat  in  ei$ ,  quod  con- 
dnnius  ac  verius  ex  B.  P.  muiavimus  in  ^u$, 

(b)  In  B.  P.  rationatem :  et  mox,  cunctu  studti$. 

\c)  EmeodaDdum  inouit  ad  oram  libri  edilor  B.  P.  per- 
ficit  pro  perfecta ,  et  impomt  pro  impositum. 


m  finsTOLA 

indieiiiin  esf .  TAcita  quippe  sninsi  cogilttio  arciinas 
ejus  esi  sermo,  (a)  qnae  per  lingnim  foriBseens  reeo- 
nanSf  profert  meoils  senteniiam.  Gumqne  sermo  fne* 
rit  opere  coosummatat,  sctenliflB  et  oogltaiioni  no- 
strae  finia  Imponilnr.  Atqoi  cogitalionis,  et  sermonis, 
et  operis  reddemns  rationem  in  judtcio,  accnsantibus 
se  invicem  cogitationrbiis  005  nosiris  »  sive  de- 
fcndentibaS,  jn  die  qua  judieaiurus  est  Deus  abscon- 
diu  horaiHnom,  pcr  Jesum  Gbristum  sicuC  Paulus 
Apostolus  scribit. 

21.  Quodcum  ita  sit,  appropinquanCe  festiviiate 
Domini,  dicamus  isiis»  qnos  Origenis  error  invoWit, 
ei  fraudulentia  capiivos  ienei :  Fugite  de  mMo  Ba" 
bfflonis,  ei  resalvaie  umuqmequeammammam^Jerenu 
51).  Quamviseuim  jaxiavaticinium  proplieiaD,  Ea6y- 
lon  caiix  awreue  esse  dieatur,  et  oomposiiione  ac 
lepore  yerborum,  veriiatis  pulcbritwlinem  praeferat» 
ei  transfiguret  se  in  Aagelum  lucls  :  umen  scien- 
duin  ,  quod  quicumque  blbunt  de  vino  iilius ,  mo- 
veniur  et  corruunt,  ei  coniriii  lamenUtione  sunt 
digni.  Nos  aulem  moriiCeris  periurbalionibus  resi- 
stentes,  muro  continenlias  vallemas  animam,  et  li- 
bertalem  illins  quoiidiana  viriutum  exerciutione 
lueamur.  Sicui  euim  venditi  servi,  eorura  qui  pro  eis 
dedere  preiium,  et  famuli  et  verberones  vocaniur  : 
iU  qtti  animas  suas  varlis  vendidere  desideriis,  ho- 
rum,  quibus  se  iradiderint,  famuli  nuncupantur,  e( 
qiiasi  cnideltbiis  obediunt  dominis.  Gumque  et  emen- 
datores  errorls  sui  rigida  fronte  coniemnanl,  teme- 
riute  siuliiilam  dcfendenies,  ignorant,  quod  audacia 
nlliii  sil  allud,  ut  mibi  quidem  videiur»  nisi  absque 
sensu  et  cogitaiione  sentenlia,  procul  a  se  fugans 
gubernaiorem  perlurbaiionum  animum.  Gumque  Uli 
fuerit  coHspoliau  anima  praesidlo,  prasceps  in  pro- 
fundum  fertur  impletaiis,  et  quasi  quodam  amaris- 
simo  rheumate  limien  mentls  obscurnty  oculumque 
cjuSf  secundum  eloqoium  Scrlpiurarum,  intracubiil 
ienebrarum  nocte  circumdat. 

22.  Unde  qui  Origenls  erroribus  delecUntur,  fe- 
siiviiaiis  dominicae  non  spereni  praeconia  :  nec  un- 
guenu,  aurum,  ei  margaritas  quxrant  in  luto,  ne()iie 
matrem  suam  Ecdesiam,  quae  eos  genuit  et  nuirivit, 
in  magnis  (b)  urbibus  lacerent,q«i  allquando  pro- 
pter  illum  ei  discipulos  ejus  geniilium  in  nos 
0OQ  odia  superani,  et  in  dilectione  eorum  iii 
nos  maledicta  congeminant,  divltumque  Obsideni  fo- 
res,  nec  audlre  metuunt  cum  Judaels  :  Fi/toi  genui 
ei  exaUavif  ipu  mttem  me  epreverunt  (hai,  i).  Qiii 
mibi  videninr  (c)  nescire  omne  verbum  veritaiis, 
non  habens  fundamenium,  etsi  ad  horam  audientem 
illexerii,  ut  putet  yerum  esse  quod  non  est,  paulatim 
dissolvi,  ei  in  nihilum  redigi ;  universamque  senien- 

(a)  In  Benedictin.  guw,  scUicet  cogilaHo. 

{b)  PuU  Consuniuiopollra ,  ad  qQum  civitatem  Orige- 
nisiae  coQfugeraoi,  quemadinodum  supra  ootatum  est  n.  3. 
aique  alil)|.  Mox  ia  K.  P.  legiiur:  qid  aUquando  mihi, 
mmc  propter  Ulum ,  elc. 

(e)  £x  inierpunctioDis  viiiis,  quae  lofiaiu  SQSiulimus, 
neuUqtiain  lectore  adii»onilo «  unuin  heic  pnesui  Indicare, 
ut  peneuium  facias.  Erat  in  edUis  ad  huoc  modum:  Qui 
mini  videniur  nehdre  mme  verbum  veriKOis ,  tMR  kabem 
lundamentum:  £Im  ad  horam  audieniem,  otc. 


xom  SI0 

tiam,  qoaB  fai  morem  torrcBtls  de  pessima  mcnie  pro- 
fertur.obruere  auctorem  suum :  et  lltierassyllabasqne, 
quibus  erat  conteiia,  perdentem,  absque  sensuet 
fiono,et  oUalmaginederelinqui,  et  insur  Tcnenalissi- 
mi  colubri  percolere  prolatorem  suum,  sutimque 
reirabere  caput,  ei  quasl  in  foramine  meniis  Ube- 
scere  atque  consumi.  Nam  mendaciorum  finis  interi- 
tus  est.  lUi  qtii  quondam  jactabant  se  solitudinis 
amatores,  saltem  parvulam  ad  occoltanda  maledicia, 
aiiper  labia  furorts  sui  sedificeni  cellolam,  non  de 
sanctis  Jerusalem  lapidibus,  sed  informibns  BabyIo« 
nis  saxis,  quao  hidolaia  et  inaequalia  ruiturae  doinus 
parietes  fulciani.  Quanquam  effeminatis[f.  efferaHs] 
avribiis,  et  Geniiiium  odlis  se  nostrl  detractione  com- 
niendent,  carpentes  ecclesinsticam  disciplinam,  cc 
patieiiiia  nosira  quasi  quodam  temeritatis  fomite  abu- 
ientes;  Umen  aliquando  Uceani  et  qniescant,  ei  au- 
diaui  Propfaetam  dicentem  :  ProMbe  linguam  tuam  « 
malo,  et  labia  tua  ne  loquaniur  dolum  {P$.  S5).  Desi- 
dereniqne  ea  sapere,  quae  digna  sunt  viu  sancta,  et  « 
Ecclesiae  prmcipem  ac  {d)  maglstrum  non  contristent 
Deum. 

25.  Vos  auiem  obsecro,  fratres,  nt  in  comraono 
oremos  pro  eis,  ei  {nvpheUli  tooo  dlcamos  :  Quit 
dabit  eapiti  meo  aquam,  et  oculie  md$  fontem  tacryma- 
rum?  et  plorabo  die  ac  node  vulneratoe  fiUa  popuii 
md  {Jerem.  9)  :  Dei  misericordiam  deprecanies,  ut 
iiberet  eos  errore  quo  viocti  soni :  ei  odinm,  qiio  nd- 
versum  nos  fnistra  insaniunt,  amore  commutent.  Unde 
etnos  obliii  injuriarum,  007  indnlgentissimo  eos 
cupimus  recipere  sinv,  et  illorom  saniutem  el  con- 
Tersionem  ad  I>enm,  propriam  sanltatem  et  gloriam 
compoumus.  Ei  si  aliter  non  possunt  cnrari,  nlsi  no- 
sira  homiliute,  uliro  eis  saiisfaeiamos ;  (e)  nihil  eis 
Intoiimus  Injoriaa,  nihil  noeoimos,  UmeUl  Indignan- 
iur,  et  saeviuni  contra  Eccleslae  medieamina,  quibus 
vulneraiis  sanitas  redditiir.  Nos  quas  scimus,  loqui- 
mur,  et  qoae  didicimus ,  praedicamos :  orantes,  nt  qoi 
ecclesiasiicas  despicioni  regulas,  normam  redf>ianc 
veriutis,  nec  propter  homlnum  confusionem,  pcr 
quam  difftculter  erranies  corrigi  sdent,  perdant  oti*> 
liutem  posnilenii».  Ei  nonc  dicimus,  et  anle  pracdi- 
ximos,  ei  idem  frequeiiter  Ingerimos,  vagarl  eos  no- 
lumos,  nec  per  alienas  errare  provincias,  sed  ad 
extorres  ei  furibundos  cnm  PropfaeU  clamamns,  ei 
loqoimur  :  Salvamini  de  terra,  et  reeertimiHif  H  no- 


{d)  Facile  B.  P.  lectio,  qua  vtte  $olitaria  pro  vita  eanau 
dicilur ,  prxferenda  videaiur .  cum  Monachos  OrigeoisUs, 
sui  detractores,  atque  huc  uluoque  oberraotes  suggillet. 
In  Synodica  n.  S.  cVoti  nostri  esse,  et  illos,  et  alios 
errores  oorrigcre  pmnltenLia ,  et  digoe  sao  nomioe  oon- 
versari ,  ui  qui  vocaolor  Monachl ,  si  tamen  hoc  esse 
cuLiunt,  quod  dlcunlur,  sileniium  diUgant,  ei  fideQi 
cainoUcam.  •  Sed  sutim  posi»  magisirum  pro  magistrautm , 
quae  vox  viUose  fai  allis  ediUs  ferebBtur ,  primum  ez  con- 
jeciura ,  tum  aocedente  B.  P«  auflragio  snbsUluere  non 
dubiuvifflus. 

M  Solemnls  Theopbni  eKCUbtlo  •  quam  lisdem  Terbis 
in  Synodica  replicai  oom.  0.  tii/ul  eu  nocuimue ,  nifiH 
(iiUuriaB  in)  ftaimas ;  qoemndmodum  snpplendum  innuimus. 
SedeiB.  P.  heicloayXt^^iiHdtmtfi,  m^inociitmitt, 
tti  plane  mirum  fit  eumdem  errcrem  diversis  locis,  ac  libda» 
'  et  a  diversa  manu  peccari. 


Ml 


aANcn  oBRONYn 


fit 


liu  stare :  {a)reeord4imim  qul  ffroeul  eHU  o  Dondno^ 
€t  Jertuaum  aicendal  enper  cor  veilrum  (Jer.  51.  50). 

24.  Fonitao  hxc  audientes,  ecclesiastica  congre- 
gaiionis  amor  snbeat,  et  recordentur  fralem»  in 
commune  Ixtiiiae,  ei  iiymnorum,  quibos  cum  caeteris 
Dominum  concinebani,  frigusqne  odiorum  dileclionis 
calore  commutent«  et  iiitclligant  nos  medicos,  non 
inimicos,  indnlgeniissimos  patres,  non  hosiili  tumen- 
tes  superbia.  Nequc  cnim  fieri  potest,  ut  qnos  salvari 
Tolumus,  perire  cupiamus,  et  non  eis  ecclesiasticam 
▼irgam  convcrli  in  bacuium  :  si  taroen  relinquentes 
errorem,  veritatem  sequi  Yelint,  et  omittere  lemeri" 
tatem  lascivientlum  puerorum.  Sin  autem  respuunt 
eam,  et  cootemnentes  ecclesiasUcam  disciplioam, 
elevant  como  suum  contra  regulas  ejus,  et  saluuria 
spernenies  consilia,  projiciunt  retrorsum»  audiant 
Dominum  comminanlem  :  Bomo  qui  fecerit  in  euper* 
6m,  ut  non  audiai  Saeerdotem^  qui  $tai  ad  mimtran* 
dumin  nomine  DH  {b)  tui^  vet  judicem^  qwcumque 
fueril  in  diekue  t//ti,  mortVlicr  [a1.  moriatur]  homo  ille^ 
et  auferes  nuitum  de  hraelf  et  cmme  pofmlus  audiens 
timebit ,  0OS  ^  "<w  *^l^^  ^§^  ^^tra  [Deui.  17. 
12).  Verum  ne  occupati  circa  ▼ulneratorum  curatio- 
nem,  no&tri  immeroores  simus,  et  propria  oegliga* 
mus,  ac  juxta  quod  scriptum  est :  Atii»  pradicanteif 
tp$i  reprobi  inveniamur  (I.  Cor.  9),  commonemus 
siantes,  ut  caveant :  ne  dum  jacentibos  manum  por- 
riguni,  ipsi  corruant,  cl  ut  senranies  ecclesiasticam 
disciplinam,  futurum  judicium  reformident. 

25.  Igiiur  dominicum  Pascba  celebrantes,  sanctis 
Scrlpturarum  purificemur  eloquiis,  et  ad  trophast 
Salvatoris  respicientes,  cuncta  offendicula,  quibus 
vitae  nostr»  curriculum  retardatur,  aureramus  e  mo- 
dio.  Avaritiam  qoasi  (ceneraiorem  pessimum  dedi* 
nantes,  vanae  glort»  copiditalem,  ot  insatiabilem  ju« 
gulemus  lieram,  et  fomicatioiiis  blandom  ac  Ud)riaim 
cdubruro  sollieiia  roente  vttemus.  Si  quando  nobis 
prosperior  rerum  aura  successerit,  bumilitaie  et 
roansuetiidine  tumorem  aniiiii  temperemus.  Si  ad- 
versi  venii  flaverint,  fortitudine  pressum  et  jaceiiiein 
animum  suscitemus,  ipsiqiie  noatri  peccati  accusaiu- 
res  simos  :  ot  scienies  nosroetipsos  corripiamus,  et 
jugi  meditationet  virtuium  libertatem  animae,  qu:c 
viiiis  oppressa  est,  recuperemus.  Quapropter  po^iti 
in  cerumine  et  sudore  ac  labore  pnesentium,  futu- 
ram  nobis  solemnitaliscoelestis  gloriam  praeparantcs, 
priusquam  sterous  ante  Iribunal  Christi,  prxteiiia 
peccau  poeniteniia  corrigamus  :  pRCsenti  fletu  redi- 
mamus  fuiura  gaudia,  aculeoque  conscienlis  in  mo- 
rem  apium  noxios  peccatoram  fucos  repeilamus,  ple- 
na  ceris  ac  melle  alvearia  reservantes.  Curemus 
divcrsa  viliorum  vulnera,  et  rapinas  divitum,  quibus 
vel  mailmc  hoc  hominum  capiturgenus,  crebris  com- 
monitionibus  reprimamus.  Et  sic  poterimus  immi- 
nentium  jejuniorum  iler  carpere.  inciplent  {c)  dies 

(a)  Pro his  vul^U ,  Qid  fugittis  gladium,  venHe,  noUte 
ttare ,  recordamm  procul  Don  im',  elc. 

{b)  Erat,  tw,  saero  textu  renuente.  Cxtera  ad  Grsecum 
«\cmplar  exigenda  sunt,  quae  a  Yulgato  discoitiant. 

ic)  B.  P.  ineipientee  Quadragesimam  a  tricewna,  etc. 


QuadragesimsB  a  tricesima  die  mensis  Mochir.  Et 
hebdomAdam  saioUris  Pascba»  celcbrabimus  quinia 
die  roensis  Pbarmuti,  finienies  jcjunia  secundum 
Evangellcaa  traditiones  vespere  aabbaii  decima  die 
Pharmuti :  et  iliueesoente  sutim  Dominiea ,  festa 
celebremus  undecima  die  ejusdem  roensis,  009 
jiingentes  et  seplem  reliquas  helMlomadas  SMei« 
Pcniecostos  :  ut  cum  his  qui  TrlniUlis  unaro  confi- 
lentur  diviniuiem,  in  cmlis  praemia  recipinmus,  in 
Christo  Jesu  Domino  nostro,  per  quem  et  cum  quo, 
Deo  Patri  gioria,  et  imperiuro,  curo  Sancto  Spiritu, 
in  saecula  sscuioram,  Amen. 

26.  Silouie  invicem  in  oscoio  sancio.  SaloUnt  vos 
omnes  qui  mecnm  sunt  frttret.  Et  lioe  necessario 
scribiffius ,  ut  sciatis  pro  saactis  et  lyeatis  Episoopis 
qui  in  Domino  dormierant,  ordinatos  esse  in  {d) 
Lemnado  pro  Herone,  Naseam  :  in  Erylbro  pro  Sab- 
faotlo,  Paulum :  in  Oinboes  pro  Sylvtno,  Verrero. 
His  ergo  scriblte,  et  ab  bis  accipite  pacifiets»  juxta 
«cclesiasticum  morem,  iltteras. 

EPISTOLA  (f)  XCiX  (0 

AO  THBOmLIJM. 

Excusat  se  Theop/iilo,  quod  subnexam  Paschalem  ejus 
Epistolam  serius  verlerit;  impedUus  parthn  obitu 
Paulee^  partim  iuo  morbo, 

BEATlSSIliO  PAPiE  THEOPHILO  Hinoiiraos. 

1.  Bieron.  wgroiatio.  Ex  eo  lempore  quo  Beatitu- 
dinis  tu»  accepi  Epistolas,  juncto  Paschali  libn>, 
usque  in  praesenlcm  diem ,  iia  et  inoerore  luctus,  et 
sulliciiudiiie ,  ac  diversis  snper  sutu  Ecclesiae  hinc 
iiide  rumoribiis  exagiutns  sum,  ut  vix  volumen  tuum 
potuerim  in  L.atinum  sermonem  vertere.  Opiime 
enim  nosti  jiixu,  veterem  sententiam,  Non  esse  iri- 
stem  elftqtieniiam  :  maxime  st  ad  «gritudinem  aniroi 
accedat  corporls  o^gritodo.  Et  hanc  ipsam  Eptstolam 
febre  o^siuans,  et  quinium  jam  diem  dccumbens  le- 

omisso  iofra,  cetebrabimus,  Porro  tricesiraa  dies  Mediir 
viccsimae  quarue  Kehruarii  res|)ondet;  et  Pbarmuti  quinia 
triccsim-je  primae  Martii,  uodecinia  aalem,  sextse  Aprilis 
ex  auibus  aniii  quadriugeniesimi  secundi  Pascba  deuolari 
expioralum  est. 

(d)  Caroius  a  8.  Pauk),  Jjemando  legit,  eamque  urbem 
i(i  Proviucia  Llbyae  Peaupoleos  ooii&Uiuit ,  ex  hoc  Umea 
imo  Theupbilensis  eijtslnlae  testimooio,  noo  enini  apod 
alios  Geoffrapbos  veteres,  aui  in  antiquis  Episcopaiuum 
NotiUis*ulIa  tijus  est  mentio ;  tametsi  fodle  outtigi  posse 
videalur ,  non  aliam  ab  ea  esse ,  guam  Lxaauadem  vocat 
Antooinus ,  ttiaere  a  Ptoleniaide  Alexandriam.  Quae  sob- 
sequitur  Eruihra,  eidem  Provinciae  Libyae  Penlapoleos 
adscribilur  in  Alexandrini  Patriarchatus  Dolilia.  Alias 
ErythruSt  et  Erythron  apud  Ptolemseom ,  et  in  Actls  Con- 
cini  Chalcedonensis  Aci.  1.  ifu«^  ap^Uatnr.  DeniqQe 
ptoomboe  Graecae  NoUtiae,  Graecique  scriptores  pleruDique 
<aa^i  Ottibroe  vocam ,  ac  Thebaldi  secondae  verissime 
i^udicant. 

(e)  Lectorem  monemus  iterum ,  pertinere  hanc  episto- 
lam  cum  subnexa  Pasehalis  interprelaUooe  ad  annt  404. 
posteriorem  pariem ;  subdi  vero  heic  loci  semel  Inlermisso 
lemporum  oraine ,  ob  istanim  elucubraUonum  indolem , 
ingeniumque ,  atque  argumenti  unitatem ,  ob  quan 
disirahi,  suumque  lu  locura  reservari,  docU  bomines,  quM 
in  consilium  adhibuimns ,  aegre  paUebaniur.  Aocedit  in 
veteribus  Mss.  atqoe  in  vulgaUs  omnibus  conUnoo  juogi, 
iameUi  ordine  aliis  de  caosis  viUoso  aUiue  invera». 

if)  AUas  31.  scripta  anno  404. 


81»  BPlSmil  c. 

ciulo,  ttimit  feftlinatioiie  diciavi :  breTiief  indicaiis     cftun 
610    Beaiilsdim  liHe,  magnum  me  lalioFein  &u8ii- 
nojese  I»  irantlfttione  ejus,  ut  omnes  aenlentiaa  pari 
venttsiaie  transferrem ,  et  Graec»  eloquenli»  Lati« 
num  aliqua  ei  parte  res|)onderei  eloq^ium. 

2.  Iii  principio  pbilosopliaris :  et  gcneralilcr  agens 
dnm  omnes  erudis,  unum  juguias :  iii  reliqiiisauicm 
quod  vei  diniciliimum  esi,  Itlietoricac  eloqiieiirMe 
jungis  Phllosophos,  et  Demosiliencm,  atque  Plato- 
nem  nobis  consociaB.  0  quanta  dicunlur  in  luxuriam» 
qoantis  praDConiis  extollitur  coiuiiientia,  et  de  iiitimis 
sapienti»  discipliius,  diei  ac  noctis,  lun«  cursns,  ac 
aoiis  ratio,  mundi  istiits  natura  descrtbifur ;  et  banc 
Ipsam  dispotationem  ad  Scripiurarom  refers  auciori* 
taiera ,  ne  in  Pasdiali  libro  videaris  de  saM^ularibus 
quidqttam  fontibos  mutiiatus.  Quid  plora  ?  In  bis 
laudare  ie  vereor ,  ne  assentaiidi  criinen  incurram. 
Optimos  iiher  esi»  et  in  Pbitosophis,  et  agens  siisce- 
piam  caosam  absque  iuvidia  persoiiarum.  Unde  ub- 
sesro  te,  ignoscas  tarditati  etiaui  meac;  ita  cnim 
saDcueet  venerabiiis  Pauleconfeclus  aum  dorinitiuiie, 
iit  absque  iranslatione  bujus  librl,  usque  in  prspscn* 
iiarum  nibil  aliud  divinl  operis  scripserjm.  Perdidi- 
nws  enim,  ut  ipse  nosii,  repenic  solaiiuut ,  quod  (ut 
consciemi»  nostrae  tcslis  est  Dominus)  non  ad  pro- 
prias  ducinius  necessitaies ,  sed  ad  sancioruin  refri- 
f  eria,  quibus  ilia  sollicite  serviebat.  Sancta  et  vene- 
rabilis  te ,  filia  tun  Eustocliium ,  quae  nullam  pro 
matris  abseniia  recipllccnsolationem,  te  universa  (a) 
Fraternitas  suppliciter  salutaL  {b)  Libros  quos  du« 
dum  scripsisse  te  nuntiasii ,  vel  lcgcndos  nobis » vel 
fertendos  transmitte.  Yale  in  Christo. 


M 


611    EPISTOLA  C  (c). 

TUEOPHILI  ALBXAMBRllll  EriSCOPI  AB  T0TIU8 
iKGTFTl  CPISCOPOS  PASCnALIS  (d)  ARHI  M4.  D  IIERO- 
HTUO  MTBEPBKTB. 

Caumdum  a  peeeaih^  mla  vtrlMlimi  amnieiudxiUt 
quaad  Pauka  cetebrandum  animi  ffrmpartnlur.  Je- 
jumarum  (fuadrageeimalium  obiervatio  tancta ,  fnm 
reeia  in  Deum  fidee  ffroponuntur,  Oriqem  erroree , 
4fuo$  euecrari  oporteat  ante  Dominicum  Paechtu 
Caleanda  imuper  aearitia^  et  amori  in  Deum  dileciio 
in  pronmoi  jungenda. 
1.  Nune  quoque  Dei  viva  sapientia  nos  ad  san* 

(a)  Fratrum  ocetus,  qui  soUtariam  cum  Hiero^ymo  vitam 
affebant ,  Fraierttitas  lieic  loci  olwio  sensu  intcUigitur ; 
eius  lamen  vocabuli  apud  eodesiasiioos  Scripiores  acceiuio 
varia  est,  el  signiflcaUo:  nec  raro  pro  Ccclesia  sumi,  saepe 
eliam  mysterii  mulumi  ac  religionis  in  eo  posltuiu  invenias. 
Vkl.  OptatUm  MileviUin.  ioit.  lib.  i.  de  Scbismaie  Doiia* 
tistar.  m  eumque  doctonim  virorum  noias. 

(b)  Haud  aiios  potamusindicari  libros,  quam  illos  Inve- 
divarum  oonlra  S.  Joaoiiem  Cbrysoslomuui,  ((ui  ab  Hiero- 
nynio  quidem  LaUne  explicaii  sual ;  sed  minime  aetaiem 
tuleruot  neque  ia  GriBoo  exemplairi ,  neaue  in  Latina 
liiier|iretaUoae ,  ciccpiis  apod  Facondum  Hermianensem 
fraffmetilis  perquam  exiguis.  Consule  paulo  iofra  epistoiam 
114  et  qiuB  iiri  adootamus. 

SA  nmnero  caret^  ecripta  et  laHne  reddita  an.  104.. 
)  Mimirum  superioris  anni  403.  Pascbalem  e|jistolam 
Bierooimos  non  est  Laiine  interprel^aius,  et  splendide 
&IlQatur  tom  qoi  iilam  arbilrantor  intercidisse ,  tom  vero 
maxUne  md  prlorera  anni  401  ut  laconam  impieaat»  altcrl 
405  com  Baroolo  adscribont. 


provocai  Pascba  celebrandum,  omnes  cn* 
pie»s  ejns  esse  participea :  undo  propero  ad  illud 
cnrfontes  gradu,  Jejunlis  et  ooniinentia  omniqoe  af- 
flictionecorporispugDanteacontra  virtutiim  adversa- 
riaruin  induslriam,  voluptates  rcdigamusad  iiibilum, 
fulU  Saivatoris  auKiiio  :  et  poccaia  nostra  Deo ,  qui 
sanare  poiest,  simplieiter  confiisntes,  verum.  con« 
scientiae  jodicium  rormidemus,  ot  cum  David  vo- 
cirerantcs  alque    diceutes  :  Peecata    adoleicentias 
mem  (e)  et  ignorantiet  mem  ne  meminerie  :  $ecuaduM   . 
niieericotdiam  liuam  memor  e$lo  mei  (Pi.  27.  7) ;  ter- 
rore-iguis  SQiemi-creacenlia  vitia  oonsumemus  [iiK 
coniumamu$] :  quoruro  finia  est,.  alia  ultra  iion  fa- 
cere,etexordiomsalutis,  pneteritorum  oblhio.  Stcut  ' 
eiiim  principium  viae  (f.  vitm)  bon»,  facere  jusia,  sic 
exordium  cessantium  peccaiorum  est,  eorum  impe- 
ttis  cobibere,  dum  aul  raitone  frenantur,  aul  mctu 
ad  pRccipitia  iion  veniunt..  Cumque  legis  fuerit  in 
aiuino  recordatio,  illico  rugluut.  ct  ccssanles  ultra 
proecdere,  in  triumpbantium  virtuuim  casira  (/)  coii- 
cedunt,  paulatimqiie  pceiiitendo    618     rcCcrenlcs 
pedem ,  et  sapientium  judicium  declinantcs ,  instar 
fumi  resolvuntur  in  nihihim.  DilGcile  saiiantur  mala, 
quae  non  statim  ut  crescere  coeperunt,  opprimuutur : 
facilis  est  eorum  eradicatio,  cum  qui  diiduin  pecca- 
veronf ,  per  pcBuitetiliam  ad  prodenliam  convcriun- 
tur,  et  fine  peccandi,  emolninentom  invencrint  poGiii- 
teiidi.  Neqiie  enim  possonios  opprimere  incentiva 
vitiorom,  nisi  viriuies  facere  ccepcrimiis. :  aut  ccssa-» 
bonl  vetera  priosquam  iiovorum  operibus  excludan- 
tor.  Et  quomodo  si  contra  superveiiientes  voloptatot 
firmo  anime  resisiamos,  prsterita  peccata  delentur : 
ita  perseverans  sl  fuerit  praeteritorum  oblivio,  futura 
delicta  ultra  crescere  non  valebuni.  Malorom  quippe 
operatores,  qnasi  in  ditionem  suam  redigenies  eos, 
qut  possunt  probibere,  nec  prohibent,  tota  ad  pec- 
candum  debacclianior  insatiia,  et  silentiiim  in  seii* 
sum  traheiites,  quidqoid  auimo  libido  suggesscrlt, 
opere  explere  nltuntur.  Liberias  praeseniium  viiiorum 
futura  germiiiat  vitia  :  ei  si  priora  neglexeris,  fons  ct 
seminarium  fulororum  est. 

8.  Prohibenda  peecata.  Qoaecum  ita  sinl,  qui  pos- 
Bont  prohibere  peccantes,  et  laborls  fiiga  iiiertiqiie 
silentio  dissimulant»  et  crescere  patiuntur  mala,  par- 
ticipes  eorum  rectissime  judicabuntur,  qui  auctort  s 
scelerum  sont,  et  negligentiae  pcenas  lucnt :  duni  ir- 
rjtionabile  oliiim  sodorl  olciseenliom  pRCtolerunt , 
maleuies  quietem  culpabilemi  quam  severitatem  vltia 
succidcntem.  Sicnim  recedamus  a  vitiis,  peuitus  in- 
teribunt,  et  eorum  fraudulenta  dulcedo  siccabitur; 
oinnisque  impeius  voiuptatis  quodam ,  ut  ita  dicain  , 
languore  torpescit :  quando  mens  nostra  fuerit  viriu- 


(e)  In  GraDOO  nempe 

I,  et  in  i 


diTvoUtt,  et  in  minori  numero 
gignendi  casom  ,  et  in  plurium  accusandi  denoui.  Sic 
proinde  cum  Unpressa  lectione,  Auguslinus,  duo  Romana, 
oaum  Germaneose ,  atque  alierum  Carauieuse  Psalieriuin 
laciunt.  . 

(f)  Perinde  esl  alque,  a  vlrtviibus  captwa  duamtitr  ,ae 
triumplumtur.  Martianaeus  Uuncn  negandi  (jarllculaiu  in- 
lerserit,  contrario  seosu,  i/i  trmiwp/wiiitwm  ririiimiii 
castra  non  concedunt. 


M 


SANGTl  HlIRONTIIl 


tis  faoepitiiim.  Legis  Mflordilio  bob  bIdU  paccati  go^ 
menrl,  nec  ea  creseero  pftUtor;  conKiQe  fotonim 
iribuoal  ei  formldoloeom  Jodidi  diem  (a)  cogiiaTe-  . 
rioty  tom  priocipii  diem » mediom » flnemqoe  peccatt 
prohilielHt»  et  amarosiiliaafloctae,  atqoe  iiitume- 
scentes  gugites  usque  ad  ipsom  fonlem ,  ▼enasqoe 
siccabit ;  ▼irtos  813  lege  comitata  Titiomm  op- 
primet  semina»  et  animam  de  humiiibos  ad  ezcelsa 
sustollet»  E  contrario  Titia,  nisi  coerceantur,  soper- 
bionty  et  ebedimtes  sibi  ad  infema  detrudunt ;  curo- 
que  semel  possederiBt  animas,  opprimonteasilleee* 
bris  Toioptatam ,  nec  sinunt  juzta  hamani  corporis 
statum  in  sobyme,  erectomque  suspicere»  sed  instar 
pecuduro  ad  terrena  dedinant.  De  quibus  Psalmista 
testatur,  dicenSi  YocwfeniMt  nomhm  tna  in  Unis  tm 
(Pial.  48). 

5.  Qtti  eamenda  «ida.  Dicat  alSquis,  quod  si  tanUm 
habenlTitia  forlitudinem ,  et  plorimos  «sqoe  adeo 
hlanda  persuasione  supplantant :  quid  defoent  agere» 
qui  peccare  se  sentientes,  cupiunt  mutare  peccata 
Tirtutibos,  et  amore  meliorom  pejora  contemnunl? 
Audiant  hujuscemodi  loquentem  Moysen  :  (b)  Pee- 
eanif  denne^  fine  peccati  priora  subvertens,  et  effi- 
eacisMmo  niedicamine  vilia  emendans  cessaiione  vi* 
tiorum  :  dulces  malae  vit»  iiiecebras  ^  et  blandientes 
corporis  TOluptates,  qoasi  noxia  Tcnena  declina.  Nec 
per  lubricam  et  moUem  deliciarum  ingrediaris  semi- 
tam  :  quia  Jejoniis  et  conlinentia  (e)  soiemnitas  ap- 
prehenditor,  et  Tiz  laboranies  alquo  sudantes  mala 
bonis  possomus  immutare»^  rcpugnantes  opprimere 
YOluptates.  Paoci  sont ,  qui  calcatis  Titiis  tramitero 
leneant  Tcritatis,  dum  malitia  iniiumeris  nocendi 
utitur  artibusy  et  Tlnci  non  potest,  nisl  sapientiae  de- 
super  Ailciamor  aaxilio ,  clamautis  nobis  aique  di- 
eentis  :  HoU  limere^  quia  lecum  $um  (Gen.  26.  24). 
Maii  interitus  est,  mala  ultra  non  facere  :  radix  vi- 
tiorum  legis  scita  eoniemnere.  CJt  peccata  germioat 
[al.  ^«mitiMiii]  negligentia,  ita  soliicitudo  virintes  pa« 
rit.  liez  coslodita  fugat  ignominiam ,  neglecta  partu- 
rit  pcBoas :  et  quanto,  si  despiciaiur»  severi  judids  (d) 
imitatur  troculeniiam,  taiito,  si  serretur,  demeotis- 
simi  patris  exhibet  mansuctudinem.  Igitor  pbccati 
eessatio  Tirtutis  priocipium  est.  Medidoa  pnelerito» 
rum  y  ae  praeseniium ,  futuroromque  Titiorom  legis 

Ca)  Mallemas  quidem,  eogitaoerU ,  quod  ad  mentera 
referendom  siu  Sed  deinde  legendum  omiiiiio  est  vrinfi- 
fmundie$f  mAprindiman  taolom,  sl  mavis;  quod  enim 
prindjpH  diem  ediii  prseferuot  y  lamelsi  nou  mutamus , 
eertiflsime  depravatum  est. 

[b)  Uuneiocum,  cum  nusqiism  io  Pentateudio  sit  inve- 
Bire»  ex  eorom  indole  puiamus  esse,  ut  Chrysoslomus  no- 
tat  Homil.  7.ia  priorem  sd  Gorinthios,  qoi  scripli  dicoouir, 
cum  non  Terbis ,  sed  re  ipsa  expressi  siot,  «  quemadmo» 
dum  in  historiis ,  vd  cum  eadem  scripta  sit  seotenlia, 
quamvis  non  iisdem  verbis. »  Yerum  proprio  ioco  in  vetu- 
stioris,  qaam  itaiam  vocant,  versionis  codicibus  exstitisse 
Genes.  1. 15.  indicat  S.  iose  Paler  sub  fln.  Epist.  ad  Sabi- 
nianum,  his  verbis :  Quoa  ad  cain  dictum  esl,  tiH  dictum 
putOf  Peccasti,  quiesce. 

ic}  Pro  habitu  aodDiuir  beic  locl,  seu  more  et  consne* 
tudine,  qu»  actuam  lireqaentia  comparatur,  quo  tamen 
seosu  apud  bonos  auctore&  est  plane  insoieos. 

(d)  Iierumabsouecodicum  Mss.  ope  legendum  velim, 
ndniiatur  looo  umiatar,  quod  nec  isooolo  sequenti  satis 
bene  respoodet ,  nec,  si  quid.videmus^  congruo  sensu  dl- 
ceretur. 


8M 

indefesaa  medllatlo:  qose  eom  paaaeaseris  sol  Mtm^ 
ritseciiriutem,  cnnctis  pertttrbationlbQS  caret.  9a<* 
pientia  qoippe  in  nobis  eperalur  bonom :  postquam 
ei  mundum  cofdis  pKebuerimos  babitaeolom ,  et  co- 
gitationes  014  In  opera  Torterimos.  Nec  ambl* 
gitor,  qiiln  in  utramque  paHem,  Td  fadeiidl,  Td 
non  fadendi  bona,  habeamos  liberam  foeultaiem,  ei 
oppressls  praTis»  recta  nascantor :  toncqne  Tirluturo 
inler  se  condnlt  cborus,  com  Titiorum  in  animis 
fuerit  solitudo.  Sicut  enim  conlineniia  in  corporibus 
nostris  obtinens  prlnclpatoni,  inflrmiutes  nasd  pro- 
hibet,  el  amatores  sot  nec  debiliiat,  nee  occtdit, 
praeteriiosque  languores  in  pristinam  restitoil  sani- 
tatem,  et  expeHens  qood  contra  natoram  est,  reTocat 
ea  quae  naturas  coogrua  sunt,  nt  ssquali  lemperamenio 
Titas  hujus  raiio  conserTetor :  sic  aolma  legum  jussa 
conserTans ,  quantura  redpere  poiest  homana  na- 
tura,  a  maiorum  contagtone  seoemitur,  et  ex  omni 
parte  sotlidta»  seque  circamspiciens ,  nihil  ad  se  in- 
troire  permittity  quod  contrariom  sit  praedaria  cogi- 
tationibus.  Quio  poiios  In  templom  Tcrsa  Dd,  cmlesti 
jugiier  solemnitate  perfruilur,  habens  divitias,  obser- 
Tuniiam  legis,  qoie  jacentes  suscilal,  maiosque  pu* 
niens,  alios  corrigit,  el  semper  damaBS  :  Numqmd 
qui  ceddit ,  non  returget  ?  aut  qui  aoereue  e$t  ^  non  re- 
vertetur  {Jerem.  8)?  spem  saluiis  largitur  pcBnitenti* 
bus :  dum  monet ,  ul  prosit :  corripit ,  ut  emendet : 
pudoremqoe  pristinorom  injiciens  peccatorom ,  focit 
nidiora  fectari  :  qux  appeiere  nemo  poasil,  nisi 
prius  eonscienliae  Tulnera  condemnarit. 

4.  Verum  qoia  lei  negligentes  sui ,  et  in  errorem 
deuiersos  coosiliis  oplimis  ad  mdiora  revocare  festi* 
iiat ,  qtiasi  iiorma  pravoruni  opernm ;  eos  auiem  qui 
sibi  obediuiU,  absque  prumio  esse  non  patitur,  neque 
asiernis  angustiis  premi ;  quotquot  sanctum  Pascha 
cclebramus,  continenlia  atque  jexuniis  laiorem  iegis 
amicum  nobis  esse  faciamus,  Propheia  his  qui  Pascha 
celebrant ,  promitiente  :  £rti  corona  decorie  m  mmiu 
Dontini ,  et  diadema  regm  m  manu  Dei  tui  ( isot.  6!2. 
5).  Opulentum  viriutum  coiiTiTiom  reqiiirarous ,  or- 
nantes  nos  scientia  Scripturarum «  quasi  solemnibus 
Tcstimentis.  Sancu ,  iaetantibus  nobiscum  Angelis  in 
eoelo,  oscula  praeparemus,  fugantes  emnera  negligen- 
tiam ,  et  rumpentes  moram ,  ut  alacri  cum  discipulis 
ad  Salvatorem  pergamus  incessu,  015  dicam* 
usque  ei,  Ubi  vi$  paremu$  tibi  (a)  Pa$cha  {Mattk.  26)  ? 

(a)  Revocant  haec  nobis  in  mentem  perioopen  qoamdam 
TheophiU  nostrl,  quaro,  dum  Ronue  ageremus ,  ex  Cateiia 
quadam  in  Yaticano  Cod.  099.  antiquissimo  exscripsimus, 
quae  te  ^c  el  io^tmni^  sive  sxdedma  Paechati^  dieitur  ex- 
pressa  :  nos  he.ic  leo  Ubentius  sabnectimus ,  qiiod  noodam 
m  vulgus  prodiderii ;  sic  autem  se  habet.  {««  «a»  -A  mea- 

%UaafA  Mil  adtXufifMk  t^  Mfmi  dh«rnnaircK  *»tam£iiiffiMf  «po«^ 
rip  iuLBwi^  'toO  lijbi»  «Avx«  ««vifYttfv  MtocvfiCw^M^  «T  1^^  * 
«gO  lOcs  ltot|kio«|My  tfo«  t&  «A«Z«i  ^  *^  jtaUfimc  «ifi*  «ft^  k»  if' 
XOiU»  ia»  Ixvnkfy  rt^,  im  t«v  '^vntfnrt  ^fVffi^  IfbowB  «l;  ^ 
4^1«  tOy  iivM  tfvfaUi  t%  7«^  CaiKtCMc.  tM  6  ti^vxii  «Mc  vcte 
i)|tAy  clorfpittcv,  ToC  Ka.tk  xtei  xbwt  dfxufiiK  «fo«ii»  t^  Xfl^Vf  ^pl»  «W« 
ylav  XuT^iv  c(>fd|inK>f'  wA  M/f  i^^  i{if«n«M(  tf  ^i^o^lmf  toS  •«aS 
t«tt  tOv  Y«f  iwoX  toQ  hmtnfA  |v(vo«  4  ^ivMft^  iHnne  A^^tkdfMxH 
irtwy  U«  toC  Imo^  (livovtoc  $A  t&  fMfh*  tfc  A»i|H«fa  i  &  ««He  tciM( 

4itm  vsn  SouXoiibos  lUnXitfv  lUta».  Caelera  qu»  ibi  sobsequun 
tur,  Theophilum  anctorem  non  videntur  habere ,  etiamai 
UU  adscrkbantar  ;  superiora  «otem  sio  vertinaa :  t  Ut  de- 


%\1 


atqoe  [al.  10.]  iii  colonim  coBiucttlo  conftlttali ,  ac 
inysticuin  Pasclia  facientes,  possimua  cantare :  Quam 
diUcia  iahtmacula  tua  Domine  virlutum  {PsaL  83) ! 
Ibi  coim  Aiifeloram  reperierous  [al.  reperinml  dio- 
rost  et  Gum  eis  fesla  celel^raiiies «  habebimus  eos  so- 
cios  mysterionim  Dei,  el  exultatione  ineffablli  gesiie- 
mas,  sapieiiliae  cum  illis  sacramenta  discentes :  ubi 
nulla  fraudis  deceptio  est :  ubi  qoi  vestem  non  babet 
nupiialem»  convivium  inirare  prohibetur,  licet  iii 
prxsenti  ssculo  juslum  csse  se  jactet.  Omnia  sunt 
ibi  senescentis  ac  provectas  plena  prudeiitise  :  nul- 
losque  ibi»  juxta  Propbeiam,  immaturas  sapientiae 
reperiekur  :  Xa)Eritenmy  inquMf  juvenii  centum  anno- 
rum  (/soi.  65.  2jO) :  maguitudine  numeri  perfectionem 
eruditionis  ostendeiis.  Unde»  fralres,  sanctae  coeies- 
tiaque  vocationis  participes,  Salvalorem  per  Propbe- 
lam  audiamus  clamantem ;  Yetuam^  congregare  onmee 
gentes^  et  venient^  et  videbunt  gloriam  meam ,  et  dimit' 
tamsupereos  mgnum  mundi{ Isai.  66). 

5.  Ad  soleninitatem  igilurproperemus,  atque  dica- 
tnus  :  Mihi  autem  absit  gbriari^  nist  in  cruce  Chrisli 
{GaL  6).  Dabit,  dabit,  inquam»  laboranlibus  gau- 
dium ,  el  jejunaniibus  benediceus  loquetur :  Erunt 
domui  Jud(B  tn  gaudium  et  kBtiliam ,  et  in  solemniiates 
bonaSf  et  lastabimini :  veritatem  ac  pacem  diligite  {Zach. 
S.  \6) :  non  estenim  omnium  solemniias,  sed  domui 
Jiidx,  id  est,  Ccclesi£  Clirisli.  Igitur  quia  secundum 
Psalmistamt  Tempus  faciendi  Domino  {Psal,  ii8. 126): 
el  Paultis  scribit :  Nox  prmcessit ,  dies  auum  appro- 
pinquavit.  Abjiciamus  ergo  opera  tenebrarum^  et  indua- 
murarma  lucis,  sicut  in  die  honeste  ambulemus,  non 
comessationibus  et  ebrietatibus.,  non  cubilibus  et  impu- 
didtm  p  non  contentione  et  wmutatione  :  sed  induite 
Dominum  Jesum  616  Christum^  et  camis  curam  ne 
fecerilisin  denderiis  {Rom.  i3.  i2).  luslum  esl  cunctos 
Domini  timore  purgalos  dignam  peragere  soiemnila- 
tem,  continentiis  quoque  ac  jejuniis  redimere  castita- 
tem,.  et  dormientem  sensum  vigili  suscitare  fldc» 
iniilarique  sapienlissimum  Danielem,  de  quo  scribi- 
itir :  Est  wr  in  regno  tuo^  in  quo  est  spiritus  Dei ,  et  in 
diebus  patris  tui  vigitantia  et  tapientia  inventm  [al. 
inventa.]  sunt  in  eo  {Dan,  5.  il).  Qui  enim  curam  sui 
geruiit ,  ut  ad  meliora  proficiant ,  liabentes  legem 
quasi  fortissimum  ducem,  parent  imperiis  ejus,  et  ve- 
nientia  contra  se  peccata  subverlunt,  splendore  ope- 
*.rum  illustranies  Pasch»  festivilatem  :  et  securitaio 
conscicntix,  perturbalionum  jacula  negligontes  ,  spe 
aiiiieipant  Ticioriam.  Qni  autem  borum  imitaiores 

nuo  velmn  atque  operimeotam  liiter»  demittenles,  reve- 
Uta  ftcie,  qoasi  pro  transilu  sacrificium,  DomiQid  Paschaiis 
solemniiatem  iDlueaaliir,  clamantes  ad  Jesum  : »  Ubi  vls 
paremus  tibi  Pascha  ?  «  Ab  ipso  enim  intelligeates,  in  so- 
periorl  tecto  perficl  oportere,  quod  est  supra  terreoa  ne- 
gotia ,  soUicito  cursu,  anUno  quidem  ac  mente ,  ad  Sancta 
Sanctorum  procedant:  quem  locom  Christas  ipse  pronobis 
iagreasus ,  legalis  PonUflcis  operam  atque  usum  cessare 
tecit,  seterasm  nobis  inveniens  redempUonem,  et  pro  nobis 
ante  Dei  fadem  sese  constituens.  Tuno  enim  semel  in  anno 
aolus  Pontifes  in  Sancta  Sanctorom  ingrediebauir,  populo 
Ibris  adstante,  qood  tantom  facoHatis  non  haberet ;  Salva- 
lor  vero  ingrediens,  potestatem  omoibos  bitrare  volentl- 
btts  larffitos  est.  > 

(a)  fix  Greco  i«T«iAf  «vfociMt^ltM»:  Yulj^tas  enim  alio 
•enstt :  quomam  puer  centum  annorum  mortef tir. 


EPISTOLA.  e.  m 

sunt,  anteqvam  ineant  pradlum,  desiderio  virtuiis 
palmam  occupant  triumphorum,  coronamque  viclo« 
res  lubric»  voluptatis  in  coelestibus  possident ,  reve- 
lata  facie ,  animo  conlemplantes  ^  vociferabuntur  et 
dicent :  Dominus  Deus,  fortitudo  mea,  el  ponet  pedes 
meos  {b)  in  consummationem ,  super  excelsa  statuens 
me^  ut  vincam  in  cantico  ejus, 

6.  Ni^c  putemus^fratrcs  carissimi,  certamen  esse 
pcrpeluum ,,  ut  idcirco  lassemur ;  sed  sciamus  finem 
hiiius  eordnam  csse  jusiiti»,  quam  nulia  spcculorum 
corrumpit  xlas.  Studiuni  viiae  istius  cl  certaniinis 
lcm^orale  csl,  qui  aulem  iiiofTenso  cucurrerint  grndu, 
ct  ad  calcem  vencrint  prsemiorum  ^  novas  invcnient 
mansiones,  vicloriam  caniicis  demonslrantes.  Itaque 
gratia  Domini  iriumphos  nobis  de  sccleraiissimls 
ddcmonibus  poUicciile,  jejunia  ritc  celebremus,  ut 
solemnitatis  quoquc  riie  participes  simus.  Nequaquam 
dicbus  Quadragesimac ,  slcut  luxuriosi  divites  so- 
lent,  617  (^)  ^'"^i  poculum  suspiremus,  nequc  Ih 
procinciu  et  prxlio,  ubi  labor  et  sudor  esi  nccessa- 
riu^ ,  caruium  cduiio  dcleclemur.  Crapula  quippe  ct 
ebricUs,  et  caetcrx  hujus  viix  illcccbne  opulenlissi' 
inum  .nniinarum  ihcsaurum  exhauriunt,  ct  sementem 
scieiiiijc  docirinxque  oberrimam  sui  admixtione  suf- 
focant.  Quamobrem  Dominus  alque  Salvator  provo- 
cans  discipulos  suos  ad  rigorem  coniinentix ,  loqiie- 
balur  :  Attendite  vobts,  ne  forte  graventur  corda  veslra 
crapula  et  ebrietate^  et  curis  hujus  vitce ,  et  [al.  ne] 
superveniat  in  vos  repentina  dies  illa :  tanquam  laqueus 
enim  superveniel  in  omnes^  qui  sedent  super  faciem 
omnis  terro!  {Luc,  21.  34.  et  35).  {d)  Surgile :  abeamus 
hinc  '{Joan.  14.  31),  quos  ob  negligeniiam  sui  poenoi 
illico  consequentur.  Qui  autem  legum  prscepta  cu- 
slodiunt»  ignorant  Yiiium  in  jcjuniis,  carnium  esum 
repudiant,  el  insatiabilem  avariiiam  Dci  timore  com- 
pcscunt.  Unde  ad  conlinenles  Scriptura  quoiidie  cla- 
mitat :  Finttm  et  siceram  non  bibent  {Judic,  i3.  4.  et 
7.  et  14).  Et  e  cohtrario  Judxi  ob  culpam  audiuot :  {e) 


ex 


[b)  Kx  grseco  A;  awxattav»  in  consummationem :  Yulgatus 
:  Hebraeo,  quasi  cervorum^  et  mox  too  vttrif«m,  ut  vineam  : 

quod  Yuigatus  dixit  alio  sensu,  victor, 

[c)  Aliquandiu  nobis  plus  sequo  durior  visa  est  hujus 
loci  sententia ,  maxime  cum  paolo  infi*a,  et  nu.  8.  conce- 
pUs  verbis  jis;tiftfortim  tempore  a  tmo,  ut  a  camibus  absti» 
nendum  constanter  Theophilus  jubeat.  Nam  si  quis  di«xa« 
iret  cohclusum,  Fidelibus  olim  viui  poculum  ia  Qoadrage- 
simsB  jejaaiis  osorpare  non  iicoisse,  muita  venielmt  ia 
menlem  qux  opponl  poterant.  Atque  ii  quidem,  qui  varias 
Ecclesiarum  oonsiietudlnes  enarrant,  Socrates  lib.  5.  cap. 
22.  et  Sozomenus  lib.  7.  cap.  id.  id  minime  tradunt  ob- 
servatum,  nedum  ab  Ecclesia  sancitum,  ot  si  qol  adeo  a 
vino  abstinerent  Fideles,  pietati  eoram  potios,  quam  Ec- 
desiastic»  regulse  dandom  sit,  qatdqaki  aiiis  videatnr. 
Taudem  commode  occurrit  TertoUiani  locos,  oode  hoe 
idem  planissime  doceremor.  qmdamy  ioqoit,  iib.  de  Cuim 
feminarum  c.  9.  c  ipsam  Det  creatoram  sibi  interdiconi, 
abstiaentes  vino,  et  animalibas  exuiantes,  quorom  fructus 
nulii  periculo  aut  soliicitodini  adjaceat,  sed  homiliutem 
aoimae  susb  in  vlctus  qaoqoe  casUgatione  Deo  hnmolaot. » 

[d)  Nonnihil  resarcielur  locus,  et  voculam  si  pneponas 
nam  certe  lil)rariorura  incoriani  expertus  est. 

{e)  Lod  hujns  hiatom  pendola  atqoe  imperfecta  Scri- 
ptur»  sententia  argult,  ad  qoam  explendam  aliquid  nobis 
in  veteri  editlone  B.  P.  prsesidii  fott,  licet  et  iraa  com  siepe 
fiillacissima  sit,  tom  hetc  qooqoe  loci  maoca.  Sic  Uia  se  h»« 
bet,  c  Dabatls  bibere  saoctis  vloom  ei  PropheiiSi  et  prae- 
dpiebatis  dleentes,  Noo  possont,  eu^  »  Itaque  sopplendana 
ooqilclmis,ai  mpM»prird|M06a(u  dicentes^  Ne  prophe^ 


M  SANGTt 

IfaMU  kihm$aneH$  Wiium  H  prophetit  (Amoi.t. 
18).  Non  poBSunt  suscipere  correplionem ,  qoi  Itam- 
riae  oblectaiibne  capianuir,  ueque  ventris  ingluviem 
ratione  et  consiilis  refrenare  amore  jejunii,  qui  desi- 
dia  et  perilura  cito  voluplate,  studium  virtutis  infa- 
mant,  non  erubescenies  vinuro  elam  bibere,  el  avidls 
foucibus  arbitros  decltnantes,  ih  cubiculis  mufsa  po- 
tare,  ut  inedium  et  jejunia,  quae  ultro  appetere  debe- 
baiit,  jejuniorum  tempore,  luxuria  et  ebrielate  com- 
mulent :  uescicntes  quod ,  eliam  si  ftomiimm  cons- 
cientiam  fugiianty  et  clausis  parieiibus  vcscantar 
carnibus»  atque  aves  aliiles  diebus  Quadragesimae,  et 
propinquante  Pascha  immundis  manibus  lacerent, 
trisli  vullu  forts  jejotiia  promitlenles ,  corripiat  hu- 
jttscemodi  S\S  Dominus ,  et  dicat :  iniquUatei 
magnat  faciunt  itti^  ut  reeedant  a  tanctit  meit,  Non 
decei  jejunantes  tempore  agonis  et  praelii  vcsci  car- 
mbas  y  monentc  Scriptura  :  Afftgetit  animat  vestrat 
(Lent.  16. 29)^  Neque  phasides  «ves  aotlictie  hbore 
perquirere ,  et  garrulas  volticres ,  earumque  pingue- 
dinem  hianti  iDgerere  gulae.  Nec  ihvesiigare  magni 
pretii  coquos,  qui  Tcntris  rabiem  Jure  muliiplici,  et 
carniboa  coniusione  mutatis,  divcrsoque  ciborum 
aapore  demolceant :  fumdntibus  paieris ,  er  mdore 
aoi  furori^guitoris  blandienlibus ,  cum  in  injuriam 
[al,  enm  injuria]  contineniiae  diversi  saporia  et  coloris 
vjna  quaeranlur. 

7.  Docct  no8  sancti  Danielis  historia,  et  trioro 
puerorum  virtus,  consona  pppetere  et  honorare  je- 
}unia,  qui,  ut  longum  sermonem  brevi  explicem  [al. 
eoncludam  ]  compendio,  in  servitotem  libcrtale  mu* 
tata,  cum  captivi  debuerant  [af.  diebuemnt  ]  deside- 
rare  delicias,  contempserunt  Eabylonias  dapes,  et 
aimplicem  cibum  regali  mensae  praeturerunt.  Praece- 
perat  quippe  rex  Nabuchodonosor  eunnchonim  prin- 
cipi,  ut  dc  filiis  captivitatis  Israel,  et  die  regio  semine 
pueros,  in  qnibus  nulla  essct  macular,  puTchros  cor- 
pore»  et  aplos  ad  sapieniiam  perdiscendam,  iniroda- 
•erct  palalium,  et  essent  in  aula  regis ,  discerent 
liiteras  ac  linguam  Ghaldaeorum,  etde  reliquiis  meiisae 
cjus  viverent,  atque  inde  accepta  vina  poiarcnt  (Z>ait. 
1.  4.  ei  5).  Eliguntur  itaqnc  de  trihu  Juda,  Daniel, 
AnaniaSi  Atarias,  Misael,  ct  generc  concordes,  et 
fide,  quorum  nobililaiem  dura  non  (a)  mutaverat  ser- 
vittis.  E  quibus  Daniel,  sicut  Scriptura  testator , 
Potuit  in  eorde  tuo  non  coinquinari  de  menta  regit 

ieiis  ;  sont  enim  hsc  Amosi  c.  2.  vers.  12.  ei  vropinabiiit 
ffaMrceis  vtrmm»  el  Propketis  mandabitis,  dtcentes,  etc. 
oaae  posteriore  hac  parte  imiiiUu,  seosuque  mverso  ad- 
duci  abs  Tbeopbiio  neutiqnam  credibile  est ;  sed  facile 
vocum  simltiludo  prophetiSr  et  prophetetss^  librarios  fefel- 
llt,  quemadaMxlum  illis  quoque,  unde  B.  P.  edilio  sumpU 
est,  rraudi  ftiere  voces  ^6,  et  ivott,  iU  reliqua  omiuerent, 
quae  ialeraeruniur.-Nusquam  autem  sspius  a  scribis  pec- 
catinn  esse,  ^uam  uM  eaedem  voces  proxime  repetiias 
suott  aut  gemmalae,  jam  aliquoties  supra  moouimus,  et 
passim  in  veteribus  libris  exempla  persuadeot.  Porro  ex, 
6r»co  ^w0ytiv«^  heic  saneios  interpretatur,  ub^Yukratus 
ipterpres  Tiamreeos  ex  Hebraioo  verUt. 

(a)  Libertatem  quidera  servitute  mutaiam  a  Irlbus  pae- 
ria  dixerat  n»do,  miaime  vero  etiamgeoeris  nobiliutem, 
qood  perperam  editio  Benedictina  significat,  penes  quam 
erat,  absqoe  negandi  paracabi,no6ilttaiem  dura  mtitou^at 
sermtus ;  uos  ex  B.  P.  casUgamus,  in  qoa  iiem  eat  i^ae 
praBpofiitione,  qmkus  Doml 


HIERONTSI  ^ 

(Wrf.  7).  Tres  qaoqiie  poerf  immi  teinua  r«1igione 
quiim  propinquiute  aociaff ,  soaeli^aiit  iis\  eonai- 
liom,  et  approbant  sapientiam,  aimalqae  eimudiorom 
principeindeprecante8,Deiopitiilante  619  elemen* 
tia,  impetrant  qood  deaiderant,  et  in  lerra  captiviutit 
aervatirgeneris  nobiliUtcm  :  nara  timeniem  praeposi- 
tum,  ne  artorum  paerorum  vulliis  hilarior  capiuii  se 
pcens  addiceret,  ratlone  et  consilio  leniunt,  bis  ver- 
bia  loquentes  ;  Tenia  pueros  iuos  diebus  decem,  et 
deiur  nobit  de  teminibus,  ei  emnedemus,  ei  aquam  bibo^ 
mus,  et  appareani  in  eonspeetu  luo  vutius  nosiri,  et 
wttus  puerorum  qui  comeduni  de  mensa  regis,  ei  neut 
uiderity  ita  faeies  eum  sortns  iuis  [Dan.  I.  i«].  (b)  VI- 
debat  enim  et  virtiitls  deshlerium  Dei  clementia  su- 
atentaium,  quodque  conttiieniia  polchra  et  fortia 
corpora  conservaret,  et  omnein  deformiutem  fill^ 
vinceret,  et  nitorem  pulchritadinis  noiia  macies 
coinmntaret. 

«.  H«c  idcirco,  fratres  carissimi,  repRcavimus,  ut 
Paon  Aposioli  de  sanctorum  virtutibua  praHficaniir, 
verba  noscentes,  in  quibus  alt :  Otcorttm  eonndermP' 
tet  exitum  eontervationit,  iinitamim  fidem  {Heb.  43. 
7) ;  (c)  suadeamus  eia  qoi  tempore  Jejuniomm  esir 
carnium  delecUniur,  imiUri  sanctonim  continen- 
tiain  :  qui  nulla  vi  superari  poiueroni,  vt  rigorenr 
virtuiis  amilterent,  ut  Babyloniorum  imperia  formi- 
d.inles,  captivam  in  se  ostenderenl  voluputcm,  sed 
manseruni  liberi,  ventnsque  desidcria  ntione  supe- 
raruni,  ct  titillantemgalac  vicere  luxuriam,  nobisque 
smt  fortitudiiiis  exempfa  reliqueruni,  habiuntes  in 
Ba'  ylone  corporibus,  aed  senso^  et  Ade  curo  Angetis 
in  (oelesti  Jerusalem  moraniea,  m  omnem  deioccpa 
aciatem  docerent,  jVJunibrum  lempore  a  vino  etcar- 
nibus  abslinendum,  sumcre  de-  terra  gemina,  et  p<r- 
Undam  aqiiam,  quibus  comitibus  ulit^r  pudfcitia. 

9.  Quid  memorcm  insignes  Maccbabaeorom  victo- 
rias  (2.  Maeehab.  7)  ?  qiii,  ne  illicitls  carnibus  vesce- 
reiilur  ei  communes  Ungerent  cibos,  corpora  obtn- 
lore  crnciatibua  :  totlusque  orbis  in  (d)  Eccleaixs 
Clirisii  laudibus  praedicantur,  fortiores  pcenis,  arden- 
liores  quibus  comburebaniur  ignibiis.  YrcU  aunt  in 
eis  omnia  620  crudeiiutis  ingenia,  et  quidqurd 
ira  persecutoris  invenerat,  patientlum  fortitudo  so- 
peravit.  Iiiter  pcenas  magis  paternffi  tegis,  quam  do- 

^)  Phrittm  nuroero,  et  paolo  allter  !n  B.  P.  t  Yidebaal 
eiiitu  el  (|uod  virtotls  desiderium  Dei  clemenlia  suslenU- 
turo  putcbra  et  ftjrtia  cor|:ora  cooservaret,  eic.» 

f[b)  Vitioseerat  inBeoediciin.aiiad^i»  ;  vitiosa  qaoqiie 
inlcrpuactio,  quodiiue  magis  dolerous,  nullibi  fere  atino- 
Uli  e  Scriptara  kid,  aut  saltem  a  oootinuo  textu  distiiicti, 
quorum  neglecU  observatio  vix  dictu  esi,  qoamum  caUgi- 
nisr  multi&locis  ofltaderit,  nobisqiie  labori&ac  taedilpepere-^ 

(c)  Et  m  vetoatissirois  quidem  martjrologiis^  quod  mi^ 
nime  diffitemur,  Frairum  Macchabmrum  Nalalis  occurrit. 
isque  GaleDdis  Augasll  a  primis  usqiie  lem^orit)ua  ooa.si* 
gnaUir  ;attamea  cum  Theophili  verbis  istbaec  baud  raciimi 
ex  Oratione  XXII.  S.  Gregorii  Nazianzeai :  ^i  n  oi  nm. 

fci|i4H««&  Xm^  iiSkiini'  «|(n  A tifiMK  ^,  €n  «spt  tA*  <«m{m. 

i  MifTMUu  c  Ecquid  vero  Maocbab»!?  horum  eoim  est  prae^ 
sens  fc8tiviUs>.qui  quidemmiaime  coiuntur  a  muUis,.  quod 
non  post  Cbristum  oorum  cerUmen  fVierii ;  auaroea  booo- 
rari  ab  omnibos  merentar,  qood  pro»  pairiis  »i»«mtmiff  tole- 

!?Z?!^  V  •  J?®^*"?. «  V^  Jam  m  iotius  orbis  eccksiU 
chrttti  taudibus  prwdtcm  tesutur. 


«II 


mSIOLAC 


m 


loran  neiiioret :  laeorabftntarviseera^lftbo  el  sanie 
artns  dilllaelNmt«  et  umen  sententia  perseverabat 
Mimobilk  :  liber  erat  animoB,  et  maia  praMeniia  fu- 
turoram  ape  despiciebat  [al.  de^nciebm\.  Lassaban- 
tur  tortores,  et  non  lassabator  fldes :  frangebaniur 
ossa,  et  volnbili  rota  omuis  compago  nerrorum  a|que 
artuum  solvebatur,  et  in  immensum  spiraniia  nior- 
tem  incendla  consurgebant :  plenx  erant  ferventis 
olei  sarliigines,  et  ad  frigenda  sanciorum  corpora 
terrore  incrodibili  personabant ;  et  tamen  inler  bxc 
omnia  paradisum  animo  deambulantes,  non  sentie- 
baut  quod  patiebanlur,  sed  quod  Tidere  cupiebanl. 
Mens  cnim  Dei  timorc  valiata  ikiromas  superai,  varios 
lormeniorutn  spernit  dolores.  Cuinque.  semel  virtiiti 
se  iradiderii,  quidquid  adversi  eveiierit,  calcat,  ct 
despicit.  Qualis  fuit  Paulus  scribcns  :  In  hU  omnibus 
$uperamu$t  per  eum^  qui  no$  diUMl  (Roin.  8.  57). 
Quod  eniin  susiiuere  non  potest  carnis  fragiliias, 
iiatur.ili  iiiGrmilate  snperata,  viocit  animus,  Gde  col- 
loquensDeo. 

10.  Ergo  qui  jejunia,  id  est,  conversationem  Ange* 
licam  iiniuntur  iu  lerris,  (n)  memineriiit  illius  dicii, 
Re§nnm  Dei  non  est  dbus  ei  potus^  sed  juslitia^  et  gau^ 
dium^  et  pax,  et  leetitia  (Rom,  14).  Is:i  [al.  Quia]  per 
eontinenliam,  brevi  et  parvo  labore  mngiia  sibi  et 
aeterna  conciiiant  praemia;  et  multo  plus  accipiunt, 
quani  oflerunt,  et  futuri  temporis  gloria  prxsenlcs 
aiigusiias  miiigant,  quia  in  hoc  stadio  pro  virtute  pu- 
gnaiiiibus,  finis  erit  aliquando  ceruminis.  Nam  qiii 
[al.  Qui  autem]  piignam  ineunt  contra  vitia,  et  sa- 
pienlias  disciplinis  suas  aiiimas  dedicarttnt,  quantum- 
que  patilur  humana  oondilio,  scientiam  appetunt 
fiiturorum,  per  speculuin  et  iinaginem,  sensu  ci  flde 
eoelonim  regna  cernentcs,  consc<|ucutur  a^ierna 
prxmla,  et  nuUo  temporuin  fine  claudeiHia.  G21 
Dies  et  nox  certis  horarum  sibi  succedont  spatiis, 
paulatimqtie  decrescentes,  quod  amiituiit,  recipiunl, 
et  quod  reci|iiunt,  iribaunt :  ad  caindcm  meiisiiram 
bis  in  anno  convenienies,  nec  niaiient  in  eodem 
stalu,  sed  (b)  breviute  et  longiludtne  horarum  nio- 
menla  discriminant,  ut  olilem  mundo  faciant  lempo- 
rum  diversiutem.  Nam  que  dies  (c)  ordine  et  circulo 
sao  de  nociis  temporibos  mutuatur,  et  rursum  nox 
reciplt  quod  largiu  est  :  dumque  ViCissim  et  tri- 
buunt,  et  accipiunt,  et  orbe  quodam  quod  paulatim 
amisemnt  decrescentes,  scnsim  crescentes  recipiunt : 
ereaioris  Dei  interpreUutur  sapientiam.  Atque  ex 
liac  vicissitudine  spatiorum  vel  meiistruus  lunas  or- 
bis  efiiciiur,  vel  solts  sua  per  vestigia  revertentis  an- 
Qos  impletur,  dum  crescunt,  atqne  decrescunt,  et 
lapA^prjeteriioram  futora  sucoedunt,  eadero  seroper 
aique  alia  tempora  commutantur.  Uude  el  luua  pru- 
dentissimo  Dei  artificio  condiu,  et  formarum  muuns 
varieutes»  ad  plenitudinem  tendit,  ei  festinat  ad  dl- 
minutlonem,  ui  quicquid  crescens  acquisierat,  per- 

(a)  Yu^o  antea  legebatur  meminenmi, 

lb\  Breviores  hjeme,  aeatale  longioreserantdiumae  horse 
apud  veteres,  quibua  unaqoaeque  |>er  annum  dies  in  duo- 
deeimjMrtes  sive  boras  iriDuebatur. 

(c)  Fortasse  ordinm  ef  eircuim  tum  resGribendum 


dat  amitutqoe  deereseens.  Nee  sUt  In  ebdem  suta, 
sed  quibusdam  gmdibus  ascendensatque  descendenSp 
de  paoperute  peiYil  ad  divitias,  et  de  divitiis  redit 
ad  pauperutem  :  ipsa  diverslute  formarum  mbtabi- 
lem  et  condium  se  esse  demonstmns.  Quls  vero  pos- 
sit  dlgiio  sermone  exprimere  solis  corsum,  ei  anni 
circulum  mtioni  menstrus  (d)  sive  lunari  congruen- 
tem?  Dum  pcr  quaiuor  volvitur  lempora,  et  in  se 
scmper  revertitur,  eademque  mensura  conscendit 
aique  descendit,  et  xlenio  ordine  labilur  :  ut  qiiod 
lunare  spatium  trigiiiU  diebus  implel  ac  noctibosy 
hoc  solis  cumus  spaliis  anni  vertentis  rcficiat.  Com- 
que  ad  a^qualiuiem  diei  noctlsque  perveiierit,  et  pa- 
rumper  iu  libra  jtisii  cureos  sleterit,  fesiinat  ad  inae- 
qiialiutcm,  descrens  ad  qiiod  perveneral.  Qood  paio 
Ecclesiasten,  ne  de  alienis  nosira  foiitibus  hauria- 
mus,  in  volumine  suo  dicere  :  Gyrans  gyrando  vadit 
spirituSf  et  in  cireulos  suos  revertitur  spiriius  (EccL  1), 
annuom  622  ^*i''  cursum  significaiitein»  Cadem 
eiiim  temporum  rou  in  senict  reverlitur,  rediens  ad 
ea,  unde  prorectus  fuerat. 

il.  SaiicU  vero  coelestisque  sclemnitas  radios  no- 
bis  sui  splcndoris  rmiileiis,  nuIUs  spatiis  termina- 
liir  :  cumque  sancloruin  cerUniina,  et  prxseniis  s;e- 
ciiii  labor  finem  acceiierint,  succcdct  perpetuum 
gaudiuiu,  et  aaerna  festivius.  (Jiide  pcrfecU  viri 
aniinas  suas  ab  omiii  errorum  caligine  scparantes, 
jam  nunc  fesU  decaiiianl :  Introeamus  portas  ejus  in 
confessione^  atria  ejus  in  hymnis  (Psnl.  91),  Salvatoris 
adventum  helis  vocibus  persoiiaiites.  Cuin  enim  in 
tolo  orbe  regnaret  inalilia,  et  lenebras  humanis  ocu« 
lis  d^emones  offudisscnt,  neque  posset  eis  ullns  opi- 
lulari,  jiixta  illud  quod  scripium  est :  Respexi^  et  non 
trat  qui  auxiliaretur  :  eonsideravi^  et  nuUus  ^ ict  susci" 
peret  (PsaL  99),  ut  finem  haberet  aliquando  impic- 
Us,  et  destrueretur  idololatriae  fraiidulentia,  viveiis 
Sermo  Dei,  nihil  de  noslra  relinqueiis  similitudine, 
al)sque  solo  peccaiq,  quod  subsUnliam  non  habei, 
novo  modo  ad  nos  veiiire  dignatus  est,  ut  ficrel  filius 
hominis  (e),  et  permaneret  Filius  Dei,  natus  quippe 
ex  Virgine,  boc  tanium  siultis  mentibus  credebalur, 
quod  oculi  demonstrabant.  Ex  operibus  vero  et  si- 
gnorum  magnitudine  Deus  invisibilis  a  prudeniibus 
cernebatur,  qoemque  facies  hominem  demonstmbat, 
hunc  virtuies  significabant  Deum,  servilis  formae 
viliute  coopertum.  Qiianquam  enim  tmdidcrint  eiun 
Jiidaei,  et  crucifigendum  vocibus  impiis  coiiclaina- 
rint,  inierfectioue  corporis  ejus  Dominum  blaspbe- 
inaiiies  :  imo  occisione  carnis  dominicas  servi  itn- 
pieutis  effecti,  lamen  ad  mortem  tntrepidus  acce- 
dens,  ut  nobis  virtuiis  prsberet  exemplum,  Dominns 
gloriae  in  ipsa  passione  monstratos  est,  impassibllis 
divlniutis  permaneDs  majesuie,  n  carne  passibiliSp 
Juxu  beati  Pelri  repertus  eloqoiom.  Et  ideo  pro  no- 
bis  patiens,  non  fugit  morlem»  ne  nos  timore  iiior- 

(rf)  Hlud,  siee  hown,  In  edUione  B.  P.  desideralur. 

(e)  H»c  misefsbttlter  aooepu  eranl  in  BenedicUoa  edi^ 
Uone  ad  hunc  modum,  ut  fierei  fiUus  Aommti,  itf  i^rmane- 
ret  fiHtts  :  qmppe  ex  vbrmne,  eic  ex  quibus  nilul  idoneuai 
posses  exlundere.  Rest&Unus  d  pro  o«^  et  D«  vocem,  e| 
naitft  ez  B^  P*  ^  omnlno  erant 


S23  SANCTl  HfERONYm 

tit  (a)  ejos  proprietate  beHantes,  victoriam  perdere- 
miu.  Nam  si  limuisset  crucemi  contraria  his  qn» 
docuerat  gerens  ,  qiiis  discipuloriim  ejus  Iil)ens 
Q23  P^^  religione  pugnasset?  Irridetur  iiaqne  a 
a  stuliis  et  incredulis,  qui  orbem  lerrarum  sune  sub- 
jecit  fidei,  et  nominis  Chrisliani  sanctb  largitus  est 
dignilatem.  Cumque  msgnitudo  virtutum  ejus  om(ii- 
bus  enitescat  [al.  eiareat],  blasphemare  non  cessant. 
Hle  vcro  qui  irridetur  Deus,  operibus  demonslralns 
est,  ut  dacmonum  templa  subverteret,  ut  Origenisia* 
rum  impietatem  argueret  Tersipellem  :  quorum  au- 
ctor  Origenes,  ita  aures  simplicium  et  leviorum  sua 
persuasionc  decepit,  ut  solent  in  littora  ex  alto  ve- 
nienies  ilHdi  gurgites,  ct  in  semet  spumanii  mole 
confringi. 

12.  Nos  ergo  ad  eum,  qui  ausus  est  scribere, 
ruina  ralionabilium  creaiurarum  esse  corpora  rabri* 
caia,  zdo  Adci  conciiali  loquarour  :  Si  tibi  hujuscc- 
mo.li  impietns  placet,  quomodo  Paulus  Apostolus 
scribit  :  Volo  adoleieenluloi  nubere^  fiHos  procreare 
(rtiii.  5)?  Uirum  idcirco  prxcepit  nuplias,  nt  ei 
mulieribus  nasceniia  corpora,  rucnlibus  de  coelo  An- 
gelis,  et  versis  Juxta  te  in  animas,  carccres  prjepa- 
rarent  [al.  ftriepararet]^  An  ut  in  conjunciione  mari- 
lali  Dci  senteniiae  serviens,  conservet  humanum 
genus  ?  Si  enim  vult  adolesceniulas  nubcre,  et  fillos 
procreare,  per  quas  nascuntur  corpora  humana  : 
corporibus  autem  propter  pcenas  atque  supi  licia  er- 
rantes  animae  uuiuntur,  nulli  dubium,  quin  propter 
poenas  animarum,  et  non  propicr  generaiionis  ordi- 
nem  nuptiarum  adolescenlnlis  vincula  Iribuantor. 
.  Verum  absit,  ut  ita  esse  crcdamus,  el  mnrili,  uxo- 
risque  foedcra  non  ob  bencdictioncm,  sed  ob  pecca- 
lum  juncta  credamus.  Nec  Adam  et  Evam  plasmans 
Deus,  propter  animas  de  coelo  rucntes  et  lapsas  [F. 
lapsu$]  mtionabilium  creaturarum  benedictione  (b)- 
sociavit :  Creulte  et  multiptieamm,  dicens,  el  replete 
terram  {Cen,  i,  28).  Si  enim  propler  peccata  in  ccelis 
prxcedentia  ad  terras  missae  sunt  animx,  ut  corpo- 
ribus  ligarentur,  mcntitur  Paulus  scribens  :  Honora- 
tUet  nuptlas,  el  eubile  immaculatum  {Heb,  it).  Sed 
ncquaquam  ille  mentltur.  Igitur  non  propter  roinam 
animarnm,  corpora  fabricantur  :  sed  ut  mnndus  suc- 
cessione  nascentlum,  morientium  danina  compenset 
[al.  compensarei],  et  brevitatem  humanac  vitx  vin- 
cat  succcssione  G24  perpetua.  Nam  si  rucnti^s 
junctaeque  corporibus  benedicuntur  a  Deo,  roelioris 
conditionis  erunt,  postquani  corpora  susceperuni  [al. 
suBceperint]  :  quod  si  idcirco  (c)  dicuntur,  ut  in  uliifi- 
pcm  pcccatorum,  corpora  accipiant,  quomodo  beiiC' 


m 


[a]  lUud,  |iroprtetafe,si  modo  locus  sanus  est,  usurpatiim 
puiamus  pro  singtUamiate,  Gnec.  m.t'  Uu»  ;  quanguam  nallo 
auclore.  Quod  si  coajecume  locos  est,  suspiGari  possis  le« 
gendum  duobus  verbis,  pro  pkiate^  in  quem  sensum  denuo 
subdit :  qvis  disciputwum  ^us  Hbens  PRO  REUGioyEpU' 

gndsset  ?  Qtti  meliora  proferet,maguam  a  uobis  iaibil  gra- 
am. 

B.  P.  legitur  BenemeHotie  toeabit^  pro  sociamt. 
haiiet  Benedidina  editio,  et  iu  legitur  quoque 
,  vitiose  omnino,  si  modo  meodosam  scripturam  ab 
integra  sdfflossepoaere.  Olimlegendom  suspicabamur,  be^ 
tudwmtm\  quod  minime  nunc  probator,  imo  labuntvr 
rcJichbeiKlmB  esse  eoibtiiaimus  ex  Thcophili  mcnte. 


uam. 

ib)  In  B. 

lc)  Ita  hs 
tttB.P.viU 


dicuntur  in  corporibus,  In  qu»  ob  peccata  venemnt  ? 
E  duobos  enlm  allerum  erlt :  aut  anie  ruinam  fuisse 
cas  in  (d)  benediciione,  aot  post  ruinam  Junctas  cor- 
poribus  neqiiaquam  posse  benedici.  Si  enim  iliam 
vitam  benedictio  sequiiur,  istam  descrit :  si  ad  istam 
transfertur,  in  illa  non  fuisse  ronvincitur.  Quod  si 
et  anlequam  ruerent,  needumque  humanis  corporl- 
biia  vestirentur,  fuerunt  in  benedlciione,  <A  roentes, 
habentesque  corpora,  mrsus  benedictae  soni,  similis 
erit  juxta  benedictionis  eondHionem  et  prior  viia, 
et  posterior  :  quod  nequaqoam  eonsequens  esr,  quia 
pcccatrices  supplicia,  non  peccanles  benedictioncm 
mereniur.  Quidquid  e  dubbus  verum  esse  responde- 
rint,  vitio  subjacebit :  dum  isti  nolont  [al.  nolentes] 
ecclesiasticae  doctrmae  regulam  custodire.  Sive  enim 
propier  peccala  de  coelo  animae  corruenles  Insiar 
carceris  et  catenarum  corporibus  iHigatae  sunt,  re- 
spondeant,  quomodo  Adain  et  Eva,  masculiis  et  fe- 
mina,  viventcs  in  corporibus  benedicti  sunlTNeque 
enim  juxia  deliramenia  eorum  nud.t)  aniinas  vir  vt 
mullerappellantor,  sed  corpora  quae  scxum  utrum. 
qiie  distinguunt.  Sive  [al.  Si  vero]  ante  corpora  in 
coelcslibus  morabanlur,  et  bcata  ets  lufic  erat>  digna- 
que  benediciione  absque  corporibus  conversatio  : 
qiia  ratione  aut  priusqnam  ruerent,  benedict»  sont» 
aul  poslquam  corruerunt,  et  in  poenam  rnime  crassis 
C(»rporibus  copulaue  sunt,  rursus  benedictlone  do- 
nantur?Nequeenimidtpsum  esl  benedictioaiqne-sup- 
plicium,  qiiae  et  nominibus,  etoperibns  proeul  distaiit: 
nec  possunt  uilo  modo  inter  se  sociari,  qiias  lanu 
dividit  repugnanlia.  Qoomodo  autem  el  Jusiis  mnlti- 
tudo  liberorum  pro  benedictione  promittitur  ?  Pro- 
phcta  dicente  :  Qui  minimus  esi,  erit  in  miUia :  et  qui 
novissimus,  in  gentem  magnam. 

13.  Ergo  et  qni  volunt  Domfni  festa  celebrare, 
Origctiis  stmulacra  contemnant,  ei  turpiiudhiem  do- 
gmatum  illius  ratione  superent.  Sicut  enim  Ethnico- 
runi  025  impiissimi  errorem  et  consucludinem 
prxferuiit  veriiaii,  fabricanies  in  hommum  similitn- 
dinem  idula,  ct  invisibilem  Maspheinantes  Deum, 
diim  formam  et  membra  et  organa  geniialia  in  {e) 
cis  esse  conHngunt  :  nunc  virum,  nmic  feminam 
confitcnies,  et  mutaverunt  gloriam  incorruptibiHs  Dei 
in  similitudinem  imaglnis  eorruptibitis  hominis  {Boin* 
i.  i3),  variarumque  forinarum  :  ita  Origenes  facili- 
inte  et  impietale  credentium,  quasl  delubra  idolo- 
rum,  Iraciatuum  suorum  monitnentis  deniislt,  qnas 
iios  aucioriiaie  Scriplur^irum,  el  zelo  fldei  subvcr* 
tentes,  utnmur  illa  similitudine  :  Ul  etetiim  cosmen- 
tarii  quadram  voleiites  aedificare  domum,  a^quales 
ex  omni  pane  parietes  meiiuntur,  eosque  noniiHct 
perpendiculo  dirigeiites,  qnod  animo  depinxerinl, 
opcre  cxstruunt  :  et  ejiisdem  mensursc  per  quadrutn 
latera  quatuor  jungiint  angulis  snrsum  ac  deorsum, 
ccepiara  xqualitatem,  paulatimque  incremenu  ser- 
vanlcs,  ut  materise  diversitatcm  jungat  operis  pul- 

(d)  Voeulam  in  supplevlmus  ex  conjectura. 

(e)  B.  P.  m  €0  esu  ;  et  paulo  in!hi  vocabulum  xdo  m 
eaUcm  cdltiooe  desideratur. 


m 


EPISTOLA  C. 


826 


chriiudo,  el  angukires  lineas  arlifex  slruclura  custo- 
dial :  sic  Ecclesiae  prxceptores  babenles  lestimonia 
Scripturarum,  firaia  doctrinae  faciunt  fundamenla, 
et  intrepidi  permanent,  offerentes  opera  sua  Ctirisio, 
atque  dicenies  :  Confirma  me  in  verbis  tuis  {Pt.  118. 
38).  Ipse  enim,  de  quo  scriplum  est :  Lapidem  quem 
reprobaverunt  (edjficanles,  hic  factui  est  in  caput  an- 
yuH  {Matth.  21)»  nos  el  eos  qui  sursum  soiit,  una 
solemnitate  (a)  coDSociat,  ad  quam  [al.  quem]  corsu 
celeri  navigantcs,  rabiem  contra  nos  hxrelicorum 
flucittum  velociier  dissolTendam »  mlnime  formi- 
domus. 

14.  Sicut  enim  gubernatores  magnarnm  navium, 
cum  viderint  immensum  ex  alio  venire  gurgitem, 
qiiasi  venatores  ferocissimam  bestiam,  spumantes 
flucius  suscipiunl,  eosque  prorae  objectione  susien- 
lanl,  flectentes  in  diversum  gubernacula,*  et  prout 
ventorum  flatus  et  necessitas  imperarit,  siringenies 
funiculos,  vttl  laiantes,  cumque  unda  subsederll,  ex 
ulroque  navis  latere  laborantia  clavorum  vincula  di- 
mittunt,  ut  parumper  quiescentia  venluro  gurgiii 
praeparentur  :  qui  cum  rursus  advenerit,  stringuiit 
clavorum  capila,.  et  palmulas  dilaiant,  ut  huc  aiqiie 
illuc  G26  scissiA  flalibus ,  aequalis  sit  utriusque 
lateris  labor,  et  quod  simul  non  polerat  sustineri, 
divisim  tolerabilius  fiat :  qui  sui  curam  gerunt,  Imi- 
inntur  exempli  similitudinem,  et  divinorum  dispeii- 
saiiooe  verborum,  quasi  gubernaculo,  utentes,  occur- 
runt  haereticorum  tempestali,  et  fliictibus,  legem  Dei 
pro  arte  retinenics,  ut  qui  corrucrant  [al.  corrupe- 
rant],  suscitentur :  (|ui  stant,  firmopersevercnt  gradu, 
et  [aL  ut]  omnes  in  commune  doctrinae  opiiulatione 
serventur.  Quod  enim  gubernatori  clavus,  lioc  animo 
est  lex  Dei :  In  qua  Dominicum  Pascha  facicntes,  ca- 
riiati  Dci  ct  proximi  in  mundo  nibil  aliud  praefera- 
rous,  neque  pro  varielate  lAimanorum  casuum,  qui 
huc  illucque  vertontur,  sententiam  commutcmus,  ut 
quibus  dudum  pro  poieniia,  turpi  adulaiione  (6)  ser- 
vivimus,  si  forte  reflaverint  venti,  et  pauperiaie  divi- 
tiae,  humilitaie  sublimitas,  ignomlnia  gloria  fuerint 
immutata,  in  hostes  repente  verlamur,  resistentes  eis 
iu  facieib,  quos,  veneratione  dignos  ducebamus, 
temporibus,  noo  fide  necessitudinem  ponderanies. 
lino  latentes  ioimicitias  necessitaiis  tempore  demon- 
slraates,  et  in  similiiudinem  serpentium  proceden* 
tes  de  foveis,  ul  non  solum  ingratissimi  simus  in  eos, 
quorum  beneflciis  sustentabamur,  gaudentes  si  no- 
mina  clientium  possederimus,  sed  quasi  perduelles 
eos  Qsque  ad  sanguinem  persequamur :  dejeclos  pro- 
^.Stratosque  calcantes,  quos  dudum  propier  divitias 
susj^ebamus  [ai.  tuscifdebamus]^  pessimos  omnium 
conclamantes,  poslquam  opes  panpertate  mutaverini, 
laudantes  potenliam,  et  infelicitatenL  calumniantes  : 
nec^pro  rerom  natura,  sed  pro  varietaie  casoum  bo- 
noraotes  aliquem,  vel  contemnentes :  ut  quos  prius 
dominos  et  patrooos  vocabamus,  eosdem  quasi  ver- 

lal  Yulgo  letj^ebator  imperfecto  seosu  consoeians. 
[b]  Gloesaloris  ingeoimn  sapit,  quod  additur  in  B.  P.,  si 
firtemvmm. 


borones,  el  servos  nequissimos  appellemos  :  atque 
cx  omni  parte  appareat  noslra  tniquitas  (c),  dom  avl 
indignos  laudamus,  aot  dignos  laude,  obtreclatione 
persequimur,  imiiantes  illud  qood  ad  beaium  Job 
exprobrantes  loquebantur,  Pauea  pro  quibus  peeeasti^ 
verberatus  es  {Job  H.  7). 

15.  Nequaqnam  igitur  doblas  opes,  sed  virtulem 
firnilssimam  diligamus  :  non  nos  duritia  huroiiiet 
paiipertatis,  non  extollant  divltiae,  qoae  stultis^os 
hominum  627  depHinere  et  elevare  consoeve- 
runt ;  scd  utrumque  pro  rerum  honesiate  modere- 
miir,  et  tristia,  et  Iscia  aequali  animo  sustinentes. 
Diviilarura  cura  somnos  interrnmpit  dolcissimos,  in- 
noxiis  calumnias  struity  et  cum  inflnitas  opes  eon- 
grcgnverit,  materiam  aelernis  ignibirs  parat.  Postquam 
vcro  insatiabilis  furor  qunesiiis  opibus  incubueril, 
non  explelur  avaritia,  sed  contemnit  leges,  gebennae 
flammas  despicit,  futurum  judicii  iribnnal  habet  pro 
nihilo.  Nec  tantum  adversarii  contra  hostes  suos, 
quantum  diviii;»  contra  virtutes  dtmicant,  nisi  ra- 
tione,  et  in  proximos  misericordta  temperentur.  Hae 
in  urbibus  nobilitati  prseferuntur,  hae  novis  homini- 
bus  antiquam  donant  familiam.  Nonqoam  divitiarom 
desiderium  ullis  divitiis  saiiari  potest.  Rgct  semper» 
qiii  avarus  est :  nescit  (d)  mensuram,  cui  tantum 
dcest  quod  habet,  quantum  quod  non  habeu  lufernus 
mortuis  non  expleiur  :  sed  quanto  plures  suscepe- 
rit,  tanlo  plures  desiderat.  Imitatur  ergo  eum  avari- 
tia,  nec  saiiari  potest,  sed  quicquid  hahuerit,  plus 
requiret :  roinus  putal  ab  eo  qtiod  cupit  omne  quod 
possiJet,  semper  immensa,  semper  immodica,  ardo- 
rem  peccaloris  opum  mngnitudine  non  restinguens, 
in  conviviis  non  cibos  vorans  |al.  vorat],  sed  injusti- 
liam  :  in  judiciis  jnrgta  misccns  [ni.  miscet],  alque 
discordias,  invidiam  parltirit,  per  qnam  ad  homid- 
dium  pervenilur  :  non  est  compos  mentis,  sed  quasi 
ebria  fluctuat,  unam  habens  roensuram,  extrai  men- 
stiram  semper  inquirere.  Hare  littoribos  claoditor, 
et  venientes  ex  nlto  fluctus,  et  rabiem  immitescen- 
tinm  gurgilum  portus  vel  roantiracti,  vel'  natora  ftr- 
missimi  prohibent  :  divitiarum  cupidinem,  nisi  ra- 
tione  frenetur,  nec  consillum  lemperat,  nec  lex 
miligare  polest,  nec  olla  satiat  abundantia.  Non 
erubescity  non  {e)  futurum  Judicium  reformidat^  sed 
desiderio  pliis  habendi,  ut  luxoriosi  dediti  volupta- 
tibus  solent  gestire  in  amplexiis,  et  insanire  td  libi- 
dinem,  ita  calumniarum  628  ^^  dissensioiiuin 
urbes  ac  viculos,  villasf|ue  complct :  insalas,  maria, 
terras,  litiora,  vias,  transitus,  siodia  (f)  possidel  ava« 

[c]  lu  eadem  edilione,  dum  indignos  laude,  aut  obtre' 
Uatione  prosequimur, 

(d)  Perperam  Martianseus,  nescit  mens  vestra,  aa,  elc. 
Tocem  menMuram,  quam  oUm  ex  iageoio  substltalmus» 
etiani  in  veteri  edlUone  B.  P.  qui  li§er  nunc  minime  ui 
promptu  est ,  legi  oplnamur.  Porro  in  eum  seDsiim  paulo 
infra  :  unam  habet  MESSVR4M  extra  mensuium  semper 
'  fmrere.yid,  Epfst.  55.  ad  Pauiln.  oum.  10. 

\e)  Iterum  vltiose  Martianaeos,  nan  fiiturorumjudiciunu 
{f)  Feeimus  muiori  nuraero,  posddet  ouartfia,  pro  quo 
vuigo  legebatur  in  editis,  posadent  avaritiiB.  llartianaeus 
autem  impendiomagis  peocat,  iBtnlsa  se  vocnla»  dimt  se  de- 
tkUrw,  etc.,  qoam  aiictoritau  vet^risB.  P.  ealtionis  ex« 
punxirous.' 


St7 


ritia,  dom  desiderio  plut  habendit  negotialione 

ces  liuc  illuecine  coqiiDuUi,  et  fraadibus  atque  perju- 

riis  diviiiarum  jacii  iuexplebilia  fundanienia. 

10.  luque  hujuscemodi  rabiem  eontcmnentes,  divi- 
tias  cultum  Dei,  et  firmissimas  possessiones  (a)  ca- 
stiiatis  et  saiictimonLB,  requiramiis ;  adorantes  Pa- 
iris,  et  Filii,  et  Spiritus  Sancti  iinam  divinitatem ; 
resuri^ctionem  roortuorum  incorruptibilem,  et  jiigi- 
tcr  permanenteni  esse  credentcs.  Ncque  eiiim  fierl 
poiesi,  ut  caro  mors  superet,  qiix  Cbrisii  passioue 
firniata  est,  SDScil.ins  incorruptiim  et  iu  octcriium 
permaneiis  templum  corporis  sui.  Oremtis  pro  piis- 
almis  Imperaioribiis ;  et  obsorvatioae  legis  Dei,  jeju- 
niorum  pnrcepu  decoremus  :  quia  virius  absqiie 
ulla  necessiutc  custodit  sectntores  suos,  et  sensum 
in  c<^iutiones  varias  fluctuantcm,  de  tprrenis  ad 
eicelsa  subiimat,  nequaiiunm  pulcbrituUinem  corpo- 
niro,  sed  (6)  conversationis  ac  inoniin  ordincin  con- 
tcmplaiis,  ostendens  ei  beuntium  in  gcdIo  Angelonim 
cboros,  et  docens  splcndcntium  discipltnarum  fiil- 
giira,  ut  in  prsoseiiii  sxculo  quasi  athleta  fortissimus 
iliatas  susttneat  plagas,  et  futuram  pro  his  gloriam 
prxstolciar :  nequaquam  vitiis  subjacens,  sed  inie* 
riorem  hominem  {e)  desiderio  sui  ad  «tcrna  sustol- 
lens ;  atqne  omncs  impelus  volupiatis,  ratione  com- 
pescens,  illud  cogitet  quod  futurus  est,  et  quantiim 
poiest  sustinere  humana  fragilius,  recedat  a  corpo- 
ralium  rerum  soUiciiodine »  pRererens  carnalibiis 
spiritualia,  ut  etiam  ipsum  corpus  despicicns,  et  prae- 
sentium  (d)  voluputum  duriorem,  sed  meliorem 
vitam  inire  persuadeat,  ut  qui  tum  [al.  dudum]  libi- 
dini  serviebat,  liberute  bona  serviat  castiuti,  et  re- 
tracttts  a  prxcipitiis,  mollia  jejuniorum  frena  susci- 
piat.  Etenim  si  absqiie  rectore  fucrit  ac  magisiro 
eorporum  infirma  CM  n^i^r^ «  "cc  imperanti 
aniino  voloerit  obedire,  ct  sibi,  (e)  et  rcctori  conci- 
lat  tttflniu  naufragla,  et  pertnbit  cuiu  ad  lurpissi* 
mas  libidiiies,  ac  barathnim  voluptatuin,  ut  nef|iia- 
quam  bonesU  consideret,  sed  fugieiis  boiin,  In  coeno 
ac  sordibus  commoretur.  Virtus  vero  cum  aurig:c 
raodo  [aU  iii  aurigwmoduw]  aniinuni  rcxcrit,  ei  qiiasi 
in  cumi  sUiis,  impetus  ejus  et  vartos  appciitus  do- 
clrinai  habenis  composuerit  [f.  compescuerii]^  de 
Iramiltbtts  eum  ad  exceisa  sublevat,  invisibilia  xter- 
naque  pro  visibilibus  ostendens,  mansioncm  in  coslis 
parat,  et  amicos  illi  efficit  cos,  qui  Dei  ministerio 
servientes,  spirilualibus  deliciis  pcrfntuntiir  :  ut  quod 
hic  ccrnebat  in  imagine,  ibi  iii  veritatc  pcrspiciai, 
et  majorem  solis  radiis  vidcat  ctaritatem,  qua;  nobis 
huc  ex  parte  descendit,  ut  de  minoribus  ad  majora 

(a)  Id  B.  P.  autUaHn  sanrCjniORia ;  sed  neque  inipressa 
lectio  satis  coheret^  qasre  legeaduin  furusse  erat  inodQ 
cuUu$  Dd  ;  nt  nihil  dicamus  de  interpuocUoois  viliis,  qui- 
bus  blMirabat. 

(b)  Legimus  ex  B.  P.  In  Beaedictina  erat,  coiaenatuh 
nem. 

(c)  Illud  stfi,  quod  in  BeaedicUna  destderabatur,  solfe- 
cimus  ex  B.  P. 

{d)  Aut  volupkUem  legcndnro  est  pro  toluplaltm,  ant 
WecebraSf  sive  quid  simUe  sopplendom,  senteoiiaiu  ut  ex- 
pl»*as. 

(e)  SaUs  oscllanter  impressum  erat  aotea  et  abi  e  re* 


SANCTl  UIERONTHl  m 

teiidamiiSt  ct  quasi  pcr  liticras  ac  syllabas  ad  (cgcn- 
dum  proflciamus :  qula  et  illa  his»  et  h«e  illis  (f) 
indigent.  Ibi  cuin  fuerimus  heatoram  jancii  consor- 
tio,  audicmas  :  Euge  serve  bone  et  fideUs,  qma  $uper 
pauea  fmeti  fidelh^  aupra  mmlta  le  comtituam  :  intra 
in  gaudium  Domiui  tui  {Matth.  25. 21.  23). 

17.  Incipient  [al.  tndpiailetl  sanct»  Quadragesima; 
jejunia  (g)  ab  undecima  die  mensis  Phamenoth ,  et 
hebdomad»  Dominicae  passionis  aextadecima  die 
meiisis  Pharmutbi.  Et  flniemus  j^junia  vespere  sab- 
bati  vicesinia  prima  die  ejusdem  mensis  Pharmuthi, 
030  ®i  sequenti  die  Dominica  Pascha  celebrabi- 
inus  [al.  celebremus]f  vicesima  el  secunda  die  ejus- 
dcm  meiisis.  Posl  qune  jungemus  [al.  jicn^amiis] 
sepiem  liebdomadas  sancias  Peniecoslea  :  paoperum 
memores ,  amantes  Dcum  et  proximum ,  oranies  pro 
inimicis,  persecutoribus  blandientes,  inQrmonim 
ruinas  coiisolalione  el  misericordia  soblevantes  :  m 
liiigiia  semper  in  Dcl  laudibus  personet :  ut  Ecclesias 
jiisu  jiidicia  nequaquam  irralionabili  clcmentia  de- 
struandir,  ne  L^i  Dei  arbilria  prseferantor  hamana: 
ciijiis  si  desideraverimus  [v\.  cujus  desitt^ofrimus] 
ainicitias,  ccslestem  gloriam  consequemor  In  Christo 
Jcsii  Doiiiino  nostro ;  per  qiiem,  et  cum  quo  Deo  Pa- 
tri  clarius  et  imperium  cum  Spirlta  Sancto  in  aaecola 
saHUilorum.  Amen. 

18.  Sulutate  inTicem  in  osciilo  sanclo.  SahiUnt  vos 
fraires  qui  iiobiscum  sunL  El  hnc  nosse  dehetis :  Pro 
dcfunctis  Episcopis  in  locis  singutorum  {k)  constiiu^ 
tos.  In  urbe  Nichium  pro  Tbeopempto,  Tlieodosium  : 
Iii  Terenutbide  Arsinibium  :  In  oppido  Geras  pro 
Eudemone  Pirozom  :  In  Acb^cis  pro  Apolliiie  Musa;- 
um  :  In  Alhrividi  pro  Isidoro  Athanasium :  Iii  Cleo- 
palride  Oflellum :  In  oppido  Laton  pro  Timotheo 
Apcllen.  His  ergo  scribitc ,  et  ab  eis»  Juxu  morem , 
Ecclesiasticas  siiscipite  liitcras. 


elore,  quod  emendare  ex  Tbeophlli  mente  non  plguil. 
I  Yitinse  erat  in  vulgatis  indigens. 


u 


,^,  Uodecima  Pkamenolh  dies  se|ilimie  Manii  respon- 
dctVet  Pliarmnti  sexU  dedma,  et  vicesima  prima,  Ajprilis 
uodedmae,  et  dectmKseptiime  :  quilws  nOttsanDi  404.  Pa- 
scha  designaiur.  £st  autem,  ut  ex  superiortbus  quoque 
Pascbalibus  consUt,  unius  supra  quadraginu  dlerum  suroina, 
unde  illud  conlicitur,  iQchoatiun  Alexaodrlttisjejuiiittm  Qua- 
dragesiiiKe  feria  seeunda  sextae  hebdomadis  ante  Pascba, 
non  ab  antccedeoU  Domiuica,  ut  quidam  falso  0{)inati  sunt. 
Socrales  lib.  V.  cap.  23.  «i  b  A>aU»>f»>f,  «p4  ip^«pA3w  U.  «i» 

Mexandrim  sex  anie  pascha  hebdomades  Munant ,  idqite 


jejumum  Quadragesimam  rocant.  ILiiic  hodiei 
tudiuem  eodesia  Hedioianensis  lenet. 
(/i)  Mendose  anlea  eral  cotutilutis  ;  tum  pro  xirhium, 


lege  Nicittnh  cujus  urbis;  aliud  agens  Stejihanus  memiiiit 
io  ArgeoiiesQ.  <K  ^  uuAm  NtMam,et.Cg5i)U  civiutcni  u>sta- 
tur  esse.  In  Alexaiidrini  Pairiarcbalus  Nolilia  a  Carolo,  a 


S.  Paulo,  el  Scheleslraiio  in  ifigyplo  priina  recenMlur. 
Pro  Theopempio  erai  Heopempto^  quod  nomen  nosquam  in- 
venilur.  Terenulhidis  quoque  iEgyptiae  urbis  mentio  cst 
apud  Slephamim  io  aemwthide  :  in  Notitla  ad  Thebaideni 
seouodam  refertur.  Gerrhaeomm  popukrum  idem  in  Ciia- 
Iraaiotile  ex  Strabone  :  unJe  rescritHindum  videtur  heic 
quoquc  loci  Gerrhas  pro  Geras  :  veieres  Notiiiae  in  Augu* 
siamtiicapruna  ponunt.  Sed  |iro  ^chadst  taoile  AccJunis  cst 
cmeodandum,  nam  Ach^i  exlra  Graeciam,  quosPlinius  me- 
roorat  lib.  6.  cap.  It.  neuiiquam  ad  rem  sunt.  Accheuos 
vero,  Graec.  axx>^  populos  m  ta  wSnin  tfviHk  w>i*viK,  ad 
fauces  rubri  maris  Stepbanus  locat ;  Ptolefflaeus  in  Ara)H;c 
descripaone  dchUas,  et  Plinius  Ub.  6.  cap.  98.ia  meo  Uhro 


n» 


EPisTou  cn. 


«so 


631    EPISTOLA  a  (a) 

AUGDSTIHI  AD  ■1B»0NTHDM. 

Negat  se  in  Hleranymum  iibrum  «cWpciMe,  m  koe  fal- 
9U$ ,  quo4  aliquU  prclixam  ejnUolam  librum  appel- 
laeseL 
Doinino  carissimo,  et  (6)  dcsideraiissiino,  el  liono- 

rando  in  Ghrisio  fralri,  ei  coinpresbylero  Uieronyvo, 

AuGOSTimjs  in  Domino&alulem, 

I.  <  Audivi  peryenjsse  in  manus  luns  liueras  meas; 
scd  quodadhuc  rescripia  non  meriii,  ncqaiqnam  im- 
pulaverim  dilectioni  tu».  Aliquid  procuUlubio  im- 
pedimenii  foit.  Dnde  agnosco^  Dominum  a  nie  poiius 
deprecandum,  ut  luae  volunlati  det  racullatem  mit- 
lendi,  qued  rescripseris.  Nam  rescrlbendi  jam  dedil » 
qula  cum  voliieris,  racillime  poteris. 

2. 1  Etiam  hoc  (c),  quod  ad  mc  sane  perlatum  est, 
utrum  quidem  irederem ,  dubiiAvi ;  sed  hinc  quoque 
tibi  aliquid  iitruin  scriberem,  diibitare  noii  debui  {d), 
lloc  autem  brevi ,  suggestum  essc  cariiatt  tu.'c  a  ne- 
scio  quibus  fratribus,  milii  diClum  est ,  quod  libruin 
advefdus  te  scripserim,  Romamqiie  iniserim.  Hoc  fal- 
sum  esse  noveris  :  Deum  nogirum  teslor ,  hoe  me 
iion  fecisse  ,  sed  si  forte  aliqua  in  aliquibus  scriptis 
nieis  reperiuntiir ,  in  quibus  aliter  aliquid  quaiii  tu 
«cusisse  rrperiar ,  non  contra  te  dictum ,  scd  quod 
mibi  videbatur,  a  me  scriplum  esse  ,  pulo  te  debere 
cognoscere  :  aut  si  cognosci  non  poiest,  credere.  Iia 
sane  boc  dixcrim « iit  ego  non  titnlum  paraiissiinus 
sim,  siqiiid  te  in  meis  scriptis  moverit ,  fralerneac- 
cipere  qnid  conira  sentias,  aut  de  correctione  mea  , 
aut  de  ipsa  tua  benevoleniia  gavisurus ;  verum  etiara 
boc  a  te  postolem,  et  flagitem. 

S.  c  0  si  licuissel,  et  |i  non  cohabiunte,  saltem  vi- 


Jchenae  appellant.  Neque  eoim  videnlur  nobis  ^nUBi  in 
tbebaide  prima  posse  heic  inielligi.  lo  sequenii  eliam 
jtthrmdi  mendum  est»  legeDduiiique  Athlihide;  Graec. 
ivh^ii  ai;ud  Sirabonem,  Herodolum,  StepbaDum  vel  ^l/in- 
Hde  ;  nam  per  r  lilt  ram  A'Cf(pt(  scriptum  olim  a  Nicanore 
Bomett  Stephanus  prodit ,  et  Noiitiae  i>assim  legunt  in  Au- 
gustamoiGa  secunda.  cieopatris  vero,  quae  pone  sequitur, 
Jfdnoes  trequentius  veleril)us  appellaia  est  eoque  nomine 
etiam  a  PioleuiSBO  accipilur  lib.  4.  c.  5,  Suralx>auiem  iib.  17. 
■Aiv  l{«tHv,4v  ivoiot  KUMnfife  »Wu  ATonoen  civitiitem^ 
'^uam  cleopatridem  quidam  tocant :  tametsi  i^aulo  inlra 
Juas  veluii  urbes  dlversas  lacit,  cujus  rei  causas  eipeii- 
dere  non  est  bujus  loci.  lo  iEgyplo  priroam  sitam  discinius 


f 
di 


exNotitiis.  Denique  nro  rjOtonmVLs.S,  TheodoHci  Jabon^ 
Bcribi,  Martianseus  ad  itbi-ioram  adnotaverat,  quae  inooo^a 
ii>sa  qooquc  lecUo  noa  est,  si  quidem  Jdtnoon  in  Notitiis 
Thebaidl  secundae  adscrtbilur,  quam  Carolus  a  S.PauIo  pro 
omboe  accipii :  vereor  ae  falso ,  nam  omboem  proprio  no- 
mine  in  superiori  Paschali  Tbeophilus  vocat  p.  603.  eiqiie 
urbi  Yerrem  pro  Sytvano,  noa  Tiiuotheum  constilutuin 
Duntiat.  Yoluiiius  autem  omnino  retineri  ijalon^  cujus  op- 
pidi  meminit  Slrabo  lib.  17.  ex  oocasione  animalium,  quae 
ab  ^gypLiis  adorantur,  atque  urbibus  fecere  nomina :  uiide 
ex  Lato^  qui  pisds  quidam  in  Nilo  est,  AMxqmiAmi  vocatos 
tradit.  In  Notitia  Tbeoaldi  secuudae  addicilur,  ei  uto  a^ud 
Schelesiratiom  appellatur,  laroeisi  allnd  ferme  cognomine 
oppidum  fuerit,  quod  in  yEgypto  prima  coostituitur.  Yide 
tam  paucls  in  versibus,  quam  mulla  peocata  sint,  quam 
mulla  etiam  pr»ierroissa,  qu»  explicauone  indigebant. 


(a)  Akas  90.  setipta  eirea  an.  402. 


{b)  Aogustinianorum  operum  ediunres  Benediaini  beic 
dedderan6umi0f  in  eplstolae  autem  clausula  desideratiMr 


(c)  lidem ,  Etiam  hacadmesane  pertatwnj  utrum  gto- 
dan^  etc. 

(d)  Hartianciis,  Boc  auUmbreve  est,  suggestvm,  etc. 


cino  te  in  Domino  perfrut  ad  crebmm  et  dmee  eollo- 
quium !  Sed  qui»  id  non  est  datum  ,  peto  ot  koc  ip- 
sum,  qiiod  in  Domino  (e)  quam  possumiis  simul 
sumiis  ,  conservari  studcas ,  ei  augerl  ac  perflci ;  et 
rescripia  quamvis  rara  non  spernere.  Saiuta  obse<' 
quio  meo  sanctum  fratrem  Pauliuianum,  632  ^^ 
oinnes  fratres  qui  tecum  ac  de  te  (f)  in  Domino  glo- 
rlantur.  Meinor  nostri  exiudiaris  a  Domino  in  oroni 
sancto  desiderio  tuo,  domine  carissimo,  et  desidert- 
lissimc ,  et  houorande  in  Gbristo  frater.  > 

EPISTM.A  Cn  (9) 

HIKIONTJII    kJ>   ▲UGOSTINCa. 

Acceptit  Angusiini  epistolts  gum  coniinent  qumstUmem 
de  mendado  officioso,  dubiians  etianmum  an  ejus  ml^ 
negat  se  respoasurum ,  it»t  sit  certius  de  auetore* 
Meminit  et  Rufini  ficto  nomine, 

Doinlno  vere  Sancto,  ac  boatissimo  Papae  Auousn- 
»0  IIiEROMTiics  In  Domino  saliitem. 

1.  In  ipso  profectionis  arliculo  sancti  filii  nostri 
Aslerii  Hypodiaconi,  necessarii  mei,  beatiludinis  tuas 
llt(cr.T  (/i)  ad  me  pervcnerant,  quibus  satisfacis  ,  te 
cotilra  parritotem  meani  librum  Homam  non  misisse. 
Iloc  nec  ego  factum  audieram,  sed  epistolx  riiyus<lftm 
qiiasi  ad  me  scriptae  per  fratrem  nosirum  Sysinnium 
Diacotiiim  boc  exemplaria  pervenenint :  in  qna  kor- 
laris  me,  nt  ■KttXtv^Mif  super  quodam  Apostoli  capi- 
tulo  caiiam,  et  imiter  Stesfchorum  inter  vituperatio- 
nctn  et  laudes  Helen»  fluctuantcm,  utqiii  detrabeodo 
oculos  pcrdideral,  laudando  receperit.  Ego  simplici- 
ter  faieor  dignationi  tus,  licet  stylus  et  {i)imxufi/imxm, 
tiia  mibi  viderentor  :  tamen  non  temere  ezemplari- 
bus  litterarum  credendiim  putavi ;  ne  forte  nie  res- 
pondente,  laesus  jnste  expostulares,  qood  probare 
anie  debuissem  tunm  esse  sermonero ,  et  sic  rescri- 
bere.  Accessit  ad  rooram  sanctae  ct  venerabilis 
Panlsc  longft  infirmitas.  Dum  enim  biiigueiiti  mulio 
leropore  assideremus  [al.  auidemus'],  |ieiie  epistol-e 
twe ,  Ycl  ejus  qui  sub  tuo  nomitie  scripscrat ,  obiiti 
sumus,  memores  illius  versiculi :  IfiiitM  in  luctu  im- 
portuna  narratio  {Eceti.  22.  6).  Ilaqne  si  tua  est  epi' 
stota,  aperte  scribe ,  vel  roiite  excmp'aria  Teriora  : 
ut  absqiie  ullo  rancore  stoniachi  in  Scri|Hurarum  dis- 
putaiione  633  Torserour  :  et  vel  nostrum  emen- 
dcmus  errorera,  vel  aliuin  frusira  reprebendisse 
<k)eeamu8. 

t,  Absit  autem  a  me,  ut  quidqu.im  de  libris  tu.'e 
bcatitutidiiiis  attingere  aiideam.  SiifGcit  euiro  niibi 
probare  mea,  et  aliena  non  carpere.  Caeterum  optime 
novU  prudenlia  tua»  unuroquemque  in  suo  sensu 
abundare,  et  puerilis  esse  jactanti^e,  qood  olim  ado- 
lescentuli  facere  consueverani»  accusando  illusires 

(«)  Erasmns ,  quem  secutos  est  Manianatus  per  stmi- 
mam  incuriam ,  qua  possumus  wnul  Umus  ;  quae  duo  oiim 
Ticiorius  quoque  eroendaverat. 

(f)  Benedictini,  in  Dondno  gaudent.  pro  glonantur. 

(0)  Atias  91.  sciipta  pauto  vost  superwrem, 
(h)  lidem,  titterce  supervenervnt, 

(1)  Argumeiiutio&es  Grseci  ivq»fi»mn  appeuant  teste  Ci» 
cecone  ad  Uerennium. 


831  SANCTI  HIERONTBn 

viros,  ino  nomifii  famam  qutcrere.  Ncc  Uin  sialius 
snm ,  ut  diveTsiiate  explanationom  tuarum  me  lacdi 
fniiem  :  quia  nee  tu  licderis ,  si  nos  contraria  sense* 
rimus.  Sed  iila  est  Tera  inler  amtcos  reprehensio, 
(a)si  nostram  peram  non  videntes»  aliornm»  juita 
Persium,  manticam  consideremas.  Superest,  nt  dili- 
fas  diligentem  te ;  et  in  Scripturamm  campo,  juvenis 
senem  non  provoces.  Nos  no&tra  liabuimos  tempora» 
et  cucurrimus  quantum  potuimus  :  nunc  te  currente 
.et  ionga  spatia  transmeante,  nobis  debeiur  otium  : 
simulque  ( ut  cum  honore  tao  et  venia  dixerim  )  ne 
solus  mibi  de  Poeiis  aliquid  proposuisso  videaris» 
memento  Daretis  et  Eiitelli  {VirgiL  5.  ^Mid.)^  ti 
vulgaris  proverbii :  quod  bos  lassus  forlias  figat  pe- 
dem.  Tristes  b»c  dictavimns  :  ntinam  mereremur 
complexus  tuos ,  et  collaiione  mutua  vel  doceremus 
aliqua,  vcl  disceremus. 

3.  Misit  mihi  lenierilate  soliia ,  sua  maledicta  (6) 
Calpurnius ,  cognoniento  Lanarius,  quae  ad  Arricam 
quoque  sludio  ejus  didtci  pcrvenisse.  Ad  quae  breviter 
ai  parte  respondit  ei  libelli  ejus  vobis  inisi  exempla- 
ria,  latius  opus,  cam  opporlunum  fuerit»  primo  mis- 
surus  tempore :  in  quo  iilud  cavi.neinquoquam  exi- 
slimaiionem  laederem  Cliristianam ;  sed  tantum  ut 
deliraniis  imperiiique  mendacium  ac  vecordiam  cau- 
luiarem.  Memcnto  mei«  sancte  el  venenAilift  Pa|nr 
Vide  quanlum  te  diligam ,  ot  ne  provocilo  qmdem 
voluerim  respoMtcre :  nec  credam  luum  esse,  quod 
ia  aHero  forte  repreheudcrem.  Frater  commuiiis 
supplicitcr  te  salatat. 

6S4    EPISTOLA  CIU  (c). 
AD  ACGusrmuv. 

Commendat  Augusnuo  PrcBshiiumf  et  salvere  jubet 
Alypium. 

Doinino  vere  Sancio  el  Beatissimo  Papx  AoGU- 
STiMo,  lliERONYiius  in  Cliristo  salutcin 

I.  Aiuio  praelerito  per  frairem  nosiram  Aste- 
riuni  llypodiaeonam  dignationi  luas  epistolaflii  mi- 
seram «  promptum  rcddens  Balulaiionis  officiom : 
quam  tihi  arbitror  reddium.  Nonc  quoqoe  per  san- 
cium  fratrem  roeum  Praesidiiim  Diaconum ,  obsecro 
primum  ut  memineris  mei.  Dcitide  ot  beiulum  litle- 
nrum  habeas  commendatoin,  ei  inihi  scias  germa- 
nissimum,  et  iii  quibuseuinque  necessitas  poslulave- 
rit,  foveas  aique  sustenles;  non  quo  aliqua  re» 
Cbristo  tribucntc,  indigeai ;  sed  quo  bonoroin  amici- 


(a)  Comiple  olim  erai  apud  Lovanieoses  noiira  opera « 
quam  Erasmus  lectionem  etaendaTil.  Neo  prsetereuiMlam 
qucd  post  Yicloriam  Beuediciini  anDotant,  alittdi  jipologum 
A!sopi  fiiigentis  dalam  cuique  mortalium  peram  sfve  man- 
ticaro,  cujus  partem  alteraro  proprits  vitiis  pleoam  a  tergo 

Sesient,  quas  autem  aiiorum  conlinet  vilia,  a  firome  oea- 
uniem  respiciant.  Eoque  spectare  illud  Persii  ia  Saty- 
ris: 

Ut  nemo  m  sese  tentat  descendere^  nemo , 
Sed  prcecedenti  spectatur  mamica  ter^; 
{b)  Nulli  non  liquet,  Ruffinum  hoc  nomme  snggillari,  et 
nmUdicla  Invectivarum  ejus  libros  debere  Intelligi.  Cur 
autero  sic  illam  appellarit  Uieronymus,  diximns  supra  Epi- 
stola  70.  ad  Masnum  n.  6.  quem  locuin  recole.  Antea  heic 
quoque  erat  calphwrmus  cum  aspiratione,  rcnueatibasbanc 
scripiuram  plerisque  ctiam  Mss. 
(c)  aUos  88.  seripta  aimo  403. 


831 
tias  avidissfaiie  expetat,  el  se  In  Ms  conjongendis 
maximom  potet  beneAcram  oonsecotom.  Cur  auiem 
ad  Occidenlem  navigaverk,  ipso  potcris  narrante 
cognoscere. 

2.  Nos  In  monatlerio  constituti,  variis  hinc  inde 
fluctibus  qimtiroor,  et  peregrinationis  molestias  sasti* 
nemus.  Sed  crediimis  in  eo  qui  dixit :  Confidite ,  ego 
vid  mundum{JoanAQ.  3)  :  qood  ipso  iribuenteet 
praesule,  contra  hostem  diabolum  victoriam  conse- 
quamur.  Sanctum  et  vcnerabilem  frairem  nostrum 
Papam  Aiypium ,  ut  meo  obsequio  salutes ,  obsecro. 
Sancti  fratres ,  qui  nobiscum  iii  monasterio  Domino 
servire  festinant,  oppido  te  salutanti  Incolumem  (e 
et  memorem  mci  Chtistus  Dominus  nosier  lueatiir 
omnipoiens  ,  Donrine  vere  sancte  et  suscipiende 
Papa. 

635    EPISTOLA  CIY  (c) 

AC6U8TINI  AD  BIEMimiini. 

Hieronymum  dehortatur  a  libris  Testamenti  veterit  ex 
Bebneo  vertendit,  quin  p0tiu$  audor  e$t,  ut  SeptUH' 
ginta  vervionem  mire  depravaiam  ac  varianttm  red- 
dat  sum  veritaii,  fiovum  Testamenium  ab  eo^aliga^ 
iunt  prohai. 

Domifio  WMtobai^  ef  dissidenUfisaaete  fipatri,  et 
eompresbyiero  UiEaeiiYiro,  AocnsTums  in  Domine 
falutem. 

!.  Ex  quo  «jtpi  ad  ie  icribere,  ae  tua  veripta 
desiderare^  nunquam  mihi  medor  occurrit  occasio^ 
quam  ut  per  Dei  servum,  ac  ministrum  fideltsiimum^ 
mihique  carissimum^  mea  tibi  afferretur  epistola,  quaiit 
cst  fiiius  noster  Cgprianut  diaconut,  Per  hunc  certe  ila 
tpero  litterat  tuat,  ut  eertius  in  hoc  rerum  genere  qwd- 
quam  sperare  non  postim.  Ptam  nec  tludium  in  petendit 
retcriptit  memorato  filio  nottro  deerit,  nee  gratia  in 
jtromerendit^  nec  diUgentia  in  cuUodiendit,  nec  alacri- 
tat  in  perferendit^  nee  fidet  in  reddendit :  tantnm  n 
aliquo  modo  merear ,  adjuvet  Dominut,  el  adtit  eordi 
Uto,  et  detiderio  meo ,  ut  fratemam  voiuntaiem  nuiia 
maior  voiuntat  impediat, 

2.  Quia  ergo  duatjmn  epittoiat  miei ;  nuiiam  autem 
tuam  pottea  recepi^  eatdem  ipsat  rurtum  miltere  voiuij 
eredent  (d)  eat  non  perveniste.  Qum  et  ti  pervenerunt^ 
ac  fortasse  tua  potiut  ad  me  minime  pervenire  potue- 
runt,  ea  ipta  tcripla^  qum  jam  mimti,  iierum  miite,  d 
forte  reservata  sunt.  Sin  minut ,  rursut  dicta  quod  ie- 
gam ,  dum  tamen  hit  retpondere  ne  {al.  non]  graverit , 
quod  jam  diu  est  ut  expecto.  Primas  etiam^  quat  ad  te 
adhuc  Presifyter  Utteras  prmparaveram  mittendae,  per 
quemdamfratrem  nostrum  Profuturum^  qui  postea  no' 
bis  coUega  faclut ,  jam  ex  hac  vita  nugramt ,  nec  eat 
tunc  ipse  perferre  poluit^  qma  conthiuo  dum  profidsa 
disponit^  Epitcopatut  tarcina  detenlut ,  ac  deinde  in 
brevi  defunclus  est ,  etiam  nunc  ndttere  voiui ,  ut  scias 
in  tua  coUoquia  quam  oiim  inardescam^  et  quam  vim 
patiar  quod  a  me  tam  ionge  abtunt  tentut  corporit  tui : 
per  quot  adire  potsU  ad  animum  tuum  animut  mm,  nii 


a 


Aiias  88.  seripla  anm  405. 

Yiciorias  ex  Brixiaais  oodieibus  additttf  fe. 


tss 


KPfSTOLACV. 


8H 


fraUr  dutdmme^  et  in  Domim  mmbrii  honorande. 

036  '•  '"  ^^^  anlem  epigtola  hoe  addo^  qwd 
po$iea  didieimui^  ex  Hebmo  Job  a  (e  interpretatum , 
cumjam  quamdam  haberemus  inUrpreiaHonem  iuam 
ejuidem  Prophette  ex  Grasco  eloquio  versam  in  Latinum: 
ubi  tamen  asteriule  notasti,  qua  in  Bebrmo  eunl^  et  in 
Craco  desunt ;  obeli$cis  aiUm,  quee  in  Greeco  invenittn" 
tur,  et  in  Uebraso  non  sunt :  tam  mirabiti  diligentia ,  ui 
quibuidam  in  locis  ad  singuia  verba  singuias  stellas 
videamut^  sigm/icantes  eadem  verba  esse  in  Hebrteo,  in 
Grceco  autem  non  esse.  Porro  in  hae  posteriore  interpr&- 
tatione^  qum  versa  est  ex  Hebrm^  non  eadem  verborum 
fides  occurrit.  Nec  parum  lurbat  cogitantem ,  vel  cur  in 
itla  prima  ianta  diligentia  figantur  asterisd^  ut  ndmmas 
etiam  particutas  orationis  indicenl  deesse  eodidbus  Gne^ 
cis,  qucB  sunt  in  Hebrcm :  vel  cur  in  hae  altera^  qum  ex 
Hebrceis  es/,  negligentius  hoc  curatum  mt,  {a)ut  non 
ewdem  particulai  locis  suis  ittvenirentur,  Aliquid  inde 
exempii  gratia  volui  ponere  :  sed  mihi  ad  horam  codex 
defuil ,  qui  ex  BebroBO  est.  Verumtamen  quia  prcevolas 
iugenio ,  non  solum  quid  dixerimy  verum  etiam  quid  di- 
cere  voluerim^  satis^  ut  opinor,  intelligis,  ut  causa  red» 
dita,  quod  movet^  edisseras» 

i.  Ego  sane  te  mallem  Groecas  potius  canonicas  nobis 
inlerpretari  Scripturas^  qum  Septuaginta  Inierpretum  (b) 
aucloritate  periubentur.  Perdurum  emm  erit ,  st  tua  in- 
terpretatio  per  multas  Ecciesias  frequentius  cmperit  leeti-' 
tari ,  quod  a  Grmcis  Ecclesiis  Latinm  Ecclesim  dissona- 
bunt,  maxime  quia  facile  conlradictor  convincitur^  Grmco 
prolato  libro^  id  est  lingum  notiuimm.  Quisquis  autem 
in  eo  quod  ex  Hebrmo  tran^latum  est^  aliquo  insoiito 
permotus  fuerit ,  et  falsi  crimen  intenderit ,  aut  vix^  aut 
nunquam  ad  Bebrma  testimonia  pervenielur^  quibus  de^ 
fendatur  objectum,  Quod  si  etiam  perventum  fuerit^  tot 
Latinas  et  Grmcas  auctoritates  damnari  quis  ferat  ?  Buc 
accedil,  quia  etiam  consulti  Hebran  possunt  aliud  re- 
spondere;  ut  tu  solus  necessarius  videaris,  qui  eliam 
ipsos  possis  convincere :  sed  tamen  quo  judice ,  mirum 
si  potueris  invenire. 

3.  Kam  quidem  frater  noster  Episcppus,  cum  lectitari 
instituisset  in  Ecclesia  cui  prmest,  interpretaiionem  tuam, 
movit  quiddam  ionge  aliter  abs  te  positum  apud  Jonam 
Prpphetam  ( Cap.  4.  v.  6),  quam  erat  omnium  sensibus 
memorimque  inveteratum  ,  el  tot  mtatum  successionibus 
decantatum.  Factus  637  ^'^  tantus  tumultus  in 
ptebe,  maxime  Grmcis  arguentibus,  et  (c)  inflammanti' 
bus  catumniam  falsitatis^  ut  cogeretur  Episcopus  (d)  [ea 

(a)  Alisqaeiiecpiidi  partiCDla,  non  alioumen  sensa,  Be- 
nedicUni  AugusUiuauorom  operum  ediiores,  ut  emdem 
particutm^  elc. 

{b)  hdem  BenedicfiBi,  qum  sepluaginla  interpretum  per- 
Mbetwr^  alisque  auctorilale, 

(c)  £x  Erasmo  el  Lovauiensium  recensione  reposuiraiis 
inliimmumlibus ;  in  receniioribus  quippe  edilis  hacleiius 
obUnuerat  inctamantibus,  nec  conciuue  saiis ,  nec  vere  ; 
Mss.  cnim  omnes,  quos  Martianxus  curiose  cousuJuit,  no- 
biscnm  iegont :  et  Cicero  qooque  in  Verrem  invidiam  in- 
ftamnme  dixit,  quod  est  augere. 

(d)  Plus  saUs ,  uedum  immerito ,  vapulat  Pezronius  a 
)lartianseo,quod  legendum  putarit,  oea  qmppeerat  cimtas^ 
etc,  pro  ea  quippe^  etc.  lllud  vero  proprium  Oeas  urbis 
nomen  antea  subsUtnendum  voluerat  Isaacus  Yossius  epi- 
stola  ad  Schotanum,  suamque  eonjecturam  haud  usquequa- 
«ue  ooatemaeodis  argumeotis  oonflnDarerai.  auin  imo 


qnippe  eivitas  erat )  Judmorum  testimomum  flagitare. 
'Ctrum  autem  iUl  imperitia ,  an  malitia  hoc  esu  in  Be^ 
brmis  codicibus  responderunt ,  quod  et  Grmci  et  Latini 
habebant.  (e)  Quid  piura?  coactus  est  homo  velut  me»r 
dositatem  corrigere,  volens,  past  magnum  pericuium^ 
non  remanere  sine  plebe,  Vnde  etiam  nobis  videtur  ati^ 
quando  te  quoque  in  uonnuUis  falii  potuisse.  El  vide  hoc 
quate  sit,  in  eis  titieris^  qum  non  possunt  coUatis  usila^ 
tarum  tinguarum  testimonHs  emendari, 

6.  Proinde  non  pareas  Deo  gratias  agimus  de  opere 
tuo ,  quo  Evangeiium  ex  Grmco  interpretatus  es  :  quia 
pene  in  omnibus  nulla  offensio  est.  cum  Seripturam 
Grmcam  contulerimus.  Unde  si  quisquam  veteri  falsilati 
eontentiosus  faverit ,  proiatis  colialisque  codicibus ,  vel 
docetur  facUiime^  vei  refeiiitur.  Et  u  qumdam  rarissima 
merito  movent,  quis  tam  durus  ei/,  qui  labori  tam  utili 
non  facite  ignoscat,  ctct  vicem  iaudis referre  non  sufficit? 
Quid  tibi  autem  videatur,  cur  in  muiiis  aliter  se  liabeat 
Bebrmorum  codicum  aucloritas,  aiiter  Grmcorum^  qum 
dicilur  Sepluaginla ,  veUem  dignareris  aperire.  JNeque 
enim  parvuvi  pondus  habel  iila ,  qum  sic  meruit  diffa- 
man,  et  qua  usos  Apostoios,  non  solum  res  ipsa  indicat^ 
ud  etiam  teattestatum  esse  memini.  Ac  per  hoc  pluri- 
mum  profueriSf  n  eam  Scripluram  Grmcam  quam  Se- 
ptuaginta  operati  sunt^  Latinm  veritaU  reddideris :  qum 
in  diversis  codicibus  iia  varia  est,  ut  toierari  vix  possit, 
et  ila  siispecta,  ne  in  Grmco  aliud  invettiatur ,  «l  inde 
aliquid  proferri  aul  probari  dubiteiur.  Brevem  pulabam 
futuram  hanc  epistolam  :  sed  nescio  qhomodo  ila  milii 
dutce  faclum  est  in  ea  progredi,  ae  si  tecum  ioquerer. 
Sed  obsecro  te  per  Dominum,  ne  te  pigeal  ad  omnia 
respondere ,  el  prmstare  mi/ii,  quantum  potueriSf  prm- 
sentiam  luiim. 

638   ^PISTOLA  CY  (/). 

AD  ▲DGnSTIlfO»» 

Expostuial  de  Auguslini  Epistota  per  Itaiiam  sparsa^ 

qua  laxabalur  iocMS  non  reeu  a  se  exposUus  in  Epi- 

stola  ad  Gaiatas. 

Domino  vere  Sancto  el  BeatisBimo  Papse  AoootTHio 
IliERONYiius,  in  Domino  salutein. 

1.  Grebras  ad   me  episialas  dirigig,   et  saepe 

Episcopum  quoqae  elus  urbis  Marinianum  per  id  lemporis 
fuisse,  satis  certo  cofligere  sibi  Tisus  est.  Nos  quidem  nir 
hii  in  teitu  immutari  volumus  atisque  Mss.  codicum  suffi*a- 
gio,  nulli  tamen  noaliquereputauius,  fleri  perquam  fa- 
cile  poluisse,  ut  veteres  librarii  oea  vocis  insoleutia  offensi/ 
ea  ex  ingenio  subsliluerint,  qu»  ad  illius  similitudinem 
proxlme  accedit  Noa  enim,  ut  Martianaeo,  sic  nobis  vide- 
tur,  rectius  habere  vulgatse  lecUonis  conlextos ;  irao  o 
contra,  emendare  si  liceat,  ut  sensus  sit,  fiicile  potuisse 
Judaeorum  testimoniom  flagitari  in  Oea  civitate,  in  qua  eo- 
rum  multi  degereat ;  minime  vero  quod  ea  ci >  ilas  erat 
Judmorim,  ui  lalso  ilie  praefert :  neque  ut,  alia  interpun- 
ctione^  BenedicUni  Au^fiiBtiniauorum  operum  editores  ha- 
bent,  quod  ea,  id  est,  talis,  erat  cimias,  ut  ttiud  Judmorum  ad 
tesUikioiiium  referatur,  non  ad  clvitatem  :  ulroque  enim 
modo  aut  falsa,  aut  obscura  et  impedila  sentenUa  est.  Ncc 
tandem  movet,  quod  maxime  urget  Martianseus,  oppidum, 
sive  opprdtc/«m  infra  epist.  ll!2.  num.  SLdici  absHiero- 
nymo  Oeam  vero,  quae  nunc  Tripotis  dicitur,  amplam  civi- 
tatem  fiiisse,  at^ae  e«e :  aam  et  civitatem  heic  vocat  Au- 
gusUnus,  et  fuisse  sedes  Episooi^  persuadet,  et  oppida 
tandem  omnia  civitales  esae,  non  e  oonverso,  nemo  est  ho- 
mianm  qui  igaoret.  Yid.Piiiiiam,SolinQBi,Melaffi,  et  GesU 
Golal.  CarUiag. 

(e)  Benedieiini  addant,  aUfue  dicebani. 

i/\  Atias^,scriptacircaannum  40^ 


188  SiNCTl  HlEilONTMI 

rompellas,  at  mpondeam  caidam  Epittols  taae,  cu- 
]ns  ad  roe ,  ut  ante  jam  acripsi ,  per  rratrem  Sysin- 
nium  Diacomim  exemplaria  peryeneruni  absque  6o- 
fcriptione  tua;  et  qnain  primum  per  frairem  Pro- 
ftt(urum«  secondo  per  quemdam  aliom  le  miiisse 
aignlHcas  :  et  inierim  Profuiiinim  reiracium  de  iii- 
nerCt  et  Episcopum  consiituium ,  Teloci  inorie  sub- 
tracium  :  illum  ciijus  nomen  retices«  maris  limuisse 
discrimina ,  ei  navigaiionis  muiasse  conslliuin.  Qu» 
cum  ita  siut,  satts  mirari  nequeo,  quoinodo  ipsa  epi- 
tiola  ei  Romas  ei  in  Italia  liabcri  a  plerisque  dicaiurt 
et  ad  me  solum  nob  pervenerit ,  cui  soli  missa  est ; 
praeseriiin  eum  idem  frater  Sysinnius  inier  cxieros 
Traciatos  tuos  dixerit  eam  senon  in  Africa,  no»  apud 
te,  sed  io  insula  Adria;,  ante  lioc  ferme  quinqiien* 
nium  reperisse. 

i.  De  amdtta  omnis  tolUnda  iuspleio.  De  amiciiia 
orojiis  iollenda  suspicio  esi,  ei  sic  cum  amico ,  quafc' 
cura  aliero  se  esi  loquendum.  Nonnulli  familiaref 
mei  ei  vasa  Cbristi,  qiiorum  Jerosoiymis  et  in  sanctis 
Locls  per  magiia  copia  est,  suggerebani,  non  siinplici 
animo  a  ie  factum ,  sed  laudem  aique  rumusculus  et 
gloriolam  populi  (a)  requirente^  ui  de  nobis  cresce- 
i«8;  ui  miiUi  cognoscereni  ie  provocare,  me  iimere; 
te  scribere  ut  dociiim ,  me  lacere ,  ut  imperilum  :  et 
tandem  reperisse ,  qui  garroliiati  ^39  i^®  ^i* 
leniium  modamque  imponeret  Ego  auiem  ut  sim- 
pliciter  fatear  dijpiaiioni  iuae,  primum  idcirco  re* 
ipondere  nolui,  quta  tuam  liquido  episiolam  non 
credebam;  nec  ( ui  vulgl  de  quibusdam  proverbium 
€Sl)  litum  melle  gladium.  Deinde  illud  cavebam ,  ne 
episcopo  comnmitionis  meae  viderer  procaciter  r^ 
spondere ;  et  aliqiia  is  reprebendcntis  episiola  re- 
prebendere :  pracseriim  cum  quxdam  in  illa  basretica 
jiidicarem. 

3.  Ad  eiiremum,  ne  to  jure  cxspostulares » et  di- 
ceres  :  Quid  enlm?  Episiolam  meam  viderasi  ci  noiae 
iibi  manos  in  subscripiione  signa  deprehcnderas ,  ot 
tam  facile  amicom  Ixdcres ,  ei  alieriiis  maliiiam  in 
meam  verteres  contumeliam?  Igiiur  ui  anle  jam  scri- 
psi,  aut  mitie  eamdem  epibtolam,  iua  subscripiam 
mann ,  aui  senem  latiiaiiiem  in  cellula  lacessere  de* 
sine.  Stn  auiem  tuaro  vis  vel  exercere,  vei  (6)  osien- 
tare  docirinam,  qoaere  juvenes  et  disertos  et  nobiies, 
qiiorum  Rom»  dicuniur  esse  qaainplurimi,  qui  pos- 
sini  et  audeaiit  tecum  congredi ,  ci  in  dispuiaiiono 
sanciarum  Scripiurarum ,  jugum  cum  Episcopo  du- 
cere.  Ego  quoiidum  milet,  nunc  veteranus  et  tuas  et 
aliorum  debeo  laiidare  viciorias»  non  ipse  rursos 
elToeto  corpore  diinicare ;  ne  si  me  freqoenier  ad  re- 
scribenduin  impuleris,  lllius  recorder  (c)  hisioriae, 
qiiiMl  Haniiibalem  juveniliter  exsultaniem ,  Q.  Uaxi- 
nius  paiienlia  sua  fregerit. 

Oiuma  fert  wtat^  anumm  qttoque :  $ospe  ego  tongoe 


m 


(a)  Martlancos  reqvirentenif  quam  lecUonem  faisi  pn- 
dein  Viciorius  accosaverat  in  Erasmianis  codicibus. 

{b)  Mariiaiisu^  post  Erasmuro  osiaidere. 

{€)  Esi  ajpod  Livium  Decadis  teriiae  lib.  2.  deque  eo  Ma- 
Ximo  VirglUus, 

c/mis,  ^iit  NoMi  emictando  reniM  rem. 


Omtando  puerum  mendhi  me  coudere  soies. 
Nune  obiila  miAt  tol  carmiHa  :  vax  quoque  Metrim 
Jam  fugit  ipta.  ( VmciL.  Eclog.  9.  9.  61 .) 

Et  oi  magis  de  Scripioris  saiiciis  loqnar,  Benellai 
illeGalaadites»  regis  David  bcneftcla,  omnesquede- 
Itcias  juveiii  delegans  filio  (2.  Reg.  19),  osiendit  sc- 
iiectttiem  fca^c  necappeiere  dcberc,  nec  oblata  sosci- 
pere. 

4.  Quod  auiem  joras  te  adversmn  nie  librum  nec 
scripsisse*  neqite  Romam  misisse,  quem  non  scripse- 
ris ;  sed  sl  forie  aliqaa  in  tuis  scriptls  reperianiur, 
qii»  a  meo  senso  dlscrepeiit,  non  me  a  te  Ixsom , 
•ed  a  ie  scriptom,  qvod  tibt  recium  videbaiar ;  qoaeso 
ot  nie  patientor  audias.  Non  scrlpsisti  libmm ,  et 
MO  quomodo  mihi  repreiienslonis  a  te  meae  pcr 
aliua  scripu  delata  sunt?  Cur  habet  Iialia  quod  ia 
Bon  scripsisti?  Qua  ratlone  poscls,  ot  rescribam  ad 
ea  qme  scripsisse  le  denegas?  Non  tam  faebes  sum,  ut 
si  drrersa  senseris,  me  a  te  laesum  poiem.  Sed  si  mea 
cominus  dicta  reprehendas»  ei  raiionem  acripiorum 
cxpeuis,  ei  quae  scripserim  ,  emendare  compellas,  et 
ad  «oacvw^tev  provoces,  ct  oculos  mihi  reddas,  in  hoc 
laeditur  amicitia,  in  hoc  necessitudinis  jura  violantur. 
Ne  vidcamur  certare  pueriliter,  et  fautoribas  invicem 
▼el  deiractoribos  nosiris  tribaere  maierlam  conten* 
dendi ;  haec  scribo,  qnia  te  pore  et  Clnisiiane  di- 
ligere  cupio,  nec  quidquam  In  mea  meiite  reiinere, 
quod  distei  a  iabiis.  Non  enim  coiiveiiii,  ut  ab  adole* 
•ceiiiia  usque  ad  hanc  aQtatem  in  monasieriolo  cum 
sanciis  Fratribus  labore  desodans ,  aliquid  contn 
Episcopum  communionis  meae  scribere  audeam  :  et 
euin  Episcopum,  quem  anie  cepi  aniare  quam  nosse ; 
qui  mo  prior  ad  amicitias  provocavii;  quem  posimo 
oricntem  in  Scrlpturarum  divinarnm  [al.  abest  divi' 
narum]  erudiiione  laelaius  sum.  Igiiur  aut  iuum  ne- 
gaio  librum,  si  forte  non  tuus  est,  et  desine  flagiiare 
rescriptum  ad  ea  quae  non  scripsisii :  aui  si  tuus  cst, 
ingcnue  confitere ;  ui  si  in  defensionem  mei  aliqua 
scripsero,  in  te  culpa  sii  qui  provocasii,  non  in  me» 
qui  respoiidere  compulsus  sum. 

5.  Addis  praeierea  ie  paraium  esse ,  ui  si  quid  me 
in  iuis  scriplis  moverit,  ei  corrigere  voluero,  frateme 
accipias,  et  non  solom  (d)  mea  in  le  benevolentia 
gavisurum;  sed  ui  hoc  ipsum  faciam,  deprecaris. 
Rursum  dico  quod  seoiio,  provocas  senem,  taceiitem 
aiimolas,  videris  Jactare  doctrioam.  Non  est  antem 
aetaiis  meae  potari  nialcvolum  erga  eum ,  cui  magis 
favorem  debeo.  Et  sl  In  Evangeiiia  ac  Prophetis 
perversi  liomines  inveniiint  quod  nliantar  repreheii- 
dere,  miraris  si  in  inis  libris ,  et  maxime  iii  Scriptu 
rarimi  exposiiione,  qoae  vel  obscurissimae  sunt,  qnae- 
dam  a  recia  linea  discrepare  videantur?  Et  boc  dico^ 
non  qood  in  operibos  tuis  quaedam  reprehendendt 
Jam  ccnseam  :  neque  enim  leciioni  eoram  nmquaif 
operam  dedi,  nec  horum  exemplariorum  apud  not 


(d)  Yiclonus  de  praRpoaiilonem  reposoit.  Ei  Augostin. 
ooidem  supra  Episi.  iOi.  n.  2.  de  ipsa  tuOf  Uiquity  oiaieoO' 
lentia  gansurue,  etc. 


8S7 


fet^IStOiA  GVi. 


copk  6Sl,  j^fseter  Soliloquioram  tuoruin  llbros,  ct. 
qiiosdam  Gommentarios  in  Psalmos,  041  ^^^ 
si  vellem  discotcre,  non  dicam  a  me ,  qui  nihil  sam, 
sed  a  veterum  Grsccorum  docerem  interpretationibus 
discrepare.  Vale,  mi  amice  carissime ,  aetate  flli,  di- 
gnitate  parens;  et  hoc  a  me  rogatus  observa,  ut 
quidquid  mihi  scrlpseris»  ad  me  primum  facias  per- 
venire. 

EMSTOLA  GVL  (o) 

(6)  AD  SoifNUII  BT  FrITBLAII. 

Poitquam  gratutalus  e$t  Sunnke  ac  FreteltB  sint,  e  G«- 
tarum  licet  genere ,  Uudiis  Divinarvm  SerifHurarum 
praiclarii  :  retpondet  ad  sibi  proponta»  ex  P$altm$ 
qumetionee^  eorumque  difficuUatee  omnee  diluMt,  Mlen- 
dens  qvrrnam  $it  inter  varigntee  lectionee  Qrwea$^ 
atque  Laiina$,  ccBten$  prmferenda^  qumque  propiue 
ad  Hebfaicum  {ontem  aeeedoL 

Dilectissimls  (e)  fratribus  SmniLE  et  FaETELiB ,  et 
eaeteris  qui  vobiscum  Doroino  serviunt ,  Hieroiitiius. 

1.  Vere  in  vobis  Aposlolicus  et  Propheticus  sermo 
completus  est :  In  omnem  terram  edit  $onu$  eorum , 
et  m  finei  arbie  terra  verba  eorum  (Pi  18.  5;  et  Rom. 
10.  18).  Quis  hoc  crederet,  ot  barbara  Getarum  lin- 
gua  llebraicam  qnaercret  Veriiatem ;  et  dormitanii- 
bus,  imo  ((()  contendentibiis  Graecls,  ipsa  Germania 
Sjpirltus  Sancti  eloquia  scrotaretorT  /n  veritate  co- 
gnovif  quod  non  eet  penonarum  acceptor  Deus ;  ted  in 
omm  gente  qul  timet  Deum ,  et  operatur  jusiitiamf  ae- 
ceptu$  e$t  ilU  {Act.  10.  54  et  35).  Dudum  callosa  te- 
nendo  capolum  manos  ,  et  dtgiti  tractandis  sagittls 
aptlores,  ad  stjlnmcalamumque  mollescunl ;  et  bcl- 
licosa  pectora    0j|i2    vertuntur  in  mansuetodinem 

(a)  Atia$  135.  Scripta  drca  an.  405. 

(6)  Hanc  Martianaens  Epistolam  longe  majori  quam  cae- 
leras  dUigeiitia  atque  opera,  cum  pridem  seorsim  edldisset 
in  Hierongmi  ProaromoM  susceptae  a  se  uovae  edliionis 
spedmen  praeberel,  in  doabus  opi>o6itis  columnis  recudit, 
ut  ex  una  veterum  edlUonum  falsitas,  ex  alia  ab  se  com- 
posita,  ut  ipse  loquitur,  verius  uno  inluilu  appareret.  £t 
plures  quioem  apitd  Erasmom  et  Victorium  maximc  io  He- 
braids  verbis  errores  irrepseraat ,  (]uos  ille  (Mttsim  emen- 
davit,  ut  eliamsi  praeierea  aliud  mbil  pra»lilis8et,  esset 
tamen  curiUi  Hieroitvml  amatores  nralium  se  debere  fate- 
rentor  :  illud  tamen  lusUtntum  ad  creaudam  magois  nomi- 
nibus  iuviUiam,  cum  legentis  taedio,  et  cliartarum  dispen* 
dio  nemo  unquam  probarit.  Nos  variantes  de  more  subne- 
aimus,  et  quatuor  praiterea  Mss.  codicibus,  iisque  anti- 
quissimis  atque  optimae  notae,  Veronensi  uno,  et  trii)0S 
nomaois,  nempe  Vaticano  15.  alleroReginae  Sveoorum  286. 
et  Palatino  39.  usi  sumus,  per  quos  quantum  nlUra  proTe- 
cerimus,  lecloris  erii  Judicium. 

(c)  Jam  dudnm  consiat  Suuniam  et  Fretelam  non  mulie- 
rcs  niiase,  sed  viros,  ui  pluribus  ab  editore  Benedictino . 
aliisque  antea  probatum  est,  quorum  argumeniis  aUquid 
addere  non  oportet.  Sed  illud  expendendum  prseterea  est, 
quod  nuperua  auclor  Moraviaa  sacrae  coosUtuit,  Freteiam 
neinpe ,  quem  et  Federicum  alio  nomine  dici  autumat , 
Juliomonttty  si? e  Olomucri  praesulem  fuisse,  Sunniam  vero 
Niiraviae  :  in  cujus  rei  testimonium  Eugenii  II.  Ulleras 
anai  8iB.  ad  Episoopos  Moraviae  et  Panoouiae  datas  dtat , 
el  Avenlinum  in  Annalibos  Boionim  1.  %  Nam  ut  ca^tera 
bonia  coiqeauris  muniisse  videatur  :  certe  in  eo  faliilur , 
quod  ab  anno  397.  eos  Episcopos  jussos  fuisse  tradit :  di- 
xisset  post  annum  404.  siquidem  cum  hanc  ad  iilos  episto- 
bni  Hieron.  scrilieret,  in  nulla  Ecclesiastica  dignitate  iUos 
meruisse  fiicile  ex  contextu  apparet. 

(d)  Veteres  editi  contenmentibu$^  fortaase  verius.  Mox 
ubi  forte  typothetamm  errore  Mariianaeos  legebat  opera^ 
$u$  vitiose  pro  optTatur^  quidam  oodioes  addunt  Dei. 

8.  Hinoima  L 


Cbristianam.  Nonc  et  Isalae  vaticinlom  eernimos  opero 
coropletuni :  Concident  gladioi  tuoi  m  aratra^  et  laneeas 
sua$  ifi  faUe$ ;  et  non  sumet  gen$  eontra  gentem  9/a- 
dttifii,  et  non  diecent  uttra  pttgnare(]$ai.  2. 4).  Rursum 
In  eodeoi :  Pa$celur  lupus  cum  agno ;  et  pardue  r«- 
quieecet  cum  hado ;  et  vitutue  et  teo  et  tautue  pa$eentur 
ttrtiif/ ;  et  puer  parvuiut  ducei  eo$ ,  el  bo$  et  ursus  in 
eommune  pascentur :  pervutique  earum  erunt  pariter; 
et  leo  et  bo$  comedent  paleai  (Ibid.  7.  8.  et  $eqq,) ;  non 
ot  simplicitas  in  feritatem  transeat ,  sed  ut  feritas 
discat  simplicitatem. 

2.  Quaerltis  a  me  rem  magni  operiSy  et  majoris  in- 
vidiae ;  in  qua  scribentis  non  ingenium,  sed  eruditio 
eomprolietur ;  ut  dum  ipse  cuplo  de  caeteris  judicare» 
judicandum  me  omnibus  praebeam  :et  in  opere  Psal- 
terii  juxta  (e)  digestionem  schedolae  vestrae,  ubi- 
cumque  inter   Latinos  Grscosque  contentio   est, 
quid  magis  Hebraeis  conveniat ,  signinccm.  In  qoo 
illud  breviier  admoneo,  ut  sciatis  aUam  esse  editio- 
nem,  quam  Origcnes  et  Caesariensis  Eusebius,  omnes- 
que  Grseciae  tractatores  Kow^*,  id  cst,  commutms 
appellant,  atqoe  Vutgatam^  eta  plerisquenunc  Aouxw- 
yd«  dicitur;  nliam  Sepiuaginta  Interprctum ,  quae  lo 
i^Kttlou  codicibus  reperitur ,  et  a  nobis  in  Latinum 
sermonem  fideliter  versa  est ,  et  lerosolymae  atque 
In  Orientis  ecclesiis  decantatur.  Super  qua  re  eC 
sanctus  illius  meus  Avitus  sxipe  quaesierat.  Et  quia 
se  occasio  fratris  nostri  Firmi  Presbytcri  dedit,  qui 
mibi  vestram  episiolam  reddidit;  duobns  (/)  scribeiis, 
in  commune  rcspondeo,  et  me  magno  amicitiae  Ubero 
foenore,  quod  quanto  magis  solvimos,  plus  debemus* 
Sicut  autem  io    843    "ovo  Testamento,  si  quando 
apud  Lalinos  quaesiio  exoritur,  ct  est  inter  exemplaria 
varielaSy  recurrimus  ad  fontem  Graeci  sermonis,  quo 
novom  scriptum  est  Instrumentum  :  iia  in  veieri 
Testamento ,  si  qoando  Inter  Graecos  Latinosque  di- 
versitns  est ,  ad  Hebraicam  confiigimus  [al.  reeurri* 
imis]  veritatem ;  nt  quidquid  de  fonie  proficiscilur% 
hoc  quaeramns  in  rivulis.  Kotyi^  auiem  ista ,  boc  cst 
Gommunis  cdllio ,  ipsa  est  quae  et  Sppiuaginta.  Sed 
hocinterest  inter  oiramque,  quod  KoivTy  pro  locis  et 
temporibus,  et  pro  voluntate  scriptorum,  vctus  cor- 
rupta  edttio  est.  Ea  autem  quac  babelur  in  EC««)or«, 
et  quam  nos  verlinius  ,  ipsa  esi  quae  in  eriidlorum 
libris  incorrupia,  ei  iminaculala  Septunginta  Inter- 
pretum  translaiio  reservainr.  (g)  Quidqnid  ergo  ab 


(e)  Erasmus,  et  Yictorius  dislbictitmem  pro  digestionem 
Conaeqnenter  pro  Graeca  vooe  uow^  qualuor  Mss.  nostri 
Godioes,  etpluresapud  Martianapum  legunt  koiiia.  Altfrum 
verbum  ao«h«v^  Mss.  aliquot  legont,  Am«t^io<,  aui  aou»iAvio{, 
quod  idero  videtur  ac  t«G  Aomm^,  Ludani^  ul  aiii  ciidices 
prseferunt  tantuoEi  Latine. 

(jT)  Sic  e  duobus  Mss.  codiclbos  legimiis,  guonim  aiter 
ValicauusSii.  teste  Martianaeo,  qui  verae  huic  luotioni  iilara 
praetuiil,  cinae  ct  velenim  ediUonum  erat,  vettram  episio- 
tam  reddidit  a  vobi$;  tcribens^  etc.  quae  et  inconoiuna  est, 
et  Hieronyiiii  seusum  non  reddit.  Iciem  i  anlo  infra.  Et  e$t 
inter  exenijptaria  veritae^requirendaj  recurrimutf  etc 

(g)  Falli  boc  looo  Hieronyinus  quilNiSilam  vtdetur,  cum 
Ketv^  illa  sife  Gommunis  editio  interduni  Hebraeo  magis 
conveniat,  quam  purior  alia  Hexapiaris.  Et  loca  quaedam 
Psalmonun  reclut  ipse  idem  S.  Doctor,  quae  rem  evincunt 
exemplo.  Placuit  proinde  Husserio  pro  ab  Hebrmrum,  le- 
gere  ab  eorum,  ut  sensus  sit,  nulli  dubium  esse  a  LXX 


{Vingt-sqfi.} 


m 


SANGH  HlfiRONTIIl 


iiQ 


fme  tllMrefat ,  nutti  iSelbhnn  est ,  ^uin  ita  et  ^  He- 
bVxiriDm  auctmilar^  ^scordet. 

5.  Piinia  de  quinto  PsaTmo  qnsestio  futt :  Heque  ha- 
Ifiid^k  juank  U  maUgntt${P$aL  5. 6).  Pro  qao  hal)etur 

'  M  GneeO,  «ftrt  «■^mi^mc  mc  vdvtip^t  Sive  itovi}ptu6/uievO(, 

^l  Ynlgala  editio  continelt.  El  miramlni,  car  imfiocxiav, 
M  est,  hieolaium  Latinas  inierpres  non  vcrterii,  sed 
pro  boc  posnerit  habitationem ,  qu.T  Gracce  dicilur 
KttTOixice.  Qaod  quidem  in  alio  ioco  feclsse  convinci- 
tor :  Hiu  nnhi ,  quia  ine^lalui  meus  prolongatus  e$t 
(Pm/.  449.  5).  Et  in  decimo  quarto  Psafmo  rursum 
fMro  ineolatn  babitationem  posuit :  Domine  futi  habi- 
takit  in  tabemetcnlo  tuof  {P$at.  II.  1).  Et  sciendum , 
quod  si  voluerimus  dlcere  :  Domine  qui$  incolet  laber- 
nacuium  tmtm?  vel  illud  de  quinto  :  Neque  incotet 
juxta  te  maiignue ,  ^rdet  cOfwv^ocy :  et  dum  imerpre- 
tationis  xmcoC^i^^v  sequimur,  omnem  decorem  irans- 
latioais  amittimus,  et  banc  esse  regulam  boni  inter* 
pretis  ,  ut  niAfMra  linguse  alterius  ,  su»  iingu;je 
exprimat  proprietate.  Quod  et  Tuilium  in  (a)  Prota- 
gora  Platonis,  et  in  Otxovo/mcx^  Xenopiioniis ,  et  in 
044  Demosilicnis  conlra  ^schinen  oratione  fe- 
cisse  convincimus ;  et  Plautum  ,  Terenlium  ,  Cabci- 
liumque  erudilissimos  viros,  in  Grsecis  comoediis 
transferendis.  Nec  ex  eo  quis  Latinam  linguam  an- 
gnstissimam  putet,  quod  non  possit  vcrbum  de  verbo 
transferre;  cum  eiiam  Graeci  pleraque  noslra  cir- 
cuiiu  [al.  per  circumilu$]  transferant :  el  verba  He- 
braica,  non  interpreiationis  fide,  sed  linguoe  suae  pro- 
prietalibus  nitanlur  exprimere. 

4.  De  eodem  Psalmo  :  Dirige  in  con$pectu  meo  viam 
tttam{P$al  S.  9).  Pro  quo  habeiur  inGraeco  xKnyjBv^ 
h^iav90\t  riiv  oZov  /cou,  hoc  est,  dhrige  in  con$peclu  tuo 
vtam  m^flfn.  Qiiod  necSeptuaginta  babent,  nec  Aqujia, 
nec  Symmachus ,  nec  Theodotion ;  sed  sola  Koiyii 
editio.  Denique  el  in  liebrxo  ita  scriptum  reperi,  (6) 
OSEA  LAPHANAi  DARCHACH.  Quod  omncs  vocc  simili 
transiulerunl ;  Dfrt^e  tn  compectu  meo  viam  tuam, 
Secundum  illud,  quod  in  Oratione  Dominica  dicitur : 
Pater  no$tcr,  qui  e$  in  ccsli$,  ^ancti/icetur  nomen  tuum 
{Maiih.  6.  iO).  Non  quo  nobis  orantibus  sanctifice- 
tnr  quod  per  se  sanclum  est :  sed  quo  petamus ,  ut 
quod  per  naluram  sui  sanctum  est ,  sanctiflcetur  in 
nobis.  Ergo  et  nunc  Propheta  posiulat,  ut  via  Domini 
qnae  per  se  recta  est,  etiam  sibi  recta  fiat. 

fnterpretom  auctorilate  discordareGommunem,  ubicumqne 
discrepet  ab  Hexaplari,  quae  inoomipu,  et  immacuUita 
eorumdem  interpretuia  translatio  est.  Sed  nec  ulia  huic 
conjecturse  sufiragantur  edita  aut  Mss.  exemplaria,  nec 
Hieronynd  sensus  mious  commode  potest  intelligl,  cum 
Qexaplarem  iUam  edkionem  ita  ad  Hebraicnm  exemplar 
exegisset  Origenes  ex  aliis  versionibus,  obelorum,  atque 
asteriscorum  ope,  ut  nec  plua  aliqnid  nec  pUnus  baberet 
Hebraioo  textn.  Paulo  supra  pro  voce  vetuSy  Erasm.  et  Yict. 
teterwn. 

{u)  Prota^or»  Bomen  e  doobus  Yaticaals  isserimns , 
auod  alli  euam  a  MariiwMeo  inspecU  oodices  fere  omnes 
depravant  |n  pytka(foram. 

Iq]  Erasm.  et  Yi^  /uife$»  iaphanai  darchecha  :  et  pri- 
mum  quidem  vertHim  %'«sar  ex  Hassorethico  cheri  ivnn. 
Caiera,  utsemei  dixisse  sufficiat,  ex  Grammaticorum  pun- 

rilione  quae  Hieronymi  temporibus  inferior  est.  Pro 
ehah  exemplaria  nosu^ ,  tum  pleraqua  Martianaei  dttr' 
■chaM^  ficlll  exscrfptoram  lapsn. 


5.  6e  fexto  Psalmo  :  Erubeieani  et  conlurhentur 
vehemenler  omne$  inimici  mei  {P$al,  6. 1).  £t  dicitis 
ih  Grc-cco ,  vehementer ,  non  haberi.  Scio :  sed  hoc  in 
editione  YoTgaia.  Cxterum  in  Hebraeo  habet  (c)  hod, 
id  esl,  vehemehter;  et  omnes,  of^ipti^  simiiiter  trans- 
tulerunt. 

6.  De  septimo  Psalmo  :  Judiea  me  Domine  ^ecun- 
dumju$iitiam  meam  {P$al.  7.  9).  Pro  quo  hal>etur  in 
Graeco,  *tctA  riiv  Scxocioovyn*  ffovf  id  est,  jttoMa  jttsit/tam 
tuam.  Sed  et  in  hoc  male ;  in  Hebrxo  eDim  sideci 
liabet,  quod  interpretalur,  jtt$Htia  mea;  et  non  sede- 
CAGH,  qnod,  juetitiam  tuam,  sonat.  Sed  et  arones  Inter- 
pretes,  Q45  i^^tttitiam  meam,  voce  simlli  transtule- 
nint.  Neccuiquam  videatur  temerarium,quod  judicari 
secandum  Justitiam  suam  postnlet ,  cnm  et  seqnens 
versiculos  hoc  ipsum  significet :  Et  $ecundum  inno- 
cen^am  meam  $uper  rhe  {IMd,)  Et  sexti  decimi  Ps^Imt 
hoc  exordium  sit :  Exaudi  Domine  ju$titiam  meam 
{P$al.  16.  i).  Et  in  septimo  decimo  quoque  dicatur : 
Retribuei  mihi  Dominue  $ecundum  ju$titiam  meam ,  et 
$ecundum  puritatem  manuum  mearum  reddet  mihi  (Pm/. 
17.  25.).  In  vigesimo  quoque  quinto  Psaimo scriptum 
sit :  Proba  me,  Domine^  et  tenta  me:  ure  renee  meot^ 
et  cor  meum  {P$aL  25.  2).  Et  in  quarto  dicatur : 
Cum  invocarem,  exandivit  meDeu$ju$titi0nkeee{P$at. 
4.  i).  Et  in  bctogesimo  quinto  :  Cu$todi  atdmam 
mcam,  quouiam  $anctu$  stim  {P$al,  ^.  t),  Jacob 
quoque  loqualur  in  Genesi :  Exaudiet  me  era$  juetitia 
mea  (Gen,  50.  53). 

7.  De  octavo  Psalmo  :  Quoniam  videbo  co$lo$  tuo$ 
{Psal,  8.  A).  Et  dicilis  quod,  tuo$,  inGraeco  non  ha- 
bcat.  teruin  est,  sed  in  Hebraeo  legitur  sahacha, 
quod  interpreialur,  c€elo$  tuo$,  ei  de  editione  Theo- 
dolionis  in  Sepluaginu  Interpretibus  additum  esi  sub 
asterisco  :  cujus  rei  vobis  sensum  breviter  aperiam. 
13bi  qoid  miniis  habeiur  in  Gr«c6  ab  Hebraica  Vcri- 
tate,  Origenes  de  translatione  Theodotionis  addidlt, 
ei  signnm  posuit  asterisci,  Id  esi,  stellam,  quae  quod 
prius  abscondilum  videbatur,  illuminet.  et  in  me- 
dinm  proferat  :  ubi  autera  quod  In  Hebroeb  non  esi, 
in  Graecis  codicibus  invenitor|,  obelon,  Id  est,  Jaceri- 
tem  prseposnit  virgolam,  quara  nos  Latinc,  veru, 
possumus  dicere ;  quo  osteiiditur  jugulandum  esse  et 
confodiendnm,  quod  in  Aulhenticis  libris  non  inve- 
nitur.  Qu»  signa  et  in  Gra>corum,  Latinorumque 
poeraatibus  inveniuntur. 

8.  Decimo  sexto  :  Ocuti  tui  videant  (eqmtatee 
{PtAL  i6.  2).  Pro  quo  in  Graeco  vos  legisse  dixisiis : 
ol  IfSciltAot  fMv,  (d)  id  esi,  oculi  md;  sed  reciius,  oc«/t 

(c)  lidem  Erasm.  et  Victor.  xeod.  at  Mss.  omnes  Mod  : 
quod  enim  iradunt  Hebraicarum  liUeramm  magistri,  sem- 
per  Initio  dicUouis  iegendum  seheva,  veteres  nuoquam 
r^erunt.  At  gravios  m  sequenti  Hebraica.voce  peocant 
ediiores  lidem,  ubi  xidekatheea^  ipp^t  comminiscnniur 
pro  T^n,  sedechah,  Rellquas  Hebraicarum  vocum  leclio- 
nes  prout  in  iis  ediUonibus  babentur,  subhMJIe  repr^esen- 
tare  non  est  operae  pretium,  nisi  si  quid  ultra  Maasorethi- 
cam  legendi  rationem,  quae  hodieque  obtinet,  doceant. 

[d)  Contra  Mss.  fidem  addnnt  Evasm.  et  Victor.  mt^ 
dWnrcoj,  et  eorun^m  inlerpEeutioaem,«MeaRl  eequuatee. 


Gum  iisdem  Hs.  Palalious  mox  j^bet,  _-. 
recte  operante  pro  recta^  qdb  iSUra  i6ii 


.j»it,  et 
aVati* 


841 


EPISTOLA  CVl. 


m 


Iff  I,  qnia  61  snpra  dixerai :  De  vuHu  tuo  judUium  meum 
ffrodeal  (Pi.  16,2) ;  et  ocaU  Dei  in  Prophela  recUope- 
raiice,  646  ^^^^  prava,  sed  recia  conspiciant.  In 
ipso  :  Cu$k>di  mt  ut  pttjnUam  oculi  (Ibid.  8).  Dicilis- 
quc  in  Graeco  legi :  Cusiodi  me  Domine;  quod  nec  in 
llebraeOi  nec  in  uUo  [al.  illo\  liabetur  interprete.  In 
eodeui  :  ExAur^,  Dominet  fnrnBveni  eum^  et  eupptanta 
eum  (Ibid.  15).  Pro  quo  in  Graeco  sit ,  (a)  icp6f$ou9f 
teuTois»  id  esl,  pran^eni  eos^  et  supplanta  eos  :  sed 
mclius  si  legatiir  numero  singujari :  siquidem  de  im- 
pio  dictum  est,  de  quo  statim  sequitur,  prteveni  ewfn 
et  siipplanta  eum :  eripe  animam  meam  ab  impio,  Nui* 
lique  dubium,  quin  diaboium  sigoificet. 

9.  Decimo  septimo  Psalmo :  Grando  et  carbonii 
ignU  {Psat.  17. 15).  Et  quaeritis  cur  Graecus  istiui 
versiculum  secuDdo  non  habeat,  (b)  iuterpositis  duo- 
bus  versibus.  Sed  sciendum,  quia  de  Hebraico,  et  de 
Theodotionis  editione  in  Septuaginta  Interpretibus 
sub  asterisco  additum  sit.  In  eodem  :  Qui  perfeeit 
pedee  meo$  tanquam  eervorum  (Ibid»  54).  Pro  quo 
•cribitis  in  Graeco  inveniri  (c)  [iurA  IX«^u,  id  est, 
Umquam  cerm :  sipgularem  namerum  pro  plQrali.  Scd 
in  Hebraeo  pluralis  numerus  poslius  est  ciajaloth, 
^t  omnes  Interpretes  pluralem  numerum  transtule- 
runl.  In  eodem  :  Et  dedisii  mt/ii  proteetionem  iatuds 
tuw  (Ibid.  56).  Pro  quo  in  Graeco  vos  legissedixistis, 
w%i  9umpi04  jMv,  id  est,  saluiie  meee.  Sed  in  Hebraeo 
Jkucha.,  ealutis  tuce^  signiricaty  non,  meae;  quod  et 
omnes  Interpretes  transtulerunt.  In  ipso  :  Supptan" 
iasti  insurgente$*^n  me  iubtue  me  (Ibid.  40).  Pro  (juo 
iu  Grxco  piusinvenigse  vos  dlcitis  :  Omnee  inswrgen- 
Ue;  sed,  ofim^s,  additum  est.  In  eodem  :  Yivit  Do- 
minus,  et  bene^ctus  Deus  meus  (Ibid.  47).  Et  dicitis 
in  Graeco  noo  baberi,  meus.  Qnod  non  sub  asterisco, 
aed  ab  ipsis  Septuaginta  de  Hebraiea  Yeritate  trans- 
latum  est ;  et  cuncli  Interpretes  in  hac  parie  conaeii- 
tiuDt.  In  eodem  :  Liberator  meus  de  gentibus  iraeun' 
dis  (Ibid.  48).  Pro  qno  in  Graeco  invenisse  vos  dicl' 
tis  :  Ab  ittimieis  meis  fortibus ,  sive  potentibns.  Et 
quia  semel  veriiati  studemus,  si  qtiid  vel  transferen- 
tis  resiinatione,  'vel  scribentlum,  647  ^^iio  depra- 

(a)  Grsecam  vocem  %f&^haw  hoc  loco  Valicanus  non  ba- 
bet,  sed  tantum  aU&u^,  qaae  qutdcm  una  satis  erat  Hicrony- 
miano  sensni.  Yeteres  cdiii  econtra  totum  versicnlum 
reciiant,M9Ti)ti,  xo^»,  %f6^kuwaiyti^t  xaa  ft«e«aAi«oy«Mu<,  ejus- 
qnc  verslonera,  Kxurge  iwn^,  prceveni  eos,  etc.  quem 
morem  et  paulo  antea  in  superiori  versiculo,  quem  raale 
depravant,  et  infra  cootiDUo  servant,  ut  verbis  quibus  dif- 
flcultas  inest,  et  quae  tantum  Hieronvmus  affert,  noinus 
conienli,  tottmi  versiculum  expleant  e  Scrlpiura,  interpre- 
tatione  etlam  addita.  Quod  semelatque  iteram  sufficiat 
nioDuisse,  ne  inulili  labore  siDgulis  quibusve  locis  aouoie- 
mus. 

(b)  Hinc  edisce,qu£,  et  quam  breviores  essent  versuum 
l).Mrlitiones  apud  veteres.  llic  enim  decimus  quartus,  unus 
lanium  in  faodierno  divisione  versicuius,  olim  in  tres  dis» 
iK^riiebatur  ad  hunc  modum,  quo  habetur  etiamaum  in 
UTiiiqnissimo  Veronensi  Ms.  unciall  charactere  exarato» 
(]ui  utramque  Graecam  et  Latinam  Psalterii  versionem 
exliibet. 

Bt  intomdt  de  eoelis  Dominus, 
m  attissimus  dedit  vocem  suam. 
GrandOy  et  earbones  ignis. 

(c)  Quidam  Mss.  «« pro  M.  Mox  voculam  poritus,  aiiam 
Martianseus  res|)uit,restituimus  ex  editis  omnibus,  et  Mss. 
quotquot  iuspezimus. 


vaium  est»  simplieiter  confiieri,  (d[)  et  emendarc  de- 
bemus.  In  Hqbrseo  nihil  aliud  habet  nisi  hoc :  Libe- 
rator  meus  ab  inimicis  (e)  meis.  Sej^tuaginta  autefn, 
iracundis,  addideruiit.  Et  pro  gentibus^  tam  in  He* 
bnco,  quam  in  cunctis  Interprelibus»  inimid  positi 
8uni :  et  miror,  quomodo  pro  tmmtcts,  gentes  muta- 
taesinU 

iO.  Decimp  oct^yo :  Exsuliavit  ut  gigas^  ad  cio^- 
dum  viam  suam  (PsaL  i8.  7).  £t  dicit|^  qqod  iii 
Grxeo^suam,  non  habeat :  sed  hoc  noa  sub  veru  ad- 
ditum  reperimus,  et  in  Hebrxo  non  esse  manile' 
aium  est. 

ii.  Decimo  nono  :  Tribuat  tibi  seeundum  cor  iuum 
(Psat.  i9.  5).  Et  dicitis  in  Grxco  vos  hoc  versicu|o 
addilum  nomen  Domini  reperisse,  quod  supecfluum 
e^l :  quia  ,ex  superioribus,  (f)  E:caNotio«&  aovKupctf^, 
^ubaudiMir ,  unde  coepit  et  Psalmus  ;  Exaudiat  te 
Dominus  in  die  tribulationis  (Ibid.  ii);  ut  et  hie  fKib 
eodem  sensu  dicatur :  Tribuut  tibi  seeundwn  eor  i^um^ 
M  est,  ipse  Dominus,  de  quo  supra  dictum  est.  In 
eodem  :  Et  exaudi  nos  in  diot  ffua  invoeaverimus  ie 
(Ibid.  iO).  Pro  quo  legisse  vos  dicitis.:  tn  guocumque 
die;  sed  superius  cum  Hebraica  veritate  concordat^ 
ubi  scriptum  est  biom,  id  est,  in  die. 

i2.  \igesimo  primo  :  Tu  auiem  Domine  ne  etottga^ 
veris  awatium  tuum  a  me{PsaL  2t.  iO).  Eldidtis 
invenisse  voa,  meum ;  quod  et  verum  est,  et  ii:f  6or- 
ligendum.  (g)  Brevi  enim,  si  qufd  dcriptorum  errore 
mutatum  est,  stuita  credimus  oontentlone  defehdere. 
In.eodem  ;  Umversum  semen  Jdcob  magmfichte  euin 
(Ibid.  ii).  Pro  quo  in  Graco  scrrptuh  sic,  «©^(4^«« 
aftrtv,  id  est,  gtorifieate  eum.  Sed  sciendum  quod 
ubicttroqiieinGrsecoscriptumest,  glorificate,  Laiinifs 
Inlerpres,  magnificaie,  transtulerit ;  secundum  illud 
quod  in  Exodo  dicitur  :  Cantemus  Domino,  gtdribse 
enim  magnificatus    8(|g    est  (Exod.  i5.  i);  pro  quo 

(d)  Olim  erat  In  antiquis  editt.  emendare  debemus^  4  &. 
»^  f^. «.  h^  r*  ^^  '  ^  ^^1  Hoerator  meus  ab  imnd" 
cismeis  tracundu.  m  tiebrao^  etc. 

(e)  Non  contemnenda  prseslantisslmi  Reginae  cod.  286 
leclio,  qu»  yoculam  mets  omitUt.  In  Hebraeo  enim,  '5?K 

2ua  in  foce  aflUum,  quod  beic,  el  io  sua  versione  acnoscii 
lieron.  alii  ex  alia  punctorum  subscriptione  non  leiniBt 
9ed  nec  ipsi  LXX.  exfalbent  in  Vaiicano  exemi  lari  occ 
qui  oliin  ex  eis  interpretaios  est ,  de  genttbus  iracmJis. 

(f)  Hactenus  edili  libri  omnes  cum  Martianaeo,  cfuin 
etiam  pJeriquo  omnes  Mss.  pro  Graecis  verbis  hwxoixKu  «o 
%jk^  habent  m  komoo,  quae  ex  imtM6<j«v  »«,  expuncla  k&oioc 
voce,  de  Criticorum,  aut  librariorum  ingeaio  acUe  depra- 
vaia  imellfgas,  seu  quod  a  tmwfi^i^  olim  coniracta  me- 
rint,-ut  veffOBimiUimum  est  aobls,  sive  a  lacero  atque  ob- 
soieto  exemplari  excerpU.  Nulio  autem  sensu  leffebatur 
ex  superiortbus  i^  ko«oo  subaudiri  J)ominum\  Son  enim 
ex  uno  libro  in  aliero  vox  aHqua  subaudilur,  sed  ex  unius 
ejusdemque  suneriori  conlextu  ;  tum  noudw  kowou  aiiauid 
m  Hexaplari  editione  emeudare  instiluit,  imo  e  cootra  koi- 
v^  exigere  ad  Hexaplarem  ;  denique,  ut  uno  verho  dixe- 
nm ,  frustra  Gommunem  edilionem  adducere  S.  Docior 
com  non  ea  modo,  sed  ipsaquoqueHexijplaris,  etHdbrcus 
textus,  et  quaecumque  tandem  alia  versio  esi,  OMieD  Do- 
mmus  in  superioribus ,  nempe  versiculo  primo,  necffisario 
hab^nt,  ex  eoque  subaudiendum  heic  loci  ffieronvmus  ve. 
ht.  Nos  verae  lectionls  PalaUnus  oodex  159.  adraonirit,  cu- 
ius  Odem  prsecipue  secuU  posuimus,  elsi  iUe  idem  iit«ico<joti 
pro  hMxoCott'.  habcat. 

(g)  Vatican.  et  PalaUn.  et  velus  ediUo  anoo  UOB.  qme 
saepius  bonx  frugis  est.  Qudd  dicilis  invenisse  vos  non  meum, 
Tum  pro  Brevi  enim,  Erasm.  Yict.  aliiiiue  editl  et  Mss 
Neque  enm,  et  debemus  pro  credimus  :  sod  non  disi>ari 
sensu.  ^^ 


845 


iii  Gneco  Mribitnr,  (a)  glmfieaim  eit :  sed  in  La- 
litio  sermone  si  transferatur,  fit  indecora  trauslaiio ; 
et  nos  emendantes  olim  Psalterium,  ubicumque  sen- 
sus  idem  est,  ▼eteriim  Interprelum  consueiudinem 
mutare  noluimos,  ne  nimia  novitate  lecloris  studium 
terreremus. 

15.  Vigesimo  secnndo :  Calix  meus  inebrians  quam 
priBelarus  eU  {Psal.  22.  5).  Pro  quo  in  Graeco  legisse 
▼os  diciiis,  caUx  tuus  :  sed  hoc  in  Koi»«j  (b)  errore 
obtinuit.  Gsterum  ei  SeptuaginU,  et  Haebraicum,  et 
omnes  Interpretes,  caiix  metu,  habent,  quod  Hebraice 
dieitur  chosi  :  alioquin  si  ealix  tuus,  esset,  diceretur 

CIIOSACH. 

14.  Vigesimo  qaarto  :  Confundantur  omnei  iniqua 
ogentes  {P$aL  94.  4).  Et  dicitis  quod,  omna,  in 
GrsBOO  non  habeat,  et  bene ;  nam  nec  in  Hebneo  ha- 
bet,  sed  in  SeptuaginU  sub  veru  additum  est.  In  eo- 
dem :  Innocentes  et  recti  adhmserunt  mtAt,  quia  euMti* 
nm  te  (Ibid.  21).  Et  dicitis  in  Graeco  vos  reperisse» 
Donnne  :  quod  snperflnnm  est. 

15.  Vigesimo  sexto :  (c)  Et  nunc  eeoe  exaltavit  eafnU 
meum  (P»aL  26.  5).  Scd,  eeee^  superfluon  est.  In 
eodem  :  Exquiiitril  faeiee  mea  (Ibid.  8).  Pro  quo  in 
Graeco  sit  positam  :  quenitit  te  fadee  mea.  Sed  me- 
lius  superius. 

16.  Vigesimo  septimo  :  Exaudi  voeem  depreeationis 
mees  (PsaL  27.  2).  Pro  quo  invenisse  dixistis  : 
Exaudi  Dominef  sed  et  hoc  additum  est. 

17.  Vigesinio  octavo  :  Et  in  temph  ejus  omnis  di-- 
eet  gloriam  (Psal.  28.  9).  Pro  quo  in  Graeco  sit,  «ft« 
t((.  Quod  si  transferre  ▼oluerimus  ad  verbum,  omnis 
quis^  in  itaoto{nl(K»  interprelationis  incurrimus,  et  fit 
absurda  translaiio.  In  eodem  :  DomiAiif  dilunum  tn- 
habitare  facit  (Ibid.  10).  Pro  qao  legisse  vos  dicitis  : 
jDomtniM  diluvium  inhabiUii;  quorunf  prius  ad  gra- 
tiam  (d)  pertinet  in  credeniibus,  secundum  ad  ejus, 
in  quo  creduni,  habitaculum.  Sed  quia  Jasab  verbum 
ambiguum  est,  et  potest  043  utrumque  sonare, 
nam  et  sessio,  et  habiiatio  dicilur;  ct  in  ipso  Psalmo 
dc  gratia  bapiismatis  (e)  dicebalur  :  Vox  Domim  su- 
per  aquas  :  Donunus  super  aquas  multas.  Et :  Vox 
preeparantis  cervos,  et  revelabit  condensa,  et  in  templo 
ejus  omnis  dicet  gloriam  (Ibid,  3.  et  seqq.)^  de  ipsis 
sentire  voiiimus,  qui  glorificant  Dominum ;  et  inler- 
pretati  sumus  :  Dominus  diluvium  inhabitare  facit 
(Psal.  30.  6). 

18.  Trigesimo  :  Quoniam  tu  es  protector  meus. 
Rursum  in  boc  ioco  nomen  Domini  additum  cst ;  et 
ne  eadem  sewper  inculcem,  observare  debetis  nomen 


SANCTI  HIERONYMI  .      846 

Domini  et  Dei  saepissime  additum ;  et  id  vos  debere 
sequi  quod  de  Hebraico  et  de  Septuaginta  Intcrpre- 
tibus  emendavimus.  In  eodem :  Ego  autem  dixi  in 
excessu  mentis  metB(Ps.  50. 25).  Proquo  in  Lalinis  co- 
dicibus  legebatur,  tn  pavore  meOt  et  nos  juxta  Gne- 
cum  translulimus,  <v  r^  inm^u  /mu,  id  est,  in  excessu 
menUs  mem;  aliterenimLatinos  senno  fx9t«9M  expri- 
mere  non  potest,  nisi  mentis  excessum.  Aliter  me  in 
Rebraico  legisse  novernm ,  tn  stupare  et  admraiione 
mea. 

19.  Trigesimo  prirao :  Nee  est  m  spiritu  ejus  dotus 
(Psat.  31.  2).  Pro  quo  in  Graeeo  vos  legisse  dicitis, 
iv  tA  9T6fMxt  flcvToO,  (f)  id  est,  in  ore  ejus;  quod  solus 
Symmachus  posuit.  Alioquin  et  Septuaginta  Ijiter- 
pretes,  el  Theodotion,  et  Quinli,  el  Sexta  Ediiio,  et 
Aqnila,  et  ipsum  flebraicum,  in  spiritu  ejus ,  habet , 
quod  Hebraice  dicitur  brdcho.  Sin  autem  esset ,  tn 
ore  ijuSf  scriberetur,  baffio.  In  eodero  Conversus  sum 
in  mrumna  me^  { Ibid.  4 ) ;  in  Grseco ,  mea ,  non  esse 
soggeritis.  Qood  ex  HebraicOy  et  de  translatione 
Theodotionis  650  ^tib  asterisoo  addiium  est, 
et  in  Hcbraeo  legitur  (g)  lasabdi. 

20.  Trigesimo  quarto  :  Omma  ossa  mea  dieent , 
I^omtne  (PsaL  34. 10).  Pro  quo  in  Graeco  bis,  Domine, 
invenisse  vos  dicitis.  Sed  scicndum,  quod  muKa  sunt 
(k)  exemplariaapud  Hebraeos,  qu»  ne  semel  quidem 
l^otitittiim  habeant.' 

21.  Trigesimo  sexto  :  Et  .«tom  e;tif  votet  (PsaL  36. 
23).  In  Graeco ,  (i)  votet  ntmit,  tos  legisse  dicitis.  Quod 
additum  est,  (1)  nec  apud  qoemqnam  habetur  Inter- 
preium. 

22.  Trigesimo  octavo  :  Verumtamen  vane  eontur'' 
batur  omnis  homo  (Psat.  38.  6).  Et  dicilis  tos  in 
Grxco  non  invcnisse,  eonturbatur.  Sed  et  hocin  LXX. 
sub  veru  additum  est.  Et  hinc  apud  vos,  etapud 
plerosque  error  exoritur,  quod  scriptorum  negiigen« 
tia,  Tirgulis  et  asteriscis  subtractis,  distinctio  lini* 
versa  confunditur. 

23.  Trigesimo  nono :  Et  tegem  tuam  in  medio  eordis 
mei  (Psat.  39.  9 ).  Pro  quo  in  Graeco  rcperisse  yos 
dicitis ,  in  medio  ventris  mei ,  qnod  et  in  iIebra>o  sic 
scriptum  esi,  batthoch  heai.  Sed  propler  euphoniam 
apud  Lalinos,fn  corde^  iranslatum  est;  et  tamen 
non  debemus  sublrahere  quod  veruni  est.  In  eodem : 
Domine ,  in  adjutorium  meum  respice  (Ibid.  14).  Pro 
quo  in  Graeco  reperisse  vos  dicitis  ,  inrdVrtv ,  id  est, 
festina.  Scd  apud  Septuaginta  (/)  itp<J«r;^«,  id  est,  re- 
spice,  scriplum  e^t. 


(a)  Praeponunt  hoc  loco  veteres  editi  M^emi,  quod  lia- 
bet  et  veluBtissimum  exemplar  Regin»  d.  il  quodque 
magls  mireris,  pra^fizo  asterisco. 

yb)  Ediii  omaes  error  :  mious  bene. 

{c)  Lnus  Palatiui;s  manum,  ulvidetur,  glossatoris  ez- 
perUis  :  Et  nunc  exattavit  caput  meum  super  vdmicas.  Pro 
quo  tn  Grmco  vos  invemsse  dixistis.  Et  nunc  exatUwi  ecce 
eor  meum,  Sed  ecce  superfiuum  est. 

{d)  Quidam  codices  cum  aliis  vulgatis,  perixnet  credenr 
tium,  vei  credentibusy  absque  in  particula.  Csterum  in  eo 
est  Graecae  ediiionis  differentia ,  quod  alia  mtoucz,  alia  pne- 
fert  MtTeund,  quemadniodum  S.  quoque  Athanasius  legit. 

(e)  Vaiic.  cum  Erasm.  et  Viclor.  dicitur  :  tum,  rox  Ikh 
-^  super  aquas  muttas,  et  vox  Donuni  prmparantis^  etc. 


(n  Abest  a  melioris  notae  exemplaribus  Mii.  Graeca  vox 
moc.  et  Lalina  doluSy  qoas  boc  looo  addunt  editi  omoes: 
nos,  qood  reduDdarent,  expunximus. 

\g)  Yocem  Hebraicam  ijisaddi,  qua  proprie  humor  meus 
vertilur,  ires  praestaniiores  uostri  oodices  bis  repetunl, 
nec  intelligimus  qua  de  causa. 

(A)  Hodieroa  semel  taalum  liabeot,  nec  uisi  semel  ver- 
Ul  ii)se  Hieron.  ex  Hei)raeo.  Vatic.  stnt. 

(i)  Habeni  ^ikim  cfi^^  Alexandrinum,  Aldlnum,  et 
Complnteiise.  * 

0)  Jam  tum  in  nonnuUis  toy  LXX.  codicibus  Gwea» 
riuu<n>y  inoleverat ,  loco  ^^^,  et  videre  est  hodienum  m 
Alexandrmo  Ms.  Non  enim  Aquibe  versionom ,  cui  vuIko 
"'*RH^",r '"^®''!*®'^'^^  ^sla  •«soov,  respiciebant  Suonia  ei 

(1)  Videntur  aotem  LXX.  per  iUod  «yO^  id  est  nimis, 
vim  verbl  ysn  expUcare  vduisse. 


84S 

t4.  Qaadngesimo :  Ei  tt  ingreiUebatur ,  ut  videret 
(Pial.  40.'7).  Et  dicitis  quod  Si  (1)  in  Grscco  noii  sit 
posilum.  Gum  manife&lissime  et  in  Uebrxo ,  et  in 
cunctis  Interpreiibos  scripium  sit;  et  Septuaginta 
transtolerint,  x«l  (a)  cc  tXmoptxHxe  toC  toctv. 

^-  651  Quadragesimo  primo :  Satutare  vu^ 
tut  md,  Deu$  m«j«  (Pm/.  il.  7).  Pro  quo  invenisse 
vos  dicilis,  et  Deus  meu$.  Sed  scienduro ;  hoc  in  isto 
Psalmo  bis  inveniri,  ei  in  primo  positum  esse :  la/u- 
tare  vuUu$  tnet,  Deu$  meu$;  in  secundo  autem,  id  est, 
in  fine  ipsius  Psalmi :  Salulare  vultu$  mei ,  et  Deu$ 
meu$ ;  iia  damtaxat,  ut,  ei  conjunctio  de  Hebrao,  et 
Theodotione  snb  asterisco  addila  sit.  In  eodem  : 
Exprobraverunt  mihi  qm  tributant  me{lbid.  II).  Pro 
quo  vos  (b)  invenisse  dixisiis,  ol  iyfipoi  /tcv^  id  est, 
mimtd  md;  cum  el  apud  Seplu2ginta  scriptum  sil, 
oi  eufio^tfu^  et  apud  Hebracos  sorarai,  Id  esi,  (c) 
ho$le$  mei,  In  eodem  :  Spera  in  Detim,  quoniam  adhuc 
confiteber  Hli  (Ibid.  12).  Et  dicitis ,  adhuc,  in  Graeco 


Fretela,  sed  Gradcum,  quod  prae  manibus  habebant,  Sep- 
tuagiDUvirale  exemulat'.  Yetus  editio  illa  cujus  ^upra  roe- 
miiiiinus,  et  codex  Regius  Floreulinus  apud  Martianaeum 
pro  «edv^  felso  legunt  htitun. 

(a)  Feccant  Mss.  atque  editi  libri  onmes,  m  qulbus  tan- 
tuui  est  >«a  iVrticofc&cTo,  qui  error  et  codici  Alexaudriiio  inse- 
dil,  manifesto  scribarum  lapsu,  ex  iterau  vocis  a  repeti- 
tione,  quem  heic  Hieron.  cavisse,  non  dubium  est :  proin- 
deque  ex  Valicano  emendaviinus  addiia  a  particula  wA  «i 
(Wticofi&no :  tl  si  ingredMatur  :  ut  revera  habeiu  LXX. 
Hebrseus  K213K1,  et  si  venerU,  etc.  Csterum  ut  nihil  dis- 
simulemus,  totum  hnnc  locum  umelsi  intaclum  reliqui- 
mus,  tnsigni  mendo  deformari,  sensuque  inverti ,  ex  sen- 
tentiae  faTaitate  alque  obscuriute  nobis  persuasum  est. 
Videnlqr  quippe  Sunnia  ac  Fretela  dicere,  perico|)en ,  et 
$i  ingredieoatwr^  ut  liderety  in  Graeco  onmino  desiderari, 
quaih  manifestissime  in  Hcbraeo,  et  in  cunctis  iiiterpreti- 
bus  Hieronymus  baberi  responderit.  At  illud  in  priniis  aut 
fiilsum,  aut  certe  creditu  dimcillimum,  quod  ex  nullo  libro, 
autveterum  testimonio  proi^ari  possit,  in  Graeco  eorum 
excmplari,  quamcumque  tandem  editionem  referret,  il- 
lam  sententiam  defuisse;  tum  vero  inutilis  ferme  S.  Docto- 
ris  responsio,  qui,  si  ejusingenium  novimus,  id  scriliarum 
▼itio  dedisset,  non  ex  Hebraeo,  cunctisque  inter^retibus, 
alque  iterum  ex  LXX.  tesiimonio  dissereret.  \crissime 
autero  deerai  in  Kowt  ^^  editione,  quam  Alexandrinus  co- 
dex  repraesenUl,  quamque  illi  a«ia«  Graecum  vocant,  d  vo- 
cula,  quod  modo  nolatum  esl,  erauiue,  Et  ingrediebatur, 
pro,  Et  d  ingrediebatur^  sive  xoi  eWticopeuwo,  pro  Md  a  eWMco- 
fcutTo.  Aujue  Id  lacile  moverat  Sunniam  ac  Frelclam ,  ut 
ejus  varieutis  sive  defeclus  rationem  scisciUrenlur;  mi- 
nime  vero  ut  lotam  pericopen  iu  Grieco  dicerent  deside- 
rari.  Quod  ut  manifestissime  oonstct  ex  eorum  seiitentia , 
corrupta  codicuin  nosirorum  scriplura  unius  voculae  levis- 
sima  addilione  supplenda  est ,  et  scribendum,  DiciUs  qnod 
in  Grceco  si  non  sU  positum,  qiiam  rursum  voculam  festi- 
nanti  librario  (acile  excidisse,  ob  insequentis  s/r  occur- 
sum ,  haud  aegre  concedent ,  qui  hoc  describendi  labore 
desudarunt.  Nobis  praeterea  aflquid  suffragii  est  ad  eam 
reionendam ,  in  veteri  edilione,  quam  subiude laudamus , 
ct  in  qua  habetur  ad  hunc  modum  :  Et  dicitis  quod  s/  in 
Grceco  r.on  sit  positum. 

(r)  Gra^ca  «niliC^  lu.  eorumque  interpretationem,  expro- 
braverunt  mt/it,  quae  omnino  vacaot ,  et  ab  alia  niaHu  in 
Hieronymi  textum  hucusque  eiiaro  in  Mariianaea  editione 
irreijserunt,  Regiae,  ac  Palatiu»  membranae  omniura  ^)rae- 
stantissimae  non  agnoscuot,  sed  untum,  invemsse  dixistis^ 
oi  ix^^i  iu>u,  id  est  tmmtci  md,  ad  quarum  fldem  et  nos  edi- 
diiiius.  .  .  .  , 

(e)  Loci  hujus  sententia  postutat,  ut  nomim  hostts  non 
niodo  aliam  ab  inimicOt  sed  ab  his  etiam,  quas  Grammatici 
notanl,  diversam  significalionem  tribuaraus,  ut  respondeal 
Hehraeo  soraraiy  quae  vox  proprie  angustiis  afficientes,  et 
persequenles  signincal ,  quemadmodura  et  Grsca  txiCoyt^. 
Pula  oppugnataris ,  qualem  obtioere  observaviraus  apud 
L.iliios  aliquot  vetustiores. 

(i)  Pwticulam  H,  qu«  deerat,  ex  aliis  Xss.  suffe* 


EPISTOLA  GYL  846 

non  inveniri.  Qaod  sub  aaterisco  addilum  eat.  Ita 
enim  el  in  Hebraeo  scriptum  reperimns  chi  od  »  quod 
signidcatur  (d)  In  (ri ,  Latineque  dicitur,  quoniam 
adhuc.  Hoc  ipsum  etiam  in  quadragesimo  aecundo 
intelUgendum  est. 

26.  Quadragesimo  tertio  :  Et  non  egredieris  in 
mrtutibus  noslris  {PsaL  43. 10).  Pro  quo  in  Graeco 
reperisse  vos  dicitis  :  Et  non  egredierie ,  Deu$  {Ibid, 
15} ;  sed  superfluum  est.  In  ipso  :  Ponn^tt  no$  m 
$imililudinem  gentibu$  {Ibid.  45).  (e)  Pro  quo  in  Graeco 
scripium  sit  iv  toi«  lOycvtv ,  sed  si  dictum  fuisset  in 
Latino,  in  $imilitudinem  in  gentibus^  xaxiywvov  esset, 
et  propterea  absque  dumno  sensus ,  intcrprelationis 
elegantia  conservata  est.  Alioquin  in  Hobraico  ita 
scriptum  reperi :  (f )  Posict«/i  noi  proverbium  in  genti- 
bu$.  In  eodem  :  Ex$urge  ,  adjuva  no$  {Ibid.  26).  Pro 
quo ,  more  solito,  iii  Graeco  nomen  Domini  addi- 
tum  est. 

27.  Quadragesimo  qnarto  :  Sagiitm  tuce  aeutw{P$. 
44.  6) :  pro  quo  in  Gra^co  legisse  vos  diciiis:  652 
acutcB^  potenti$$ime ;  sed  hoc  male,  et  de  superiori  (g) 
versiculo  addilum  es(,  in  quo  legitur  :  Accingere  gta- 
dio  tuo  $uper  femur  tuum^  potenti$sime  {Ibid.  4). 

28.  Qiiadragesimo  septimo :  Quotuam  ecce  rege$ 
(h)  congregaii  $unt  {P$al.  47.  5).  Pro  quo  in  Graeco 
legisse  vos  dicitis  :  Quoniam  ecce  rege$  eju$  cougre- 
gai$unt.  Quod  superfluum  esse,  ipse  leclionis  textus 
ostendit;  et  in  veleribus  codicibus  Laiinorum  scri- 
ptum  erat,  rege$  terrce^  quod  nos  tulimus  [f.  $u$tuli' 
mu$ ,  quia  nec  in  Hebraeo,  nec  in  Septuaginia  repe- 
ritur.  In  ipso  :  Sicut  audivimu^,  $ic  9idiniu$  {Ibid.  9). 
Pro  qiio  in  Grxco  reperisse  vos  dicitis  :  $ic  et  vidi- 
mus ,  quod  superfluum  est :  legitur  cnim  in  Hebrxo 
cuEN  RAiNU,  quod  interpretalur  ovrut  CcSo/uv,  hoc  est, 
$ie  vidimus.  In  codem  :  Suscepimus ,  Deus ,  nMericor" 
diam  luam  in  medio  templi  tui  {Ibid,  10).  Pro  eo  quod 
nos  de  Hebraico,  et  de  Septuaginta  Interpretlbus 
veriimus ,  tempti  ttd ,  in  Gr;cco  vos  legisse  dicitis, 
populi  tuif  (t)  quod  superfluum  cst.  In  Hebraico  scri- 


(d)  Era.sm.  et  Victor.  tWm  pro  ttu  Quam  vocem  ex  Hie 
ronymi  testimonio  suppleri  volumus  in  Hexaplis  a  G. 
Moutfauconio  adornatis. 

(e)  Totam  hanc  pericopen  :  Pro  quo  in  Groeco  $criptum 
st/ ,  b  Toif  i«vtnv,  qua  sine  roancum  Hieronymi  textum  iu 
bunc  usque  dlem  exhibeot  editores  omnes,  nos  e  Palatinis 
ac  Regins  roerobranis  suffedmus.  Alius  h  Uv«owhabetp 
absqne  ^«1«. 

{[)  Obtrodunt  hoc  loco  £rasm.  et  Yictor.  Hebraica  verba 

Thesunenu  moset  bagoim  U^  7VD  laOWl.  quorum  nec 
vola  nec  vestiffium  in  Blss. ,  si  excipias  Regimn  Fiorenti- 
num,  citanie  Martiana.'0,  in  quo  vacat  erasum  spatium, 
quemadmodum  et  in  veteri  illa  editione  an.  1496.  quam 
saepe  adducimus. 

(g)  Perperam  ildem  edili,  de  superiori  tertio  versiculo, 

'  neque  euim  terlius  Hieroo.  temporibua  censeri  poterat , 

sea  ut  minimuiu  sextus  iuxta  veterum  divisionem,  de  qua 

supra.  Alier  regiuae  codex  non  habet  dua  verba  mate  et. 

Confer  epist.  65.  ad  Principiam  num.  12.  et  not.  b. 

{h)  Yiliose  addit  Vatic.  terraSy  auam  vocem  infra  e  La- 
tinis  codicibus  sustulisse  se  dicit  Hieronymus :  inleliige  iu 
emendatione  Psalterii,  ut  vulffo  audit,  Gallicani.  Nec  Hie- 
ronymian»  consuetudinis  viaetur,  quod  mox  ex  Graeoo 
euindem  versiculum  repetit,  cum  duo  verba,  Reges  ^u$t 
sufScerent.  Etln  vetusta  quidem  editione  abest^uoiiMm, 
scd  absqiio  Mss.  nihil  iinmutamus. 

(i)  Dixisset ,  quod  fdlsum  est;  non  enim  redundat,  sed 
>«w,  p^puH,  suroitur  pro  mn,  tmpUf  earoque  l^ctionero  ia 


847 

ptiiiii  e$t  MaULici,  id  est,  toO  Mccf  «ou.hoc  ei(, 

tempU  tm^  et  non  i^fG>t  %y^^  P^ll^HW  ^^^^  ^^^^' 

flcat. 

29.  Qaadragesimo  octavo :  Homo  eum  in  honore 
e$iii  (PiaL  48. 14).  Pro  quo  in  Grxco  invcnisse  vbs 
dicitis  :  El  homo  in  honore  eum  esset.  Sed  sciendum, 
quod  i$te  versiculus  bis  in  hoc  Psalmo  sit,  ct  in  priori 
additam  habeat,  ei,  conjunctionem ,  in  fme  non  ha- 
beat.  In  eodem  :  6{  donunabuntur  eorum  jusii  {Ibid. 
16).  Pro  justit,  cWfXc,  id  ^si,  reetos,  in  Graeco  vos 
legisse  dicitis;  sed  (1)  propler  cupejv^v  ila  in  Latinum 
versum  est.  Alioquin  et  in  eo  ioco,  ubi  scriptum  le- 
gimus  :  In  libro  (a)  toO  cui9oC« ,  jusiorum  inlelligimus 
librum  (Jos.  iO.  13),  et  non  debemus  £53  sic 
▼erbum  de  verbo  exprimere,  ul  dum  syllabas  sequi- 
mur,  perdamus  intelligentiam.  In  eodem :  De  (1)  mAnu 
in[emt\  cum  iiberaverit  me  (Ps.  49.  iO).  Pro  quo  in 
Graeco  legisse  vos  dicilis  :  cum  aeceperit  me :  quod 
quidem  et  nos  ila  de  LXX.  vertimus;  et  miror  a  quo 
in  vestro  codice  depravatum  sit. 

50.  Quadragesimo  nono  :  Sedens  adversus  fratrem 
tunm  lequebaris  (Ibid.  16).  Pro  quo  in  Graeco  repe* 

riSSe  VOS  dicitis,  xiCT«  toC  a8c>f  «C   aov  KKTtXkUig^  et 

putalis  non  bene  versum,  quia  diximus,  adversus  fra- 
trem  tuum  loquebaris,  et  debuisse  nos  diccre ,  adver- 
eus  fratrem  tuum  detraheba^t;  quod  viiiosum  esse  ,  et 
iu  nostra  lingua  non  stare ,  etiam  siuUis  patet.  Nec 
ignoramus ,  quod  xaroiXuXU  dicitur  delraciio ;  quam 
si  Yoluerimus  ponere,  non  possupius  dicere,  adversue 
fratrem  tuum  detrahebas ;  sed  de  fratre  tuo  detrahebas» 
Quod  81  fecerinus,  rursus  contentiosus  yerborum 
calumniator  iDquiret,  quare  non  dixerimus,  xftT&  toC 
nUXfo^  9w^  hoc  est,  adversus  fratrem  tuum.  Haec  su- 
perflua  sunt,  et  non  debemus  impoliia  nos  verl)oruni 
inlerpretatione  torquere ,  cum  damnum  non  sit  in 
sensibus ,  quia  unaquaeque  lingua,  ut  anle  jam  diii, 
suis  proprietatibus  Joquitur.  In  ipso  :  Ne  quando  ra- 
friat,  et  it  qui  eripiat  (Ibid,  22).  Et  in  Grxco  reperisse 
vos  dicilis  :  Et  non  sit  qui  eripiat;  quod  et  a  nobis 
versum  est,  et  in  nostris  codicibus  sic  babetnr.  Et 
miror  quomodo  vitium  librarii  dormiuntis ,  ad  cui- 
pam  ^^feralis  interpretis;  nisi  fort^  (v^rit  hoc :  (b) 
Ne,  qMonttft  rapiatf  nee  sit  qui  eripiaL,  et  Ulc  pro,  nec, 
etf  scripserit.  In  eodem  :  Sacrificium  ^l^/^  ^^- 
dii  houQrificabit  me.  Pro  quo  in  Graeco  scribiiur, 
2o|idc9eijuic,  id  esi  f  glprilicabit  tfie ,  de  quo  et  supra 

Grqud^p^  LajM^qoe  Patribus ,  et  priscis  aliqnol.  interpreu- 
lionibos  est  invenire.  l^ox  absuut  ab  ailero  Regin»  cod. 

f&tV^  hdce^rta  ycuAtrm. 

a  19od'  cr4l  cur  ccrtissimum  scrtbarum  mendum  t^^a  pro 
t&Mc  textui  diulius  insidere  palercmur.  Septuaginla  ia 
Aldibo,  atque  Oxionensi  exemplaribus,  t^yi  toOxo  xi-tfa^i^), 
M  pi9Uow  too  AMqi  Hujusmodi  est ,  quod  Uieronymus  cilat. 

{Jb)  V^rta  ,'}Vc  quando  rapiat^  reciius  absunt  l)fic  loco  a 
Kegm»  aRero  Ms.  ^fliter  paulo  inHra  Regius  Florenli- 
nus ,  ^ias ,  Hartianaeo  teste ,  corruptissimus ,  non  relinct 
nisi*i  riora  tria  Graeca  ¥erba  ndTt^,  ioM^  m,  cui  cnncinit  et 
veius  cditio.  £rasmus  et  Yictorius  ex  Vnlgalo  Evangelii 
Graeco  textu  exscripserunt  lectionem  tolam ,  a  qua  nostra 
baec  quam  e  Uss.  edldimu^,  pluribus  locis  discrepat. 

0)  AIius  sed  fwc  provier  cic. 

(2)  Sunt  qui  le^ant  neic  apud  Hieron.  priore  loco,  De 
mami^  mferl  aberavU  mc,  ut  versionum  differentia  non  tan- 
tum'Tn  werandi  pro  aceipiendi  veri)o,  sed  et  in  ilUus  modo, 
et  In  om|ssa  cum  particula  notanda  sil. 


SANGTI  HlERONTin.  84S 

di^imii^.  In  Evangelio  in  eo  loco,  nbi  in  Grasco  legi- 

mOS ,  HfliTip  Ufx9^  fu  vif  l6fi^  ^  t?;(oy  ira^  90t  np^  ««0 
tdi  xbcfMt  ycvcffdf  (,  in  Latinolcffiiur :  f  a(er  clarifica  me 
(Joan^  17. 5) :  noluimus  ergo  immutare  quod  ab  anti- 
quis  legebatur,  quia  idem  sensus  erat. 

51.  Quinquagesimo  quarto  :  Exspectabam  eum^  qui 
tatvum  me  fecit  (Psal.  54.  9).  Et  dicitis  vps  invenisse 
in  Graeco  :  Exspectabam  £(6«ni,  quod  addilum  est.  In 
eodem  :  A  pnsillaninutate  spiritus  (Ibid,).  Ct  in  Graeco 
invenisse  vos  dicitis,  uiz6  hXiyo^vxUi ,  quod  proprie 
pusiUanimitas  dicitur.  Sed  sciendum  quod  pro  hUyo- 
intx(»j  Aquila,  et  Synimachus,  e(  TlieodotioB,  et  Quin- 
ta  £ditio  interpretati  sunt ,  ocTcd  Trveu^aro^ ,  id  est,  a 
spiritu;  et  in  Hebraeo  scripium  sit  (c)  veroa  :  omnis- 
que  ^nsus  ita  apud  eps  legatur  :  Festinabo^  ut  salvcr 
a  spiritu  tempeslalis ,  et  turbinis  (Psol.  55.  9,  juxia 
Bebr. ).  In  eodem  :  Quoniam  si  inimicus  maledixi^et 
(Ibid.  15).  (d)  In  Grxco  »ye/5taey^  hoc  est,  exprobras- 
setf  positum  est.  Sed  inler  maiedicta  etopprobria 
sensum  non  discrepare  perspicuum  est. 

52.  Quinquagesimo  quinto  :  Quoniammulti  betlantes 
adversum  me,  q^  aUitudjine  diei  timebo  (PmI.  55.  3.  el 
4).  Et  dicitis  in  Graeco  vos  invenisse,  non  timebo; 
quod  addilum  est.  Et  est  ordQ :  quoniam  mi^lti  dimi- 
cant  adversum  me,  idcirco  ego  ab  altitodine  diei 
timebo :  boc  cst,  non  bellanles  adversum  m^,  sed 
taum  excelsum  timebo  lumen.  In  ipso :  /n  ira  popu- 
lot  emfringet  (Ibid.  8).  (e)  Pro  quo  iu  Grasco  legitur 


(c)  Nostri  et  Martianaei  codices  Merucka,  et  Meruka.  Sed 
▼eteres,  alque  ipse  Hieronymus,  n  Utteram  indicUoois 
fine  absqne  aspiratione  legunt.  Sic  Graeci  icfwHk  quod  He- 

braice  nTP  Geu.  5.  8.  a4  spirUum,  sAve  ad  auram. 

{d)  Palatin.  maledixisset  mini,  tit  et  verteres  edili,  qui- 
boscum,  in  Grceco  ^vtiourt  m,  id  cj^  etc. 

[e]  Locum  intactum  reliquimus ,  ne  cum  ez  >ategro  re- 
formandus  sit ,  manus  temere  injecisse  videamur.  Sic  ta- 
men  legeudum  constituimus.  Pro  quo  in  Grmco  tegilur 
nmiJiv^,  td  est  deduces,  vet  dejictes:  et  apud  Latinos  pro  eo 
quod  est  dejtcies ,  id  est  »na(tK,  mate  error  obtinuit  wkzuiXia, 
td  esl  cmfringes ,  nam  et  in  Hebrm,  etc.  Cum  enim  loius 
in  eo  sit  Hierobymus  in  hac  epistoia,  ut  ubicumque  inter 
Latmos  Grcecosque  (Psalterii  textus)  conientio  est ,  disqui- 
rat,  ac  judicet;  si  uterque  et  Latinus  et  Grxcus  confringes, 
legunt,  qus  taodem  conteniio  eritt  aut  difflculLas?  Sed 
minus  baec  nos  moverent,  nisi  tota  hac  periodus  vix  scptem 
versunm  plusquam  septem  erroribus  deformaretur.  Medi- 
cam  mauumubiadmovimus,  unum  probabili  coAJectura, 
caetera  Mss.  ope  emendamus.  Primum  itaque  dele  verba, 
Iv  ofp  Uouf ,  quae  nec  meliorls  noiae  codices ,  nec  vetusta 
saepius  laudala  edilio  habet,  et  nihil  heic  ad  rem  flM^iunt. 
Beinde  pro  confringes ,  legimus  deduces  :  quod  quideui 
prourio  roart^  asseriiims,  neque  enim  ulli  suflragantur  Mss. 
Sea  duo  sallem  sunt,  qu^  eaicndaiionem  uoslram,  ut  aobis 
Tidelur,  evincant.  Alteruih  quod  Grxca  ?ox  mto^  nun- 
quam  vel  signiflcavcrlt,  vel  proprle  signiGcet ,  confrwges , 
sed  ulique  aeduces.  Allerum,  quod  ipsum  deduces,  s>it  ve- 
teris  Latiuae  inierpretationis  ex  Graeco,  qux  ante  Hiero- 
nymum  obiioebat,  ilJudque  Hilarius,  atque  Augustlnus 
leganl  in  eorum  Psalteriis,  atque  exponanl;  ut  oniitiamus 
Psalierii  codicem  Veronensem  omnium  vetusiissimum ,  et 
pleraquc  alia  argumenta,  quae  conjecturse  nosira?  calculum 
addunt.  Infra  loro  xaxaSaXcif,  qu£  Toeodotionis  intcrprelaiio 
est|  non  -.&■*  LXX.  resiitues  xaTd^t^  ex  praecipuis  queis  uti- 
mur  tribus  Mss.  duobus  Reginae ,  et  Palatiuo  :  et  conse- 
quenter  proxeRdiHtK,  ex  eorumdem  manusci-iptorum  ffdc 
legas  atqne  emendes  xoti^K  a  verho  M-ntTwtu,  vel  aflcntrvUi» 
quod  inlerpretalur  confringere.  Sic  Matlh.  11. 20.  Kaiat^ 
ouvttTetHivov  eu  xaTtd^ti :  arundiiiem  quassatam  non  confringet, 
ne  longi  siuius  exemplis  e  Luciano^  Aristophane,  aliisque 
congerendis,  quje  ex  Lexicis  peles,  nani  ejus  verbi  igno- 
ratio  tot  olim,  et  usque  hodie  ambages  parturiit.  Mox  voces 
in  ira  populos ,  in  nnllo  unquam  manuscripto  libro  iovcni- 
mos,  suntque  omnino  expungendse.  Denique  Symniaci^ 


^49  EPISTOLA  CVI 

Iv  Vytl  >«^  Mtt«(|tis ,  id  est ,  eonfringei :  Et  apu4 
Omi  Laiinos  pro  eo  qaod  est,  dejicie» ,  id  esi, 
naxoi/uOiMUn  ipale  erroF  obtinuit»  xaTa^ei^,  id  es(y  in  ira 
populos  confringe»;  nam  et  in  Hebraeo  hored  habet, 
id  est,  xocta/i/^aaov :  quod  nos  possumus  dieere ,  (fe- 
pone;  et  Symmachus  interprelatus  est^  xaraasivau 

33.  Quinquagesimo  octavo  :  Quia  Deu$  8v$ceptor 
meus  {Psal.  58. 10).  Pro  quo  in  Graeco  poslium  est: 
Susceptor  meus  e$  tu,  Sed  sciendum  in  Hebra^o  ficc, 
es,  scripluQiy  nec,  tu;  et  ap.ud  Sepiuaginta  solos  in- 
veniri.  In  ipso:  Deus  meus,  voluntas  ejus  prceveniet 
me  {Ibid.  10).  Pro  quo  in  Grseco  scriplum  esl,  rd  iXto^ 
«UTpSy  id  est,  misericordia  ejus,  quod  ct  verius  est. 
Scd  in  Hxbreo  scriptum  est  :  Misericordia  (a)  mea 
prmeniei  me.  In  eodem  :  Deus  osiendei  mihi  inter  tni- 
niicos  meos  {Ibid,  10).  Pro  quo  in  Groeco  positum  est, 
Deus  meus;  sed,  meuSf  additugn  esl.  In  eodem  :  Ne 
occidas  eos ,  ne  quflndo  obliviscantur  populi  tui  ( Ibid, 
il).  Pro  quo  in  Grseco  scriplum  cst :  legis  tuce;  sed 
in  {b)  Septuaginta ,  et  in  Uebrseo  non  habet ,  popuU 
fujy  sed,  populi  mei;  et  a  nobis  ila  versum  est.  In 
eodem :  flt  scieni^  quia  Deus  (c)  dominabitur  Jacob 
finium  iexvm  {IbH.  U).  Pra  quo  in  Grscco  scriplum 
est :  Ei  fimum  ierrte^  sed>  ei^  conjunclio  addita  esi, 
et  ordo  est:  Scient.  quia  Deus  Jacob  dominabitur 
linium  terrx. 

34.  Quinquagesjmo  nono  :  Q^is  dedueet  me  usque 
in  Idumwamt  (Psal,  49.  II).  Pro  quo  in  Graecohabet 
aai  fuji  deducei  me;  sed  superfluum  est  (1). 

33.  Sexagesimo  :  Quoniam  tu  Deus  meus  exaudisti 
^ationem  meam  (Psal.  60.  6).  Pro  quo  legitur  iu 
Gneco :  Quia  tu,  Oeus  exaudisti  (d)  me.  Quod  non  ha- 
bet  in  Hebr^Q,  nec  in  LXX.  Interpreiibus,  e(  in  La- 
lino  additum  ^st.  In  coden;i :  Psallam  nomini  luo  in 
Mrctf/tpn smculi  (Ibid.  9).  P.roquo  in  Graeco  sit,  In 
saiculum;  et  in  Hebraeo  semel  habetiiiED,  B56 
esi,  in  (Btemum;  et  nou  lolam,  quod  est,  in  saiculum. 

3$.  Sexagesimo  primo  :  Quia  Deus  adjutor  noster 
in  wlemum(PsaL  61.9).  Pro  quo  in  Graeco  est : 
Deus  adjutwr  {toi(er.  Erg()t«  in  wiernum,  obelus  est. 


Interpretatkmi. 


inierpreiationi  MMMdm.  qua^  aut  nuuo,  aut  non  saiis  tirmo 
teslimonio  nitimp,prxferainus  iodubiam  lectioQem  MTd^t, 
quam  exhibet  Reginae  liber  tnanti  exarailus,  efqnam  Euse- 
bitts  et  RegH  dno-oodiees  a  MonUMiooDio  in  HexapUs  ciuiti 
conOrmant.  HaecexMss.  nam  si  per  conjeciuraslicereta 
concianius  forta^eiocus  reslltueretur. 

(a)  Perperam  Palalinus  misericordia  ejus.  £l  quiclem 
Tron  habet  Hehnicus  teztus,  sed  Keri  ^^T\  ad  marginem, 
antiquiorem  leawnem  nout,  quaeerat  et  HieroDymiani 
exemplaris. 

(6)  Quae  vero  «v>ersunt  ^odie  xtt*  LIX.  exemplaria  non 
populum^  &ed  (egetn,  sive  ^i^,  noti  Xa^  prxfcrunl :  quibus 
ex  aatiquis  interivettbus  SjmmUchus  siilTragatar,  qni  dufn 
niramque  lecUonem  eruditissime  in^ectlt,  ^^  vixt  i<'.uet«vT«i 
6  iao«  tfov  To$  v<|iou  |mu  :  iVe  fortc  oblimscaiur  populus  tuu^  legis 
mew,  taotum  non  persua<}et,  in  Hebraico  texlu  ulramque 
olim  ^titisse,  attjue  inde  oi*tam  intcrpretationum  diversl- 
tatem,  qnod  altera  in  aliis  exemptaribus  excidisset. 

(c)  nonmuiiur  heic  atque  infra  prsefert  Reginse  czcm- 
plar. 

(d)  &raecos  autem  non  me,  sed  orationem  meam  lijfbet 
io  concUs  libris,  atque  interpretibus.  Hebrscus  qaw\vLmHHa 
tnea :  «MKi  iiotatnm  «st  boIns,  ut  niteUigas,  non  bauc  esae", 
(uan^.  Ooctor  exagitat,  additionem,  sed  vocis  meu$.  quae- 
Dwad^icitur.  ^ 

(i)  ra  est  otil  superfluum  est :  neque  vero  in  Graeco 
Vaiic.  alitsqoe  melioris  noise  iiiud  i  habetur. 


850 
57.  Sexj^esimo  seeundo  :  Stltvii  tibi,  amma  mea 
(Psal.  62.  't ).  Pro  quo  in  Graeco  ait :  Sititit  iti  (2)  te 
animamea.  Sed  in  Hebraeo  non  babet  ktfgk,  quod 
signiflcat,  t$;  sed  lach,  quod  ostenditur»  iibi :  quod 
et  omnes  Interpretes  transtillerunt.  Ergo  secunduin 
linguae  proprietatem  yersum  est  in  Latinum. 

59.  Sexagesimo  tertio  :  Sagittw  parvulorum  factw 
$unl  plagw  eorum  (Psat.  65.  8).  Pro  qoo  in  Graeco : 
Sagilta  parvulorum;  sed  si  sic  dicamus ,  non  resonat 
in  Latlno :  Sagitta  pttrvut(n-um  factw  suni  piagw  eorum. 
(e)  Pro  quo  melius  liabet  in  Hebr»o :  Percutiet  eos 
Deusjaculo  repentino,  etinferentur  piagw  eorum. 

*39.  Sexagesimo  quarto  :  Quiconturbas  profundum 
mari$,  sonum  ftuctuumejus  ( P$at.  64.  8).  In Graeco 
addilum  scribitis  :  Quis  $u»UnebiiT  quod  superfluum 
est ;  subauditur  enim,  qui  coniurbas  profundom  ma- 
ris,  et  conturbas  sonum  fluctuum  cjus.  In  eodem : 
Parasti  cibum  ittorum,  quoniam  ita  esi  prwparaUo  eju$ 
(Ibid.  10).  Et  dicids  quod  in  Graeco  non  sit,  ^u$^ 
cum  in  Hebraeo  theghhi a  manifeste ,  prwparationem 
ejusy  significet :  ejus  autem ,  id  est,  terrae;  de  qua 
supra  direrat  :  Yi^tasti  terram ,  et  inebriasti  eam 
(Ibid.). 

40.  Sexagesimo  qninto :  Holoeau$ta  medutiata  of^ 
feram  tibi  cum  incen$o  arietum  (P$aL  65. 15).  Praquo 
invenisse  tos  dicitis  :  Cum  incen$o  (f)  et  arUUbus;  sed 
male  :  in  Hebrseo  enim  scriptuon  est,  km  gatohoth 
ELiM,  quod  interpreiatnr ,  furA  Itt/itA/MTOi  xpclb,  id 
est,  cum  incen$o  arietum.  In  eodem  :  Propterea  enm- 
divit  Deu$  (Ibid.  i9).  Pro  quo  iu  Graeco  inyenisso 
vos  dicilis  :  Exaudimt  me  Deu$,  (^)  sed  superfluum  est. 

41 .  657  Sexagesimo  septimo :  ExuUaie  in  con- 
spectuejus  (Psal.  67.6).  ProquoinGraeeoinyenisseyos 
dicitis :  Et  exutiate  in  conspectu  eju$.  Quod  ita  versum 
cst  a  nobis,  sed  a  quo  iii  eodice  vestro  comiptum  sit, 
scire  non  possom.  in  'eodem  :  Eienim  non  eredunl 
inhabitare  Dominum  (Ibid.  v.  19).  Pro  quo  io  Graeco 
legisse  VOS  dicitis  :  x«t  yd^paxti^Om«  rw  xwroeaxijvAvac: 

quod  utruroque  falsum  est.  Nos  enim^transtulimus :  (h) 
Etenim  iwn  credente$  inhabitore  Dominum  Deum ;  ut 
sil  sensus,  et  pendeat  ex  superioribus  :  Ascendisii  in 

us,  c^  Victor.  oml 
ilri,^tce  ' 


, ,  ,  ,  icnt  hostri  QOOices  onmes» 
iino  et  vetus  editio.      *    '     '  ...... 

(/)  Duo  BegiQse  co|(^.  cimi  ificenso  arietibus,  ^sque  ei 
particula,  quam  lamen  Grseca  tc»  X.AA.'e\'C(iipIaria  liabenl. 
Tuni  alter  vocem  HEUM  aspirat.  rliirali  aulcni  fonna  nisp 
nosfaQunt  membranie  omnes  anliqUde ;  I^Ft  Hierooymus 
caloroUi,  ciun  Massorethse  insiugulari  habeant.  3ed  aut  ita 
ferebat  Hieronymianum  exemplar,  aut  cle  veterum  lectione 
certae  aiOiuc  regula;  suiui  non  posSiiLht.  ^dde ,  in  Reginae 
aliero  }fs.  Grseca  ^  Ou}uai*»To«  «fiAv ,  et  td  esl  non  in- 
veniri. 

(^)  Veius  edit.  quod  s\ipffftmm  esi :  ei  tjfdnus  esi,  m 
cotuuncho.  'j    .  .     .   , 

(h)  Kon  etenm,  sed  rntuper  transtulit  ipse  longe  con- 
cinnius.  Porro  vocem  Deian,  Mariianseus  addit,  quam  licet 
in  Hebraeo  sit,  atque  in  ipsa  uieronymiana  versipne  non 
invenimus  in  ullis  manu  e:!(aratis/lmo  nec  editislibris. 

Euod  vero  dixit  Hieron.  utrumque  et  Latinum,  et  Graecuni 
Isum  esse,  intellige,  in  voce  isuAoQvxK,  pro  qua  legendum 
sit  entuOo^a«  in  accusandi  casu,  quod  ideo  monendum  duxi- 


(e)  Sequentem  iMf«»oxiw, 
serunt,  Hartianacus  mlituit]' 


mus,  quod  huius  emendalionis  sive  lectionis  vestiffium 
apud  lXX.  neque  in  Hexaplis  videas,  et  piu  ' 
ocif   ■ 

heic  est,  nam  ^»^9t  (ir»oe  habetur  ^sque,  t^  parU- 


nusquam  apud  LXX.  neque  in  Hexaplis  videas,  et  piuri- 
mum  loci  hiuus  perspicuitati  conferat. 
'"'  Fortasse  ahsque,  irt,  particula,  ctftfjl  te,  legendum 


cnia. 


851 

aUum^  upisHeaptmuaem^aeeepitti  donainhominibus, 
eicos,  (|ttiDoncredelNinlDomiuiiin  inhabiiare  posse 
morulibua.  In  eodem  :  Deus  benedielm  Dominus  die 
quotidie  (P$al.  «7. 20).  Pro  quo  in  Gneco  invenisse  vos 
dictlis :  (a)  Dondnui  benedietut  Deu$,  benedictug  Dominus 
die  quoddie;  sed  melius  et  verios  quod  supra.  In  eo- 
dem :  Yidmnt  ingrenuetui,  Deu»  (Ibid.  25) ;  pro  quo 
in  Graeco  scriptum  sil :  Vtjt  sunl  ingressus  tui,  Deus. 
In  Hebraeo  iia  babel  (b)  kao  ▲ucmothagh  :  quod  Aqui- 
la,  etSymmachus»  etTheoddllon  interprcUti  sunt : 
Viderunt  Uinera  tua^  Deus ,  et  quod  sequilur  :  Itinera 
Dd  md  regist  qui  est  in  saneto.  Ergo  a  nobis  iia  legen- 
dom  est :  Viderunt  gressus  tuos^  Deus;  et  scriploris 
Titiom  relinqnendnm  ,  qui  nominativum  posuit  pro 
accusativo  :  licet  etin  Septuaginia,  et  in  i^aitXou  iia 
repererim  :  (c)  i0nipii^y  «2  icopctai  mv,  6  9tdi :  et  pro 
eo  quod  csi  I6c«p^y,  hoc  est,  viderunt,  in  multis 
codicibus  bnbet,  i9tm^Bn<m9 :  quod  et  obtinuitconsoc- 
tudo.  In  eodem  :  Ingressus  Dei  mei,  regis  mei,  qui  est 
in  saneio  {{IM.);  subauditnr,  videruni  ingressusDei 
niei,  ct  regis  mei.  Quod  aulem  dicitis,  m«i,  (d)  in  re- 
ge  non  appositom,  apertissimi  mendacii  est,  secundo 
enim  ponitur,  et  Dd  mei^  et  regis  mei ,  blandientis  af- 
fectu ;  nt  qui  omnium  Deos  et  rex  est,  suusspeciali- 
ler  Dens  fiat,  el  S5S  rex  merito  serviluUs.  Denique 
in  Hebneo  scriptum  babet,  ieli  HELcm ,  quod  Deum 
mieumy  et  regem  meum  signlflcat.  In  eodem  :  Regna 
terree  eantate  Deo  ,  psaltiu  Domino  (Ibid.  53).  (e)  Et 
diciiis,  hoc  in  isto  verstculo  non  esse  scriptum,  Psui" 
lite  Donnno ;  qaoniam  statim  sequatnr  :  Diapsalma. 
Psaliite  DeOy  qui  ascendit  super  catum  eeeU  ad  orien- 
tem  (Ibid.  54) ;  cam  ii^te  versiculus  magis  habere  de- 
beat  juxta  Hebraicam  Yeritatem  :  Cantaie  Deo,  psat- 
tiie  Domino;  etiliud  quod  sequitur  in  principio  ver- 
sus  alierius,  Fsaliite  Deo^  non  sii  in  librisauthenticis, 
sed  obelo  praenoiatum.  Ergo  et  vos  legite  magis  quse 
Tcra  sunt ;  ne  dum  additum  suscipitis ,  quod  a  Pro- 
pheta  scriptum  est,  relinquatis. 


(a)  RecUus  Reginae  cod.  primus,  Dondnns  Deus  benedi- 
ctus  cam  edtUs,  et  Grxco,  uii^  6  «i&c  iuXoTi|T&^ 

(b)  Miro  coDseDso  exemplaria  oostra  nacfut  alichatach. 
Tum  PalaUous  omisso  Aquiiae,  addit  post  TbeodoUonis  no- 
nien,  et  Quinla,  ei  yexta  ediHOy  cui  et  vulgaU  suffragao- 
lur,  et  Hexapla;  nosque  verius  putamus  :  oIXomoI  M(6pi9«v 
ihi  «opcwf  I  etc.,  ut  in  codice  Coislinian.  apud  Monlfauco- 
nium. 

(r)  Nulli  non  liquere  putamos  iudicari  abs  Hieronymo 
aliter  atque  a  se  consUtutum  iuerat  legendum  acUvo  seusn, 
vidervnt  greuus  tuos,  e\c.,  ioveuiri  apud  LXX.  eUam  Hexa- 
plares  passivo,  quod  re  ipsa  compertum  est.  Falso  igitur, 
et  couira  S.  Doctoris  meotem  legerunt  hactenus  heic  loci 
ediU)res  omnes  Ui<fi|««v  (vel  ut  inscite  magis  Yictorius 
Uuipi{ii,<rw)  xii  «o^t«<,  quam  Aquilx,  Symraacbi,  Tbeodotio- 
nis,  etc.,  loterpretationem  esse  paulo  ante  cogooviinus,  pro 
MMfiiVi»  «i  «opti«i  vott.  (juod  foctum  a  LXX.  testantur  libri 
omnes,  nosque  subsUtuimus,  exigente  sensu,  et  fide  insu- 
perjubeute  Reginae  exemplari  oranium  vetusUssimo. 

[tf  I  Pro,  m  iiege^  Palatinus,  in  Grmo ,  expressius  vetus 
ediiio,  in  Grceco  non  apposUmi  secundo  loco  njei,  quod  re- 
vorj  LXX.  non  habent. 

le)  Ingeoti  laciaia  ex  Graeco ,  aliisque  mendis  in  veteri 
elihone,  et  aliquot  Mss.  periodus  islhsc  deformatur. 
Pi.tM.avero  ad  loci  inielligenUam  conferre  Hebraeum 
textum : 

Cn>-rav  :  negna  terrw,  cantate  Deo  :  psaUite  Domino, 
seia,  44fendemi  super  catmn  cosU  ad  oriemem. 


SANGTI  HIERONTMl  S5t 

1%  Sexagesimo  octavo  :  Laudabo  nomen  DH  eum 
Caniico  ( Psal.  68.  31 ).  Pro  quo  diciUs  vos  reperisse 
in  Graeco,  Dei  mei,  sed,  md,  superfluum  est. 

45.  Septuagesimo  :  Deus ,  ne  elongeris  a  me  ( Ibid. 
70.  i^).  Quod  diciiis  in  Gracco  posilum  .  Deus  nims, 
supcrfluum  est.  In  eodem  :  Deus ,  docuisti  me  ex  ju- 
ventut£  mea  (Ibid.  17).  Et  in  boc,  quod  apod  Giiccos 
invenlsse  voh  dicitis,  Deus  nieus^  superfluum  est,  meus, 
Itt  eodem  :  Donec  annuntiem  braetuum  tuum  (Ibid.  18). 
Et  diciiis  in  Graeco  vos  reperisse,  mirabiiia  tua,  quod 
de  superiori  versiculoest,  et  usque  nunc  pronuntiabc{[) 
miracula  tua.  Benc  ergo  hic  habcl,  brachium. 

i3.  Septuagesimo  primo  :  Ei  adorabunt  eum  omnes 
reges  ( Psal.  71.  11 ).  Illud  quod  in  Grxco  invenisse 
vos  dicitis ,  reges  terrw ,  superfluum  est.  In  eodem  : 
Benedictus  Dominus  Deus ,  Deus  Israel  ( Ibid.  18  ). 
DiciUs  in  Grscco  bis ,  Deus ,  non  baberi :  cum  in  Ue- 
brxo  sit,  ct  apnd  Sepluaginta ;  et  manifesUssime  tri- 
plex  Domini,  Deique  nuncupatio  mysterium  Triiiilatis 
sit.  In  eodem  :  Et  benedictum  nomen  majestatis  ejus 
in  cBtemum.  Hoc  crgo  quod  in  Graeco  vos  invenisse 
diciiis  :  In  atemum  et  in  sceeutuM  sceculiy  superflue  a 
Gr.-ecis  sciatis  658  »ppo&iium,  quod  nec  Hebraeus 
habet ,  nec  sepmaginta  Interpretes. 

45.  Sepluagesimo  secundo  :  (g)  Prodiit  quan  ex 
adipe  (Psal.  7i.  7).  Et  dicilis  vos  apud  Grsccos  invc- 
nisse,  iCcaiOvcreci,  id  est,  prodiet^  qttodfalsuni  est.  Nam 
ei  apud  Septuaginu  Interprctes  iu  scriptom  est : 

i{>}XcCw«cTO  ^  ix  ariatot  4  «Scxik  AutAv.   In  OOdem : 

Quomodo  scit  Deus  ( Ibid.  11 ) ,  in  Graeco  diciUs  non 
esse,  Deum;  cum  et  apud  Septoaginta  scriptum  sit, 
n&i  lyvw  0  $i6t,  et  omnes  Intcrpreies  sinuliter  de  He* 
bneo  transtiderint.  In  eodem  :  Inulligam  in  hoom- 
simis  eorum  (Ibid.  17 ).  Pro  quo  in  Grseo  legisse  vos 
dicitis  :  et  inUtligam;  sed  hic,  et^  conjuncUo  super- 
flua  est.  In  eodem  :  Defecit  caro  mea ,  et  cor  meum 
(Ibid.  ^).  Pro  quo  male  perversum  ordinem  quidam 
tcnenl :  Defecit  cor  meum,  et  caro  mea.  In  eodem  :  Ut 
annuntiem  omnes  prmdicationes  luas  ( Ibid.  28 ).  Pro 
quo  Yos  in  Grocco  legisse  dixisUs  ,  t«c  alv^Mif  vev ,  id 
est,  laudes  tuas.  Et  sciendum  quod  in  Hebraeo,  (h) 
MALOCHOTHACH ,  scriptum  habct,  quod  (t)  Aquila  «yye- 
Xltit  <70u,  id  est,  nunnoi  tuos;  Sqituaginta ,  xA^  inKy 
yc>(bcf  aeu,id  cst,  pradicationes  tuas^  vel  promissa 
iiiterpretaii  sunt :  licet  et  lans ,  et  pnedicaUo  onum 
ulrumque  signilicet. 


EdiU  omnes,  et  plerique  e  Mss.  misernMCJa.* 
^\  Duo  vetusUores  Mss.  Prodirt,  mox  prodient,  et  pro 
i|i)Xii»<r«To»  iterum  ^tWcftiu  YiUose ,  ut  non  dubito,  sed  illa 
tamen  lecUo,  ib[>^ax9,  nusquam  hi  LXX.  ezemplaribus  in- 
venilur.  Tum  quie  subnectunlur  i  a^uift  «noif  nihil  ad  pro- 
positam  f^ciunt  difilcultatem ;  idque  mirum,  si  ipse  addidit, 
dissimulatum  ab  Hieronymo  io  Hebraeo  esse  ocummy  proint- 
quitate^  lectumque  a  LXX  lCOVf  pro  TOiTV. 

(h)  Maliemus  delerri  antiquorum  codicum  auctoritaU,  et 
non  eorum  tautum,  quos  oos  coosuluimus,  sed  et  quos 
Martianseus,  qui  miro  conseosu  io  voc:ibolo  LaUnis  auribus 
batbaro  legunt  Matochochah.  Potnit  nimirum  in  Hierouy- 

miano  exemplari  Hebraico,  non  ut  hodie  babetnr,  "^msiOC, 

sed  n33NSo  legi ,  ut  Nahum  c.  2.  versu  ulUmo  eadem  ai- 
gniticaUone  babetur.  Tunc  omnium  rectisaime.  qui  et 
omniiim  veiusUssimus  est,  Begin»  Ms.  Malochoennh, 

(i)  Veteres  cdiU  Aqtdia  arri^u^  ««u,  et  mox  Septmginsc 
k»niV«^'<»>  ^^^  ^^-  ^^'^  nequevece  alii  quam 
Hexapiares  codices  lay  LXX.  ingerendi  sunt. 


«ss 

46.  Sepmagesimo  tartio 
finem  {Ptal.  75. 1).  Pro  quo  male  apud  Graccos  legi- 
tur  ordine  commiilaio ;  Vt  qmd  repulisti ,  Deu$,  In 
eodem  :  Qtian/a  nMr/tVjfttoltti  en  inmicus  in  Sanclo 
( Ibid.  5 ).  If iror  quis  iu  codice  veslro  emendando 
perrerterit ,  ut  pro »  Sanclo ,  Sanctis  posuerii ,  cum 
ei  in  nostro  codice,  in  Sancto^  invenialur.  In  eodem  : 
lu^endanm  omne$  dke$  fe$to$  Dei  a  terra  ( Ibid.  8 ). 
Pro  quo  in  Graeco  scriplum  est  xoiTe(««v«fi/uy ;  ei  nos 
iia  transtnlimus  :  Qmeeeere  facianm$  omne$  die$  fe$to$ 
Dei  a  terra.  £t  miror  quomodo  e  iatere  Adnoiaiioaem 
nostram  nescio  quis  temerarius  8cril)eudam  in  corpo- 
re  putaverii »  quam  nos  pro  eruditione  legentis  scri- 
psimus  boc  modo,  Non  liabet,  xaTKff«{woi/uy,  ut  quidam 
puiant ,  660  ^  xo(Teex«Oafti/My ,  id  cst ,  incenda" 
ttUM.  Ei  quia  retulii  mihi  sanctus  Presbyler  Firmus , 
qui  hujus  operis  exactor  fuit ,  inter  plurimos  hinc 
hubilam  quaesiionem ,  plenius  de  hoc  disputandum 
▼idetur.  In  Uebraeo  scripium  est  sarphu  ciol^h) 
MOEDAu  EL  BAARES,  quod  Aquila,  et  Symmachus  verle- 

runt ,  |ycffupc9«y  7CQU&{  xct^  ffw«70«ydb«  rou  Ocou  ,  id  CSt , 

incenderunt  omne$  $olenmtate$  Dei  in  terra,  Quinla  , 
xftTcxRuff«y  id  est ,  combu$$erunt,  Sexia  x«trx«ujo>/u>  , 
id  est,  comburamu$:  quod  et  Sepiuaginta  jtixia  (b) 
Hexapiorum  veritatem  transtulisse  perspicuum  est. 
Theodoiion  quoque,  (c)  k/iwplai»fu»  verlit,  id  est,  euc- 
cendamu$,  Ex  quo  perspicnum  est ,  sic  psallendum  , 
ui  nos  inlerpretati  sumus ;  et  tamen  sciendum  ,  quid 
Hebraica  Vcritas  habeat.  Hoc  enim  quod  Sepiua- 
ginia  transiulerunt ,  propter  veluslatem  in  Ecdesiis 
decaniandum  est;  ei  illud  ab  erudiiis  sciendum  pro- 
pter  notiiiam  Scripturarum.  Unde  si  quid  pro  studi# 
e  lalere  addiium  est ,  non  debet  poni  in  corpore;  ne 
priorem  translationem  pro  scribentium  volunfiie  con- 
turbet.  In  eodem  :  Conlrt6tt/atlt  cafnta  draconum  in 
aqui$;  tu  confregi$ti  capita  dracom$  {P$aL  43.  et  14). 
Sic  leciionis  ordo  sequitur,  ui  in  priori  versu,  tu,  non 
liaboat,  sed  in  secundo ;  et  aquae  plurali  numero  scri- 
banlur,  non  singulari ,  sicut  ei  Aquila  verbum  Ilebrai- 
cuni  {d)  AMMAiH,  r&j  vS«T0*y,  id  cst,  aquorum,  inlerpre- 
talus  est.  In  eodem  :  Ne  oblivi$cari$  voc€$  inimicorum 
tuorum  ( Ibid,  23 ).  Pro  quo  in  Graeco  tAv  Ixctoiv  wv  , 
id  esl ,  deprecaniium  le ,  scriptum  dicilis.  In  HcbraiO 
auiem ,  soaARACH  lcgilur,  quod  Aquila ,  ho$lium  /ho« 
rtfm,  Symmaclius ,  bellantium  contra  te :  Sepiuaginta,  ei 
Sexta  Editio,  inimicorum  tuorum^  inlerprelaii  suni :  Ei 
est  sensus  pendens  ex  superioribus :  Memore$toimpra' 
pericrum  mortim,  eorum  qua  ab  inupiente  tunt  tota  die: 
voee$  itdnttcorum  tuorum^  id  est ,  voces  Ne  oblivi$cari$ 
quae  ie  blasphemani ,  iibique  in  populo  tuo  detrahunt 
Unde  661   ^viiiwiSuperbiaeorum.quiteoderunt, 

(a)  Harlianaeus  suspicatur  in^Hierooymiano  exemplari 
Hebraico  scriplum,  TrnHD  vel  TTyiQ  pro  hodierno, 
nviD.  Palatinus  cum  aspiralione  MOEDAHU  HEL.  Mox 
Erasm.  ei  Yictor.  Mspia»v  pro  ivnvpun»»  ei  iofxdk  loco  owajt»- 
fAi :  neque  enim  Hexapla  noverant. 

(b)  Quidam  edili ,  et  Mss.  libri  exanptorum  varietatem. 
(e)  Tres  e  nosUris  codicibus  itva>^9iyM,  alUis  iwA^^wi 

quod  eliam  in  Hexaplis  Theodoiiooi  Uribuitur.  Sed  apud 
omnes  $nccendaattu^  quod  no6  movei,  ui  legendum  pute« 
nius  Vfc«»p)0ii|uv. 

(d)  Duocodd.. 


EPISTOLA  GYI. 
Vt  qmd  Deu$  repuli$ti  in     a$ceni^t  eemper :  id  esi ,  dom  tn  diffen 


•54 

riiu 


proflciuni  in  blasphemiis. 

47.  Sepluagesimo  qiiario  :  Narrabimue  mtrabiUa 
tua  {P$aL  74. 5).  Pro  quo  male  apud  Graecos  legiiur, 
Narrabo  omnia  mirabilia  tua. 

48.  Sepluageslmo  quinio  :  (}mne$  viri  dhntiarum 
mambu$  $ui${P$aL  75.  6).  Ei  non  ui  vos,  neseio  a 
quo  depravaium  legilis,  in  mafttbu$  $ui$,  In  eodem  : 
TeTribilif  el  eiqui  aufert  $pirilumPrin€ipum{Ibid»  15). 
Diciiis  quod ,  ei ,  non  sit  scripinm  in  Graeco  :  verum 
esi;  sedoisi  apposuerimus ,  et ,  Latinus  sermo  non 
resonai.  Neque  enim  possumus  recte  dicere  :  Terri» 
M/i,  et  qui  aufert  $piritum  Prindpum, 

49.  Sepiuagesimo  sexto  :  Et  meditatui  $um  nocte 
cum  corde  meo ,  et  exercitabar^  et  ecopebam  sptHltcm 
tnatm  ( P$al.  76.  7).  Pro  quo  in  Hebraeo  legimus. 
Recardabar  P$almorum  (e)  m^ortctn  tn  nocte,  cttni 
eorde  meo  ioquebar  ,  et  $copebam  $piritum  meum»  Pro 
exercitatione,  ^.Soacvxfoy,  id  est,  decatuaHonemqvam^ 
dam,  ei  me(ii<a<ionem  Septuaginta  iransiuleruni;  et 
pro  eo,  qnod  nos  diximus,  ecopebam,  iili  posuerunt, 
lirxocaaoy  :  quod  Symmachua  transialii ,  &nipwvm , 
Id  est,  per$crutabam  ,  sive  qucerebam  :  ei  QuinU  si- 
mililer.  Proprieautim9)coa«7fi6«  in  agricnliura  diciiur 
in  sarriendo,  id  est,  sarculando ;  et  quomodo  ibi 
quaeruniur  herbae  sarculo ,  quae  secentor ;  sic  ci  iste 
reiractainm[al.  retractationem]  cogiutionum suarum 
/tMToefo^uc«<  a  sarculo  demonsiravit.  Ei  sciendum , 
quod  l9xaA>ev,  non  semel,  sed  frequeBter  significai.  In 
eodem  :  A  generatione  in  generationem  {ibid.  9).  Hoc 
quod  (1)  in  graeco  sequens  invenisse  vos  dicitis , 
con$ummavit  verbum^  recie  non  habei  in  Laiino,  quia 
el  in  nullo  babeiur  inierpreium. 

50.  Sepiuagesimo  sepiimo  :  Etnarrabunt  fUii$tui$ 
{P$aL  77.  6).  Pro  quo  in  GraMohabei,  aicocyyt^Ldiwiv, 
qaod  est,  annuntiabunt,  Scd  sciendum ,  quod  in  He- 
braco  iasaphpheru,  scrtptnm  esi:  quod  Aqnila,  eiSym« 
machus ,  narrabunt ,  iranstuierunt.  062  ^^  ^^ 
dem  :  Etoccidit  pingue$  eorum  {Ibid.Zi).  Sic  habet  ei 
in  Hacbreo,  hoccst  BAUASnifEHEX,  quod  Aquila  inier* 
preiaius  est ,  Iv  >cicoepe7«  axnSh  i  Symmachus  ,  xo^ 
>(ffa^Tcpow  «vT£»y :  Septuaginta ,  ei  Theodoiion ,  ei 
Quinia,  ^  tot«  iclovt^  •tln&v,  Quod  quidam  non  inlelJi'- 
genies,  pro  Ktoviv,  puiaveruni  scriptum  nUiaavt»  In 
eodem  :  Ddexerunt  emn  in  ore  stio,  el  lingua  $ua  men- 
titi  $uHt  d  {ibid.  56).  Et  in  Hebraeo  ila  scriplum  esi 
iCHAZBuix) ,  ci  omnes  voce  simiii  transiurerunt,  ifcu- 
«avTo  avT^,  id  esi,  menffft  $unt  et.Quisaatem  voluerii 
pro  W,  ponere  eum,  ei  viiiare  exemplaria,  non  est 
mei  judicii.  Id  eodem  :  Et  profutiue  fiet  peceati$  eorum 

[e]  Veteres  editi,  et  Regius  FIorenthiuB  Ms.  dumte 
Martianaeo,  viiiose  habent  tuorum.  Yiiiosa  quoque  inter- 
puQClione  apud  ipsum  Benedictioum  erat,  m  nocle  atm 
corde  nieo,  toquebar,  ubi,  et  ipsa  coojunciiodesiderabatttr, 
haud  minori  vitio.  Denique  voci«^»>c<i;c<«'yq^^i^^"H"<'* 
.  Reginse  exemphir  io  marglne  substiinit  ^l«M«xeiiv :  proprium 
neinpe  vcrbum  SepUiagtnta  interpretum. 

(1)  Alii  editi  qtiod  Gracimi  sequenie$,  et  paulo  posl  non 
habetur  in  Latino.  Bem  ipsam  quod  attiiiet,  et  in  editiono 
Breitinga?ri  Graeca,  et  in  Turicensi  apud  eumdem  Ms.  ha 
beiur,  in  illa  quidem  sub  Asierisco»  in  boc  auiem  abaotaiie 


8» 


SANGTI  HIERONTMI 


88» 


el  tm  Htperdet  eos  (P«.  77.  88).  Dlcitis  quod  egt  m 
Grqpfp  Boo  habeai ,  quod  et  verum  est ;  sed  nos ,  ne 
sententia  pendeat,  Lalinum  sermonem  sua  propricia- 
te  oo.mplevi9ius.  Si  quis  auiem  putat,  Ztaf$iptif  non 
perditionetH  sonare»  sed  corrupiionemt  recordetur  il- 
lius  tiluli ,  in  quo  scribitur,  c^  t^  uXqs  /lii  ^Mfeitpi^i, 
hoe  est,  is  Imem  ne  (Utperdat ,  et  non  ut  plerique 
x«(o(;^X»c  inAerpreiaAtur ,  ne  cornmpat.  In  eodem  : 
El  itifkml  m  in  vtontem  tftnciificaiionit  tm :  montem, 
quemac^it^  (^exU^a  ^jut  {Ibid.  54).  Pro  quo  apud 

SeptUatgiUta  legUair»  ^$to&to  UxT^aaxo  4  ScltdeauToO  : 

ei  (a)  noo  vt  voa  putati^  6  hLx^Totro,  hoc  est,  quem  aC" 
quhitrit  dextera  ejus.  Melius  ergo  secundum  Hebrai- 
cam  proprietatem  interpretatus  estSymjnacbus :  mon^ 
temj  (fitem  a/^q^iuoit  dfixtera  ejut.  In  eodem  :  Et  aver- 
tenuU  te^  el  aort  tenaverunt  pactum,  quemadmodum 
patret  emim  (iM.  57).  Scio  quod »  pactum,  hou  ha- 
be»i  in  Hebr^o;  aed  quando  omncs  voce  ^imili 
irtnatuleniiiit  iorMvovttVf  et  apud  Graccos  9wei»ri 
paetmm  diciiiir,  es  uao  verbo  signiGcatur  :  non  terva- 
««rtiiU|Mcliiiii;li«ei  SeptuagiiUa  iQixnow  posuerint. 
In  eodem :  in  (erra,  quam  fundavit  in  scecuta  (Ibid.  68). 
Pro  quoKriptuaiaveni^e  vos  dicitis  :  In  terra  (un- 
dentewm  ap  admk.  In  Hebrxoita  scriptum  est  ut  vertit 
etSjminaefeuis,  {b)  Ik  xik^  yf9>  i(v  063  ^Oc/AcatWcv 
fU  fdv  odttw.  I^auiem  jion  de  terra  diciiur,  quod  fun- 
data  ait,  sed  de  alia  re ,  .qu9  fundata  videatur  in 
tena,  probeni  ex  prioribus  et  sequentibus,  quis  scn- 
sus  8ii  ul  [al.  £(.]  aescio  quid  ,  quod  non  dicitur, 
fundaion  videaiw  sn  terrsi.  Sin  autem  Sanciiticium 
in  ierra  iundaium  putaut ,  debuit  scribi  :  tn  terra 
fundtarit  iUud  in  tcteuk.  lo  eqdem  :  Et  in  intetleciibui 
iiuiiiinim  tuarum  dedusrit  ept  {Ibid.  72).  Non  habei, 
h  rii  9vno€i ,  ui  scribiiis,  numero  singulari,  sed  h  xolxs 
ovMtnrcy,  4«od  iaUlHgeisitiat  aonai,  sicui  habetur  ei  in 
UebrasoBiTBA^Diioia  quod  est,  in  iulellectibut. 

81.  Sepiuagesimo  octavo  :  Potuerunt  Jerutalem  in 
pomormn  etittodiam  {Ptai.  78. 1).  (^uod  Grxce  {c)  tU 

(a)  Erasm.  et  Victor.  cnm  quibusd.  Mss.  nonulvot  po» 
friUt :  tum  cwn  veteri  editiooe  et  Fioreatino  Ms.  i  Utiimto 
pro  t  ^T^nx».  Sed  in  impressa  qnoque  leclione  OEdipo  est 
opus,  ut  quid  sibi  veHt  Auclor,  assequaris.  S(»uiDt  verba 
a  nobis  non  immutala,  ^Mcni  relativum  articulum  pro  de- 
monstraMvo  hune  improbari  :  aut  saltem  utrumque  con« 
juogi  haud  debere.  Atqni  Ipse  ex  Hebraeo  veKit,  tnonlem 
wtm,  quem  pottedU.  Piacerei  igitur  nobis,  dilficuluteia 
aliuode  repetere,  ez  vocum  ixvjfm^  et  Utiovto  similiiudiQe, 
auarum  altera  signiflcal  ac^uj^iit^,  aut  potsedit,  altera  coth 
ttiditj  aut  ereearil.  Puerit  hac  in  Sunnieexemptari,  exscri- 
ptores  autefn,  et  Critici  non  animadverterint.  Tunc  vero 
supplendus  lexius,  ac  rescribendum.  Etnonutvot  vutatit, 
I  fattiottto,  hoc  est^  quem  condidil;  ted  i  bnifm,  aoc  eUf 
quem  acquitimt  desOera  ^ut,  etc. 

(b)  Vulgali  omues  iusigni  meodo,  quod  nec  Martian.  ca- 
vit,  Symmaehi  lectlODem  lla  depravaoi,  «1«  tAv  t<v,  pro  ««  t^v 
lis  quemadmodum  apud  Eusebium  ac  Tlieodoretum  recli»- 
sime  scribiiur,  nosque  flde  jubente  etiam  uno  Ms.  libro 
reslitmmus.  Id  quoque  sensus  exigeltat,  et  sentenliae  ve- 
ritas ;  Uehraicus  enun.  textus  y^lO  caaret  habet,  ticul  ter- 
ram,  vel  ut  ipse  Hieroo.  verlit,  ^uom  lairnm,  non  m^ 

£aaret,  qm4  H  obyio  errore  Jeseriat  LXX.  iv  th  t{  tran- 
siolenint,  minim.e  <k  x^y  r^y  ▼^^'ti  poierat. 

(c)  Mart^auaeus  legerat  4^,  pro  ii<,  quod  poslea  emeoda- 
vit,  siciit  inVa  XiM^  pro  iM^.  Sed  et  >i»u^  in  Mss.  in« 
venitur,  legiique  eUam  Dru&ius.  Pro  Hebraica  voce  Lim, 
yeteres  meialMrauae  qusdam  ijchin.  Hujusmodi  vero  tur- 

ebani 


res,  qo«  in  roediifl  agris  fere  exslruebanuir,  significant      constanler  mfra  habetur  ei ;  noa  alio  autem  sensu,  nam 
.sthsec  ex  2.  Psr^.  2Q.  10.,c£xsuruxit  eti^  uirres  i|i  ^"  et  Graecus  variat,  atiislibris  «nf  aliis«M  prseferentibus. 


^n^fofu^w ,  dieitur,  nec  aliter  potesi  vertiy  quam  a 
nobis  translatum  esi.  Significai  antem  specolani 
quam  custodes  s;itorum  [al.  ogronmi^el  {Moionim 
habere  consnevenmt :  ut  de  annplissima  urbeparvon 
tuguriolum  vii  remanserit.  Hoc  seeundwn  Graecos. 
Cirterum  in  Hebraeo  luii  scriptom  hnbet;  quod  Aqoi« 
la  vcrtit  utdptov,  idest,  aeervum,  ei  r«nm/ttm,  [at. 
tumulum]  tapidum ,  quibus  ▼tneae  et  agri  purgari  so* 
lent. 

52.  Septuagesimo  nono :  et  ptantatH  radieet  ^ut^ 
iiinc  {Ptat.  79.  10).  Et  dicitis  qnod  in  Graeco,  hine^ 
non  habeat;  etbene,  nam  et  In  nostris  codicibus  no» 
habelur ;  et  miror  quis  imperiiorum  vesiros  (ibros. 
falsaverit. 

53.  Ociogesimo  secnndo  :  Hereditate  potndeanmt^ 
tancluarium  Dei  {Ptat.  82. 12).  Et  dicitn  qnod  ia 
Grxco  sit  scriptum  (d),  x^rtpowfiii^tafu^  i«uToi;,  id  esi,. 
Possideamut  nobit.  Quac  superflua  quaestio  est ;  quan» 
do  enim  dicitur,  possideamus,  intelligitur  et,  nobis. 

54.  Octogesimo  lertio  :  Cor  meum,  et  caro  mea  ex^ 
tultavit  in  Deum  vivum  {Psat.  83.  3).  Fro  quo  in  Gray 
co  scriptum  dicilis,  exsuliaverunt.  In  hoc  nuila  con- 
tcniio  est;  si  euim  le^imus  ,  exsuttavit,  intelligitur, 
et  cor  meum  exsultavit ,  ei  caro  mea  eisultavii.  Sin 
autem ,  exsultaverunt ,  duo  pariter  exsuliaverunt ,  id 
est,  cor,  etcaro.  Et  quxso  vos;  ut  hujusmodi  ine- 
ptias,  et  superfluas  conlentiones,  ubi  nulla  est  sensus 
immutaiio,  064  ^^^^^i^^^^^^*  ^^  ^odem  :  Bealiisoir,c«* 
jut  ett  auxiliumabt  te.  In  Graeco  invenisse  vos  dicitis: 
eui  ett  oiixi/tttm  {e)  ejut  abtte;  quod  quia  nos  InLati» 
na  interpretatione  vitamus,utdicitis,  reprehendimar. 
Cui  enim  non  pateat,  qnod  si  dicere  voluerimus ,  cui 
ett  awaiium  ejus,  apertissimum  vitium  sit;  el  quando 
prxcesserit,  cui,  sequi  non  debeat ,  ejut  f  nisi  forto 
vitii  arguimur,  quod  vitaverimus  vitium.  In  eodem : 
In  vaile  iacrymarum{ibid.  7).  Pro  quodiciiisin  Graeco 
scriptum  esst,  HloLi^^&voi,  id  est,  ploraiionis,  sed  si- 
ve  ploraium,  sive  planctum,  sive  fletum,  sive  lacry- 
roas  dixerimus ,  unus  esi  sensus.  Et  nos  hoc  sequi- 
mur,  ut  ubi  nulla  est  de  sensu  mutatio ,  Latini  ser- 
monis  elegantiam  conservemus. 

55.  Octogesimo  quarip :  Benedimtif  Dondne,  terram 
tuam  {Ptat.  84.  i).  Pro  eo  quod  est,  benedixisii ,  in 
Grxco  scripium  dicitis,  tMKnoat  :  et  qu.-eritis  quo- 
modo  boc  verbum  exprimi  debeat  in  Latinum.  Si 
fionieniiose  verba  scruUmur,  et  syllabas,  possunms 
dioere  :  Bene  placuit,  Domine,  terra  lua;  et  dum  ver- 
ba  sequimur ,  sensus  ordinem  perdimus.  Aut  cerie 
addeodum  est  aliquid,  ut  eloquii  ordo  servetur,  ct 

solitudine,  et  effbdit  cisternas  plurhnas,  eo  quod  baberet 
mutta  pecora  tam  in  (Sunpeslribus,  quam  in  eremi  vasli- 
^ie, »  etc.  Eas  quoque  inauil  Evangelium  Luc.  14.  28. 
(^is  ex  vobis  volens  lurrim  cedtfieare,  elc.  ncfiMK^v,  sive 
tpecuiam^  Graeei  Tradatores  vocaut. 

(d)  Grcca  verba  %h»ofOff4nt^v  imno^,  quae  HariianiBus  ex-   ^ 
punxerat,  ex  Manuscriptis  nostris  omnibus,  au)ue  editis 
libris  restituimus. 

le)  Heic  quoque  peccasse  visns  est  MartiaoaBUS ,  qui 
abslulit  vocem  ejus,  qua  sine  et  ledionis  veriias,  et  lou 
Hicronymiani  coutexlus  vis  ruit.  Reposuiinus  ex  vulgalis 
et  Mss.  in  quibus  iamen  pro  efut,  ut  ei  in  v^teri  editioiie, 
mf 


857 


EPISmik  GYI. 


858 


dicendum  Complacmi  liM ,  Domne,  terra  tua.  Quod  si 
fe(serimuSy  ruKSun  (»)  a  oobis  quseretur ,  qttare  ad- 
diderimus,  tJM;  cum  uec  ia  Graeeo  sit,  nec  in  He- 
Iffaeo.  £adem  igiiur  inierpreuindi  sequeuda  est  regnla» 
qMam  s«pe  diximos,  ct  vbi  oon  sii  damnum  in  sen- 
su  lingu»»  in  quan  transferimus,  tifMvto,  et  proprie* 
tas  conservetur.  In  eodem  :  HUericin^dia ,  el  verUa$ 
obviaverura  nbi  {Ibid.  11);  el  dicilis  quod  in  Graeco» 
si4t,  Jioa  lial>eat.  Mec  in  Hebr»o  babet :  et  apiid 
Septuaginia  obelo  praenoiatum  est  :  quae  signa  dum 
per  ecriplovum  negligentiam  a  plerisque  quasi  super^ 
fliia  relinquuntur,  magnus  in  legendo  error  exoritur. 
Si  autem  non  fiierit  addiium,  iibi,  misericordia ,  et 
▼enitfi^MV  sibi,  sed  alii  occurrisse  credentur;  oec 
jusijtia  et  pax  sibi  dedisse  osculqm,  sed  iMteri. 

^.  Qctogesimo  quinto  ;  E:  non  ftr^i^poeueruui  H  %n 
<otupecm  s«o  (Psoi.  85.  U) ;  et  dicitis ,  quod  in  ire- 
«tro  Q8S  ^ioe,  ie  m>n  babeat.  Addite,  te,  et  {b) 
•emendato  errore  iibwii,  vestrum  quoque  errorem 
•emendabitis.  lo  ^em  :  Et  tu  Domine  Deui  misera^ 
for  et  nutericor$  {iM.  15).  In  Graeco  iovenisse  vos 
diciii^.  Et  tu  Domne  De^s  meus*  Quod  superfluum 
^i :  meus  enim  nec  in  Heitrseo  babetpr,  nec  io  {c) 
SepiuagiQia* 

57.  Octogesimo  octavo  :  Jfa^niis,  et  bdrrendu$ 
{P$al,  88.  8).  Pro  quo  in  Gfsbco  invenisse  vos  dicitis, 
fo>9(pd$ ,  quod  significat,  larn^u,  timendue^  formi- 
dandus.  £go  puto  id  ipsum  signiflcare  et  Aorrendiim; 
non  ut  vulgus  asstimat ,  despicieodum ,  et  squalid4im, 
4KCiuulum  iliud  : 

^  JftAi  frigidui  horror 

Membra  quatit,  Et : 
Borror  ubique  animo^  simul  ip$a  $ilentia  terrent. 

{Vir^l.  5.  jEneid).  Et : 

ilon$lrum  horrendum  ingene  {Ibid.  10)  :  ei  multa 
ihis  similia.  In  eodem  :  Tunc  locutrn  e$t  in  vinone 
$ancti$  tui$.  Pro  quo  in  Graeco,  /S/its  ittts,  invenisse 
vo(  dicitis.  Sed  sciendum  quod  in  ilebraeo  laasidach 
babet ,  quod  omnes  voU  (d)  Moti  cov ,  id  est ,  sait« 
ti$  tui$ ,  iranslulerunt :  et  sola  Sexta  editio ,  Prophe* 
fli$  tm$ ,  interpretata  est ;  sensum  magis ,  quam  ver- 
bum  exprimens.  £t  in  Kocvfi  tantum  pro  $ancli$ , 
fitioe  reperi.  In  eodem  :  Tu  vero  repuli$ti ,  el  {e)  r«« 
epexM  {ibid.  59).  Pro  quo  in  Graeco,  i^ouScvoAffoc,  in« 
venisse  vos  dicitis.  Unius  litierae  mutaiio  quantum 
«obis  fecit  errorem  :  noa  enim,  retpejiiii;  sed, 
de»pejn$ti ,  et  pro  nihilo  duxisti ,  interpreiati  sumus.  ' 
Nisiforle,  iio^Uiwtcti ,  non  pulatis  iransfcrendiim, 
deepeaasii;  sed ,  secundum  diseriissimum  istiustera* 
poris  interpretem ,   annihilasli ,  vel  aunulasti ,  vel 

<a)  Yetus  edltio  a  vo^  queereUtr  :  al.  aiMerttor. 
{h)  Palat.  eineiuiabitis  errorem  librarii  vettri   in  eo* 
dem,  etc.,  reliquis,  ao»  intersemotQr,  omissis. 
{c)  Superest  io  Aldinoei  Gomplut  exemplaribus  ^  ^ 

(dfiiexapla,  et  veteresedili,  4^  pro4<rUH  habeat  quod 
vertus  videiur.  lUud  vero  ToXf  Uot^  ««i»,  hoc  est  fiUis  tuis^ 
GrsKorum  ouiniuro  codiciim  didtttr. 

(f )  Einendaviinus  nostrorum  exem  larium  aoctoritate, 
ac  flde,  quod  Beoediciinus,  «eierique  editores  sensum  non 
awecttti,  sup^  errore  beic  depravaot,  deifH^mtiL 


nnlliicaali ,  et  si  qua  alia  possunt  inveniri  apud  iior 
peritos  portenta  verborum. 

58.  Octogesimo  ncvio :  4  ^eculo  ct  uique  ta  §ecu* 
lum  tu  6|  Deui  {P^^f^  ^9.3).  Etdicitis  quod  ia 
Graeco  non  sit ,  Deu$.  Quod  apud  eos  esse  manife- 
stum  est.  Nain  et  Hebraicum  babet,  et  omnes  alil 
Ifiterpretes,  ct  (/*)  ^eptuaginta  similiier  fransiuler 

runt ,  »iU  xou  o^dvoc,  xftc  Ibii   rou  Kl&Wi  gu  tX  6  Bt6i  | 

quod  Qebraice  dicitur  QQg  meolam  ad  olan  ath 
EL.  In  eodem :  Qiioniaiii  $upervenit  maneueludo ,  et 
corripiemur  {Jbid.  10}.  In  Graeco  invenisse  vos  dicitis: 
Man$uetudo  mper  uot :  sed  et  boc  {g)  superfluum  est. 

59.  Nouagesimo  :  Dicet  Domino ,  $u$ceptor  meu^ 
e$  tu  {P<.  90.  2).  Et  dicitis  quod  in  Graeco,  es,  non 
habeat.  Ego  vobis  amplius  dicam ,  quod  apud  He* 
bnaos  nec  es,  liabeat,  nec  iu;  sed  apud  Septuat- 
ginta,  et  apud  Latinos  procuj»«vr^,  et  verborum 
consequentia  positum  sik 

60.  Nonagesimo  terlio ,  Beatus  komo  quem  (u  eru- 
dieri$,  Domine  {PsaL  93. 12).  Dicitis  in  Grxco  nou 
esse,  tu:ei  verumest;  sed  apud  Latinos  propler 
f ufMvfoy  positum.  Si  enim  dicamus ,  Beaiu$  homo , 
quem  erudierie ,  DomiuCt  compositionis  elegantian) 
non  babebit.  £i  [al.  Se4\  quaado  dicitur,  Domine^ 
et  apostropha  lit  ad  Oominuin ,  iiibil  oocet  s^nsu ,  si 
ponatur  et,  tu.  In  eodem  :  Ei  in  maliiia  eorwn  (11$- 
perdei  eo$  {iUd.  35).  In  Grseco  dicitis  oon  esse  pr»- 
posiuoiiem,  in ;  sed  legi,  vialitiam  (h)  eorum  di$perUet, 
Sdendum  aute»,  quodio  UebraBO,  etin  ayociis  inter« 
pretibus  positum  sit :  In  ma^itia  eorum  <H$perde$  eo$. 
Si  autem  voltterimus  legere :  Malitiam  eorum  dis  • 
perdei;  idquod  in  Septuaginta  sequiiur  in  lioe  ver- 
sieuli ,  eoi ,  et  saperOuum  f)nt ,  et  viliosum. 

Gi.Nonagesimo  septimo :  Recordatus  est  misericor- 
dim  sua  {P$al.  97.  5).  Pro  quo  in  Gr$co  invepisse 
vos  dicitis  :  Miserieordim  $weJaeob  ;  sed  hic,  (t) 
Jacob ,  nomen  superfluum  esi. 

62.  Gentesimo  :  OcuU  mei  ad  fideies  terres ,  «l  (;) 
sedeani  mecum  {Psal.  iOO.  6).  Pro  quo  iu  Graeco 
invenisse  vos  dr^itis,  roZ  9\rpM$e^i  ai»ro^  fun  «/loG. 
Quis  non  taiem  fugiat  inlerpretationem ,  ui  verbum  ad 
verbum  exprimens,  dicat:  IJt  con$edereniip$imecum^ 

63.  Genlesimo  primo :  Vigilavi  et  factu$  $um  $icuf 
pa$$er  folitariu$  in  tecto  {Pe.  101.  8).  £t  dicitis  vqs. 

m  Nunc  In  Graeco  uUo  ood.  non  est  invenlre  addttum- 
i  •!.  Sed  neque  editi  melioris  nolae  habent :  et  Breilin- 
ffer.  minorl  charactere  supulel,  et  liontfauconius  w  Hexa- 
plis,  non  aliuode  qoam  ea  bocipsoHieronymianae  epistole 
ioco  se  fiiteiur  aocipere. 

[q\  Hoc  vero  Grieci  llbri  omnes  habent,  i?'  <h«<. 

\h\  Sequimur  eadem  exemplaria,  et  veterem  editionem 
qu»  vocem  eortcm  inserunt  heic  loci,  alii  omiltunt.  , 

(t)  Nimirum  quod  iu  Hebraeo  noii  sil,  nam  GraecJ  liDrr 
omnes  habeot,  etex  LaUnis  haud  pauci.  Forte  iu  sequenu 
versicolo  pro  israd  nomUie,  J««^o«?^^"^t9H^;!^?^^^ 
dom  in  Hieronymian»  versionis  ex  Hi»br»o  codiabus  bene 
mnltis  invenimus  :  Idque  In  aliquo  orlglBah  Hebraioo  fue- 
Ju  So  ouo^  librl  omm  i^(mi  subsUtuUmi  sii,  aUjue 

^TriSkpiiansBUS  $ederent,  Nos  juxU  editos  el  plerosque 
legat.    . 


.^-A 


gB0  8ANGT1 

in  Grax»  inTenisse  licl  W/wn ;  quod  anliqui  codices 
Laiinorum  inlcrpretali  sunl,  m  wdificio.  Afi/*«  in 
orientalibusprovinciis  idipsumdiciiur,  qiiod(fl)  GG7 
apud  nos  tectum;  in  Palasiina  enim,  et  iCgypto,  ubi 
▼el  scripii  sunt  divini  Libri ,  vcl  inlcrpreiaii ,  non 
habent  in  leclis  culmina,  sed  UtMxa ,  qu^fc  Roma  vel 
tolana ,  vel  (b)  Meniana  vocant ;  id  est ,  plana  lecta, 
quae  iransversis  trabibus  suslenlatur.  Denique  ct 
Petrus  in  Actibus  Aposlolorum  (Cap.  10.  9),  quando 
asceudit  in  doma ,  in  iectum  aedificii  ascendisse  cre- 
dendus  esi.  Et  quando  prascipitur  nobis,  otfaciamus 
domati  nostro  coronam ,  hoc  praicipitur,  ut  in  tecto 
faciamus  per  circuilum  (c)  quasdam  emineniias ,  ne 
faciiis  in  prxceps  lapsus  sit  (Deut.  22.  8).  Et  in 
Evangelio,QttOP,  inq"it,flttdi<t»  in  aure ,  diutis  tu- 
per  domata  (Matth.  40.  27),  id  esl,  super  tecta,  Et 
inlsaia,  Quid  vohi$  eU^qMomne$  a$cendi8tii  in 
tecla  vana  [al.  nova]  (Iifli.  22.  1.  jux.  LXX)?  etroul- 
ta  isliusmodi.  In  eodem  :  Factui  sum  licut  NuxTMtipo^ 
in  domicilio  (Ibid.  7).  Qood  simililer  hal)elur  in  Gr»- 
co :  elquaerilis  quid  significat  NwxTcxdp«5  a|>ud  Latino8« 
In  Uebraeo  pro  nyclicorace  verbum  Boe  (d)  scri- 
ptum  est,  quod  Aquiia,  et  SeptuaginU,  ot  Theodotion, 
et  QuinU  Edilio  nycticoracem  intepretati  sunt :  Sym- 
machos  upapam ,  ScxU  edilio  noctuam ,  quod  et  nos 
magis  sequimur.  Deni(|ue  nbi  apud  nostros ,  ei  Grae- 
cos  legitur,  Factu$sum  sicut  nycticorax  in  domidlio  : 
0Qg  apud  Hebrasos  dicitur,  Factus  sum  sicul  nociua 
in  ruinosis,  Plerique  bubonem  coiitentiose  significari 
putant.  In  eodem  :  A  facie  irte  et  indignationis  tute.  Pro 
quo  in  Gnsco  invenisse  vos  dicitis,  fl  fade  irm  lum; 
cum  manifestum  sit,  quod  («)  apud  Hebraeos.  et 

\a]  BdUl  etlto.  quldam,  mmd  L^ms  uaum 


IW  Yitiose  Martianaeus  Meduma.  Hier.  Iq  cap.  41  £ze- 
chlei  bM^  axitm  Boma  appeUflftf  «otoria  de  aenacuiorum 
varieHlMS  emiaenUa,  sive  memana,  ab  eo  qm  ea  pnmum 
mcenit,  auce  norniulU  Grotcorum  ««atpo*  vocaia.  IHiroirum  a 
Menio  Censore  dicU,  unde  Memana  legendum,  aut  cum 
dipthoQffo  Mfmam,  non  Mediana.  M«nius  eoim  cum  do- 
mm  sSam  venderet,  ut  ibi  Basilica  Purcia  aediflraretur, 
cxcepit  sibi  iiis  unius  coluronae,  supor  quam  teaum  prcMi- 
ceret  ex  provolantlbus  ubulaiis,  unde  specian  munusgla- 
diaiorium  posset,  quod  scribil  Asconius  in  DiviDationem. 
Posthm^  ftddil  ex  veleri  Grammalico  Isidorus  lib.  15. 
Oriirin.  cap.  3.)  ain  ex  lapide,  aUi  e  macerta  (Bdificavere 
m  porticUms  Meniana,  sic  a  primo  inveolore  appeUaU,  et 
farilnis,  ae  domtbus  aajecerwU.  .  n    .• 

M  Graed  <m?4v,.  vocanl,  nos  post  Vitruywni,  el  Curtium 
coroiiflm  ;  eslque  muri  quoddam  supercilmm,  seu  lonca, 
qu£  deambulantcs  in  superiori  margme  a  lapsu  prohibeu 
drigenes  in  Joan.  i.  4«^i  4«ia«  i  •tiUXio?.  »«i  f£^  i  "^*^-^^ 

(2)  Hebrseus  non  BOS  habel,  sed  COS,  quae  ypx  bubo- 
nem  significal;  cum  autem  faciUima  sil  :i  et  3  luterarum 
commuuaio,  non  auiem  B  et  C  in  Laiino,  quidam  malunt 
Hieronvmo  properanli  vilium  adscribere.  ^obis  saUus  vi- 
detur  aesiimareLalinum  lU)rariiim  vocem  ignotiorem  COS 
in  notissimam  BOS  commutasse.  Mox  /tqmUe  nomen  abest 
a  Palatino.  .  % 

(e)  Hodiemus  antero  Hebraeuslextus  tno!  habet  uU*oqu« 
in  kico,  ISlTCnTCTTf «»'<»  '««^»  ^^  indignalionis  tuas.  Quin 
irao  ad  bunc  modum  lunc  quoque  erat,  cum  suam  if»e  Hi&- 
ronymus  versionem  adornaret,  siquidem  vertit,  indisfijfl- 
tioms  iiKF,  et  irce  tuas.  De  Septuagmia  interpretibus  nihil 
aio  •  Hexaularem  enim  edilionera  ciiari  quis  opponal,  qu» 
periit.  Sed,  st  rem  probe  novimus,  plane  conlranam  ei 
qua  S.  Doaori  volgo  trilmilur,  alque  iste  a  nobis  non  Im- 
mulatus  verborum  contexius  noiat,  scnientiam  tuisse  cre- 
dimiis  :  neque  enim  i.rius  illud  Inoe  Improbare  ex  Hebraico 
fonte,  et  ^  LXX.  lesUmoMio;  imo  ex  eorum  auaonUic 
asserere  putandus  est.  Proiude  suliuexo  Graeco  texlui  ad 
ifT^  vocem,  «w adpoDi  pronomen  voiumus,  quodtton D191 


HKRONTMl  S60 

apud  Septuaginta  Interpretes  sie  habeator»  M  «^ 
o^nou  xiii  ^py^f  *mX  tou  9v^oo  oev.  In  eodem  :  Quomam 
placuerunt  servis  tuis  iapides  ejus  :  et  terrm  ^u»  titiM- 
buntur  (Ibid.  15).  (f)  Pro  terra  in  Hebraco  (g)  AWku, 
positum  est,  quod  omnes  x^v  transtulemnt ;  et 
potest  lam  pulm ,  quam  humus ,  id  est  terra^  iDter- 
pretari. 

M.  Gentesinio  secondo :  Non  tn  perpetuumirasc^ 
tur  (Ps.  i02.  9).  Pro  quo  in  Graeco  inveniase  vot 
dicitis :  Non  infinem.  Sed  verburo  Hebraicum  hbsb» 
el  perpetum,  et  fims^  et  niclorto  pro  iocorum  intelli- 
gitur  qualitate. 

65.  Gentesimo  tertio :  Qm  faeis  Anget&s  iuos  sptri- 
tus.  (Ps.  103.  l).  Pro  quo  in  Gneco  invenisse  vos 
dicitis ,  6  ffocAv  Tou«  «yvi^ouf  autoC  (/i) ,  id  cst ,  qui  facit 
Angelos  suos.  A  quibus  breviter  quarite ,  qooiaodo 
cum  ad  Deum  sermo  sit ,  quasi  ad  aliom  loquens 
Propbeta  repentemutetur;  maxime  cum  sic  inci- 
piat :  l^omtn^,  Deiii  meus  magnifcatus  es  vehementer: 
009  confessionemf  et  decorem  induisti.  Et :  Qui  tegis 
in  aquis  supertora  ejus ,  id  est  coeli.  Qui  ponis  nubeai 
aseensum  tuum :  aut  ambulas  super  pennas  venUmim ; 
et  siatim  sequitur  :  Quifacis  Angelos  tuos  $piritus:,el 
ministros  tuos  ignem  urentem7  Qui  fundasti  terram  sn- 
per  stabilitatem  suam.  Et  post  paulom  :  At  increpa" 
tlone  tua  fugient :  a  voee  lonitrui  tui  formidabunt.  Et : 
Jn  toco ,  quem  fundatti  eis.  Qui  emittis  fontes  in  ron- 
vallibus.  Et  illud  :  Ut  educas  panem  de  terra.  Si  ergo 
omnia  ad  secundam  personam  sunt,  id  est ,  ad  Devm, 
quomodo  in  uno  versiculo  tertia  persona  subiio ,  et 
exlra  ordiiiem  inducitur?  lu  eodem  :  A  voce  tonitrui 
tui  formidabunt  (Ibid.  7).  Habet  et  :n  Hcbraeo  ^om'/rtit 
tui;  et  miror  quomodo  apud  Latinos  scriptoram 

heicapud  Hieronymum  lemeritas  Criiiconim  expunxir; 
tenendusque  sensiis,  quem  cxplicamus. 

[f]  Plurium  verswim  lacunam  vacare  helc  loci  suspjica- 
mur,  cuin  neuiiquam  crcdibile  sit,  priorem  hnjus  versicuU 
diflBculUlein  anl  fruslra  proposiUini  a  Gcmianis  fratribus, 
aut  abs  Hieronymo  fuisse  dissiinulaiam.  E  oonlra  iilud  per- 
quam  faciie  cst  cTOiliiu  et  soiemnc,  cum  a  Pro  vocula  ipsa 
quoquc  omissa  ueriodus  incipcrel,  ut  ad  postremam  ocu- 
los  appolerit  lihrariiis,  et  i  rimam  legisse  raius,  qo»  inler- 
jaceimt  praelcrmiseril.  Vide  igilur  suppleriue  coramode 
possil  ad  huiic  fere  raodum,  Pro  quo  m  Grceco  legisse  vos 
dicitiSy  scrvi  lui»  in  recto  :  4ti  ty«4itiio«v  ei  loCXoi  wu :  Id  eel, 
Quoniam  benepbcituui  liabuerunt  servi  tui,  WJ/,  beae  sen- 
serunl  servi  tui.  Sed  iiiud  propter  ivfwvi»  in  Lalinumcon' 
vers7tm  est/nt  vi  snpcrioribus  (ad  Psal.  84.)  ostendmm 
Pro  lerra,  elc.  Hoc  si  uon  placet,  mcndosum  locum  pro  m- 
genio  siio  lector  criuliiiisresarciet.  Consulc  autem  vetera 
Latina  Psalteria  ex  Graeco. 

[q]  lu  Mss.  omneslibri,  quos  Marttanaeus,  aut  nos  con- 
suliiimus,  ffar,  pro  iphar  :  in  Hebraeo  est  cum  H  adfixo 
mDV,  4lpliara.  El  saepius  quidem  P  simplici,  quam  P.  H. 
Hieronymus  utitttr  ad  S  Hebraeam  iitteram  Latioe  expri- 
mendam.  QuanquamCommeuU  inlsaiam,  P  irMerom,  ioquit, 
Hebraicus  sermo  non  habet ;  sed  pro  ea  Phi  Grwco  uUtur. 
Consule  utrumque  Lexicum  Nominum,  et  Locorum,  et  m 
Daniel.  c.  il.  55. 


(h)  ProposiUB  quaestioms  soiuUonem  mahm  petas  ex  si- 
mili  ioco  Ephes.  2.  16.  quem  S.  Doctor  perquam  erudilo 
explicat  ex  Grceci  pronominis  ambiifuUate.  Traduot  eniiu 
Grammalici,  durAv  eo  sensu  aocipi  inlerdum,  quo  i^v-.dy; 
ffMutd»,  Utnov :  quod  plaue  confir.nat  Laertius  in  Hii)par- 

cUia  :  «OU  a«  waa&i  ffoi  ^oxfi  BtiSouTicOffUi  «pl  *«^? ,  pro  Uf^mM. 

Sed  non  maU  libi  videor  de  me  ipsa  comulmsse.  Eo  scnsu 
si  accipias  lieic  qnoque  loci  Auoift»  t«»««YT*^*»^<*  (s*\«  *^J 
cum  aspiraUone.  Faciens  Angetos  suosy  nihil  enl  relu^uw 
difficultatis» 


flM 


crrore  Aihtneliim  ilt  In  eodem 
et  spaUo9um  manWut  {Ps.  403.  ^).  Dicitis  in  Grseco , 
tnambus^  non  haberi,  et  ego  novi.  Sed  ex  Hebraicd, 
ct  Theodotionis  editione  in  Septuaginta  sub  aste- 
risco  additaro  est.  Denique  et  in  Hebrseo  ita  scriptum 
ZE  nkiJM  GADOL  VARAB  iDAiM  ,  quod  Aqoila  (a)  sic  in- 
icrprelatus  est,  avX^  xkI  wXaTtte  x«p»J^>  et  orones  inter- 

preleSoe&rq  ^6&XK9vet.ii  fityKXri  naLltvpi)X»poix^p9lv\ei  hOC 

sccundum  Hebraicam  dicilur  proprietatemf/crafwpixSfy 
f[iiod  quasi  expansas  magnus  habeat,  el  in  se  cuncla 
suscipiat.  In  eodem  :  (b)  Ut  educas  panem  de  terra 
(Ibid,  45).  Proquo  invenisse  vos  dicitis,  ut  educat ; 
sed  non  potest  alind  ad  ipsum ,  aliud  de  ipso  dici. 
Aut  omnia  qaasi  ad  Deum  loquebatar  Proplieta  :  aut 
omnia  ad  alium  de  eo  referebat.  Gumaoiem  plera- 
quead  ipsum  dirigantur;  et  ea  qu»  ambigua  sunt, 
ad  ipsiuspersonam  dirigcnda  sunt.  In  codem :  Hero- 
dii  domusdux  est  eorum  [Ibid,  iS).  ProHerodio, 
quod  in  Hebraeo  dicltur  asida  ,  G70  Symmachus 
fxr7v«  [al.  ^Tivov],  id  est ,  milvum  inierpretatus  cst. 
Denique  et  nos  ila  verlimus  in  Lalinum  :  Ibi  aves  ni- 
dificttbunt :  (c)  ililvo  abies  domus  ejus ;  quod  scilicet 
semper  in  excelsis  et  arduis  arboribus  nidos  facere 
consueverint.  Unde  et  Sexta  editio  manifestius  in- 
terpretata  esl ,  Milvo  ad  cupressi  nidificandum,  Pro 
abietibus  autem»  et  cupressis  in  Hebrxo  poniiur  ba- 
fiDSin;  quod  magis  abietes  quam  cupressos  significat. 
Ii)  eodem  :  Petra  re[ugium  herinaciis.  Pro  qao  in  He- 
braeo  posltom  est  sphanniii  ,  et  omnes  xptpofpitXHon 
Toces  simili  transtuteruiit ,  exceptis  (d)  Septunginla, 
quiy  tepereSf  interpretali  sant.  Sciendum  autem  ani- 
mal  esse  non  majus  hericio »  habens  similitudinem 
muris,  et  ursl :  unde  in  PalaBstina  (e)  apnto/i^i  diciiur, 
et  magna  est  la  istls  regionibus  hujus  generis  abun- 


EPBTOLA  Cn.  86« 

Boc  mar$  magnum     dantia,  semperqae  !n  eavernis  petrammi  et  ierra 


fovels  habilare  consoeveruot. 

66.  Gentesimo  quarto  :  DedU  terra  eorum  ranas 
{Psal.  104.  30).  Pro  quo  in  Graeco  ^np^v,  vos  legisse 
diciiis.  Quod  potest  ita  interpreUri  :  Ebullivil  terra 
eorum  ranas ;  sed  et  in  hoc  nuHa  est  sensuv  mulatio : 
ei  nos  antiquam  interpretationem  sequcnies ,  quod 
non  nocebat,  mutare  noluimus.  In  eodem  :  Et  contri" 
vit  lignum  finium  eorum  (Ibid,  35).  Pro  quo  in  Graeeo 
invenisse  vos  diciiis ,  omne  lignum.  Sed  et  hoc  addi- 
tum  est ,  ct  superfluum.  In  eodem  :  Quoniam  memor 
fnit  verbi  sancli  sui  ,  qnod  habuit  ad  Abraham  puerum 
suum  (Ibid,  43).  Pro  quo  in  Grxco  Icgisse  vos  dici- 
tis  ,  Sv  2ii9cTo ,  id  est ,  quod  disposuii,  l(a  enim  c(  in 
Hebrseo ,  et  apud  Septuaginta  habeinr  Inlerpreies  : 

i/ivTfi9$ri  ToO  Aoyow  toO  &ylou  auroG,  toO  izpde  A^ipecuft  t*v 

doO)oy  «uroO.  Ergo  quod  in  Grxco  diciiur,  Iv  iuetT,  iri 

hoc  loco  et  (f)  superfluum  est,  et  radendum. 

^7*   671    Gentesimo  quinto  :  Confitemini  Domi^ 

nOf  quoniam  bonus  (Psal.  405.  i).  Pro  quo  in  Gixco 

lcgisse  vos  diciiis  :  quoniam  x^>]ot^«,  id  est ,  suavis^ 

Sed  scieiidum  quod  xp^vxdi  ei  in  bonum,  ei  in  suavem 

|al.  suave]  verli  potest.  Deniquo  in  Hebraeo  i(a  scri- 

pium  est,  cni  tob  ,  quod  omnes  voce  simili  transtu- 

lerunt  :  quia'bonus.  Ex  quo  pcrspicuum  esl,  quod 

XP^^rdi  ,  bonus  inlelligitur.  In  eoden  :  Non  fuerunt 

memores  mutiitudinis  misericordia  tuce.  Dicitis  quod  in 

Graeco   inveneritis  :  Et  non  fuerunt  memores.  Et , 

conjunctio  superflna  est.  In  eodem  :  Ei  irritaverunt 

ascendentes  in  maro  (g)^  nuvte  Rubrum,  Pro  quo  in 

Grxco  invenisse  vos  dicitis  ,  netptictxpuvetif ,  et  putatis 

verbom  e  vcrbo  debere  transferri ,  •(  amarieaverunt. 

Sed  hxc  interprctatioannullationi  consimilis  est,  sive 

annihiliiioni.  Legile Ezechiel, . et  invenieiis  iroep«ff(* 

xpaa/t6it  irritadoneM^  et  exacerbationem  semper  expres« 

sum,  ubi  dicitur ,  oTf.oi  no^potntitpaimv  ^  id  est »  domui 

exasperans  (  Ezeeh.  7.  5.  6.  et  seqq.),  lu eodem  :  Et 

vidit ,  cum  tribiUarentur  ,  et  audivit  orationem  eorum 

proprietatem  ^««^0^ ,  aiwrf  ^tiiMt,  etc.  Sed  ^^raviori  Oa-      (/^,rf.  44),  Quidquid  ex(ra  hoc  in  Graeco  invenisse  vos 
mno  HartiaDaeus  ipse  tllam ,  quae  rehquorum  iiiter|iretum      \.  .  .      '.         ' 
eral ,  pro  Aquilae  obtrudit :  MquUa  nc  inlerpretatus  est :      '*"*"'«    '*»  c.inorflnti 


(a)  Aquiiae  hiterpretaiionem  editi  ante  Martianaeom  de 
pravant,  et  miscent  cam  reliqnis  iDterpretatiooibiis  in  hunc 
modum  :  quod  AquUa  sit  nUerpretaius  est,  tbfb^pttoq  icmIv,  et 
onmes  inierpretes  :  et  hoc  secundum  Hebroncam  aicUur 


i  ^rakfi  Md  •u«jbp*f<K  v^*  n  quod  quod ,  etc. 
Qnae  Symmachi,  TheodolioDis,  alioruaique  esl.  Nos  ex  Pa- 
lallais ,  ac  Reginae  roembrauis  uiramque  discrevimus  ,  et 
geauina,  ut  nobis  videDtur,  Aquilae  verba  suffecimus,  quae 
nimis  pTOcIive,  et  solemoe  aatiquis  librariis  fuii  omittere 
ob  earumdem  vocum  occursum.  Yocem  «ixiiv  non  pro  aula, 
sed  pro  aoiplo  et  spalioso  loco  usurpatam  apud  alios 
Graecos  boaae  notae  Scriptores  iavenies.  Etiam  pericopen , 
ei  hoc  secundum  Hebraicam  dicitur  promrietatem  |ttt«fofu6<, 
quod  vetustiores  quidem  Mss.  atque  editi  habereat,  duxi« 
mus  restituendam. 

[b]  Arbitramur  cum  Martianaeo  9  haoc  fuisse  versuum 
trajeaiouem  io  i()sa  Germanorum  fratruro  schedula,  ut 
post  vigesimum  quintum  decimus  quinlus,  ac  decimus  octa- 
vus  expiicandi  resumerentur. 

(£}  Martianaeus  Mitvi :  et  est  yro^us  ;  in  ipsa  autem 
ex  Uebraeo  interpretatiooe,  ut  heic  fedmus.  lUud  quoque 
observatione  nostra  dignum ,  quod  Demiai  scimus  io  men- 
tem  veaisse,  verbum  ^fOtM  apud  LXX.  haud  satis  recte  ea 
sigaificatioae  sumi :  dux  est,  vel  ducatum  prcebet,  ut  aliae 
versiooes  Latioae  habent :  cum  potius  pro  putatur ,  habC' 
tur^  sive  est,  accipiendum  sit. 

itik  passeres  mdificabuni : 
HerodH  donm  eorum  est,  sive  habetur. 
(<0  In  Alexandrioo,  Aldino ,  et  Gomplutensi  exempUt^- 
bos,  in  quU>us  IoymoI;  ;  nam  in  Vatioooo  ipsi  quoquo  LXX. 


dicilis ,  (h)  superfluum  est. 
68.  Gentcsimo  sexto  (1) : 


Et  statuit  procellam  ejus 


TOSS. 


lUioH  legttnt.  Freqiienlius  autemMss.  ixotfn?«^ievf 


iterum  Martianaeus  iiw>^> 


(f)  Hodie  m  nullo,  quod  sciam,  Graeco  exemplari  iove- 
nitur,  etsi  LaUni  omnes,  guod  disposuU,  vel  quod  habuitf 
aui  quod  tocutus  est.  Uebraic.  WXp  W  T\H  lff\  O 

(g)  Vocabulum  mare  duo  e  nostris  Mss.  noa  repeiunt » 
Graecus  quoque,  et  pleraque  Latinarum  translaUuDum 
exemplaria  semel  habent.  Augusiinus  Eoarratione  in  hunc 
locum,  c  Godex ,  inquU,  queoi  iotuebar ,  sic  habel)at  ( bis 
nempe) :  et  his  quidem  duobus  verbis  ultimis,  quod  dictum 
esi,  mare  rubrum,  stella  fuerat  praeootata ,  qua  significao- 
tur  quae  in  Hebraeo  sunt,  et  in  ioterpretatione  Septuaginta 
noD  suut.  Plures  aulem  codices ,  quos  iospicere  potui ,  et 
Graeci  et  Latiai  sic  habeot ;  £1  vrritaterunt ,  vei  quOd 
expressius  ds  Graeco  est,  Et  amaricaverunt^  ascendentes  in 
mbro  mari, 

(h)  PttUK6^<  Domen;  ubi,  ila  ai%K!b^  iv^niM» 
«Mc  h  ^  ^Mv  iiMMuMi  'rik  St^  a&i«v :  uam  reiiquae  vo- 
ces  eupboni»   magis  iaserviunt ,   et  Hebr»ioo  VtPn 

UPD  nt^  I  re^ius  respondent. 

(f)  Brevisslmam  banc  periodum ,  sed  non  una  interpo* 
latione  deformatam  ,  si  pro  caplu  ncstro  liceal ,  en  quo 
pacto  emendabimus.  «  Et  statuit  procellam  in  auram.  Hoc 
ergoauod  plus  isto  in  Graeco  iuvenisse  vos  dicitis,«itoo,^l, 
««a  i»tJ  superHuum  est.  »  Certe  aliter  sensus  restilui  haud 
OMnmode  poiesty  sed  nimiom  inler  se  variant boc  in  ioco 


85S 


fVi  auram,  ei  ^unM  fluctus  ejut  {PmL  406.  29).  floc 
crgo  quod  pro  islo  in  Graeco  invenisse  vosdicitis :  x«2 
lTr«T7*u«v  TjxaTKevfii  «Orfi.-,  xat'  laTij,  superfluum  esl.  In 
eodem.  Et  dedu:dt  eos  m  portum  voluntatis  eorum 
{Ibid.  30).  Pro  quo  invenisse  vos  dicitis  :  /n  portum 
voluntatis  sua;.  Sed  in  HebrjBO  ©78  non  habet 
EPHSAO  ,  quod  voluntatis  suas  signiGcat,  sed  ephsam  , 
(a)  quod  voluntatts  eorum  sonat. 

69.  Cenlesimo  seplimo  :  Exsurge,  gloria  mea 
{PsaL  107. 5).  Quod  diciiis  in  (6)  Lalinonon  csse ,  recle 
in  isto  Psalmo  uon  liabet :  quia  nec  apud  Hebraeos,  ncc 
apud  ullum  Inferpreium  reperiiur ;  sed  habetur  in 
quin(iuagesimo  sexlo  Psaimo  {Ibid.  H),  de  quo  mihi 
Videlur  a  quodam  in  islum  locum  esse  translafum. 
In  codem  :  Mihi  aliemgen(e  amtcifacti  iunt  {Ibid.  10). 
Pro  quo  in  Grwco  invenisse  vos  dicilis  unrtayijffav , 
hoc  est,  subdiii  sunt,  Sed  hoc  in  quinqnagesimo  nono 
scriplum  est :  in  prascnli  autera  ita  apud  (c)  omnes 
Invenimus  Translalores,  iftoi  «».ef  uXoi  ipiXte^av,  id  est, 
amiei  facti  sunt.  Quod  Hebraice  dicitur  ethroe. 

70.  Centesimo  nono  :  Virgam  virlutis  iu<e  emittet 
Dominus  exSion  {PsaL  409.  2).  Dicilis  V08  in  Graecis 
codicibus  non  legisse  (d)  virtutis  tuce,  quod  maniresle 
et  in  Hebrjeo,  et  in  SepluaginU  Inlerpretibus  habe- 
tur.  f  n  eodem  :  Dominare  in  medio  inimicorum  tuorum 
(Ibid,)  Dicitis  in  Graeco  legi  :  et  domxnare  :  Sed  hoc 
nec  in  Hebrxo  habetur ,  nec  apud  Suptuaginta  :  et 
superfluum  est. 

71.  Centesimo  decimo :  Confitebor  tibi,  Domifie ,  m 
toto  corde  {PsaL  110.  1).  la  Gmco  invenisse  vos  di' 
citis  :  in  toto  corde  meo.  Sed  et  hoc  superfluuro  eat. 

72.  Centesimo  decimo  tertio :  Deus  autem  noster  in 
c€slo  { PsaL  114. 15).  Pro  quo  Graeco  lcgisse  vos  di- 

iretera  exempUria ,  quonim  sequi  fldem  hand  toium  est. 
Yocem  tamen  ejus,  quaeprimo  looo  habetur.  Regin»  oodex 
alier  iguorat,  necvetens  traoslationis  Launu  exempiaria 
kabent,  et  aensiis ,  ul  reUqua  omittamns ,  expungendam 
poscit.  Quae  sequuntur,  et  sUuerunt  (luctus  ejus^  ut  versi- 
culum  expleret ,  non  nemo  olim  addidit ,  quae  ad  rcm  uon 
sunl.  Loco  quod  pro  iito,  maltemus,  ifuod  ptus  isto ,  levjs- 
aima  immutatione ,  eaque  sensum  ^tlendenti  atilissima. 
Tum  Gneca  mA  u»Vi)<nv  xi  Mwirili,  quse  a  CriUcis  imperitis 
de  more  addi  potuenmt ,  omoiao  confodienda  sunt.  Pro 
i>niM|<rty,  qiuedam  Manuscripla  habent  Mxt^.  quibus  Edi- 
tores  veleres  sufiragantur ,  et  textus  tSv  LXX.  Mirum  por- 
ro  est,  tot  In  duot)us  versiculis  o|jcX^^«  aul  a  librariis  le- 
mere  committi  i)0tuisse,  aui  ab  Ediloribus  uon  iutelUgi, 
ac  si  recte  hal>erent,  penitas  dissinulari. 
,  (a)  Erasmum,  et  Viclorium  legentes  bephzif  rXSfU  com 
affixo  pnms  person» ,  Martian?cus  casUgat.  Modo  duo  oo- 
dices  nostri,  proquoia  Grasco  itwenisse^  etc. 

{b)  Fuerit  hn  Graeco  eonim  exemplari ,  quod  nunc  quo- 
que  in  Aktino  et  Compiut.  invenitur ,  ACi?i((h|ti,  i  ^  (mc. 
Sed  est  hodie  etiam  iu  plerisque  Yulgatae  Latinae  edttio- 
nis  codicibus. 

(c)  Quae'tamen  hodie  supersunt  Aquilae  etQuintB  edi- 
tionis  fragmenta,  multo  aliter  leguDt.  Quia  etiam  verfoum 
UiVuMw,  in  ea  /quae  omnium  interpretum  nomlne  a  Drusio 
atfertur,  iectiODe  mutatur  in  i^iMntm.  Deaique  Uebrai- 
cam  vocem,  vmnK ,  cum  aspiratione  effert  Palaiinus , 
eibroeeh. 

{d)  Non  utramque  vocem  virtutis ,  et  tuiB^  quarom  pri- 
niam  nusquam  ab  uUo  exemplari  Scripturae  abfuisse  exi- 
sllmamus,  sedalteram  tanlum«  tm  scihcet,  innuerint  Sun- 
nia  ct  Fretda  se  in  Graeco  Uon  mveuisse.  Nimirum  usque 
hoihc  sola  abest  a  vulgatis  LIX.  Legendum  proiude  est , 
aUjuo  emendandum  heic  (^uoque  juxia  unum  Reginai  Ms. 
ci  veterem  edilionem,  qui  continuo  habent ,  non  legisse 
ttue,  expuncta  rnrltais  voce.  Cacterum  duod  ait  illud  tita  in 
Graeco  haberi,  repugnant  hodierni  codices,  in  quibus  &si 
quidom;  ;??ttUel  ttbi^  iior^iniki-  m,  sed  S^m^  tantum. 


SANCTI  HIKRCWTHJI  864 

ciiis  {e)  :  in  caslo,  et  in  ierra.  SeJ  et  superfluum  cst. 

73.  ^73  Centesimo  decimoquarlo:£<ffi  <<ie6tts 
meis  invocabo  te  {Psal,  114.  i,  3).  Dicitis  qaod  in  Graeco 
non  sil,  te;  et  bene  :  e  vcsiris  quoque  codicibus  enn 
dendum  est.  !n  ipso  ;  Placebo  Domino  in  regione  vi- 
vorum  {Ibid.  9).  Pro  quo  in  Graeco  legissc  vos  dici- 
tis  :  Placebo  in  conspeetu  Domini.  Sed  hoc  super- 
fluum  est. 

74.  Cenlesimo  decimo  septimo  :  Et  in  nomine  Do- 
mtnt,  quia  ultus  sum  {f)  in  eos  {PsaL  117.  10).  Dici- 
tis,  ^iita,  in  Graecis  codicibus  non  inveniri :  sed  in 
Latinis  sub  aslerisco  legendum  est. 

75.  Centesinio  decinao  octavq  :  Et  m^itakar  in 
mandatis  luis,  quce  dilexi  {PsaL  118«  47).  Iii  Grxco, 
vehementer^  additnm  legisse  vos  dicitis  :  sed  boc  su* 
perfluum  est.  In  eodem  :  Levam  manus  meas  ad  mau' 
data,  quas  ditexi  {Ibid.  48).  In  Gmeco  legisse  V08  dici- 
tis  :  ad  mandata  tua  :  sed  el  hoc  {g)  superfluum  esi.  In 
eodem,  Cogitavi  vias  meas  {Ibid.  59).  In  Graeco ,  vias 
tuas^  legisse  vos  diciiis ;  sed  hoc  {h)  superfluum  est, 
et  rectius,  vias  meas,  legltur.  In  eodem  (t) :  Et  averii 
pedes  meos  in  testimonia  ttut  {Ibidem).  In  Graeco  ie- 
gisse  vos  dicitis,  et  avertisti.  Sed  e(  hoc  superfluum 
cst.  In  eodem  :  Ego  autem  in  toto  corde  serutabor 
mandata  tua  {Ibid.  69).  In  Grscco ,  tit  toto  corde  meo, 
icgisse  vos  diciits  :  sed  hic,  meo,  superfluom  est.  In 
eodem  :  Aniitia  mea  in  mamb^s  meis  semper ;  et  legem 
tuam  non  sum  obUtus  {Ibid.  109).  Pro  quo  hn  Grxco 
lcgisse  vos  dicilis»  Amma  mea  tn  manibui  tm  umper. 


(e)  Sic  Graecus  u  x^  «tfsv^ »  m&  tv  tf  ^f ;  sed  plus  aliquid 
veteres  Latioae  interpretationes  pleneque  addunl :  M  atto 
sursmn,  in  coslo,  et  in  lerra. 

(f)  Quidam  oodices,  uUus  stoti  eos ,  absque  m ,  praepo- 
sllione. 

(g)  Hand  scimus ,  quis  huic  errori  oolor  oblini  possit , 
nisi  si  in  iibrarios,  et  CritiooB  oacitaotes  culpa  Inferatur ; 
Mon  enim  soli  LXX.  habent  hrn^  «w,  mmdma  fiia,  sed  et 
caeteri  libri  emnes,  atque  ipsum  In  primis  HebraioDra  ar- 
chetypuni  vmXD,  ex  quo  ipse  etiam  Hieronymus  vertit, 
mandata  lua,  Non  igilnr  oontrario  sensa  habere  nnnc  po- 
test ,  aut  licet  per  exemplaridm  auctoriiatcm  consensura- 
que  i^ronomeu  istud,  ut  superfiuum ,  expungere.  Imo  vero 
ad  hunc  omuino  modum,  qoo  nobfs  ex  iniegro  pfacet  to- 
tam  hanc  periodum  reBgere,  ab  illo  scriptum  est.  c  In  eo- 
dem,  Levavi  manus  meas  ad  mandata  TUA  {addito  pronn- 
mitie)  quae  dilexi.  In  Graeco  legisse  vos  dlcilis,  Qu«  dilexi ' 
NIMlS  [fum  ad  mandata  tua).  Sed  et  hocsuperfluum  cst.  » 
Revera  nou  tua  abunilat,  sed  nimis  apud  LXX.  in  Alexan- 
drino  exemplari  i  iif&i»i<r«  «^^^  :  quod  eiiam  plerique  La- 
linorum  eodicum  adduot,  mmts,  aut  vatde,  aut  vehementer ; 
idque  est  quod  Hierouymus  juguUil,  cum  in  Hebraeo ,  et 
Graecis  casiigatioribus  libris  non  sit.  Favet  emendationi 
nostra  velus  passim  laudata  editio. 

{h)  Quid  porro  superfluum  est ,  si  tantum  meas  legen- 
dum  docet  pro  tuas  ?  Scd  non  ita  abs  Hieronvmo  scri{)tun) 
arbitramnr.  Scripserit  vero :  c  In  Oraeco ,  QuIA  cogilavi 
vias  toas,  legisse  vos  dicitts ,  sed  hoc  soperfluum  est;  et 
rectius,  vias  roea9",  legitur.  »  IHud  nempe,  quia,  super- 
Qttum  est :  meas,  rectius  legitnr.  S.  Aiigustinus  Sermon. 
XVI.  in  hunc  lOoum .  Pfure^  enim ,  inquit,  codiees  non  ha- 
bent,  Quia  eogitavi,  sknt  in  quUnudam  iegHwr,  sed  tantumr 
modo ,  cogUavi.  Gonfer  quoque  S.  Hilarium  Tracut.  in 
huno  Psaliaram. 

(i)  Contrario  senso ,  vitiose  tameft ,  tres  nostri  eodices 
nrimo  loco  ponunt  averlisti  ,  «ecmido  averU*  Alins  totam 
hanc  pericopen  oraittit.  In  antiqua  edhioofi^fiC  converti 
vedes  tneos ,  etc.  tum,  tegisse  vos  diciUs ,.  £1  averti ,  quae 
mcoogrua  Ipsa  quoque  lectio  non  esl ;  nam  prius  iUud  can- 
verti  veleris  Vulgalae  crat ,  islud  autem  averU ,  ex  LIX. 
alil  Laiini  codices  exlunderunt.  Sed  impressam  j^oafinaat 
S.  Augustin.  Enarrat  in  honc  locum  :  c  Quod  aiitem  hic 
positum  est,  £t  averti  pedes  meos,  nonnuUi  babent ,  Qoia 
ogiuvi,  et  avertiati  pedea  meos.  > 


«65  BWSTOLA  CVI. 

Sed  sciendam,  et  apud  ttebraeoft,  etapud  Septua(;inta, 
et  omnes  alios  Interpretes  674  ^riplum  esse 
in  manibu$  meis ,  el  non ,  m  manibut  tuis,  Quod  Re- 
braice  dicitur  {a)  bachaffi  ;  et  omnes  apud  Grxcos 
Ecclesiastici  Interpretes  istum  lociim  sic  edisscrunl : 
el  est  breviter  Inc  sensus  :  Quotidie  periclitor ,  et 
quasi  in  manibus  mcis  sanguinem  meum  porto ;  et 
lamen  legem  tuam  non  obliviscor.  In  eodem  :  Exitu$ 
aquarum  deduxerunl  oculi  mci ,  quia  non  custodierunt 
iegem  tuam  (Ps.  118. 156).  Pro  quo  in  Grxco  legisse 
vos  dicitis  (b) :  quia  non  euslodivi  legem  tuam.  Sed  hoc 
superfluum  est,  quia  et  in  Ilebrxo  legitur :  Rivi 
aquarum  fluebant  de  ocutis  meis,  quia  non  custodierunt 
tegem  tuam,  In  eodem  :  Pronuntiabit  iingua  mea  eUh 
quium  tuum  (Ibid,  172).  Pro  pronuntiabit  ^  in  Grxco 
fOtfXsxKt  vos  legisse  dixisris  :  quod  verbum  sive  di- 
cas,  pronunilabit,  Sive,  effabitur,  sive,  toquetur  ,  id- 
ipsnm  significat.  Denique  et  nos  (c)  de  Uebrxo  ita 
^erlimus;  Lo^tt^fNr  lingua  mea  sermonem  tuum, 

76.  Gentesimo  decimo  nono  :  Domine  tibera  ani* 
nmm  meatn  a  tabiis  iniquis ,  a  lingua  doiosa  (Psal, 
119.  1).  In  Gracco  legisse  vos  dicitis,  et  a  lingua  do- 
losa ;  sed  e/,  superfluum  est. 

77.  Centesimo  vfgesimo  sexto,  Beatus  vir,  qui  fm- 
plebit  desiderium  suum  ex  ipsis  (Ps.  126.  5).  In  Grxco 
djcitis,  ttram,  non  haberi ;  quod  manifeslissime  et  in 
Hebraeo ,  et  in  Scpluaginta  Interpretibus  coniinclur. 

78.  Centesimo  vigesimo  nono,  Propter  legem  tuam 
suetinui  le^  Domine  (Ps,  129.  4).  Dicitis  vo;  in  Grxco 
inveoisse  :  Propter  nomen  tuum;  et  nos  conniemur 
plura  675  cxemplaria  sic  reperiri.  Sed  quia  ve« 
ritaii  studemus,  quid  in  Hebr»o  sit ,  simpliciter  de^ 
bemus  dicere.  Pro,  nomine ,  sive,  tege ,  apud  eos  le- 
gitur  THiRA»  quod  Aquila  interpretatus  est  ^^ov, 
timorem:  Symmachus,  et  ((i)  Theodotion  y^/A0v,  id 


866 


(a)  Sic  ipse  Backafi  legerat  mtnori  nomero ,  et  vertit 
tn  patna  mea ,  doq  Bochaffai  in  plurali ,  etiam  si  beic ,  tn 
mamfrttf  rnfM  haberi  apud  Hebraeos ,  pronuuiiet.  Qusestio 
seilicet  tota  de  illo  erat,  ntrom  meis  legeretur,  an  tms  : 
ceiera  minus  ad  rem.  Perauam  vero  api)0site  S.  Augusti- 
BU8,  c  NoBnulIi,  inquUy  oodices  habenl^  in  manibus  meis : 

sed  plures ,  in  tuis  :  et  hoc  quidem  planum  est Anima 

vero  mea  in  manibus  meis  quomodo  intelligalnr ,  ignoro ; 
tasli  quippe  isbi  verba  sunt,  nou  injusti,  >  etc.  Occurrunt 
itaque  Grseci  codd.  io  quibus  it^i»  <rw  pro  imu  legitur. 

(d)  Haec  quoque  sui  parie  aliqua  mulctata  videatur 
S.  Doctoris  seQtentia ;  siquidem  in  verbo ,  deduxerunt , 
pro  quo  Graecuswrgipi)<r«cv,  aescenderunt,  aut  »(ipr,<mv,  transk" 
funt,  prior  difilcQltas,  a  GerojaQis  f^atribus  proposita ,  dis- 
sinmlaiut.  Utramque  Qotat  S.  AugusiiQus,  ex  quo  hic  apud 
Aactorem  nostrum  locus  reformari  posslt.  «  Sunt ,  inquit , 
oodices,  qui  qoq  habent.  desceQderunt,  sed,  irausierunl ; 
taoquam  exaggeraQter  diceret ,  transisse  se  flendo  fontes 
aquarum. »  £t  paulo  superius :  /n  quibusdam  codicibiis  et 
koc  tegitur,  Quia  nm  custodivi  tegem  tuam.  £t  Grsecus  qui- 
dem.  Mi  o&K  if6XaCft. 

(c)  Martiansus  m  Bebrm ,  legft  ductus  inepta  suspi- 
eioae,  quod  iu  BebrtBvm  vocaritHieronymus  suam  Trans- 
lalionem  Psalmonim  Latinam.  Levlora  alia  ejus  edilioms 
vilia  suDra  emendamus. 

{d)  ObaUt  Theodoretus ,  qui  ivtscv  tou  f<ipou ,  juxta  Aqiil- 
ttm  etiam  Theodotionon  interpreutum  fuisse  dsserit. 
Quoad  Het)raeam  vocem  Tfnra.  textus  hodienum  habet 
TVioro,  KTm  f  quod  tamen  vocabulum  ,  quod  cum  Atepii 
flcribatur,  non  Be.  Ux  verti  Lalinef  aut  y6|M<  Graece ,  non 
debuil.  luque  haUuGinatkmts  occasio  non  ex  similitudine 
1  et  1  orituryqu»  litteras  sola  magnitudiQe  differaot,  sed  ex 
soQo  postreaus  Utlerae  m  seiUoet  aut  7%  qui  fere  idepa  est , 
et  potuit  Symmachus  et  Theodotion  in  ea  voc«  Nlin  ceo- 
s«re  n  cnm  M  fuiAe  permutatum  ;  quamquam  istud,  quod 


m,tegem,  pulantes  Tioiu,  propiep  /itlerarbm  slmiii- 
tCidinem  Jorf,  et  rati,  quae  i^nlum  magnitudihe  df- 
stingiiuhtup.  Qnihii  Edilio,  terrdrem,  interpretata 
est,  Sexta,  verbum, 

79.  Centesimo  irigesimo  primo  :  ^icut  furavit  Do- 
mt/id,  votum  vovit  Deo  Jacob  (Ps.  131.2).  Pro  eo 
quod  nos  interpretaii  sumus,  votumvovUtn  Graeco, 
^ufaTo  (e)  legisse  vos  dicitis ,  et  t>uutis  interpreUri 
debuisse,  oravit :  secl  hoc  male,  «Ox^  enim  pro  h)co- 
rum  qualftate ,  et  orationem,  et  votum  signilicat,  se- 
cundum  illud,  Redde  Domino  votd  tua  (Ps.  49. 14),  id 

est,  Ta$eu;j;a$  90u. 

86.  Centesimo  trigesimo  quinto,  Qui  fecit  tuminaria 
magna  (Ps,  !'35.  7).  Dicitis  quia  in  Graeco  inveneri- 
tls,  magna  solus;  sed  hoc  de  supcriori  versiculo  est, 
ubi  legimus,  Qui  fecit  mirabilia  magna  soius  (Ibid.  4). 
Ibi  ergo  legendiim  esl,  ei  hic  (/),  quasi  supcpfluum, 
non  scribendiim. 

81.  Centesimo  trigesimo  septlmo  :  Quoniam  magni- 
fieastl  super  omne  nomen  sanclum  tuum  (Ps,  137.  2), 
In  Graeco  reperisse  vos  dicitis,  super  omnes.  Sed  iu 

SoptuaginU  iU  legltur,  Ire  kt»vAXvmt  inl  iraiv  rd  «v*/i« 

v6  &yt«v  ffow,  sicul  et  Qos  in  Latinum  vertimus.  Caete- 
rom  apud  Hebrajos  iu  esse  cognosciie.  Qtita  magni^ 
ficasti  super  omne  nomen  (g)  verbum  tuum»  Juxta  edi- 
Honem  autem  Latinam  hfi  sensus  est :  Quomam 
magrdfiewiti  super  onine  nomen,  lioc  est,  quod  in  coelo 
et  in  terra  d!ci  poiesl  sanctum,  fitium  tuum. 

82.  Centeisimo  trigesimo  octavo  :  Quia  non  esl 
$ermo  iu  tingua  mea  (Ps,  158.  4).  Pro  quo  in  Grajco 
legisae  voa  dicitis,  Qma  non  e$t  dotu$  Ai  Rngiut  rnea; 
qood  solam  Sexu  editio  interpretaia  est.  Caeferum 
et  apod  Septuaginta  ,  et  apud  omnes  Inter^retes ,  ec 
ipsum  Hebraicam,  yel  a«>2ccy,  toI  Ji^^  QTg  fd 
est,  ebquium,  et  verbum,  scriptum  habel.  Deni<itib 
Hebraice  mala  dicitur. 

83.  Centesimo  trigesimo  noho :  Funes  extenderuht 
in  taqueum  (Ps.  139.  6).  Pro  quo  irt  Graeco  invenisse 
vos  dicilis  :  Funes  extenderurit  taiqueum  pedibus  meh. 
Sed  hoc  in  loco  superfluum  est.  In  eodem  pro  eo 
qnod  est :  Habitabunt  recli  cum  vuttu  tuo  (Ibid.  14), 
in  Graeco  reperisse  vos  diciti^,  Et  habilabunt,  Sed 
hic,  et  conjunctio  superflua  est. 

84.  Ceniesimo  quadragesimo  :  Di$sipata  $unt  ossa 
nostra  secus  infernum  (Ps.  140.  8).  Pro  qno  iii  Grseco 
legisse  vos  dicitis ,  ossu  eorum.  Sed  et  hoc  super- 
fluum  est. 

85.  Ccntesimo  quadragesimo  ^xto  :  Hec  to  iMs 
viri  beneplacitum  erit .  ei  (P$,  1461  10).  Pro;  «/,  Do- 

^reitiQgerus  ammadvertit ,  rrtin  ptD  in  Hebraiamo  inso- 
leutius.  ' 

(e)  Iq  aliquot  Mss.  et  veteri  editione  additur  ^  ««^. 

{[)  Augustiniis  vero  ut  assereret,  uon  incongruuaa  neque 
iaelegans  argumcntam  invenit. 

[g)  Legerit  Hieron.  MOZ7,  nomen,  cum  emptiaiico  aleph 
Cbaldaico  more,  pro  eo  quod  est  in  Hcbraicis  libris  "TpV, 
nonien  luum,  cum  aifixo ,  quod  umcn  heic  in  Latbo  duo 
Reginse  codices  addunt.  In  Grxcis  quoque  exemplaribus , 
in  quibus  est  tb  ^opa  vw  t&  ^p»,  t6  ovoyM  T&  i^  9w,  meadum 
cubare  suBpicamur,  legenduniqiie  11^  piro  ^'{Wf ;  neque 
enim  in  Hebraeo  quidquain  est,  quod  $anetum  sigoificet ;, 
sed"rniDM,  quod  est,  verbum  tuum,  Un»  vov. 


W1 


wiMf  legiflsa  TOt  dicitis ;  quod  non  habelor  (1). 

S6.  Ideo  auten,  qood  et  vos  in  fine  scbeduls  qntt- 
ritis ,  et  sanctos  filius  mens  Avitus  frequenter  effla- 
gitat,  quomodo  Grx-cs  interpreUnda  sint  verba,  bro- 
viter  annotavi.  Neomema  mensis  exordium  est»  quod 
nos  secnndum  Latinae  lingus  proprieiatem,  KaUnda» 
possumus  dicere.  Verum  quia  apud  Hebraeos  mensls 
secundum  lunsD  cursum  supputatur ,  et  apud  Grscos 
/Kiiy)}  luna  dicitur,  Neomenia  quasi  iuna  nova  appella- 
tur.  Epi}/Mc  autem  de$ertum ,  vel  ioliiudinem  signifi* 
caiCepiKif  sedem^  vel  so/ittm.  NuxTuc6p«f ,  ut  diii-^ 
rous,  noctuam*  fiot^fivi» ,  non  ut  Latini  luterpretati 
sunt,  musca  camna  dicitnr  per  u  Graecam  Ulteram;  sed 
Juita  llebraicam  intelligentiam  per  SCfOoyySy  debet 
scribi  •(,  ut  ni  Kotv6fivioL  ^  id  est,  onrne  muscarum 
genut.  Aquila  icAfn/itKm,  id  est ,  ommmodam  mutcam 
interpreialus  est.  Aoc|cvT^f>u>v  autem,  pro  quo  Latinus 
aiclam  verfit »  nos  genus  ferramentl  interpretamur , 
quo  Inpides  dolantur.  Denique  ex  Hebrxo  vertentes 
Ita  diximus  :  Et  nune  scalpturae  ejui  pariterf  Hpennif 
el  dolatoriis  deraserunt  {P$aL  73.  6).  Amft^pi^ 
crgo  {o)  dolatorium  dici  poiest.' 

EPISTOLA  GVII  (b). 

AD  LiETAH  (c). 

De  institutione  fiiiiB. 
Leetam  hortaiur^  ut  fUiamjam  inde  ab  Ipdi  ineunahu* 
iis  insiituai  ad  jnetatem  Ciiristianam ,  m  quam  rem 
de  cultu,  de  victu ,  deque  proife  inslituendaadoie- 
scentia :  de  studio  Seripturarum,  el  cavendis  apoery» 
pfiis,  saiuberrima  tradU  preecepta. 

i.  877  Apostolus  Paulus  scribens  ad  Gorintbios, 
et  rudem  Gbristi  Ecclesiam  sacris  instituens  [nl.  in* 
slrmns]  diseiplinis ,  intor  c«tera  mandata  boc  quo- 
que  posttit  [al.  jn^oposuit],  dicens  :  Si  qua  muiier  Ao- 
bet  virum  inlideiem :  et  hic  consentit  habitare  cum  ea , 
non  dimitlal  virum  suum,  Sanciilicatus  est  enim  vhr  ttt- 
fideiis  {dj  per  muiierem  fideiem^  et  sanetificata  etl  mu- 
iier  infideUs,  in  viro  fideii.  Alioquin  fiiii  vestri  immundi 
essent,  nuno  autem  mundi  sunt  (i.  Cor.  7. 13  et  14).  Si 
cui  forte  hactenus  videbanlur  nlmium  disciplinae  vin-. 
cula  laxata,  et  praeceps  indulgentia  praecepioris,  coo- 
sideret  domum  pairis  lui,  clarissimi  quidem  et 
erudiiissimi  viri ,  sed  adbuc  ambulantis  in  tenebris, 
et  inielliget  consilium  Apostoli  illuc  profecisse ,  ut 
radicis  amaritodinem ,  dulcedo  fructuum  compensa* 
rety  et  viles  virgulae  balsama  pretiosa  sudarent.  Tn 

[a]  Non  aliter  Hesychius  ^cCmi^  expooit  idnttm  <nl4- 
Mov,  quod  est  ferrettm  instrumentuin  ad  lapides  conciden- 
dos.  Qui  vero  .^sciam  posuit  vetus  Latinus  interpres, 
aequivoca  voce  usus  est,  et  quae  polius  Ligoariorum  ootet, 
quam  Lapidicinarom  iostruineotum .  Notaodus  iis  erat  hic 
locus ,  qui  de  veteri  formub ,  sub  Ascia  dedicavU^  etiam- 
num  dispulaot 

(b)  yiUas  7.  scripta  eodem  an,  i05. 

\c]  NooDuiii  codd.  Mss.  quos  ioter  prsstanlissimus  Re- 
ginai  68.  ad  Aielaxn  heic  atque  iofra  coostaoter  retinet , 
alii  AletiuuH  scribuot. 

{d)  Graecus  iv  praepodtiooe  utitur  utroque  in  loco  h  tf 
pv«ua,  h  t^  av^ft,  Vulgala  autem  uurobique  per  mulierem , 
per  virum.  Nos  liss.  omoium  cogit  auctoritas ,  ut  primum 
cnm  Vulgata,  alterum  juxla  Grseciuo  legamus. 

(1)  Addunt  editi  aliquot  lilvi  voculas  in  Grmco. 


SANCn  HIERONTIil  m 

6S  nata  de  imparl  matrimonio  :  de  te  et  Toxotio  meo 
Paula  generata  est.  Quia  hoc  crederet,  ut  .'^lbtni 
Pontiflcis  neptis  de  repromissione  mairis  fal.  mart^' 
ris\  nasceretur  :  ut  pracseote  et  gaudente  avo,  pni- 
Yulae  adbuc  lingua  baibutiens  {e)  Chrisii  alleluu 
resonaret,  et  virginem  Dei  in  suo  gremio  678  ^^' 
nex  nutriret?  £t  bene  fcliciterque  exspectavimus. 
Sancta  et  fldelis  domus  unum  sanctiflcat  infiddrm. 
Jam  candidatus  est  fldei ,  quem  flliorum  et  nepoiuni 
credens  turba  circumdat.  Ego  pulo  etiam  ipsum  (/) 
]uvenem|,  ti  babuisset  talem  cognationem ,  potuis  e 
In  Ghristom  credere.  Despuat  licet ,  et  irrideat  rpi- 
stolam  meam ,  et  me  vel  stultum ,  rel  insanum  cla« 
mitet,  hoe  et  gener  ejus  faciebat  antequam  crederet. 
Fiunt,  non  nascuniur  Ghristiani.  Auralum  squalet 
Gapitolium.  Fuligine  et  aranearum  telis  omnia  Romoi 
templa  cooperla  sunt.  Movetur  urbs  sodibus  suis ,  et 
inundans  populus  ante  delubra  seminita ,  currit  ad 
Hnrtyrum  tumulos.  Si  non  extorquet  fldcm  prudontia, 
extorqiicat  saltem  verecundia. 

2.  lioc  Lxla,  religiosissima  in  Ghristo  filia,  diclnm 
sit,  ut  non  desperes  parentis  salulem,  et  eadem  fidc 
qua  meruisii  filiam,  et  patrem  recipias ,  totaqirc  [al. 
totiusque]  domus  beaiitiidinc  perfruaris ,  sciens  illiid 
a  Domino  repromissum  :  Qum  apud  homines  impossi- 
biiia^  apud  Deum  possibilia  sunt  {Luc.  18.  27 j.  Num- 
quain  est  sera  conversio  [Ms.  confes^o].  Latro  de 
cruce  transiit  ad  paradisum  :  Nabuchodonosor  rex 
Babylonis,  post  effcrationem  corporis  et  cordis,  et 
belluarum  in  eremo  convicium ,  mentem  recepit  hu- 
manam.  Et,  ut  omittam  vetera,  neapud  incredulos 
nimis  fabulosa  videantur  {g)  ante  paucos  annos  pro- 


(6)  Regine  Ub.  batbuHens  aiieiuia ,  et  rtginem  chri- 
sHf  etc. 

[f)  Exercuere  hunc  locum  iolerpretes ,  et  ipse  eos 
usque  bodie  exercet.  Haesitaot  nempe  ia  voce  juvenem 
quam  Erasmiis,  Yiclorius,  Martiaoseus,  et  qui  m6s  seculi 
sunt  oontra  Mss.  omoium  fidem  muiaot  io  Jovem.  Id  vero 
interpretaotur  inneffoXuAc  dici ,  quo  niagis  saocte  iltius  co- 
goaiionis  exemplum  extollant ,  quam  si  Jupilcr  babuis- 
set,  Tore  in  Christum  ut  crederet.  At  oeque  illud  nomea 
contextus  patiiur,  neque ,  Jovem  io  Cbristom  potuisse 
credere,  quis  vere  dixerit.Quom  vero  Mss.  exbibeot, 
elegaotissimus  etiam  seosus  est,  Albinum  oempe  ethni- 
cnm  Pontificeiu,  Laeiie  ex  impari  matrimooio  pairem,  cum 
senex  ob  filiorum  et  oepotum  fldelem  luriiam ,  fidei  Can- 
didatus  dici  posset,  licet  credere  adhuc  respueret ,  si  ao- 
teactis  temporibus  eamdein  cognatiooem  habuisset ,  ciim 
ipse  juveois  erat,  facile  io  Chrislum  credere  potuisse  [iii- 
mirum  juveoum  aoimos  fortius  acceoduot  exempla  quam 
seoum)  ejus  uuneo  cooversiooem  adhnc  speraudam  ex 
illa  conversatione.  Sic  lib.  1.  contra  Joviuian.  cap.  5. 
Pauli  locum  f.  Corinth.  cap.  7. 10.  explicaos,  causasj  in^ 
nuit,  apponit,  quod  candidatus  fidei  sit  infideiis ,  ai  noUt  a 
credenU  discedere. 

Ag)  Baroflius,  ot  Mithr»  excidium  m  aonum  oooferat 
385.  locum  huoc  de  urbana  Graoci  Praefectnra  soUiciiat , 

?uam  mavult  Prcetoriani  dicl.  E  contra  Gothofredus,  quem 
'agius  sequitur,  duarum  in  Cod.  Theod.  Legum  ad  Grac- 
cum  inscrititionem  mutat ,  et  pro  P.  p.  sive  Pratfectum 
Prastorio ,  legit  P.  r,  sive  Prtefectum  urbisj  easque  anoo 
576.  et  sequeoti  adscribit.  Nunc  Ptulippi  a  Turre  de  Mi» 
thra  cap.  uilimo  argumeotis  constat,  non  ante  anoum  578. 
Urbaoam  Praefecturam  a  Gracco  ioiiam ,  quo  jubeote  Mi« 
thriaca  omois  soperstitio  subversa  est.  Prndeot.  flb.  1. 
advers.  Symmachum : 

Jam  quid  Piebieoia»  percurram  camdme  Graceos 
Jitre  poteuatis  futtost  el  m  aroe  senatus 
PrasapuoSf  simuiacra  Deumjussisse  reveiU: 
Cumqwi  suis  pariter  lietoribuSj  ommpotents 
suppUdter  ckristo  ee  consecrasse  regendos. 


m  finsTOLA  cvii 

pinquus  Te&ter  €raccus .  uobnUalem  pairiiiaiu  no* 
«iiiesonans,  cnm  Prxfecluram  gererei  [Mss.rege- 
ret],  Urbanam  (a),  nonne  specum  Milhra6,  ei  omaia 
porientosa  siiuulacra,  quibusCorax,  679  Nym- 
phus  J^al.  i^phiUj  ei  6'ff  |»Atii],  Miles,  Leo,  Perscs, 
{b)  Hellos,i)romo,  Paler  iniliantur  [al.  innilebaiuur]^ 
8iibv«rtil,  frcgit,  excussit  :  et  bis  quasi  obsidibus 
anle  pramissis,  impciravit  baptismum  Cbrisli.  Soli- 
(a)  Haec  in  aniro  Milhr«  perleatosa  simulaera ,  et  no<- 


m 

tudinero  paiitur  ei  in  Urbc  geiuilitaa.  Dii  quondtm 
naiioBum  cum  bubonibns  et  nocluis  in  soiis  culmini- 
bus  remanseruni  (c),  VexiUa  miliium ,  omcis  insi- 
gnia  sunt.  Aegum  purpuras  et  ardenies  diadematom 
gemmas,  patibuli  saluiaris  pictura  condeoorat  (i/). 
Jam  JSgyptins  Serapis  faclus  est  Christianus.  Mamas 
Gaza  Ittget  inclusiis,  ei  evcrsionem  teropli  jugiter 
perUmescit  {al.  pirtremiscu].  Oe  India,  Perstde/ 

^^iopia,  monachorum  quolidie  turbas  susctplmus. 

la  symbola  aslrorum  ei  plaQelarum  erant.  Ut  omilia-    •  beDoauil   Dhai^etraR    AMn»nbi«  /«\     H..»nt  .i:.^..». 

imisPoVpbyriiloca,inquibusea  animalia  esse  dixit ,  et     ^^^  paaceiras   Armenius  («),  Hunni  discunt 


ad  Zodiad  eirculom  pertiDere,  prKcisis  Terbis  Origenes 
lib.  6.  coDU^a  Celsum ,  /n  MUhrm  ,  inquit,  wcrii  dmtex 
sleUanm  circumactio  pngtendilitr,  fixarum,  et  erranttum. 
Atque  harum  quidem  oonsteUalionum  ,  non  enim  omnes 
heic  redlantur ,  qusedam  inU^,  quaxiam  extra  ZoUiacum 
sunt.  carax  ex  Graeco  «^ ,  corvus  steHa  est ,  exira  Zo- 
diacuiii  tn  meridionali  f/ktt»  ooram  Libra  sitos.  Nymptms 
est  N«|if^,  Firgo ,  Zodiaci  siguum  (siquidem  sdiquoi  sigao- 
rum  tum  inasaiHna,lum  feroiQioA  simulacra  erani  et  nomi- 
ua :  nain  ei  inyafa»  omnea  wnrea .  /eanes  vocatos,  feminai^ 
huaaua  tradit  Porphjr.  lib.  4.  de  Absiin.  ipslusnue  Mi- 
tbriad  Jovls  virt ,  et  fenmuE  mmlacra  memorat  Jful.  Fir- 
niicus ,  jrttes  septemirioDaUs  est ,  notior  sub  aereuUi  na* 
niine.  Leo  ipse  in  Zodiaoo.  Perteus  a  septemirione  respicit 
Taumm.  De  tribus  aliis  Helios ,  Dromo,  PtOer ,  niox  erit 
dicendi  loeas. 

Porro  ex  ho)iismo(fi  siffnts  Mitlwicoiae  nomen  assume- 
bant,  diim  initiarenuir ;  ngurae  auiem  ,  sive  imaj;uiicii1:e 
pingehaniiir  in  specb,  seu  scalpro  effiQgebantar.mysleriis 
nt  inservirenl :  ex  iisque  snnt ,  qnae  heic  Uierou.  irridet 
simulacra  ,  et  quae  cum  Alexaoari£  in  Milhrio  rei.erla 
fuissent,  teste  Soioineno,  ridicula  admodum^  et  peregiina 
tisa  $unt,  Rursum  in  ceitas  ciasscs  ex  assumpio  stmuiacri 
nomine  ac  digDitale  initiati  disportiehautur ;  eranlq^ie 
flx»  soiemniiates,  ac  fesia,  qu»  eadem  idola  auspicabaat. 
coraeica  roemoral  Aucior  Gomment.  iii  e|.isioIas  PauH  sub 
Ambrosil  nomine,  et  Hienocoracica  vctus  iiiscripiio  :  unde 
et  CorvM  appelhu»  Milhriaoos  Minisu^os  docet  Porpby- 
rius.  Leomica  idem ,  ex  quo  et  ijeones  Sacerdotes  dicios 
adiioiavimus.  persica  apud  alios  inveoies ,  et  in  aliqiiot 
apud  Gruterum  inscriptionibus.  Mitttis  iniiiationem  in  spe> 
luso  copiose  describit  'f  erlullianus  de  Gorona ,  Gregor. 
Nazan.  Orai.  5.  aliique  veieres ;  nam  receniiores  qui  lu 
hisce  nominibvs  extenendis  deaudarunt ,  operam  fere  lu- 
dunt. 

{b)  Licet  cum  plerisqne  Mss.  viilose  iamen  Martinn. 
fedt,  Betiodronm  pariier  initiantur.  Illud  eofln  in  priiuis 
oerlnm  esse  oportet,pro,  parUer^  adverbio,  quod  heic  luoi 
nibil  est ,  repouendum  pater.  quie  io  Miihnacis  orgiis  di- 
gnitas  erat  praecipua.  £st  apud  Eunapium  :  n<it^^  t^;  Miipta. 
iriK  tOnu  P^TER  MUhriac4B  reiitfioms ;  et  Porphyr.  PA- 
TRES  in  Mithriacis  AquiUB  et  Acdpilris  iiomine  donattis 
tradit:  estque  In  veteri  lapide  apud  Gniter.  Ulpius qui- 
dam  fonaUus  PATEfi  et  merocorax  MUItrm  :  unde  euara 
PATRICA  solemnia  in  aliis  Milhriacis  inscriplionibus  oc- 
curruni.  Quoad  alterum  verbum  HeHodronnts ,  istud  quo- 
que  manifesium  esl  mendum  :  de  homiuibns  enim  uefc 
sermo  est,  qui  sub  iis  flguris  Miibrae  sacra  susdpiebant , 
el  nomina ;  Hetiodromus  vero ,  qui  SoUs  cursus  est ,  non 
anlm-jl,  aut  pcrsona,  neque  nomen  suiim  Iraperiiri,  neque 
6guram  potest :  et  cursum  solis  sacris  iniliari ,  nemo  un- 
quam  dixerit.  Duobiis  ilaque  verbis  legeudum  ,  quorum 
primum  sii  Eiios^  quod  solem  sl^uiQcai,  estque  unum 
ex  ipsius  Mithrse  nomlnihus,  nibll  enim  taudem  est 
Miihra  nlst  Sul.  Ivius  Milhiiacum  idolum»  ex  eoqiie 
bomiocs  hisce  mysieriis  inauguralos  leslautur  veiera  mo- 
numenta,  in  qulbus  eiiam  EUACA  tradita  eo  rilu  a|/Ud 
Gruienun  inveniuntur.  Superest  Dronws^  pro  quo  Bro-' 
mius ,  imo  uiio  spiritu  Bronaus  paier  veleres  editores  fe- 
Cdruui,  quain  leciionem,  unam  quae  extundi  ];ofiset ,  nuiic 
quoque  magiii  viri  asseruut ,  trauuntque  omni  cooaln  ad 
Mithrae  reiigiooem  ex  illo  XenouhoDtis  testimonio  in  Gyro- 
paed.  ubi,  « Regibus Persarum, mguil,  unolantum  dieper- 
mittebalur ,  ut  ebrii  liereni ,  quo  die  Mlthrae  sacra  procu- 
rabant. »  At  sl  rem  expenderis,  frustra  sunt;  ni»quara 
enim  Baodius  ad  Miihriaca  pertinuii.  Nos  desperaluin  lo- 
cum  iia  resiiuiimiis ,  ei  reienia,  qiioad  ficri  potuit ,  yelibri 
scripiura ,  legimiis  Dromo.  £st  autem  Dromo  cancer ,  ex 
Graeco  h^Lm,  uode  et  Droniones  Cancros  Plinius  vocai  lib. 
S2.  cap.  ulUroo.  Rursum  oo^lefite  signum  est  cancer,  inque 
ipsoZodiaco,  in  Mithriads  vero  orgils  auspicalissimum , 
lu  spelxi  anaglyphis  passim  obvium  cum  cane^  serpente , 
eorvo,  aique  alus,  quorum  mysioria  liacteaus  exposulinus. 

S.  IIlERORYIUI  I. 


Paalteriunn.  Scjfthia  frigora  ferveul  ealore  lidei ;  €«- 
Urum  rutiiuset  iavus  exercitus,  Ecclesiarum  cir- 
cumTerl  tenloria ;  et  ideo  forsitan  contra  nos  aequa 
pugnant  acie,  quia  pari  religione  conadunt. 

OBO  ^'  i^ene  iapsus  suro  ad  aliam  materiam,  et 
currento  roia,  dum  urceum  facere  cogito,  ampboram 
fiiizii  manus.  Propositum  enim  mihi  erat,  aanetac 
Marcella^,  et  luis  precihus  inviiato  [  al.  inmtahnn  ] 
ad  matrem,  id  est,  ad  te  sermoiiem  dirigere,  et 
docere  quemodo  insliiuere  Paulam  nostram  de- 
beas,  quae  prios  Christo  (f)  consccrafa  est,  quam 
geniu  :  quain  anle  vovlsii ,  quam  utcro  concepisti. 
Vidimus  aliquid  temporibus  nostris  de  {g)  Proplieu- 
libus  libris  :  Anna  steriiiiatem  alvi,  fQeeundiUte 
miiuvii  (K.Reg.  I).  Tu  luetuosam  fflecundiiaiem , 
vitalibns  liberis  {al  libris]  oommitiasti.  Fidcns  loqiior. 
acceptnram  te  fllios ,  qu»  primum  foBium  Domino 
reddidisii.  IsU  sunt  primogeniu ,  quae  offenintur  in 
lege  (Exad.  1.  5).  Sic  natus  eat  Santael,  stc  ortus 
Samson  est  (Hdic.  f  3) ,  sic  Joannes  Baptisla  [Ms. 
propheta]  ad  iiHroiium  Mariae  exnlUTit,  et  losit  (Lue. 
i).  Attdicbat  enim  vcrba  Domini  per  os  Virginis, 
pcrtonantis  :  et  de  uiero  mairis  in  occursum  ei  ge- 
sliebat  erumpere.  Igliur  quae  de  repromissione  nnu 
est,  dignam  habeatortu  siio  institutionem  pareiitnm. 
Samuei  nuiriiiir  in  Templo,  Joanncs  in  solitudino 

\c)  Gonfer  Jusiinum  marivr.  in  Apol.  fi.  Eusebium  lib 
2.  in  Yii.  Gousuni.  Eleganlissime  Frudeni.  I.  2.  in  Sym- 
machum , 

chxiuus  purpureum  gemmate  textus  m  niiro , 

Signabat  Labarum,  elc. 

[d)  Hoc  esi  Serapidis  iemplura  jussu  Theodosii  an.  589. 
Alexandriae  diniium,  aliudque  ibi  Dco  dicatum,  In  quo 
Theophilus  reliquias  S.  Joannis  Baplist»  condidit.  Yid. 
Theophili  Synodicam  n.  5.  De  Marna  Gazensium  Idolo 
quaedam  fusius  dicemus  in  Viu  S.  Hllarionis. 

(e)  Sunoiam  et  Fretelam,  ad  quos  extat  superior  epist. 
CYl.  quse  toU  de  Psahnornm  lecUonibiis  agit,  sub  Hunno- 
rum  nomine  inleltigimus.  Yid.  Ghronologicas  notas. 

{[]  Ea  nempo  erjt  ejus  xvi  disciplina,  ut  liceret  paren- 
iibus  filios  suos,  fliiasque  ofr  incunabutis ,  ut  Salviauus  lo- 
quiinr  lib.  2.  advers.  Avaritiam,  imo  etiam  antequam 
nascerentur,  Deo  vovere,  et  Ecdesiv,  VirgiuiUlique  per- 
petuae  desiiuare.  Uier.  iofra  n.  6.  offerre ,  inqult ,  necne 
fitiam,  potestatis  tua  fuit ,  eU:.  Goncilium  Toletanum  ouar- 
tum  can.  48.  Konachum  aut  patema  devotio ,  aut  propria 
professio  facit,  Quidquid  horwn  (uerit  ^  altigatum  tene- 


bit^elc.  Gregorius  III.  epist.  lY.  ad  Boolfieium  nefas 
dixit  oblatis  in  iufaniia  a  parenlibus  Deo  filiis  posuiuani 
puberutis  anoos  iinplevissent,  monasleriii  egretu,  el  ma- 
trimouio  copulari.  IllusU^ia  vero  exem}ila,  etmonumeou 
in  banc  reni  Baluzius  contuUi  ad  ciUlum  Salviani  locum. 
Sed  in  Gcelestino  III.  cujus  Decretum  refertur  cap.  cuim 
nmuj  dc  Regular.  jus  isUid  parentum  io  filios  peuitus  su- 
blalum  est^  oeqoe  adeo  defuerunt  qui  superioribus  saecu-. 
lis  aucioritaiem  illam  aperte  improbarent ,  e  quibus  S  j 
GaudentiusBrixiensis  Serm.  8.  non  lonee  ab  inltio. 

[g\  Nempe  JnxU  Hebraici  Ganonis  oiviaionem  ReguUi 
libn  mier  PropheUles  compuunmr. 

{Vingt-huit.} 


«71 


praeparalur.  Ilte  sacro  erine  Tenerabilis  esl,  ▼miNn 
el  sioeram  non  bibil ;  a4hiic  panrulus  eum  Domino 
aerrtocinaiur.  Hic  fugit  urbei,  aona  pellicea  eingiUir, 
locusiisalitur  ac  mello  sylTeatri :  el  in  (ypum  poeni* 
tenti»  praedicandae ,  torluosissimi  animalis  (CAme/Q 
veaUtnr  e&uviis. 

4«  Sic  eradienda  est  anima ,  qo»  fotura  esl  lem- 
plum  Dei.  Nihil  aliud  discat  audire,  nihil  loqui,  nisi 
qood  ad  limoreiii  Dei  perllnet.  Turpia  (o)  ?erba  noa 
inielltgat,  canlica  mundi  ignorct :  adhnc  tenera  lin- 
gua,  Psalmis  duicibus  imbuator.  Procul  sit  stas 
lasciva  puerorum  :  ips»  puell»  et  pedissequae  a  sse- 
cularibus  consortiis  arceantur,  ne  quod  male  didice^ 
rint ,  pq'us  doceani  (b).  Fiant  ei  liiter»  tcI  boxeae , 
▼el  cboraex,  el  suis  nominibos  appellcnlur.  Ludat  in 
eis,  ut  el  losus  «jns  eniditio  sil.  Et  non  solum  ordi* 
nem  teneat  iitieranmh  el  memoria  nominum  in  can- 
ticum  transeat ;  sed  ipse  iuier  se  crebro  ordo  torbe- 
lur,  et  mediis  uliima,  primls  media  misceaniur,  ul 
eas  non  sono  tantum ,  sed  et  ?isu  noverii  :  Cum 
verocepcrii  tremeati  manu  slylum  in  cera  ducere,  veH 
alierius  superposiu  manu  lenerl  regantur  ariicaU , 
vel  in  tabella  sculpantnr  elemenia ,  ul  per  eosdem 
sulcos  inclusa  (c)  marginibus  trahantur  vesttgia ,  el 
foras  non  queani  evagari.  Syllabas  jungal  ad  pra- 
mium  :  ei  quibus  illa  a^las  deleclari  [  I.  deliniri]  po* 
lesi,  monusculis  invitetur.  Habeal  el  in  discendo  so- 
cias ,  quibus  invideal :  qnarum  laudibus  mordeaiur. 
Niu)  est  objorganday  si  tardior  sit,  sed  laudibus 
excilandum  ingenium»  ut  el  vicisse  gaudeal ,  ei  vicla 
dolcat  (d),  Cavendum  in  primis,  oe  oderit  studia,  ne 
amariiiido  COSk  eorum  (e)  prscepia  in  infaotia , 
ultra  rudesaiinos  transeat.  Ipsa  nomina,  per  qu» 
cousucscit  paulalim  verba  coiiiexere ,  non  sint  for- 
tuiu,  sed  certa,  et  coacervata  de  indusiria ,  Proplie- 
taruin  videlicel  aique  Apostolorum,  et  oinnis  ab 
Adjm  PairiarcKiararo  series,  de  Matilixo  Lncaque 
descendat,  ut  dum  aliud  agit,  fulnne  memoriac  prae- 
paretur.  Magtsier  probx  a^taiis  el  vitse,  cruJitionis- 
que  esl  eligeudus ,  nec  pnto  crabescet  vir  doctus  id 
facere  in  propinqua ,  vel  in  nobili  virgine »  quod  Ari- 
stoteles  fecit  in  Philippi  (ilio,  ut  ipse  librariorum  ([) 

[a]  Plerique  Mss.  turpia  non  inleUigat^  absque  verba. 

\b]  Totam  fere  IsUid  caput  ex  Quiiilil.  expressil  laslil. 
1.  1.  c.  2.  c  Non  excludo,  v  inquit,  «  id  quod  est  nolum, 
irritandae  ad  addisceiidum  inlaniiae  gralia,  eburneas  eliam 
litteranim  fbroias  in  iusum  ofTerre.  »  £t  infra,  c  Cum  vero 
|am  dactus  sequi  ocBperil ,  non  inotile  eril  eas  >  (lillcras] 
c  tabell»  quam  optime  inscalpi,  ut  per  ilios  velut  solcos 
ducaior  stvios ;  nam  neqoe  erral)it,  qoemadmodum  iu  ceris 
(continebitor  enim  ulrinque  marginibos)  nec  extra  prx- 
Bcriplom  poierit  egredi,  et  celcrius,  ac  saepius  sequendo 
ceria  vesligia,  flrmnbit  [al.  fomiabit]  arlicolos,  neqoe  ege- 
bit  adjotorio  manom  soam  maoo  soper  imposiia  regen- 
eic. 
Vocem  incUaa  ex  Yictorio  soifecimos. 

,_,  Iterom  Ouintilianos  :  c  Nec  sum  adeo  setatum  im- 
prodens,  ut  inslandiim  teneris  proiinos  acerbe  putcm,  exi- 
gendamqoe  plenam  operam.  Nam  id  imprimis  cavere  o|)or- 
tebit,  nestodia  qoi  amare  nondum  polest,  et  amaritodinem 
semel  perceptam,  etiam  ultra  rudes  annos  refonni- 
det, «  etc. 

[e\  Apod  Martiansenm  percepia,  et  mox  consuevit. 

(n  Vcteres  edili  cum  Veronensi  ono  Ms.  librariortan 
vilUate ,  qiiae  fcriasse  verior  est  Icctio,  sed  |>ierosque  alios 
sequi  prvesUl'  e  qnibos  tamen  aliqnot  in  plaHppo  legont 
viiiose,  pro  pmxfri^i  fitio :  et  Reff.  monstraret  pro  traderel. 
Oui.itilian.  loc.  Citato.«An  Philippns  Macedoouin  Rei 


15ANCT1  nnsnoNTHi  /  "Vii 

utilitate  initia  traderet  litterarum.  Non  sunt  conie- 
nenda  quasi  parva,  sine  quibus  magna  consiare  non 
possunt.  (g)  Ipse  elementoram  sonus,  et  prima  insti- 
tuiio  pneceploram,  aliier  de  cradiio,  aliter  de  rasiico 
ore  profertur.  Unde  ei  tibi  est  providendum,  ne 
inepiis  blandilils  feminaram,  dimidiata  dicere  verba 
filia  conMncscal ,  ct  in  auro  atque  purpura  ludere : 
quoruni  alteram  lingox ,  alierum  moribus  officlt :  ne 
discai  in  lenero,  quod  ei  poslea  dedlscendum  est  (/i). 
Graccoram  eloquenllae  muitom  ab  infantia  sermo 
mairis  coniulisse  scribitor.  Hortensii  oraiio  in  pa- 
terno  sinu  [al.  intcr  paternoi  stNUi]  coaluiL  Difliculler 
eradilur »  quod  rudes  aninil  praebiberunt.  Lanariim 
conchylia  quis  in  pristinum  colorem  [al.  candorem] 
revocei?  Rudis  [al.  Recens]  testa  diu  el  saporem  re- 
tlnel  et  odorcm,  quo  primum  imbuta  est.  Graeca  nar- 
ral  bisloria  <t) ,  Alcxandram  poieniisslmttm  regens 
orbisque  doraitorcm ,  et  in  moribns ,  et  In  incessis 
Leonidis  pxdagngi  sui  noo  potui>se  carere  vitiis, 
qoibus  adhuc  parvulus  fuerat  iufeclus.  Pbocuvis  cst 
enim  roalorum  xinula^o ,  et  quorum  virtatea  assequi 
nequens,  cito  imitaris  viiia.  Nutrix  ipsa  non  siite^ 
molenta,  non  lasciva,  iion  ganrula  :  babeal  modesiam 
gerolaro,  nutriclum  gravem.  Cuin  avum  viderii, 
in  pecUis  ejus  iransiliat,  colio  depcnde«t/RoIenii 
893  ALLELUiii  decantei.  Rapiateam  avia,  patrcm 
risibus  cognoscai,  sii  omnibus  amabilis ;  ei  universa 
propinqnitas  rosam  ex  se  natam  gaudeat.  Discai  sia- 
Um  quam  kabeat  el  alteram  aviam,  quam  amitam :  cui 
imperalori,  coi  excrcitui  tyroncula  nutriatur.  Illns 
desiderel,  (;)  ad  illas  tibi  minitetur  abscessum. 
5.  Ipse  habitus  et  vesliius  doceat  eam  ,  cui  pro« 
missa  sit.  Cave  ne  aures  cjiis  pcrfores,  ne  cenissa  et 
purpiirisso  consecrata  Cbristoora  depingas,  ncc  eol- 
him  auro  ei  margaritis  premas ,  nec  caput  gemrois 
oneres,  nec  eapillum  irrafes,  etei  aliquid  de  gehennx 
ignibus  auspiceris.  Habeai  alias  margariias,  quibus 
poslea  venditis,  emptura  est  pretiosissimommargari- 
tuni.  PrxlextaU  nobilissima  quoodam  rcmina»  ju- 
l)ente  viro  (k)  Hymetio,  qni  patruus  Eusiochii  virgi- 
uis  fuit,  liabilum  ejus,  cultumque  mulavit,  ei  ncgle« 


tis,  •  ( 


Aietandro  filio  suo  prima  litterarom  elementa  iradi  ab  Ari- 
siotele  sommo  ejos  xtaiis  philosopho  voloisset,  aot  iUc 
suscepisset  boc  oflSciom,  si  non  slodionun  iuitia  a  perfe- 
clissimo  qooqne  tractari,  pertinere  ad  snmmam  credi- 
disset,  »  etc. 

(g)  Reg.  elemeHtortm  ordo^  et  panm  wlitutio  prtecepio- 
ris  aiUer,  eic. 

[h\  Perperam  qoidam  Mss.  Greeconan.  Qaintilian.  lib.  1. 
cap.  2.  c  Graccorom  eloqoentix  moltom  conluUsse  accepi- 
mus  Corneliam  mairem,  cojus  doctisslmos  scrroo  in  poste- 
ros  qooqoe  est  epistolis  traditus. »  Paolo  infra  legimos 
prtBlnberunt^  pro  quo  editl  non  satis  bene  perinbefmt. 

\i)  RoTSom  Qoinlilianos  loco  citato,  c  Leonides, »  in- 
qoit,  c  Alexandri  pfledag^ogos,  iit  a  Babyionio  Diogene  tra- 
aitur,  qoibusdam  eom  vitlis  imlHJit,  quas  robustum  quoqoe, 
ei  maximum  Regem  ab  iila  institotione  puerili  sunt  pro- 
secou. 

{/)  Regine  liber,  iUa  Hbi  eas  imUHur  (Aseesw^  qvst  ex 
oodice,  ut  apparet  lacero  alqne  obsoleto,  sic  ex  scribanini 
ingenio  immotata  sont :  nam  neqoe  subnexa  senteolia  db 
vestito  ibi  invenitor  ^  sed  staiim,  cnre,  ne  a«res,  etc.  ei 
paolo  posl  capiUum  trradas  pro  trmfes. 

(k)  Hic  Hymeiius  patruus  Eostochil  noo  alius  videtur 
esse,  qoani  qui  Vicarlus  Urbis  foit  Mamcrlino  ei  Nevit^ 
Goss.  et  ad  qoero  exiat  lei  29.  God.  Theod.  de  appellallo- 
ttibus«  Mox  Heginse  liber,  mtUumque  nmimt. 


^75  BPISTOLA  CVli. 

cuim  crinem  mttndMi»  more  (a)  lesuit,   vinecre 

t;tipicn8  et  virginis  propoeitum,  et  matris  deside- 

riiim.  Et  ecce  sibi  eadem  nocte  cemit  in  somni»  ve- 

iiisse  Angclum  (erribili  facie  {al.  «ocf|  n»ijiiUintora 

poenas  ,  et    litcc  verba  frangenicm  :  Tu  nc  aiisa 

cs  viri  imperium  prirrerre  Chiisio?  Tu  capui  vir« 

ginis  Dci,tuis  sacrilegis  atlrectare  manibuStqti» 

jain  nnnc  arescenl,  ut  senlias  cxcruciata  quid  fcceris» 

ct  finito  mensc  quinto,  ad  inferna  ducaris  {al.  duce* 

ri$].  Siii  auiem  perscveraveris  in  scelere,  et  marito 

simul  orbaberiSy  et  fiiiis.  Onmia  pcr  ordinero  expieta 

suiil,  et  serani  misera&  pcenitentiam  veloz  signavit 

interilus,  Sic  utciscitur  Gbrislus  (b)  violatores  lenipti 

sui :  sic  gemmas  et  pretiosissima  omamenta  defcD* 

dii.  Et  hoc  rctoli ,  non  quod  insultare  velim  caiami- 

talibus  infelicium ;  sed  ut  moneam,  cum  quanto  nieiu 

ci  cautione  servare  debeas,  quod  Deo  spopondisH'. 

6.  Ileli  Sacerdos  olTendit  Deuai  ob  vitia  liberorum 
i\.  Reg,  1  et  4).  Episcopus  fieri  non  polesl,  qoi  fiiios 
•liabuerit  luxurioses,  et  non  subditos  (I.  Tim,  3).  At 
e  conlrario  de  muliere  scribiiur ,  quod  taha  fiei  per 
filiorum  generationem,  tt  permanterint  {al.  ffermaneerii] 
4n  pde ,  et  caritdte ,  et  ^anctificatione ,  cum  fnuiicitia 
{1.  Tim.  2.  15).  Si  perfecta  aetas  et  sui  juris  imputa* 


m 


G/"  lur  G84  parentibus,  quanto  magis  ladens  et  fra^ 
gilis,  qiix  juxta  sentenliam  Domini»  ignorat  dezteram 
ct  sinistram ,  id  est  •  boni  et  mali  dllferentiam  7  Si 
soilicita  provides ,  ne  filia  perciitiaiur  a  vipera ;  cur 
iion  eadem  cura  provideas ,  ne  feriatur  a  malteo  um- 
veruB  terrce  {Jer.  50. 23) ;  ne  bibat  de  aureo  ealice 
Babylonis;  ne  egrediatur  cum  Diiia »  et  velit  vidcre 
filias  regionis  aliense  {Gen,  31.  1) ,  ne  ludat  pedibus» 
nctrahat  tunicas?  Yenena  non  dantnr,  iiisi  melle 
circumliia ,  et  vili^  non  decipiunl ,  nisi  sub  specio 
umbraque  virtutum.  Et  quomodo ,  inquies ,  peccata 
palrum  fiKis  Bon  redduntur,  ncc  filiorum  pareiitibus; 
sed  anifmi,  qwB  peccaverit^  ipsa  morietur  {Ezech.  18. 
20)?  Uoc  de  his  dicitur,  qui  possunt  sapere,  de  qui- 
bus  in  Evangelio  scriptum  est :  JEtaiem  habet,  loqtta- 
iur  pro  u  {Joan.  9.  2t).  Qui  autem  parvulus  cst ,  et 
sapit  ttt  parvulus ,  donec  ad  annos  sapientix  veniat, 
ei  Pyihngorx  {c)  liitera  eum  perducalad  bivium,  tam 
l)ona  ejus  qoam  maia  parcntibus  imputantur.  Nisi 
furte  xstimas  Gliristianorum  fiiios »  si  baptisma  iion 
acceperint ,  ipsos  tantum  reus  esse  peccati ,  el  non 
ctiam  scelus  referri  ad  eos,  qui  dare  notuerint, 
maximeeo  tcmpore,  quo  conlradicere  non  poteraiit 
qui  accepturi^erant,  sicut  e  regione  salus  infantium , 
iii:ijorum  iucrum  est,  Offere  necne  filiam ,  potesta- 
tis  tuac  fuit  (quanquam  aiia  sit  tua  conditio ,  qux 
prius  eam  vovisii,  quam  conciperes)  ut  autem  obia- 

(a)  Alibi  pexuit.  Tum  Yiclorios  addit  sibi,  id  esimbivin- 
cere  cupiens  :  et  paulo  infra  Hartianaeus,  Ecce  nbif  pro 
tibi. 

^b]  Iierum  Reg.  lib.  in  tiolutoribui^  et  paulo  post  ui  te 
moneam. 

(c)  Pylbagone  iittera  eslY,  quam  pro  hunnaax  vilx 
syuibolo  veieres  celebraai :  brachioram  cnim  alterum  Vii'- 
tuUs,  altcrum  vitiorum  vkiin  reten.  Persius  Sat.  3. 
i:t  tibi  quas  samies  diduxil  liuera  ramos. 
sum'ntem  dextro  nwnsiravit  limite  catlem. 
Auson.  Idyllio  IH. 

i*ytnagoras  biman  ramis  patet  andnguis  Y. 


tam  (d)  non  negligas ,  ad  perieuimn  tumii  pertinet. 
Qui  claudam  et  routilam ,  et  quaiibet  aorde  maeulQ- 
lam  obtulerit  hostiam,  sacrilcgii  reus  e&t  {Deut.  15), 
qoanlo  magis  qui  partem  corporis  sui ,  et  IHibatae 
afiiin»  puritaton  regis  araplexibns  parat,  sl  negligeDS 
fuerii,  puoietur? 

7.  Postquam  grandinscola  cssecoepertt,  etin  exem* 
plum  sponsi  sai  crescere  sapientia,  aeiate,  et  gratia 
apad  Deum  et  Iioraines,  pergat  ad  templam  veri  Pa* 
Iris  eum  pareniibas  suis  ;  sed  caro  illis  non  egredia* 
tar  e  templo«  Quxraut  eam  In  itinere  saBCuH ,  inter 
turbas  et  frequentiam  propiiiquerom ,  et  nusqoaai 
alibi  reperiant  {luc.  2) ,  nisi  in  («)  adyto  Scripiura- 
rum,  0g5  Prophelas  et  Apostolos  de  spirituaK- 
bus  nuptiis  sciscttantem.  Imitctur  Mariam,  quam 
Gabriel  solam  in  cvbicalo  suo  reperit,  et  ideo  forat- 
tan  timore  perterriia  e&l,  quia  virum ,  qaem  non  so« 
iebat,  aspe^it.  iEmuIeUir  eam,  de  qoa  dicitur  : 
Vmuis  gloria  eju$  fitia  regiei  ak  intus  {Psai.  H.  ii). 
Loquatur  et  ipsa  dilecto  (al.  dfcio] ,  caritatis  jacnlo 
vulnerata  :  Introduxit  me  rets  p  eubiculum  suum 
(Cain.  1.  3).  Nunqnam  exeat  foras,  ne  inveniaut  eam 
qui  circumeunt  tiviiatem ;  ne  pereutlant  et  vulnerenr, 
et  auferaat  theristrum  (1)  pudicitiae ,  et  iHidam  in 
sanguine  derelinqaant  :  quin  potias  fum  aliqaig 
oslittin  ejuft  paisaverit,  dic*')^ :  Ego  murus^  H  ubera 
mea  turris.  Lavipedes  meos,  nan  poBium  inqi^nareees 
{Cant.  8. 10;  ^(5.' 5), 

8.  Non  vescaiar  in  pabiieo»  id  est,  in  pareptvm 
coiivivio ,  ne  videat  cibos  qaos  deaideret.  Et  ||cet 
qiiidam  putent  majoris  esse  virlutis,  pReseiiteBi  ce|i« 
temnere  voluputem  :  camen  ego  arbiiror  aecuriorif 
cominentias  esse ,  neseire  quod  quieras.  Legi  quon» 
dam  in  scholis  puer  :  JEgre  reprehendas,  quod  sinie 
cwsueseere.  Dicat  jam  nuncet  vinem  non  bibere ,  iii 
qao  est  luxuria.  Ante  annos  robusiae  aetatis,  pericu- 
losa  est  teneris,  et  gravis  abstinefltia,  Usque  ad  id 
temposv  8i  necessitas  postutaverit,  et  balneas  adeat, 
et  vino  otatur  modico  propter  stoinachom  ,  et  car- 
nium  edulio  sustentetor ,  ne  prios  deficiant  pedes  , 
qoam  currere  incipiaut.  Et  hoc  dico  juxta  indulgen* 
tiani,  non  juxia  imperiom » timens  debilitiiem ,  non 
docens  loiuriam.  Aliequi  qued  Judaica  supcrsiitto  ez 
parte  facit  in  rejectione  quorumdam  animalium  atquc 
escanim,  quod  et  Indorum  Brachmani ,  et  iOgypiio- 
rum  Gyinnosophistae  in  polentae  et  orizoe ,  ct  pomo^ 
riim  solo  observant  cibo,  cur  virgo  Ghristi  non  fuciat 
in  loto  ?  Si  tanti  vitrum,  qoare  non  majoris  sit  prclii 
margaritum  ?  Qux  nata  est  ex  promissione,  sic  vivat, 
ut  illi  vixerunt ,  qui  de  repromissione  generati  sont. 
.£qua  gratja  aiquum  iubeat  et  iaborem.  Surda  sit  ad 
organa.  Tibia,  lyra,  cithara,  curfacta  siot.  nesciat. 

9.  Reddat  tibi  pensum  quotidie  de  Scripiurarum 
floribus  (f)  carptum.  DisCai  Graecoroitt  versuom 


(d)  Quidara  oodd.  alisque  negjsdi  particola,  ut  autcm 
ncgltgas  oblatam.  Recole  quse  supra  adDOlavimus  n.  3. 
noi.  f. 

*  Reg.  tn  atidttu  Scrtpittrarifm. 
Idem  Reg.  pensum  quoiidie  de  Seripturarum  flon* 
PalUolum  Uueum  a»livum« 


01.  r. 

le]] 

w 


875 


ffANCn  MERONTin 


m 


miincnim.  SeqotUir  staiim  Latina  eriKiiiio :  qn»  sl 
non  ab  initio  os  tenenim  coniposuerit,  in  percgrinum 
.  8onom  lingua  eerrumpitur ,  et  extcrnis  vitiis  sermo 
]Mitriu8  sordtdatur.  Te  lial)eat  magistram»  te  nidis  (a) 
imitetur  infantia.  Niliil  in  le ,  et  patre  suo  yideat , 
qnod  81  fecerit»  peccet.  Mcmentoie  vos  p.irentes  vir- 
ginis,  et  magis  eam  exemplis  doceri  posse,  qiiam 
voce.  Gtto  flores  pcreimi,  cito  violns  el  liliuin  ot  cro- 
com  pcstilens  aura  comimpil.  Nunquain  .ibsqiie  le 
procedai  in  pnblicum.  Basilicas  Mariyrum  et  Eccle- 
sias  sine  maire  non  adcat.  Niillus  ei  juvcnis,  nullus 
cinciniialus  arrideni  Vigiliarum  dies  et  solemnespcr- 
noctationes  sic  virguncula  nosira  celebret,  ui  ne  irnns- 
▼erso  quidem  ungve  a  inaire  disccdat.  Nolo  dc  nn- 
cilltilis  suis  aliqiiam  plusdiligat,  cujus  crebroauribus 
insttsurret.  Quidquid  uni  loquitnr,  lioc  omnes  sciant. 
Placeat  ei  comeSy  non  coiiipLi  (b)  atque  formosa,  qiix 
liquido  guttnrecarmen  dulce  moduleiur ;  sed  gravrs» 
pallens,  sordidnla.  subtristis.  Prarponator  ei  proba: 
fldei,  et  morum  ac  pudiciliae  virgo  yclcranii,  qnae  il- 
lam  docoal ,  et  assuescat  exeinplo  ad  oraiioncs  et 
Psalmos  nocte  Gonsiirgere ;  mane  hymnos  canere, 
Teriia,  Sexta,  Nona  liora  stare  in  acie  qoasi  bellntri- 
cem  Christi,  accensaque  Incemula  reddcre  sacriQ- 
cium  vesperiinom.  Sic  dies  transcat,  sicnox  invcniat 
laborantcm.  Orationi  lcclio,  lcctioni  succedat  oraii<». 
fireve  vidcbitur  tempus,  quod  lantis  (c)  opernin  va- 
rietatibos  occupaior. 

10.  Discat  et  lanam  facere,  tenere  colum ,  ponere 
in  gremio  calaUium ,  roiare  fusum ,  siamina  pollice 
dacere.  Spcmat  bombycum  telas,  Serum  vellern,  et 
aurum  in  filia  lentescens.  Talia  veslimcnia  parei , 
quibus  pellatur  frigus,  non  qaibus  veslita  corpora  iiii- 
deniur.  Cibus  ejus  oluscaluin  sit  et  simila  ,  raroi|ue 
piscicull.  Et  ne  gulae  praecepta  longius  lr»ham ,  de 
quibus  iu  (d)  alio  loco  locutus  suin  plenins,  sic  co- 
medat,ut  scmper  esuriat :  otstaiim  postcibum  possit 
legere  (e)  et  psallere.  Displicent  €87  ■"i'''»  i"  te- 
nerismaxime  aetalibiis,  longa  et  immoderala  jejiinia, 
in  quibus  junguntur  liebdoinades,  et  olciim  iii  cibo,  ac 
poma  veiaiitur.  Experimenio  didici ,  ascllum  in  vin, 
cum  lassus  fuerit ,  diveriicula  qiia^rere.  Faciaiit  hoc 
cultorcs  Isidis  et  Cybeles,  (f)  qui  giilosa  abatinciiiia 

bus,  certum  ediscat  crwcorumt  etc.  Sunt  autem  htec  quo- 
que  desumpia  ex  QuinliUano  Instilulion.  libro  1.  cap.  2. 
«  A  sermooe  Gr«)co  puerum  mcipere  malo :  quia  Laiinus, 
qui  pluribus  in  usu  est,  vel  nobis  nolentibus,  se  praci>et : 
siinul  quia  disciplinis  quoque  Graecis  prius  instituendus  t*st, 
unde  et  noslra:  flQxerunt.  Mon  iamen  lioe  adeo  supersii- 
tiose  Ycliin  fieri,  ot  diu  tantnm  loquatur  Graece,  aut  discal, 
aicut  plerisque  raoris  est.  Hinc  entm  aocidunl  et  oris  plu- 
riina  viiia  in  oeregriaum  sonum  oomipii,  et  sermoois,  cui 
cnro  Graecae  ngur»  assidua  consuetucfine  haeserint,  in  di- 
vcrsa  quoqne  loquendi  ratiooe  pertinacisslme  durai. « 

(a)  vicu>rius,  te  rudU  vdreiur  mfatiUa. 

\t)  Ilerom  VicUiriuSy  non  compta,  neque  formosa,  atque 

fayftgff,  (fWBf  etC. 

(c)  Vitiose  Martiannia,  tantis  dknm  vanetaHbut^  pro 
cperum^  quod  ex  Victorio  restituimus. 

(d)  Libro  nempe  contra  Jovinianum  secundo,  ubi  de 
cmemntu  ventrisy  et  guttum  plemus  ex  proposiio  disaerii. 

{e\  Vlcior.  teqere^  orare,  et  psattere. 

(/*)  Pane  sctlicei  a^^stinel>ant  culiores  Tsidis  et  Cybeles 
in  uiriusquo  sacris,  cojos  looo  carnes  comedebaut.  Arno- 
bius  lib.  5.  Quid  teomiratis  ab  alitnonio  patu$t  cui  rei  de* 
diais nomencauus  7  lu  enim  ctbos  iUoSi  stve  hanc  a  pane 


Pbasides  aves,  ac  rumantcs  tarturea  vorant,  ne  sci- 
licet  Gerealla  dona  contamineni.  Hoc  in  perpetuum 
jejunium  praseepinm  sit ,  ui  longo  iiineri  vires  per- 
petes  (g)  superent :  ne  in  pritna  meniione  currentcs, 
corruamns  in  mediis.  Gctcrom,  ot  ante  seripsi,  in 
Qiiadragesima  continentis  vela  pandenda  sont ,  et 
toia  aurig»  retinacula  eqnis  laxanda  propenmtibas, 
Quamquara  alia  sii  conditio  saecularium,  alia  Yirginimi 
acMonachoruin.  S:ccularis  bomo  in  Quadragesitiia  * 
venlris  ingluviem  decoqutl,  et  in  codilearum  morem 
sncco  victitans  sno,  ruiuris  dapibus  ac  saginas  a(|iia- 
liculum  parat.  Yirgo  ei  Monacbussicin  Qiiadragesima 
suos  dimitlani  [al.  admittant]  equos,  ut  sibi  memine- 
rini  scmper  esse  currenduui.  Finilus  labor  major, 
infinitus  rooderatior  est.  Ibi  enim  respiramus,  bic 
perpeiuo  incedimos. 

11.  Si  qoando  ad  snhiirbana  pergis,  domi  filiam 
non  relinquas  ;  nesciat  sine  te,  nec  possit  Yivere , 
et  ciim  sola  fuerit,  pertimoscaL  Non  hnbcat  colfo- 
qnia  saecubirium,  nou  malaruin  virginnm  coniuberiita. 
Non  inlerslt  niiptiis  servulorum,  nec  familia;  perstrc- 
pentis  Itisibus  misceator.  Scio  prarccpissc  qiiosdam , 
ne  virgo  Christi  cum  eunnchis  lavet,  nec  cum  mari- 
latls  feminis  :  quia  alil  non  depoiiniit  [nl.  deponant], 
anlmos  vlrorom ,  ali»  tumcntibiis  uferis  ,  prcferunt 
[al.  prtpffrant].  fcediiaiem.  Mihi  omnino  in  adulca 
virgine  lavacra  dispnceiit,  qnx  seipsam  dcbct  eru- 
be.^^ccre,  et  nudam  videre  iion  posse.  Si  enim  vigiliis 
et  jcjunits  macerat  corpus  suom,  ct  in  servitutem 
redigii ;  si  flammam  libidinis  et  iiicentiva  rerventis 
a^iatis  exiingaere  cupil  cpntincnliaB  frigore ;  si  appe- 
iilis  sordkbiis  turpare  [al.  turbare]  festinat  iiaiuralem 
pnlchniudiiiem :  cur  e  contrario  balnearuni  foinentis 
sopilos  igiics  suscitat  ? 

12.  Pro  gcmmis  cl  serico  divinos  Godices  Qgg 
amci ,  in  quibus  non  anri  et  (h)  pellis  Biibylonicae 
vcrmicnlata  piciura  ;  sed  ad  fidem  placcat  emcndata 
et  erudiia  dislinciio.  Discat  primo  Psalieriuin,  bis  se 
caniicis  nvocct,  ei  in  Provcrbiis  Salomonis  enidiatur 
ad  viinm.  In  Ecclesiaste  consoescat,  qnae  mandi  sunt, 
calcare.  In  Job  virtuiis  et  patientis  cxempb  secieiur. 
Ad  Evangelia  transeat,  nunquam  ea  positura  de  ma- 
nibus.  Aposiolorum  Acta,  et  Epistolas  toia  cordts 
imbibat  voluntate.  Curoque  pcctoris  sui  celbrium 
his  opibus  locupletaverit,  mandet  memoria;  Proplie- 
tas,  Ueptateucbum  [al.  PentaUuchum]^  et  Regiim ,  et 
Paralipomenom  libros,  Esdras  quoque  et  Esthcr  volo- 
mina.  Ad  uliimum  sine  periculo  discat  Canlicnm 
Ganlicorum ;  ne  sl  in  eiordio  legeriiy  snb  camalibus 

abstinentiam  appellabani.  liem  Hteron.  libro  contra  Jovi- 
niao.  secuodo  cap.  34.  De  ciborum  sibi  ptacent  absHneMiOf 
quasi  non  et  superstitio  GenlHium  castum  [sic  enim  resii- 
luimus)  Matris  Deum  observety  et  isidis :  qux  loferiuscap. 
41.  renetii,  nosque  ibi  oopiosius  expUcamus. 

(g)  Harlianaeus,  stipparat<liir«quemadmodiimrepostterat 
Gravius. 

(h)  Exdem  puiantnr  esse,  qps  et  Perstcs  aliis  dids 
sunt.  Sed  b  mp«^«  liMwt»,  Babylonicas  pellea,  laudai 
etiam  Zonaras  iu  rebus  Gonstantii,  ubi  de  Horuusda  loqui 
iur,  easqite  in  nretio  fuisse,  et  variis  coloribus  elegantcr 
pictas.tradit.  Glossarium  vetus  ^^>«»iiiiv  itfiiaTo^  JSof.  Stnii- 
lem  aiihi  luium  in  codicibus  oompiogendis  Uier.  damoai. 


mSTOLA 

yerbis,  spirilaaliuai  nttptiartim  «piUiakmiuin  oon  in- 
telligens,  yulnerelur.  Ctveat  omnia  apocrypba.  Et  si 
qoando  ea  non  ad  dof^aturo  yeritatem,  sed  ad  signo- 
rum  reyevenliara  legcre  yoluerit,  sciat  non  eorum 
esse,  quomm  tiuilis  praenotetitur :  muliaque  his  ad- 
nuzta  yitiosa,  it  oraiwis  esse  prudentix  aurum  in 
luto  quaerere.  Cypriani  opuscula  semper  in  manu  tc- 
neat.  Atbanasii  Episiobs  et  lliJarii  libros  inoffenso 
decnrrat  pede.  Hlormn  traciatibus,  iliorum  delecieiur 
ingeniis,  in  quorum  libris  pietas  fidei  non  vacillet. 
Caeteros  sic  lcgat,  ui  magis  judicet  quam  sequaiur. 
i3.  Respondebis  :  QuomodohaecomQia  rouliersac- 
cularis,  in  tanta  frequentia  bominum ,  Romae  cusio- 
dire  potero  ?  Noli  ergo  subire  onus ,  quod  ferre  non 
potes :  sed  postquaro  ablactayeris  eam  cum  Isaac,  et 
yesiieriscum  Samuele;  miltc  ayiae  et  amitac.  Redde 
pretiosissimam  gemmam  cubiculo  Marisey  et  cunis 
Jesu  yagientis  impone.  Nuiriaiur  in  Monasterio ,  sit 
inter  Yirginum  cboros,  }arare  non  discat,  mentiri  sa- 
erilegiuni  putet,  nesciat  sxculum,  yivul  Angclice,  sit 
in came  sine  carne, V>mnc  bomiimm  genus  sui  simle 
putet.  Et,  ut  caclera  t\ccam,  certe  le  liberct  servandi 
JtfAcuIiaie,  et  custodix  periculo.  Melius  tibi  est  de- 
siderare  absentem,  quam  688  pa^cre  ad  singula  : 
qnid  loqualur,  cnm  quo  loqualur,  cui  annuat ,  queni 
lilieuter  aspiciat.  Trude  Eustochio  parvulam ,  cnjus 
nunc  et  ipse  yagitus  pro  te  oratio  esi.  Trade  comi- 
tem  sanctitaiisy  (iiturnm  hxredem.  Illam  videat,  illam 
amet,  illam  primis  mirelur  ab  annis  (  Mneid,  VIII }, 
C4IJUS  et  sermo,  ct  iiicessus,  et  babilus,  doctrina  vjr-' 
tutum  est.  Sit  in  gremio  avi»,  qux  repetat  in  nepte, 
qnidquid  prxmisit  in  lilia ;  qnx  longo  usu  didieil  nu- 
Irire,  semre,  doccre  virgines  :  in  cujus  (a)  corona 
centenarii  quolidie  numcri  casiilas  texitur.  Felix 
virgo,  felix  Paula  To.\otii,  QCiE  peb  k\iMr  amitxque 
yirtutes  nobiiior  est  sanctitate,  qnam  gencre.  0  si  tibi 
contingeret  yidere  socnnn  et  cognatam  tuam,  et  in 
pnrvis  cOrpusculis  ingentes  animos  inlueri :  proinsita 
tibi  pudiciiia  non  ambigerem,  quin  prxcederes  filiam, 
et  primam  Dei  sententiam ,  sccunda  Evangelii  iege 
mntares.  Nae  [:il.  Nec]  tu  parvipenderes  aliorum  de- 
sideria  liberorum  ;  sed  telpsam  magis  offcrres  Deo. 
Sed  quia  tempus  est  amplexandi,  et  tempus  longe 
fiert  a  complexibus  :  et  uxor  non  babet  potestatem 
corporis  sui  (1  Cor.  7.  4) :  et  unusquisque  In  qua 
yocatione  vocatus  est,  in  ea  pcrroaneat  in  Doroino  : 
ct  qui  sub  jngo  est,  ita  debet  eurrere,  ne  in  luto  co- 
mitein  derelinquai,  totum  redde  in  sobole ,  quod  in 
te  iuicrim  disiulisii.  Anna  filium  quem  Deo  voverat 
(1  Reg,  i),  posiqiiam  obtulit  in  Tabertiaculo  ,  nun- 
|uam  recepit :  indecens  arbilrata,  ut  futurus  Prophe- 
ta  in  ejus  domo  cresoeret,  qoae  adhuc  alios  filios  ba- 
bere  cupiebat.  Deniqiie  postquam  ooncepit  et  peiierit, 
non  est  aiisa  ad  Templum  accedere ,  et  vacoa  appa- 
rere  coram  Domino,  nisi  prius  redderci  quod  debe- 

(a)  Confer  qu»  in  primo  contra  Joviniau.  libro  cap.  1. 
adnotamos  :  atque  isthaec  in  primis  :  c  Cenicsimus  niime- 
rus  iisdem  quidem-digilis,  seu  non  eadem  manu  quibus  in 
hpva  ntiptae  siguiflcantur,  ct  viduse,  ctrculum  faciens  exi>ri- 
BSit  Tirgiuitatifi  coionam.  » 


CTIlh  871^ 

bat :  talique  immolato  BacriOeiO)  rcyersa  doroum  « . 
quinque  iiberos  sibi  geiiuit,  quia  primogenitum  Deo 
pepererat.  Miraris  fellciiatem  sanctae  mulieris?  imi« 
tare  fidem.  Ipse,  si  Paulam  miseris,  et  roagistrum  mo. 
et  nutricium  spondeo.  Gestabo  bunveriB ,  {b)  balbu- 
tientia  senexyerba  formabo/  multo  gloriosior  mundi . 
Pbilosopbo :  qiii- nen  Fegem  Macedonum  Babylonio^ 
periturum  veneno;.8ed-aDciIbro  el  sponsam  Cbristp 
erudiam,  regnis  CQalostibus  offerendaro^ 
EPISTOLA  CViil  {e). 

AD  EUSTOCRIUM  VIBOIKEM.  ' 

(d)  Epitaphium  Paula  malris, 
Pattlw  vilam  enarraif  quam  primum  a  generis  nobilHate^ 
lum  vero  majdme  cb  aninu  virtutem  laudat ,  qvod 
Toxoiio  marito  defunclo,  totam  se  Deo  voverit^  et  in 
tancto  proposito  diu  RonuB  vixerit,  Deinde  ejus  iler 
diligentissime  describit^  quo.  peragratis  sacris  Judeeit 
loHSy  atquejEgyptaAlexandriam  usqne^  inRethleem 
cottsedil,  Ibi  quce  extruxit  Virginum  monasteria^  qui' 
busque  exemplis  ae  prceceptis  rexerit,  declarat,  ejus^- 
dem  humililatem,  patientiam,  contcmptum  steculi,  in 
pnuperes  atque  cegrotos  caritatem ,  Dtvimrum  Scri^ 
ptnrarum  scientiam,  ac  fidei  fmriiatem  ,  atque  aliat 
passim  virtutes  cumulatissimas  prtsdicat,  Deniqueejus 
mortcm  et  [unera  copiose  dmribit^ 

Q90  i*  Si  cuucta  corporis  mei  membra  vcrte- 
rciiiur  in  linguas,  et  omnes  arlus  humana  voce  reso- 
narent,  niliil  dignum  sanctx  acvenerabilisPaulx  vir- 
tuLihus  dicerem.  Nobilis  genere ,  sed  roulto  nobilior 
sanctiiate:  potcns  quondam  divitiis,  sednuncChristi 
pauperute  insignior ;  Graccorum  stirps ,  soboles  {e) 
Scipionuro,  Pauli  ha;rcs,  cujus  vccabulum  trahit , 
&lartia*.  Papyrix  matris  Africani  vera  etgermana  pro- 
genies»  Romai  prxtolii  Bethieero,  et  auro  tccta  fulgen- 
tia,  informis  luti  vilitate  rouiavit.  Non  mceremus » 
qood  talem  amisimus  ;  sed  gratias  agimusi  quod  ha- 
buimiis,  imo  habeamus.  Deo  enim  vivunt  omnia ; 
£T  QuiDQUin  revertitiir  ad  Dominiim ,  in  familis  nu- 
mero  compuiatur.  Quamquam  amijsio  illius,  coeiestis 
domus  habitatio  sit ;  quae  quamdiu  in  corpore  fuit » 
peregriiiata  esl  a  Doinino  (i.  Cor,  $),  et  vocc  semper 
flebiii  querel>atar,  dicens :  Ueu  mihi^  quia  peregrina' 
tio  mea  prolongata  est,  habikivieum  habitantibus  Cedar^ 
(f)  mii//iim  peregrinata  est  anima  mea  {Ps.  19.  5) » 
Nec  miruro  si  planierit  se  yersari  in  tenebris  ( boc 
euim  Cedar  interpretatur)  091  cum  mundus  iii 
maligno  positus  sit ;  et  sicut  tenebra:  iilius,  iia  et 
iumen  ejus  (Ps,  138.  ii) ;  luxque  in  tencbris  luceat 
{Joan.  i.  5)  et  tenebrae  eam  non  comprehenderunt 
Uude  el  illud  crebrius  mferebat,  Advena  sum  et  pe 
regrina  sieul  omnes  patres  mei  {P$.  38.  i5).  Et  iterumi 

[b]  Reg.  batbutientUi  sems  verba  prmabo^ 
(€)  4tias  27.  scripta  amw  404» 

(d)  In  Reginae  cod.  497.  inscribitnr  rUa  S.  rautie  viditm 
seripta  a  B,  Bierongmo  Presbytero. 

(e)  Duo  vetusiis*  Recinse  codd.  407.  et  1500:  lcsunt 
jrfftcr,  qutbtts  concinit  aiius  Ms.  S.  Maxlmi  Spud  Bollan- 
dum.  Nolum  porro  fuisse  WL  Papyriam  C.  Papyril  Masouis 
Gltam,  uxorem  L.  i£miUi  Pauli,  Fabii,  el  Afrrcani  juniorii 
matrem. 

[/)  Aiii  Msi.  juila  Yulgatam,  nmltmincok  fuitf  ctc 


m 


SANGTl  HlfilUHITIIf 


m 


€uph  iMMo/^t»  H  MM  Mim  Ckri$i6  ( FkHiftp.  1 .  23 ). 
QtMHiee  autm  inflmiitate  eorpQSCnli  (qttam  iiicredi- 
bili  abttineiHta) ,  et  dupUcaiis  eontraxerat  jejunits) 
Texkbatnr,  lioc  in  ore  volf ebat :  Subjkio  carpm  meum^ 
a  tfi  ienHuiem  redigOf  ne  alni  profdiems^  ipaa  reproDa 
inveniar  (i .  Cor,  9l  87).  Et :  Bonum  e$t  atnani  non  M- 
btre «  ef  eamem  non  mandueare  {Rom»  14.  il).  Et : 
Humiliain  injejunio  animam  meam  {P$,  54. 13).  Et , 
Totum  leeluni  meum  venaetiin  infmntate  mea  (P$.  40). 
£l ,  Ver$ala  sum  itk  mieeria ,  dtcm  mihi  configitur  tpi' 
na  {P$.  31).  {a}  Alque  inier  doloris  aculeost  quos 
niira  palieniia  suslinebat,  quasi  apertos  sibt  coeios 
aspiceret,  loqaebatur  :  {Qui$  dabit  mihi  pennat  iicul 
eolumbm^  el  volabo,  el  reqmacam  (Pi.  54. 1)  ? 

2.  Testor  Jesum  et  Sanctos  ejus ,  ipsumque  pro- 
prium  {b)  Angclum,  qui  custos  ruti  el  comes  admira« 
bilis  reminae,  nie  nihii  in  graliam,  nihil  more  bfcin- 
dientium  loqui :  sed  quidqnid  diclurus  sum,  pro  te- 
siimonio  dicere ;  et  minusejusesse  meritis,  quam  to- 
Uis  orbis  canit :  sacerdotes  mirantur,  virginum  ckori 
desiderant,  MoBacliorum  et  pauperum  turb»  deplan- 
gunt.  Yis  lector  ejus  breviter  scire  virtutes?  oinnes 
auos  pauperes ,  pauperlor  ipsa  dimisit.  Nec  nilrum, 
de  proximia  et  famiirola,  quam  iii  utroque  sexu  de 
servis  ct  anciiliain  fratres  sororesque  mutaverai,  ista 
proferre ,  cum  Euslochium  virginem ,  et  devotam 
Chrtsti  fiJiam,  in  cujus  consolationem  libellus  hic  cu- 
ditur,  procul  a  nobili  genere,  aob  fide  et  gratia  divi- 
tcm  reliqiierit. 

3.  Garpamus  igitur  narrandt  ordinem.  Alii  aliius 
repetant,  et  a  cunabulis  ej[us,  Ipsisque  (ut  ita  dicam) 
crepundiis  matrem  filacsillam»  et  Rogaturo  proferant 
palrem :  quorum  akera  Scipionum  ,  Graccorumque 
progenies  est :  alter  per  omnes  fcre  Graecias  usque 
hodie  steinmatibuset  divitiis^ac  nobilitate  Agamemn<y- 
nis  fertur  Sanguiuem  trahcre,  qiii  decennali  Trojam 
obsidione  delevit.  Nos  nihii  biudabimus ,  nisi  quud 
proprlum  est,  et  de  pnrissimo  sanciaB  mentis  foiiie 
profertnr.  Qnanquam  l>ominus  alque  Salvator  in 
Evangeiio  doceat  Apostoloa  sciscUantes  quid  sibi 
redditoras  sit,  qui  omnia  sua  pro  nomine  ejiis  diroise- 
ruot :  centuplum  in  praeseiiliarum  recepturos,  et  in 
fuluro  vilam  aeternam  (Ifarr.  iO).  Ex  quo  inteiligi- 
mus ,  NON  LAunis  esse  possidcre  divitias ,  sed  pro 
Cbristo  eas  cootemnere  :  non  tuniere  ad  lionores , 
sed  pro  Dei  fide  eos  parvipendere.  Yere  quod  poin- 
citus  est  servis  suis  et  anciliis  Salvator,  reddidit  in 
praeseiiti.  Nam  quae  uniusurbiseonlempsit  gloriam, 
toiius  orbis  opinione  celebratur :  quam  Romx  l&abi- 
taniem»  nuUus  exlra  Romam  noverat ,  lateuieia  lii 
Uetiiieem,  ct  barbara  et  Romana  terra  miralur.  Gu- 
)(is  enim  gentis  bomlnes  ad  sancta  loca  non  veniunt? 
Quis  autem  in  sanctis  iocis  practer  Pauiam,  quod  pius 
iiiicr  homines  miraretur,  invenit  7  (1)  llxc  slcut  in- 

(a)  Vetttstius  Regina  exemplar,  At^ue  inler  aitoi  doto^ 
resy  qms  mira^  ete. 

{b)  Yocem  Angeto$  ex  ea  qu»  est  iu  YiUs  Sanctorum 
Pairum  ediiione,  et  Bollando  suffecimus,  qui  ilidem  paulo 
post,  mhit  dicere  mare  taudantium ;  pro  nihU  more  btan» 
dienlium  toqui, 

(1)  Grav.  £1  jubet  iegi  pro  aox. 


ter  roultas  gemnu  pretiosissinM  gemma  mieat ,  et 
jubar  solia  parvos  ignicolos  sleliamm  obrcit  et  ob- 
scnrat:  iia  cunetorom  virtutes  et  poientlas  sua  hu- 
militaleauperavit,  minimaque  fuit  inter  omnes  ut 
omnium  roajor  esset.  Et  quanto  se  plus  dejieiebat,^ 
tanto^  magis  a  Gbristo  snblevabatur.  Latebat»  et  non 
iatebat.  Fuglendo  gloriam,  gloriam  merebatur ;  qu» 
▼irtutero  quasi  nmbra  sequitur,  et  appetilores  sui  de- 
serens,  appetit  eontemptores.  Scd  quid  ago,.  narrandi 
ordiiietn  praetermittens,  dum  In  singulis  teneor,  non 
servo  prccepu  dicendi. 

4.  Tali  igiturstirpegenerata,  juncta  est  viroTo- 
xotio,  qui  JEnm  ct  JuUorum  altissimum  sanguinem 
imhit.  Unde  etiam  filia  ejua  Chpisli  Yiigo  Euslo- 
cbium,  Julia  nuncupatur ;  ei  ipse 

Julitt$  a  magno  denus$um  nomen  lutoy, 

(JlMEID.i). 

Ei  haec  dicirous,  non  quod  habeniibus  grandia  sint, 
sed  quo  contemncnlibus ,  mirabiiia.  Saeculi  liomines 
suspiciunl  [al.  suscipiunt]  cos,  qui  his  pollent  privi- 
legiis.  Nos  laudamus  ,  qui  pro  Saivatore  ista  despe- 
xerint :  ct  mirum  in  modum  quos  babentes  parvipcn* 
dimus,  si  iiabere  nolucriut  (c)  prxdicamus.  His  inquam 
orta  majoribus,  et  foecuiidiiaie,  ac  pudicitia  probaia: 
primum  viro,  deindc  propinquis,  et  lotiu&urbis  tesii- 
monio,  093  ^^^^^  ituinque  liberos  edidisset, 
Blxsilhim,  super  cujus  roortc  eam  Romas  oonsolatus 
sum,  Paulinam,  qu;e  sanctum  et  admirabilem  vinim, 
el  proposili  et  rerum  suaruni  Pammachium  reliquii 
]ia:redcm,  ad  quem  super  obilu  ejus  parvulum  libcU 
liim  edidimus ;  Eustochiuin ,  qiiac  niinc  in  sanciis 
Locis  virginltalis  et  Ecclcsiae  monile  preliosum  csl ; 
{d)  Uuffinam,  qnx  immatiiro  funere  pium  matris  ani- 
niiim  consternavil ;  et  Toxotiiim  ,  post  quem  parere 
desiii,  ut  inlelligercs  cam  non  diu  servire  voluissc 
onicio  conjiigali,  sed  mariti  dcsidcrio»  qui  marcs  op- 
tibal  iibcros  (e),  obcdisso. 

5.  Posiquam  vir  mortuus  esl ,  ilu  eum  plaiixit ,  ut 
prope  ipsa  moreretur ;  ita  se  convertit  ad  Domini 
servitutem ,  ut  ejus  mortem  videretur  optasse.  Quid 
ego  rcferam  ,  amplx  ot  nobilis  domus^  et  quondani 
opulcniissimXy  omnes  pene  diviiias  in  pauperes  ero* 
gntas?  quid  in  cuncios  clcmeniissimum  animum  ,  et 
iMuilatem  etiam  in  eos  ,  quos  ounquam  viderat  eva- 

(c)  Mariianaeus  addit  cmtenmenles,  quam  vocem  nec  me- 
Hures  Mss.  neque  edili  veiustiores  probant.  Tum  in  quo- 
dani  Ms.  S.  Maximi  a(.ud  BoLlandum.  His  igitur  omata  iua' 
joribus,  pro  his  hufuam  orta^  etc. 

(d)  Hanc:  quae  |.aulo  post  nubUis  dieitur,  Bollandns 
•traMlit  Aietluo  viro  clariss.  nupsisse  :  additque  datarn  a 

S.  PauUno  Nolano  Episcopo  epistoiamXXXIH.  ad  eumdeni 
Aletbium  ,  in  qua  eum  coiisolalur  super  obiui  Ruffiiiae , 
cujus  ettam  praeclaras  virtutes  narrat.  Hujus  auteiu  rei 
nec  vola  est  oec  vesligium  in  illa  epistola  qux  uuica 
Aleihloinflcri^itor,  et  atiqua  sui  i^rte  mulcta;a  est;  scd 
nunquam  aut  defuncl»  uxorismemiuit,  autHuffioae  ingcrit 
nomeo, 

{€)  Emeodat  vetostiss.  ReginaB  exemplar  500  pro  qno 
antea  minuscongrua  leaione  ia  editis  omnibus  et  plerisque 
Mss.  erat,  ^irt  marem  opUibat,  liberos  edidisse.  Neque 
enim  liberi  ad  mariti  desiderium  edi  possunt ,  et  Paula . 
qoae  cdidlsse  dicerelur ,  nou  laiuea  ejiis  satisfecerit  voUs, 
quamdiu  feminas  edidil.  Leclionem  quam  resiituimu&eUam 
a*  Maxiuii  Ms.  couiGrmal. 


^  6FIST0LA 

gafiiem  t^s  Inepam  moriens,  non  illius  ve&timentis 
obvolulus  est  ?  quis  (a)  clinicorum  non  ejus  faculla- 
libiis  sttstentalus  esi?Quos  curiosissime  tota  urbe 
perquirens»  damnum  puUbat,  etquisquam  debilis  et 
esuriens  cibo  sustentaretur  alterius.  Spoliabat  filios, 
et  inler  objurgaiites  propinquos ,  majorem  se  eis  hae- 
reditaum »  Ghristi  misericordiam»  dimittere  loque- 
bamr» 

6.Nec  ditt  potoit  excelsi  apud  sxculum  gcneris,  ei 

nobilissims  familiae  visilationes  et  ( b)  frequeniiam 

siisiinere*  Moerebat  honore  suo ,  et  ora  laudaniium 

declinare,  ac  fugere  festinabat.  Gumque  Orientis  et 

OccidenUs  epjscopos  ob  quasdam  ecclesiarum  dis- 

sensioues  Romam  (c)  imperiaies  iitier»  ooniraxissent^ 

vidit  admirabiles  yiros,  Ghrisiiqiie  pontifices,  Pauii- 

niim  Antiochenae  urbis  episcopum  ,  el  Epiplianium 

Salamins  Gypri ,  qu»  nunc  Gonslanlia    G94    ^^' 

ciiur ;  quorum  Epipbanium  eiiam  hospitem  habuit : 

Paulinumin  aliena  manentem  doaio,  quasi  proprium, 

bumaniuie  possedit.  Quorum  accensa  virlutibus,  pcr 

niomenia  patriam  deserere  cogiubat.  Non  domus, 

tton  liberorum,  non  familiae,  non  posscssionum ,  noii 

aHcujos  rer,  qiise  ad  saeculum  pertinet,  menior ,  sola 

(%\  dici  potesi)  etincomiuta,  ad  eremum  Anloniorum 

alque  Paulorum  pergere  gestiebat.  Tandemqne  cx- 

acta  hyeme ,  aperto  mari ,  redeuniibus  ad  ecclesias 

suas  episcopis,  et  ipsa  votocum  eis  ac  desiderio  na- 

vlgavit.  Qttid  ullra  diflero  ?  Descendil  ad  portum  [d), 

fj-atre,  cognaiis,  aflinibus,  et  quod  his  majus  est ,  li- 

beris  prosequentibus ,  ct  clemeniissimam  malreni 

pieUte  vincere  cupicntibos.  Jara  carbasa  tendebantur, 

et  remorum  ductu  navis  in  altum  proirahebalur.  Par- 

vus  Toxetius  supplices  roanus  tcndebat  in  littore. 

Riirniia  ]am  nubilis,  ut  suas  exspectaret  nupiias,  ta- 

cens  fletibiis  obsecrabat.  Et  Umen  illa  siccos  tende- 

bat  ad  coelum  oculos  ,  pieUtcm  in  fllios  ,  pietate  in 

Dcum  superans.  Nesciebatse  malrem,  ut  Ghristipro- 

baret  anciJlam.  Torquebantur  viscera,  et  quasi  a  suis 

niembris  distraherctnr  [Ms.  dislrakerentur],  cum  do- 

lore  pugnabat :  in  eo  cunctis  admlrabilior  ,  quod  ma- 

gnain  vinceret  caritatem.  Inier  hostium  manus  et  ca- 

piiviutis  duram  necessiUlem  nihii  crudeliiis  est, 

quam  parcntcs  a  liberis  separari.  lloc  contra  jura 

natursc  plena  fides  patiebalur,  imo  gaudens  aniinus 

appeiebat  :  et  amorem  filiorum   majore  in  Deum 

amore  contemnens,  in  sola  EustochiOi  qu£  et  propo- 

siti  ei  navigationis  ejus  comes  erat ,  acquiescebat. 

Sulcabat  interim  navls  mare  ,  et  ciinciis  qni  eum  ea 

vehcbantur  littorarespicieniibus  ,ipsa  aversos  tenebal 

ociiios,  nevideret  quos  siue  lorinenio  videre  non  pote- 

(a)  Dao  codd.  qid$  Clmcmm  pro  clmcwm :  vlliose. 

(/;)  Reginaealter,  frequentiiiimsustinere^qmnuBrebatfetc. 

ic)  Pula  ad  Roiiianaai  Synodum  anni  382  quae  sub  Da- 
rtasoPaia,  Graliani,  Valentiniani  junioris^  ac  Theodosii 
jussii)us  coacu  esi  ad  compeseendas  Antiochenae  Ecciesiae 
lurbas,  foctionesque  episcoporum ,  qui  eam  sknoi  obtine- 
bant,PauHHi,  et  Flaviani.  SicEpist.  127  ad  Principiam 
nuin.  10.  cum  el  me ,  inquit,  Ronuon  cum  sanclit  POttlu 
ffibm  PauHno ,  et  Epiphanio  EccUsiastiea  traxisset  necet- 
stti^s. 

(d)  Regis  membranse ,  deseendH  ad  parttmt^  cognalU 

'^-'^-  f,  etc.  s^ne  fjrmris  vocabato.. 


Gviii.  m 

rat.  Fateor,  nolla  sic  amavit  fllios,  quibus  antequnm  , 
proficisccrelur  :    695    eunclalargiucst:  exhxre- 
dans  se  in  lerra,  et  hxrediutem  inveniret  in  eoelo. 

7.  DelaU  ad  (e)  insulam  Ponliam ,  quam  clnrisst- 
m£  quondam  feminarum  sub  Domiliano  Principc  pro 
confessione  nominis  Ghristiani»  Flavise  Doniiiilkc  no^ 
biliUvit  exilium ;  vidensqne  ceilulas  in  quibus  illa 
longum  mariyrium  duxerat  suinptis  fidei  alis,  Jcro* 
solymam  et  sancu  Loca  videre  cupiebat.  Tardi  erant 
venii,  et  omnis  pigra  vclocitas.  Inter  Scyliam  et  Gba- 
ryfodim  Adriatico  se  credens  pelago,  quasi  per  6ta« 
gnum  venit  Mellionen  ,  ibique  rerociUaio  paululum 
corpusciilo, 

Et  sale  tabentes  artus  in  littore  ponens, 
Per  Maleam^  et  Cyiheramy  sparsasque  per  aquor 
Cycladas^,,,,  etcrebris  freta  concita  terris; 
(^NEin.l.) 
post  Rhodum  et  Lyciam ,  tandein  vidit  Gyprum ,  ubi 
sancli  et  venerabilis  Epiphanii  pedibus  provoluta  , 
decem  ab  eo  diebus  relenta  est :  non  in  rcfectionem, 
ut  ille  arbilrabaiur,  sed  in  opus  Dei,  ut  rc  comproba- 
tum  est.  Nam  omnia  illius  regionis  lustrans  monasle- 
tcria,  prout  poiuit,  refrigeria  sumptuum  fratribus  de- 
reiiquil,  quos  amor  saiicti  viri  de  tolo  illuc  orbe 
conduxerat.  Iiide  brcvi  cursu  iransfrcUvit  Selcuciam, 
de  qua  ascendens  Aniiochiam ,  sancti  confessoris 
Paulini  modicum  carilntc  deienU,  media  hyeme,  ca- 
lenle  ardorc  fidei,  femiua  iiuhilis,  qua:  prius  eunncho- 
ruin  manihus  portabatur,  ascIJo  scdcns  profecta  cst. 

8.  Omiilo  Gocles  Syrix ,  ci  Phoenicis  iler  ( nequc 
enim  hodoeporicon  ejus  disposui  scriberc) :  ea  lanium 
loca  nominabo,  quae  sncris  Voluminibus  conlincntur. 
Eeryto  Romana  colonia,  (()  ei  aniiqusturbcSidone  , 
derelicu ,  in  Sareptae  lillore  Eliae  (  3.  Reg,  17  )  est 
ingressa  turricniam,  in  qua  G96  adorato  Domino ' 
Salvatore,  per  arenas  Tyri,  in  quibus  genua  Paulus 
fisii,  pervenit  Acco  (g) ,  quae  nunc  Ptolemais  dicitur 
(Act.  21.  5):  et  per  campos  Mageddo,  Josiaeneciscon- 
scios,  intravit  terram  Philisthiim.  Miraia  ruinas  Dor, 
urbis  quondam  potentissimae ;  et  versa  yiee,  Stratonis 
turrim  ab  Herode  rege  ( Ascalonuita,  seu  magno )  Ju- 
daeasin  honorem  Csesaris  AugusiiGirsaream  nunctip:i- 
Um,  in  qua  Gornelii  domum,  Ghristi  vidit  Ecclesiain. 

et  Pbilippi  xdiculas,et  (b)  cubicula  qnatuor  virginum 

(e)  Plurium  numero  RegiBae  libet  ad  insulas  PonUas, 
Recolendos  to  hunc  locum  Eusehius,  sive  Hier.  ia  Chro- 
nieo  ad  aooum  16.  Domiiiant :  «Scribit  Bruiius,  plunmos 
Christiaoonim  sub  Domitiano  fecisse  martyrium ,  iiHer 
qiios  et  FiaviuiL  DomiliUam  FlavU  Gemeolis  Gonsulis  ex 
sorore  neptem  in  insulam  Pontiam  relegaum,  qiiia  su 
Chrislianam  esse  tesuu  est. » 

(f)  lisdem  [ihine  vestigiisPhocas  ab  Allatio  edilus,  quem- 
proderit  interdum  contuiisse,  unk  v^  iitew,  t6  imfmfk  aAvtp«* 

cif)  -A  xXboiac  t^  «aUffVK  'Rli|fciXtwi«i ,  xal  v«&c  «?of^ou  AhM  M  t^l 
•UiA  T^  U(«Aot|C  «M  xi(e«K,  lOffOv  t«6  ««XloTWtoc  ttfirwt.   «  Post 

Sidonem ,  SareuhU  castrum  ia  allaviooe-  ipsa  maris  fuo- 
dauir,  et  tempium  (aier,  Uirricuhm)  Prophetae  EUse  m 
sede  viduae,  qMae  eam  iiospitio  exceperat ,.  medaa  ia  urbc 
assnrgil.» 

(q)  Mss.  oodicea  nostri  omoes  j4cho ,  ciUua  loco  olim 
erat  ad  coth ,  et  UartiaDaeus  acco  emendavit,  ut  videuir 
ex  in^nio,  cum  Mss.  exempiaria  non  adducal.  Leclionem 
asserit  et  ranlo  ante  laudains  Phocas,  iMOk»  kHi*  i  HtoUiwtc, 
4toi  xh  W  £ius  autem  ei viUtis  meutio  est  quoque  iud .  1 . 3  i  • 

(/0  Duo  Reginae  Mss.  minori  nnmero ,  ei  cubicutunk 


885 


SANCTl  IIIERONYin 


m 


proplKUiniin.  Dcindo  Anirpatrida  ,  semFruturo  oppi- 
dufum ,  quod  dc  patris  nomine  Herodes  yocaTerat ; 
et  Ljddam  versam  in  Diospolim  (a),  Dorcadis,  atque 
Mnex  resurrectione  {Aclor.  9),  ac  sanitaie  inclytam. 
Ifaud  procul  ab  ea  Arimathiam  viculum  Joseph ,  quf 
Dominuro  sepelivit;  et  (6)  Nobo  urbem  quondam  sacer- ' 
dotum ,  ninic  tunuilum  occrsorum.  Joppen  quoque 
fugicniM  portum  Xonx  (Xd/i.  1.2) ;  et  (ut  aliquid  per- 
stringam  de  faburij  Poetarum )  religaCae  ad  saxura 
(c)  Andromedbe  spectatrfcem.  Repetiloqne  ilincre , 
Nieopolim,  quae  prius  Emmaus  vocabatur,  apud  quam 
i»  flraciione  pani^  cogiiiius  Dominus  ( Luc,  21.  58) , 
Cleoplie  domum  in  Ccclesiam  dedtcavit.  Atque  inde 
proflciscens  ascendii  Bethoron  inferiorem  el  superi- 
erem ,  urbes  a  Satomone  condltas  ,  sed  varia  postea 
bellorum  tempestate  defetas  :  ad  dexteram  aspicusns 
AjaloD,  et  Gabaon»  ubi  Jesus  fllius  Nave  contra  quin- 
que  reges  dtmicans ,  soli  imperavit  et  lunse  :  et  Ga- 
baonitas  ob  dotos  et  insidlas  foederis  impetrnii ,  in 
aquarios ,  lignariosque  damnavil  ( Jos,  ^.  et  fO ).  In 
Gabaa  urlie  usqiie  ad  solum  diruta,  pauluTum  substl- 
til ,  recordata  peccati  ejus  ,  et  concubin»  in  rriisla 
divisae,  ct  tribus  Benjamin  (1)  treceiitos  viros,  pro- 
pter  Aposiolum  reservatos. 

097  ^*  Q(^i<^  <^^u  moror?  ad  Isvam  (d)  mauso- 
lco  Helenae  derelicto ,  quse  Adiabenorum  regina  in 
ftune  populum  fnimento  juverat ,  ingressa  est  Jero- 
aolymam  urbem  trinominem,/«fru«,  Satem,Ieru$atem, 
qiisc  ab  JEWo  postea  Hadriano  de  ruinis,  etcincribus 
eivitatis  in  iGIiam  suscilata  esi.  Cumque  proconsul 
Palxsiinx  ,  qui  ramiliam  ejus  opiime  noverat ,  prae- 
missis  Apparitoribus  jussisset  parari  praclorium,  ele- 
git  humilem  cellulam  :  et  cuncta  loca  lanto  ardore 
acstudio  circumivit,  ut  nisi  ad  rellqua  fcstinarei,  a 
primis  non  posset  abduci.ProsiratnqiieanieCrucem^ 
q^uasi  pendcniem  Dominum  cernerct,  adorabat.  In- 

ffvaftior,  etc.  Ouemadmodum  et  IsiUorus  legit ,  qui  hfnc 
fere  omoia  exscripsit  Originum  llb.  15.  cap.  I. 

(a)  Nott  videtur  cum  S.  Luca  consentire.  Ille  enim  fn 
Actis  Apostolorom  in  Joiipe  dicit  restt.scitatam  a  Peiro 
Dorcadem ,  sive  Tabltham :  ia  Lydda  autem  paralytieo 
JBaex  reddium  valetudinem. 

{b)  Innuit  librt  1.  fiegum  c.  22biatoriam,  ubi  iodigttatus 
Saill ,  quod  Abimelech  Davldem  iii  Nobe  recepisset ,  tni- 
cidari  jussit  per  Docg  octoginta  qulnque  viros  uortantes 
Ephod,  et  reliquos  Noloe  iocolas ,  qu»  sacerdotalis  civitas 
erat ,  gladio  transverberavit. 

(c)  Aniea  erat  jindromades.  Hoc  vero  perUoet  quod  in 
Commentartis  in  Jooam  c.  1.  de  Joppe  foquens,  Htc  loeus 
esl,  inqoit,  9u  ^o  u$que  fiodie  saxa  monttrmiwr  tn  liuore, 
m  ifuibus  Andromeda  retufata,  Persei  qumdam  $it  liberata 
prcesidio.  Coosentiunt  Meia ,  Josephos ,  Pliiiius ,  qiiorum 
priinus ,  senatcB  a  Perseo  Andromedm  clarum  i»e$ttgiuni , 
oeUxuB  marinet  o$$a  immania  ostendi ,  tradit ;  alter  hu » 
inqoit  lib.  5.  de  Bello ,  wA  %&>  iyStafOiK  ^«nioy  Sti  ^itty&mvot 
c^  «urteWittt  Ti^  amu4ti|T«  -cec  fSAw.  Quw  tH  udlmc  monstran" 
tur  relufmm  vinculbrum  AndromedcB\  fabulm  anUqmtatem 


{d)  TradU  Josephus  Antiq.  XX.  c.  4.  Helenae  Adiabeno- 
rum  regios,  ejosque  filti  Izatis  sepulta  ossa  h  t«i(  m^^v,, 

hf  i  (lafnif  MmoMiifatt,  Tpd(  Tiv  iupl^yA*,  Tptei  niBm  x^  tO»  tc^oIuiatTA* 

iiA«K  ^o6««€,  in-Pyrmttid»bu$,  quMnumero  tres,  triousque 
$iadii$  ab  urbe  Jerosotymitana  di$$iia$  mater  HeleDa  ea> 
struxerat.  £us^.  Uist.  I.  II.  cap.  12.  ZTi{Xa<  vocat ,  h  tq^ 
«fMoTfioK  ^  Anuf.  rtppos  m  ^Jim  suburbii$.  Caetera  quoque 
de  tirinomiite  Jerosolymae  ex  Josepho  repete  Amiquitt.  V II. 
c.  5.  et  de  Beito  VI.  c.  4.  tamelsi  in  ejus  iirbis  eiymo  non 
semel  peocet ,  dum  vocis  originem  partlm  ex  Hebraeo 
adsdscit ,  iKirtim  ex  Grsco. 
(1)  Gravius  sexcentos  legit  ex  Judlc.  20. 


gressa  septtltTum  resurreefidfii»,  MenlitMkCnr  (e)  hn 
pldem,  quem  ab  ostio  momimenlt  aMOTent  angelotw 
£r  ipsum  corporis  locom  in  quo  Dominus  jacuenit » 
qnast  sitiens  desidcratas  aqua»,  fldeli  ore  lambebit* 
Qoid  ibi  lacrjmarom,  quantnm  gemituum  ,  quid  do- 
loris  efTuderit ,  testls  est  euncta  Jerosolyma  :  tcstis 
est  ipse  Domlnus ,  quem  rogabat.  Uiide  egrcdicns 
ascendil  Sion^  quae  in  arcetn ,  vel  epeeuiam  vertttnr 
Hanc  urbem  quondam  expugnavit  et  reaedlircarh 
David.  De  espugnau  scribitur  :  Vtg  tibi  ci$ita$  Arief^ 
id  est,  teo  Dei,  et  quondam  fortissima,  ^mroi  expugnavit 
Davi(t{!$ai.  ^9. 1)  :et  de  ea,  quae  aedifieata  est:  dictunr 
est :  Fundamenla  ejut  in  montUui  $aneti$  :  dHigil  Do^ 
mnu$  porta$  Sion  ,  $uper  omfHa  tabernacula  Jacotk 
{P$.  86.  I).  Non  eas  portas,  qnas  bodie  aennmus  i» 
fuvillam  el  cinercm  dissolutas  :  sed  porfas  ,  quibu» 
non  praevalet  iufernus ,  et  per  quas  credeiiiium  ad 
Chrisium  ingreditur  roiiltitudo.  Ostendebatur  lltl  co- 
lumna  Ecclcsiae  porticum  suslinens  ,  inrecta  cruore 
Domini^ad  quam  vinctus  ( /  ) ,  dicitur  flagellatus, 
Monstrabalur  loeus,  ubi  snper  centum  viginti  creden* 
lium  aniinas  Spirilus  Sanctiis  descendisset : 
ut  Joelis  vaitcinium  complerelur. 

10.  Deinde  pro  racultatula  sua  ,  pauperibus  atqiie 
conservis  pecuiiia  distributa ,  perrexit  Beihleem  ,  eft 
iii  dextera  parie  itineris  steiil  ad  sepulcrum  Rachel^ 
in  quo  {g)  Benjnmin,  non  ut  maier  vocaverat  mortens^ 
Benoni,  hoc  cst,  filiu$  doloris  mei  {Gen.  S5.  18) :  sed 
ut  pater  propbetavit  [al.  prophetizavit]  iii  spiritn  ,  /1« 
/ium  (/^r<B  procreavit,  alqoe  inde[al.  tii]  Bethleenk 
ingicssa.ei  in  specum  Salvatoris  iiitroiens,  postquant 
vidit  sacrum  virginis  divcrsorium,  et  stabulum  in 
quo  agnovit  bo$  po$$e$$orem  $uum ,  et  a$tnu$  preesepe 
Dowini  $ui  {Isai.  i.  5) ;  ut  iriud  implerelur,  qnod  in 
eodom  Prophcta  scriptum  est:  Bealu$  quiuminat{\) 
$uper  aquas,  ubi  bo$  et  asinus  eatcant  {  Jbid.  52.  20 ; 
jux.  LXX),  me  aiidientejurabat,cernere8e  oculis  fidei 
iiirantem  paniiis  involutum  ,  vagientem  in  pro^sepi 
Doiiiiuum ,  Magos  adorantcs  ,  stellam  fulgentcm  de- 
super,  matrem  Virginem  {Matlk.  2),  nutricium  sedii- 
lum,  pastores  nocte  venienles,  ut  viderent  {h)  ver- 
bum  quod  racium  erat  (Lu^.  2. 16);  ei  jam  tunc 
EvangeiistxJoannisprincipiumdedicarent :  In  prin- 
cipio  erat  Verbum ,  et  Verbum  caro  factum  e$t  {Jonn, 
3) ;  parviilos  iulerfeclos ,  Herodem  saevientem  ,^  Jo- 
scp!i  et  Uuriam  fiigientes  in  iEgyptiun  :  mixiLtque 

(e)  Accedit  Odejussor  Cyrillus  Jerosol.  Calhec.  13.  cnjiis. 
tesUmonio  dicilur  lapis  iUk  i  yjjgi  «idufov  s«p&  x^  v^}^^ 
Miiuvcf ,  qui  ad  hanc  usque  diem  proxime  ad  mommentufii 
jacet.  Hierottynius  coutra  insam  mooumenti  speliiiicam 
prope  sarcophagum  locat.  Mox  fidei ,  ore  pro  fideti , 
vetores  membranae  habeot. 

(e)  Yictorius  ex  quibusdam  Yat  codicibus  maluit ,  diei' 
tur ,  et  flageitatur.  Nosiri  legttot ,  ut  edidimus,  ei  tanlum 
pro  ilUj  CislercLettsis  iltie.  Beda  de  Locis  sanctis,  cotmrna^ 
loqoit,  marmorea  in  med*o  $tat  Ecclenm,  cui  adluerens  Do^ 
niintts  ftageltatus  est.  Glossae  auoor  ia  Lucx  c.  23..  ipsa 
cetunvm  testatur  ad  qtuan  ligattis  fuit  Domtnus^  quas  usque 
hodie  Dmninici  sanguinis  cementibus  certa  signa  detnon$trai. 


(g)  Ante  nos  editi  matris  QomeQ  praepoQUiit^  m  qw  mater 
Benumdn  eic.  hixata  lectiooe  alque  incoo 
Mss.  castigamus. 


alque  inconmioda  »  quam  o 


(/i)  Uaus  Reginae  liber ,  til  viderem  nmm^  (fiiad  etc^  io 
Grxco  tameu  est  ^  ;  et  sobsequens  oontextusobsuu 
(i)  Pra?fert  Graviusr«iper  omnes  r—— 


m  EPISTOLA 

gaiBdio  iMymis,  Id^odlKitiir :  Stlte  Beihieem^  domui 
fKudi^  In  qoa  Bat«  est  Hle  panis ,  qui  de  coelo  dc- 
scemtit.  Salte  Bpkratm^  regto  nbimma^  atqne  x«pff»- 
f^  [  al.  McpiMf^jEMi  ]  ,  cujus  fertiiilas  Deos  esl.  De  le 
qttondam  Midiseag  valicinatos  est :  £<  m  Beildeem 
domui  Efhrata ,  (a)  non  tmRima  n  in  mitlikug  Juda, 
E»  le  nnhi  egredielur  ,  ^ii  vt  prineep$  in  israel :  et 
egrewu  e/s»  ak  initio  a  <Hehu$  eetemitadg,  Propterea 
datie  eoi  uujue  ad  tempue  parienti»,  Pariet,  et  reHquim 
frairum  ejut  convertentur  ad  filiot  Israet  (Mich.  5.  2. 
3 ).  In  te  enim  natus  princeps  ,  qui  ante  Luciferum 
genitus  est  {Psal.  i09) :  cujus  de  Patre  nativiias,  om- 
nem  099  excedtt  xtalem.  Et  lanidiu  in  le  Davi- 
(fiei  gcneris  ortgo  pennansit,  donec  virgo  pareret ,  et 
reliquRe  populi  eredentis  iii  Gliristum ,  converleron- 
tar  ad  filios  lsr!iel,ct  libere  prxdicarent :  Vohis 
oportebai  primum  loqui  verbum  Dei ;  sed  quoniam  re- 
pittistis  iltud ,  et  indignos  vos  fudieastis  atemce  vitm  , 
ecce  eonvertimue  ad  genus  {Act.  i3.  46).  Dixeral  eniin 
Deus  [:il.  Dominus],  Non  veni  nisi  ad  oves  perditas 
domus  Israet  {  Matth.  iS.  2i).  Et  eo  tempore  Jacob 
siipcr  eo  verba  coropleta  sunt :  Non  defieiet  princeps 
ex  Juda,  et  dux  defemaribvs  ejut^  donec  veniat,  cui  rc' 
positum  est^  et  ipse  erit  exspeetatie  gentium  {Genes.  49. 
iO  ;  juxta  LXX ).  Bene  David  jurabat ,  bene  vota  fa- 
eiebat  dicens :  Si  intraiero  in  tabernaeulum  domus 
mem,  si  aseendero  in  leetum  strati  m&  :  H  dedero  so* 
mnum  oculis  meis^  etpalpebris  meisdormitationem,  et 
reqmem  temporibus  meis,  donee  invemam  locum  Domi^ 
tw ,  tabernaculum  Deo  Jacob  {  Ps.  151.  3 ,  et  seqq, ) ; 
ei  siatiitt  quiJ  desideraret  exposuit,  atque  oculis  pro- 
plieuilibus  ,  qiiem  nos  vcnisse  jam  credimus  ,  itle 
vetituniin  esseeerncbat.  Ecce  audivimus  illum  in  E- 
phrata ,  invenimus  eum  in  campis  sglvce  {Ibid.  G).  ZO 
(b)  quippe  sermo  llehraictis,  iitledocenlediJici,  non 
Mariara  mairem  Domtiii,  boe  est,  «vr^,  sed  ipsuin  , 
id  est,  icOrdv  signiOcal.  Dnde  loquiturcoofidenter  :/n« 
troihimus  in  tabernaeulum  ejus ;  adorabimue  in  toco 
ubi  steterunt  pedeeejus.  Etego  misera  atque  peecalrix, 
digtia  sum  judicata  deosculari  praesope,  in  quo  Domi- 
nfis  parvulus  vagiit  ?  orare  in  spclunca,  in  qua  virgo 
puerpera  Domtnuia  fudit  infantem  t  Hsec  requics 
nien,  quta  Domini  mei  patria  est.  Hic  habitabo,  quo- 
iiiam  Salvaior  elegit  eam.  Paraw  lueemam  Christe 
meo  {  Ps.  137.  37  ).  Anima  mea  illi  vivet ,  et  semen 
meum  serviet  ipsi  {Ps.  %{.  31).  Hand  prociil  iiide 
dcscendit  ad  turrim  Ader^id  est,  gregis  (Geti.  33.  21): 

(a)  IJem  nonne  minima  etc.    Gonrer.  epist.  37.  ad 
ramrnacli.  nuin.  8.  Paulo  posl  pro  datns ,  alii  dabtt ;  s.  d 
Tariat  Grsccus  qooque  ^&w ,  et  SAniq,  V|de  in  Michseam  » 
Commentarios. 

[b)  Mss.  noslri  zob ,  aiit  Zoti  habcnt ,  alii  peoes  Macr 
tiaiiu:um  zop ,  vel  zod ,  quorum  poslremum  haud  displice- 
ret ,  siauidem  ex  Hcbrxo  T\tC  in  neutro  gcoen;  exprimi 
potuit.  De  impressa  leaione  mulla  disserit  Bencdictinus, 
quem  adito  ad  iihri  calcem ,  si  iubet.  Nos  id  uuum  cxinde 
oooiilitoimus ,  in  Hebraico  Hieronymiano  exemplari  scri- 
ptum  olim,  H)  VWO ,  ?e]  HKT ,  vel  1T ,  hunc  vel  istud , 
sunililerque  posl  verbum  XHXn ,  tametsi  aliter  legeriut, 
LXX.  faabeanUiue  etiamnom  exemplariaHeliraica  iXUTOV^ 
et  nWSD  com  feminini  generls  affixo ,  audivinms  eam , 
ei  tnvemmus  eam,  Mox  pro  te  docente ,  sdiicet  Uieronymo 
in  Regio»  altero  Hs.  esi  ut  a  docente. 


GVttl. 


BM 


juxu  qn:im  Jaoob  {e)  pavit  gr<^es  soos ,  et  pastAras 
nocte  vigilantes  audire  moruerunt :  Gloria  in  exeelsk 
Deo,  et  wper  terram  uax  haminibus  bwm  \^luntatU 
{Luc.  i.  i4).  Dumque  servant  oves  ,  invenennU  A- 
gnum  700  ^^  puro  et  ronndissiafto  vellere,  qood 
in  ariditate  totiiis  terrx  coelesli  rore  comphiluin  esl 
{Judic.  6.  37)  :  et  cujus  sanguistulit  peccala  miindi , 
et  exlermiAatorem  iEgypli,  lilua  ia  posiibus  fngnvit 
(Exod.  i2). 

ii.  Slatimque  eoncito  gradn,  ecepit  per  viaro  vete- 
rem  pergcre » qit»  ducit  Gaxam ,  ad  patentiam  vel  a4 
divitias  Dei ;  et  taciia  secum  volverfr ,  quomodo  Eu- 
nucbos  iEtbiopsgeniinm  populos  pr»ngiiraits^  routa- 
verit  peUem  suam  ;  et  dum  vetns  relegU  insirumen- 
tum ,  fonlem  reperii  Evangelii.  Atque  inde  ad 
dexteram  (1)  iransiu  A  Bethstir  venit  Escol ,  quae  iu 
batrmn  verlitur  (iViim.  i3.  24.  et  25).  Ditde  in  testi* 
roonium  terrx  feriilisstmse,  et  in  lypum  pjiis  qui  dicil: 
Torcular  calcavi  solut,  et  de  gemibus  {d)  non  est  vit 
mecum  {Ism.  63.  3).  exploralores  botrum  tnir»  ma- 
giiitiidiiiis  portaverunt  (iVttm.  i3).  Nch:  post  longum 
spaiiom  intravitSarxcelluiaSyVidens  incunabula  Isaac, 
ct  vestigia  quercus  Abraliam,  sub  qua  vidit  dicm 
Cbristi^et  laRtatus  est.  Aique  inde  cottsorgens, 
ascendit  Cltebron»  hxc  est  Cariath-arbe,  id  est,  oppi- 
dnm  virorum  quatuor^  Abrahain ,  Isanc,  Jacob ,  et  {e) 
Adam  magni ,  quem  ibi  condituro  ^  Juxla  librum  Jesu 
Nave  Hebraei  autumant :  licet  plerique  Caieb  qiiar- 
tiim  puient ,  cujus  ex  latere  memorta  nionstratur. 
His  iiispectis,  iioluit  pergere  ad  Cariath  sepher^  id 
cst ,  vittculum  litterarum  :  qiiia  contemncns  occiden« 
lciii  lilteram ,  repererat  spiriium  vivificanlem.  Magis- 
qncmirabaiur  superiorcs  ct  infcriores  aqiias,  quas 
0:lioniei  filius  Jephone  Kenez  pro  australi  lerra  et 
arida  possessione  susceperat  {Judic,  i),  et  (/)  qiia- 
ruin  ducttt ,  siccos  prioris  Instnimenli  agros  fadebat 
irriguos ;  ut  redemptionem  vetcrum  pcccalorum  ,  in 
aquis  baptismi  reperiret.  Aliera  die,  orlo  jam  sole,  sle- 
tit  In  supercilio  (^f)  Caphar  Barucha,  id  est|  villm  bene^ 
dictionis :  quem  ad  locum  Abraham  Dominom  prose* 
coius  esi.  Undelaiam  despiciens  solitudinem,  ac 
terram  quondam  701  Sodomae  et  Gomorrbas, 
Adam» ,  et  Seboim ,  contemplata  est  balsami  vineaa 


{c)  In  aliqool  Mss.  potoMt  gregem  $umn. 

{d)  Duo  Reglo«  BIss.  vir  mecum  non  pdi^  rennenle 
eiiam  Graec.  Aa  tm. 

{e)  Hebrxoram  iradiUo  est ,  cui  oomminiscend»  locom 
fecenint  Josue  verba  14.  15.  Adam  maximus  ibi  tnlet 
Enacim  situs  eU;  quse  tamen  non  Adamum  proiopareQtett 
notaul ,  sed  <»iia<  iiominem  (qui  Adam  Hebraice  dieilur) 
pra^andem  ,  et  celeberrimum ,  qui  cum  Arbe ,  nomen 
essct ,  id  est  quatuor ,  ab  illo  est  dvitas  cOgoommata ,  in 
eaque  ipse  situs  post  mortem.  Vide  quae  adnoiamus  lih.  de 
Locis  ad  vocem  Arbe.  Qui  Calebum  quartum  puuot ,  Inde 
argumentantiu',  quod  iiU  c  vitas  Hebron  a  Josue  in  partem 
daiasit. 

(f )  Perperam  apud  Erasm.  et  Marllaoseum ,  et  aquarum 
ductu ,  pro  i^uariim,  ot  aute  nos  emeodaverat  ipse  Vi- 
ctorius. 

{g)  Meminit  etlam  S.  Epiphaoias  Caphar  Baricha^  nt 
vocat ,  ioci  ter  mille  passibus  ab  Uebrooe.  Idem  porro 
videtur ,  qui  3.  Paralip.  c.  20.  v.  i6.  vaUu  benedkikmh 
a:  pellatur. 

(I)  Uno  verbo  mavuU  Gravios  trmmla  (pro  Iromtf  o) 
£€thsurp  venit  elc  . 


887 


SANGtl  HlfiaOXTX! 


In-EugsidilV,  ct  Segnr,  TittilMB  (d)  icoBStenksintcni 
(M.  15),  quae  pritis  Baia  Toeabattir ;  ei  in  Iwrmn , 
iilest,  iMrvMlm^SyroMfiiiMM  tnasltia  ao*  Re* 
cordalMtiir  •pelunc»  Lot,«i  wn  iii  laerymas» 
virgmes  oociis  «dnioaebsit ,  eavenda  esse  ▼inam ,  tn 
qno  est  luxnria ,  eojus  opus  Moabiuc  sunt»  et  Am- 
monifse  {Gen.  19). 

•19.  i)ia  h»?reQ  in  meridie,  (b)  uU  sponss  cuban- 
tem  reperil  sponsum,  et  Josepb  inebriatiis  est  ciiin 
fratribus  suis  (Caiti.  1.6.  ikn.  45.  16)  RcTertar  Je- 
r<Molymaro,  et  per  Tliecnam  aique  Ainos,  rutiiaiitcm 
montis  Oliveti  (e)  Crueem  aspiciam,  de  qno  Salvnior 
aseendit  ad  Patrem.  In  qiio  per  (d)  annos  singnlos 
Yacca  nifa  in  holocaiistum  Domlno  cremabatur,  el 
cujus  cinis  eipiabat  populum  Israel  ( iViim.  49 ) :  in 
quo,  juxta  Eiecliieieni,  Clierubiro  de  Templo  trans* 
migranies,  Ecclesiam  Domini  rondaveronu  Post 
ingressa  sepulcrom  Lazari ,  Mari»  et  Marths  vidit 
hospHium ;  et  Bethphage ,  (e)  filiam  taeerdolalium 
maxHlarum;  et  lucom  in  quo  pulius  lasciviens  gen- 
tlum  ,  Dei  frena  suscepit,  Apostolorumque  stratns 
vestibus,  mollia  lerga  prwbuit  ad  sedendum.  Recto- 
qoe  itinere  dcscendebat  Jericho,  recogiians  iilum  de 
Evangelio  vulneratum,  ac  Sacerdotibua  et  Levitis, 
menlis  ferilate  pnetereuniibus ,  demeniiam  Sama- 
rtV,  id  est,  cu$iodis  ;  qtti  seminecem  [al.  $eimmv«m] 
suo  Jumento  tmpositum  ,  ad  stabulum  Ecclesiae  de- 
|H>rlavit  (Luc.  10).  Et  locum  ^domtm  quod  interpre- 
iiir  sffn^iitnirm,  qtiia  multus  in  eo  sanguis  crebris 
laironum  fundebatur  incursibus.  Et  arborem  syco- 
inorum  Zachxi ,  id  est ,  bona  poenitentlai  opera , 
qoibus  cruenta  dudum  et  noxia  rapinls ,  peccata 
calcabat!    70S     excelsumqoe  Dominum  de  ex- 

(a)  Vid.  inlsaiam  Commentarios  cap.  1S.  Alicubi  conOer- 
tcmum  aut  cottMlemaiam  inveiiiuir,  roeudosa  scripiura ;  oon- 
lcriiaos  eoimest  iritna,  sive  quac  icroum  oumerum  coniparat. 

(bi  A(Joo  non  infrequens  csl  iis,  qui  lro|)oIngias  capiaiil, 
npiivocis  uti  sensrbus.  Heic  iioster  ad  meridiaiiam  plagaui 
regionemque  trabit  atque  aptat ,  qu»  sitb  nieridiem ,  sive 
diei  medium  a  Caotioorum  spoosa,  et  Josepho  patrata  sum. 

(c)  Victortus  iucem  pro  crucem  le git ,  sioque  unoiiDO 
eroendandum  oonteodil,  quod  Christus  uon  io  Oliveti  rooiilc 
cruclGxus  sit ,  sed  iode  ad  Pairetn  asccnderit ,  ei  licct  tn 
00  looo  telhplum  exsmieiom  sii,  obdud  tamen  tecto  nua- 
quam  potueril,  til  paluium  asceiidenlisChnsii  iterapparcai. 
Scillbet '  fgnorabai ,  Crucis  siguiim  lo  Olivcli  verticc 
erectum,  quod  oou  uno  in  looo  testatur  Hierooymiis,  el 

iiolissimnm  in  Sophooiai  cap.  1.  ubi  Judaeos  iirohibiios 
ferusalem  ingredl,  de  oUveli  momequoque  crucU  julgeme 
uexiUo  ptangere  ndnao  templi  Mui  fkiii.  Confer  episi.  4<i. 
Paulx  etEustoch.  ad  Marcellaiu  num.  12.  Porro  pro  Ye- 
oertar,  quod  est  |.aulo  aiiie«  et  qiiod  subsequitur  aanciimi^ 
Idera  ReaUnus  interpres  ttevertebatnr  ^  atque  atpicielfat  de 
suo ,  ut  videlur,  fecit ,  quo  netope  Hierouymum,  noo  Pau- 
lam  luquentem  exhiberet. 

(d)  Oesliiiunt  Rabbini,  qui  a  Moyse  usqne  J^sdram  nnam 
duouxat  iminotatamMsBedieunt,  et  ab  £sdra  ad  ever< 
aionein  templi  sex ,  vel  ad  summum  uovera. 

(e)  flanc  ipse  iaterpretatiOQem  io  lUiro  Nominum  haod 
•atis  iirobaL  Qiddam.  inquit ,  ptffanf  domtim  maxiUanitn 
vocari,  Sed  in  Mallhxi  cap.  21.  iuilio,  Letphage  iieruin 
vocat  domum  maxiUarum ,  gui  sacerdotum  viculus  erat. 
£x  qiio  intelligas  cur  heic  addiderit  SacerdotaHinn ,  nisi 
si  malis exinde  argumeutari ,  quod  maxilla  iropria  sacer* 
doium  pars  erat  in  Leso.  Utramc|ue  ratioiiem  iougtt 
Tbeo|ihihictos  in  Lucaoi  19.  Origenem  «Xnoi^A  exscribeus : 

UUovfo ,  «H  iv  1«  «<fMi  M7i7pc«T««.  «  Beih|.hage ,  domus  max  itr 
JaniB,qui  locuseasacerdotalis.  Maxill»  cnhn  saccrdo- 
Ubus  dabaniur ,  stcut  in  lcgu  scriptum  csl.  » 


colso  virtottim  iniiiellalor;  ei  Jitsla  viam  c«;Coram 

(ilauh.  20.  Sd)  loca,  qiil  reeepiia  Imnliiibaft,  utriui- 

que  |Mi|Hili  crodeatis  in  DomiaQm  ,  aaeraineiita  pra- 

miserant.  Iiigreasa  Jericbo ,  vidit  Uf  bem  quam  fun- 

davit  (f)  Hiel  in  Abiram  primogenito  suo,  et  ciijos 

portas  posuit  in  Segub  novissimo  Alionim  ( Jo§.  5. 

5.  e(  4.  8  ).  intoila  eat  castra  Galgalie ,  et  acenrum 

pncpuliorom».et  secandflecircomcisionia  mysterium ; 

ct  duodecim  lapides^»  qui  dc  iordanla  illue  traosiaa 

alvco »  duodecim  Apostoloram  fundamenta  firmave- 

rant ;  et  footem  quondam  Legia  amarissimain  et  slc- 

riiem ,  qaem  verus  Elisxua  aua  condivii  sapicntia , 

et  in  dulcorem  uberUieraque  converiit  (  4.  Reg.  2. 

22 ).  Vlx  nox  traosierat,  {g)  ferventissimo  »stu  vcnit 

ad  [al.  in]  Jordanem;  steiit  iu  ripa  Humijiis,  et  orio. 

sole,  solis  justiti®  recordata  est ;  quomodo  in  roedia 

ainnis  atveo  sicca  sacerdotes  posuorinl  vestigia  (Jos. 

5.  5);  et  ad  Elio;  et  EHsaei  imperium »  stantibus  ex. 

iiimque  parle  aquis»  iter  onda  pracbuerit  (i.  Reg,  2); 

pollutasqiie  diluvio  aquas »  et  totlus  bumani  grneris 

inicrscctione  macukitas^  suo  Doffiious  muudaverit 

baptisniaie* 

13.  Loiigam  est ,  si  velira  de  valle  Aehor  dicere, 

id  esl,  tumuUuM  atguo  turbarum^  in  qua  furtum  et 

avaritia  eondemnata  est  (  Jo$.  7.  25  )  ;et  de  Beihei^, 

Domo  Dei^  iu  qua  saper  nudam  btimum  nudus  ei 

pauper  dorroivit  Jacob ;  et  positosubter  capiit  lapide^ 

qoi  10  Zacbaria  septem  oculos  habere  describiiur. 

(Zach,  3.  9),  et  in  Isaia  lapts  dicitur  angularis  (isai. 

28.  16)  vidit  scalam  asque  ad  coehim  tendeatem,  in 

qiia  Dominus  desuper  ianiiebatur  (  Gen.  28 ) ,  ascen- 

demibus  porrigens  manum,  et  negligentes  de  sublimi 

praecipitans.   Sepulcra  quoque  io  monte  Epbraini^ 

Jcsti  fllii  Nave,  ei  Eleaxari  filii  Aaron  Sacerdoiis,  o 

rcgioiie    70S    ▼enerata  est :  quoriun  alter  coiidi- 

tus  est  in  Tamnatbsare  [al«  Thammiioare  ]  a  septiMi* 

trioiiali  parie  montis  Gaas  ( Jot.  24.  30 ) :  alter  iii 

Gaboa  [Mss.  Gaab]  lilii  sui  Pbineea  :  satisque  iniraia 

est ,  quod  distributor  possestionum  sibi  mootana  ck 

aspera  delegissel.  Quid  narrera  Silo,  in  qiia  alure 

dirutnra  hiMiieque  monstraiur,  et  ra|iium  Sabitiarum 

a  RomulOy  iribus  Benjamiiica  [al.  i^eii/aiitimVfcii]  pitr- 

cucurrit.  Traosivii  Sicfiem,  non  ui  pleriqae  erraou^s 

legunt  Sichar ,  qu«  nunc  Neapoiit  appellaiur^  et 

ex  (h)  latcrc  moniis  Garizim  exlruciam  circa  piHcttiii 

Jacob  intravii Ecclcsiam  :  soperqooiesideBS  Doini- 

nos,  siiiensque  ei  esuriens,  SamnriUns  fidesatiatiis 

esi  (  Joan.  4.  6 );  qu?e  quinque  Mosaiconim  voluuii* 

nuin  viris ,  sexioque ,  quem  se  habere  Jaclabat ,  cr- 

rore  (b)  Dosithei  derelicto,  verum  Messiam,  et  vcruiii 

(/}  Repete  ex  Josue  6.  26.  et  3.  libro  Reginn  cap.  16. 
9\.  loci  hujiis  iDtelligeottaro.  Unus  Regioae ,  vidil  turrim 
(fxo  urbem)  quam  fimdant  jihiel :  alius  JcMel  cx  Grasco 

Iq\  Tdem  tteg.  Ms.  ferventisama  et  venio. 
h)  Viliose  antea  crat  penes  Martiana;uro  ex  lateris. 
t)  Quinqoe  Samariian»  viris  tolidem  comparat  Moy^^is 
iibros ,  quod  ounirum  illos  dumiaxat  ia  oensum  Divinse 
Scriptur»  Samaritanl  redpereiit,  quomm  errori  alter 
aoccssit  ex  nova  Do^tb»  heresi ,  quein  tradit  Eusebiiis 
Prwpar.  XI.  ei  Xii.  ad  SainariunOs  derecisse ,  quod  inier 
Jiidaeos  Awxtfinm^  priucipem  locum  olilinere  non  potui^l. 
Vid  rialogtun  advcrsus  Luciferianos. 


m^ 


6PIST0LA  CYIII. 


894 


repcrii  Salvatoveni.  Aiquc  iiidc  divertens,  viilil  duo- 
decim  Patnarcbarum  sepiilcra  :  el  Seboitem^  iJ  est, 
Samariam ,  quae  iu  Iionorem  Augusii  ab  Ilcrode 
Gto^  sennone  Augusla  est  nomiiiaia.  Ibi  sUi  sunl 
Elisxus  et  Abdbs  Propbetj: :  el  (  quo  niajor  iiiler 
nalos  mnlidruin  nuii  fuil)  Joannes  Baplisla.  Ubi  mul- 
tis  iiitrcmuil  conslcrriuia  mirabilibus  :  namquc  ccr- 
ncbat  variis  d;cinoues  rugirc  crucialibus,  et  aiiic 
sepulcra  ^anclorum  ulularc  homiiies  more  luporum, 
vocibus  lalrare  canum ,  fremere  lconum  ,  sibibre 
serpentum,  niugire  taurorum.  Alios  rotare  caput ,  ct 
post  tergum  terram  vcrtice  taugere»  suspensisque 
pode  feminis » (a)  vestes  non  deflucrc  in  facicm.  Mi- 
serebatur  omnium,  ct  per  singulos  effusis  lacryniis, 
Cbristi  clementiam  dcprecabaiur.  Et  sicut  erat  iu- 
valida,  ascendit  pedibus  moutcm;  in  cujus  diinbus 
gpclunciSi  persecutionis  et  famis  tcinporc,  Abdias 
propbeia  centum  propbeias  aluit  panc  et  aqua  (  5. 
Eeg.  18.  4  ).  Jnde  cito  ilincre  percucurrit  Naxarelh » 
nutriculam  Domini ;  Cana  [Mss.  ClMnaam]  et  Caphar- 
nauniy  signorum  cjus  familiaros  :  lacum  Tybcriadis» 
7€A  naviganle  Domino  sanctiGcatum ;  soliiudi* 
ncm,  in  qua  mulla  populurum  millia  paucis  sauirata 
ai^iit  panibus ,  cl  dc  rcliquis  vcscenlium  replcli  sunt 
copbiui  duodccim  tribuum  Isracl.  Scandebal  mou- 
tem  Tbabor ,  in  qiio  n-aiisriguralus  csl  Dominus. 
A&pict<4>at  prucni  moiites  iloruioii  ct  Ucrmoniiin,  ct 
campos  iatissiiMos  Galiix*;c  ,  in  quibus  Sisara  ct 
ouiuis  exercilus  (jus,  Baracli  viiiceulc ,  pro^lralus 
esl  (Judic*  4)  lorrcns  Cisou,  qui  nudiam  planiiicm 
dividebat;ct  oppiilum  juxta  Naim  ,  in  quo  vidujo 
su^^citaius  cst  niius,  monsirabatur.  Dies  nie  pritis 
(|uam  sermo  dcficict,  si  volucro  cuncla  pcrcurrcre, 
quo:  Paula  vmerabiiis  fide  incrcdibili  pcrvagala  cs(. 
i-L  Traosibo  ad  iEgyplum  ;  et  (fc)  iu  Socboib, 
alqueapud  fouiem  Samsun,  qucin  dc  iiiolari  iiuixillx 
deute  produxil  (Judic.  15.  19),  subsisiam  p:iruiiipcr: 
etarentia  ora  colluam,  ut  refocillalus  vidiain  M«»ra- 
sthim,  sepulcrum  quondain  Michcx  prophcta? ,  nunc 
Ecciesiam.  El  cx  latere  derelinqiiam  Chorrcos,  et 
Getlbeos,  Maresa,  Iduiuxam .  et  Lachis ;  ct  pcr  arc- 

[u]  Insigol  mendo ,  quod  neqne  Marlianttus  animadver* 
tit ,  erat  iu  rilerisque  oniutbus  cdiiis  »c  Mss.  libris  absque 
negandi  parUcula ,  vesUs  defluere  in  faciem,  Nos  Cisier- 
ciensis  cod.  admonuit ,  utque  oonsuret  prodigii  verita.% 
coatextus  orationis  persuasit.  Accessit  ad  leaiooia  fidem 
asserendam  Hilarii  Kicus  lib.  coutra  Constanlium  num.  8> 

2uem  Hieronymus  heic  pcne  exscripsit.  «  Yeneranda  ossa 
iartyrum  quotidie  leslimonio  sont ,  du.n  in  his  daemoiies 
mugiuut,  dum  aegriludines  depelluntur,  dum  admiralionum 
opera  cernuntur ,  elevari  sine  laqneis  cor()ora,  et  suspen- 
sit  pede  femiuis ,  VESTES  NOM  DEFlijERE  IN  PACIEM  eU. » 
Suipiiius  quoqiie  de  S  Martino  dialog.  3.  «  Cerneres  mi- 
seros  diverso  exUu  perurgeri ,  hos  sublatis  in  suliUme 
pedibus ,  Nec  tameu  vestes  defluere  super  &cieiu  ^  ne 
laceret  verccundiam  nudau  pars  corporum  etc.  »  Vide  si 
tiibet  el  S.  Pauliuuin  inNalal.  7.  S.  Felicis.  Quibus  addcu- 
dus  alier  est  Beuedictus  Pauiiiius  Petrocorius  iu  Vila 
S.  Martini  lib.  V. 

nuer  inme  rens  pendens  et  in  aere  tortor 
porrectis  surmn  pedibus ,  constricia  rejectis 
veiiera  vesiitm  tectis  hccrentia  membris , 
Ne  flexu  curvata  stio ,  rei  tapsa  retrorsum 
nudarent  turpes  appensi  c&rporis  artus. 
(b)  Victorius  mavult  et  inter  soelwth ,  fOque  fonieni 
stmipson  etc.  lotcrim  tene  descriptionem  Itioeris  duic  e 
BeUaeemiUGO  monafiierio  iQstitui. 


nag  molllssimas  pergontinm  ve^ttgia  siiltrahcnies « 
latamque  cremi  vasiitatcm ,  vcniain  ad  i£gypli  flu- 
viom  Sior  ,  qiii  inlerpretaiur  turbidns  :  ct  quii.que 
iflgypti  irnnscam  civitaies.  qux  luquuntur  liiigua 
Chananilide  {hai.  19. 18) ;  et  tcrram  Gcssen,  ei  cain- 
pos  Taneos,  in  quibus  recit  Dcus  mirabilia.  Ct  ur- 
bcm  No,  qux  postca  versa  est  in  Alcxandriam;  ct 
oppiduin  Domini  Niiriam,in  quo  purissinio  virtutuin  . 
ttiiro  sordes  lavaiitur  quolidie  plurimorunu  Qiiod 
cum  vidisset ,  occurrenle  sibi  sauc:o  ct  vcncrabili 
Episcopo  (c)  Isidoro  Couressore,  et  turbis  innumcra- 
biiibus  Moiiacliorum  ,  cx  quibus  muUos  Saccrdotalis 
et  Lcvilicus  sublimabut  gradus ;  ItLiabatur  qiiidcm 
ad  gloriam  Dumiiii ,  scd  sc  iiidignam  lanio  honoro 
faicbalur.  Quid  ergo  [al.  ego]  narrem  Macarios 
705  W  Arscuios,Scr:ipiouas,  ct  rcliqua  coluinna- 
rum  Cliristi  nouiina?  Cujus  non  iniravii  cellulum? 
quoruin  pcdibus  non  advoliita  esi  ?  Pcr  singulos 
sanctos  Chrisumi  sc  viderc  credebat ;  ct  qiiidquid  iii 
illos  coniulcrat,  in  Dominum  se  coiitulisse  Kxiaba- 
tur.  Mirus  ardor,  et  vix  in  femina  credibilis  forti- 
tudo.  Oblila  sexus  et  fragilitatis  corporcsc,  inler  tot 
millia  Monachoriim  cum  puellis  suis  babitare  cupic- 
bat.  £t  forsilau  cunctis  eam  suscipirnlibus ,  impc- 
irassct ,  ni  majus  sanctorum  Locorum  retraxissol 
desidcrium.  Atque  propler  ferventissimos  xsliis.de 
Pelusio  Maiomam  navigatioue  pervcniens,  lanta  ve- 
locilato  reversa  est,  ut  avem  pularcs.  Ncc  mul  o 
post  in  sancia  Bcthlcem  mansura  perpeiuo,  angusto 
peririennium  inansit  hospitioio ,  donec  exslruerct 
cdlulas,  ac  monaslcria,  et  diversorum  peregrinoruin 
jiixia  viam  conderet  mansiones,  (1)  in  qua  Maria  ci 
Joseph  hospiiium  nou  invenerant.  Huc  usque  iter 
ejus  dcscriptum  sit ,  quod  multis  virgiuibus  et  filia 
coxnite ,  peragravit. 

15.  Nunc  virlus  latius  describnlur ,  qux  ipsiiis 
pnipria  esl ,  ct  in  qua  expouenda  ,  Deo  judice  ac 
tcste,  prontcor  me  iiihil  addere,  nihil  in  majus  al- 
lollorc,  niorc  iaudauiium ;  scd  nc  rerum  cxcedatii 
fidem  [a1.  pnem] ,  mulla  detraherc  ;  et  ne  apud  dc- 
tractores,  ei  (</)  genuino  me  scmper  dente  rodcnles, 
fingere  puier,  et  cornicem  Mso^i  alienis  coloribus 

(c)  S.  Isidorus  Pelusiota  sive  Pelusii  episoopus,  qui  et 
DamiaUe  dictus  est. 

(d)  BoUaodus  .^rsaias  legit :  msllet  vero  Ar»mm ,  de 
quo,  et  SerapionePalladli  teslimonium  recilat  exLausiaca 
oap.  7.  ubi  toio  anoo  se  dicit  apudSanctos  Palres,  magnum 
Arsisium,  et  Putaphastum,  et  Hagiunein,  et  Crouium,  et 
Serapionem  iu  Nitrui  roonte  habiiasse.  Revera  Arsenium 
si  relineas,  nonaliuspossevidetur  inteiiigi,  quamceleber- 
rimus  ille  Arcadii  quondam  praeceptor;  sed  lemporuiu 
ratio  obslat ,  quod  cuin  Macani  ac  Serapio  desieriut ,  bic 
oeperit  inclarescere.  Nihilominus  Socrates  lib.  4.  cap.  27. 
Arser^um^  Graec.  k:^9^t>m  de  uoaiine  vocai  nioDacbum, 
quem  post  Ammoneni ,  et  Didvmum  aim  Isidoro ,  Pambo, 
et  Macarlis  recenset ,  ut  nibil  dubium  sit ,  ad  haec  euni 
tempora  pertmuisse.  Sed  vereor ,  quio  vitiose  A*f<ni*o<  pro 
K^vn»^  ibi  scriptuin  sit ;  oporteatque  orsietius  ,  sive  ,  ut 
Gr£ci  loc)ui  amant,  Artesius  omnino  intelligi,  nam  et  Sozo» 
menus  lib.  6.  c.  30.  postDidymum,  etCromoDem,  magoua 
jkf^UMf, ArsLium^  sive  orsemm^  cum  Putabasto,  Sera- 
I  ione,  alque  aliis  locat. 

{e)  Quidam  Mss.  apud  Bollandom,  quorum  eH  pemnnum 
insonUs  semper  dente  superbo  rodere ,  ex  imperhi  glossa- 
toris  iogenlo. 

(l)  A^rendi  senso  Grav.  t»  quo  Marta  et  Joseph  iio^ 
spwtioit  inxenirent. 


m 

aikmiare.  Qate  prima  Gliristinnornm  virtas  est»  unta 

80  liumiiitaie  dejectt,  ut  qui  eam  non  vldtsset ,  et 

pro  eelebritate  nominis  videre  gestisset,  Ipsam  esse 

Bon  erederet ,  aed  ancillularum  ultimam.  Et  cum 

freqnentibus  cboris  virginum  cingeretur ,  et  veste  et 

voce  et  babitu,  et  incessu  miniroa  omnium  erat. 

Nunquam  post  ▼iri  mortem  usqae  ad  diem  dorml- 

tionis  suas  cum  ullo  comedit  viro,  quamvis  eum  san- 

ctum  et  in  ponttncali  sciret  culmine  constitutum. 

Balneas,  nisi  periditans,  non  adiit.  Mollia»    706 

eiiam  in  gravissima  febre,  lectuli  strata  non  habuit, 

sed  super    durissiniam    buinum ,  stralis   cillciolia 

quiesccbat,  si  tamen  illa  quics  dicenda  cst ,  quic  ju- 

gibus  pene  oraiionibus  dies  noctesque  jungebat  [Ms. 

jungebalur];  illud  implcns  de  Psalierio  :  Lavabo  per 

tingulai  noctet  leclum  meum ,  l^crymis  mdt  stratum 

meum  rigabo  {Psal.  6.  7).  (a)  In  qua  fontcs  crederes 

lacrymarum ,  iu  levia  pcccalo  plangebat,  ut  illam 

gravissimorum  criminum  crcderes  reani.  Cumque 

a  uobis  crebrius  monereuir,  ut  parcerel  oculis,  ct 

eos  servaret  EYangelicx  leclioni ,  aiebat :  Turpanda 

est  facies ,  quam  conlra  Dei  prxcepium  purpurisso 

et  cerussa  et  siibio  ScTpe  dcplnxi,  Arfligcndum  cnr- 

pus,  quod  muUis  vacavit  deliciis.  Longcs  risus,  per^ 

peti  compensandus  est  flelu.  Mollia  linicamina  et  se- 

rica  pretiosissima. ,  aspcritale  cilicii  comniutandn. 

Qux  viro  et  sirculo  placui  ,  nuiic  Cliristo  placcre 

desidero.  Si  inter  tales  tantasqne  virlulcs  castilalcm 

in  illa  voiucro  pntdicare ,  superfluus  videar :  in  qua 

etiam  cum  sxcularis  esset ,  omnium  Romae  matrona- 

ram  exemplum  fuii :  quje  ita  se  gessit ,  ut  nunquam 

de  illa  eliam  malodicorum  qiiid(}uam  audcret  faina 

conllngere.  Niliil  anitno  ejus  clcmenlius  ,  nibil  erga 

bumiles  blandius  fuit-  Non  appctebnt  [  Ms.  appella» 

batj  potentes  :  nec  tamen  supcrbos  et  gloriolam  quac- 

renies,  fasiidio  despicicbat.  Si  pauperem  videbal,  su- 

stentabut;  si  divitem,  ad  beneraciendum  bortabatur. 

Liberalilas  solaexcedcbatmodum.Et  usuras  tribuens, 

(b)  versuram  quoque  saepius  faciebat,  ut  niilii  siipem 

rogantium  denegnret.  Faieor  errorem  meum  :  cuin 

[al.  cur]  in  largiendo  esset  profusior,  arguebam, 

illud  proferens  de  Apostolo  :  Non  ul  aliis  iit  refngC' 

Tium^  vobi»  |nl.  nobit]  autem  tribulalio :  sed  ex  cpqua' 

litate  in  hoc  temporey  «I  vettra  abundantia  tit  ad  Hlo- 

rum  inopiamf  et  iUorum  abundantia  tit  ad  vetlram 

inopiam  (2.  Cor.  8.  15).  Et  liocde  Evniigelio  Snlva- 

toris  :  Qui  habet  duat  tunicat ,  det  alteram  non  ha- 

benii  {  Luc,  3,  i  1  ).  Et  providendnm    707    ^"^^  • 

ne  quod  libeiiter  faceret,  sempcr  faccre  noii  possct: 

multaque  liujuscemodi,  qus  illa  mira  verecundia , 

el  sermoiie  parcissimo  dissolvebat ;  teslem  invocans 

Deum,  se  pro  illius  nomine  cuncia  facere ;  bocet  ha« 

bere  voli ,  ut  uiendicans  ipsa  inorereiur  :  ul  unum 

nnmmum   Mx  non  diinilteret ,  et  iii  funere  siio 

aliena  sindone  involveretur.  Ad  extrenium  inferebat: 

Ego  si  petiero,  multos  inveniam  qui  mibi  tribuant : 

(a)  Victorins  ia  duobus  Mss.  invenerat :  m  quo  fonie 
lacrgmarum  yelc, 

(&)  Duo  HegiDse  codU.  wmram  iterum  pro  vertura  ob- 
truduat.  ridc  Uooatuffl  in  lereotu  rhormion.  5.  2.  in  finc. 


SANGTI  HIERONTMr  89f 

Iste  mendicans  si  a  me  non  aceeperit«  qnm  el  pos* 
sum  etiam  dealieno  tribuere,(^)et  moriuas  foerit;  a 
quo  ejus  anima  requiretur?  Ego  cautiorem  in  re  Ai- 
miliari  esse  cupiebam ;  sed  illa  ardentior  fide,  toto 
Salvalori  animo  jnngebaiur,  et  paupcrem  Domiaam, 
pauper  spiriiu  sequebaiur,  reddens  .^i  qiiod  accepe- 
rai,  paufier  pro  ipso  affecta.  Denique  consecuia  est 
quod  opiabat,  et  in  grandi  aere  arieiio  filiam  dereli- 
qiiil,  qiiod  huc  usqiie  debeiis  noti  siiis  viribiis,  se^ 
Gbrisii  se  coiiO^ilil  misericordia  rcdditurain. 

46.  (d)  Soleiit  pfcncque  inalronnnim  burcinalori 
bus  siiis  doiia  coiifurre ,  ct  fn  paitcos  Fargrmtc  pro- 
fusa,  manuin  a  ca*(cri$  reiraliere  :  quo  iila  oii.nin'i 
careliat  vitio;  ita  eiiim  .Mnguli>  sunm  pecuninm  divi 
debat ,  ut  singulis  neccsAarium  emt ,  non  ad  luxu- 
riam,  sed  ad  nccess'(niem.  (r)  Nemo  ab  ea  panperom 
vacuus  reversus  esi.  Qiiod  obiiiiebat,  iion  diviiiarum 
magnitudine,  sed  prudcmia  dispensandi :  illud  sem^ 
per  replicans,  Beati  nmericordet^  quoniam  ipti  miJd— 
rieordiam  contequentur  (Malth.  5.  7).  Et :  Sicui  aqntt 
extinguit  ignem ,  ita  eleemosyna  extinguit   peccatmm 
(Eccli,  16.  9).  Et :  Facitevobit  amicot  de  iniqno  «•» 
mona^  qui  vot  recipUmi  in  osierna  tabemacuUt  {  Lue. 
16.  9).  El  :  Date  elennosynam^  et  ecce  omnia  mundtt 
tunt  vobit  (Ibid.  12).  Et  verlia  Danielis,  regem  Nt- 
bitchodoiiosor  monenlis  [  nl.  termone  monentit  ] ,  ut 
eleemo.syjiis  redimeret  pcc&ita  siia  (Dan.  4).  NolebM 
in  his  lapidibus  pccuniant  effundere,  qui  cum  terra 
et  sxculo  trausituri  siinl ,  scd  in  vivis  lapidibus,  qul 
volvuntur  super  terram  (Zuch.  9.  ZG.juxta  LXX),  d# 
quibus  ifl  Apocalypsl  Joannis  (  Cap.  16.  21.  et  22 ), 
civiias  magni  regis  exstruiiur  :  qtios  in  sapliiruiir 
et  smaragduni  et  jnspidem,  et  cxleras  gemmas  esse 
verlendos,  Scripiura  commeraorat. 

17.  Verum  Iltx  possunt  essc  communia  cnnr  (f) 
paucis ;  et  scit  dinbolus  nou  iii  summo  virtotam  cuf- 
mine  po^ita.  708  ^"^^  loquiiur  ad  Dominum, 
post  amissnni  Job  sulistaiKiam,  post  eversnni  domirin, 
post  libcTos  interrccios,  Corium  pro  corio ,  et  omnia 
qu(B  habuerit  homo,  dabit  pro  anima  tua.  Scd  extende 
manwu  tuam ,  et  tange  otta  ejut  el  carnes^  nisi  in  fa^ 
ciem  benedixerit  tibi  (Job.  2.  4).  Sciuius  pkTt»squc  du* 
disse  elcetiio^ytinin  ,  scd  de  proprio  corpore  iiiliit 
dedisse  :  p<irrexisse  egeiitibus  niaiium ,  scd  carnis 
voliipiate  siipcralos ,  deilb^sse  ea  qiix  loris  erant, 
ct  inius  plenos  luisse  ossibiis  mortuorum.  At  i:oii 
Pnuln  talis,  quae  tniil:e  coniincntias  fuit ,  ut  prope 
niensuram  excedcrei,  ct  dcbilitatcni  corporis  niiittis 
jejuniis  ac  labore  conirahcret.  Qtia*  exceptis  diebiis 
festis,  vii  oleuni  ;n  cibo  cnperct,  ut  ex  iioc  uno 
xstinietur,  quid  de  viiio  et  liquamine ,  ct  piscibiir, 


(c)  Uous  Rcffinse  Ms.  el  si  mortuut  fueril.  Hox  alii,  ted 
iUa  ardenUori  fide. 

Id)  in  Regiu»  altero,  soleni  pierique  Romanorum  bucd' 
natoribus. 

(e)  Haec,  Kemo  ab  ea  pauperum  vacuut  revertut  eU^  io 
velusliori  Regin»  Ms.  noa  iaveaiuuUir.  Forte  etia:i 
vitiosa  trajecliooe  peccaiu. 

{f)  Maliemus  Yictorii  iectionem  |)raeferre  ,  cum  muiiis^ 
ttisi  eum  paucit  haberent  quolqaot  iospexinius  Mss.  lilHi. 
ciofi  muitit  quoqiie  Bollaudus  legit  notalque  ad  imuffl  mar- 
giaom  ex  Ms.  S.  Maximi  cum  pauci». 


vii 


EPISmik  CYliU 


•94 


et  (r.)  la€le,  et  melle,  el  ovbt  ct  rdiquis,  quce  gustui 
rjfttia  snnl  Judicarit.  In  qiiibus  sumcndis  quidam  86 
abslinentissimos  putant ;  et  si  his  Yciilrem  ingurgiia- 
Terint,  tutam  pudiciliam  suspicaniur. 

18.  Semper  quidero  ▼Iriutes  sequitnr  inviJia  ,  fe* 
jiunUiu$  iummoi  Fulgnra  monlei  (  ex  Horalio  ).  Ncc 
mimm  si  lioc  de  hominibus  loquar,  cum  etiam  Do- 
mlnos  nosier  Pharisicorum  xelo  sit  crncinxus,  ci 
omnea  sancti  aemulos  babuerint  :  in  paradlso  quDque 
serpens  foerit,  ciijus  iniridia  mors  introivit  in  orbcm 
terrarum  (  Sap.  2.  24  ).  Susciiaverat  ei  Dominus 
Adad  Idnmaeoro  ,  qiit  eam  colapbizaret,  ne  se  extol- 
Ierel(  3.  Reg.  ii.  14  ) :  et  qiiasi  quodam  stimulo 
camis  s»pios  admonebat  (2.  Cor.  i2.  7);  (b)  ne  ma- 
gnitodo  tirtutum  altius  raperet,  et  aliaruin  vitiis  fc- 
mlnanim,  se  in  excelso  crederet  conslitutam.  Ego 
aiebam ,  livorl  esse  eedendum,  et  dandum  insanix 
locum  :  qnod  fecisset  Jacob  in  fratre  suo  Esau,  et 
David  in  periinacissimo  inimiconim  Sadl :  quoruin 
nker  in  Mesopotamiam  fugerlt;  alter  se  Allophylis 
tradiderit,  malens  hostibos,  qoam  invidis  subjacere. 
At  illa  respondebat :  iuste  lise  diceres ,  si  diaboliis 
«ontra  serros  Dei,  etaneilias,  non  ubique  piignaret , 
«t  ad  omnia  ioca  fnglentes  non  pnccederet;  si  non 
sanctomm  Locorum  amore  retincrcr,  et  Bcthlecin 
meam  in  alia  reperire  posscm  parte  terrarum.  Ciir 
enim  non  paiientia  livorem  superem  ?  cur  non  buini- 
litate  frangam  supcrbiam ;  et  percutienti  nisxillam  « 
offcram  alieramt  Dtcente  709  Apostolo  Paulo? 
Vmdtein  bono  maium  (  Hom.  ii.  91  ).  Nonne  Apo- 
sieli  gioriabantor,  quando  pro  Domino  sunt  passi 
centomeliam?  Nonne  ipse  Salvator  biimiliavit  se, 
formam  servi  accipiens,  et  factos  est  ol)edieiis  Patri 
usqoe  ad  mortem,  et  moriem  crocis  (  Phit,  9.  7 ),  ut 
nos  sua  passione  salvaret?  Job  nisi  certassct,  et  vi- 
cisset  in  praplio,  non  acccpisset  coronam  juslilia^f 
nec  audisset  a  Domiiio  :  Puia§  me  uliter  locnttim 
fiH,  qnam  ut  apporerei  jttstus  {Job.  4.  ^.juxt.  LXX)  ? 
Beaii  dicuntur  in  Evangeiio,  qui  persecotionem 
patioBtor  propter  Jostiliam  (  Matth.  5.  10  ).  Segi}iia 
aciT  {fort.  $it]  coiiscientia,  qiiod  non  propter  peccata 
patlaimir;  et  aliflictio  in  saecolo,  materta  praemiorum 
esi.  S*.  quando  procacior  fuisset  inimicos,  et  usque  ad 
verboruin  jurgla  prosiKsset,  iliiid  Psalterii  decania- 
liat :  CniM  conniterei  advenum  me  peceator ,  obmutui 
et  »tm  a  bonis  (  Fsal.  58.  9).  Et  rursus  :  Ego  autem 
quan  surdus  non  midt^am,  et  quasi  mutus  non  ape- 
riens  os  suum.  Et^  Factus  sum  sicut  homo  non  audlens, 
tt  non  habensknare  suo  increpationes  {PsaL  57. 14).  In 
lcnlationibos ,  Deiileronomii  verfoa  volvebat :  Tenlai 
90$  Dominus  Deus  veeier^  ut  eciai  m  diligatis  Dominnm 
Deum  vestrum  4e  toio  corde  vestro,  et  de  tola  aninia 
testra  {Deui.  13.  5).  In  tribulationibus  et  angusiiis, 
Isaiae  replicabat  doqoia  :  Qui  ablactati  estis  a  lacte^ 
qui  ab$tracii  ab  ubere »  Uritulationem  super  tributatio' 

(a)  Yocolai,  «T  laete^  qnas  fere  onnes  Mss.  atqoe  excosi 
libri  retineut,  posi  Eraamum  onisenii  quequellaniansus. 

(^)  In  pierisque  Mss.  alque  imprcssis  oodtcibos,  ne  itw- 
gmtudine  virtutum  altius  laperet,  Hsec  vero  lectio  quam 
retiauimos ,  PauU  senlentie  coQgroit  magis. 


nem  exspectate ,  $pem  supcr  $pem ;  adhuc  pusHtum 
propter  malitiam  labiorum  ,  (c)  propter  linguam  mali* 
gnam  (Istn.  i8.  9  et  $eqq.  juxt.  LXX ).  £t  Scriplur» 
tcstimonium  in  consolationem  suam  edi*<sercbat  : 
ablacUlorumesse,conim  sciliceitqui  ad  virilem  xta- 
tcm  pcrvenissent,  tribuiationem  super  tribul.iiiunem 
suslinere,  ut  spcm  super  spem  mereaniur  accipere. 
Scicntc$  quoniam  tributatio  patientiam  operntur^  pa- 
tientia  autem  probationem,  probntlo  reio  S]:em^  spes 
aulem  non  confundit  {  Rom.  5.  5.  4 ).  Et,  Quod  si  is 
qui  fori$  est  homo  uoiter,  corrumpatur,  ille  qui  intui 
cit,  innovetur :  Et,  In  praaeutlarum  Uve  et  Momenta^ 
neum  tribulationii  (d)  noitrce,  CBterna:  [  ai.  asternum  ] 
glorim  pondui  operatur  in  nobii^  non  aipicientibui  qum 
vidcfitur^  icd  qum  non  videntur.  Qute  enim  videntur^ 
teniporalia  iunt^  quce  autem  non  videnturt  tetenia  ( 2. 
Cor.  4.  i6.  et  ieqq.).  Nec  longuin  forc  tcmpus,  eiiam 
81  buinanx  impntieiitiu^  tardum  videa(ur ,  quin  Dei 
slntiiii  (e)  scquatur  auilMum  dicentis  :  Tempore  op" 
portuno  exaudivi  te ,  et  in  die  ialutii  auxiliatui  ium 
tibi  {isai.  49.  8).  Nec  dolosa  bbia,  et  linguas  7f  Q 
iiiiquorum  esse  meluendas,  cum  Domino  adjuiore 
Itvtcniur,  ct  ipstiin  debe:imu8  audirc  per  Prophelani 
moneiilcm  :  yolite  timere  opprobria  hominum ,  et 
blaiphemiai  eorum  ne  metueritii,  iicut  emm  vestimeU' 
funi,  iic  comedit  eoi  vermis ;  et  ncut  lanmn^  iic  devo- 
ravit eoi  tinea  ( Isai. Si.l.S).Ei:  Per  patientiam  ve- 
itram  ponidebiiii  animai  ve^itrai  { Lue.  21. 19  ).  £t : 
Non  iunt  eondignce  paaionei  Aic/ns  temporii  ad  ftttu» 
ram  gtoriam^  quas  revclabitur  in  nobii  {  Rom.  8. 18  )  : 
Et  alil)i :  Tributationem  super  tributationem  iUitinera 
{Ephci.  5) :  III  patienler  agatnus  in  omuibus  qux  ae- 
cldiint  iiobis.  Patiem  enim  vir  {f)  mutlum  prudem  : 
qni  autem  puManimii  eit ,  vehementer  in$ipieu$ 
{Prov.  14.  29). 

18.  Iii  langooribus  et  crcbra  inflrmiiaic  dicebat : 
Qnando  hifirma  sum,  tunc  fortis  $um  ( 2  Cor.  12.  10). 
Habemui  theiaurum  iitum  in  vaiii  /ictHibui  ( Ibid,  4. 
7),  donec  mortuie  hoc  induat  immortatitatem  ,  et  cor' 
ruptiviim  hoc  ve$tiatur  incorruptione  (1.  Cor.  15.  53)." 
£t  iteriim  :  Sicui  superabundant  pa$$ione$  Chri$ti  in 
nobii,  et  per  Ciiriitum  abundavit  et  comolatio  (2.  Cor. 
i.  5).  Ac  deindc  :  Ot  iocii  paiiiouum  enis^  sic  eritis  et 
consolationi$  {ibid.  v.  7).  In  mcDrore  caulabat :  fiH/ire 
tristis  es  anima  mea ,  et  quare  conturbas  met  Spera  tn 
Deo,  quoniam  adhuc  confitebor  t7/f,  salntare  vultus  mei, 
et  Deus  meus  (Psul.  41.  12).  In  periculis  lm|uebalur: 
Qui  vult  vettire  posl  me ,  abneget  $emetip$um  ,  et  toilai 
irucem  $nam,  et  sequalur  me  (Luc.  9.  23).  Et  rursum, 
Qui  vult  animam  suam  salvam  facere ,  perdet  eam. 
ICl,  Qui  perdiderit  animam  suam  proter  me^  salvam 
eam  fadet  (Ibid.  24).  Quaiido  dispendia  rei  familiaris 
et  eversio  4oiius  patrimoiiii  nuntiabatiir,  aiebat :  Quid 

(c)  Duo  |>eacs  Bollandom  Uss.  propter  tmguam  aiiC' 
nam  :  pressius  Gra*€0.  ivk  7>jm««  ixi^. 

(d)  ADlea  erat  tributationis  vestra: ,  et  ooosequenter 
vobis  conira  Mss.  et  SMTi  teiius  oonsensum. 

(e)  Sic  M«i.  pro  quo  in  editis  obtiuebat,  videatur,  noa 
saiis  reete. 

(f)  Rectius ,  ut  videtur,  onus  Kegiii»  Ms.  muttus  pru" 
dentiUf  ex  Grseoo «eX^  hn»^. 


-   ^91  SANCTl  HICRO^TMI 

enhn  prode$t  homim^  n  toinm  mundttm  lucrifeceril^  et 
ammm  smb  damnum  habuerit  ?  aut  quam  dabit  homo 
eommulatlonem  pro  atuma  9ua  {Matth.  16.  2S)?  Kt, 
Nudut  exivi  de  utero  matri$  mea^  nudu$et  redeam. 
Sicut  Domino  plaeuit ,  ita  factum  at ,  Sit  nomen  Do- 
mini  benedictum  ( Job.  1  2i  ).  Et  illud  :  Nolile  diligere 
mundum^  neque  ea  qum  wnt  in  mundo.  Quoniam  omne, 
quod  in  mundo  est^  detiderium  eami%  est ,  et  eoncupi- 
$centia  oculorum ,  et  tuperbia  titm  hujns :  qu(e  non  ett 
'  cx  Patre,  tedex  mundo,  Et  mundut  irannt^  et  concu- 
pitcentia  ejut  (i.  Joan.  2.  15.  16.  17).  Scio  ei  scri- 
plas  inGrmiUtes  gravissimas  liberorum  et  roaximo 
Toxotll  sui,  quem  drligebal  plurimum.  Ckimqiie  illud 
virlule  complesset,  turbala  tum ,  et  non  tum  locuta 
{Pt.  76),  in  hxc  verba  pronipit :  Qui  amat  filium  aut 
filiam  plut  quam  me ,  non  ett  me  dignut  {Matlh.  10. 
57).  Et    711    ^^^n^  ^d  Dominum,  ioquebatur; 
Pottide  Domine  filiot  mortificatorum  { PtaL  78. 11 ) , 
qui  pro  te  quotidie  moriiflcanl  corpora  sua.  Novi 
susurronem  quemdam  (quod  gcnns  hominum  vel  pcr- 
iiictosissimum  cst)  qiiasi  bcnevolum  nuntiasse,  quod 
pro  nimio  fervore  virtutnm  quibusdam  vlderetur  ia- 
sana ,  et  cerebnim  illius  dicerenl  conrovendum.  Ci:i 
illa  respondit :  Theatrum  facii  tumut  mundo^  et  Atige- 
tit,  el  hominibut  (1.  Cor.  4.  9) :  Et :  Not  ttulti  propler 
€hrittum ;  scd  tlultum  Dei  tapientiut  ett  hominrbut 
{Ibid,  1.  25)  :  Undc  et  Salvator  loquitur  ad  Patrem : 
Tu  teii  insipientiam  meam  {PtaL  68.  6).  fit  iienim  : 
'  Tanquam  prodigium  factut  tum  multit ,  et  fu  adjutor 
fortit  {PtaL  70.  7),  Utjumentum  factut  tum  apud  te^ 
et  ego  temper  teeum.  Qnem  in  Evangelio  et  propinqui 
quasi  menlis  impotero  ligare  cupiebant  (/oan.  10),  ct 
advcrsarii  soggiltabant,  dicentes,  Dcemonium  habet,  et 
Samaritanut  ett  {Ibid.  8.  48).  Et,  In  Beelzebub  pr/fi- 
cipe  dmmoniorum  ejicit  deemonia  {Hatth.  12.  24).  Sed 
nos  audianius  Aposiolum  cohortanlem.  Heee  ett  gleria 
nottra ,  tettimonium  contcientim  nottrcs;  quoniam  in 
tanctitate  et  tineeritate,  et  in  graiia  Dei  convertati  <u- 
.  mut  i»  mundo  (1.  Cor.  1. 12).  Et  Dominom  diceniem 
imI  Aposiolos  :  Ideo  mundut  odit  vot ,  quomam  non 
ettit  de  nmndo.  Si  enim  euetit  de  mundOf  amaret  uti- 
que  mundut  quod  euum  erat  {Joan.  15.  19).  Et  ad 
ipsum  Domiiiom  verba  vertebat :  Tu  notti  cordit  ab^ 
tcondita.  Et,  Hae  omnia  venerunt  tuper  not ,  nec  sif- 
«itttc  o6lt7t  tm,  nec  inique  egimut  in  testamento  tuo, 
nec  aversum  esl  retrorsum  cor  nostrum  {Ptat.  43.  18 
et  19).  Et,  Propter  te  mortificati  tumitt  tota  die,  repntati 
iumut  ut  ovet  occisionis  {  Rom,  8.  36).  Sed  Dominus 
aiixiiiator  meus ,  non  fintebo  quid  faciat  mihi  homo 
{Psal.  117.6).  (1)  Legil  enim  :  Fili  honora  Dominum, 
et  confortaberitf  et  exlra  Dominum  nuUum  timueris 
{Ptov.  7.  1.  juxt.  LXX).  Ilis  el  talibus  lcstimoniis, 
qu:isi  armatura  Dei,  el  ndversus  omnia  quidem  viiia, 
»ed  prxcipue  instruebat  se  coulra  invidiam  sxvien- 
tcm;  et^paliendo  injurias,  furorem  rabidi  pectoris 
miiigabat.  Denique  usque  ad  diero  nioriis,  ei    712 
liiijus  paiientia ,  el  aliorum  zclus  oinnibus  patuti : 


896 
qui  sunm  Todit  aqctorem,  et  dum  aemoluffl  ladere 
uiiiiur,  in  semetipsom  proprio  furore  bacchatur/ 

19.  Dicimeldeordinemonasterll,  qnomodo  San- 
ctorum  contineniiaro  in  suum  verterH  Ivcruni.  Semi- 
nabatcarnalia,ul  meteret  spiritualia  (1.  Cor.  9): 
ilabal  tcj-rcna ,  ut  coeicsiia  lollerel :  brevia  coocede- 
bat,  ul  pro  his  xiema  muuret.  Posl  virorum  moaa- 
sterhim,  quod  viris  tradiderat  gubemandum,  plures 
virginesquas  e  diversis  provinciis  congr^arat ,  lam 
nobiles,  quam  mcdii,  el  infHni  generis ,  in  {a)  iies 
turmas ,  monastcriaque  divisil :  ita  duotaxat ,  at  in 
operc  el  in  cibo  separalac,  psalmodiis  et  oniliooibos 
jungerentur.  Post  aixbluu  caotaltim  (^oo  (6)  sigoo 
vocabanttir  ad  Gollectam)  nolli  residere  lidlum  crat^ 
Scd  prima,  seu  inier  primas  venieos,  caHerarom  ope- 
rlcbatur  adventum ,  piidore  cl  exempio  ad  laborem 
eas  provocans,  aon  terrore.  Mane,  hora  Tertia,  Set- 
la,  Nona,  Vcspcre,  noctis  medio,  per  {c)  onltaem 
Psalierium  canubaut.  Nee  licebat  coiquam  sororom 
ignorare  Psalmos,  et  ueii  de  Scripturis  saoctis  quotf- 
die  ahquid  discere.  Die  tantom  Doninioo  ad  £eclo- 
siam  procedebant,  ez  (d)  cujus  habtUbant  latere.  Ei 
uniimquodque  agmen  mairem  propriam  seQuebotiir: 
nlque  indc  pariter  revertenlcs,  instahaAtoperidruri- 
boto,  et  vol  sibi,  vel  cxteris  indumeou  faciokant.  Si 
qua  erat  iiobilis,  non  perraiUebatiir  de  domo  soa  ha- 
bere  comitem ,  ne  veierHm  actuum  memor,  et  laaet^ 
vieulis  inranlix  errorem  refricaret  aotiqHom,  «t  cr&- 
Lra  confabnlaiione  renovaret.  Uuus  omniora  hahitos. 
Linleauiine  ad  tergendas  solum  iiianus  utehantur.  A 
viris  tanu  separalio,  ut  a  spadooihos  qooqoe  oas 
sejungerct,  ne  ullam  daret  occasiooom  liiig««  roale- 
dicx,  (|ua^ncto8  carpere  soliu  est  io  solati  w  delitt» 


(1)  Aotea  erat  ugi,  miaus  bene.  Mox.ex/ra  eum  pro 
txiru  Dominum.  Gravius. 


(a)  YctusUor  reginae  Hs.  ires  vocuUun  noa  agooscil ; 
et  |iro  monasteriaque  unus  S.  Maxlmi ,  tesie  Bollando,  ha^ 
hel  per  monasteria  :  inse  moBatfeniim  mioori  nooiero  m». 
luisset ;  modo  eoim  Uieronymus  dicturuui  se  de  ordine 
monastera,  non  monasteriortan,  proposuertii.  £i  nuroerum 
quidera  Urium  turmarum  perqoam  verosimlte  est  ab  allis 
excogiuium  ex  ea  quae  heic  est,  nobilit ,  medH ,  ol^tt^  in* 
ftna  generis  receiisione  ;  facilc  enini  in  lurmas  aut  paucio- 
res,  aut  plnres,  vireines  ilhis  tribuerit  Paula,  non  ex  ge- 
neris  sorce,  sed  habito  ad  «utem,  studia,  iadoitiiii,  virtotes^ 
ali  ique  id  genus,  respeclu.-  De  niouaslerio  auiem  minus 
sollictti  «urous,  iiQumne  diceodum,  an  pliira,  quaodoquidf^ra 
cuDstat  eodem  omues  seplo  fuisse  ooDclusas,  qu»  s«B|mos 
in  die  cotivenireni  poUssinium  canonicis  horis  decaniamlis. 
IUud  Quaresmius  Peregrmat.  2.  cap.  14.  ex  ruderibus  an- 
tiquis,  et  Paul»  oomiae,  quo  insigolebalur,  puut  inve* 
nisse,  ac  describit. 

{b)  Epist.  38.  ad  Uvcelhim  n.  i.  de  Blsesilla  :  ffunc  ad 
orandum  festina  consur^il,  ei  Imnuta  roce,  cceterit  jUeiuia 
prwripiensy  prior  incipti  laudare  Dotimtm  suum. 

{c)  Hacc  Qcmpe  erat  consueuulo  in  multis,  et  maxime 
iEgypti  Ecclesiis  ac  coelibus  Moiiachorum  ,  ul  Psalim  non 
otliodie  Gl,  aliernis  versiculis  ab  omnibus  simul,  sed  a  sin^ 
golis  sioguli  decaotareniur  ;  Idque  est  quod  per  ordinetn 
Psalteriwn  canere^  Hieron.  heic  atque  alibi,  tom  aiii  ejus» 
et  sequioris  acvi  Scritttorcs  vocant.  Insiguis  Cassiani  locus 
est  iib.  2.  cap.  9.  «  QuotidiaBos  oratiooum  riios  voleiitibus 
celebrare ,  unus  in  raedio  psalmos  canuturus  exurgit,  se- 
deniibus  cunctis  (ut  moris  est  nunc  qtioque  in  iGgypti  par- 
tibus)  et  iu  lisallentis  verba  omni  cordis  tntenttouc  dei^is. 
£t  c.  20.  Tanium  a  cunctis  silenlium  praebetur,  ut  cum  in 
unam  tara  nuraerosa  fraunm  moHitiMo  conveniat,  prseter 
ilium ,  qui  oonsurgens  psalmura  decanut  io  roedio,  nullus 
hoininum  prorsus  adesse  credator.  i  Vid.  Infr.  n.  39.  et  iu 
episi.  Ii5.  ad  Rusticum. 

{(t)  Eral  ad  Antrura  NativiUtls  Christi,  quam  Constan- 
itnus,  aique  Helena  cxsiruxerant. 


WISTOLA^  CVJB.  '  ^g 

qua  vel  lardior  TenlelMi  ad      incmisidcraniiu-^ctuht^vircssQiniMaonerfrpfobem, 


quendi.  Sl     713 

Psalmos,  vel  erat  in  opere  pigrior,  variis  cam  modis 
aggrediebatur.  Si  erat  iracunda»  blanditiis,  si  paliens, 
xorreptione;  illud  Aposloli  imitans :  QmV/  vultU  In 
virga  veniam  ad  voi\  an  in  spiritu  lenitaiis  et  tiunMne- 
tudinis?  Cxcepto  Ticlu  et  vestiui ,  nullam  Isabere 
quidquam  palicbalur,  diccnte  Paulo  :  Habenies  victum 
el  vestiiumt  his  contenti  sumus  (1.  Timolh»  6.  8);  (a) 
ne  cortsueludine  plus  habendi ,  prxbcrct  locum  ava- 
ritise,  qux  nullis  expletur  opibus  :  et  quanto  amplius 
habuerit,  plus  requirit;  et  neque  copia,  ncque  inopia 
minuilur.  Jurganies  inler  se,  sermoiie  lenissimo  foe- 
derabat.  Lascivientem  adolescentularum  carnem  cre- 
l)ris  el  duplicaiis  frangebat  jejaniis ,  malens  eis  sto- 
machum  dolere ,  quam  menicm.  Si  vidisset  aliquam 
-tompiiorem ,  contractione  frontis ,  et  vultus  tristitia 
argucb.it  errantem ,  diccns  :  Munditiam  corporisat- 
()ue  veslitus,  animae  esse  immundiiiam.  Et  turpc  ver- 
Imm  atque  lascivum ,  nunquam  de  ore  virgineo  pro- 
forendum  :  quibus  signis  Hbidinosus  animus  osten- 
diiur :  et  per  exteriorem  hominem,  interioris  hominis 
vifia  demonstrantur.  Quam  linguosam,  garrulam,  .'ic 
procaceni,  (!)  rixisque  perspexerat  delectari,  et  sx- 
pius  commonilam  nolle  converti,  intcr  ultimas  et 
«xtra  convcnlum  sororum,  ad  fores  tricliuii  orare 
faciebat,  et  separatiin  cibiim  capere  :  ut  qiinm  objur- 
gationon  correxerat,  cinendarct  pudor.  Furtiim  quasi 
sacrUeglum  detestabarur.  Et  quod  iiiler  sspculi  homi- 
nes ,  vel  leve  putatur,  vcl  nihil ,  hoc  in  monasteriis 
gravissimom  dicebat  esse  defictum.  Quid  memorem 
clementiam  et  sedulitatem  in  aegroiantes ,  quas  miris 
obsequiis ,  et  ministeriis  confovebat?  Cuni(|ue  aliis 
hinguentibus,  large  pracberet  omnia,  et  csum  quoque 
exhiberct  carnium ;  si  quando  ipsa  acgrotassct ,  sibi 
non  indnlgebat ,  et  in  eo  inxqualis  videbatur ,  qucd 
hi  aiiis  clemcntiam,  in  se  duritiam  commuiabnt. 

^O.  NUlla  juvenum  puellarum  sano  et  vegeto  cor- 
pore ,  tantae  se  dederat  continemiai ,  quanliu  ipsa 
fracto  et  senili  debiiitaloque  corpusculo.  Fatcor,  in 
hac  re  pertinacior  fuit,  ut  sibi  non  parccret,  714 
et  nuUi  cederct  admonenti.  Refcram  quod  vxperius 
8um.  Mensc  Julro  ferTcntissiiiiis  xstibus  incidit  in  ar- 
dorem  febris,  et  post  desperationem ,  cum  Dei  mise- 
ricordia  respirasset ,  et  medici  persuaderent  ob  re- 
fcctionem  corporis  vino  opus  esse  tenui  et  parco ,  no 
aqaam  bibeas  in  hydropem  verteretur ;  et  ego  clam 
beatum  Papam  Epiplianium  rogarem ,  ut  eam  raone- 
ret,  imo  conipelleret  vinum  bibere,  illa  ut  erat 
prudens  et  solertis  ingeaii,  statim  seosit  insidias;  et 
fiubridens,  meum  esse  quod  ille  diceret,  inlimavit. 
Quid  plura?  cum  bcatus  Pc^ntifex  post  mulia  horia- 
menta  exisset  foras ,  quaerenti  mihi  qiiid  egisset ,  re- 
spondit :  Tantiim  profeci ,  ut  seni  homioi  pene  per- 
suaserit,  ne  viiram  bibam.  Hacc  refero ,  non  quod 

(a)  AIU»  ne  ccnsuetudo  in  recto.  Sallustius  ui  Catilina 
cap.  XI.  quem  locum  Sieronymus  exscribit ,  Avaritia ,  in- 
qutt,  seamer  {nfMa^  insatiatdtiSf  neque  com,  neque  ino- 
fna  minuUur,  Vid.  Theophiii  Paschalem  III.  Dum.  15.  et 
epistolam  53.  ad  PauUnum  n«m.  10. 
.   (1)  Aiii^uffi  Grav.  pnepoauut  rim,  sic  risUf  rixisque*  (sic. 


moneutc  Serii»tura  :  Super  u  onmneievavBris;  sed 
quod  memis  ejus  ardorcm,  et  dosideriain  fldcKs  ani- 
roae,  ex  hac  quoqtie  probare  velim  perseveRintia , 
decanlantis  :  Sttivil  anima  mea  in  te,  quam  mu{ii\}lid' 
ter  tiin  earv  mea(PsaL  62.  i).  DUncilc  est  modum 
tcnere  in  omnibus*  Et  verc  juxta  Pliilosopborum 
sententiam,  /uffdms  4  ^rii ,  inetppeX^  xokCbi  {b)  reptt- 
lantur  :  Quod  nos  uiia  et  brcvi  seotentrola  exprimcro 
possumus  :  Ne  quid  nimis  (Tereni.  And.  Ari.  1).  Qu» 
in  contemptu  ciboruro  tantam  babebal  periinaciam  : 
in  luctu  miiis  erat,  et  soorum  moriibus  frangeb»tiir, 
luaxime  liberorum.  Nam  et  in  viri  el  riiiariim  dormi- 
tione  scmper  periclitata  est.  Et  eum  os  stomachum- 
que  signaret,  et  matris  \Ms.  nwtrids]  d.tlor^^m  crucis 
Ritereiur  impresiione  loiiire;  superabatur  affeciu,  et 
eredulam  muutem,.par6nti8  visccra  eonstemabant , 
animoque  yincens,  fr.tgilitale  corporls  viticebatur : 
quam  semel  langiior  arripiens,  loiigo  tempore  possi- 
deb:it;  ut  et  nobis  inquietudiiiem,  et  sibi  (c)  discri- 
men  affcrret.  In  quo  illi  laetabatur,  pcr  room<»nta 
commemoraiis  ;  Miser  ego  komo,  quis  me  tiberahii  de 
cprpore  mortis  hujus  (ftom.7.  24)?  Dicat  prudens 
lector,  pro  laudibos  me  vituperaiionem  scribcre. 
Teslor  Jcsum,  cui  illa  servivit ,  ct  ego  servire  eupio^ 
me  utramqiie  iti  partein  nihil  fingere,  scd  qnasi  Ghri- 
stianum  de  7]^  Cbmtiana,  quae  sunt  Teca, 
proferre,  id  est,  historiam  scribere,  non  panegyrt- 
eum »  et  illius  vitia ,  aliorum  esse  virtutoft.  Vitia  lo* 
quor,  secundum  animum  memn,  et  omniuro  soronim 
ac  fratruiu  desideriuro,  qui  illaro  diligimus,  eiabdei»- 
Uitn  qiin!riuius« 

21.  Csclerum  ilia  iroplevit  cursum  suuro,  fldero- 
que  scrva^vii,  et  nunc  fruitur  coroaa  justitiaB  (2.  Tim. 
4.  7) :  sequiiur(|oe  Agnum  quocumqoe  vadit  (i4|io^. 
14).  Saiurniur,  quia  esurivit,  et  laeU  deeaniaL:5fcii< 
audivimus^  ila  et  vidimus,  in  civilate  Domiui  virtaium, 
in  civitale  Dei  nostri  (Psal.  47.  9).  0  beaia  rcrum 
eommutalio  :  flevit,  ut  sem|ier  rideret.  Despexit  lacus 
contritos ,  ut  fontem  Doinioum  rcperiret.  Vestiia  ci- 
licio  est,  ut  nunc  albis  vestimentis  uteretur,  et  dicc- 
rct :  Scidisti  saccum  meum,  et  induisii  me  lcBtilia  {Psat. 
t9. 12).  Cinerem  sicut  panem  manducabal,  et  potio- 
nemsuam  cum  flctu  miscebai(PM/.  101. 10),  dicens: 
Fuerunt  nuhi  lacrgmcs  mem  panes  die  ne  nocte  (  Psat 
41.  4) ,  ut  in  acternum  pane  Angclortiro  vcscerclur 
et  caiieret :  Gustaie  et  videie ,  quoniam  suavis  est  Do' 
minus  (Psat.  53.  9).  Et,  Eruetavil  cor  meum  verbum 
b.onum:dico  ego  opera  mea  Regi  (Psal.  44.  Ij.  Ct 
Isaine ,  irao  Domiiii  pcr  liaiaiu  In  se  cerncrct  vei  b.i 
compleri.  Ecce  qui  seniunt  mihi^  tnanducahuni^  vos 
auicm  esurietis.  Ecce  qui  serviunt  mihi,  bibetit,  vos,  au- 

(b)  Veteres  editi  «atnu  verbom  adduat,  et  totios  sen^ 
teniiae  interpretationem ,  id  est  modwvirtusest,  vithim 
mmietas  reputatur  ;  quae  nec  Mas.  babeut,  ntfc  a  Hiero- 
OTmi  calamo  profecta  suot.  Quod  autem  kmW  iii  recto  legi- 
ffius,  in  Benedictina  edit.  erat  msS««.  viiiuse.  Porro  Arlstoteli 
sententia  bcoadscribUur,  quam  in  epistola  ad  Bemetria-» 
dom  |)lurium  numero  edisserit. 

(c)  Aliter  discrinma.;  sed  male  Eraamum  secolus  Uar 
tianaeus,  offerret  pro  agerret. 


m  SAKCTl  HIEIIONYIII 

im  M^$.  Ecc$  ^l  sfTMiutl  miiu^  ktUitmUmr,  9o$ 
4miem  eanfHttdsmm.  Hcee^i  $emuia  mihi,  exuii^mU 
(o)  fii  §(mdi0^  $0$  emiem  eiamabUie  ok  ddarem  eordie^ 
et  propier  eeHtrkionem  $piritu$  ulnlabiii$  (i««.65.i3. 
ii).  Dixerain,  lacus  eam  semper  fngisse  conlrilM,  ut 
foiiiem  Demmum  repcrlrei,  ul  possd  l»U  caniare : 
Sicui  cerou$  deuderai  ad  fonies  aquarum^  iia  demderai 
ua  ad  H  D€H$.  Quaudo  ueuiam  et  apparebo 
faeieiHDei{P$ai.A\.i)J 
Sa,  TaiQgnm  erg«  ImsYiter  quomodo  hrereticomm 
om;ioftus  deviuiverit  lacus,  et  eos  instir  iiiiiiuerit 
fiiliiiiewniin.  Qiiidam  {b)  velerator  caiiidus,  aique,  ut 
4ibi  718  Tidebatur,  doctus  el  sciolus ,  me  ne- 
^enic  cmpit  ei  proponere  qudesiiottes,  et  dicere : 
QM  peecivit  inlaBS,  uia  dsmone  corripiaiur?  in 
4iiia  aelaie  resurreciori  sumus?  Si  in  Ipsa  qua  mon- 
mur :  ergo  nutrtcibus  post  resorreciionem  opns  eril. 
(c)  Sin  aliter,  neqiiaquam  erit  resurreciio  moHoo- 
nun;sed  iraiisfomiaiio  in  alios.  Divmitas  quoqoe 
sesus  maris  ac  fcmin»  erit,  aiit  non  erit?  Si  ertt« 
aequenlur  «t  iiiipttas,  et  coRCubilus,  scd  el  geiieralio. 
Si  iHMi  eril,  sulil«iu  diversitaie  seius,  eidem  corpnra 
noa  resurgeut :  A^gravat  emm  lerreua  intiabiluiio  $en^ 
aum  muiia  coptaHtem  (Sap.  9. 15);  sed  tenuia  eruiit 
et  spirtluaiia ,  dkenie  Aposlolo  :  Seminaiur  corpue 
mumaie^  reeur^i  corpue  $pirituale  (i.  Cor.  iS.  44). 
Gi  quibus  oninibNS  probare  cupiebaty  rationales 
creaturas  ob  qiicdam  Yitla,  et  anUqua  peccata  in 
corpora  esse  delapsas  :  et  pro  diversitate  el  meriiis 
peecatorum  tali  vel  tali  conditione  generari ,  ut  vel 
^orporum  sanilaic  gauderent,et  parenium  divitiis  ac 
nobilitaie«  vel  in  morbidas  carnes,  et  domos  inopuni 
venientes,  pmiias  pristinorum  liierent  dcllciorum,  et 
prxseali  ssculo  aiqoe  corporibos,  quasi  carcere  clau- 
derentur.  Qnod  cum  audisset ,  et  ad  me  rctulissel « 
iBdicans  bominem ,  mibi<|ue  incubuisset  necessitaa 


m 


(a)  Hlud  in  gaudio  supplevimus  ex  Rcginae  codicibus, 
^nod  et  LXX,  h  c&Mfoi  babeant,  nec  Hel>r.  aliludat. 

(6)  Hune  Palladium  fuisse  Barooius  potat,  quod  iU»,  nt 
ex  Lausiaca  c  77.  compertum  est,  uuo  anno  in  Belhleem 
\  ixerit,  aique  Origenistanim  erroribus  addicius  cum  primis 
fuerit.  Unos  Ms.  pro  jcioliis,  novo,  ac  saUs  barban»  voca- 
bulo,  Mficiioti».  Crav.  veteralor  ei  caUidus. 

{ej  Praefenim  alii  ediii ,  Si  m  aliera.  Sed  et  antea  pro 
morunurf  legendom  Sorte  Tideaiur,  natdniiir,  ul  nnlricilMM 
0|»U8  sit.  Celerum  biuusmodi  cavillis  resurreclionem  im- 
pugnari  solitam,  aique  irrideri  ab  ethnicis  refert  Augusii- 
nus  lib.  2i.  de  Civit.  Dei  c.  42.  a  quibus  Ipse  Origenes 
liaud  mullum  recessii.  Gommenlario  io  Psalm.  1.  vers.  5. 
qut?m  locum  exPelavii  inter[ireiailone  heic  adnectere  est 
opene  preiimn.  t  Igiiur,  tBi|if}i.  si  inierrogemus  ci^usoam 
sii  futura  resurrecuof  corponim,  reepondenJ.  quae  nos  clr- 
cumdaDU  Insunlibos  nobis,  totios  illorum  subsiaaii»,  nec 
ne  fuuira  sii,anieqiiam  diligenier  isuid  ex^nderint,  totius 
fore  pronuniiant.  Quod  si  uos  ad  illorum  simpiicitaiem  ao- 
commodanies,  neque  quicquam  de  fluxa ,  ac  muubili  cor- 
porum  natura  dispuiantes,  dubitando  mrsum  inierrogemus, 
uum  una  sanguis  iiie  omnis  resurgat,  qui  seda  ideniidem 
vena  defluxerli,  nec  non  et  pili  omnes,  qui  unquam  enati 
sunt,  an  ii  dumtaxat,  qui  sub  obiium  nostmm  elDoruerinl : 
nonnunquam  ad  eam  quaesiionem  offcodoai ,  ac  Deo  pcr- 
miitendum  esse  dicunl.  ut  quidquid  voluerii,  de  ea  eoosti- 
tuat.  Inierjum  vero  velut  asseulieodo,  soIor  iiios  nobisciim 
resurrecturos  esse  liilos  asserunt ,  quos  sub  viiae  extium 
babuerimua.  At  qui  magis  inter  iilos  sirenui  sum,  ne  san- 
guinis  oopiam  omuem,  qui  ex  oorporibus  nosiris  pleruroaue 
secreius  esi ,  itidemque  carnem  omnem ,  quas  per  morboa 
in  siidorem,  aui  aliaro  ejusmodi  maieriain  ubiit,  in  miura 
couferre  s*ia  oraiione  cogantur,  quali^  siib  raoriem  exstl- 
lerinl,  resurgere  corpora  nosira  praedicani.  » 


nequiaaimrs  viperae  ac  moniferae  bcstiae  resistendl , 
6e  qiiibus  Psainiistacomniemorai,  dicens  :  Ne  iraaa$ 
bmiH$  anima$  eon/f/enftttm  tibi  (  P§al.  73. 19) :  Et, 
Inerepa  Domine  be$tia$  caianu  {PsaLOT.  34),  qui 
scribentes  iniquilatem ,  ioqutiiitur  contra  Dominani 
meiidacium,  etelevani  in  excelsum  os  suum ;  conveni 
brHnincm,  et  orationibus  cjus,  quam  deciporc  niteba- 
Uir,  brevi  inlerrogatione  coiiclusi :  (d)  Uirum  ci  ede- 
ret  futuram  resurrcctionem  mortoorum,  an  nonTQiii 
cum  se  credcre  respondissct ;  iniuH  :  Eadem  re?ur- 
gent  corpora,  an  allera  ?  £om  dixlsset,  717  cn- 
deni ;  scisciiaitts  sum  :  In  eodem  sexu ,  an  in  altero? 
Ad  intcrrogala  reticemi ,  et  instar  cohibri  lioc  aique 
ii!uc  transferenti  capuf,  ne  ferirciiir;  quia»  inquam, 
taces ,  ego  mihi  pro  te  respondebo ,  et  cousequentia 
inferam.  Si  non  resurget  niulier,  ut  mulicr,  neqtie 
mascnluSy  ut  masculus,  non  erlt  resurrectio  (i)  mor- 
toorum ;  quia  sexus  nicmbra  babet ,  membra  aulcm 
toliim  corpus  efflciunt.  Si  autem  sexus  et  membra 
non  fuerinl,  iibi  erit  resurrectio  corporum,  qus  sine 
sexu  non  consianletmenibris?  Porro  si  corponim 
non  fuerit  resurreciio,  nequaquam  crit  resiirreciio 
mortuoriim.  Sed  et  illud  quod  de  nupiiis  objicis  :  Si 
e:idcm  membra  fucrint ,  sequi  nuptias;  a  S;ilvatore 
dissolviiiir  dicente :  Errali$  ne$cienies  Scripturae,  M' 
que  virtHtem  Dei:in  re$urreetione  euim  moriuorum, 
tton  nubent^  neque  nnbeniur,  $ed  eruni  $imUe$  AngcUh 
rum  {Maith.  22.  29. 30).  Ubi  dicitur,  noa  nobeut, 
ncque  nubeniur,  sexuum  diversitas  demonsiratiir. 
Ncmo  enim  de  lapide  et  ligno  dicit ,  non  nubent  ne- 
que  nubentur,  qiue  naturam  nubendi  non  habent : 
sed  de  his  qui  possiot  nubere  ^  et  gratia  Gliristi  ac 
yiriute  non  nubanL  Quod  si  opposueris ,  quomodo 
crgo  erimus  {e)  similcs  Angelonim,  cum  inter  Ange- 
lofl,  non  sii  masculus  et  feroina?  Dreviter  ausculia: 
Noii  substaniiam  nobis  Angelorum,  sed  conyersatio* 
nem,  et  beatiiiidinem  Doniinus  repromiitit.  Quomodo 
et  Juannes  Baptisia  antequam  decoUaretur,  Angelus 
appellatus  est  {Lue.  7. 27 );  et  omnes  Sancti  ac  Vir- 
gincs  Dei ,  eiiam  in  Islo  sxculo  vilam  in  se  ezpri- 
munt  Aiigelorum.  Quando  enim  dicitur :  Eritie  siiw- 
le$  Angelorum ,  siinilitudo  promiititttr ,  noii  naturt 
miitatur. 

23.  Simulque  responde  :  quomodo  illud  interpre- 
laris,quod  Tbomas  Domiui  resurgentis  (/)  pal|iavcht 

(d)  Vldorias  conciu$i  dicene,  irfnon,  etc.  Nobis  pro- 
barelur  queerene ,  aul  quid  simile  ;  sed  neotrum  Mss.  ba- 
beni. 

(e)  Feminas  Angelis  similes  ftiluras  post  resurredio- 
nem  ex  iilo  MatllMei  loco  Origeni  visum  est,  et  TertiiUiauo 
De  cullu  femiiiarum  cap.  2.,  ei  sanclo  Hilario  in  Maithxuin, 
aiiisciue  Pairibus,  qui  in  muliebri  sexu  surreciuras  nou 
exisiimaruni.  Uanc  opjnionem  etiam  Hieronymo  exprobrat 
Ruffinus  ex  ipsius  dictis  I.  3.  c  5.  in  £i>ist.  ad  Epbesios. 
Noster  sese  ab  ea  purgat,calumnia  iuuun  Apologiae  lib.  i. 
tum  vero  eiiam  boc  looo ,  quem  animadverias  saluio,  ve* 
lim. 

{f)  Marlianaeus  ietigerii.  Mss.  nosiri  omnes,  et  Victorliifl, 
ut  reposuimus,  qirihus  consonai  Evaogelii  texius,  ei  quod 
siatiro  infert  Hieron.  enjue  paipatee  $iaa  numm,  eic. 

(1)  Amiirosiatius  Ms.  anUquus,  quo  vetus  ailera  S.  Hi«»* 
ronymi  Viia  coiiiinetur,  hunc  locum  sic  recitai :  A'on  erit 
resurrectio  corporum ,  quia  sine  sexu  noa  consiat  ei  m^m- 
bris  :  porro  m  eorporum  non  erU  reeurreetio^  nequaqumn 
erit  resurrectio  nwrtuorwn. 


m  BPISTOLA  CVIIL 

nanuSy  61  vidcrit  Uincea  latns  eji»  pcrforatuin  {Joan* 
iO)?  Ei  Pelrus  in  titlore  sUinleai  fidcrit  Domitiain, 
ec  partem  assi  piscis,  ac  favum  mellis  coraetlentem 
(Laic.^)fQni  stabat,  profecto  babebat  pedes^  Qui 
monsirayit  ialiis  Tuliieraium ,  nliqiie  et  ventrem , 
718  ^^  pectus  habuit,  sine  quibiis  non  sunt  <a- 
lera  ventri  et  pectori  cobaerentin.  Qui  locutus  est , 
lin^ua  et  pnlalo  ac  denitbus  loqtiebaiur.  Sicut  enim 
plectrum  cbordis,  iia  lingua  illidiiur  dentibiis,  et  vo- 
calem  reddit  sonnm.  Giijus  paipatse  sunt  inanus » 
conseqiicnter  et  brachia  habuit.  Cuin  igitur  omuia 
inembra  bnbuisse  dicatur,  uecesse  cst,  ut  totum  cor« 
pus  habuerit,quod  conficitur  ex  membris :  uon  utiqne 
femineum ,  sed  virile,  id  est,  ejusdem  sexus,  in  quo 
uiortous  est.  Quod  si  obtenderis  :  ei^o  et  nos  post 
resurreetionem  comedemus?  Et  quoroodo  clausis 
iiigressus  esi  januis ,  contra  liaturam  pinguium ,  et 
aididorum  corporum  ?  Audies  :  Noli  propier  cibum, 
resurrectionis  iidem  iii  calumniam  trabere«  Nain  et 
Archisynagogi  fiiiaB  resiiscitaise  jussit  cibom  dari 
{Mare,  5.  i5 ).  Et  Lazariis  qualriduanus  mortiius, 
ciim  ipso  scribitur  iiiisse  convivium  {Joan,  i%,  2),  ne 
resurrectio  eorum  phantasma  puiarctur.  Sin  autem 
clausis  ingressus  esi  januis,  et  idcirco  spiriiuale  et 
;iereum  corpus  nileris  approbare :  ergo  et  antequain 
pateretur,  qula  contra  naiuram  graviorum  corporiiin 
sn\^r  mare  ambulavit ,  spirituale  corpus  b^ibuii.  El 
Apostolus  Peirus ,  qui  el  ipse  super  aquas  pendulo 
incessit  gradu,  spirituale  corpus  bahuisse  credendus 
e&t ,  cuni  potentia  magis  et  virtus  osieodaiur  Dei , 
quatido  fit  aliquid  contra  naturam.  Et  ut  scias  in 
sigiioriim  magnitudine»  non  naturre  mutationem,  sed 
Dei  omnipotenliam  demonstrari :  Qui  ambulabat  fidc, 
ccepit  infidetitate  mergi,  nisi  eum  manus  Domini  sub« 
levassel ,  diceutis  :  ModicoB  fidei ,  qmre  dubUasii 
(JVaflA.  ii.  51)?  Miror  aiilem  te  obdiirare  froutem 
loqiiente  Domino :  Infer  digitum  luum  huc ,  el  lange 
manus  meai :  et  porrige  manum  tuam^  et  mitte  in  laius 
Mcum^  et  noU  esse  ineredulus^  sed  fidelis  {Joan,  iO. 
27),  Et  alibi :  Videte  manus  mcas^  et  pedes  meos^  quia 
ipse  ego  sum,  Palpate  et  videle^  qnia  spiritus  camem  et 
ossa  non  habet ,  slcut  me  videtis  habere,  Et  eum  hoc 
dixisset,  ostendit  eis  (a)  rnanMs  et  pedes  {Luc.  24.  34. 
et  40).  Ossa  aiidis,  et  carnem,  cl  peilcs,  et  manns  ; 
et  globos  niibi  Sloicorum,  719  atque  aeria 
qii.Tdam  deliramenta  couliiigis. 

24.  Porro  si  quxris ,  ciir  iiifans  a  daimone  corri- 
piatiir,  qui  peccaU  non  babuit :  aitt  in  qua  aetate  re* 
surrecturi  simus ,  cum  diversa  :e(ate  inoriamur.  in^ 
gratis  suscipies  [al.  suspicies] ;  Judieia  Dei  abyssus 
muita  {Ps.  35.  7).  Et :  {b)  0  uUitudo  divitiarum  sa- 
pientias  et  scientite  Dd^  quam  inscrutabilia  suntjudicia 


(a)  Quidam  Mss.  mantts,  et  iatus.  pro  pedeSy  ut  Griecus 
auoque  mI  «00«  «6»««.  Confer  de  Stoicorum  globis,  quos  sta- 
tim  memorat,  epist.  133.  ad  Ctesiphontera  n.  3.  ubi  «ki««« 
Plalouis  irridet.  Tertullianus  de  anima  /n  athere  dorridlio 
mara  cum  Ptatone,  aut  circa  Lunam  cum  Endundombus 
Sloicorum,  Ykle  etiam  Clcerooem  1,  Tusc. 

{b)  Alii  Mss.  0  profundum  pro  altitudo,  qu»  nrior  leclio 
frequeotior  Uieronymo  est.  De  seouenti  voce  ttwestigabi- 
les  pro  ininoestigalnles  diximus  in  nne  epist.  78.  ad  Fabio- 
lain. 

S.  HlBRO!fYMI  I. 


Mi* 

e/itt,  cl  invesligabiies  viec  ejus.  Qms  enim  eognovit  sen", 
sum  Doimnl  :aut  quis  consiliarius  ejus  fuit  {Rom.  il. 
33  «f  34)?  iEtatum  autem  diversiUs  non  mutatcor- 
porum  veritatem.  Cum  enim  corpora  qootidie  nosira 
fluant,  et  ant  crescant,  aiit  decrescaut :  ergo  tot  eri* 
inus  bomines,  qiiot  qiiotidie  commutamur?  aut  aliiis 
fui ,  cum  decem  aiinorum  essom,  alius  cum  triginta^ 
aliiis  eum  qninqiiaginta,  aliiis  cum  jam  toto  cano  ca- 
pite  sum?  Igitur  juxta  Ecclesiarum  iraditiones,  et 
Apostojum  Paulum,  illud  est  respondendum  ;  quod 
in  virum  perfectiim  ,  et  in  mensuram  a^tntis  plenitu* 
dinis  Christi  resnrrecturi  sumus  {tiphes^  4 ),  in  qna 
et  Adam  Juoaei  {c)  conditum  autumanttet  Dpminiim 
Salvatorem  legimus  siirrexisse ,  et  mulu  alia ,  qiia^ 
de  utfoque  Testamenlo  in  suiTocationen)  b.-eretici 
protuli. 

25.  Es  qno  dte  ita  ccepit  bomlnem  detestari ,  et 
omnes  qui  ejusdem  dogmatis  erant,  lU  eos  voce  piN 
bbca ,  hostes  Domini  proclamaret.  Et  hxc  dixi ,  non 
m  breviter  haeresim  confiitarem ,  cni  muliis  volumi^ 
nibus  respondendum  est  [sil.esset],  sed  ut*fidem 
Unlae  femina^  ostenderem ,  QOiB  maluit  fnimiciiias 
hominiim  snbire  perpetuas,  quam  Dei  oCTensam,  ami- 
ciiiis  noxiis  provocnre. 

26.  Dicam  ergo  ut  cceporam ,  nibll  ingenio  ejiis 
docilius  fuit.  Tarda  erat  ad  loquendiim,  velox  ad  aii<- 
diendum  {Jac.  1.19):  memor  illiiis  prxcepti  :  Audi 
Israel,  et  lace  {Denter,  27.  9.  secnnd,  LXX).  Scriplu- 
ras  sanctas  tenebat  memoriter ;  ot  cum  amarct  histo^ 
riam ,  et  boc  veritatis  dlceret  fundamentum ;  magis 
tamen  sequebatur  intelligentiam  spiritualem  :  et  hoc 
cnlmine  a^dificationem  anim.^e  proiegebat.  Denique 
720  compiilit  ine  :  ut  vetiis  et  novnm  Instru- 
meniiim,  cum  (llia,  me  disserenle,  pcrlegeret.  Qiiod 
propier  verecundiam  negans ,  propier  assiduilatem 
lamon  et  crebras  pt^stul.itiorfes  ejiis  pra*sijti ,  ut  do- 
cerem  qiiod  didiceram  :  non  a  meipso,  id  est  a  prx- 
snnipiionc,  pessimo  prxcepiore,  scd  ab  illustribus 
Ecclesi.e  viris.  Sic  ubi  hxsitabam,  et  nescire  me  in- 
genue  confiiebar,  nequaquam  mibi  voluit  [al.vo/e^a/] 
acquiescere;  sed  jttgi  iiiterrogatione  cogebai,  nt  e 
miiltis  variisqiie  sententiis ,  quae  mibi  videretiir  pro- 
babillor,  indicarem.  Loquar  el  aliud ,  quod  forsitan 
«mulis  videatur  incredibile.  Hebrneam  linguam,  qinin 
ego  ab  adolescentia  mnlto  laliore  ac  sndore  ex  pario 
didici,  et  infaligabili  itiedltatione  non  desero,  ne  ipse 
ab  ea  deserar,  discere  voluit ,  et  consecui.i  est :  iia 
ut  Psalmos  hebraice  caneret,  (d)  et  sermonem  abs« 
que  tilla  .latinae  lingiiw  proprletaie  personarct.  Quod 
quidem  usque  bodie  iii  sancia  Hlia  ejiis  Eiistocbio 


(c)  Yldendus  MvJfas  TheiUtm,  Psal.  XCH.  et  Llber  co- 
«i  Partc  I.  cap.  XCV.  atoue  alii,  qui  uimen  de  Adami  oon- 
ditione  fabuhs  de  more  ineptissimts  scatenl.  Conferendus 
quoqiie  Auffuslinus  de  Genes.  ad  litteram  c.  XUI.  et  se- 
queuiibus.  Nam  Pauli  lestimonium  alleri  aliler  expiicani : 
ct  Amhrosiu»  qaidem,  Nec  enim ,  inqufl  perfectum  dicens 
ttrnm,  temporah  wnOe,  et  mensura  agnilicat, 

{d)  Nescio  an  vepius  habent  quidam  Mss.  penes  Bollan- 
dum  quoque,  Gracumgue  sermonem,  etc.  De  Hobrao  au- 
tem  idem  multo  antea  testatus  erat  eplst.  59.  ad  Paulam 
banc  eamdAtn,  obi  de  BlaesiUa,  /ta,  inqiiii,  ffebra*<B  linqui^ 
vtcerat  diflicuUates ,  vt  in  discendis  canendisque  Psaltmi 
cummatre{?BMh)contenderet, 

{V  ingt-neiif ; 


^  SANCTl  niERONYMI 

ccrnimus ,  qune  ila  scmpcr  adhxsil  mairi ,  ci  ejus 
obctlivil  iniperils  ,  ol  nnnquam  absqnc  ea  cubnret , 
nunquam  («)  procedcrcl ,  nunquam  cibum  capcrei , 
ne  unum  qaidcm  nomnium  liabcret  poteslatis  so;e , 
scd  et  paternam  et  maternam  substanliotam,  a  maire 
distribai  pauperibus  Isetaretor,  et  pietatem  in  paren- 
lem,  hasrcditatem  maximam  ei  divitias  crederet. 
Non  dcbeo  sileniio  prxUcrire,  qoanio  exiiliaverit 
f  audio ,  qood  Paulam  neptem  snam  ex  (k)  Lala  ct 
Toxodo  genitam  imo  volo  et  futur.e  Tlrginitatls  re- 
promissione  conccpum,  audierat  in  cunis  etcreplia- 
cuUs  balbuticnte  lingua .  allbltiia  cairt*re  :  ayiffqiie 
et  amilae  nomina,  dimidiatis  yerbis  frangere.  In  boe 
solo ,  patria  desidcrium  liabuil ;  ut  filioin ,  nnnim , 
neptem ,  renuntiassc  saeculo ,  ct  Chrisio  servire  co- 
gnoscerct.  ftuod  ei  impeiravit  ex  parte.  Nam  neplis 
Christi  flammeo  reservaiur :  nurus  aetem»  se  tradens 
pndicitia,  socrus  opera,  flde,  et  deemosynis  sequi- 
lur,  ei  Rom»  conatur  cxprimere ,  quod  Jcrosolymis 
llla  comptevit. 

721  ^^-  ^"'^  agimns,anima?cur  ad  moriem 
ejiisvcnireformidas?  Jamdndum  prolixior  liberCB- 
dilur,  dum  liinemusad  uliima  pervenire  ,  qnasi  ta- 
cenlibus  nobis,  et  in  laudibus  illius  occupalis,  difforri 
possil  occubilus.  Oucusque  prosperis  navigavimus 
venlis,  cl  crispaniia  maris  (e)  «quora  labciis  cariiia 
sulcavil.  Nunc  in  scopulos  incurril  oralio,  et  lunien- 
tibtis  fluctuum  monlibus,  praesens  oirique  noslrum 
intenialur  naufragium  :  iia  ut  cogamur  dicere :  Pra- 
ceptor,  iaho$  no$  fac,  perimus  ( Marc.  4.  58.  et  Lue. 
8.  24).  El  illud  :  Exurge.ut  quid  obdortnii^  Domine 
(Psal.  45. 25)?  Quis  enim  possit  siccis  oculis  Paulam 
Barrare  morienlem?  Incidii  in  gravissimam  valetudi- 
nem,  imo  quod  optabal,  invenit,  ut  nos  dcsercrct,  et 
plcnius  Domino  jungerelur.  In  quo  languore,  Eusto- 
chii  fili»  probata  semper  (d)\n  matrem  pictas,  magis 
ab  omnibus  caniprobaia  est.  Ipsa  assidere  lectolo , 
fl.ibellum  tcnere,  susleniare  capul,  puWillum  suppo- 
ncre,fricare  pedes,  manu  slomachum  confoverc, 
moHia  slrata  componcre,  aquam  calidam  tcmpcrare, 
mappulam  [al.  matulam]  apponerc,  omnium  ancilla- 
rum  praivenire  officia,  et  quidquid  alia  fccissel,  de 
sua  mercede  putarc  subtractiira.  Qiiibus  illa  precibus, 
qoibus  lamentis  et  gemiiu .  inier  jaccnieni  mairem , 
el  specum  Domiiii  discurrit,  iie  privarelur  tanio  con- 
lubernio, ne  illa  absenie  vivcret :  ut  codem  fcieiro 
portorelur?  Scd,  o  niortalium  fragilis  cl  caduca  i»a- 
tura ,  et  nisi  Chrisii  fides  nos  cxiollal  ad  coBlum ,  el 
atcmilas  aninia;  promitlatur,  cwn  bestiis  ac  jmnen- 
lis,  corporum  uiia  condilio  csl.  Idem  occubilus  justo 


m 


ia)  Aliquot  Mss.  prodereU  Credo  tegcndum  prodtret. 

h)  Recole  »u|.erioreni  eiwslolam  nom.  i.  eaque  la  pn- 
,»ns  €  urffisenie  ei  gaiideiiie  avo,  jKirvute  adbuc  Paute 
\mRMti  balbulicns  ChiisU  alleluia  resonabal :  »  el  num.  3. 
«3  de  reproimsslone  iiata  sil,  et  pnus  chnsto  consecraUi 
!}ttSn7eml«,  quam  anie   voiis,  quam  utero  concepent 

"Tlunns S.  Maxinii Ms.  nmrM  terga kbem; meUus forle 
iJ&Ju  Mox  nro  mantibus,  Vicloiius aliique mo<f fr««.  De- 
S^^^^l^^^^  ^^^  Bollauduni,  pro  ulnq^ie no- 
tUiwn,  legunl  vtriusqfte  numasteru. 
{d}  Ivtliii  aiilea  in  malre. 


et  Impio,  bono  ci  malo,  mundo  ac  immundo,  aacri- 
ficanil  et  non  sacrifleanti.  Sicut  bonos,  ita  et  qui  pee» 
cat.  Stcnt  qui  jurat,  ita  et  is  qoi  juramenlom  metoit. 
Similiter  et  hominds  et  jumenta  in  favillatn  et  cinc- 
rem  dlssolvnntur. 

28.  (e)  Quid  did  immoror,  et  dolorem  meum  dilTe- 
rendo  facio  longiorem?Sentiebat  prudeiitiasima  fcmi« 
narum  adcsse  mortem ,  et  frigente  alia  parte  corporis 
atqoe  membroruin,  solum  animae  teporem  in  sacro 
peclore  palpitare ,  nihilominus  qiiasi  ad  suos  peqne- 
^^  y  72S  alionosque  desereret ,  illos  versiculos 
snsurrabiit  [Ms.  S.  Maxim.  sulfoeabat]  :  Domne^  dilexi 
decorem  domus  tua  H  locum  habitatioHis  glorice  tuee 
(Psat. 25. 8).  Et,  Quam diteeta  tabemacula  fna,  Domine 
uirtutum,  concupisdt,  et  deficU  anima  mea  in  atria  Do- 
mini  {Psat.  83. 1).  Et,  Ele^  abjecta  etse  in  domo  Da 
mei,  magis  qmam  habitare  in  tabemacuUs  peecatorum 
(Ibid.ii).  Cumque  a  me  interrogaretur, cur  taccrei, 
eur  noUet  respondere  (f)  inelamanti ,  an  doleret  ali- 
quid,  Grxco  sermonc  respondit,  nihil  sc  babere  mo- 
lesiias  (I),  sed  oinnia  qiiieta  et  tranquilla  peispicere. 
Pnst  hsec  ohmotiiit,  et  clausis  ocolis  quasi  jain  mor- 
talia  despiccrct,  osquc  ad  expiralionem  anima;,  eos- 
dem  roi>etebat  versiculos  ,  (g)  ut  qood  dieebat ,  vix 
aiidire  posscmus:  digitumqiie  ad  os  lenens,  crucis 
signuin  piiigebat  in  labiis.  Defecerat  splritus.  et  anhc- 
lahatiiimortem;  aiiiinaqiie  crumpcre  gestiens,  ipsum 
siridorem,  quo  mortaliom  vila  finitur,  in  laudcs  Do- 
mini  convertebat.  Aderant  Jerosolymorum  [Joannes], 
et  aiiarum  nrbiuin  Episcopi,  et  Saccrdotum  infertoris 
[al.  fit/^mor^fjgradiis»  ac  Levitarum  innunicrabilis 
multittido.  Oinne  monasterium ,  virginum  et  mona- 
cliorum  cliori  repleverant.  Statimqoent  aodivit  spon- 
soin  vocantem  ,  Surge,  »«it,  proxima  mea,  spedosa 
mea ,  eutunU>a  mea :  Quoniam  eue  h^ems  iransiit  et 
reeessit,  pluvia  abiit  sibi  (Cant.  2. 10.  If);  lata  re- 
spoiidit :  Ptores  uisi  sunt  in  terra,  tempus  seciionis  ad- 
venit  (Ibid.  li).  El  Credo  videte  bona  Domini  in  terra 
viventium(PsaL^,iZ). 

29.  Ex  hinc  noii  uiulatos ,  non  planetus,  ut  inler 
swculi  honiines  fhTi  solet ,  sed  Psalmorum  linguis 
diversis examiiia  [Ms. «x  animo]  eoncrepabant.  Trans- 
lataque  Episcoporum  manibus ,  et  cervicem  fcrelro 
stibjicientibus ;  cuin  alii  Pontifices  lampadas  cereoe- 
qne  praBferrenl,  alii  choros  psallenliom  ducerenl,  in 
niedia  Ecclcsia  speluncae  Salvatoris  est  posita.  Tou 
ad  funus  ejus,  PalGcsilnarum  urbium  turba  convcnit. 
Qoeiii  monachorum  latentium  in  eremo  ccHula  sna 
tcnuit?Qnam  virginum  cubicolorom  secreta  (h)  texe 
ruiil?  Sacrilegitim  putabat,  qui  non  tali  ferain»  nlli- 
mum  reddidisset  officium.Viduaset  pauperes  &n  excm- 


ie)  Aliis  verbis  codic^  nostri  omues,  quid  dtu  differo, 
et  dolorem  meum  in  aUis  immorando,  facw  tongwrem  ? 

(f)  Vooein  inctanumti,  qnain  aniiquiores  omnes,  quibus 
ulimur,  Mss.  habenl,addidiaiiisexeorumlide.  . 

(g)  Duo  Reginae  exemplaria,  repeiebat  verstculos,  vurvt 
anre  aoposita  audirepossemus  :  vel  quod  dicebat,  exwah 
direm,  elc.  Brevius  Cisierciense,  vix  ut  audvem  qtwd  uir 
cebat.  ^  -      -, 

(h)  Heic  qiioque  Mss.  uno  consensu  tawerunS.  rum  ^  i- 
cKiiius,  sacrtl^gttm  putabant.  -      ^  ^    _,      . 

(I)  oiSiv  s.,tV/ideav.  Vitl.^Iian.  Iib.  2  de  Gorgia. 


905  EPISTOLA  CIX. 

pluin  Dorcadis,  vesies  ab  ea  pncbiias  oslotidcbant 
{Act.  9.  39).  Omnis  723  iiiopunt  innliiiudo  ma- 
irem,  el  nutriliam  IMss.  nulriculam]  se  pcrdidisse  cla- 
mabal.  Quodque  niiruro  sil ,  nibil  pailor  inutaverat 
facieni,  sed  iia  dignilas  quaedam,  et  gravitas  ora  com- 
pleverat,  ut  eain  imtares  iion  inoriuam,  sed  dormlen- 
lein.  (a)  Grseco,  Latiiio,  Syroque  sermune  Psalmi  (b) 
iii  ordine  personabanl  :  non  soiuin  triduo ,  donec 
subter  Ecclesiam,  et  juxta  specuin  Doinini  conderc- 
tur ;  sed  per  oinnem  bebdomadam,  cunclis  qui  vene- 
rant,  suum  funus,  et  proprias  credentibus  lacryinas. 
Vetierabiiis  virgo  fllia  ejus  Eustocbiom  ,  quasi  abla- 
ciata  super  iiiaireiii  suam ,  absirabi  a  parcnte  non 
poterat :  deosculari  oculos ,  hacrere  vultui ,  totum 
curpus  ainplexari,  et  se  cum  niatre  velle  sepebri. 

50.  Testis  est  iesus ,  ne  unum  quidem  nunimum 
ab  ea  filix  dcrelictum,  sed,  ut  ante  jam  dizi ,  dereli- 
ciuin  inagnum  xs  alienum  :  et ,  qiiod  his  difOcilius 
cst,  fratrum  et  sororum  immensain  multUudinem, 
qiios  susieiitare  arduiim,  ct  abjiccre  Impiuni  esl. 
Quid  bac  virluie  mirabilius,  feminam  nobilissim:» 
faiiiili;e,  magnis  quondam  opibus ,  tania  fide  omnia 
tlilargitam  ,  ut  ad  cgeslatem  pene  iiliimam  pcrveiii- 
let?  Jacieiil  alii  pecuiiias,  et  iii  corbonain  Dei  ara 
congesla ,  funalibusque  aureis  dona  pcndentia.  Nbmo 
plus  dedit  pauperibus ,  quani  quse  sibi  nihil  reserva- 
vil.  Nunc  illa  diviliis  fruilur,  ct  his  bonis,  qutB  nec 
oculus  vidit ,  nec  aurit  audivit ,  nec  in  cor  hominii 
ascenderunt  (2.  Cor,  2.  9).  Nosiram  vicem  dulcnius, 
ct  invidere  potius  gloriai  ejus  videbiniur,  si  voliieri- 
inus  diutius  flere  regnanteni. 

51 .  Secura  csio ,  Eusiochiuin ,  niagna  basreditate 
diiata  es.  Purs  lua  Doiiiinus  :  et  quo  magis  gaudeas, 
maier  lua.  loiigo  mariyrio  corouata  est.  Non  soluiii 
enim  efTiisio  sanguinis  in  coiifessione  reputaiur ;  sed 
DEVOTiE  quoque  nieniis  servitus  iiniuaculata  quoli«< 
diaiiuin  niarlyrium  e»t.  Ilia  corona  de  rosis  ot  violis 
|ileciiuir  [Ms.  S.  Max.  texitur],  isU  de  lilils.  Uude  e( 
in  Cantico  scribitur  Gaiiticorum  :  Fratruelis  tneu$ 
candidus  et  rubicundui  {Cant.  5.  10);  et  iu  pace,  et  in 
bello  eadcm  724  Pi^a;inia  viucentibus  tribuens. 
Mater  inquam  tiia  audivltcum  Abraham  :  Eaideterra 
tua,  et  de  cognaiione  («a,  et  veni  in  terrant^  quam  osten» 
dam  tibi  (Cen.  i^.  \).  Et  per  Jeremiam  Dominuin 
pracipicniem  :  Fugite  de  medio  Babylonie ,  et  sahate 
animas  vestras  {Jerem.  48.  6)  (c)  Et  usque  ad  diein 
inorlis  suae  non  est  reversa  iii  Gbald.Tam ;  nec  ollas 
^gypti ,  et  virulentias  cariiium  desideravit  ( Kxod. 
16.  3),  sed  choris  coinilata  virgineis,  civis  esi  Salva- 


(a)  ExpuDximus  vocem  Hebrceo,  quam  aotea  edili  beic 
pr£|>oiiebaiu,  el  Mariiana^us  ex  una,  caque  marginali  Cbi- 
iiiaceasis  Ms.  noia  asseruii.  Cxaeruiii  ab  aliis  Mss.  abei*a(« 
iieo  ia  ullo  unquain  nos  iiivenimus.  Pneierea,  qnod  nou- 
laluiu  esl  eLiaui  Bollaiido,  Syriacum  erat  vui^i  istbic  idiom.), 
ei  i>auci  saiie  tunc  fueriuL,  qui  Hebraicam  linguam  ita  cal- 
lereui.  Paulo  post  Regiuse  bbcr,  tm  sotum  triduo^  et  do- 
ueCt  eic. 

db)  Yid.  snpra  pag.  705.  notam  c. 

(c)  Addit  Rcaiiuus  Episcopus,  Ewc  auteni  exUt  de  terra 
sttOy  quorum  in  excutplaribus  nostris  vestigium  est  nuUum. 
Paulo  posijuTuleutia^  proniiscue,  iro  virutentias,  occurrit 
inMss.  et  Rosuveidus  legit,  cui  asscreudae  lectioni  Tacit 
illud  Celsi  1. 11.  c.  27.  caro  onudsjuruknta. 


900 

toris  effecla  ,  et  de  parvula  Betbleem  coelcstia  regna 
conscendens ,  dicit  ad  veram  Hoemi  :  Populus  tuns , 
populus  meus,  et  Deus  tuus,  Deus  meus  (Ruih.  1). 

32.  Ilunc  libi  librum  ad  duas  lucubratiunculas , 
eodem  quein  tu  susdnes  dolore ,  diciavi.  Nain  quo~- 
liescuinqiie  slyluin  flgere  volui,  et  opusexarare  pro- 
inissum  ,  toties  obrigueruut  digiti ,  cecidit  manus  , 
sensus  elanguit.  Unde  et  inculta  oratio,  votQm  scri- 
beiKis  absque  ulla  elegantla  et  verboruin  lepore  te- 
staiur. 

33.  Vale ,  o  Paula  ,  el  culioris  lui  ultimam  sene- 
ciutem,  oraiionibus  juva.  Fides  et  opera  tua  Chrisio 
te  sociaiit ,  prasens  f icilius  quod  postulas ,  impetra- 
bls.  Exegi  monumentum  wre  perennius  {Borat.  od. 
ultim.  lib.  5.  Carm. ) ,  quod  nolla  destrucre  possit 
vetustas.  Incidi  elogium  seputcro  iuo,  quod  huic  vo- 
lumini  sobdidi ,  ut  qiiocomque  noster  sermo  perve- 
nerit,  te  laudatam ,  te  in  Beihleem  conditam  lccii«» 
agiroscat. 

{d)  Sequiturtitulussepulchri. 
Scipio  quam  genuit,  Pauli  fudcre  parentes, 
Graceorum  soboles,  Agamemnonis  inciyia  proies^ 
Hoc  jacet  in  tumuio  :  Pauiam  dixere  priores, 
Eustochii  genitrix ,  Homani  prima  Senatus : 
Pauperiem  Christi ,  et  (e)  Beihiemilica  rura  secuia  «I. 

(/)  Iii  fronte  speluncx. 
Aspicis  angustum^  preecisa  in  rupe  sepuicrum? 
Hospitium  Pauice  est^  cmiestia  regna  tenentis. 
Fratrem,  cog^tatos,  Romam,  patriamque  retinquens 
725    i>t9i^ia*f  soboiem,  Bethiemiti  condiiur  antro. 
Hic  prcesepe  tuum^  ClirisU^  atque  hic  fnystica  magi 
Munera  portanles,  homimque^  Deoque  dedire. 

34.  Dorinivit  saiicia  et  beata  Paula ,  septimo  Ka- 
lendas  Februarias,  lertia  subbatl  posi  solis  occiibituni. 
Scpulta  esi  quinto  Kaleiid.  earuindeui.  {g)  Honorio 
Aiigtisto  sexies ,  et  AristaMieto  Consulibus.  Ynlt  In 
Sancto  proposilo  ,  Roin;e  annos  quinque ,  Betbleem 
annos  viginii.  Onine  \\Ut  teinpus  implevit ,  annis 
qvinquaginta  sex ,  meiisibus  octo ,  diebus  vigtmi  et 
uno. 


EPISTOLA  CIX(j). 

▲D  RlPARIUM  PRESBVTERUM  {h). 

Admonitus  Riparii  Presbyteri  iitterii,  quod  Vigiiantius 
doceret ,  Martgrum  non  esse  coiendos  dneres ,  da- 
mnaretque  soienmes  Christianorum  ad  eorum  sepuicra 
vigiiias ,  hac  epistoia  quasi  veiilatur ,  ac  prasiudit  ad 
pugnam,  ostendens  se  paratum  ad  refeiiendum  iwmi^ 
nis  errorem,  si  libros  iiiius  ad  se  mittat. 
1.  Acccptis  primum  litteris  luis,  iion  resprmdere', 

{d)  His,  sequitur  Hluius  sepuicri,  Msb.  sibBtituimt,  £p». 
taphtum  paulie  viduas. 

{e)  MariianaMis  Beihieemkicaf  ot  mox  Bethleendti^  aique 
alii  quoque  Bethlehemitica^  et  BeMehemiti,  quod  carnuQi» 
ralio  non  {Mtitar,  slquid(»n  ^ilaba  prima  oorripitur  obmu- 
tam  et  liquidam  insequentes. 

(f)  Ms.  S.  Maximi  apud  BoUiDdom,  £1  in  foritms  sepui- 
cn  hm  habeSy  etc. 

(4)  AQDum  denonUuit  404.  ez  Goosularibus  Fastis. 

Xh]  AUas  85.  scrinta  Iwc  an.  404. 

(i)  Martianseus  tadit  Tarraconensem  ex  Cluniacensi  Ms. 
nec  sane  iulelligimus,  auam  verc,  nam  cls  Pyreusos  uiou« 
tes  in  Gallia  exlitisse  Ulum,  quemadmodum  et  Deslderium 


907 


SANCTl  IIIERONYMI 


m 


siiperbue  «si  :  retpondere ,  temerluius.  De  iis  cuiu 
rebu»  hiterrogAS ,  («)  qaae  et  prolerre  ei  aiidire  sacri- 
(ogim  est.  Ais  Vigilaiilium.,  qui  x«t*  i^iffwn  lioc 
▼odlor  nomine  (iiam  Donniiantios  rectiue  diceretur) 
ot tetidiim  rur»us aperire, et piiloreni  spurcis&imiim 
cotttra  aanctomm  Martyruin  proferre  reliqiiias  :  et 
iios  qui  eas  suscipirous  [  ai.  9u$pldmui  ]  appellare  ci- 
iierarioe  el  idoloiatras»  qui  inortuoruro  hominum  ossa 
veiiereronr  [al.  vcNmmiir].  0  infelicem  horoinem»  et 
onini  laerymarum  fronte  pbngendum,qm  hxcdicens» 
non  se  inielligit  [  al.  inielUgai  ]  esse  Samariianiim  et 
lud«um,  qui  corpora  moriuomm » pro  imroundis  ba« 
bent,  et  etiaro  vasa  qiue  in  eadem  doroo  fuerinl,  pollol 
suspicantur:  796  Bcqiientes  occidentero  litieraro,  et 
noii  spiritum  vivificanlero.  Nos  aiitem  non  dico  Mariy- 
ruro  reliquias,  se«l  iie  soiero  qiiidero  et  liinaro,  iion  An« 
gelo«,  non  Arciiangeios,  non  Clierubim,noD  Serapbim, 
et  omne  nomen  qood  tiominatar  et  iii  proKcnli  saccalo 
et  in  futuro  {Ephe$,  1.  21),  colimus  et  ado^amiis  :  ne 
serviamus  crealurae  potiiis  quam  Creaiori »  qui  esl 
benediaus  in  saeciila.  Honomniiis  autem  reliqiiias 
Manyram ,  nl  eum  cujiis  sunt  Martyres ,  adoremus. 
nonoramos  servps ,  ut  lionor  «ervoram  rediindet  ad 
Bominiiro, qui  ait :  Qm  9o$  siuctptl,  me i9t$dpii  {Uatih. 
10.  40).  Ergo  Petri  et  Pauti  immundae  siiiit  reHqui:vT 
*ergo  Moysi  corpusciilum  immundum  erit?  quod  jnxla 
Uebraicaro  Verlialem  ab  ipso  sepultum  est(^)  Domi- 
tio  {DiMi.  S4.  6)?  Ei  qiiotiesfumque  Aposioloruro  el 
Pmplietarum ,  nt  omuioro  Martyraro  Basilieas  iiigm* 
dimiir ,  toties  idoloniro  templa  venemmur  ?  aceensi- 
qoe  anle  lumulos  eoraro  cerel,  idololairi»  insigiiia 
suntt  Plos  aliqoid  diearo,  qiiod  redundel  in  aitctnris 
eaput :  ei  insannm  cerebrum ,  vel  sanet  aliquando , 
vel  deleai;  ne  [al.  n«r.]  lanlis  sacrilegiis  simplicium 
animae  subverlanlur.  Ergo  et  Domini  corpus  iu  sepul- 
*<T0  positom ,  immundum  fuil?  £t  Angeli,  qiii  candidis 
iresiibiis  utebantur,  moriuo  cadaveri  atqne  polluio 
pnrbebanl  excubias;  ot  post  mulla  Kecula  Doraii- 
laniiiis  somniarel,  imo  eructaret  immuiidissiinaro 
f  rapulam  :  et  curo  Jiiiinno  perseeutom,  Saiictoruro 
Oiisilicas  aut  desiitierct,  aut  in  lempla  couveneret? 
2.  Hiror ,  sanctum  Episeopum  ,  in  cujus  parochia 
«sse  Presby ter  dicitur ,  acquicscere  furori  ejns  *:  et 
non  virga  Apostolica,  virgaqoe  ferrea  confringere  vas 

iiuie  est  longe  verosimilios ,  qiiod  hi  dolerent  Parochias 
suas  ▼tdnia  VigibDiil  hxrelici,  qui  eConveonarum  civHaie 
In  Gallia  erat ,  fuisse  oiacublas.  Accedit  oihil  hiijusniodi 
baberi  io  Mss.  iioslris,  in  quilHis  fere  ut  io  Yeronensi,  M 
Biparium  Pre$lfyterwn  de  re/tgutra  Sanclonm  reterendi$ 
inscribkur. 

(cr)  Mss.  summa  consensione,  et  Yictor  qooqoe  slc  le« 
cnint;  at  Martiaoaeub  ^iu  sobstitait,  qme  moutio  si  io  Mss. 
occurrit ,  crilioorum  lemerilaii  adscribenda  est ,  nam  et 
a|.iid  optiBK»  bonae  Latinilatis  seriptores  passim  eveuil,  iit 
rf$.  qMd,  et  rerwn,  qua,  neutro  genere  conJungantur.Ci- 
HHtro  xYI.  eilslobi  lY.  numero  5.  mmpttn  ne  parau  vUa 
m  re^quoa  ad  vaUtudinem  opu$  $U.  Sallustius  in  Jugurtha 
cap.  M.  «  abondantia  earum  rerum ,  quse  Drima  mortales 
difcunt.  Livius  3i.  i9.  rebusque  aliis  divinis  humanisquc, 
qiueper  ipsos  agcndaerant,  i^rfectis»  et  landem  A.  Gel- 
hus,  ut  ab  aliis  ahstineanius,  lib.  1.  c.  S.  mnwrati$  nwitis 
matfuuque  rebu$ ,  i^uee  bene  ac  benevote  po6t  redditain  pa- 
cem  samnUibus  feci8$et. 

'<6)  Yidendus  S.  £pi|>banius  Haeres.  I.X.  et  L](IY.  qui- 
bns  locis  Hcbneorum  et  Christiaaorum  quoqve  tradilbnem 
iaioitt  edisserit. 


iniiiile,  et  iradt-re  in  inieritmn  caniis,  ut  spirilus  sal- 
viis  Gal  (  i.  Cor.  5.  5  ).  Meininerit  illius  dicii :  Si 
9ideba$  fwem,  currebn$  cum  fo,  ei  cum  adulteri$ 
partiomiu  tuam  poneba$(P$,  49.  ig).  Et  in  alio  loco: 
/r  matuiino  interfieiebam  omnea  peccatore$  terrm  ^ 
727  ^  di$perderem  de  civitaie  Domini  omne$  ope- 
ranit$  iniqHilalem  {  Ibid.  iOO.  8 ).  El  iUTOin  :  Nonne 
odiente$  te^  Domine^  odio  habui,  et  $uper  ittimico$  tue$ 
tabe$cebam?  Perfeclio  odio  oderam  Ulo$  (Ibid.  438. 2i. 
2i).  Si  non  sunt  honorandx  n'liqni;c  Harlyrum,qno- 
modo  legimus  :  Pretio$a  in  con$pectu  Donuni  mor$ 
Sanctorum  eju${  Ibid,  115.  6  )?  Si  ossa  eorum  [al. 
worfnoniiN  ]  |K)lluunl  coiitingentts,  quomodo  Eiisxus 
niorluus,  mortuum  suscitavit,  el  dedit  vibim  (4.  Reg, 
13)(c)corpus  quod  jiixla  Yigilanlium  jacel)at  immun- 
diim  ?  Ergo  oninia  castra  Israel  tlci  cicrcilus  ei  |k>- 
puli  Dei  fuere  immunda  ,  qiiia  Joseph  et  Patriarcha* 
riim  cor|K>ra  portabant  iii  solilQdine  :  et  ad  sanciam 
TerRim,  nnmundos  cineres  pertuleriinlt  Josepb  quo« 
qoct  qui  in  lypo  pr.ecessit  Oomini  Salvatoris ,  scele* 
raius  riiit ;  {d)  qui  lanta  ambitione »  Jaeob  in  Hebron 
ossa  poriavit;  ut  immundum  patrem  ,  avo  el  atavo 
sociaret  iiiiinundis ,  et  morlunm  morluis  copiilarct  ? 
0  praecidend.im  lingiiain  a  medicis ,  imo  insanum 
curanduin  capul ;  utqui  loqui  nescil,  discat  aliquando 
reiicerc.  Ego  [  al.  ergo  ]  vidi  boc  aliqoando  por- 
letitum ,  et  tcsitmoniis  Scripiiiraram  ,  qiuisi  vinetilis 
Hippocralis  voliii  ligare  furiosum  :  scd  ahiit,  excessil, 
evasit ,  eriipii ;  et  inier  Adris  flneitis  Cmiiqiie  regis 
Alpes ,  in  nos  dcclauiando  clamavit.  Qoidqijid  biiiii 
amans  loquitur,  vociferatio  et  clamor  esi  appcllniidii<. 
3-  Tacila  ine  forsitan  cogitalione  reprehendas,  ciir 
in  absentetn  invebar.  Falebor  libi  dolorem  meoiii. 
Sacrilegium  lantnm  paiienier  audirc  non  possutn. 
Legi  enim  {e)  seiromaslen  Pbinees  {Num,  25),  anste- 
ritaiem  Eliae  (3.  Reg,  18),  zelum  (/)  Simonis  Cliana- 
ii.Ti,  Petri  severilatem  Aiiaiiiaiu  et  Sapphiram  inici* 
dantis  ( Act,  5.  5 ) ,  Paultque  constanliam  ,  qui  Ely- 
mam  magum  viis  Domini  resisienlem,  aeternii  cxciiato 
damnavit  ( D<H^  13.  el  11 ).  Non  bst  cnidelilas  ,  pro 
Deo  pietas.  Unde  et  in  Lege  dicilur :  Si  frater  tuu$,  ei 
amicue^  et  uxof^  qumeel  inunu  tuo^  depravare  te  voluerii 
a  verilate,  $ii  manue  lua  euper  eo$^  et  effundee  $anguinefn 
eorum,  et  aufere*  malmn  de  medio  Jsrael  {tbid.  1 3  el  ^8). 
Ilerutu  dicain :  728  ^^^'  Manyrum  inimiiiidac  sunt 
reliquix?  El  quid  passi  sunl  Aposloli,  ut  iminonduin 
Slephani  corpus  lanta  funeris  ambiiione  prxcedereni, 
et  facerenl  ei  plancluin  magiium ;  ut  eorum  luctqs  in 

(c)  Olim  penes  Erasm.  et  vetnstiores  edit.  erat  corpori, 
pro  corpue ;  Mariianaeusautem  utramque  vocem  omisit,  nos 
alterain  e  Mss.  et  Vicloriana  editione,  ulpot^^  necessariani 
reslituimus ,  et  corpori  i.Rctullmus,  quoo  ut  etiam  Victo* 
rius  notat,  magis  ad  qusstionis  propositum  &dt.  ut  corpus 
mortiiitiu  oicatur  vi^ain  dedisse  cadliveri,  quam  Elisaeus. 

(d)  Ms.  coenobii  S.  Salvatoris  Bonouiae,  cuitania  funeris 
ambttio  preecedereu  et  faceret  Jacobinuebron  o$$a  portari^ 
tametsi  i^ostremum  vert)um  revera  ntagis  ex  coojectiira 
leKimiiS,  (*t  ut  scnsus  ulcumqiie  oonstet. 

{e)  Sic  vocant  LXX.  laoceam,  qua  scorlum  Madianiildem 
Phines  confbdit. 

(f)  Simon  Zelotc-s  Apostolus.  quem  ex  Heliraica  etymo* 
logia  chananman^\\\U  qucdidemsonat,  sc  penes  Graecos, 
'leiote$ ;  et  fortc  ad  evitandam  mmc«»u«  ,  ue  diceret,  uUou 
simome  zelvtee. 


909 


«lostrum  gaudiam  fcrtcrclur?  Nam  quod  dids  eum 
vigilias  execrari.  facil  cl  hoc  conira  vocabulum  suum, 
ut  vclU  dormire  Vigitantius,  ct  non  audiat  Salvaiorcm 
dicentem  :  Sic  non  potuislii  una  horu  vigilare  nucum? 
Vigilate  et  araie ,  ic(  non  intretis  in  tentationem.  Spiritue 
promptu$  €st^  $ed  caro  infirma  (MaUh.  46.  4fO.  el  Marc, 
U.  37).  Et  in  :kIio  loco  Proplieu  decantat :  Media  no- 
cte  iurgebam,  ut  confiterer  tibi ,  $uper  judicia  justitim 
tucB  (  PsaL  il8.  62).  Dominum  quoque  in  Evangelio 
legimiis  pemoclassc ,  ct  Aposiolos  clausos  carcerc 
toia  nocle  vigitassc,  ut  illis  psaUentibus(ii)terra  qiia- 
terctur ,  custos  carceris  crederel ,  magistralus  el  ci- 
vitas  terrerenlur.  Loquiiur  Paulus :  Orationi  JASt«k«, 
vigUantee  in  ea  {Colo$$.  4.  2).  Et  in  alio  loco  :  In  vt^- 
10$  freqnenter  (  2.  Cor.  li.  27  ).  Dormiat  itaqiio  Vigi- 
lantius ,  el  ab  czterminatore  ifigypti  cum  iOgyptiis 
dormiens  suffocetur.  Nos  dicamus  cum  David  :  Non 
dormitabit^  neque  domuei,  qui  cu$todit  l$rael{P$.  i20* 
4) ;  ul  veniat  ad  oos  sanctus,  et  a»,  qui  inlerpretatur 
mgil  {Dan.  4.  iO).  £t  si  quando  propter  peccata  noslra 
dormierit,  dicamus  ad  eum  :  Exurge^  quid  domnta$^ 
Domine  {Mallh.  8.  25)?  cxcitemusque  illum,  ct  navi- 
cula  fluctuante,  clamemus  :  Magi$tert  $al9o$  no$  fac , 
periittue. 

4.  Plura  dictard  volueram,  sl  iion  Epistolans  bre* 
viias  pudorem  nobis  tacendi  imponeret :  ei  si  lu  ti- 
l>roriim  ipsius  ad  nos  voloisses  mitiere  cantilenas,  iH 
scire  po^semus  ad  qwe  [al.  ea  qum]  rescribere  debe- 
remus.  Niinc  autem  aerem  verbenivimus,  et  non  tam 
iilius  infulelitatem,  qiise  omnibus  patel,  quam  noslram 
fideni  apeniimus.  Gaeterum  si  volueris,  longiorem  nos 
ndversuin  eum  librum  scribcre,  initte  nxnias  illius  et 
ineptias,  ul  Joaniiem  B.iplistam  auiliat  pnedicaniem  : 
Jam  $ecuri$  ad  radice$  arborum  po$Hae$t.  Omni$arhor^ 
quw  non  facit  fructum{b)bonum^  extideiur^  et  ht  ignem 
fuiuctur  {Ibid.  3.  iO). 

729    EPISTOLA  CX(c). 

▲UGUSTIlll  AD  BIBBOfltifOll* 

Hieronymum  litleri$  $ui$  nonnihil  offeneum  demulcere 
$ludet  Augu$tinu$.  Apologiam  iliiu$  contra  Ruffinum 
accepi$u  $e  te$tatur,  deplorane  tantoe  inter  viro$ 
quondam  amici$$imo$  tam  amarulentam  diecordiam 
incidi$$e. 

Domino  venarando,  ct  desideratissimo  fratri  com- 
presby  tero  Uieromviio,  Acgustjncs  in  Domino  salulem* 
i.  <  Quamvis  exisiimem  antequam  ista  sume- 
res,  venisse  in  manus  inas  lilteras  meas,  quas  |>er 
Dei  servum,  lilium  iiostram  Cyprianum  Diaconum 
iiiisi,  quibus  cerlissime  agiiosceres  nieam  esse  epi- 
stolain,  cujus  exeinplaria  illiic  pervenisse  [al.  ve- 
ni*%e]  coinniemorasti ;  unde  jam  ine  arbilror  rescri- 
piis  tiiis,  velitt  Enicllinis  {d)  gravibus  alque  acribus 


FPISTOLA  CX.  9lt 

csestibus  {jEnad.  V),  tanqoam  audacem  Dfretem 
coepi!$se  putsari  atqiie  versari :  iiunc  tamen  eis  ipsis 
respondelK)  liiteris  tiiis,  quas  raihi  per  sanctum  fi- 
lium  noslrum  Aslcrium  jam  [al.  al»est;«ifij  mittere 
dignatus  es,  in  quibiis  multa  in  ine  comperi  tnas  be- 
nevolenlissiinap.  caritatis,  et  rursus  quaedam  nonnut- 
lius  (e)  a  me  tuae  offensionis  indicia.  Itaqoe  ubi 
mulcebar  legens,  Ibi  continuo  feriebar  :  hoc  sane  vcl 
maxime  admirans,  qiiod  cum  te  dicas  exemplaribiis 
titterarum  mearum  ideo  non  temerc  puiavisse  cre- 
dendum,  ne  forte,  te  respondente,  laesus  Juste  expo- 
stularem,  quod  probare  ante  debuisses,  meum  esse 
sermonetn,  ct  sic  rcscribere ;  postea  jubeas,  si  mea 
est  epislola,  aperte  me  scribere,  aut  mitiere  exeni* 
ptaria  veriora,  ut  absqiie  ullo  rancore  siomachi,  iii 
Scripturarum  disputatione  versemur.  Quo  pacio  enim 
possumiis  in  bac  disputatione  sine  rancore  versari, 
si  me  laydere  paras  ?  aut  si  non  paras,  quomodo  ego^ 
le  non  Isdente ,  abs  te  besus  justa  expostularem 
730  4"^  prol>are  ante  debuisses  meiim  esse  ser^ 
inonem,  et  sic  (/)  rescribere,  boc  est  ot  sic  lcdere? 
Nisi  enim  rescribendo  laesis8es,.ego  jusie  expostulare^ 
non  posscm.  Proinde  cum  iu  rescribis,  ut  kcdas^ 
quis  loctis  nobis  relinquitur  in  disputatione  Scriptu- 
rarum  sine  ullo  rancore  versandi?  Ego  quidem  absit 
ut  tacdar,  si  niihi  ccrta  nuione  volueris  et  j^toeris 
deinonstrare  illod  ex  epistola  Apostoli,  vel  quid 
aliud  Scripturarum  sanctarum  te  verius  intellexisse^ 
qiiam  me  :  imo  vero  absil,  ut  non  cum  gratianiiu 
actione  lucr is  mets  depulem,  si  foebO'  tb  docente 
instructus,  aut  eroendante  correctus. 

2.  c  Verumumen  tu,  mibi  frater  carissimCt  nisi  le 
puuires  laesum  scripiis  meis,  non  me  putares  la^di 
posse  rescriptis  tuis  Nullo  enim  modo  id  de  te  opina* 
tus  fuero,  quod  te  non  {g)  arbitraris  laesum  si  sic  Umen 
rescribis  ut  taedas.  Aut  si  te  non  sic  rescribente,  ego 
propter  nimiam  stutiiiiam  meain  laedi  posse  puutus 
sutn,  lioc  ipso  laesisti  plaiie,  quod  de  me  ita  sensisti. 

quas  caestunm  pictnras  vel  ex  seputcronmi,  vet  ex  genuna- 
rum  antiquanim  sculpturis  exhibet  Mercuriatis  de  Gymua- 
ftUca  tib.  2.  At  Martiaoseusgrimdth»  legit,et  ad  llbri  orain. 


f  i)  Iterum  Ms.  Bononien.  tota  terra  quateretur. 
(b)  $up|:levimu5  ex  Yiclorio,  bon 
g.u  1  prsfert,  et  Grsecus  xofsiv  wIm. 


$up|:levimu5  ex  Yiclorio,  bonmn,  quain  vocem  Yul- 


{cY  Aia$  93.  scripta  lioc  m.  40i, 

[dr    " 

__riioncm  ex  eo  ulcumque  proiwre  ixiiuissenl,  qi 

I  >(.*«:  aHquol  glandes  esscui  in  caeslibiis,  qoemadmoduiu  iu 


[d)  Benodiclini  juxta  veleres  eitiiiones,  gUmdibH$,  qni 
ulcumque  proiiare  ixiiuissenl,  ciuod  plu 


lam 
uni- 


tertioncm  ex  eo  ulcumque 
!»(.*«:  aHtiuolglandes  esscui 
UIU  Eutelli  I  qui  plumbo  in  $uto,  ferroque  rigcbanL  Yide 


Aon  tega$,  iiimiit,  Atr  gUmdibu$.  Ouod  ut  bene  monuerit 
certe  graudes  hntclli  caeslus  vocari  haud  j)otuissent,  quan- 
do  auctor  est  Yirgilius  llb.  Y.  grandiores  ittos,  quUnu  aeer 
Eryx  m  pralia  $uettu^  eU:.,  ab  Kntello  remissoe»  quod  euin 
iis  oongredi  Dares  recusaret : 

£1  $atu$  Ancldta  cas$lu$  pater  exMi  MQUOS^ 
Et  PABiBUS  palnuu  amborum  itmesuU  antti$. 
Non  ittud  aliqoaodo  puUviuius  alludi . 

Qumn  natlta  grandine  mm't 
cubttinibu$  crepitantf  nc  den$i$  ictUm  Heroe 
creber  utraque  manu  puUat^  9er$atque  Dareta. 
proinde  grandinibu$  scribi  pro  gUmdibu$ ,  sive  grandibus^ 
displicuisset.  Nunc  vero  gra»ibii$  omnino  legeudum  |.ta- 
cei  ex  Yiigiliana  allusione,  ubi  grave$  Entelti  caestus,  sive 
ictus  describunuir,  et  iiise  niemori$  et  nude  valem ,  dici« 
tur,  el 

Stol  GBAVIS  EntelUu,  vimque  ixnmMui^ 
tum  : 

ipte  GBAVis^  GBAFiTEBque  od  terram  pondere  vaao. 

(e)  Haoc  respuit  Yictorius  teciionem ,  fecitque  ex  aliis 
exemi  laribus,  rursu^nonnuHiusanimwtuaioffensioHis^  etc. 
Sed  illam  tuentur  Benedictini  cutn  Badii ,  aUiue  Erasuti 
editionibus,  ac  sexdecim  Mss. 

{f)  Manian  et  $U  $cribere,  quod  tamen  iiwe  otlm  YicU>- 
rius  casiigaveral.      ,     „       .  ^.  .     „ 

{g)  llerum  iaoonsidlo  Erasmianos  codices  secutns  Mat* 
tlauacos,  quod  te  fion  arbitra^u  lcesum^  $i  tamen  retcri* 
bi$f  eu:. 


011 


SANGTI  niERONVMI 


Scd  nullo  modo  tu  me,  quem  nunquam  Ulem  ex- 
peiius  cs,  temere  (alem  crederes,  qui  litlerarum 
me<irum  exemplaribus  eli.tm  cum  siylum  mcum  nos- 
ses,  lemere  credere  noluisti.  Si  enim  non  iuiinerilo 
(a)  vidisli,  me  jusle  exposlulalurum  fuisse,  si  temere 
credcres^esse  litleras  meas,  qu£  non  essent  mesD  : 
quanto  justius  exposiularem,  meipsum  temere  puta- 
tum  lalem,  qualem  me  expcrtus  non  esset,  qui  pnta- 
▼issel?  Nequaquam  ergo  ita  prolabereris,  ut  te  non 
rescribcntc,  quo  licdcrer,  me  tamen  exisiimares  ni- 
mis  insipicntem,  etiam  lali  tuo  rescripto  Ixdi  po- 
liiisse. 

3.  c  Reslat  igitur,  nt  laedere  me  rescribendo  dis- 
poneres,  si  certo  documento  meas  esse  illas  litterns 
nosses.  Atque  ila,  qnia  non  credo  quod  injiiste  nie 
laedendum  putares,  supcrest  ut  agnoscam  peccaiuni 
ineum,  quod  prior  te  illis  lillcrfs  Ixserim,  qiias  meas 
essc  negare  nOn  possum.  Cur  ilaque  conor  contra 
fluminis  tmctiim,  ac  non  poliiis  veniam  peto  ?  Obse- 
f ro  eigo  le  per  niansueludinem  Cbristi,  ut  si  te  lorsi, 
dimitlas  mibi,  nec  me  731  vicissirn  I.Tdcndo, 
nialiim  pro  mnlo  reddas.  La*des  auieiii  iiie,  si  milii 
tacneris  crrorem  nioiim,  quem  forie  iiiveiieris  iii 
(6)  scripiis  vel  in  dictis  mcis.  Nain  si  ea  in  nie  re- 
prehenderis,  qiix  reprebcndenda  non  sunt,  te  potiiis 
[al.  magii]  \x6U  quam  me  :  qitod  absit  a  moribus  et 
Kaiiclo  proposito  luo,  ul  boc  Isicias  voliintate  l£- 
dendi,  culpaus  in  me  aliqiiid  denie  malcdico,  qiiod 
menie  veridica  scis  iion  esse  culpanduin.  Ac  pcr  boc 
aut  bcnevolo  corde  argiias,  eliam  si  caret  deliclo 
qnem  [al.  quod\  arguenduin  puias :  aul  palerno  affociu 
mulceas,  qiiem  (c)  abjicere  neqiieas.  Potest  enim 
FiERi,  ut  tibi  videalnr  aliud,  quam  verilas  b.ibei, 
dum  tanien  aliiid,  abs  lc  non  fial,  quam  cariias  ba- 
bet.  Nani  et  -igo  auticissiinani  reprebensionciu  luain 
graiissime  accipiam,  etiamsl  reprebeudi  noii  meruii, 
quod  recle  derendi  poiest.  Aut  agnoscam  siinul  et 
lienevolenliam  tuam,  ct  culpam  mcam  :  et  quaiiluin 
Dominus  donat,  in  aliogratus,  in  alio  emendaius 
inveniar. 

4.  f  Qiiid  ergo  ?  fortasse  dura,  sed  certe  salubria 
vcrba  tiia  tanquam  caestus  Entelli  pertimescam.  Cac- 
debaiur  iile,  non  curabatur,  et  jdeo  vincebatur,  non 
sanabatur.  Ego  antem  si  mcdicinalem  correplioncm 
iiiam  tranqiiillus  accepero,  non  dolebo.  Si  vcro  iii- 
ftrinitas  {d)  vei  Jiumana,  vel  mea  etiam  cum  vcraci- 
ler  argiiiiur,  non  potcst  non  [al.  nisi]  aliquantulum 
conlrisiari ;  melius  lumor  capiiis  dolet,  dum  cnratur, 
qiiam  dum  ei  parcilur;  (e)  et  non  sanalur.  Hoc  est 
enim  quod  acote  vidil,  qui  dixit,  utiliores  esse  ple- 
rumque  iniinicos  objorgantes,  quam  araicos  ohjur- 
gare  metuentes.  Illi  enim  dum  rixantur,dicunt  ali- 
qiiando  vera,  quac  corrigamus  :  isti  antem  minorem 

(a)  Victorius  pro  vidisH,  reponendum  vult,  judicasU. 
(b\  Apud  fienedictinos  m  facHs^  pro  scripiis. 
ic)  Martian.  cum  £rasm.  aliisque  paucis  editlODibus, 
(fuem  adjicere  nequeas. 

(d)  Alicubi  erat,  velui  humana  mea.  tum  rro  arguor, 
iJierique  ediii  arquitur. 

(e)  In  Benedicuiior.  edit.  absqne  et  copula,  dwn  ei  par- 
cHur.nonuomlur.  *^ 


qiiam  oportel  exhiboitt  Jiislitt»  liberuiem  ,  diim 
amiciliae  liment  exasperara  dulcedinem.  Quapropter 
et  si  (/)  forte  bos,  ut  tibi  videris,  lassus  senectute 
corporis,  iion  vigore  aiiiini  lainen,  in  area  domtnica 
fructuoso  labore  desudans  ;  ecce  adsum  [al.  «iim],  si 
quid  perperam  dixi,  fortius  fige  pedcm.  Non  mibi 
esse  dcbet  molesium  poiidus  a^laiis  tu»,  dutnmodo 
conleratur  palea  cnlp.ne  nic:e. 

5.  c  Proiiide  iliml  qnod  in  exlremo  epislol.^e  loae 
posuisli,  ciim  ntagni  desiderii  suspirio  vel  lego,  vel 
recolo.  Vtinam,  inqiiis,  732  m«rere«ar  eom- 
plexuM  tuos ;  ct  coUatione  mutua  vel  doceremu$  atiqua, 
vel  ditceremu$.  Ego  anlem  dico,  uiinam  sallem  pro« 
pinquis  lerrarum  locis  habilaremns;  m  si  non  pos- 
seni  misceri  nostrn  coHoquia,  liitera  (g)  possentesse 
crebriores.  Nunc  vcro  tanto  locorum  intervallo  ab- 
snmiis  a  sensibus  no^tris,  ut  de  illis  vcrbis  Aposioli 
ad  Galaias,  {k)  juvenem  me  ad  tunm  sanctilatem 
srripsisse  inemincrim;  ctecccjam  senex,  necdtim 
rescripla  meruerim ;  faciliiisrine  ad  le  eiemplaria 
epistoI?e  me;c  pcrvenerinl,  nescio  qiia  occasione 
pncvcnicnte,  quam  Ipsa  epistob,  me  curanie.  Uomo 
eiiim,  qui  eam  lunc  acccperai,  nec  ail  le  perlnlit  iiec 
ad  ine  retnlit  [al.  pertuterit  et  retuterit].  Tanla»  autem 
inihi  in  litteris  tois,  qux  in  manns  nostras  pervenire 
potuerunl,  apparent  res,  ut  nibil  stodiomm  mcorum 
mallem,  si  possem,  quam  inha*rere  laieri  ino.  Qiiod 
cgo  qiiia  non  possnm,  allqoem  noslronim  in  Domino 
fiiiorom  erudiendum  nobis  ad  te  miitere  cogito,  si 
ctiam  de  hac  re  toa  rescripia  mernero.  Nam  neqiie 
in  me  lantum  8cienli:e  divinarum  Scriptorariim  esl, 
aui  esse  jam  potcrit,  quanium  inej^se  tibi  video.  Et 
si  qiiid  in  hac  re  liai^co  facnltalis,  utcuniqiie  impemlo 
p«»pulo  Dei.  Vacare  autem  sludiis  diligentiiis.  qiiam 
qiiae  populi  audiunl  instruendi,  propler  Ecclesiasticag 
occupaliones  oinnino  non  possum. 

6.  €  Nescio  qiMft  scripta  maledica  siiper  tuo  nomine 
ad  Africam  (i)  pervenerunt.  Accepimus  tamen  qiiod 
dignalus  es  niillere,  illis  respondens  malediclis.  Quo 
pcrlecio,  faieor  mullum  dolui,  inlcr  lam  caras  fami- 
liaresque  pcrsonas,  cunciis  pene  Ecclesiis  nolissimo 
amiciti.nc  vinculo  copulaias,  tantum  malum  exstili.sse 
discordix.  Ek  to  qiiidem  qiianlum  tibi  modereris, 
quantumque  teneas  aculeos  indignationis  tiiae,  iie 
reddas  malcdicium  pro  maledicto  satis  in  tuis  litleris 
eminet.  Verumtainen  si  eas  ipsas  cum  legissem, 
conubui  dolore,  et  obrigui  limore  ;  quid  de  nie  illa 
facerent,  quae  in  le  ille  scripsit,  si  in  manus  meas 

if)  Benedictini  forte  adverbiiim  nostponunt  etd  to 

iassus  tenectute  forte  corporis.  Mox  viciorius detudas  legi 
vuU  pro  desudans. 

(gj  Idem,  litterig  mttem  possent  esse,  etc. 

(/i)  Intercesserant  aoni  circlter  decem,  ex  quo  illam 
efiistolain  in  noslra  recensione  56.  ad  Hieronvmiim  scri- 
pserat.  At  juvenlus  apud  veleres  quaria  aelas  iiabebalur, 
finieiis  in  quinquagesiino  aniio,  cai  nroxime  senior  sexta 
ailas  succedebal,  usque  ad  septuagesimum  tcodens. 

(0  Mallemus  pervenerint,  siquidem  conquerenli  Hiero- 
nvmo  episi.  102.  qiiod  soa  maledicla  Riiffinus  ad  Africaro 
nsi|ue  pervenire  fecisset,  res|Jondet,  uiliil  hujtismodi 
imUuc  venisse  ;  ex  qoo  iHa  qnoqiie  lectio,  qu»  multorum 
cx  cdiiis  librorum  esl,  pervcnisse  nudivinm,  adnotantibus 
quoque  Jlciiedicliiiis,  fatsl  coiivincilur. 


913 


laMSTOLA  CX 


914 


forle  venissent?  VcBmundo  ab  tcaMlalis(Manh,  18. 
7).  Eece  Ot»  ecee  prorsoft  impletur  qiiod  veritas  ail, 
Qwmkm  abnndofrit  imquiias,  refrigescet  carilas  muUo^ 
Tum  (Matth.  14. 12).  Qa:e  sibi  eniin  jam  flda  peeiora 
tuto  rerundaniiir?  In  cujas  733  (<>)  sinum  tota 
se  projiciat  seciira  dileciio?  Quis  deni(pie  amtcus 
non  formidelur,  quasl  riitnrus  inimicus,  si  pouiit  in-' 
ter  Hieroiiymnm  et  Rufrinum  Ih>c  quod  plangimus, 
exoriri  ?  0  misera  et  miseranda  condilio.  0  infida  in 
vuluniatibtts  amicorum  scienlfa  pransentiiim ,  ub« 
niilla  cst  prxscieutia  futuramm.  Sed  qnid  lioc  alteri 
de  siUero  gemendum  putem,  quando  ne  ij  se  quidem 
sibi  liomo  est  notus  in  posterum?  Novit  enim  utcttm- 
qiie,  vix  forte,  nunc  qualis  sit ;  qualis  auiem  posCea 
sit  ruturiis,  ignorat. 

7.  f  Hsec  porro  non  tantum  sctentia  quails  quls- 
que  sit,  verum  eiiam  praescientia  qualis  futurus  sil, 
si  est  in  sanclis  ct  bealis  Angclis,  et  quoinodo  fueril 
bealus  diabolits  aliquando,  cum  adhnc  bonus  angelus 
esset,  sciens  fului^m  iniquitntem  sunm,  et  sempiter- 
nuni  supplicium,  omniiio  non  video.  De  qiia  re,  si 
t'.imen  eam  nosse  opiis  est,  vellein  abs  te  audire 
qniil  scnlias.  Vide  quid  facianl  ternc  ac  ma«'ia,  qu:e 
nos  corporaliter  diriuiuni.  Si  ha^c  epislola  mea, 
(|iiaui  legis,  ego  esseni,  jaro  milii  diceres,  qiiod  qua)- 
sivi  :  nimc  vero  quando  rescribes?  qiiando  inities? 
quando  perveniet?  quaiulo  accipiani  ?  ct  lamcn  uti- 
nain  qiiandoque  fiat ,  quod  lain  cilo  fieri  iion  posse 
quam  volumus,  quaiila  possuinus  tolcranlia  sustine- 
mus.  Uiide  recurro  ad  illa  verba  episiolae  lu;e  dul- 
ci.ssima,  sanctiqtie  desiderli  lui  pleiiissima,  et  ea 
facio  vicissim  nica  :  Vti<ine  mereremur  complexus 
tuos ;  et  collatione  mnlua  vel  doceremus  aUqua,  vel  di- 
sceremus  :  si  tamen  essc  ullo  modo  posset,  quod  ego 
le  docerem. 

8.  c  lu  his  autem  vcrbis,  non  jnm  (uis  tanlum, 
scd  eiiain  meis,  ubi  deleclor  et  reftcior,  et  ipso 
quamvis  pendenle  el  non  auingente  utriusque  no- 
siruin  dcsiderio,  non  parva  ex  parte  consoior  :  ibi 
rursum  acerrimis  dolorum  stimulis  fodlor,  dum  co- 
gito  inier  vos  qiiibus  Deus  lioc  ipsum  quod  ulerque 
nostrum  optavii,  largum  prolixumque  concesscrat, 
ut  conjiinctissiini  et  familiarissimi  mella  Scripiura- 
rum  sanctartim  pariter  lainberetis,  laniae  amaritudi- 
nis  irrepsisse  perniciem»  quando  non,  iibi  non,  cui 
iion  homini  (b)  forinidandam  :  cuni  eo  lempore,  quo 
abjectis  jam  sartiuis  stccularibus,  jam  expediti  Do- 
mintim  sequebamini,  et  in  oa  tcrra  videhatis  simul, 
in  qiia  Dominus  hunianis  pcdibus  ambulans,  Paeem, 
inquit,  meam  do  vobis^  734  pocem  meam  reiinquo 
vobis  (Joan,  44.  27),  viris  ;elale  inaturis,  ei  in  elo» 
quio  Domini  habiiaiitibus  vohis  accidcru  potuit? 
Vere  tenlatio  est  vita  humana  super  terram  (Job  7. 
i).  Heu  mihi,  qui  vos  sitnul  nlicubi  invenire  non 

(fl)  Yictorius  pectora  toto  ore  (nndantur,  cxpressit  ex 
tribus  exemt.i2iribus,  sicqiie  omiiiuo  conlendli  resUluen- 
4iim.  At  non  videlnr  loci  nujus  sentemiaai  salis  asseculus. 
Mox  sensuSf  i>ro  sinmn  p\vtUa\g  ouhjcs  ediil  hahcnt,  et 
qnindedm  apud  Bencdiciinos  Mss.  qnibuscuin  nobis  simm 
arrisit  magis. 

('•)  Itenun  Vlclorius  fonmdamlnm  niaTult. 


possum  :  forte  ut  moveor,  ut  dolco,  ut  limeo,  proci- 
derem  ad  pcdes  vestros,  flerem  qiiantum  valofem, 
rogarem  quantnm  amarem.  Nunc  unumquemque  ve- 
strum  pro  seipso,  niinc  utrumque  pro  alterutro,  et 
pro  aliis,  ac  maxime  infirmis,  pro  quilms  Christus' 
mortuns  est,  qni  vos  Uinquam  in  theatro  vit:c  liujtts^ 
cnm  magno  sui  periculo  spectant,  ne  de  vobis  ea 
conscribendo  spargatis,  qnx  (c)  quandoque  concor" 
dantes  delere  iton  poterilis,  qui  iiunc  concordare 
nolitis ;  aut  qtuc  concordes  legere  timeatts,  ne  ite- 
rum  iitigctis. 

9.  c  Verum  dico  caritatt  tme,  nihil  me  magis  quam 
hoc  exempluin  tremuisse ,  cum  qtncdam  ad  me  in 
epistola  tua  legerem,  tuae  indignationis  indicia  noii 
illa  de  Cniello  et  bove  lasso,  tibi  mibi  poiius  hilari- 
ter  jocari,  quam  iracunde  mliiari  visus  es,  quam  il- 
Itid,  quod  serio  te  scripsisse  satis  apparet,  nnde  snpra 
elocutus  snm ,  plus  fortasse  qnam  d<jlui,  sed  non 
plusquam  timui,  ubi  aisti,  Ne  forte  Imsus  juste  expo- 
slulares,  Rogo  te,  si  fleri  potest,  ut  inter  nos  quaera- 
mus  et  disseramus  aliquid,  quo  sine  ainaritudine  di* 
scordiic  corda  iiostra  pascantur,  flat.  Si  autem  non 
po-som  [al.  possumus]  dicerc,  quid  niilii  eniendan- 
dum  vidcainr  in  scripfis  tuis,  nec  tu  in  meis,  nisi  cuni 
suspicionc  invidi.r,  aut  btsione  aniicitia; ;  quiesca- 
nius  ab  liis,  et  noslne  viiae  saluiique  parcamns.  Ht- 
NDs  CERTE  assequatur  illa  (d)  qiiae  inflat,  dnm  nou 
oflendatur  illa  qu;e  xdificat.  Ego  me  longe  esse  scn- 
tio  al)  illa  perfcctione,  de  qua  scriptuni  est :  Si  quis 
in  verbo  non  offendil^  hie  perfectus  est  vir  (Jacob,  3. 
2).  Scd  ptane  in  Dci  misericordia  puto  me  posse  fa- 
cile  abs  le  petere  veniam,  si  quid  oflendi  quod  mihi 
operire  dcbes ;  ut  cum  te  audicro,  Iticreris  fratrem 
tonm  (Matth,  i8).  Ne(|ue  enim  quia  hoc  propler  lon- 
ginquitatem  terrartiin  non  potes  facere  inter  me  el 
te,  propterea  debes  sinere  errare  me.  Prorsus  quod 
ad  ipsas  res,  qiias  nosse  vo1uinus,altiiiet,siquid  yeri 
me  tenerc  vei  scio,  vel  crcdo,vel  puto,  iu  quo  tu  aliler 
senlis,  quanium  dat  Dominus  sine  tna  injuria,  eona  • 
bor  asserere.  Quod  auiein  pertii>et  73S  ^^  ^^^^ ' 
sionem  tuam,  cum  te  indignatum  sensero.  nihil  aliud 
qtiam  veniain  deprecahor. 

f  0.  c  Nec  omnino  arbitrahor  [al.  arbitror]  le  suc- 
censere  poiuisse,  nisi  aut  hoc  dicerem  quod  non  de- 
bui,  aot  non  sic  dicerem,  utdebui :  quia  nec  miror 
nos  minus  scire  invieem,  quam  scimur  a  conjunciis- 
simis  et  familiarissimls  nostris.  In  quorum  ego  eari- 
tatem,faleor,  faclle  me  totnm  projicio»pnesertim  fa* 
ligatum  scandalis  sxcuti ;  et  in  ea  sine  iilla  sollielin- 
dine  requiesco.  Dum  quippe  illic  esse  sentio,  in  queiii 
me  securus  projicio,  et  in  quo  securiis  requiesco. 
Nec  in  hac  niea  securilate,  crasiinum  illiid  buman.-n 
fragilitatis  incerlnm »  de  qiio  superius  ingemui, 
oinnino  formido.  Com  enim  homlnem  Christiana  ca- 

(c)  Adnotant  Bcnedictlnl ,  legi  in  decem  Mss.  qtiW  qno- 
niam  concordahtcs  deiere  non  poteriHs,  concordare  notitis, 
alque  In  uno  Cisterciensi,  quas  quandoque  qtmiam  detere 
non  poteritis^  concordare  ntiitis,  Viclorius  maluil,  quando- 
qve  coniordesy  etc. 

(d)  Duo  ediii  libri  Uta  sententia  qwB,  etc.  Scd  ea  vox 
seicntia  redundat. 


»t5 


riiate  fiagnuit«m,  eaquis  [al.  aifue]  inihl  fidei«m  an>i'> 
cum  faetum  erae  seutio,  qiiidquid  ei  conailionim 
meorum  cogiuiioimmque  commilt» «   non   bomini 
committo,  §ed  iili  in  quo  manet«  ut  talis  sil.  Deu$ 
eum  eariiM  e$i ;  el  qui  manel  in  eariiatet  in  Deo  ma^ 
neit  et  Deuein  eo  (1.  Joan*  4.  6) :  quam  si  deserueril, 
taiuum  faciat  necease  est  dolorem,  quaiitum  inanens 
fecerat  gaudium.  Yerumtainen  ex  aniico  intimo  fa« 
ctiis  inimicus»  quairat  sibi  poiiiis  quod  fingat  aslulus ; 
non  iiivenial  qiiod  prcNlat  iratus.  Iloc  AiJTEif  unus- 
qnisque  facile  assequitur«  non  occultando  quod  fece* 
ril»  sed  non  laciendo  quod  occultari  [al.  occullare] 
velit.  Quod  si  misericordia  Dci  boiiis  piisque  conce- 
dil,  ut  inier  (a)  amicos»  quoslibci  futiiros,  liberi  se- 
curique  versentur,  aliena  peccala  sibi  commissa  non 
prodant,  qaas  prodi  tiineant  [ai.  timent]^  ipsi  nulla 
comiHitiant.4pum  eiiini  faibum  quid  a  maledico  fingi* 
tur»  aut  oinnino  non  crediiur,  aut  certe  inlegra  sa- 
Ittte,  sola  fama  veiaiur.  (b)  Quod  auleni  malum  per- 
petraiur,  boslis  est  inlinnis,  eliam  si  nuilius  intiini 
loquacitate  aut  lite  vulgetur.  Quapropicr  quis  pru- 
dentium  non  videat,  eiiam  tu  quam  tolerabiliter  fe- 
maniicissimi  quondam  et  familiarissiiui  incredibiles 
uunc  inimiciiias,  consolante  (c)  conscieiilia ;  et  quem- 
admodum  vel  quod  jacliial,  vel  qiiod  a  quibusdani 
forsitan  creditur,  in  {d)  sinisiris  armis  deputes,  quH 
bus  non  minus  quam  dexiris  contra  diaboluui  diini- 
catur.  Verumtamen  iltum  maluerim  aliquo  inodo 
miiiorem,  quam  te  Isto  modo  armatiorein.  Hoc  ma- 
CNON  et  triste  miraculum  esl,  ex  amicitiis  ulibus  ad 
lias  iniinicilias  pervenisse.    736    Lastum  erit,  et 
Qiulto  majus,  ex  iiiimicitiis  Ulibus  ad  pristinam  con- 
cordiam  revertisse.  t 

EPISTOLA  CXI(«) 
A060STINI  AD  PEjcsmnm. 
Prm^dium  rogat  Augusiinut,  ui  $uperiorem  ejfietolam' 
euret  Hieronymo  reddendam,  utqne  $ibi  eumdem  sui$ 
etiam  lilteris  ptacet, 

Domiiio  beatissiiiio,  et  meriio  venerando  fiatri,  et 
cottsacerdoli  PiLfisiDio,  Acjgustinds  iuDoiuinosa- 
luiem. 

i.  c  Sicut  pnesens  rogavi  sinceriiatem  luam,  nnnc 
quoque  commoneo,  ut  liiteras  nieas  sancto  frairi  et 
compresbytero  nostro  llieronymo  mittere  iion  gra- 
veris.  Ut  auiem  noverit  carius  tua,  quemadmodiim 
etiain  tu  llli  pro  mea  causa  scribere  debeas,  misi 
eiempiaria  litterarum  ei  tneanim  ad  ipsutn,  et  ad 

(fl)  Abest  a  Benedictlnor.  edit  st  praeposiUo  :  qui  mox. 
.  mmcos,  ex  sex  M ss.  subsUliieruul,  cuin  auiea  in  ediiis  oIh 
tineret^  wnmcos* 

(b)  tr4t  pcnes  Benedicllnos»  MarUao»ura,  aliosque  ve* 
teres  edilores,  Cvm  aulem  nudimt  perpelruturjiouis 
est,  etc.  Ctmcinuioroui  ex  Viciorio  levUonein  reiwJiiiuus 
quam  eiiaui  Mss.  quaiuordecini  apud  eosdeui  Beuedict' 
coiifirn«aiit. 

aVicinrius,  consolante  te  conecientia. 
Perouam  erudite  Pauli  senteuUam  subinfert  2.  ad 
CormUi.  6.  7.  qua  ApoiOolusj  bonum  noinen  dexlrls,  ma- 
liim  siukiiris  armij»  depuuns,  «  por  anoa ,  inquit ,  iusUUa 
a  dexuris,  ei  siuisiris,  per  gloriam,  et  iguoliilitatem,  i>e7 
Litaiiiiam,  ei  liouam  taiiiam. »  '       "  ,  i^i 

{ci  ,./.  95.  scnpffl  nm  supcriore. 


SANCTl  II1ER0NYIII  9|g 

ine  i|)8iu8.  Quibus  lectis  pro  lua  saneta  prudeniia 
facile  videas  [al.  videki$]  et  moduin  aieum,  quem 
servandum  piitavi,  et  moiuni  ejus,  queni  nou  frustra 
limui.  Aut  si  ego  quod  nou  debui,  aut  quomodo  non 
debiii,  aliquid  scripsi,  non  ad  illum  de  iiie,  sed  ad 
meipsum  potius  fraterna  dilectione  mitte  sermoiiein ; 
quo  correctus  petam,  ut  iguoscat,  si  meam  cuipam 
Ipse  cognovero.  > 

EPISTOLA  C\1I(/) 

BlEftO.^111  AD  AUGDSTIKIIM. 


Re$pondet  tandem  Bieronymiis  ad  Augustim  qua$tio» 
ne$  propositas  in  epistoli$  56.  67.  ei  104.  $cilicet  de 
titulo  libri  Ecclena$tieo$  $eriplore$  enarranti$^  de 
Petro  reprekenso  a  Paulo  in  epist.  ad  Galata$,  de 
tran$latione  velerie  Teuamenti^  ac  de  hederee  voca^ 
bulo  apud  Jomm  :  defenden$  aeriter  $eriptione$  et 
inlerpretalionee  $ua$  adver$u$  Augusiinum. 
Dcmiiiio  vere  sancto  ac  beatissimo  Papae  Acco- 

STUio,  HiKROMtnos  Itt  Cbristo  salutem. 

I.  Tres  simul  epistolas,  imo  libellos  breves  per 
Diacontim  Cyprianum,  757  tuoe  dignationis  ac-. 
eepi,  diversas,  ut  tu  nominas,  quaesUones,  ul  ego 
senUo,  reprehensiones  opusculorum  meomm  contl- 
nentes.  Ad  quas,  si  respondere  Toloero,  libri  magDi- 
tudine  opus  erit.  Tamen  conabor  quantiim  facere 
possum,  modum  non  egredi  longiorls  episu>lae,  et 
festlnanU  frairl  rooram  iion  facere  :  qui  ante  trlduum 
quam  profecturus  erat,  a  me  epistolas  flaghavit ;  ut 
pene  in  procinctu  hasc  qualiacunique  sunt,  eflutire 
(i^)  compellerer,  et  tumultuario  responderesermoDe, 
DOn  maturiute  scrilienUs,  sed  dicianUs  temeriute  : 
qu»  plerumque  non  In  doctrinam,  sed  in  casum 
verUtur  :  ut  fortissimos  quoque  [al.  quosque]  miliies 
siibita  bella  conturbant,  ct  ante  coguntur  fugere 
quam  possint  arma  corripere. 

4.  CaHenini  nostra  armatura  Christus  esl,  et  Apo* 
stoli  Pauli  insUtutio,  qui  scribit  ad  Ephesios  :  <  As- 
siimite  arma  Dei ,  ot  possilis  resistere  in  die  malo  > 
{Ephe$.  6.  i3).  Eirursum  :  <  Siate  succincU  lum- 
bos  vestros  in  veritate,  et  induti  loricam  jnstiti»,  et 
CiilceaU  pedes  in  pRcparationeni  Evangelli  pacis  : 
super  omnia  accipientes  scutum  fidei,  in  qno  possitis 
uiiiversa  tela  maligni  igniia  exUngiiere  :  et  galeam 
salutis  accipite,  et  gladium  spiritus,  quod  est  verboni 
l>ei  »  {Ibid.  ii.  et  $eqq.).  flis  quoiidam  telis  rex  Da- 
vid  armatus  procedebat  ad  prxlium  ;  et  quinque  la-  ' 
pides  de  torrenie  accipiens  levlgatos,  nihil  asperitatis 
el  sordinm  inler  hujus  saeculi  turbines,  in  sensibus 
suis  esse  monstrabat,  bibens  de  lorrenle  In  via  :  et 
idcirco  (/1)  exaluvii  caput,  et  superbissimum  Goliath 
suo  poUssimum  mucrone  iruncavit,  pcrcuUens  ia 

(f)  M,  89.  scripta  circa  finm  anm  4W. 

{<?)  Haud  Miis  bene  MarUau.  competleret,  Vidoriu*  ex 
set  Horeniiiiis  el  aliquol  Brixlanis  Mss.  compeilar. 
„  (?)  Pfl^^"»™"*  ex  Victorio,  et  vetusUoribus  libris,  quod 
rsalmi  1(».  versiculum  ullimum  alludat  maniresUssinie  • 
Etorrenuin  via  bibet^  propterea  exaltabU  caput.  Benedi^ 
c  ini,  ettdctrcoexaUatus  caput  superbissimum  coUath,  vel 
ui  Marliaa.  GolLmi,  sallem  vih-i  caput,  virgula  eral  aimo- 


917  CPISTOLA  GXIf 

fronte  biaspbemum  (f .  Reg.  17) ;  et  in  ea  parte  cor- 
poris  vulnerans»  in  qua  et  pnesQmplor  sacerdotii 
Ozias  lepra  perculilur  (2.  ParaL  26),  et  sanctus  glo- 
rialur  in  Domino  dicens  :  Signatum  est  iuper  noi  /k- 
men  vtttlus  tui,  Dotnine  (Pial.  4.  7).  Dicamus  igilur  et 
1108  :  Paratum  cor  menm,  Deui^  ^atum  cor  meum  ; 
cantabo  et  piatlam  m  gtoria  mea.  Exiurge  pialterium  et 
dthara ;  exiwrgam  dilntuto  (Pial,  56.  8.  9.  el  107.  i. 
2)  ;  ut  in  nobis  possit  impleri  :  Aperi  os  /ntim,  el  ego 
adimplebo  illud  (Pi.  80.  H).  Et  :  Dominui  dat>itver- 
bumevangetizantibuivirtutemulta(Pi.  67.  i2).  Tequo- 
que  (a)  hoc  ipsum  orare  non  dubito,  utinter  noscon- 
tendentes  verilas  738  superet.  Non  enim  tuam 
quxris  gloriam,  sed  Chrisii.  Cumque  tu  viceris»  et 
ego  vineam,  si  meum  errorem  inlellexero  :  et  e  con- 
trario  roe  vincente,  lu  supems ;  quia  non  fllii  paren- 
tibus,  sed  parenies  flliis  ihesaurizant.  Et  in  Paralipo- 
menon  libro  legimus,  quod  rilii  Israel  ad  pugnandum 
processerinl  mente  pacific^ :  inier  ipsos  quoque  gladios 
et  effu^^iones  sanguinis  et  cadavera  prostratorum  non 
suam,  sed  pacis  vicioriam  cogilanles.  Respondeamus 
igiiur  ad  omnia ;  ac  muUiplices  quxstiones,  si  Chri- 
stus  Jusseril ,  brevi  sermoue  solvanius.  Prxiermitto 
salulatiouis  omcia,  quibus  nieum  deniulces  capiit : 
laceo  de  blandiiiis,  quibus  reprehensionem  mei  [al. 
meam]  iiileris  consolari.  Ad  Ipsas  causas  veniani. 

3.  Dicis  nccepisse  le  libruni  meuin  aqiiodam  fraire, 
qui  lltuluiii  iion  baberet,  in  quo  Scriptores  Ecclesia- 
sticos  lain  Crsecos  quam  Latinos  enumeraverini. 
Cumqiie  ab  eo  quxrercs,  ul  luis  verbls  ular,  cur  /mii- 
narii  pagina  non  eaet  imcripta^  vet  quo  cemeretur  no^ 
mine^  respondisse  appellari  Epitaphium :  et  argumen- 
turis,  quod  recle  sic  vocaretiir,  si  eoriim  laiilum  vel 
viias  vel  scripla  ibi  legisses,  qui  jam  deruiicti  essenl. 
Cum  vero  muhorum  et  eo  tempore  quo  scribebalur, 
el  nunc  usijue  viventiuin,  ibi  commemorentur  opu- 
sciila ,  inirari  le ,  cur  ei  hunc  tiluium  iinposuerim. 
Puio  iiileiligere  prudentiam  liiam,  quod  ex  opere  Ipso 
tiiuluni  poiueris  inlelligere.  Legisli  eniin  et  Gnccos 
rt  Latinos,  qiii  vitas  virorum  illusirium  descripscrimt, 
qnod  niinquain  (b)  Epitaphium  tiluluin  indiderint,  sed 
de  Illnsiribus  Viris,  >eibi  gratia,  Diicibus,  Philoso- 
phis,  Oraloribus.  Historicis,  Toeiis,  Epicis,  Tragicis, 
Cuniicis  :  Epitaphium  anlcin  proprie  sciibilur  [al. 
imcribitur]  inortuoruin  :  quod  quidein  in  dorniittone 
Faiicla:  meinoriic  Nepoliani  Presbyteri  olim  fecisse 
ine  novi.  Ergo  bic  liber  de  lltuitribui  Yirii,  vel  pro- 
prie  de  Scriptoribui  Eccteiiaiiicit  appellaiidus  est: 
licut  a  plerisque  emendatoribus  imperilis,  de  AwiO' 
ribui  dicatur  inscriptus. 

4.  Secundo  loco  qu(eris,  cur  dixerim  in  Commen- 
lariis  Episiolae  ad  Galaias,  739  Pauluin  Id  in 
Peiro  iion  potuisse  repreheiidere,  <|uod  ipsc  fecerat : 
ncc  in  alio  arguere  siniulaiioncm,  cujus  ipse  tcneba- 
lur  reus :  et  asseris  reprehensionem  Aposiolicam  non 
fuissedispensatoriam,  sed  veram  ;  et  ine  non  debere 
docere  mcndacium,  sed  universa  quac  scripta  sunt. 


918 
Ua  sonare,  ut  scripta  sunt.  Ad  qu»  primom  respon- 
deo,  debuisse  prudenliam  tuam  Prxfatiunculae  Com- 
meniariorum  nieorum  meminisse,  dicentis  ex  persona 
niea.  i  Quid  fgitnr  ego  slultus,  (c)  aut  temerarios  , 
qui  id  pollicear ,  quod  ille  non  potuit  ?  Minime :  quin 
potius  in  eo,  (d)  ut  mihi  videor ,  cautior  atqiie  timi* 
dior,  quod  imbeciliilatem  virium  mearum  sentiens » 
Origenis  Commentarios  secuttis  sum.  Scripsil  enim 
ille  vir  in  Epistolam  Pauli  ad  Galaias  quinqne  (e) 
proprie  volumina,  et  decimum  Slromaieon  suorum 
librum,  commaiico  super  explanatione  ejus  sernione 
complevit.  Traciatus  quoqiie  varios,  et  Excerpta,  qdae 
vel  sola  possent  [al.  poaint]  sufficere ,  composuit. 
Praetermitto  Didymum  videntem  meom,  et  (f)  Laodi- 
cenuin,  de  Ecclesia  nupcr  egressum,  et  Alexandmm 
veterem  hxreiicum,  Ensebium  quoque  Emisenirm.et 
Theodorum  Heracleotem  :  qui  et  ipsi  no«nullos  super 
bac  re  Commenlariolos  reliquerunt.  E  quibus  si  ve! 
pauca  decerperem,  fieret  aliquid ,  qood  non  penitos 
contemneretur.  Iiaqiie  ul  simpliciter  fatear,  legi  haec 
omnia,  el  in  mente  mea  plnrima  coacervans,  accilo 
notario,  vel  mea,  vel  alienadictavi,  nec  ordinis,  nec 
verborum,  interdum  nec  sensuum  (g)  memor.  Jam 
Domini  misericordiae  est,  ne  per  impcriiiam  nostram 
ab  aliis  bene  dicta  dispereant ;  el  non  placeant  inter 
cxtrineos,  quae  placent  inter  suos).  »  St  quid  igitur 
reprebensione  dignum  puiaveras  in  explanalione  no- 
stra,  erudilionis  luae  fuerat  quxrere,  ulruni  ea  qoae 
scripsimus ,  haberentur  in  Grvcis,  ut  si  illi  non  di- 
xissent,  tunc  nie^m  proprie  seiitentiam  condemnares : 
pnesertim  cum  libere  in  Prsefaiione  cotifessus  sim  , 
Origenis  Commentarios  me  esse  secuium,  et  vel  mea, 
vel  aliena  dictasse ;  el  in  fine  ejusdem  740  ^Pi* 
tuli.quod  reprehendis,  scrip&crim  :  c  (Si  cui  isteiion 
placet  sensus,  quo  iiec  Petrus  peceasse,  nec  Paulus 
|>rocaciter  ostenditur  arguisse  majtirem,  debet  expo- 
nere,  qua  consequentia  Paulus  iii  allero  reprehendai» 
(|uod  ipse  commisit).  >  Ex  quo  ostendi ,  me  non  ex 
definito  id  defeiidere ,  quod  in  Grsrcis  lcgerem  :  sed 
?a  expressi^se  qua:  legeram,  ut  lecioris  arbitrio  de- 
reliiiquerem ,  ulrum  probaiida  essent,  au  iinpro- 
bauda. 

5.  Tu  igitur  ne  quod  ego  petieram,  (aceres,  novom 
arguinentum  reperisii,  ni  ^isserercs  Gentiles  qui  in 
Cbristum  credidisseut,  Legis  onere  liberos ;  eos  au- 
tcm  qui  ex  Judxis  credereut,  Legi  esse  sobjecios  : 


quod 


(a)  Benedictiiii,  Te  quoque  ipeum,  elc. 

{b)  lideni,  EpUapliiuni  huic  opeii  icripsert%  sed,  elc. 


lc)  BenedicUni,  ac  temerarim^  qui  id  poUicetwr, 
i/u,  eic.  Hic  porro  Marius  VictonDus  est. 

(d)  Voculam  ut  MartiaQaeus ,  aiii^ue  veteres  omiserant. 
Codex  vero  PalatinusSiO.  Quin  poftM  ui  nMvideart  cau- 
tior  atque  titnidior,  qtd  imbecitUtatemj  etc. 

[e]  Viliose  erat  propria,  aut  propia  apud  HieronjmSanos 
ediiores. 

(h  InscileMartiaiiaeuspost  Erasmum  ^potHnariimm^  i 
invexit  in  texlum»  quod  iamdiu  oliiii  iu  plerisque  eroenda- 
tioribiis  Mss.  deslderari  Victorius,  docliq.  alii  viri  lesUli  ^ 
sunl ;  conslalque  ex  ipsa  PrjefiitJone  Commentariorum  in 
episi.  adGalatas,  maxlme  veroexi|»siusAugusUiil  rejpon 
sione  in  subnexa  epist.  116.  niim.  3.  heic  reticeudum  : 
Nam  Laodicemmi,  inquil,  eujui  nomen  taces,  de  EccUwi 
dicis  Mtper  egreistim,  eic.      ^  .       «     •  . 

[g)  I"  JP^  Prjcfot.  memortam  retentan».  Jam  Domou 
tamim  miwicordice  est. 


019  SANCTI  lllERONTlll 

uL  per  olronimque  personam,  ei  Paulus  raclc  repre« 
liendcret  eos  qui  Legem  senrarent,  quasi  Docior 
genlium  ;  et  Petrus  jure  repreliendereiur ,  qui  prin- 
eepscircumcisionisid  iuiperaverit  [al.  imperavit]  gen- 
iibus,qnod  soli  qui  ex  Judxisernnt,  debuerint  obser- 
Tare.  Hoc  si  placet,  imo  quia  placet,  ul  quicumque 
cretlunt  ez  Judxis ,  debitores  sint  Legis  facieiidac  : 
tu  ut  Cpiscopus  in  loio  orbe  notissimus,  debes  banc 
promulgare  sentcntiam  ;  et  in  assensum  tuum  omnes 
coepiscopus  trahere.  Ego  in  par?o  tuguriolo  [al.  tur- 
gnriunculo]  cum  Monacbis,  id  esl,  cuni  compcccaio- 
ribiis  meis,  de  magnis  statuere  non  audeo,  iiisi  boc 
iiigenue  conflleri ,  me  majoruro  scripta  lcgere ,  et 
in  Commentariis  secundum  omuium  consiietudinem, 
varias  ponere  explanationcs ,  ut  e  muUis  sequatur 
unusquisqiie  quod  velit.  Quod  quidem  te  pulo  et  iii 
sxciilari  litteratura,  el  in  diviiiis  Librislegisseet  pro- 
basse. 

6.  Ilanc  autem  expbnalionem  quam  primns  Ori- 
gcnes  in  deciroo  Siromatcon  libro ,  ubi  epistolam 
Pauli  ad  Calntas  interpretalur ,  el  c«Tteri  deinceps 
inierpretes  sunt  seciiti,  illa  vel  maxime  causa  subin- 
trodiiciint ,  ut  Porpbyrio  respoiideant  blaspliemanti, 
qiii  Pauli  argiiit  procacitaiem,  qiiod  principem  Apo- 
sloloruiii  Peiruni  ausus  est  reprebendere,  et  arguere 
in  raciem,  ac  ratione  constringcre ,  qiiod  nialc  fece- 
rii,  id  est  in  eo  errore  fueril  :  in  quo  fuit  ipse,  qui 
a*tum  arguit delinquentcm.  741  Qu'<^ dicam  de  (a) 
Joanne  qui  dudum  iii  PoiniriC»li  grndu,  Consianliiio- 
polilanam  rexit  Ccclesiani ;  et  proprie  supcr  boc  ca- 
pitulo  iaiissinium  exaravit  libruin,  in  qiioOrigenis 
et  velemm  sententiani  est  secutus  ?  Si  igitur  roe  re* 
prebendis  errantem  ,  patere  me,  qii.Tso,  errare  cum 
talibiis ;  et  cum  me  erroris  mei  inultos  socios  habere 
persftexeris,  tu  veritatis  \nx  saliem  unum  astipula- 
torem  prorerre  debebis.  Ha^c  de  explanalione  unios 
capituli  Epistols  ad  Galalas. 

Sed  ne  videar  adversus  raiionem  ttiam  nili  lestium 
numerot  et  occasione  virorum  illustriiim  subterfu- 
gere  veritatem,  nec  manum  audere  conserere,  brevi-^ 
ler  de  Scripturis  exempla  proponam.  In  Actibus 
Apostolorum  vox  facta  estad  Petrum,  diceiis :  Surge^ 
Pelre^  occide,  et  manduea  (Aet.  10.  13),  id  est,  om- 
iita  aiiimalia  quadrupedum  et  scrpentium  terne,  et 
volatilium  coeli.  Qiio  dicto,  ostenditur  nullum  bonii- 
nem  seciindum  naiuram  esse  polliitum ;  sed  sequaliter 
omnes  ad  Chrisii  (b)  graiiam  provocari.  Ad  quod 
rcspondlt  Pctrns  :  Abiit^  quia  nunquam  manducavi 
commune  et  immundum,  El  vox  ad  eum  de  ccbIo  se- 
cnndo  faeta  «l,  dieent :  Qua:  Deus  mundatit,  tu  ne 
eommune  dixeris,  Ivit  itaque  C:csaream ;  et  ingressus 
ad  Comelium,  aperien$  o$  suum  dixit  :  In  veritale 
comperif  quia  non  e$t  penonarum  aeeeptor  Deus  :  scd 


m 


la)  S.  Joannes  Cbrysostomus,  qui  ante  paucos  menses , 

auani  haec  scrilicrentur,  ipso  die  magni  saDbali  a  Gonstan- 
Dopoiitana  Eoclesia  inilsus,  aausqae  est  io  exsilium,  qui 
superiori  quoque  anno  403.  de|)osilus  primum  fuerat.  Vide 
subsequeutem  epislolam,  sive  fragmentum  Thcoiihili  ad 
liieroiivmura. 

.   {b)  YeroDensis  Ms.  cum  aliqiiot  cdilis  ad  ckrisU  Evange- 
lum  provocari.  ^ 


tn  omni  gente  qm  ttmet  ettni,  et  operatur  justitiam^ 
aeceptus  est  illi,  Dciiiquc  cecidit  Spiritus  Sanctus  tu- 
per  eos ;  et  obstupuerunt  ex  circumdsiotte  pdetes,  qui 
venerant  cum  Petro,  quod  et  in  natione$  gratia  Sphiiut 
Sancti  fuisset  e/fusa.  Tunc  respondit  Pelrus  :Numquid 
aquam  quis  prohtbere  potest :  ut  non  baptizentur  hi^ 
qui  Spirilum  Sancium  acceperunty  sicut  et  nosf  Et 
jus9it  eos  in  nomine  Jetu  Christi  baptizari,  Audierunt 
autem  Apostoli  et  fratres  qui  erant  in  Judeea,  quia  et 
gentes  receperunt  verbum  Dei.  Cum  autem  ascendisset 
Petrus  Jerosolymam^  disceplabant  adtersus  illum  qui 
erant  ex  circumcisione^  dicentes,  Quare  introisti  bd 
viros  prasputium  habentes^  et  manduca$ti  cum  itUs 
{Act,  II.  1.  2  e^  3)?  Quibus  oroni  ratione  exposiia, 
novissime  orationein  suam  lioc  sernione  concliisit. 
Si  ergo  eamdem  gratiam  dedit  itlis  Dens,  sicut  et  nobis, 
qui  credidimus  in  Dominum  Jesum  Christum ;  742 
ego  quis  eram.qui  posum  prohibere  Deum?  His 
auditis  tacuerunt,  et  glorificaverunt  Deum  dicenles :  Ergo 
et  gentibus  pcmitentiam  Deus  ad  vitam  dedit,  Rursum 
cuiii  roiilto  |M)st  tempore  Paulus  et  Barnab:is  venis- 
sont  Antiochiam;  et  congregata  Ecclesia,  retulis- 
senl  quanta  fecisset  Deus  cum  iltis  :  et  quia  aperuis- 
set  Deus  gentibus  ostium  fidei  (Act,  14.  26.  el  27), 
qnidam  dcscendentes  de  Judcea  docebant  fratres  atque 
dicebant :  nisi  circnmcidamini  secundum  morem  Mogsi^ 
non  potestis  salvi  fieri  {Act,  15.  1).  Commota  igitur 
sediiione  non  minima  adversus  Pautum  et  Bamabam^ 
statuerunt  ascendere,  et  ipsi  qui  accusabantur,  et  hi 
qiii  nccusabaiit,  ad  Apostolos  et  Presbyteros  Jerosoly- 
mum  super  hac  quasstione,  Cumque  Jerosolymam  per» 
rexissent,  exsurrexerunt  quidam  de  heeresi  PharismO' 
rum^  qui  crediderant  in  Christum,  dicenta  :  Oportet 
ciicumcidi  eos  et  prcecipere  ittis^  ul  servent  Legem 
Moyai,  Et  cum  magna  super  hoc  verbo  oriretur  quw- 
sno  :  Petrus  soliia  Hberlate  :  Viri^  inquit,  fratres^ 
vos  scitis  quoniam  ab  antiquis  diebus  in  nobis  eiegil 
Dens  per  os  meum  audire  gentes  verbum  Evangelii,  et 
credere  ;  et  qui  novit  corda  Deus,  testimoniu^t  perhi- 
buit,  dans  ittis  Spiritum  Sanctum  sicut  et  nobis,  et 
nihil  discrevit  inier  nos  el  illos^  fide  purificans  corda 
ittorum.  Nunc  antem  quid  tentatis  Deum  (e)  imponere 
jugum  super  cervicem  discipulorum^  quod  neque  patres 
nostrif  neque  nos  portare  potuimus  ?  Sed  per  gratiani 
Domini  nostri  Jesu  Christi  credimus  salvari^  quemad' 
modum  et  illi,  Tacuit  autem  omnis  muttitudo^  et  In 
srnteiitiam  ejus  Jacobus  Apostolus,  et  oinnes  siniut 
Presbyteri  transieruiit. 

8.  lixc  non  debeut  molcsta  esse  lectori,  scd  et 
niihi  et  illi  ulilia,  ut  probemus  ante  Aposiolum  Pau- 
luiii  non  ignorasse  Petrum  imo  principein  liiijus 
csse  [al.  fuiue]  decreli,  Lcgem  post  Evangelium 
non  esse  servandam.  Denique  tantac  nuctorilaiis  Pe- 
trus  fuil»  ul  Pauliis  in  epistola  sua  scripscrit :  Deinde 
post  annos  tres  veni  Jerosolymam  videre  Petrum^  et 
mansi  apud  etmt  diebus  quindecim  {Gal,  1. 18).  Rur-* 

(r)  Deerat  post  Erasmum  !n  Hartianci  editloiie  vox 
7)ei(in,  qoam  libri  omnes  alii  pr«rerunt,  et  Grecus  textu*^ 
^st  ovv  Ti  ctifACtTt  t^  ii«*.  Yeroncn.  Ms.  Dcmnum, 


92t  EPISTOLA 

siimqiie  in  consequenlibns  :  Pott  anno$  qualuorde- 
dm  ascendi  iterum  Jerosolymam  cum  Bamaba,  ««- 
iumpto  et  Tito,  Auendi  autem  iecundum  revelationem^ 
et  (a)  expotui  cum  m  Evangelium  quod  pradico  in 
gentibus  (Gal,  2.  1),  osiendens  743  ^  "<>"  *>»•; 
bnisse  secnrilatem  prsedicandi  EvangeJii,  nisi  Peiri 
el  (b)  caBleVorom  Apostolorum  qui  cnm  eo  erant, 
fuisset  sentenila  roboralus.  Slalimqne  sequilur: 
Separatim  aulem  his,  qui  videbanlur  aliquid  este;  ne 
forte  in  vacuum  currerem,  aut  eucurri$$em.  Quare  se- 
paraiiin,  ei  non  pnblice  [al.  in  pubtico]1  Ne  forte  fi- 
delibus  qui  ex  nuniero  Judworum,  Legem  putabant 
esse  servandam,  et  sic  credendnm  in  Domino  Sal- 
vaiore,  fidei  scandalum  nasccrelur.  Ergo  et  eo  lem- 
pore  cum  Peirus  Tenissel  Antiochiam  (licct  hoc 
Apostulorum  Acu  non  scribant,  sed  affirmanli  Paulo 
credendumsil)  in  facleni  illi  Paulus  restilisse  se 
scribil,  quia  reprcliensibilis  erat.  Prius  enini  quam 
:vcnirent  quidani  a  Jaciibo,  cuni  geniibus  edebai : 
cum  auieni  venisseni,  sublrahebat  se,  el  segregabal, 
limens  eos  qni  ex  clrcumcisione  erant.  Ei  consen- 
serunl  (c)  slmulalioni  ejiis  caeieri  Judaei  :  lia  ul 
Barnabns  adducerelur  ab  bis  in  illam  simulalionein. 
Sed  cum  vidistem,  iiiqnit,  quod  non  recte  ingredieban- 
tur  [al.  f ii^^dian/ttr  I  ad  veritatem  Evangelii,  dixi 
Petro  coram  omnibut :  Si  lu  cum  ii$  Judauif  genliliter 
et  non  Judaice  m»w,  quomodo  cogii  gentes  judaitare  ? 
ei  cajtera.  Nulli  ergo  diibium  est,  qood  Peirus  Apo- 
slidus  senienii:e  hujus,  ctijus  nunc  pravaricator  ar- 
giiitur,  primus  auctor  cxstiterit.  Gaiisa  autem  prse- 
varicationis,  tinior  est  Judaeorum.  Dicit  enlm  Scri- 
ptura,  quod  priinum  edebat  ciim  gentibus ;  cum  au- 
tein  venissent  quidam  a  Jacobo,  sublrahebat  se,  et 
segregabat,  timens  eos  qoi  ex  circomcisione  erant. 
Timebat  aulem  Judasos,  quorum  erat  Aposlolus ;  nc 
\)er  occasionem  gentilium  a  fide  Chri«ti  recederent; 
et  imititor  pastoris  bonl,  perderel  gregem  sibi  cre- 
ditum. 

9.  Siciit  ergo  oslendimns ,  Petrum  bene  iinidem 
seiisisse  dc  aborulone  Lcgis  MosaicsR  ;  sed  ad  simu- 
hlionein  (rf)  «bserTaiid.c  ejns  liinore  compulsum  : 
videamiis  anipsc  Paulus  qui  alium  arguii,  tale  quid 
fecerit.  Leginuis  iti  eodem  libro :  Perambuiabat  autetn 
Paulns  Sgriam  et  CiUdam,  confirman$  Eccle$ia$  (Act. 
45.  4<):  pervenitque  in  Derben  et  Ly$tram;  et  ecce 
discipulue  qnidam  erat  ibi  nomine  TinH>theu$,  744 
filiasmulieris  (e)  viduae  /We/i<,  patre  gentili,  Huic  au- 
tem  testimonium  reddebant  qui  Lystris  erant ,  et  lconio 
fratre$.  Hwic  votuit  Pa»lu$  $ecum  profici$ci^  et  a$$U' 
men$  circumcidit  eum  propter  Judwo$,  qui  erant  in  iiii$ 
loci$.  Sciebnnt  enim  omne$  quod  pater  e}u$  gentiti$ 

[a]  Benediclini  et  Yeroncn.  Ms.  et  expo$ui  ei$  Evange' 
tium,  Quod  prcedico  inter  gentes. 

[b\  Apud  eosflera  BenedicUnos  voces  cceteronm  ^posUh 
lorum  desideraulur  :  in  Yerouen.  lanlum  AposUAorum : 
iimrdboratwmpToroboTatm.  .  .  ^   .    . 

[c\  lidem,  et  consenseriml  cum  tUo  cwun  Jiid<w,  elc. 

[({]  Annotant  Benediclini  iii  uno  e  Vaiic.  Mss  obiervan- 
ti(eeiu$,  in  Cisterciensi,  observatioms  liaberi,  iu  Yerooensi 
libro  observandce  eju$  sententuB,  timore,  etc. 

e)  Yideretur  pro  viduw  legenduin  JudaiiE,  qni  facilis 
iion  tlicronymi,  sed  veierum  exscriplorum  esl  Iai»sui» ;  uaiu 


CXlt  92i 

e$set  (Act.  16. 1. 2.  3).  0  beate  Apostole  Paule ,  qui 
in  Petro  reprehenderas  simulalionem,  (f)  qiiare  siib- 
traxisset  se  a  gentibus  propier  metum  Judaeorum , 
qui  ab  Jacobo  venerant :  cur  Timoibeum  filium  bo- 
minis  gentilis»  ulique  et  ipsum  geniilem,  neque  enim 
Judreus  erat,  qui  non  fuerat  circumcisus,  conlra  sen- 
lentiam  tnam  circumcidi  coegisli?  Respondebls  mihi : 
Propter  Judaeos  ,  qui  erant  in  illis  locis.  Qui  igitur 
tibi  ignoscis  In  circurocisione  discipuli  venientis  ex 
gctitibns,  ignosce  et  Petro  pra^cessori  tuo,  quod  aliqua 
feccrit  metu  fidelium  Jiidaeorum.  Rursum  scripium 
est :  Pautus  vero  cum  adkue  $ustinui$$et  die$  multo$ , 
fratribu$  vatedicen$  navigavit  Syriam^  et  cum  eo  Pri$~ 
cilla  et  Aquita,  et  totondit  $ibi  inCenchrei$  caput;  votum 
enim  hahuerat  (Act.  18.  18).  Esto  ibi  [al.  E$to  ut  ibi] 
timore  Judscorum  compulsos  sit  facere  quod  nolebat, 
quare  comain  nutrivit  ex  voio;  et  postea  eam  in 
Gencbreis  totondit  ex  Lege ,  quod  Nazarxi ,  (i)  qui 
se  Dco  voverint,  juxta  praeceptum  Moysi  fiicere  coii- 
sneverunt  (Num.  6.  18)  ? 

10.  Yerum  hacc  ad  comparattonem  ejus  rei  quse 
sequitur,  pnrva  sunt.  Referi  Lucas  sacrx  scriptor 
fiisloria! :  Ctim  veni$$emu$  Jerosolymam ,  tibenter  $u$' 
ceperunt  no$  fratre$  (Act,  it.  17)  :  «(  $equenti  die  Ja- 
cobu$  et  omne$  $eniore$ ,  qui  cum  eo  erant ,  Evangelio 
iUiu$  comprobato,  dixerunt «  :  Yide$  frater^  quot  mitlia 
$unt  in  Judoia  ^qui  crediderunt  in  Ckri$tum  ^  et  hi 
omne$  amutatore$  $unt  Legi$.  Audierunt  autem  de  te^ 
quod  discesMonem  doceas  a  Moy^e^  eorum  qui  per  gentee 
$unt  JudiBorum ,  dicen$ :  non  debere  eo$  drcumeidere 
filio$  $uo$  ;  neque  $ecundum  con$uetudinem  ingredi, 
Quid  ergo  e$tf  Vtique  oportet  convenire  muttitudinem: 
aHdiemnt  enim  te  superveni$$e.  Boc  ergo  fac^  quod  tibi 
dicimue.  Snnt  nobi$  viri  quatuor  votum  liabente$  $uper 
se.  His  asswnptis,  sanetifica  te  cum  ipsis,  et  impende  in 
eo$ ,  tf/  radant  capita :  et  $cient  omne$ ,  quid  quee  de  te 
audinunt ,  fat$a  $unt ;  $ed  ambuta$  et      745    'P*' 
CHSlodiens   Legem.   Tunc  Paulus  ,  a$$umpti$    viri$ , 
postero  die  purificatue ,  intravit  cum  illi$  in  templum , 
qpnHntian$  expletionem  dierum  purificationi$  ^  donee 
offerretur  pro  unoquoque  eorum  oblatio.  0  Paule ,  el 
in  hoc  te  rursus  interrrogo  :  cur  caplus  raseris ;  cur 
nudipedalla  excrcneris  dc  caremoniis  Judworum ; 
cur  obluleris  sacrificia ;  et  secundnm  Legein  pro  te 
ho$ti.'e  fuerint  immolatae?  Utique  respondebis,  ne 
scandalizarentur  qui  cx  Judxis  crediderunl.  Simii- 
lasti  ergo  le  [al.  abest   te]  Judaium,  ut  Judx*os  lii- 
crifaceres ;  ei  hanc  ipsnin  simulationem  Jacobns,  et 
c»teri  le  docuere  Prcsbyteri :  scd  tamen  cvadrrc 
non  potuisli.  Oria  enim  seditione,  cum  occidendus 
esses,  raptus  es  a  tribuno,  et  ab  eo  missiis  Caesa-  \ 

et  Yulgatus  ioterpres  sic  reddil,  et,  quod  iMjos  esl,  Grai- 
cum  exemplar  :  r^«6«  ^  iw««i«<  «j^  :  "*«"^„^^!S"« 
damJudcea  fidelis  :  lameisi  non  d,memur  in  naum  ah. 
quoi  libris  esse  jM^  viduce.  In  Yeronen.  fideiu  omitu- 

^"  (h  Benedicl.  qua  iubtraxit  $e,  etc.  et  mox  cwjofxh    \ 
desideratur  :  deiique  in  periodi  fine  ctrcumcidere  co- 

^'8)  Reponi  Gravlosiube^  qui  $e  dewverunt,  uno  verbo 
Iiro  Deo  loverint. 


923  SANCTI  HIERONYMI 

rcain,  sub  eustodia  milUam  diligenli  {Aet.  25.  25), 
iie  te  Judxi  qoasi  simalatorcm  ac  destriictorem  Le- 
gis  occiderent.  Atque  inde  Romam  perveniens»  iii 
bospitio  quod  tibi  conduxeras,  Christum  et  Judsis 
ei  gentibus  pracdicasti  {Acior.  28.i4.  30),  et  seiiten- 
tia  tua  Neronis  gladio  confirmata  esl. 

II.  Didicimus,  quod  propter  metum  Judaeorum 
ei  Petrus  et  Paulus  aequaiiter  finxerint  se  Legis 
praecepta  servare.  Qua  igitur  froiite,  qua  audacia 
Paulas  in  altero  reprehendit  [al.  repreltendat]^  quod 
ipse  commisit?  Ego,  imo  alii  ante  me  exposueruut 
causam  quam  putaverant,  non  ofticiosum  roenda- 
ciam  defendentes,  sicut  tu  scribis  ;  sed  ostendcn- 
tes  [al.  docenus]  bonestam  dispensalionem,  ut  ct 
Apoblolorum  prudentiam  demonstrarent^etblasphe- 
mantis  Porpliyrii  impudentiam  coercereiu,  qui  Pao- 
lum  et  Petrum  puerili  dicit  inter  se  pugiiasse  certa* 
mine  :  imo  exarsisse  Paulum  (i)  in  invidiam  virlu- 
tum  Peiri,  et  ea  scripsisse  jactanter,  quae  vei  non 
fecerity  vel  si  fecerit,  procaciter  fecerit  id  in  alio 
reprebendens  quod  ipse  commiserit.  Inierpretati  sunt 
illi  ut  potuerunt.  Tu  quomodo  istum  iocum  edisse- 
res?  utique  meliora  dicturus,  qui  veterum  senten- 
iiam  reprobasti. 

i2.  Scribis  ad  me  in  epistola  tua  {Epiu.  67)»  c  ne- 
que  enim  a  me  docendus  es,  quomodo  inlelligatur, 
quod  idein  dicit  [al.  additur  Apo$tolu$]:  Factuntttn 
tanquam  Judieu$,  (a)  utJudwos  74$  lucrifacerem 
(i.  Cor.  9.  20)»  et  catera;  qux  ibi  dicuntur  {b) 
compassione  misericordix,  non  simulatione  fal- 
laciae.  Fit  eniin  tanquam  aeger,  qui  ministrat  argro- 
to«  non  cuni  se  febres  babere  mentiiur ;  sed  cuin 
animo  condolentis  cogitai,  quemadmodum  sibi  ser- 
viri  vellet,  si  ipse  aegrotaret.  Nam  otique  Judaeus 
erat ;  Christianus  auiem  factus ,  non  Judaeorum  sa- 
craroenta  reliquerat,  qua?  convenientcr  iile  popnlus, 
et  legiiiroo  tempore ,  quo  oportiebat »  acceperai : 
ideoque  suscepii  ea  celebranda,  cum  jam  Cbristi 
esset  Apostolus,  ui  docerct  non  esse  perniciosa  his, 
qui  ea  vellent,  sicut  a  pareniibus  per  Legem  acce- 
perani,  cusiodire,  eiiam  cum  in  Christum  credidis- 
sent :  uon  lamen  in  eis  jam  constiiuerent  spem  sa- 
lutis :  quoniam  per  Dominum  Jesum  salus  ipsa  qiix 
illis  sacramentis  signiOcabatur,  adveiierat.  t  Toliiis 
sermonis  tui ,  quem  dispulationc  longissima  pro- 
traxisti,  bic  seiisus  est  :  ut  Petrus  non  erraverii  in 
eo,  quod  his  qui  ex  Judaeis  crediderant,  puiaverit 
Lrgem  esse  servandam  :  sed  in  eo  a  recti  linea  dc- 
viaril,  qood  gentes  cocgerit  judaizare.  Coegerit  autem, 
non  docentis  imperio ,  scd  conversationis  exemplo. 
Et  Paulus  non  coutraria  sit  loculus  his ,  qntt  ipse 
gesserat;  sed  quare  Pelrus  eos,  qui  ex  gentibus 
erant,  judaizare  compelleret. 


m 

13.  IIosc  ergo  summa  osi  quaestionis,  iino  senieii- 
iiae  lua; :  ut  post  Kvaiigelium  Chrisli,  beiie  faciani 
Judosi  credentes ,  si  Legis  mandau  cusiodiant,  hoc 
est,  81  sacrificia  oflerant,  quae  oblulit  Paotns,  si  filios 
circumcidani,  si  sabbatum  servent,  ut  Paulus,  in 
Timotbeo,  et  omnes  observavere  Judaei.  Si  hoc  ve- 
rom  esi,  in  Cerinthi  ei  Ebionis  haeresim  delabimur, 
qui  credentes  in  Cbrislo  propler  boc  solum  a  Palri- 
bus  anatbematizatt  sunt,  quod  Legis  cxremonias 
Christi  Evangetio  miscuerunt ;  et  sic  nova  confessi 
suni,  01  velera  non  omiiterent.  Quid  dicam  de  Ebic»- 
nitis,  qoi  Cbrisiianos  esse  se  simufant  ?  Usque  hodie 
per  toiasOrieniis  synagogas  inter  Judaeos  ha;resis  esi, 
qiiae  dicitur  {c)  Minaeoruni,  et  a  Pbarisa^is  iiunc  osqoe 
djmnatur :  quos  vulgo  747  Nazaraeos  nuBcupani, 
qui  creduni  iu  Cbristiim  Filium  Dei,  natum  de  vir- 
gine  Maria,  et  euin  dicuni  esse,  qui  sid>  Ponlio  Pilato 
passtts  est,  ei  resurrexit,  in  quem  ei  nos  credimus : 
sed  dum  v#luni  et  Juda:!  esse  et  Chrisiiani ,  nec 
Jud:ci  suni,  nec  Cbristiani.  Oro  ergo  te,  ut  qu<  iiottro 
vulnuscnlo  medendum  putas,  quod  acu  foratum, 
imo  puncium  ,  nt  diciiur ,  hujus  sententiae  medearis 
vulneri,  qiiod  lancea,  ei  ut  iu  dicam ,  pbalaricae  (I) 
mole  percussum  esi.  Nbqoe  bnih  ejusdem  est  cri- 
minis  in  explanaiioiie  Scripiurarum  diversas  msjo- 
ruin  senlcnlias  ponere ,  ei  baeresim  sceleraiissimam 
rursuin  in  Eoclesiam  iiilroducere.  Sin  autem  lixc 
nobis  iiicumbit  neccssitas  ,  ul  Judaeos  cuni  legiiiniis 
suis  suscipiamus ,  ei  licebit  eis  observare  in  Eccle- 
siis  Cbristi ,  quod  exercuerunt  in  synag^igis  saianas: 
dicam  qnod  sentio ,  non  iUi  Cbristiani  fienl,  sed  noi 
Judaeos  facienl. 

14.  Quis  enim  boc  Clirisiianorum  patienter  aodiai, 
quod  in  tua  episiola  continetur :  Judmuz  erat  Pauiu$^ 
Christianus  auteun  factu»  ,  non  Judmorum  oacramentm 
reliquerat ,  qu<B  contenienter  ille  popUui ,  et  Ugitimo 
tempore^  quo  oportetat^  acceperat :  ideoque  tu$cepit  [al. 
s«d  ideo  iusceperat  ]  celebranda  ea^  cum  jam  Chri$ti 
e$$et  Apo$totu$ ;  ut  doceret  non  e$$e  penttcio$a  ki$  qui 
ea  vellent  $icul  a  parentibu$  per  Legem  aeeeperatu^  c» 
$todire.  Riirsum  obsecro  le ,  ut  pace  lua  meum  dolo* 
rem  audias :  Judaeorum  Paiilus  caeremonias  observa- 
bat ,  cum  jam  Cbristi  esset  Apostolus  :  ei  dids  eas 
non  esse  perniciosas  his  qui  eas  vellent,  sicui  a  pa« 
reutibus  acceperant ,  custodire  7  Ego  e  contrario  lo* 
qiiar ,  el  reclamante  muiido ,  libera  voce  pronnniio 
[al.  pronunliem]  :  caeremonias  Judo^orum ,  et  perni- 
ciosas  esse  el  niortircras  Chrisiiauis  ;  ei  quicumqiie 
e:is  obscrvavcrit »  sive  ex  Judxis ,  sive  ex  geniibus , 


[a)  Supplevimus  ex  Yeroneo.  Mss.  et  Benedictinorum 
ediiiooe,  ut  Jud<BO$  tucrifacerem^  quae  in  aiiis  editis  desi- 
deraiilur. 

(b)  Mss.  odo,  refereniibos  BeDedicltnis,  atque  uniis 
Veronen.  compa$sione  muericordia,  mn  tmatatione  faU 
tacL 

(1)  Abter  Gravius,  exar$i$$e  Poutum  invidue. 


(c)  Antea  eral  Mineorum^  Suni  aulem  Minasi^  quod  |irae> 
stat  admoiiuisse,  ex  Hebraioo  D^TD,  quod  idein  soiial  ai- 

3ue  «i^TtMiKf  hcerelico$^  quemailinoduro  eoram  quoque 
ociriaain  niTnQ  ({uod  est  aV«w,  ha!re»im  mt'Uu^i|»  vciercs 
aripellabaot.  Quorl  vero  beic  Hieron.  notat,  ex  Hebrxoruni 
monunicoiis  conrinnatiir,  iii  quihus  proditiim  esi,  leui]  o* 
rihus  Gamalielis  sonioris  adeo  invaluisse  C3^:^"l,  AfmoMU, 
ut  necesse  babiicrint  pecullirera  \n  illos  Imprecandi  Ibr- 
miilain  excogiiare.  Hi  vero  Cbrlsiianos  facile  respiclebani, 
quos  0^2*^13,  Minim  in  suis  Couuneulariis  usqiie  bodie  vo- 
cant. 
(I)  Toli  praegrandis  genus. 


9t5  EPISTOLA 

'  eom  in  barathrum  diaboli  devolttUim.  Fim$  eniin 
Legii  Chmlui  adjmtiiiam  omni  credenii  (Rom,  10.  4) : 
Jiidafio  scilicel  cl  Genlili.  Neque  enim  oinni  credenii 
cril  ftnis  ad  jasliam  ,  si  Jud»us  eicipilur.  In  Evan- 
gelio  legimus  :  Lex  ei  Prophetm  tt$que  ad  Joannem 
BapHitam  (Matth.  H.  12).  El  in  alio  loco  :  PropUrea 
748    ^9^  ^^9^*  quierebant  eum  Judm  interficere  : 
quia  non  $olum  ioivebat  sabbatum ;  $ed  et  Patrem  iuum 
dicebat  esU  Deum ,  (equatem  se  faciens  Deo  (Joan.  5. 
18).  Et  ileruin  :  De  pleniludine  ejus  nos  omnes  accepi^ 
mus ,  gratiam  pro  gralia;  quia  Lex  per  Mifgsen  data 
est ,  gratia  autem  et  veritas  per  Jesum  Christum  facta 
esl  (Joan.  1.  15).  Pro  Legis  gralia  qua  praleriil . 
graiiam  Evangelii  accepimiis  pcrmaneniera ;  el  pro 
umiu-is  el  iinaginibus  veleris  Ihsirumenli ,  vcrilas 
per  Jesum  Chrislnin  facia  esl,  Jcremias  quoquc  ex 
persona  r>ei  valiciiialur  :  Ecce  dies  veniunt,  dUit  Do- 
minus,  et  consummabo  domuiisrael,  et  domui  Juda 
testamentum  novum  :  non  secundum  testamentum  quod 
dlsposui  patribtts  eorum,  in  die  (a)  qua  apprehendi 
mauum  eorum,  ut  educerem  eos  de  terrajEgypti(Jerem. 
31.  31).  Observa  quid  dical.quod  non  populo  genli- 
liiim,  (b)  el  qui  anle  non  receperat  Tesiamenlum  ; 
hcd   popubi  Judasorum  ,  cui  Legem  dederat  pcr 
Uoyse»,  Tcstamenlum  novum  Evangelii  reproroitiat: 
ut  nequaquam  vivanl  in  vetiistaie  litlerse ,  scd  in  no- 
viiate  spiritus.  Paulus  auiem  super  cujus  nunc  nomine 
qiisRStio  ventilaiur ,  crebras  hujusmodi  ponit  senteii- 
iiski  :  e  quibus  brevilalis  studio  paiica  subnectam. 
Ecce  ego  Paulus  dico  vobis^  quoniam  si  circumeidamini, 
Vhristus  vobis  nihil  (e)  prodest  (GaL  5. 2).  El  ilerum  : 
Evacuaii  estis  a  Christo^  qui  m  lege  justi/icannni ,  a 
gratia  excidistis,  Ei  iiifra  :  Si  spiritu  dueimini ,  jam 
non  estis  sub  Lege.  Ei  quo  apparcl,  qui  sub  Lege  est, 
non  (d)  dispeusalive,  ul  nostri  voluere  majores  ;  sed 
vere ,  ul  tu  Inlelligis ,  cum  Spirilum  Sanclum  non 
babere.  Qualia  autem  sinl  pKecepla  legalia,  Doinino 
docenie,  discarous.  Ego,  inquit,  dedi  ds  frmcepta  non 
bona,  et  justificationes,  in  quibus  non  vivant  in  eis.  Hac 
dicimus  non  quo  Legem  juxta  Manichaeum  et  Marcio- 
nem  destruamus  ,  quam  et  sanctam  ,  et  spiriinalcm 
juxta  Aposiolum  novimus;  sed  quia  postquain  veiiil 
fides  et  lemporum  pleniiudo,  roisit  Deus  filium  suum 
(e)  faclum  ex  muliere ,  factum  sub  Lege ,  ut  eos  qui 
sub  Legc  erant  redimeret ,  ut  adopiionem  filiorum 
reci|>eremus ;  et  nequaqiiam  sub  paedagogo,  sed  sub 
adulto,  et  Dumino  hairedc  vivamus. 

45.  7J50  Sequitur  in  Epittola  tua :  Non  ideo  Pe- 
irum  emendavit ,  qusHl  paternas  traditiones  observaret : 
quod  si  facere  vellet ,  nec  mendaciter,  nec  incongrue 
faceret.  Iterum  dico  :  quaiidoquidem  [al.  quando] 

(a)  Benedictini,  qwmdo,  nro  qua.  ^ 

\b)  UndccimpeoesBeQedictinos-Mss.qnibuscum  Veron. 

cnm  quo  ante  non  (ecerat  Testamentum  Martiana:us  annotat 

ex  quamplui  ibus  aiiis  fUerat  pro  (ecerat. 
[c)  Yictorius  proderit  reposuit  ex  Yulgato  et  Graeco 

(dyS^tian.  post  Erasmum  dispensatione  ^  renuenti- 
busMss. 

(e)  £x  Grxco  T(y^vo<  u  ^naik  :  stc  enim  Mss.  babent ; 
fnctum.  Qon  luilfif»,  ut  vulgati  plertque ;  lamclsi  in  altquot 
etiam  Graeds  libris  Tt«^ov  occurrat. 


cxu. 


m 


Eplscopus  es ,  £eclesiarum  Gliristl  magistcr,  iit  pro* 
bes  verum  esso  quod  asscris  siiscipe  aliqiiem  JudaK>- 
rum,  qui  factus  Christianns ,  natuni  sibi  (iliuni  cir« 
f  uincidat ,  qiii  observet  sabbatum  ,  qui  abstineat  a 
cibis  qnos  Deus  creavit  ad  ulcndum  cum  graliarum 
actioiie ;  qni  qnnrladecima  die  mcnsis  primi  agnum 
mactet  ad  vesperam  :  et  cum  hoc  fcceris ,  iino  non 
feceris  (scio  etiim  ic  Clirislianum,  et  rein  sacrilcgam 
non  esse  racturum)  velis  nolis ,  tuam  senteniiam  re- 
probabis  :  et  tunc  scies  opcre,  difficilius  esse  conlir- 
mare  siia,  quam  alieiia  reprehendere.  (f)  Ac  no  for- 
sitan  tibi  non  ci  ederemus ,  imo  non  inteHigereniiis 
quid  diccres  (frequenterenim  in  lungum  sermo  pro- 
Iractus  carel  intelligeiitia  :  et  duni  {g)  non  seiiliiur, 
minus  reprelienditur)  inculcas  et  replicas  :  Hoc  Ju- 
da!orum  Paulus  dimiserat,  quod  maluni  habebant.  Quod 
est  malum  Judteorum,  quod  Paulus  dimiserat?  Uti- 
que  illud  quod  sequilur  :  quod  ignor^mtes  Dei  jnsti' 
tiatn ,  et  suam  volentes  conslituere ,  justitia  Dei  non  * 
sunt  subjecti  (Rom.  iO.  5).  c  Dcinde  quod  posi  pas- 
slonem  ct  resurrectionein  Chris,ti,  daio  ac  manifestalo 
sacramento  gratia;  secundum  ordinem  Melcbisedech, 
adhuc  puiabant  vetera  sacrameiita ,  non  ex  cimsue- 
ludiiie  solemniiatis,  sed  ex  necessiiate  saluiis  esse 
celebianda  :  quae  tamen  si  nunquam  fuissent  neces- 
saria ,  infructuose  atque  inaniter  pro  els  Machab^ei 
roartyrcs  ficrenl.  >  Postremo  illud  qiiod  praedicatores 
grati:c  Christianos  Judxi,  tanquam  hostes  Legis  per- 
sequerenlur  [al.  persequebantur].  c  Hos  aiqiie  hujus- 
modi  errores  et  viiia  dicit  Se  (/i)  damna  ct  ut  stercura 
arbitratum,  utChristum  lucrifacerei i  (Phil.  5.  8). 

16.  Didicimus  per  tc,  qiias  Apostolus  Paulus  niala 
reliquerit  Judaorum  :  rursum  te  docenie  discamns^ 
qu:c  bona  eorum  lenuerit.  (Observationes^  inquies, 
Legisy  quas  more  patrio  celebrant :  sicut  ab  ipso  Puulo 
ceiebratue    750    ^tmt^  <''<^  «'^^  salutis  necessitate. )  !d 
quid  velis  dicere,  sine  ulla  salutis  necessiiate,  non  satis 
iiitelligo.  Si  enim  salutem  non  afferunt,  cur  obser- 
vaniur?  Si  autem  observanda  sunt,  nliqiie  salutem 
afferunt :  maxime  qu j:  observata ,  martyres  faciunt. 
Non  cnim  observareniur,  nisi  afferrent  salutem.  Nc- 
qiie  enim  indifierentia  sunt  inter  bonum  et  malum  , 
sicut  Philosophi  dispuUnt.  Bonum  est  contineniia , 
malum  est  iuxuria.  Inter  ulrumque  indifferens ,  am- 
bulare,  (0  digererc  alvi  stercora,  capitis  naribus 
purgamenla  projicerc,  sputis  rhcumaia  jaccrc.  Hoc 
nec  boniim,  nec  malum  est :  sive  enim  feceris,  sive 
nonfeceris,  necjustitiam  habebis,  nec  injustitiam. 
Observare  autem  Legis  «eremonias,  non  polest  esso 
indiflerens  :  sed  aut  bonuin  est,  aut  maium  cst.  Tu 
dicis  bonum ,  ego  assero  malum  :  et  malum  non  so- 
lum  his  qui  ex  gentibus;  scd  et  his  qui  cx  Jiidaico 

(f)  Benedictin.  Mn  ne,  eic.  forte  lypolhelarum  mendo. 

(9)  lidein  non  sentitur,  ab  imperitis,  nmws  reprefiendit, 
inculcas,  etc.  lum  Boc  ergo  Judceoruni^  elc.  a  quorum  le- 
riione  nec  Veronensis  lil)er  varial,  nisi  quod  reprenendi' 
tw\  loco  reprehendit,  reciius  legit. 

{h)  Marliaiueus  cuin  pleristiue  aliis  edilis,  quibus  Vero- 
nen.  Ms.  concinnit,  dicft  se  damnare,  et  ut  stercora  arbi-> 
tralur.  Yide  V.\  Islolam  67.  uuni.  6.  nol.  e. 

(0  Victorius  maluil  egerere.  Veroncn.  Ms.  aauil  re- 
stirt  :  in  reliquis  iuq)ressse  lectioni  conseniit. 


n?  SANGTl  lilERONTlU 

popole  crediderunt.  In  hoe,  ni  fallor,  loco,  doin  aliud 
viias,  iii  aliud  deyolveris.  Dum  enim  ineiuis  Por* 
pliyriuiu  blaspbenianiem,  in  Ebionis  incurris  laqueos, 
his  qui  creduni  ex  Judasis,  observandain  Legem  esse 
decemens.  Et  quia  [al.  gui  ]perioulosum  intelligis 
esse  quod  dicis ,  rursum  illud  superfluis  verbis  tem* 
perare  conaris»  siiie  ulla  salutis  necessitate  :  (a)  mn 
§icui  Judtti  ceMnranda  putant,  aul  faUaci  iimulaiione, 
quod  Paului  in  Fetro  re^frehenderat, 

17.  Failax  iimulatio.  —  Peirus  igitur  simulavit  Le- 
gis  cusiediani.  Iste  autem  reprebensor  Petri,  audacter 
observavit  legiliina.  Sequiiur  eiiim  in  episiola  (ua  : 
c  Nain  si  propterea  illa  sacrameiita  celebravit,  quia 
se  simulavit  Judasum ,  ut  ilios  lucriraceret ;  cur  nou 
etiam  sacrificavit  cum  genlibus «  quia  et  bis  qui  siiie 
Legecrant,  tanquam  siue  Lege  raciiis  est,  ut  eos 
quoqiie  lucrifaceret  (I.  Cor*  9.  %i)1  nisi  quia  et  illud 
fecit ,  ut  nalura  Judaeus;  et  boc  totum  dixit,  non  ut 
Pauius  ae  fiiigeret  esse  quod  noii  erat,  sed  ut  uiiseri- 
cordiier  iia  subveniendum  esse  sentiret,  ac  si  ipsc  iu 
eo  errore  laboraret ;  noii  scilicct  iueiiticnlis  asiu,  sed 
coinpalieiitis  afleclu.  t  Bene  dofendis  P;iulum,  quod 
non  siniiilivcrit  errorein  Judxoruin ;  sed  751  ^^^ 
fueril  iii  errore.  Neque  imilari  Pelruui  voiuerit  nieii- 
lieuteiii,  (b)  ul  qiiod  crat ,  inetu  JudaK)ruin  dissiinu- 
l;irel  :  sed  lota  libertate  Jud;Gum  essc  se  dicorct. 
Nava  clcincniia  Apostuli;  duui  Judu^os  Cbrisiiauos 
vult  faccre,  ipse  Judxus  factus  esl.  Non  eniiii  poierat 
luzurii)SOS  ad  frugaiilulein  rcduccrc,  iii»i  se  luxurio- 
auiu  pn»ba<.sei,  et  inisericordiier,  ut  ipse  dicis,  sub- 
venire  miseris ,  nisi  se  iiuscruui  ipse  seutiret.  Verc 
cnim  misclii  ct  misericorditcr  de|)ioraudi ,  qiii  con* 
teiitioiie  siia  ct  amorc  legis  aboliue  Aposudiiui  Gbristi 
fccere  Judxum.  Nec  multuin  iiiiercsi  inicr  uieain  et 
tuani  sciiienliam,  qua  ego  dico,  ei  Pelruiu  cl  Paulnin 
liinore  fideliiim  Jiidxorum,  Legis  cxcrcuisse,  iino  si- 
iiHilasse  maiidaia  :  tu  aulcin  :^sseris  boc  cos  fecisse 
cieuicnier ;  uon  mcniieiiiis  astu ,  sed  compatieulis 
offectu,  dummodo  illud  coiisiet,  vel  metu,  vel  mise- 
ricordia  eos  simulassc  se  cssc  quod  non  eraiit.  lllod 
uutein  argumentum  quu  adversuin  nos  uieris ,  quod 
ct  geutilibus  debueril  gentilis  fieri,  si  Judxis  Judxus 
factus  est,  iiiagis  pro  nobis  (iicit.  Sicut  enim  nou  fuit 
vere  Judaens «  sic  ncc  vere  gentilis  eral.  Et  sicut  iion 
fuit  vere  geiililis ,  sic  iiec  vcre  Judxus  erai.  lu  eo 
autciu  imitalor  gcntium  cst ,  quia  pra^putium  recipit 
in  fide  Cbristi :  et  indiiTerenter  permiilit  vesci  cibis 
quus  damnant  Judxi,  iion  cultuin,  ut  tu  putas,  idolo- 
ruin.  in  Chrisio  enim  Je$u,  nec  circumcim  est  aliquid, 
nec  pra^pulium ,  sed  observaiio  numdatorum  Dei  (Cal. 
5.  6.  el  cap.  G.  15). 

18.  Qua:so  igiiur  (e,  et  iterum  atque  iterum  obse- 
cro  [al.  deprecor],  ul  igiioscis  disputatiuuculae  mex  : 


928 
et  quod  nodum  meuin  egressiis  »um ,  iibi  iroputes, 
qui  coegisti  ut  rcscriberem  [al.  seriberem]^  et  mibi 
cum  Stesicboro  oculos  abstulisti.  Neque  roe  putes 
magistrum  esse  mendacii ,  qui  sequor  Cbristuni  di- 
cenlem  :  Ego  sum  via ,  veritas ,  et  vHa  {Joan,  14.  6) ; 
nec  poiest  ficri ,  ut  veriiaiis  eultor »  mendacio  eolla 
submittam.  Ne4|ue  mibi  imperitorum  plebecubm  con- 
cites,  qui  te  venerjntur  ut  Episcopum,  et  in  Ecclesia 
decUmautem,  Sacerdotii  honore  suspiciunt :  iiie  au- 
tem  ailatis  uliinua  et  pene  decrepitum,  ac  Honasterii 
el  ruris  secreta  sectantem  parvipendunt.  Et  qiiieras 
libi  quos  doceas,  sive  reprebendas.  Ad  752  >^s 
enim  tantis  luaris  alque  terrarum  spailis  a  te  divisos 
vix  vocis  tuab  soiius  pervenil.  Et  si  forsitan  bttcras 
scripscris ,  aiite  eas  Italia  ac  Roma  suscipient,  quaiu 
ad  ine  cui  mitiend»  sunt,  deferantur. 

19.  Quod  autem  in  aliis  quxris  epistolis  :  cur  prinr 
mea  iii  librisCanoiiicis  inlerpretatioasteriscos  babeat 
et  virgiiias  prxiiutatas ;  et  postea  aliam  translaiio- 
nem  absque  bis  sigiiis  ediderim  :  pace  tua  dixerim , 
vidcris  inibi  non  iiilelligere,  quod  qussisti.  llla  cniiu 
interprctalio  Sepiuaginta  Interpretum  est :  et  ubi- 
cumque  virgul;»,  id  est  obeli  suiit,  siguiflcatur  quod 
Septuaginta  plus  dixeriut,  quam  babetur  in  llebraio. 
Ubi  autein  astcrisci ,  id  est ,  stelluljc  prxiucenies,  cx 
Tbeodotioiiis  cditioiic  ab  Origene  addilum  est :  £l  il»i 
Grxca  transtulimiis  :  bic  de  ipso  Hcbraico,  qiiod  iii- 
lelligebauius ,  expressimus  :  sensuuin  potius  vcrita- 
teiii ,  quam  vcrboriiiu  ordiiiein  iiiterdum  coiiservau- 
les.  Et  iniror  quoiiiodo  Septuaginta  lnterpreium  li- 
bros  legas,  n^n  puros  ut  ab  eis  cditi  suiit,  sed  ab 
Origene  emendatos,  sive  (b)  comipios  per  obelos  ei 
asleriscos;  et  Cliri&tiaui  bouiiiiis  interpretaliuiicutam 
nonsequaris,  prxseriim  cuin  ea  qu.e  addiia  sunt, 
ex  liominis  Jud:ei  atque  blasplicmi  post  passionein 
Cliristi ,  editione  traustulerit.  Vis  amator  csse  verus 
Septiiagiiiia  Inlerpretum?  Non  legas  ca  qux  sub  aste- 
riscis  suut ,  iino  rade  de  voiumiiiibus ,  ul  velerum  le 
Aiuiorem  probes.  Quod  si  feceris,  ouiiies  Ecclesiaruin 
Bibliolbec;is  damnarc  cogeris.  Yix  cnim  uuus  aut  ai- 
tcr  inveuietiir  libcr,  qui  ista  non  liabeat. 

20.  Porro  quod  dicis  non  debuisse  me  interprclari 
posl  vcieres ,  et  novo  uteris  syllogismo  :  aut  obscura 
fucruiit  qua»  interpreiati  suiit  Septuaginla ,  aut  inani- 
fesia.  Si  obscura,  le  quoque  in  illis  falli  poiuisse  cre- 
dcndiim  est.  Si  mauifesta  ,  illos  in  eis  falli  non  po- 
tuiftse,  perspicuum  est.  Tiio  libi  sermonc  respoiideo. 
Omncs  vetercs  tractatores  qui  nos  in  Domino  pra^ces- 
seruiit,  et  qui  Scripturas  sancias  interprelati  suiii, 
aul  obscura  inlcrpretati  suiit|  aul  manifesta.  Si 
obscura,  quomodo  tu  aiisiis  cs  po>t  cos  disserere, 
quod  illi  explanare    753    "^"  potueritnt?  Si  nia- 


(a)  Benediclini,  qui  cum  negandi  particula  hunc  locum 
in  Augusltni  epislola  LXVII.  uum.  7.  legeraot,  heic  apud 
Hierouyiuum  eamdem  expungunl,  quod  quidem  cum  ali- 
qtio  veri  sensus,  aut  iiersnicuitalis  dispeudio  est ;  tametsi 
lls.  quoque  Veronens.  suffragetur. 

(b)  Duo  Vaticani  Mss.  apud  Benedictlnos,  ut  quod  non 
erat,  melu  Judceorum  miularet,  Verouen.,  metum  JtuUeO' 
runi  simularet. 


(c)  Impressam  ieclioaem  etiam  Teronen.  Ms.  coofirma!; 
elseosus  cougruus  csl  niagis,  ut  fidem,  quantamS.  Aii- 

gustinus  iu  LXX.  exempiarit^us  consliluel)al,  enervtH. 
[onet  autem  Viclorius  in  sex  Brixiaois  Mss.  baberi  corre' 
ctos^  quemadmodum  et  vulgati  quidam  leguot ;  quod  noa 
probatur,  ciim  emeodare,  elcorrigere  idem  sit.  ipse  le- 
ceodum  potius  ceoset  correptos^  hoc  est  repreheosos,  quam 
leclionem  sex  codices  Mss.  ex  Florcntia  praeferre  tesiis 
est ;  sed  ui  eumdem  ac  correctos  recidit  sensum. 


^  krisTOLA 

nifesta .  supcraaum  cst  ic  voluissc  disscpcre ,  quod 
illos  laierenon  poluil :  maximc  in  eTtplanalionc  P^j- 
moruui ,  quos  apud  Grascos  inlerpretall  sunl  muUis 
voluniinibus,  primus  Origencs,  secuiidus  Eusebius 
Cajsaricnsis,  lerlius  Theodorus  lleracleoies ,  quarlus 
Asicrius  Scylbopolilanus,  quinlus  Apollinaris  Laodi- 
cenus»  sexliis  Didymns  Alexandrinus.  Fcronlur  el 
di?ersorum  in  paucos  Psahnos  opuscula.  Sed  nunc  de 
iiilegro  Psalinorura  corpore  dicimiis.  Apud  Lalinos 
auieiii  Hilarius  Piclaviensis,  el  Eusebius  VerceUcnsis 
Episcopi,  Origenem  ei  Eusebium  iransiulerunl,  qno- 
rum  priorem  et  nosler  Ambrosius  in  quibusdamsecu- 
tus  csi.  Respondeai  mibi  prudentia  lua.quare  lu  post 
tanlos  el  tales  liiierpreiesinexplanationePsalmorum 
divcrsa  senseris.  Si  enini  obscuri  sunl  Psalmi,  le  qno- 
que  in  eis  falli  potuisse  credendum  cst.  Si  manifesli, 
illos  iu  eis  falli  poiuisse  uon  credilur :  ac  per  hoc  utro- 
que  inodo  su|)erflu»  erit  tiHcrpretatio  tua,et  hac  lege 
post  priores  nullus  loquiaudebit,  et  quodcunique  alius 
occupaverit  aiiusdeeo  liccnliam  scribendi  non  habe- 
bit.  QuiN  POTms  humnniiatis  tux  est,in  quo  veniam  tibi 
Iribuis ,  indulgere  et  caeteris.  Ego  enim  non  tam  ve- 
tera  abolere  conalus  suin ,  qux  liiiguae  niea:  hontini- 
hus  cmendata  de  Grsrco  in  Lntinum  transtuH ,  quam 
^  ea  lesiimonia  qu»  a  Jiidacis  prauennissa  sunl  vcl  cor- 
riit>ia ,  prorerre  in  mediuin ;  ut  scirent  nostri  quid 
Hebruica  Verius  continerel.  Si  cui  legere  non))lacct, 
nemo  coinpelLil  inviiiim.   Bibat  vinuro  vetus  cuiii 
suavilaie,  ct  nosira  musla  conlcninat,  qua;  in  expla 
ii:ilioue  priorum  ediia  sunt;  ut  sicubi  illa  non  inlel- 
liguniur ,  ex  iioslris  manifestiora  fiaiu.  Quod  aulein 
geniis  inicrpreiationis  in  Scripturis  saiictis  seqnen- 
duin  sit,  libcr  quein  scripsi  de  Opiimo  gcnere  inler- 
pretandi ,  et  omnes  Praefutiuncul»  divinorum  Volii- 
ininuin,  quasediiioni  nosirx  prxposuimus,  explicaiit; 
ad  iliasque  prudentem  lectorem  remittenduni  pnlo. 
Et  si  me,  ui  dicis ,  in  novi  Tcslamenti  emeiidaiii>iic 
suscipis ,  cxfKMiisque  causain  cur  suscipias ;  quia  plii- 
r.mi  lingua*  Grxcae  habentes  scientiam ,  de  754 
meo   possint    opere   judic;ire  :  eanidem   iniegriia- 
teni  dcbueras  etiam  in  veleri  credcre  Testamenio, 
qttod  non  nosira  conrinximus ;  sed  ui  apud  Hebnr.os 
invenimus ,  divina  traiistulimus.  Sicubi  dubilas ,  lija» 
bracos  liiicrroga. 

21.  Sed  furie  dices :  quid  si  Ucbrxi  aut  respondere 
noluerint,  aui  nieniiri  voluerint?  Tota  frequcutia 
Judxorum  in  mea  inlerpretaiione  reiicebit?  NuIIus- 
que  inveniri  polerit,  qui  Hebnc»  linguae  habeat  no- 
tiiiam  (aL  iioffon^m]  :  aui  omnes  imiiabuniur  illos 
Jiidaios ,  quos  dicts  in  Arricoi  reperios  oppidulo,  in 
mcam  coiispirasse  c^iluniniam?  Hujuscemodi  enim  iu 
cpisioia  toa  texis  fabulam  :  <  Quidain  frater  nosier 
Episcopiis ,  cum  leclitari  insliiuissel  in  Ecclcsia  cui 
prjecsl,  interprctaiionem  tuam,  movil  quiddam  longe 
aliter  a  te  posiium  apud  Jonam  Prophelam ,  quam 
erat  omniuin  sensibus  memoriaeque  invetcraium  ,  ei 
lot  setatum  successionibus  decantatum.  Faciusque  est 
tanius  iumuitus  in  plebe,  maxime  Gra^cis  argueniibus 
et  inclamantibus  calumniam  falsiialis  ,  ut  cogcrctur 


€KU.  ii6 

Episcopus  (a)  (e«i  quippe  civitas  erat)  Jud^Oruih  to»ti- 
inonium  flagitare.  Utrum  auiem  itii  imperilia,  an 
malitia,  hoc  esse  in  llebraeis  codicibus  responderuni, 
quod  et  Graed  et  Laiini  babebani,  atque  dicebaiiu 
Quid  plura  ?  Goactus  est  homo  velut  mendacium  [al. 
mendosUatem  ]  oorrlgere ,  volcns  post  ntagnuni  peri- 
culum  non  remanere  sitie  plcbe.  Unde  etlam  nobis 
videlur  aliquando  iii  nonnuliis  te  quoquc  faili  pe- 
tuisse. 

22.  Dicis  me  in  Jonam  Prophelam  male  quiddain 
inlerpretaluin,  et  sediiione  populi  cenctamanle,  pro- 
pier  nnius  verbi  dissonantiara  Episcopuiii  peiie  Sa- 
cerdotiuin  perdldisse ;  et  quid  sit  illud  quo<l  inale 
Interpreiatus  sini ,  subtrahis ,  anferens  mihl  occasio- 
nein  defensionis  iiieai,  ne  quidquid  dixeris ,  nie  res- 
pondenle  solvatur :  iiisi  forle.  ut  ante  anuos  piurimos, 
cncurbita  venit  in  inediom  ,  assereiite  iilius  teiiiporis 
Gornelio  (b)  et  Asinio  PoHione,  me  hederain  pro  cu- 
curbUa  traiistulisse.  Snper  qua  re  in  Conimentario 
Jonx  Propbetx  plenius  respondimus.  Hoc  taiiium 
nunc  dixisse  conteuti »  quod  in  eo  755  ^^^^  ii*  i 
Sepiuaginta  Inlerpreies  cueurbiiamt  (c)  et  Aquila  cum 
reliquis  kederam  transtulerunt,  id  est,  xwadv,  in  He- 
braio  volumine  cickion  scriptum  est  [al.  habetur\, 
quaiii  vulgo  Syri  (d)  ciceiaii  vocant.  Est  autem  genuf 

,  (a)  Perstnt  senteDlia,  qoam  supra  in  hunc  locum  Aogu- 
stiniaaae  epist.  104.  exposui  de  Oea  civilate  pro  ea  prono- 
miue  inteliigPDda.  Vid.  nos ;  helc  antem  Yeroaens.  Ms. 
eorum  pro  ea.  Mox  qt.od  Martiaoaeus  noiat  Iq  Cluniacensi 
Ms.  ex  ejosdem  calltgrai  hi  eniendatione  legi,  utrum  autem 
ilti  unperiUa,  an  maUtia  fecerini  neteio  sed  hoc  ette^  e(c. 
nobis  quideai  gtossema  ineptum  videtur:nibti  enio)  deesse 
in  textu,  et  vef  buin  fecermtt  subaudiri,  jampridem  monue» 
rat  conura  Erasiimiu  Yictorius.  Gravius  autem,  flamiare 
utrum  aut  illi  imperitia^  an  maiiiia  ttoc  em  tn  Hebrmit 
codidbw  responderent ,  quod  et  Grmx  et  uam  habebanty 
quam  germauain  lectionem  praeteodii. 

(b)  Conrerenda  sunt  isthaec  ex  Commentariis  in  Jonam 
cap.  4.  « In  hoc  loco  ouidam  Canthelius  de  antiquissimo 
geoere  Corneliorum,  sive  ui  ipse  jactat,  de  stirpe  AsiDit 
Poilioois,  dudum  Romae  dicitur  me  aocusasse  sacrilegii  ^ 
quod  pro  cucurbita  bederam  transiulerim :  iimuit  vldelicet, 
ne  si  pro  cucurbiiis,  hederae  luscereniur,  unde  occulte,  et 
tenebrose  hiberet,  non  haberet :  et  revera  io  ipsis  cucur- 
bitis  vasculorum ,  quas  vulgo  Sauoomarias  vocant ,  solent 
Aposiolorum  imaglues  adumbrare,  ex  quibus  et  ille  non 
suum  sibi  nomen  assumpsit.  Quod  si  tam  facile  vocabula 
commulaotur,  ut  pro  Corueliis  seditiosis  tribunis,  >Emilii 
Consuies  appelleotur,  miror  cur  mihi  non  liceat  hederam 
uransferre  pro  cucurbiia.  »  Proiode  Viciorius  monet,  helc 
loci  et  copulam  abradeodam,  leffendumque  comfiko  Asinio 
Pollione,  quod  qui  ex  duabus  mmiiiis  se  venire  jaciaret , 
ojus  simul  nomina  iungeoda  siot.  Erasmiis  e  amlra  dnos 
in  UDO  bomine  celei>riorescritioos,  censoresque  litterato- 
rum  ianui  coostituit,  ul  Qceronis  cmulum  foisse  Asioiutn 
Pollionem  e  Seneca  compertum  est.  Certe  boc  sensu  in 
Apologetico  conira  HuflBnum  libro  1.  amtra  imidos,  inquit» 
loquor^et  uudum  umuxinu^^veiAtmum  Poilionemde 
qenere  cometiorum  styli  mei  mucro  comminerat,  Praeterea 
Mss.  atque  editi  plerique  omoes  et  retioent. 

[c]  Reuugnai  Barberinus  Hexaplorum  eodex,  qui  Aqui* 
iaiu  ac  Iheodotioaem  mnuami  interpretaU)s  fuisse  docet , 
ipsam  oempe  Hebraicam  vocem  Gnecis  litterisexpressam, 
cum  fortecfuid  illa  sibi  veliet,  igaorarent.  Sed  Hieron. 
consuinter  iu  Commeniar.  quoque  in  hunc  iocuni,  secuii^ 
inqoil,  mmus  teleres  translatores,  quietipsi  hederam  tn- 
*erpretati  sunl,  quw  Grwce  mpeUatwr  »ur9&«,  aliud  euim 
quod  dicereni,  non  habebani,  Iii  Verouensi  Ms.  pro  .urvo^ 
heic  est ;  kikhon,  ut  fere  suspicemur ,  scriptum  olUn  ab 
Hieronvmo,  AQuita  et  Theodoium ,  ««•&«,  reUqui  hederam 
iranstuteruntt  id  est  nsc^,  tactumque  Graecarum  vocum  oo 
cursu,  ut  inlermedia  verln  quae  supplemus,  scribarum  S3 
leomi  errore  omiltereoiur. 

(d)  Martiaoaeus  ciceja.  Martinius  in  Procemio  ad  Pugio- 
nem  FiUei  legit  ex  Mss.  qmffuayan,  ctsupra  quiquaiion,  sic 


951 


SANGH  niERONYMl 


052 


▼irgolti,  lata  liabem  folia«  in  niodain  pampini.  Com- 
qae  plantalum  faerit,  cito  consargil  (a)  in  arlrasco- 
lam  alisque  ullis  calamorum  et  liastilium  adminiculis, 
quibttS  et  cocorbitae  et  bederae  ind^sent,  sno  trunco 
se  sostincna.  Hoc  ergo  verbom  de  verbo  edisserens, 
si  ciCEio^f  transferre  voliiissem,  nollus  inteliigerel :  si 
cainir6t/am ,  id  dicerem  quod  in  Hebraico  non  liabe- 
tor  :  kederam  posui*  ut  (b)  cseteris  interprelibiis  con- 
senlirem.  Sin  aulem  Jiidaci  vestri ,  ol  ipse  asseris » 
nialitia  vel  imperitia,  hoc  dixerunl  esse  in  voluinini- 
bus  llebraeorum ,  qiiod  in  Grxcis  et  Latinis  codicibus 
continetor,  roauifestum  est  eos  aut  llebraoas  lilieras 
iguorare,  aut  ad  irridendos  cucurbiurios  voluisse 
mentiri.  Peto  iii  6ne  epistolap,  ut  7S6  qaiescenlem 
senem  olimque  veteranum  militarc  non  cogas,  et 
rursum  de  viia  periclitari.  Tu  qui  juvenis  es ,  et  in 
Pontificali  cuimiiie  coiisiitiitus ,  doceto  populos ,  et 
novis  Africae  rrugibos  Romaiia  tecta  locoplelato.  Hitii 
sofncit  com  auditore  el  iKCtore  pauperculo  in  angolo 
monasierii  susurrare. 

EPISTOLA  CXin  (f) 

TasoniiLi  Ao  HiBaoimicii. 

(d)  fktLS  QUiED.iH   SIVC  HflTICIf. 

Se  bene  semper  opiaue  Joanni  Chrytoslomo  iestatttr^ 
nec  iemere  credidhse  ejus  accttsatoribus^  donec  erum-' 
penie  judido  ConcilH ,  sede  sua  Cpliiana  exturbatus^ 
puieusque  est  in  exilium, 

nempe  qui  litteris  p  Hebraeam  expressam  iavenire  est : 

ia  Yeroaeasl  autem  Ms.  KorKAioii,  et  khkhan;  ex  quo  ralli 
et  bllere  antiquiores  editioaes  perspicuum  est ,  in  qaitN» 
pro  cic^am^  Elkeroa^  qood  Arabicum  nomen  est,  substiiui- 
ti|r  ex  iiigeoio ;  nam  Hss.  omaes  refragaotur,  et  alioqui 
constat,  tamdiu  ab  Hebniica  noa  dissidere  Syriacain  lia- 
ffoam,  imo  Cicaion  Uebrsorum  Syris  esse  cicafan  mulato 
ue  more  o  in  a,  oam  o  vocali  prorsus  earere,  ejus  lioguse 
magistri  docent. 

(a)  Coufer  in  Jooam  CommenUirios  loco  ciuto,  unde 
etiam  videas  folli  nuiu»,et  praesertim  Rabbioos  Kimcbium 
iii  lib.  rad.  et  Jarfcium  post  Hainionidem,  qui  Ciceioo  oom- 
putaat  iater  bert>as.  Huc  quoque  pertinet,  quod  Herodotus 
lib.  3.  cap.  94.  de  Cicejo  tradit,  sic  enim  iaquit,'«cxie«at  lUy 
Alyivnn  KiKi :  ct  PUaius  Ub.  15.  c.  YII.  ctci  arborem  m 
jEgypto  cofnosam^  aiii  crotonem,  aHi  fiH,  alii  sesamum 
ayreste  afmeltant.  Rectius  alii  Ridnum  puiant,  vulgo  pai- 
mam  chrintit  quod  Croodis  flgura  palmam  expaasis  digitis 
quodaiumodo  referat. 

{b)  Alictibi  certis  iaveaimus  pro  ctBteris,  Nempe  cum 
Hebraico  Qcejoa  neque  cticttrMla  xt^  LXX.  et  veteris  l.a- 
tini  inlerpretis,  neque  hedera  satis  respooderent,  haiic 
tamen  praetollt,  ut  cum  aliquot  bonis  ioterpretibus  face- 
ret. 

(c)  Aiia»  inedila  imer  Bpistoias,  Scrinta  an.  405. 

[d]  In  vttlgatis  hactenos  libris  (pitto  etiam  in  Mss.  nullum 
emm  videre  eontigit  nobis)  uno  contextu  iuagiiur  breve 
istud  Theophileusis  epislolae  fragmenturo  ad  Hieroayroiim, 
siibaexo  ipsius  Hieroaymi^^esiXMiso  ad  Theophilum ;  nec 
Valeslus  ipse,  qui  t>ene  suspicatus  est,  duas  esse  diversas 
lucubratiooes,  et  priorem  banc,  quae  sui  parte  mulctala 
est,  Alexandrino  Episoopo  iribuendam,  aUeram  Bethlee- 
mitae  Presbytero,  saiis  iiie  bene  divinavit,  in  qu»  prius 
fragmentiim  verba  desineret,  et  quibus  suljsequens  eputola 
inciperet.  Nempe  ad  illam  usnue  Saivatoris  senteniiam  , 
«Noiite  judicare  secuadoni  faciem,  sed  justum  Judicium 
{iidicate,  «  ijorrigi  voluit  priorem  partem ;  exinde  autem 
iiitegram  Hieronymi  epistolam  auspicatur  his  verbis :  Ne 
guoqnam  iardius  Beamuditd  tuwj  eic.  qua  ex  lectiooe 
uaud  vjdemus,  qui  sensus  exlundi  possit,  cum  nuUus  om- 
nino  8}t«  aut  cerie  sibi  oootrarius ;  siquidem  impedimenta 
causatMilur  Hierooymus,  quod  tardius  Theoiibili  liiiram  La- 
tiue  explicaVerit.  miaime  vero  quod  citius  fecerit,  ut  veri)a 
ne  quoquam  taraius  sonant.  Nos  huic  crrori  infra  occurri- 
mus ,  et  qui  dispertieuda  sit  lei^tio,  deiDf>osiramus ;  rursus 
«uiffl  in  hac  ipsa  epfstola  ValtJSius  liallucinatur  in  annota- 


(e)  Dilectissimo  atqne  amantissimo  fralri  Uieront- 
«0  ToEOPniLDS  in  Domino  salulem. 

1.  Paucis  in  exordio  ptacet  judicium  veriiatis  :  di- 
cente  autem  Domino  per  757  Propheiam ,  Et  (/*) 
jiidicium  mcum  quasi  lux  egreditur  (  is,  5i.  4),  qui 
ienebrarum  harrore  circumdati  suni^  nec  naturam  rerum 

tionibus  in  Socraiem  llb.  6.  cap.  14.  ubl  eam  abs  Hiero- 
nymo  Pascfaalibus  Theophili  epistolls  prasHxam  puiat.  Di. 
xisset  Inveclivarum  litiro  in  S.  Joannem  Chrysostoroum 
quem  Theophilus  Graece  scripserat,  Hieronviinis  ul  ei  mo^ 
rero  ^ereret,  Latine  est  inierpretatus,  ut  m  sequeoU  ao- 
nolatione  ostenderous.  Caeterum  quaeciinKiue  sit  Yalesii 
duplex  hallucinatio,  facile  poiuiitset  Maritansns,  faccm  iilo 
praeferente,  rectam  viara  iiigredi,  aut  ccrte  leviori  damno 
illum  ipsuro  aberrantem  seculus  essei ;  oam  quod  iuxta 
yetenim  editororo,  et  cuiusdamMs.quem  saepedepravatum 
invenimiis,  errorem,  niaiuit  ooolinua  oratioais  serie  duas 
hasce  lucuhraiioiies  iterum  in  unum  coropingere,  et  pro 
iina  Hieroaynii  ad  Theophiliim  episiola  otUrudere,  plane 
inlolenmdum  est.  Videsis  ad  iibri  calcem,  quam  otiose  ilie 
Hieronymum  Joanoi  Chrysostomo  detrahenlem  excuset,  a 
Valesio  auiem  quam  supine  dlscedal,  seque  misere  tor- 
queai,  ut  seusum  aliquero  cx  eo  co^textu  elicial,  iisque 
pnecipue  verbis  scientes  ergo  dicium  asaltatore^  ct  n« 
qi*oquam  taraius,  quibus  utraroque  lucubrationero  oonjun* 
git,  hnovero,  ' 

iTttmaiio  capiti  cervicem  jungit  equinam. 
[e]  Antea  e  contrario  erat,  Diiectissimo  atque  amwitis* 
stmo  Papce  Theophiio  Episcopo  Hieromfmns,  etc  Scilicet 
ex  praeconcepta  opinioiie  Hieronymo  hanc  epistolam  iri- 
buenint  faactenus  Editores,  quaro  sii)ia  Theophil»  rolssam 
LaUne  unium  est  inter|)retatus.  Id  ex  ipsiiis  Hieronymi 
tesUmonto,  qiiod  ex  scquenlic)  ist.in  superiori  annoUUone 
aitigiinus,  ijlane  coiisUibit.  «  Epistolam,  inqui^,  tuaiu  id- 
circo  m  Lalinuin  verli,  et  huic  voluinini  praeposui  ut  oni- 
nes  qui  iegerlni  scianr,  me  uon  temeritate  aut  jacUoUa 
sed  praeceptis  Beatitiidinis  tuae  suscepisse  onus  ultra  vires 
meas. »  Theophilus  Chrysostomo  pridem  inlensiisob  .susci^ 
ptos  Origenistas,  non  solum  egit,  ut  a  ConsUntlnopoliunri 
sede  inexifaum  pelleretur,  aed  etiam  innormem  iibmm 
^umeius,  et  maledtctis  nimis  horribiiem,  iit  Facuodus  l 
6.  c.  5.  vocat,  conu-a  illum  scrlpsit.  Hiinc,  qnoJ  et  supra 
ropnuimiis,  ul  LaUiiis  quoque  auribus  daret  Hieronymus 
Theophilus  petiit;  haecque  ipsa  est  epistob,  qiia  et  volo^ 
meo  traitsterendum  misit  aique  ut  iraiisferrel,  dei)recaUis 
esl.  Equidein  aiit  ignavia  fecit,  aui  praspostera  bominum 
cura ,  ut  postrema  verba ,  quil)us  id  postulat)at,  cum  ii^ 
iiitegro  volumine  desidereniur,  ab  ipso  Unien  ol  breviori 
et  iiiiilcuu)  oonlextu,  noii  obscure  indtcanuir.  Nempe  cau^ 
sas  perditwm*  Chrysostomi  se  dicit  olim  credere  nohiisse 
nunc  vero  posUiuam  dainnalus  esl,  causas  illas,  et  flairitia 
promere  et  (>alam  fiicere  ;  sciensque  dicuim  a  Salvatore  . 
Justum  judtaum  fudicate,  ne  ciii  videatur  ipse  in  Chrvso- 
sujmum  iniqnior,  Integro  libro  ea  ipsa  peccau  proferre  in 
medium,  et  deprecari,  ut  a|jud  OaidenUs  quoque  Eccie- 
sias,  quibuscum  jugiter  eUam  exaiicioralus  Joannes  ooni- 
muoicabat,  LaUna  inierpreUtione  innotescaot.  Porr)  Hie- 
ronyinus,  ut  causse  invidiam  doctinaret,  cum  reddiuim  Latine 
librum  remlUerel,  datis  ad  Theophilum  lliterls,  quasmoJo 
subnecUmus,  el  modesie  satis  de  ChrysdSU  mo  locutiis  est 
et  ne  temerttate  aut  JacUmtia  id  fecisse  videretnr  hanc 
ipsam,  qua  jubebaiur,  episiolam  v6luroi'ni  eidem  pMefixit. 
A  Theophilo  igiiur  scrlpu  est  ad  Hieronymum,  non  e  con- 
U-a,  quod  sane  ipse  contextus  evincit,  qui  Graecam  phrasin 
conunuo  redolet,  ei  oratio  minus  compu,  nec  soliU)  cursu 
nuens,  nec  Hieronvmianum  ingenium  referens,  quando  in- 
terpreuUonis  reddend»  vinculis  non  aroUUir  :  senteatkB 
ouoque  illum  minime  deceant,  deceaot  vero  Theophilura. 
Ad  hiBC  ipsu  se  inscrlprio  (alsi  arguehat,  nosque  ut  conlra- 
rio.sensu  immuureauderemus,fecit.  Erat  inquam,  JDti6c(i<- 
^no  aique  anmntiaimo  papce  TheophUo  Episcopo,  eUi.  At 
dileclissinium  atque  amantlssimum  Paiiam  nunquam  Hie- 
rwiymus  Theophilum  dixit,  sed  pro  Eplscopalus  venera- 
tione  Beatissmwm  :  e  conu-a  dilectissimus  auiue  amantis- 
8  mus  frater  cominuo  Hicronymusa  Theophilo  compellalur, 
Vide  daus  utrinque  epistolas  86.  87.  et  sequenies.  Prae- 
teroi  qupd  Popo?  addebolur  Episcopo,  plsitie  novum  erat, 
ac  ridiculum.  Sed  his  pigei  diullus  immorari.     • 

(n  Locum  puUvimus  ex  Is.  51.  4.  recluri,  ubi  Umen 
ex  Graec.  abo  sensu  ^,  ^^  1^.0  «.i^,,.,,  ^^  ^  ^^  ^ 
•0«  iivA» .  et  Laun.  ux  ameexiet,  etjudiciim  meum  w  /u- 
cem  popuioruttL  Sed  alibi  quoque  animadverUrous ,  Theo- 
phiium  In  reciundis  Scripturarum  verbis  non  usaue  adeo 
misse  accuratum.  ^ 


833 

elara  mehle  penfkima^  ptiiori  opmithfiir  irrerno,  et 
€09909  99  hobuis^e  conafiM  ipeo  fne  eoffnoseufU.  Unde 
et  noi  Jomrnem,  qui  dudum  ConstantinopoUtanam  resii 
Eccienam^  Deo  plaeere  umper  optavimue;  ei  eaueas 
perdhionis  ejus ,  tfi  quas  ftrebatur  improvidus,  nequor 
quam  eredere  volmmus.  Sed  t/U,  ut  ctgUra  ejus  flagitia 
tacecni,  (a)  Origenistas  in  suam  recipiens  famiUariia' 
ieAt,  et  ex  kis  pturimos  in  sacerdolium  provehens^  at" 
que  ob  hoe  scelus  beatte  memorim  hommem  Dei  Epi- 
phamum^  qui  inter  Episeopos  clarum  in  orbe  sidus 
efulsit ,  non  parvo  nuerore  contris.'.anSj  mermt  audire : 
Cecidit,  cecidil  Bubyion  (fiot.  21.  9). 

ft.  Scientcs  ergo  dictwn  a  SaUatore  i  Nolite  ja« 
dicare  secondum  faciem ;  sed  758  justum  jtkdi- 
cium  judicate  (ioan.  7.  24),  nequo{b) 

EPISTOLA  CXIV  (rf). 

fflEROltYNl  AD  TbBOPIIILOII. 

iftilfa  caustttwr  impedimenta^  ob  qua  iibrum  contru 
Joannem  Chr^sostomum  a  Theophilo  uriptum,  ee- 
rius  sit  interpretatus.  Tum  ejus  Ubri  doctrinam,  ac 
^entenUas  iaudat,  ac  veinam  precaiur^  li  quando 
Grascos  sen9U9  Latine  non  satis  bene  reddiderU. 

Bbatissiho  PiPiB  ThboI^rilO  IIicnoNTiibs. 

{.  Quod  (d)  urdius  Bcftiiliidini  tiue  latino  ter- 
mone  tninsiaium  (e)  Librum  tuum  Temitierem,  multa 


\b\  Gaeiera  desidemotur,  qu»  nosmioadseiiientiaiii  sit|h 
blere  ulcumque  conali  sumus  in  superiori  nota  e. 

{c\  At.  ernn  tupertori  conjuncta,  scripta  eodm  amo  408. 

(iQDuimus  loclioaUfii  a  Valeslo  eptsiolam  hisTerbis, 
jie  quoquam  tardiuSf  juncUs  neinpe  duobus ,  in  qnae  supe- 
Tior  desinit,  et  miom  ex  Yeieri  errore  pro  quod^  vocem 
reiinente;  cujus  leaiimls  aut  lilane  nullus,  aut  Hieronymi 
faienli  certe  coulrarius  esl  seosus. 

(e)  lUiun  omuiiio ,  quem  coolra  S.  Joannem  Ghrysosto- 
mnm  a  TbeopiiUo  grsece  elucubralum «  ipse  iatine  reddi* 
derat.  Ejus  inierpreiatiouis  exijcua,  qua:  apud  Facundum 
Hermianensem  tib.  VI,  cap.  ultimo,  supersuot  fragmeuta, 
heic  sulmectere  duximus  e  re  nostra,  iu  tamen  ut  cum  eo- 
dein  Facundo,  etiam  nos^  quod  ea  vel  niemoromi»,  sota 
possit  neceseitas  excusare. 

tFratres,»  inquil  Theophilus,  t  Jbannes  persequltur 
immiindo  spiritu ,  quo  suflocabatur  Saui :  »  et  iterum , 
t  sanciorum  mlnlstros  necavit. »  Didt  ilium  «'ooolaniina- 
tum  et  iu  Ecciesia  priiniviioruro  impium,  pesUlentem  ve- 
saniim,  et  tyraimicse  mentis  insaiiia  furibundum,  atque  in 
aua  vesania  giorianiemi  aiiiniam  suam  aduiterandam  tradi- 
disse  diabolo. »  UaBC  autem  ofunia^  sieut  habeninr  iu  ipsius 
Theopbili  libro ,  iu  posuimus.  Vocat  iliuin  eliam  t  buma- 
niuitis  hostem,  et  qui  scelere  suo  iatronum  vicisset  auda- 
ciam,  sacrilegorum  principem,  ei  sacerdotium  ageniem 
impimn,  atque  obiaUoncs  sacrilegas  offereutem,  procacem 
et  ironliS  durissimsg. «  Hoc  quoque  adjiciens,  quod  cnoa 
his  Joannes  laqueteirreUtus  lenetur,  qui  pissiol  aliquando 
dissotvi ,  sed  qui  audirct  pro  meriio  flagiUi  sui  oouuninan- 
tem  Deum  aique  diCHntem,  Judicaie  iuier  me  et  Joaonem, 
expecuvi  ut  nceretjudicium,  fecit  autetn  iiiiquluiem  ,  et 
non  justitiam,  sed  ciauiorem. »  Dicit  etiam  quia  t  sicui  sa- 
Uoas  trab^ifl^uravlt  se  In  angetum  lucis,  iU  eliam  Jo.mnes 
non  essei  quod  videbaiiir  :  nec  ianiuiii  simiiem  saUme, 
sed  immuodum  dseinonem  c  eum  appellat,  t  more  lori-enUs 
traheotem  verborum  spurdtiam ,  quem  et  in  Christum  » 
'  perhibet  t  imuium  >  extitisse ,  «  ei  Judae  iraditoris  esse 
consortem. »  Addit  eUam  quod  arguatur  «in  Deum  manum 
Impuis  extendisse,  et  quod  Jacobus  A|.osinlus  de  quibus- 
dam  rerum  mimdananun  cupidis  dixitf  peUlis  el  non  acci- 
pliis,  eo  qiiod  niale  peUtis , »  hoc  beatus  Theophllus  bea- 
tum  Joannem  asserit  dixisse  de  Ghrisio.  t  Ausus  est,  >  in- 
giiit,  tdicere  in  Ecclesia,  quod  Christus  oraverit,  et  non 
nierit  exaudiius,  quia  noo  bene  oraverit.  Quis  h»reUco- 
rum  deteritts  blasphemavii,*  quam  beatum  Joannem  refert 

S.  HiBBOXTau  I. 


EpIsTola  tltV.  «M 

in  medio  impediml&ntii  feiterunt  :  Isaoromm  repen- 
lina    759    erapt^»  :  PhoBiiicis  Galiliesqae  vasti* 
tas  :  terror  Palaeslime,  praecipue  leroeolym»  :  et  ne* 
qnaqoam  llbromm,  sed  mnrorHm  exaimciio.  Ad  boc 
asperiias  hyemis,  famcs  iniolerabiiia,  nobis  pra^selr' 
Um,  qoibus  mnltorum  fratrum  cura  imposiui  cat. 
Inter  qaas  difBcaliaies  liicretivis,  et  ut  iia  dicami 
fordvis,  per  nocicnl  operls,  creacebat  interpreutio» 
ot  Jam  in  schedulis  tenebatur,  com  diebns  sanct» 
Quadragesimas  scripU  ad  pumm,  collailono  tantum 
(f)  indigeremv  gravissimo  langnot^e  correptns,  et 
moriia  iimen  ingrediens,  Doinini  misericordia  et  tuta 
precibus  reseryatiis  snm.  Ad  hoc  forsiikn  ijlt  imple- 
rem  prapcepium  tuom,  et  Tolumen  dlsertissimum, 
qtiod  Scrlpturarum  floribus  lcxuisti,  eadem  qua  a  te 
scripiiim  est  graUa  ▼erterem ;  licet  imbeciilius  cor- 
poris  et  animi  faMeror,  ingeiiii  qitoque  acomen  ob« 
tuderii,  et  verba  prono  curSu   labenlia  Telut  qui- 
busdam  obicibus  reUrdartt. 

i.  Miraii  sumiis  ih  opere  luo  (g)  utilitatcm  omniuni 
Ecclesiarum,  ut  discani  qiii  ignorant ,  erudiii  testi« 
moniis  Scripturarom,  qua  debe^nt  veneratione  SancU 
suScipere,  et  allaris  Cbrisli  ministerio  deservire; 
sacrosque  caliccs,  et  sancla  vclamina,  et  cxtera , 
quae  ad  cbltum  Domiilic»  periinent  Pas&ionts,  non 
quasi  ^inania,  el  sensu  careniia  aanctimoniam  non 
liabere;  scd  ex  coi.8urtio  Corporis  et  Sanguinis  Do- 
mini  eadem  qua  Corpus  ejus  et  Sanguis  msgcsiate 
Yeneranda» 


beatiiSTheoohilusbta.sphemiisse,  (}Udmafinhat  tconsortlo 
Judaic.e  impieutis  semelipsum  tradidisse,  et  offerre  tetpe- 
riute  soliu ,  quod  obtulerunt  Judaei ,  se  ipsum  ac  pqrinloa 
decipientem,  et  Dathaii  iai<tue  Abiroh  aemutatoremr  Au- 
diat,  »  tiiquit,  tcum  Judaeis,  iniquius  magniflcau  est  ni>- 
roi3. «  Adjicii  eUam  hoc»  tArriani  et  Kuiioroiaiti  conira 
Chri^tum  Joannis  btasphemiis  deieciahtiir :  ^udaei  et  idolo- 
latras  justificaU  sunt  tua  eoinparaiione  gonliles.  »  £i  ite*- 
rum  diclt,  «Non  soluro  non  esi  ChrlsUunos  Joaones.  sed 
pejor  est  rege  Babylooio',  multo  sceicraUor,  qiiam  Baltha- 
sar,  idololalris  et  eihnicis  sceleraUor  est  Joannes.  Tibi , « 
aii ,  «  pi  aesens  igoomioia ,  aetema  in  fuiuris  siBCulis  poena 
reddetur.  »  Hoc  quooue  viSuin  est  eidem  beuto  Theophilo 
dicere ,  «  Salvator  clainavit  et  dixit ,  ioibte  Joannem ,  ei 
miuite  iu  tenebras  exteriores,  i  et  iterum,  t  Larffissimos 
fbhiites  ante  trlbunat  Del  suo  ministravit  mcendio. »  £t 
haec  omnia  non  suffeceruut  ine  aique  furori,  nisi  etiam  hoc 
de  memoraio  sanclissimo  viro  Joanoe  dicerel,  «  quod  alia 
ei  poena  quaerenda  sll ,  eo  qood  tinceret  sceleris  magnt» 
tudo  muliitudinem  tormeniorumk 
jn  Forusse  indigerem  rescribendum  est. 
Uf]  Haec  atiud  operlS  quam  quod  consUluimus,  designare 
▼iaeantur  :  unde  TitlemonUus  quoque  adnoUt.  LXa.  in 
Hieronymi  vitam,  non  librum  adversus  Chrysostomum,  sed 
Paschaiem  epistotam  anni  405.  innui  arbitratur.  Nos  vero 
nihil  movent,  nam  neque  ejus  aoni  Pa.%halem  Hieronymua 
inlerpretatus  est,  neque  id  veierum  uUus  bradidil.  £  con- 
ira  tlbrmn  contra  Chrysostomum  denoUnt  rellcpia  omnia 
Uun  hujus,  tum  superioris  epistolae  oommau ;  ot  ab  ffierO' 
nynw  presbytero  tramlatum  dixlt  Facundus,  ex  quo  non 
seiitemias  tanium^  verum  etiam  tpsa  verba  posnerit.  Ad  baec 
ai  utUitaiem  Ecctesi^trum  prcclpoe  nout  in  hnjusmodi  it- 
liro,  nt  discant  qvi  ignorant,  qua  debeant  veneraiume  saneta 
suscipere,  etc.,  maledicu  autem,  etcontumeiiasdissimulai: 
Id  ntmirum  sapienier  fiicit ,  et  ut  nominls  Ghrysostomiani 
declinei  invidiam.  Denique  ex  supra  reclUiis  fragmentis 
iutelleximus,  solilum  iradud  a  Theopbilo  Chrysostomum , 
lanquam  «  sacriiegorum  principem,  et  sacerdutium,  agen- 
tem  lupium,  aique  oblationes  sacrUejcas  offerentein :  i  et 
t  offerre  eum  iemeriute  soliu  quod  obtuteruot  Judsl.  Se 
ipsiun  et  popuium  decipientem,  et  J)aiban  atque  Abiron 
aemulatorem ; «  quamolTcm  facito  potuit  hac  detrahendi 
occasTbne  abususTheophitus,  in  his  nu»  ad  Dominicum 
cuttum  pertioereul,  expUcandis,  stUHode  exspaUarl,  qnod 
in  tirimis  laudet  Hieronymus. 

iTrenle.) 


9S5 


SANCTf  HteRONTMI 
S.  Soseip«  igUnr  Librum  luam,  ino  roeam,  cl 
at  vcriii»  loqittr,  nostrum  :  camqae  mibi  fatcrit 


m 


Ittos  faalor  eri».  Tibi  enim  mcam  iadavii  ingenium» 
el  facondiim  praecam  latimc  lingu»  ¥0101  paaper- 
tne  pcnsare.  Neqae  ircro  ot  difcrll  inlerprelea  fa« 
cianl ,  terlMim  wbo  reddidi  ;  nee  adnuroeravi 
760  peconiami  qoam  mibi  pcr  pflinea  dcdorat, 
aed  parller  appendi ;  ol  nibil  dcsit  cx  lensibat»  cum 
atiqoid  dctil  ^  ▼erbi$.  (a)  Epislolam  autem  loam  id- 
ciroo  In  lalinom  verli,  ei  buic  volumini  prseposol, 
01  omnes,  qoi  lcgcrini,  sciant  me  non  lemcriuic  cl 
iacuntia»  sed  praeccptis  Beatiuadinis  lox  suscepisse 
ouut  ollra  vircs  mcas.  Ouod  an  conseculo^  sini,  luo 
{odicio  dcrelinquo.  Gcrtc  si  irobccilliutem  rcprelien- 
deriSy  Yoluntati  vcniaro  commodabia. 

EPISTOLA  CXV  {b). 

Ab  AaG09T»c«. 

timlulai  Atigu$tiHum^  exewant  quod  Ubetiu$  ri$pon^ 
dmt^  et  rur$um  de  cucurbita  meminit,  rogattfue  u% 
omiMts  contentio$i$  quee$tionibu$  dancepe  $eeum  in^ 
vieem  amiee  conferant^  et  plaeidevereeniur  in  eampo 
eacrarum  Scripturarum. 

Dommo  Tcre  Sancio  cl  Beathtimo  hkpm 

A0G0ST1H0«   HlERONTIfUS 

in  Clirislo  taluicm. 

f .  Gum  a  sancto  fraire  noslro  (e)  Firmo  solliciie 
quxrercm  quid  ageres,  sospiiem  te  Ixlot  aodlTi. 
Aursom  cum  tuas  liitcras  non  dico  spcrarcm»  ted 
cxigereni,  nesciente  le,  ex  Africa  profccium  se  esse 
dixiu  luqoc  rcUdo  libi  pcr  com  saloUtionis  oflicia, 
*qui  ic  onico  amore  comploctitur»  siinulquc  obsecro,  ul 
ignoscas  pudori  meo,  qiiod  diu  uirescrlbcrem,  prxci* 
ptenti  negare  non  potui.  Mec  ego  tibi,  scd  caiisa  causar. 
respondit.  El  si  culpa  est  respondisse,  qoxso  ot  yM- 
licnlcr  audias,  mullo  major  cst  provocasse.  5cd  fa- 
cessanl  isiiutmodi  qocrimonise  :  sit  iulcr  nos  pura 
germ.initas ;  et  deinccps  non  qnxstionnm,  scd  caH- 
lalis  ad  nos  scripta  mitumus.  Sancti  761  fratrct 
qtTi  nobiscom  Domino  scrTiout,  aflalim  tc  saloiant. 
Banctos  qoi  iccom  Cliristi  leve  tralionl  }ogom«  pne- 
cipoe  sanclum  et  sospiciendum  [al.  9u$cipiendum] 
papam  Alypiomi  ol  meo  obsequio  salutcs»  precor. 
lucolomem  te  ct  mcmorcm  roci^  Cbristus  Deus  noster 
lueaiur  omnipoiens»  domine  Tcre  sancte  cl  be^tis- 
sime  papa.  Si  lcgisti  libroro  cxplanationum  in  >onam, 
puto  qnod  ridiculam  cucurbilae  non  recipias  qoxstio- 
nem.  Sin  aolcm  amicus  qui  me  prinius  gladio  pe- 
liit,siylo  repulsus  est;  sit  buroaniutis  loae  atqoe 
josiitiae  tccnsaiitem  reprehendere,  non  rcspondcn^ 
tcm.  lii  Scri|iiurarum  si  placet  caropo  slne  nosiro  in- 
vicero  dolorc  ludamus. 


\o]  Sopcriori^n  CXllI.  ullbi  noU  c.  satis  manifcsto 
ostcndlinus. 

[b]  Jlias  0r>.  seripta  fbrt,  an,  405. 

{c)  In  Vatictnis  ocU>  Uss.  sexque  aliis  apud  BcnfMlicti- 
nos  Fimn  oomen  dcsideraiur,  quod  in  snbsequeotis  cpi- 
itoke  ioitio  lo  plerisqHC  iMnoibos  hahciur. 


EMSTOLA  ClVl  (d). 

ACOOSTUII  Ad  niEBOlfTHOH. 

Reepondet  aecuratiue  epi$toli$  Rieronynd^  105.  lit. 
et  115.  dc  interpretatiane  lod  Epi$tolm  ad  Galata^t 
eonprman$  quod  Petrue  merilv  veraeiterque  ripre" 
hen$u$  fuerit  a  Paulo.  Calerum  deprecatur  temam^ 
st  dicli$  forle  ineautioribue  Hieronymi  ammum  of- 
fettderit,  exeusarie^  quod  nulta  $ua  cutpa  per  muttth 
rum  manu$  obambularit  epi$tota^  prvuquam  ad  eum^ 
eui  $cripta  erai^  perveniret. 

Domiiio  dileciissimo  et  in  Cbritti  TiKcribnt  hono- 
rando,  sanclo  fratri  et  compreftbytero  K»aoiit«o^ 
AueusTUfDS  in  Domino  saluiem. 

1.  I  Jaropridem  earitatl  Uue  prolixam  epitlolam 
misi»  respondcot  illi  la»,  quaro  per  sanctum  llliofll 
toOm  Astenoro^  uunc  jam  non  tolom  fratrem,  tc^ 
rom  etiaro  collegam  rocuro,  roisiste  te  recolls.  Qo^ 
atram  io  roanus  luas  pcrvenire  merocril»  adhmc  ue 
eeiOf  Riit  quod  per  fratrem  $it$eeri$timum  Phmtum  $erh 
bi$  (e)  $i  ilia  q$u  te  primum  gtadic  petUt^  etifto  repuleui 
e$t ;  ut  ^t  hMnMmtati$  mem  atque  iuetHim^  accueantem 
reprekendere,  non  reepondentem.  Uoc  tolo  icnoittimo 
indicio  aicumi|ae  conjieio«  legisse  le  illam  epistolam 
roearo.  In  ca  qiiippe  deplorivl  tanlam  intcr  tos  ez«-' 
ttitisse  discordiain,  de  qoortro  lanta  tmiGitia»  qoa* 
qoaTcrsom  eam  foroa  diflrudcral,  carftas  fralema  gao- 
debal.  Quod  non  feci  reprcbendendo  (f)  in  aliquo 
gcrmanitatero  toam^  ciijos  in  ca  re  alh|uam  culpom 
me  cognovitse^  701  nnn  tusos  sum  diccre  :  scd 
doiendo  humanam  niifteriami  cnjus  in  amiciiiis  mu« 
tna  earitate  rctinendis^  quantalibet  illa  sit,  incerla 
pcrmansio  csl.  Vcrum  illud  roaloeram  lols  notse 
rescripiit,  otram  miM  veniam,  qiiam  popotccraro, 
dcdcrts.  Qtiod  apcriius  mibi  iniimari  copio,  qaamvis 
failarior  qoidaro  Tullits  littcralnm  luarum,  ctiam  hoc 
me  impetrasse  signiGcarc  tideaior  :  si  uroen  posl 
lectam  illam  missae  sonl ;  quod  in  cis  minhne  ap- 
parct.i 

2.  c  Petie^  vd  potiu$  fiducia  eofiiat\$  jubee^  ut  iit 
Scripiurarum  campo  $ine  noetro  invieem  dolore  tuda^ 
nm$.  Equidcro  qoantom  ad  me  atihict,  serio  nos  isia,* 
qnam  ludo  .igerc  mallem.  Quod  si  boc  Tcrbum  libi 
propicr  faciliiatem  ponere  placuii,  ego  feteor  roajus 
aliqoid  eipcto  a  bcnignitaie  virioro  tuaroro,  prodcn- 
liaqoe  tani  docia,  cl  otiota,  annosa,  tiodiosa,  inge« 
nios^  (g)  diiigcntia ;  haec  tibi  non  (aiituin  donante , 
Teruro  etiam  diciante  Spiriio  Sancto,  ot  iii  magiiis  cl 
laboriosts  quxstionibus»  non  tanquam  lodcntero  ia 
campo  Scriptuhirum,  scd  in  inoncibug  anbclantem 
adjovct.  Si  aotem  propter  hilaritaiem,  qoam  cssc 
inter  carissanos  ditsercnies  dccct,  poiasti  diceodum 
esfic ,  ludamue  :  stvc  illud  apertom  ct  planum  sil , 

Id)  Mia$  97.  SCripta  pauto  posi  $uperiorenu 

[e]  MariiincDs,  n  ille  qui  me  prhmm ,  eic.,  nempe  a( 
HieroD.  scriraerat,  sed  dum  vcrln  repelit  Augusiinos,  pe^ 
sonas  mutari  ooolendii  Viclorius.  £t  Benedictioi  quidem, 
l€,  sed  quod  »t  pro  <t  legunt,  noa  probatur;  niti  Krtc  iy» 
pographi  est  mendum. 

(n  Vocui»  in  aUquo  apud  Beoedictioos  non  tonl. 

19]  Victorius  dtUgenU  jubcl  legi  pro  ditfgentia. 


m 

iindEB  ibolloquimi^,  tive  ftrilaiim  aCqAe  ^ifQbile,  boc 
ipfam  edoce,  obsecro  ifc,  qnooam.  modo  atoequi  vt- 
'  leamiis  :  oi  cum  forie  aliqttld  Doa  movet,  quod  bo- 
bia»  et  ai  neii  cautius  aiiendenlibui,  certe  iardiua 
tnieiiigenlibua  noii  prdbatum  eat  :  et  quid  nobia  vi- 
iieaiur  contra  conamur  asierere,  si  bioc  allquauto 
feecuriore  libenaie  dicamus»  ik)n  tncidamua  in  sua-* 
ptcionem  t^uerilisjactailiia^,  quaai  ttosikti  ilomini  fa* 
mam,  yitos  lliystriBS  accusaodo  qoicramua.  Si  autem 
aliquid  asperum  rerellendi  necedsiute  deprbmpium 
fiterit,  quo  Idlerabile  fia't«  lenibre  Jcircumfuhdiimus 
eloquio,  ne  (a)  lilum  melie  gladium  aliringere  vi« 
dearaur  tal.  jiiidJfeMiaf].  Nisi  foirie  ille  modua  est, 
quo  tttrumque  boc  vitium,  vel  vitii  suspieionem  ca* 
Veamus»  si  cum  docliore  ainico  sie  disputemds,  ut 
qitidquid  dixerit,  necesse  ait  approbare ;  nec  quaerendl 
aaltem  c^usa»  liceat  aliqiianlulum  rdiictari.  > 

3.  f  Tnm  verosiiieullotimoreoffensioniatanquam 
in  campo  liidHur ;  sed  mirum  si  nobis  non  illuditurl 
figo  eaim  fatcoir  ciritati  liise  solii  eia  ^criplurHruiu 
libria,  qui  jam  Caiionici  appellaniur,  didici  bunc  ti- 
moirem  hdooreiiique  deferre»  ui  nulluui  eoruib  auctd- 
rem  scribendo  aliquid  crrasse  firmissihie  credain.  Al 
si  aliquid  in  cis  Offendero  763  litteris;  quod  vi 
deatur  contirarium  veHtali»  iiibil  aliiid  quam  vei  nien- 
dosuin  esse  codtcem»  vel  iiiierpretein  noii  assecutum 
bsse  quod  dictiim  est,  vel  me  mininie  inieiiexisse« 
lion  arobigaM.  Alios  auiem  ita  lego;  ut  quanlalibet 
ianctiiate  doctlriudque  praefiolleant»  nott  idee  veruin 
putem,  quia  ipsi  ita  seiiseruat ;  sed  qiiia  milu  yh\  (ier 
iiloa  attctores  Ganonicoa,  vel  probabili  ratione,  quod 
H  vefo  noi  abborreal,  persuadei^e  potubi^uni.  Nec  ii, 
k\i  rrater,  scntire  (b)  aliqitid  alRi»'  existbtto  :  p^or- 
sus,  inquam,  non  le  arbitror,  sic  legi  luos  libh)! 
\elle,  tariquain  Prophet^trum  el  [al.  vi'(\  AiiOstoid- 
hum  :  de  quoirum  scriplis  qiiod  omui  ferrore  Careaiit 
dubitare  nefariUm  esi.  Absit  Hoc  a  pia  humilitale; 
(c)  et  veraci  de  temciipso  cogitatioue»  qua  iiisi  essea 
prxditus»  non  utiquc  diccres,  (uliiiain  luerereniur 
kompleius  lilos,  ei  collatioiie  inutda  v6l  dbceremua 
aliqua,  vel  disceremtis).  i  ^ 

4.  c  Quod  si  teipsiiiB  cousideratione  vilae  ac  ihorum 
tuorum,  non  simulaie,  nec  fuibciier  dixisse  credu  : 
^uaiilo  magis  a^qunm  c^t  me  credere  AJMii^toluiu  Piiil- 
lum  non  aJtiid  sensisso  qudm  scripserit,  ubi  ait  de 
Petro  et  Barriabit  :  Cum  viUerm  i^nia  nbn  recteiu^rig'' 
diuntur  [al.  uufTediebantur^  el  injredianturi  ad  verita" 
tem  Evangelii^  dim  Pelro  coram  omnibus  :  u  lu  cutti 
kis  Judceuif  gentiliter  ei  judaice  i>ivny  tjuoinodo  gentet 
cogi$  Judaixare  (Gdtat,  2.  14)  ?  D^  qub  eniin  ccrtui 
sim,  quod  me  scribendo  vei  laquciidd  non  ralLa,  ii 
iallebat  Apostolus  ii\\6i  siios»  <iiv6&  it^rum  pdihuric- 
bat,  donec  in  cis  Clirisius»  id  est;  veritas  formare- 
tur.  Quibus  cum  phcmi8!sset«  dicciis  :  Quce  autem 
iiribo  vbbi$,  eece  ioram  Deo^  quia  non  nwitior  {UaL 


kptsrOu  ciVi. 


1. 89);  nen  tameh  veraciter  scifibebai,  sed  hesbio  qua 
diapeoaatoria  siraulatione  fallebat,  vidisse  se  Petrum 
et  Bamabam ,  non  recte  ad  Evangelii  veriutem  iii- 
giredieoiea,  ac  Petro  in  faciem  rcstiiiase,  bon  ob  aiiu4 
nisi  qUod  gentes  cogeret  judaizare.  > 

5.  At  enim  aatius  est  crcdcre  Apostdlum  t^auiuoi 
aliquid  non  (d)  vere  scripsisse,  qiiain  Apoatolum  I^e- 
trum  lion  recte  aliquid  egisse.  lioc  si  iia  est,  dicamus 
(qufld  absii)  saiitis  esse  Crcdere  mdjdiri  £vangeiium, 
quam  iirjj^aiuni  csse  a  Pcirb  Cbi  ibtuui  :  ei  mentiri 
RcguorumlilihJin;  qiiam  idntum  Proplietam  a  Dbmino 
Deo  taiii  cxcellcnier  electuiti»  (e)  et  iii  concupiscenda 
atquc  abduceiida  uioris  aliiena  bommilisse  adulte« 
riuhl,  el  iii  miiriio  cjus  neckndo,  tam  bor^endtini 
764  boinicidium.  Imo  vcro  saiictara  Scriptttrani 
in  summb,  el  ccBleai  auctoriuitisculminecoltocataiii» 
de  vieritate  cjus  ccrtus  ac  securus  le|;am  :  et  in  ed 
bomines  vel  approbatos,  vel  emeudaioa,  vel  damna 
los  vbraelter  discohi;  poliua  quim,  (/)  facta  bumaiii) 
duin  In  quibusdam  laudabilis  excclleblijB  pcrsohis 
atiqiiando  credei-e  timeb  rcprcbendeiida,  ipsii  divina 
bii^qiiia  mihi  sirit  ubique  ^uspecta: 

6.  i  llauichaii  plurima  divinariiih  Scriplurarum; 
quiiius  eorum  riefariiis  error  clarissima  aententiaruni 
perspicuiiate  cohviiicitur;  quia  iti  aliiim  sensum  dc- 
ionnicrc  non  possunt;  falsa  csse  conieridunl :  ita  iji- 
nicn  ut  eanidem  falsitatcm  non  scribeiiiibiis  Aposto^ 
lis  iriliuant,  sed  iiescib  quibiis  codicum  corruptoribus; 
Qiiud  taiueri  quia  ucc  pluribus  sive  antiquioribui 
exemphribus ,  ncc  pra^cedeutis  linguae  auctoritate 
(unde  Laliui  libri  iiilerpreiati  sunt)  probarc  aliquan- 
do  putuerunt,  nbiissima  omiiibus  veritaie  superaii 
^orJusi  |ue  disceduriu  Itane  non  iiitclligil  prudchtiil 
siiucta  ttia,  quanla  m:iliii%  illoruni  patescai  occasio, 
si  oon  ab  aliis  Aposiolicas  lilieras  esse  falsalas,  sed 
ipsoi  Apbstolos  faUa  scripsisse  dicamiis?  > 

7.  €  Non  est,  inqiiis,  credibile,  hoc  in  Petrb  Pauiuiii, 
quod  ipse  Paulus  fecerat,  arguisse.  Non  nuuc  iriquii-o 
qiiid  focerit,  sed  qiiid  scripserit  ^uaero.  Hoc  ad  (|ii;c- 
stionem  quam  suscepi  maxime  pertlnet ;  ut  vcriias 
divinaruin  Scripturarum  ad  iiosiiralii  fldem  xdi(icaii- 
dam  memoriie  commendata,  nbn  a  quibusUbct»  scd 
ab  ipsis  Aposiolis,  ac  per  boc  iri  Canonicum  aucio- 
fiiaiis  culmcn  reccpta,  ex  omrii  jKirte  verax  atqiie 
indiibitaiida  piersisiat.  Nam  si  boc  fecit  Pclf us  qiiod 
facere  dcbuit»  irieritiiiis  est  Paulus,  quod  eum  vide* 
fit  nori  recta  iugredicntem  ad  veritalem  ilvangelii, 
Qiiisqiiis  enim  boc  facit  quod  facefe  debet,  recte  uti- 
^ue  facii  :  et  idcd  falsum  de  eo  diciii,  ^ui  dtcit  eiim 
ubn  rccte  fecifsc;  qiiod  cum  novU  lacefe  dcbuissc. 
Si  aiitcm  verunl  scfipsit  Paulus;  rertlm  esi  quod  Pe- 
tf us  nbn  recle  tuiib  iugrediebatur  ad  veritatcni  Evan* 
gclii.  Id  crgb  jhciebdt  qood  facere  non  debebat:  e- 
il  tale  aliuuid  Paulus  fpse  jam  fecerat,  corrcctuin  po- 


iudi 


Mss.  19.  apnd  Benediclinos  ne  particub  csrcnt. 
,  Benedicthii,  eenUre  aUud  exiMuno, 
ci  Ytctorius  ex  uediceo  qnodam  aliisqae  Mss.  addit 


\d)  MartSan,  atutidd  rere  non  $crip$i$se. 


Yictorius  et  copulam  ex'|;iiogi(;  qua  sensum  turoar' 
0]:lnatus  esl. 

(/)  Adnotant.  Bencdicttni  io  Lovan^  cdit.  legi ,  polinn 
^mn  facta  hummia  ne  dum,  sod  iriefius  nt  retkcii  iu  aliia 
editis  ac  Mss. 


tjus  etiam  ipsum  credam 


SAMCTI  UIEiCONTin 
€oa|Hntoll  iol  correetio- 
■em  non  ^otulsse  negligere,  quam  mendftclter  aliqiiid 
in  soa  epistola  poaiiiase.  (a)  Et  ai  boe  non  in  eplaiola 
qnaliliet,  i|iianto  magis  in  illa,  in  qua  pneloeutua 
^aiQumautemuribo  765  wobiit^ucaramDeo 
quia  nan  mentiar  f  > 

8.  c  Ego  qoidem  lllud  Pelram  aic  egisae  credo,  «li 
gentes  cogeret  judaiiare.  Hoc  eaim  lego  aeripsiase 
Paulum,  quem  mentiiom  esae  non  credo  (GaL  I.  M) : 
et  ideo  non  reete  agebat  boc  Petrus.  Erat  enim  con- 
tra  EYsngelll  Teritatem,  ut  potarent  qoi  credebant 
in  Cbristom,  sine  lllia  Teteribos  sacramentis  aalvoa 
se  esse  non  posse.  Hoc  enim  contendebant  Antiochia*, 
qoi  ex  Gircomcisione  crediderant.  Conira  quos  Pau* 
his  perseteranler  acriterque  confligit.  Ipsum  Tcro 
Paulom  non  ad  hoc  id  egiase,  qood  vel  Timotheom 
circomddit  (Aet.  16.  I),  Tcl  Cencbreis  Totora  per- 
aolrit  (Aet.  18.  18),  vel  Jeroaolymis  a  Jacobo  admo- 
nitos,  com  cls  qui  (6)  voverant,  legitima  illa  cele- 
branda  suscepit;  ut  pulari  viderelur  per  ea  sacra- 
menta  eliam  Christianam  salulem  dari  (Act.  2t.  £4) : 
aed  ne  itia  qux  prioribus  ui  congruebat  temporibus, 
in  umbris  rerom  futurarum  Deus  fltri  jusserat,  lan  • 
quam  idololairiam  gentilium  damnare  crederefnr. 
HoC  csi  cnim  qnod  illi  Jacobus  ait :  audilum  de  ilio 
esse,  quod  discissionem  doccat  a  Hoyse  (Aet.  2t. 
Sl).  Qnod  oiiqoe  nefas  esi,  ot  credentes  in  Christum 
disciiidantur  a  (c)  Propbeta  Chrisli,  tanquam  ejiis 
docirinam  detestantes  alque  damnantes;  dequo  ipse 
Cliristus  dicit,  5r  eredereti$  Mwfn,  eredereii»  et  milu : 
de  me  emm  ille  eeripnt  (Joan.  5.  46).  i 

9.  f  Attcnde  obsccro  ipsaverba  Jacobi  :  Yide»,  in- 
qiiit,  fraterquot  miltia  tunt  in  Judeea,  qui  erediderunt 
in  Chrittum  :  et  iii  omne»  eemulalore»  eunt  Legi».  Au- 
dierunl  autem  de  te,  quia  (d)  di»d»iionem  doce»  a 
Moy»e,  eorum  qui  per  gente»  eunf  Judceorum,  dicen» 
non  dcbere  eircumcidere  eo»  fiiio»  euo»,  neque  Ucun" 
dum  eoMuetudinem  ingredi.  Qwd  ergo  e»tf  Utique 
oportet  eonvenire  muititudinem ;  audierunt  emm  te 
9uper9eni»9B :  l^oe  ergo  fae  quod  tibi  dicimu».  Sunt 
nobi»  viri  quatuor  votum  liabente»  »uper  »e  :  hi»  a»- 
mmpti»  tanciifiea  te  eum  ipm»,  et  impende  in  eo»  ut 
radant  eapita  :  et  »cient  [al.  »eiant]  omne»  quia  qnee 
d$  te  audierunt  fat»a  »unt ;  »ed  »equeri»  et  ipte  cu»to- 
dien»  Lrgem,  de  gentibu»  autem  qui  erediderunt^  no» 
mandavimu»,  judicante»  nihil  eju»modi  tervare  itlo», 
ni»i  ut  »e  ob»ervent  ab  idoti»  immolato,  et  a  eanguine. 
(e)  et  a  fornieatione  (  Act.  21.  20  el  »qq).  Non,  ui 
opinor,  obscnrum  cst,  et  Jacobum    7G6    boc  ideo 


fW 


(a)  lidem.  et  in  epistoia  quatibet :  quanto  magi»,  elc. 

(b)  Benedicliai ,  qtn  uoverent ;  nisi  ^i  lypopbeianim  cst 
mendttm.  Actir.  21.  25.  f^iri  quatuor  votum  hubcme»  sit- 
per  »e. 

(c)  HarlianTUS  posl  Krasroum  4)liirium  numero,  a  pro^ 
phetn,  qtiod  Vielonus  oUm  castigaverat ,  cum  de  Hoyse 
tanlum  sermo  sit 

(d)  Brixiani  ai^ud  Yiclorinm  Ubs.  disce»»ionem  belc  et 
paulo  superius,  ut  Vnlgaia  cdilio  babel,  el  Grsc.  Aico«-nMia«. 
Sed  discistbnem  prol)ant  superiora  verba,  Nefas  ett  ut  cre-' 
denle»  tn  cliristmn  discindanlur  a  proplula  christi. 

le)  Suflrocalnm ,  quod  vlJetur  omilti ,  Taclle  notatur  xm 
sangmne;  nam  el  in  aliquot  GraHss  llbris  m%  «v»i^  deskJe- 
ralu-. 


monttisse,  vt  acirent  fatea  easa  qn»  de  illo  attdieiani, 
hl  qul  eom  In  Gbrlatum  ex  Jodaela  credldiaient»  ta« 
nen  sraiulatorea  erani  Legia,  ne  per  doeiiiaam  Ghri* 
ati,  Ydtti  sacrilega,  nec  Deo  mandaaie  conseripia 
damnari  putareniur,  qaas  per  Hoyaen  patriboa  foerani 
ministrata  :  hoc  enim  de  Panlo  jacuverant  non  iUt 
qni  iiitelligebant  qno  animo  a  Judaets  fldelibus  obacr- 
▼ari  tnnc  ista  debereiK,  propter  oonimendnndam  aci- 
licei  aucioritateni  diriuam,  ei  aacramentorum  illo* 
mni  Propheticam  aanctiuiem,  non  propter  adlpi* 
scendam  salulem,  qu»  jam  in  ChrisiO  revelabator» 
ei  per  baptlsmi  sacramentum  ministrabatur;  sed  illi 
hoc  de  Pavlo  sparsemnt,  qui  sic  ea  tolebant  ohser- 
yari,  Unquam  siiie  bis  in  Evanfelio  salus  credenii* 
bos  esse  non  posset.  Ipsom  enim  aenserani  vebemon-» 
iiasimum  grati»  pRedicatorem,  ei  lnieniionl  eorom 
maxime  adveranm,  docentem,  non  (/)  per  llla  homi- 
oem  Jusiificari,  aed  per  gratiam  Jeau  Christl,  cujus 
prwnuntnmhe  cansa,  ilhe  timbrae  in  Lege  mandatae 
aont.  Et  ideo  ille  invidiam  et  peraecutionem  roolien* 
tea  conciiare,  tanqnam  inimicom  legis  mandatomm- 
qoe  divinorum  crinitnabantur  :  cujus  falsae  crimina» 
tionis  invidiam  congrucntlus  dcviiare  non  posset, 
qnam  ut  ea  ipsa  celcbraret,  qus  damnare  tanquara 
sacrilega  pnubatur ;  atqoe  lu  ostenderei,  nec  Jin 
dacos  iunc  ab  eis  tanquam  a  nefariia  prohibendoa, 
ncc  genttlca  ad  ea  tanquam  ad  necessaria  compel* 
lendoe.  i 

iO.  c  Nam  si  revera  sic  ea  reprobaret,  qnemadmo^ 
dum  de  illo  auditum  erat,  et  ideo  oclebranda  susci- 
peret,  ut  actione  slmulau  suam  possct  occulure 
senteniiam,  nou  ei  dicerct,  Jacobus,  et  »eient  omnes  : 
sed  diceret,  et  putabant  omnet,  quoniam  quas  de  te  «i- 
dierunt,  falsa  »unt  (Act.  21.  24),  prae^erltm  quia  in 
ipsis  Jeroaolymia  Aposioli  jam  decrcverani,  nc  quis^ 
quam  genles  cogeret  judaixnre  :  noii  autem  decreve-* 
raiit  ne  quisquam  tonc  ludaeos  judalrare  proliiberet : 
qnamvis  etiam  ipsos  jam  doctrina  Cliri8ti.ina  non  co' 
geret.  Proinde  si  post  hoc  Apostoloruin  decrctum, 
Petriis  habuit  iilam  in  Antiocbia  simulaiionetn,  qoa 
gcnics  cogeret  judaizare,  quod  jam  nec  ipse  cogeba- 
lur,  quamvts  propicrcommendanda  clociuia  Del,  quae 
Judfleissuuicrediu,  non  prohibebalur;  quid  minim 
si  consiriiigebat  cum  Paulus  707  libere  asaer6re« 
quod  cum  cxteris  Apostuhs  se  Jerosolymis  dccre' 
visse  memincrat.  i 

11.  c  Si  auienilioc,  qiiod  mngis  arbilror,  ante  illnd 
Jerosolymiunum  conciiiuni  Petrus  fecit  :  nec  sic 
mirum  esi,  quod  euni  volebat  Pau!us  iion  timide  ob- 
tcgere,  sed  fldenicr  asserere,  quod  eum  pariter  sen- 
tirc  j:im  noverat,  sive  quod  cnm  eo  coniulcrat  Evan- 
gclinni,  sive  quod  iu  (k)rnclii  Centurionis  Tocaiione, 
etiani  diviuiius  eum  de  hac  re  admonituro  acce|)erat, 
slvc  qnod  anlequam  illi  quos  timucrat,  vcnisscnt 
Aniiochiam,  cum  gentibus  eum  convesci  vidcrat. 
Nequc  enim  ncgamus  iu  hac  sententia  fuisscjnin 

[f\  Iirasmnin  dcnuo  secutus  Harlian.  per  illam :  cum  u- 
mcn  legalia ,  de  qnibus  supra  dixerat ,  docnerit  diu  amea 
Viciorius  signiflcari. 


Mi 


EHSTOU  CXVL 


m 


Petranif  tn  qua  el  Paalus  fuil.  Non  iiaqtte  tunc  eum 
quid  in  ^  re  ¥crum  esset  docebai,  sed  ejus  sunuU- 
tionem»  qua  gentes  judaizare  cogcbanlur,  arguebat, 
non  ob  atiud,  nisi  quia  sic  illa  oronia  simulaloria 
gerebaniur,  tanquam  verum  esset  quod  illi  dice- 
banl,  qui  sim^  circumcisione  prspulii  atque  aliis 
observationibus,  qu»  umbrae  erant  fulurorumy  puta- 
bant  credentes  saivos  esse  non  posse.  i 

12.  f  Ergo  et  Timotheum  circamcidit  proplerea , 
ne  Judaeis,  et  maxime  cognationi  ejus  matern»  sic 
viderentur,  qui  ex  gentibus  in  Christum  crediderani, 
detestari  circumcisionem  :  sicut  idololatria  deie- 
standa  est,  cum  iilani  Deas  fieri  praeeeperii,  hanc 
Saianas  persuaserii  :  Ei  Tiium  proplerea  non  cir-r 
cumcidil,  ne  occasionem  daret  eis  qui  (a)  sine  ullt 
circumcisioue  diccbani  credentes  salvos  esse  non 
posse,  et  ad  deceptionem  gentium  hoc  etiam  Paitlum 
Bcnlire  jactarent.  Quod  ipse  satis  signiOcai,  ubi  ait. 
Sid  neque  TUu$  qui  meeum  eral  cum  eesei  *Grweu$ 
comfmUus  e$l  eircumcidi :  propler  $ubinlrodueio$  au- 
iem  faUo$  frairee,  qui  eubintroierani  perecruiari  liker^ 
iaiem  noeiram,  ui  no$  in  $ervitutem  redigereni^  quibue 
nee  ad  horam  ee$timu$  $ubjeeiioni  [al.  $ubjectione]t  «I 
veriioi  Eumgelii  permanerei  [al.  permaneall\  apud  vo$ 
{GaL  2.  3.  4.  5).  Hinc  [al.  Hic]  apparei  quid  eos 
capiare  iniellexeril,  ul  non  faceret  qnod  in  Timoiheo 
lecerai,  et  quod  ea  libertale  faccre  poieral,  (b)  qua 
ostenderat  itla  sacramenia,  nec  tanquam  nocessaria 
debere  appeti,  nec  lanquam  sacriiega  debere  da- 
mnari.  • 

13.  c  Sed  cavendum  esi  videlicel  in  hac  dispuia- 
tione,  ne  sicut  Philosophi,  quaniam  facla  hominum 
media  dicamus,  inter  reeie  facium  et  peccatum  : 
qu£  neqoe  in  recie  lactis,  neque  in  peccaiis  iiame- 
rentur;  768  ^^  urgeamur  eo,  qnod  observare 
Legis  caeremonias  non  potest  esse  indiflrcrenSi  sed 
aut  bonum,  aut  maium.  Ut  si  bonum  dixerimus,  eas 
nos  quoque  observare  cogamus ;  si  aulem  maium , 
non  vere»  sed  simulale  ab  Apostoiis  oi>servalas  esse 
credamus.  Ego  vero  Aposiolis,  non  lam  exempiHm 
Pbiiosophorum  limeo,  quando  et  illi  in  sua  dispuU- 
tione  veri  aliquid  dicunl,  quam  forensium  advocato- 
rum,  quando  in  alienarum  causarum  tctione  men- 
tiuntur.  Quorum  simiiitudo,  si  in  ipsa  espositione 
epislolae  ad  Galalas  ad  confirmandam  simalaiionem 
Pelri  et  Pauli  puUta  est  decenter  indoci ;  quid  ego 
apud  le  timeam  nomen  Pliilosophorum ,  qui  non 
propierea  vani  suiil,  quia  oninia  faisa  dieaut,  sed 
quia  et  falsis  plerisque  confiduul,  el  ubi  vera  inve« 
niuniur  dicere,  a  Cbristi  gratia,  qui  est  ipsa  verius» 
alieni  sunt.  i 

i4.  c  Cur  autem  non  dicam  praecepu  iUa  veterum 
sacramentorum  nec  bona  esse,  quia  non  eis  homines 
justifieantar;  omhra  enim  sunt  praenuntianles  gra« 
tiam,  qua  justificamur  :  nec  lamen  mala,  quia  divi- 
nlius  prascepia  sunl,  tcmporibus  personisque  .con- 

(a)  Benedictinif&i^  tUadrcttmdstone,  lum  duo  Vaiicanr 
Mss.  non  po»e,  et  id  Doctorem  gentium  $emire, 
lb\  Mss.  sex  apud  B^oedictinos,  quaosienderei. 


graenila  :  eomqoe  me  udjuvet  etiam  prophetiea 
senieniia»  qoa  dicit  Deus  se  ilii  populo  dcdisse  prar» 
eepia  non  bona  (Esec/i.  20.  2o)  ?  Forte  enim  propie* 
rea  non  dixit  mala ;  sed  tanium  non  bona,  id  est^ 
non  Uiia,  ut  illis  boounes  boni  fianl,  aut  sine  iiiis 
boni  non  fiant.  Veliem  me  docerei  beiiigna  sineerilas 
lua,  ulrum  simubte  qnisquam  sanetua  orientaiis 
com  Romam  venerit,  jejunei  sabbato,  excepio  iUo 
die  Pasdialis  vigiliie.  Quod  si  nialom  esse  dixerimus» 
non  soluin  lloniaiiam  Ecclesiam,  sed  eiiam  (c)  iniilUi 
ei  viciiia,  et  aliquamo  remoiiora  damiiabimus,  ulti 
mos  idem  lenelur  ei  manei.  Si  aiilem  .iiou  jejunare 
sabbato  maium  piiUverimus,  tot  Ecclesias  Orientts* 
el  muito  majorein  oibis  Chriaiiani  partcin,  qua  ic- 
meriiate  criminabimur?  Piacetne  libi,  ul  iiicdtuin 
quiddam  esse  dicamus,  quod  tamen  acceptabilo  sit 
ei,  qui  hoc  non  siinulale,  sed  congrueiui  socieUie 
aiqiie  observ.^^nlia  fecerit?  £i  umen  nibil  indc  legi* 
mus  in  Canonicis  libris  praeceptum  esse  Cliristianis  : 
qnauto  magis  illud  malom  dicere  non  audeo,  quod 
Dcuin  praecepisse  ipsa  Chrisiiana  Me  ncgare  non 
possum  :  qua  fal.  quia  didici  non  eo  me  justifieari, 
sed  gr«itia  Dci  pcr  Jesum  Cbri&lum  Dominum  ao- 
strum?  • 

15.  c  Dico  eiigo  circumcisioncm  praepalii,  700 
ct  cxlera  hujusmodi,  priori  popul»  per  Tesumetilum, 
qood  vetus  dicilur,  divinitus  daia  ad  signtficalionem 
futurorum,  quae  j[>er  Christuin  oportebat  implcri : 
quibus  advenientibus  remansisse  iila  Christiants  le« 
gend;i  Uulumad  i;iiellig''nliani  pra^miss»  Prophelto^ 
Don  aulem  necessaria  facienila  :  quasi  adhuc  expo» 
cundum  esset,  ut  vcniret  fidei  rovclatio,  qoa  his  si» 
gnificabaiur  esse  veiitiira.  Sed  quaravts  gcniibus 
imponenda  non  esseiii,  noii  lamen  sic  dobuisse  au- 
fcrri  a  consuetudiiic  Judxurum,  Unquam  dciestanda 
atqiie  dainnanda.  Sensim  proinde  atque  paubihn 
fcrvcnie  sana  prsdicaiione  gratix  Ctirisii,  qua  sola 
nossent  credentes  se  Jusiificari,  salvosqne  fieri  non 
illisumbrisrerum  anlea  fuiurarom,  tune  jam  venion* 
tium  aique  pnesentium,  ul  in  iilonim  Judseorum  vo» 
eaiione,  quos  pnRsentia  camis  Domini  et  Aposioiiea 
lempora  sie  invenerant,  omnis  iila  aclio  (d)  consu* 
meretur  ombrarum,  hoc  eis  suffeeiss^  ad  commcn- 
dationem ,  ui  non  Unquam  deiestanda  et  simitfs 
idololairije  viUretur,  alira  vero  non  faaberei  pr0'> 
gressum;  ne  pHtareiHr  necessaria,  Unqoam  vel  aH 
iihi  salus  esset,  vel  sine  ilia  esse  non  posset.  Qaod 
puuverunt  hxreticl,  qui  dum  (•)  volunt  et  Jodnl 
esse  et  Christiani,  nec  Judici  nee  Chrisiiani  esse 
poiuerunt.  Qnoruni  senieniiam  milti  cavendam, 
quamvis  in  ea  nunquam  fuerim,  lamen  benevolen- 
tissime  admonere  dignalus  ee  :  in  cujos  sementim 
Ron  consensionem,  sed  simolationem  Felrus  tlmorc 
incidenii  ul  de  illo  Paulus  verissime  scriberet :  (/) 


[c]  Victorius  legil  mutias  ei  vidnas,  et  aliquanto  renuh 
tiore$,  impressamque  teclionemreprebeodit,  quod  senuo 
de  Eeclesiia  sii. 

Hss.  quiDque  consummaretw. 
Victonus  V0/timiftl  pro  voimu  imrouUt. 
Beaediclinl,  quod  eum  vfdruci* 


e  J2ACI» 
W)  H< 

UlBe 


v< 


SAliCn  HIEROMTMt 


M 


mmd  ^m  ^  Tiditset  non  reete  ifigredieMm  ad 
^talem  Evanfelii»  eiqtie  Teriasime  diceret«  quod 
fentes  jaJaixare  oojselKii  (GaL  %  14).  Quod  Paalai 
ntiqae  non  eofebat,  ob  lioe  llla  veiera  veraciier,  ahi 
fopas  easct.  observans,  a(  daqinanda  non  esse  mon- 
•iraret :  pracdicans  tamen  instanter  noii  eis ;  sed  re- 
fekiV  gratia  lldei,  fideles  salvos  ieri,  ne  ad  ea  qoem- 
qoam  velat*  neeessaria  snscipienda  compelleret.  S(e 
antem  credo  Apostolum  Paalnm  Teraciier  cnncia  iMt 
geseissc,  ncc  lamen  nane  quemqnam  factum  ei  Ja« 
'daH>  Cbristitnnm,  tcI  cogo,  rel  slno  lalia  Tcra^iier 
^lebrare  :  sicnt  nec  ta,  cai  Tideuir  Paaliis  ea  simq< 
lasse,  cogis  istom  tcI  sinis  lalia  simitfare. 

46.  c  An  vs  at  eiiam  ego  dicam  hanc  esse  sommam 
qnaeslionis,  Imo  senlentiee  taae,  770  ^^  f^^ 
ETangeliam  Christi ,  bene  (a)  fadant  credentcs  Jo- 
dici,  si  sacriflcia  ofTerant,  qaae  oblulil  Paulus;  si  fllios 
drcumcidant ,  si  sabbaium  obserTcnt,  ut  Paulus  In 
Timoilico  (Art.  16. 5),  et  omnes  obscrTaTere  Jud«i , 
dommodo  hxc  simnlate  ac  faHaciter  aganl?  Hoc  si  iia 
est,  non  Jam  in  liaeresim  Ebionis,  Tci  eornm  qiios 
vulgo  Naxaraeos  nuncapani,  Td  qqamlibet  aliam  Tcle* 
irem ;  sed  nescio  in  quam-np?ain  ddabimur,  qax  sil 
eo  perniciosior,  qiio  non  errore,  scd  proposllo  est  ac 
Voluotalc  faUaci.  Qaod  $i  respondcas,  ul  te  ab  liac 
porges  sentenlia,  t^nc  Aposlolos  isla  lautlabiUler 
fimnlasse,  ne  scandaiizaren|tir  fnttrmi,  qiii  ex  Judabis 
niulti  crediderani,  ei  ea  rcspuendK ,  nondom  intelli* 
gdiant :  nunc  Tcro  confirmali^  per  tol  genles  docirinn 
graiijc  Ghrisiiame,  confirmala  eiiam  per  omnes  Gbri* 
sli  Ecclesias  lcclione  Legis  el  Propheurom,  qaomodo 
h«c  tnleUigenda,  non  observanda  recilenlur,  quisquis 
^  simalando  (k)  agere  Toluerii  >  Tidealur  insanire  : 
^r  mihi  non  licel  dicere  Aposiolum  Paulum,  et  alios 
recltt  fidci  Chrisltanos»  lanc  illa  Teleni  sacramenU 
poolttlam  obserTandoTeraciiercommendaredebuisse« 
ne  paiareniiir  illas  Prophelieae  stgniacalionis  obserTS- 
Uones  a  pitssimis  pairibos  eosiodil»  tanquam  sacri'* 
legia  diabolica  a  posteris  (c)  detesiandtt?  Jam  enim 
Crnn  Tenissel  fldes,  qa«  prtus  illis  otbserTa^tionibus 
ipnenontiala»  posi  morlen  ei  resarreciionem  Qomiiii 
rcTelata  est,  amiserani  i^nqoam  Tilam  (d)  ofOcii  soi* 
Veromlamen  |^cal  defancu  corpora ,  necessariorom 
ofQciis,  deducenda  erant  qoodamo^odo  ad  sepulta' 
ram,  nec  simuhile ,  sed  religiose;  non  auiem  dese- 
rienda  coiilioiio»  tcI  inimtconim  oblrectaiionibos  lan- 
qiiam  canuin  morsibus  pro|iciendn.  Pxoiiide  nunc 
quisquis  Qirislianorum,  qiiamyis  sil  cx  Judaeis,  simi* 
lilcr  ea  cdebrare  Tolucrit,  lanqtjfam  snpiios  dneres 
eroens,  non  eril  pius  dcdoclor,  tcI  bs^uius.  eorporis» 
^  impius  sepullurae  yiolaior.  i 

17.  c  Fateor  sane  io  eo,  qnod  episloi^a  conlinet 
mea,  quod  ideo  saqpmenK^  Judxprum  Patilus  cde* 
hranda  sosceperat,  com  jam  Chrisii  eael  Aposlolus, 
v^i  docerel  non  csse  peruiciosa  liis  qni  ea  Tclient»  si- 


(o)  Otim,  nolante  YicLorio,  bene  fecient. 


BdnedicUdi,  qtMquu  ea  iimuiand9  agere  UduerU, 
inumiri.  cur,  etc.  ' 

'  ic\  Falso  legeratMartlansusposlErasmum  deteUata. 
ld\  Deesi  vox  offkii  in  tt.  Mss. 


eot  1  parcBUbas  per  Legem  iceepenmt  cnetodire, 
ttinus  me  posolsse,  Uto  dmtttaai  Umpote^  qno  primum 
lidm  graiia  renlMta  ei| ;  ^ne  enim  hoc  non  erat  per- 
nicio^^om.  77f  Prc^gressa  Tero  temporis  (e)  ilis 
obserTationes  ab  omnibas  Christianis  desererenlnr ; 
ne  si  luncfieret,  ^oo  diseerne^nrquod  Deus  populo 
800  per  Moysen  prso^it,  a^h  eo  qood  io  lemplis  d»- 
inoiiioram  spirilos  ioimuBdas  instUuil.  Proinde  potios 
coipanda  est  negligentla  mea  :  qnia  hoc  non  addidi , 
qoaflii  objargalio  lua.  Verofntamen  looge  ameqaani 
liiteri\s  loas  accepissem,  scribens  contra  F.)astttn| 
Manicbxiim,  qnomodo  e^mdcm  iocum,  quamTis  hre- 
Tiier  eKplicoTerhn ,  el  hoc  iilie  non  praeiermlserim; 
el  legere  poteriU  si  nop  dcdignetor  befiignius  tua,  c( 
a  carissimis  iiosiris,  per  quos  nuoc  basc  scripta  mist, 
quomodo  Tolneris,  libl  fldes  iiei,  iilud  me  anle  di- 
cttsse  :  mlhiqoe  de  aniino  roeo  crede,  quod  coram^ 
Deo  loqoeiis,  jore  cariutis  exposco,  nunquam  mihi 
Tisum  fuisse,  eliam  nonc  Chrislianos  ex  Jud«is  facios 
Ifacnimenta  illa  Tetera  (/)  qnolibcl  aflbda ,  qiiolibel 
animo  celebrare  debere,  aot  eis  ullo  modo  llcere ;  com^ 
lllod  de  Paulo  semper  iu  senserim,  ex  quo  illios  mihj 
li|teras  innotoerunl :  sical  n^  libi  Tidelar'hoc  lem- 
pore  caiquam  esse  simttlonda  is|a  ^  eiun  hoc  fecissq 
Aposioloscredas.i 

18.  <  Proinde  sicut  lo  e  conl^rio  loqaeris,  el  licet 
redumatiiie,  sicoi  scribis,  mi^ndo,  liben\  Toce  pronan« 
tias,c»remonias  Jad»Ofutn  ei  perniciosas  esse,elmor* 
tirerasCl^rislianis ;  eit  qoicumque  eas  obserTaTerit,  siTe 
ex  JudaRis,siTe  ex  genlibus,  eqm  in  bar^tlirum  diaboli 
deyoluium  :  iu  ego  hanc  Tocem  loam  pmnroo  confir- 
mo ,  e.l  addo  :  Quicumque  eas  obserTaTeril,  sire  ex 
,  Judads,  sItc  ex  geniibus,  non  sojom  Tcraciier,  Terum' 
eitam  simnlate,  eum  in  baraihrum  diaboli  deTolutum. 
Quid  qoairis  ampliust  Sed  sicut  lo  dmuhttoiiero 
Aposlolprum  ab  hajus  lcmporis  r.iiione  secemis ,  iu 
ego  Pauli  Aposioii  Teracem  lanc  in  hts  omnibns  con- 
yersationem  ab  bu]i|s  lemporis ,  qoamTis  miiiime  sl< 
midau  c^^opiarum  ludaicarum  observaiione,  se- 
pemo ;  qoQniam  lonc  fuil  approbanda ,  nonc  dete- 
sianda^  Ita  quamvis  iegerimns :  Lexet  Prophelct  mque 
ad  Joannm  Baplhtam  (Lnc.  tfi.  16);  clquta  propterta 
tptmehant  Judt^i  CMtiun\  inter/icere ,  quia  non  eoium^ 
iottibai  itf^olnm ,  sed  ei  Patrem  suum  dicehai  Deum, 
atquaiem  $e  faeient  Jho  {Joan.  5. 18) :  el  qttia  graiimn 
pro  graHa  aceepimui  {Joan.  1.16):  tiquoniam  Lex  ner 
Moiimen  daUt  ett^  gratia  aulem  el  veritae  perJesum  Chri' 
stttni  facta  e$t  {Ibid*  17) :  cl  per  Jcremlam  77B 
promissom  esl,  di^lorom  Deum  Testamenlttm  noTuiu 
domui  Juda,  non  seciandom  Testamenium  quod  dti- 
posuil  pairibus  eorom  (Jerem.  3i.  31.  38 ) :  non  la- 
men  arbiiror  ipsom  Dominuro  fallaciier  a  parenlibiis 

\e\  Editt  alii ,  c  Progresso  Tero  temporis  ersil  pemido- 
sum,  Disi  illa^  observationes  ab  omnibus  CbrisLianis  dese- 
rerentur;  ue  si  lubc  fierent ,  non  discernerentur. «  Adno- 
Uql  llenediaiiii  a  I(s8. 20.  abesse  verba  erat  petuMomm^ 
niH,  Peiode  fieret  idem  case  ac  oe  si  primo  illo  lempore 
desererenlur.' 

(/)  Msriianeus  JoxU  veieres  edillones.  f  quolibei  af- 
fedu  celebrii^e ,  quovis  animo  debere  ab  eU  nlio  roodo 
Goll ,  com  illiid  de  Paulo,  i  eic. 


yi»  KnSTOL 

tircmncisum.  Aut  ti  boc  propler  xtateni  minime  pro- 
iiibebat,  nec  illud  arbitror  eum  diiissc  rallacUer 
ieproso,  quem  oerte  non  illa  per  Moyscn  prxcepta 
observatio,  sed  ipse  mandaverat :  Vade  ei  olfer  pro  te 
%atr\fidum  qnod  prtBcepU  HoyteM  m  teitimonlum  UU$ 
{Mare,  I.  U).  Nec  rallaciter  ascenditad  diem  feslum 
usque  adeo  non  causa  osteniaiionis  coram  bomini- 
t>u8,  ut  non  e\idcnter  ascenderii,  $cd  laientcr  i  {Joan. 
T.  10). 

19.  f  At  enim  dixit  idem  Apostolus :  Ecee  ego  Pdu- 
lus  dico  volfit,  qwa  it  ctrcumddammi^  ChriBtut  votii 
nifnt  proderit  {Gal,  5. 8).  Decepit  ergo  TliMOiheum,  el 
fecit  ei  niliil  prodesse  Cliristum?  An  qiiiahoc  fallaciter 
Tacium  cst,  ideo  non  obruit?  At  ipse  hoc  non  posuii : 
licc  ait,  si  clrcumcidamini  vcracUer,  sicui  nec  ralla- 
citcr,  sed  sinc  ulla  excepilone  dixil :  Si  cireumcida' 
niffif,  Chriitui  vobis  nihil  proderit.  Sicul  ergo  lu  vis  bic 
locuin  dare  seiitenlix  lu»,  ut  yelis  subintelligi ,  nlsi 
fallaciter ,  iui  non  (a)  impudenler  flagilo ,  ut  eliam 
nos  illic  intelligere  sinas  eis  dictum  :  it  drcuiitdi/a- 
tiiffil ,  qui  propterea  Tolebant  circumcidi ,  quod  alitcr 
se  putabant  In  Christo  salvos  essc  non  posse.  Iloc 
ergo  animo,  hac  volunlate ,  ista  iiiientione  quisquis 
lunc  circumcidebatur,  Christus  ei  nlliil  omnino  pro- 
derat;  sicut  alibi  aperte  dicil,  Nam^  $i  per  Legcm 
futtitia,  ergo  Chri$tu$  §rati$  mortuu$  e$t  {GaL  3.  31). 
floc  ergo  declarat,  quod  ei  ipse  commemorasti,  Eva' 
cuati  e$ti$  a  Chri$to,  qui  in  Lege  ju^tipcamini^  a  gralia 
exciditti$  {GaL  5.  4).  Illos  ilaque  arguit,  qui  sc  jusii- 
ficari  in  Legecredebani;  non  qui  legltima  illa  in  ejus 
honorem,  a  quo  mandata  sunt  observabant  intelli- 
gcntes,  ei  qua  prxnuniiandae  veriiaiis  ralione  roan- 
data  sinl,  el  quousqiie  debcant  pcrdurare.  Unde  est 
(llud  qiiod  ait :  Si  $piritu  dudnuni^  non  adhuc  e$ti$  tub 
(^ge{lbid.  i8).  Unde.velutcolltgis,  {b)  npparet,  qui 
sub  Legeest,  non  dispensati  vc,  ut  nostros  puias  voluisse 
majores;  sed  vere,  ut  ego  inteUigo,  eum  Spiritum 
Panctum  non  babere.  i 

20.  c  Magna  mibi  videtur  quxstio,  quld  sit  esse 
8ub  Lege  sic ,  quemadmodum  Apostolus  culpat.  Nc- 
que  enim  propter  circumcisionem  boc  eum  arbitror 
dicere,  aut  illa  sacrificia ,  qnae  tunc  facta  a  patribus, 
Qunc  a  Christianis  non  fiunt ,  et  caetera  hujusmodi , 
973  ^  ^^  ipsum  etiam  {c)  quod  Lex  jubet : 
ifon  concupi9ce$  {Exod,  20*  17  )t  quod  ratemur  certe 
Christianos  debere  observare,  atque  evangeiica  maxi- 
me  illustratlone  praedicari.  Legem  dioit  esse  san-^ 
ctam,  et  roandatum  sanctum  et  jusium  et  bonum 
(Aom.  7. 12).  Deinde  subjungil,  Quod  ergo  banum 
Ml,  mihi  factum  e$t  mor$f  Abtii :  $ed  peccatum  ut  ap- 
pareat  peccatum^  per  banum  nnffi  operatum  e$t  morten^ 
(4)  ut  fa^  tupra  modum  peccatar »  aul  peccatum,  per 

(a)  Tdem  Anyinutenl^r. 

(6)  Editi  ptoique  vetui  colUgie  qmfere,  sed  conciaotus 
duo  Vaticanl,  apparet,  Dotaotibos  BenedicUois. 

(c)  Beoediaini,  tptod  tegi  didt. 

(a)  Locum  emeodari  Jubet  ex  Yulgata  Yicu>rius,  ad  hunc 
modom ,  ut  fiat  $upra  modum  peccant  peccatum ,  quibus 
Gracom  textum  ait  coDsentlre  djMirMUc  iime\*f  et  cTuo  ex 
Florentia  exemplaria,  nec  enum  vult  Augustinum  \  pro  aut 
aecciPiase. 


\  CXYI.  9i« 

mandaium  (ibid.  tr.  19).  Quod  antem  hicdicii,  pecca** 
tum  per  mandalum  fleri  sopra  moduro,  hoc  alibi  ail ; 
Lex  tuhintrcftil,  Ut  abundaret  delietum,  UH  autem 
ahundadt  deUelum^  euperabundavU  et  gratia  {Rom.  5. 
20).  Et  alibi ,  enm  superius  de  dispensdtione  grati» 
loqueretur,  quod  ipsa  Justifioet ,  velul  inlcrrogans 
ail.'  Quid  ergo  Lexf  Atqite  buic  Interrogalioiil  conii* 
Duo  respondil :  Pr««iirfcali0m'i  gratia  p6$i9a  e$t,  donec 
temet  $emen,  eui  pronn$$um  ett  {GuL  S.  iO),  Hos  ergo 
daronabili:er  dlcit  csse  sub  Lege,  quos-reos  feeil  Lex, 
non  implenles  Legem ,  dum  non  intclligendo  gratlai 
benefielum  ad  racienda  Dei  praccepta ,  qtiasl  de  suls 
viribus  superba  claliono  prxsumvnt.  Plemtwda  erdm 
hegi$  carUa$  { Rom.  15.  10 ).  Cariia$  vera  DH  diffut» 
e$t  in  cardibu$  notlri»,  non  per  iiosipsos,  s^  per  Spi-* 
rilum  Sanctum,  qui  daiu$  eti  nabi$  { Hom.  5.  5 ).  Sed 
huic  rei  qnantum  satis  est  explicandde ,  prolixior  for- 
tasse  ei  sui  propriiTohimiiiissermo  debelor.  Siergo 
itlud,  qood  Lex  ail,  Nw  caneupiteet  {Hom.  45. 9),  si 
iminana  kiflrmitas  grglia  Dei  adjuta  non  fueril,  sub 
se  reum  tCDei,  ei  praevarlcatorem  potius  dnronai, 
quam  liberai  pecoaiorem,  qoamo  magis  llla,  quas  ^ 
gnlficatlonis  causo  pr»ocpla  soni,  circumcisio,  ei 
eaeiera ,  qoae  revelaiione  graii»  laiius  innotescente » 
necesse  fuorat  aboleri,  Jiistificare  neminem  poterant? 
Non  tamen  ideo  foerant  lanquam  diaboliea  gentium 
•aerilegia  Aiglenda,  eiiam  cum  ipsa  gralla  Jam  cospo* 
rat  revela^i,  qnae  umhris  uKbus  fueral  praenontiaia ; 
sed  permiitenda  paululuro  cts,  maxime  ^ul  ex  illo* 
populo,  cui  data  sunl,  venerant.  Posiea  vero  laa- 
qnam  cnm  honore  sepulu  sunt,  aCbrislianis  omfiv* 
biH  irreparabiliter  deserenda.  i 

21.  c  Hoc  auiem,  qood  dieis  (  aoii  dispensative,  «l 
nostri  voluerc  majores),  quid  sibi  vult,  oro  le?  Aus 
enim  hoe  esl,  quod  ego  appello  offlciosum  menda* 
elnm,  ut  haee  dispensatlo  sil  ofliciam,  velul  honesl^ 
menliendi :  ant  quid  altud  sil,  omnino  non  video,  nisi 
ftirte»  addiio  iiomlne  dlspensationis,  fiat  [al.  /E/]  ut 
mendacinm  fton  sit  mendaeiom  :  qnod  si  absordtm 
esi;  cur  ergo  oon  aperte  dicis  officiosiim  menda* 
einm  defendeadum,  774  a>*>  ^'^^  nomen  le  m»« 
vel  ;  qoia  non  lam  usilatom  est  in  Eeclesiastieia 
Kbris  voeabolttm  Orficii ,  qood  Ambrosios  noster  noii 
limuit,  qui  soos  quosdam  libros  ulilium  prssceptio- 
num  plenos,  de  Officiis  voluii  appellare.  An  si  orfi- 
eiose  menliaiur  quisque  culpoodos  esi;  si  dispensa^ 
live ,  approbandus?  Hogo  le,  mentiaior  ubl  elegerii 
qui  hoc  pulal :  qula  et  in  hoc  magna  quacstio  est»sU 
nc  aliqnando  meniiri  viri  boni ,  imo  viri  Chrisiiatti* 
qnalibus  dicUim  esl ,  Sii  in  are  «eafro,  sal,  esi,  aofi , 
non,  ttl  non  tubjudicio  deddati$  f  {Jac^  5.  IS;  Maitk* 
5.  57. )  El  qoi  cuin  fide  aadionl ,  Perdee  omne$  qui 
taquuniur  mendadum  i  {P$,  5.  7). 

22.  I  Sed  bxc,  ut  dixi ,  et  alia  el  magna  quKsiio 
e&l :  eligat  qnod  voliterit ,  qui  iioc  existimat ,  ubi 
mentiaior,  duin  lamen  a  scribeniibus  auctoribus  san* 
clartimScripturarum,  et  maximeCanonicarum,  incon- 
cusse  credatur,  ei  dcrondatur  omnino  abesse  menda<» 
clum  :  ne  dispensaloccs  Chrlsli ,  de  ^uibus  ttciam 


w 


SANCTl  IIIERONTMI 


M 


eUt  Uiejani  qumiiwr  mler  iSipauaiwe^  tH  luieH$  tfm 
infenittlur  (1.  Cor.  4.  2),  lanquam  iDagBum  aliquid 
ftibi  fiddiier  didiciMe  videantiir ,  pro  veriuiis  dia-i 
pensalione  meiiliri,  cwn  ipsa  Ades  in  laliuo  sermone 
aii  eo  dicalur  appeliala ,  qaia  iii  qqod  dicilur.  Vbk 
aulem  fll  quod  dicUur,  meniiendi  ulique  non  esl 
locus.  Fidelis  igilor  dispensator  Aposlolus  Paulus 
procul  dubio  nobis  exbibei  in  seribendo  fidem  :  qoia 
TeriUilis  diapensalor  erat,  non  raisiialis.  Ac  per  boc 
verum  scrtpsit,  vtdisse  se  Peirum  non  recte  ingre- 
dientem  ad  Teriiateni  Ev^ngelii,  eiqiie  In  faciem  re* 
aiilisse,  qued  gentes  cc»geret  judaiaare  ( Gal  2. 14 ). 
Ipse  vero  Petrus ,  quod  a  Pauio  fiebat  utiliter  libcr- 
tale  carilaiis,  sancu  ac  beoigna  pieuie  bomilitatia 
aecepit :  alque  iu  rarius  et  sanctios  exemplum  po- 
sleris  praebuit,  qoo  non  dedignareniur  sicubi  forle 
rocii  tramilem  reliquissent ,  etlam  a  posierioribus 
oorrigi;  qoam  Paolus»  quo  confldenter  audereni» 
eiiam  minores  majoribus  pro  defcndeiida  Evangeiica 
▼eriialOt  salva  fraterna  cariute  resistere.  Nam  cum 
Miins  sil,  a  tenendo  itiuere  in  nullo ,  quam  ia  aliqoo 
declioare;  holto  esi  tamen  mirabilius  el  laiidabi* 
isus,  libenter  accipere  corrigentem ,  quam  audaeter 
corrigere  deviantem.  Est  laus  iuqiie  justai  liberutis 
in  Paulo  et  sancl»  bumiliulis  in  Pelro :  qu«,  qoaoUim 
raiiii  pro  modolo  meo  Tidetur,  mafis  fuerat  adTcrsus 
calomnianiem  Porpbyrium  defendenda,  quam  utei  da-* 
relur  oblrecundi  miyor  occasio«qoa  molio  mordacius 
oHmcnaretur  Cbristianos  failaciier  775  ^^  ^^* 
litterasscribere,  toI  Dei  sui  sacramenu  (a)  iracUre.  > 

t^  <  Flagltas  a  me,  ut  aliquem  saltem  unum 
ostendam,  cujus  in  liac  re  seiiieniiam  sim  secutus, 
ciuD  to  tain  pUires  nomtnalim  commeroorsTeris ,  qui 
te  in  eo,  qund  astruis  pnccesserunt ;  petens  ut  in 
eo,  quod  le  Beprebendoerrantem.paiiar  le  errare 
cum  laliUis ;  quoruiu  ego  fateor  neininem  l^i ;  sed 
eom  ferme  scx  ,  vel  sepiem,  horum  quatuor  auctori- 
uiem  tu  quoque  infiriiigis.  Nam  Laodiceiium»  cujus 
Nomen  laces,  de  Ecdesia  dicis  miper  egressum; 
Alezattdrum  aulem  Teterem  baereiicum;  Origenem 
Tero  ac  Dydlmum  rcpfehensoa  abs  le,  lego  in  rccen- 
lioribus  quaestionibus,  quamvis  Origenem  roirabiliier 
anie  laudaveris.  Cum  bis  ergo  errave  pulo ,  qtiia  nec 
te  ipse  paiieris;  qoamvisboc  perinde  dicaiur  ac  si  in 
hac  sententia  noii  erraTerJni.  Nam  quis  ost ,  qui  se 
Teiil  cuttf  quoUbel  errare?  Tres  igilur  restAni,  Euse* 
bius  Emiseiius,  Theodorus  Her^icleotes ,  ci  quein 
pnulo  post  commemoras,  Joaiines,  qni  dudum  in  Pon-? 
tilieali  gradu CensuntinopoiiUnam  rexit  Ecclesiam.s 

9i.  « Porro  si  qoasras,  vei  rccolas,  quid  liinc  sen- 
scrit  no6ier  (b)  Arobrosios :  qoid  no6i€ff  itideiu  Cy« 

(a)  BenedicliDl,  $acramenta  poriare. 

{b)  DifBctle  ia  hls  qiiae  supei^nut  Ambrosii  strf plis  qoid 
siraile  occurral  AvgusUnidoae  seiiLcyiiiae.  ULlqae  in  Qom- 
meotariis  in  ei;islolas  Paitli  in  Appciidice  secuudi  louii  in- 
venias,  clnlervenienle  causa  ne{^iigi>nt}a;,  veierrorls, 
dlssidere  iuter  se  videntur  Aposloli.  u,  Rc|irebeosibilisuti- 

3ue  ab  Evangelica  veritdte ,  cui  hoc  factuni  adversahalur. » 
^uae  forte  ex  genuinis  Atiil^rosii  moninientis  excerpla  sunt 
a  neoterico  interpulalore.  (juoad  C^pi-riani  lesliiuoaiuro,  eat, 
Ot  putamus ,  locus  iste  quem  tnnuit  cpist.  71.  ad  yuinlum 
frairem.  «  Neo  Petrus cuni  secum  Pauhis  dc  circuraci- 


prianus,  inveniet  forUsse,  aee  Bobis  defuisse ,  qoos 
in  eo,  quod  asserimus,  seqoeremur,  quanqnam  sicut 
paulo  ante  dixi,  tahtdmiiodo  Scripioria  Canonicis 
baiic  ingenuam  debeam  servitutem,  qua  eas  sidas  iia 
seqMar,  ut  conscriplores  earum  nihii  in  eis  omniuo 
errasse,  qiliil  fallaciter  posuisse  non  du|iitem.  Pro« 
inde  cum  quaero  tertium ,  ui  tres  etiam  ego  iribus 
opponam,  possem  quidem,  ut  srbilror,  facile  repe- 
rire,  si  mults  legissem.  Yerumtimen  ipse  mihi  pro 
his  omnibus,  imo  sopra  hos  omnes  Apostolus  Paulus 
occurril :  ad  ipsum  confiigio;  ad  ipsom  ab  omnibus 
qui  aliud  sentiuni  iitieraruro  Iracutoribus  provoco, 
ipsom  iaterrogans  inlerpeilo  el  reqviro  in  eo,  quod 
scrlpsit  ad  Galaias,  vidisse  se  Petrum  non  rocte  lih 
gredieniem  ad  veriutcm  ETangelii,  eique  in  faciem 
propterea  restitisse  ^  quod  illa  simulaiione  gentes  ju* 
daizare  cogebai  {Gaiat.  %.  i4),  utrom  verum  scripser 
rit,  an  forte  nescio  qua  dispensativa  falsiute  men< 
litus  sit.  Et  audio  euro  paulo  superius ,  in  ejttsdeni 
narrationis  exnrdio  religiosa  voce  roibi  clamantem, 
Quwauletn  77©  scribo  vobie,  ecce  coram  Deo  quiq 
non  meiuior  >  {GaL  1.  20.) 

25.  c  Dent  vcniam  quilibet  aliud  opinanies;  ^p 
magis  crufo  Unto  Apostolo  in  suis  litteris  juranti^ 
qtiam  cuique  doctissimo  de  alienis  dispuUnti.  Nec 
dici  llmco,  mc  sic  Paulum  defcndere,  quod  non  simu? 
lari^  crrorem  Judxorum ,  sed  vere  fuerit  in  errore^ 
Qiioiiiam  neque  simulaba^  crrorem  qui  Uberiate  Apor 
stolica  ,  sicut  illi  tempori  coiigrucbat.,  vetera  illa  sa« 
craincoia  ,  iilii  opqs  erat  a^endo ,  commeiidabat  ea » 
non  solum  Satanas  versuiin  decipiendis  lioininibuSi 
sed  Dci  providcnlia ,  prxiiiinli;indis  rcbus  fniiiri^ 
prophetice  constiiuu.  Ncc  vere  foerat  in  errore  Ju- 
daporuin,  qui  non  solum  noverat,  sed  etiam  insUntec 
et  ac^iler  pra'dicabat  eos  errare,  qui  pulabant  geoii* 
bus  iinponenda ,  Tcl  Justificationi  quoromcumque  fi* 
deiium  necessaria.^ 

26.  f  Quod  antcm  dixi  eom  factum  Judxis  Uoi 
quain  JiidflDum,  ct  Unqiiam  geniilem  gentibus,  non 
iiienticnlis  aslu  ^  sed  compalientis  aiTectu  queinad- 
modum  dixerim,  parum  inihi  visus  es  aiiendisse; 
imo  ego  Ibrlassc  non  saiis  hoc  explanare  poiuerim. 
Neque  enini  lioc  ideo  dixi,  quod  misericordiler  illa 
siiiiula.verll;  sed  qiiia  sic  ea  non  simulavit ,  qua  fa-r 
ciehat  similia  Judrcis;  quc^:\dinodum  oec  iila  qu£ 
f  •ciol)at  siiiiilia  gentibus,  qtix  lu  qooqiu;  commemo- 
lai^ti  :  aiqiie  Iq  co  me,  quod  non  ingrate  fateor,  adjnj 
visti.  Ctim  enim  abs  le  quTsissem  in  epistola  mea , 
quomodo  puleiur  ideo  facigs  Judais  i2t.nqiiam  Juda:u3, 
quia  fillaciter  sttscepit  s^cramenia  Jud:corum,  cum 
ct  ^cnlil)us  tanquam  (|[eiililis  f:ictus  sil,  ncc  tainen 
susceplt  fallnciter  sacrificia  gentiiiro ;  tu  respondisii 
in  eo  factum  gentibus  tauqtiam  gentilcm  ,  quod  prx- 
putium  receperit;  quod  iiidifiereiiter  permiseril  vcsci 

slone  posUnoduro  dl3ce|>Uret,  vindicavit  slbi  aliquid  Inso- 
lenler,  aui  arroganler  assum|.sit ,  ui  dlceret  se  priinaium 
tcnere,  el  oblemperarl  a  novellis,  el  posleris  sibi  poUus 
oporiere.  Nec  despexii  Patilum.  quod  Ecclesia:  prius  per* 
seculor  fiiissei ;  sed  consilium  veriutis  adntisit ,  et  raUoni 
legilima;,  quam  Paulus  vindlcabat,  facile  conseoiit.  •  Hunc 
certe  tocum  inse  reciut  Aagustinns  ad  sii»m  banc  senten* 
tiain  asserendam  init.  lib.  'i,  dc  Daut  adversus  Donatisias 


cjbis,  quoft  damiuiiil  ludaoi.  IM  ego  qiuero  :  utrum 
el  hoc  ftironUie  feceril?  Qaod  si  abfiurdissunum  aique 
falsi^siiiium  esl :  sic  ergo  ei  illa,  iu  qutlmft  Jad:(H>rnm 
consueludini  cnngrnelKil  lil»eriale  prudenli,  non  nc- 
ce^siUM^  servili«aui  «iiiod  esi  iiidignius,  dispensalione 
f:illaci  poiius  quiim  fideli.  > 

27.  c  Fidelibus  eniin ,  el  his  qui  cognoyerunt  veri- 
latem,  sicul  ipse  teshUur  (nisi  forteel  bic  falliO  om- 
nk  creatura  Dd  777  ban»  «/,  el  niUit  abjicien^ 
ifinm»  q^d  cum  gratiarwn  acdone  acoiintur  (1.  rtm.4« 
4).  Ergo  el  ipsi  Paulo  non  solum  (a)  viro,  verum 
^iiam  dispensatori  maxime  ftdeli ,  non  soliim  cogui- 
tori,  vcrum  etiain  doclori  veritalis,  oninis  ulique  in 
cibis  creatura  Dei»  non  simulate,  sed  vere  bona  erfil. 
Cur  igiiur  nihii  simiilale  suscipieiido  sacrorom»  caere* 
mooiammqae  gentilliim,  sed  de  cihis  et  praepuiio  vera 
sentiendo,  atque  docendo,  tamen  tanqitam  geAtitia 
bctus  est  genlibus,  et  non  pottiit  ficri  lanquam  Ju- 
dsus  JiidaeiSt  nisi  falUciler  suscipiendo  sacrameuia 
JudseorumT  Gur  oieaslro  inser4o  ohservavit  dispeiw 
laikmjs  veracem  fidem :  et  Dataralibus  ramis  non  ex-i 
tra,  sed  in  arbore  eonstiiutis  ,  nescio  quod  dispensa- 
tori»  velamen  simulaiionis  obtendiiT  Cur  factus  tan^ 
quara  gentilis  gentibus ,  quod  senlit  docet,  quod  (&) 
ait,  seniit :  fiictus  autem  tanquam  Judseiis  Jodaeis , 
aliud  claudit  in  pectore,  aiiud  promit  in  verhis,  in 
laciis,  in  scriptis?  Sed  ahsit  hoo  sapere.  Utrisque 
enim  dehchat  caritatem  de  corde  puro,  et  conscientia 
bona,  el  iide  non  ficla.  Ac  per  hoc  omnihus  omnia 
laclus  est,  ut  omnes  Incrifaccret,  non  mentientis  astu, 
sed  compatiehiis  affcctu,  id  est,  non  omnia  mab  ho- 
minum  fallaciler  agendo;  sed  aliorom  omnium  malit 
omnibtts ,  lanquam  si  sua  csseni,  misericordis  medi- 
eiiUB  di|igeniiam  procurando.  » 

28.  c  Cum  iiaque  illa  testamenti  veteris  sacra* 
nenta,  etiam  sibi  agenda  minime  rccusabat ,  non 
misericorditer  fallebat ;  sed  omnino  non  faliens ,  at^ 
qae  hoc  modo  a  Domino  Deo  illa  usque  ad  certi  tem- 
poris  dispcnsationem  jussa  esse  cnmmendans,  a  sacri- 
legia  sacris  gentiom  disiiiigiiebal.  Tuneautem,  iion 
nientieiitis  astu, '  sed  compaiientis  affecto ,  Juda^is 
tanquam  Jodaeus  fiebai,  quando  eos  ab  illo  errore,' 
quo  vel  in  Chrisium  credcre  nolebant,  vel  per  veie- 
ra  (f)sacerdotia  sua  cieremoniarumque  obscrvaiiones 
se  a  peocatis  posise  mondari,  fierique  salvos  exisiima- 
hant :  sic  iiberare  cupiebat  tanquam  ipse  illo  errore 
teneretur  :  diligens  utiqiie  proximum  tanquam  se- 
ipsom»  et  haec  aliis  fooicns,  qua^  sibi  ab  aiiis  fieri  vel-i 
let,  si  hoc  illi  opus  esset.  Quod  cum  Dominus  mo« 
iiuisset,  adjunxit :  Uae  eU  ei4M  Lex  et  Propheias  i 
{Marc.n.Mk). 

29.  c  Huoc  compaiientis  affecittmy  in  eadem  Epi- 
stoia  ad  Galalas  pr»cipit,  dic^ns  :  Si  praoecupam 
ftfmt  homo  in  a/tfiio    77g    delicto ,  vos  qui  spiri* 

(a)  Lovan.  edU,  vero,  At  alia^  ediu.  el  Mss.  noUuUbus 
Bened.  riro. 

[b)  Notant  Benedlctini  in  Mss.  14.  haberi ,  quod  agit 


EWSTOUA  CXVI. 


m 


(c)  Yictorius  maiuit,  sacriMda;  accosatque  ioipreaaam 
leciicnem :  et  taincQ  noQ  oisi  duo  Ibs.  apud  Henedictuios  ei 


fivent. 


tuaUi  eetii^  tHitrmte  hu}mmodi  in  spmtn  lemtatk^  m-* 
tendeni  teipiwn,  neel  tu  tenterie  ( Gal,  6.  1 ).  Vide  (d) 
ai  non  dixit :  fiere  Unquam  ille.  ul  ilium  hicnf;jcia8. 
Non  uiique,  ul  ipsuni  dilecUim  fallaciler  agorel ;  aut 
se  id  habero  siimilnrct  :  sod  ut  iii  »he:  iiis  deticto , 
quld  etiain  sibi  aceidKre  posHet,  aileiuleret,  aique  ita 
alteri,  tanqnam  sibi  ab  allero  veliet,  misericorditcr 
subvenirei,  hocest,  iioii  ineiiiientis  astu,sed  cum  pa- 
tieiiiis  affectu.  Sic  Judieo,  sic  gentili,  sic  coilibel  ho- 
mini  Paulus  in  errore,  vel  peccato  aliquo  constiloto» 
non  simulaiido,  quod  nou  erat,  sed  conipatiendo^qida 
esse  poiuisset,  tanqiuim  quise  homiuem  cogitarett 
oninibus  omnia  factus  est,  ut  oinnes  lucrifacerct.  » 

30.  c  Teipsum,  si  pLicet,  ohsecro,  te  paulisper  in- 
luere  :  teip&um.  inqiiam »  erga  meipsum ;  et  recole , 
yel  si  habes  conscripta,  relege  verba  tua  in  illa  epi- 
stola»  quam  mihi  per  fratrem  nostrum,  jain  C4>IIegam 
meum  Cypriauum  brevtorem  intsisti,  qiiam  veraci , 
quain  germano,  quam  pleno  caritatis  affectu ,  cum 
quafdam  nie  in  te  commisisse  expostulassesgravjier* 
suhjunxiati  ;  ( In  hoc  Ixditur  amicitia,  in  boc  nec<*8« 
situdiuis  jura  violauliir,  ne  videamiir  certare  pueriii* 
ter  et  fautoribus  iuvicem,  vcl  detractoribiis  iiosiria 
tribaere  (nateriam  conleiidendi.ji:  Haccabs  te  verba, 
non  solum  ez  aninio  dicta,  seatio,  verum  eiiam  be^ 
nigno  aniniaad  coiisulendum  niilit.  Deinde  [al.  D^tii- 
^tt^]  addis,  quod  eilam  si  noii  adderes,  apparcret ,  et 
dicis  (  H;ec  scribOt  quia  le  pu^et  Chrisliane  diligere 
cupio,  nec  quiihtaain  hi  mea  meiite  retiucre  quod 
distet  a  iabiis) :  0  virsanctemihiqtie  (  ut  Deus  videt 
animam  meam)  veraci  corde  dilecid,  boc  ipsum,  qtiod 
posuisti  in  lilteris  tuis,  quo  te  inilii  cxposuibKe  1100 
dubiio»  hoc  ipsum  omnino  Apostoliini  Pauhitn  creda 
exbibuisse  iii  lilieris  suis,  iioii  uui  cuilibet  lioniini , 
sed  Jud:eis,  et  Craecis,  et  omnibus  gciitihii.s  filiis  suis,^ 
qiios  in  Evaogelio  genurrat,  ct  qiios  parieiido  partu- 
riebai :  ct  deinde  posieroriiin  tol  millibus  iideliuin 
Cbristianorum,  propter  qiios  illa  mcinoriae  mandabn- 
tur  \ ^.  commendabatur'^  epislola,  ul  nihil  in  sua 
mente  retiiierct,  quod  distarct  a  labiis.  1 

51.  c  Certe  factos  es  eiiani  tu,  latiquam  ego,  noft 
mentieniis  aslu,  sed  comi>alientis  affectu,  cum  cogi- 
tarcs  Um  me  non  relinquenduni  779  ^^  ^  culpa» 
in  quain  me  prolapsuiu  existiinasii,  quam  iiec  te  velic8„ 
si  eo  uiodo  prolapsus  csses.  Uude  agens  gratias  beno* 
toI;e  menti  erga  me  tua^,  simul  posco  itt  eiiam  vm\\ 
non  succe^sens,  quod  cum  itt  opusculis  tuis  aliqiia  me; 
moverent,  motum  mcum  intiinavi  libi ;  Uoc  crga  me 
ab  omuibus  servari  [  al.  obzervari  ]  voleiis,  quod  erga 
te  ipise  servari,  ut  qnidquid  improliatidum  putant  io 
scripiis  meis,  nec  (e)  laudeiit  suljdolo  peclore,  nec  ila 
reprchendant  apud  alios,  ut  taceaiit  apud  me;  hiiio 
polius  cxistiinans  l;£di  amicluam,  et  necessitudinit 

(rf)  Idem  exponxit  st  vocuUm,  qaam  reduodare  ait,  et 
nuliis  in  oodkibus  iuveniri.  Mox  Beaediciiui  nount,  Fme 
imperaUvo  modo  ab  AugusLioo  in  Mns.  alibi  usurpari ,  unum 
autem  Vaticanum  babore  Fias^  ediios  vUn. 

(«)  MbS.  14.  apud  BenedicllDos,  nec  ctaudant  sut»aoto 
vectore  :  qui  adaotant  furte  alludere  voiuisse  Augostinum 
Sd  ea  Hieronymi  verba,  nee  qmdquam  m  mea  mente  reH- 
nsrei  elc. 


tH  SANCTi  HlfiRONTllI 

{iira  Yiolari.  Neicio  aiim  mrmn  amidiis  Cbrisiilim 
puundae  sint,  in  qoibus  magis  yalet  vulgare  prover- 
|>iuin,  Obie^mim  amicos^  uriUu  odium  parU^  quani 
{lcclesiaiicum,  Ftdeliora  sunt  vutnera  amieif  quam  po- 
i^niaria  oocula  inimiei.  i 

32«  c  PrQinde  carissimos  nostras,  qni  nostris  la^ 
boribos  sineerissime  favent^  boc  poiius  quanta  posso- 
mus  Insuntia  doceamos,  quo  sciant  Qeri  posse,  ut 
(nter  earissimos  aliquid  alterutro  sermone  eonlradi- 
catnr,  nec  tafpen  ipsa  caritas  miniiauir,  nec  veritas 
pdiom  pariai,  quaedebelqr  amiciiis;  sivcillud  veniivi 
lit,  quod  CQntradicitur ,  sive  corde  veraci  qiialecum« 
qiie  sit  dicitur,  noQ  relinendo  in  menie,  quod  a  labiis 
^tstet.  Credant  igitur  fratres  nostrl,  familiares  tui , 
qiiibus  testimontum  perhibes,  quod  sfnt  vasa  Clirisii, 
pie  inviio  fiieium,  nec  mediocrem  de  bac  re  dolorem 
|nei«e  cordi  roeo,  quod  litiftrae  mex  prius  in  mnltorum 
manos  veoeront  [al.  penei^nt  ],  quam  ^d  te,  ad  quem 
icriptae  sunt,  pervenire  po(ueruni.  Quo  autem  modo 
\A  aeciderit,  et  longum  est  enarrare  [al.  narrare],  et, 
pisi  llitior,  soperfloom  :  com  snfficiat  si  quid  mihi  in 
boc  credilur,  non  eo  factum  animo,  qiio  puutur;  neo 
omnino  me»  fuisse  voloniatis,  aot  disposiiionis,  aot 
fonsensionis,  aut  saltem  (a)  cogiutionis,  nl  fleret. 
floc  si  non  credonl,  qood  Deo  tesie  loqoor,  qoid  am- 
plii»  Daeiam  non  babeo.  Ego  tamen  absit»  ut  oos 
^fodam,  haec  los  sai^ctiuti  malevola  men|e  SMggerere 
pd  escitandas  inter  nos  inimiciti^;  qoas  misericordia 
pominl  Dei  nostri  averiat  a  nobis ;  sed,  sine  ollo 
lioeendi  animo,  laeile  de  homtne  hnmana  vitia  sospi- 
^ri.  Hoc  enim  me  de  illis  aeqoom  est  credere,  sl 
Ttsa  sont  Cliristi,  non  in  contomeliam,  sed  in  boiio- 
rem  facu,  et  disposlu  in  domo  magna  a  Deo  (6), 
^80  ^^  onane  opus  bonum.  Qnod  si  post  hanc 
attestatlonem  meam »  si  in  nolitiam  eornm  vcne- 
rit ;  facere  voloerlQt;  qi^aiq  non  recte  facianl ,  et  tn 
vides.  > 

33.  c  Quod  sane  scripseram,  nullum  me  libmm 
lidversus  te  Romam  niisisse ,  ideo  scripseram,  qiiia 
et  libri  qomen  ab  ipsa  epistola  discemeham.  Unde 
omnino  nescio  quid  aliud  te  aiidisse  ei^isiimaveram ; 
et  Roinam  nec  ipsam  eptstolam,  sed  tibi  miseram ;  et 
adversus  te  non  esse  arbilrabar,  quQd  ainceriute  ami? 
ettiae,  sive  admonendnm,  sive  ad  te,  vel  me  abs  to 
corrigendum  fecisse  me  noveram.  Exceptis  autem 
famtilaribus  luls,  teipsom  obsecro  per  gratiam,  qua 
redemptl  sumns,  ut  qoxcomqne  toa  bona,  quae  ]>09 
niiii  bottiute  tibi  concessa  sont,  lii  litteris  meis  po- 
sui,  non  me  existimes  insidioeo  bhiiyfiloqoio  posoisse. 
Si  qoid  aoiem  in  le  peccavi,  dimitus  mihi,  Nee  illud, 
quod  de  nescio  ciijiis  Pocto  faclo  ineptiits  forusae» 
quam  liiienitios  a  me  commemoratum  eai,  amplios 
quam  dixi,  ad  te  iralias  :  enm  continoo  subjecerim , 
non  hoc  i4eo  me  dixisse,  ul  oculos  cordis  recipereSy 
quosabsil  onr|iiam  ut  amiscris ;  sed  ut  advmeres, 
quos  sanoa  ac  vigites  hiOjeres.  Propter  solam  ergo  (t) 


ffi  ^!^^'  «?m  «dliis  aaaqoioribos,  cognUiimu. 

m  BenedicUni,  tn  oinu  boimm. 

.cj  Revera  in  AugitstUii  veriorem  sententiam  eonces* 


^2 

ir«acy^a(Ry  sl  scripserimos  aHqui),  qood  scripto  posie? 
rioredestroere  debeamds,>lmlundam,  non  pmpter 
Stesicbori  caecitatem,  qoam  eordi  too  nee  tribui,  nec 
tinioi,  aiiengendum  illod  existimavi :  atque  Mentidem 
rogo ,  ot  mc  fidenter  cerrigas ,  ubi  mibi  boc  opus 
esse  {d)  perspexeris.  Quanquain  enim  secondum  ho- 
norom  vocabula,  qoae  jam  Ecclesix  osus  obtinuit : 
Episcopatus  Presbyierio  major  sit :  tatnin  in  mullis 
rebus  Augusilnus  Bieronjmo  minor  est :  licbt  itiaii 
a  minore  quolibei  non  sii  refugiouda ,  vel  dedignanda 
correctio.  i 

54.  f  De  interpretntioiic  toa  jam  roihi  persoasisti , 
i|uauiiliuteScripturas  volueris  iransferrede  Hebrxis; 
ot  scilicetea,  qu»  a  Jud«i^  prastennissa,  vel  corrupu 
sopt,  proforres  in  inedium  :  Scd  iiisinoare  digneris 
peio,  a  quibus  iudaeis ,  utram  ab  eis  Ipsis ,  qo\  anle 
adventom  Domini  interpreuti  som;  et  si  ila  est,  qiii- 
bos,  vel  qoonam  eorom ;  an  ab  istis  posierios,  qui 
propteroa  poiari  poasunt,  aliqoa  de  codidbus  Graccis 
vel  sobtraxisse.  vei  ip  eis  corrapisse,  ne  illis  tostimo* 
Qiisde  Clirisiiana  flde  eonvineereninr?  Iltt  aqiem 
anieriores  cqr  boc  fa^e  vo)qerint,  jpgl  non  in- 
venio.  Deinde  naUs  mittas,  obsecro  inierproiationem 
toamde  Septuaginu;  quam  le  edidis8e  iiesciebQm. 
Libram  quoque  luum,  ciijqs  roentlonem  fecisii,  d€ 
optimo  §enere  interjfreiandi^  cupio  legere ;  el  adhn^ 
neese  quomodo  coaequanda  sii  in  interprete  peritta 
linguarum,  conjeptoris  corom,  qoi  scriptoras  edisse* 
fendepertraetant;  qoos  necosseesi,  etiamai  reols 
atqoe  onios  fidei  foerint,  varias  parere  In  motloram 
locorum  obscqriiate  sententias  :  quamvi^  neqoaqoam 
ipsa  varieus  ab  ejnsdem  fldoi  uniuie  discordei ;  sicui 
etiam  unus  trm^utor,  secundora  eamdem  Adem,  altter 
atque  aliter  eumdem  locum  potest  ea^ponere,  qqia  boo 
e)iis  obscurius  patitur.  i 

>  ^.  I  Ideo  aotem  desidero  inierpreUHonem  Coam 
de  Septoaginta,  ot  el  lanu  Latinorom  interprctam, 
qui  qiialescumqoe  l|oc  aosi  sont,  qoaotom  possomtts 
imperilia  careaniiis  :  et  bi ,  qiii  roo  invidero  potaiu 
ntilihiis  laboribua  luis,  tandem  aliqoando,  si  fieri 
poiest,  intelligant,  propterea  me  nolle  tuam  ex  lie- 
br»o  inferprotationem  in  Eccleslis  legis,  ne  conica 
fteptuaginu  auctoriutem,  Unquam  novom  aliquid 
proferenles,  magno  seandaio  pertorbemoa  plebea 
Christi,  qiiarom  aurea,  et  corda  ilbm  interpreiatio* 
nem  audire  eopsuevenint,  qwo  eiiam  ab  Apostolia 
approbata  est.  Hnde  et  illipd  apud  lonam  virgokom 
(iona.  4.  6),  si  in  (lcbrao  nec  bedera  est,  iice  cu« 
corbiu,  sed  nescio  quid  aliud,  quod  trumco  suo  niium, 
nuHissuslciiUnclum  admiii^ciilis  er^aiur ;  mallem  jani 
in  omnibus  Latinis  eucurbkam  legi.  Non  enim  Aiistra 
hoc  puto  Septuaginta  posii^sse,^  ntsi  qulaethuicsi 
mile  sciebant.  > 

slsse  Hieronymum  postea,  docli  viri  argomeoUnlnr  ex  eo 
loco  DialQg.  1.  ooolra  Pelagiaoos  c.  8.  ubi  inter  Kptsoopos 
neminem  aot  rarum  esse  irretirebeasibllem  dlcens,  Quis, 
addit,  mdignatritur  id  sibi  denegari^  ouod  Princeoi  AnoUo- 
torvm  noa  babuit  f  Geieram  qaam  ex  Grseooram  Patrum 
scripiis  iUe  bauserat,  Cassianus  quoque  Gollat.  17.  senien* 
iiamestamplexatus;  AugusUnianam  vero  plerique  aiii. 
alaueinprimisquos  ScholasUeos  focant. 
(d)  IMnian.  jui^u  TCterea  ediUonei,  prospexeris. 


36.  c  Satis  me,  imo  fortasse  plus  quam  satis, 
fribos  epistolis  tuis  respondisse  arbitror;  quarum 
dons  pcr  Cyprianum  accepi,  uoaro  perpinnnm.  Re- 
fcriLie  quod  vhnm  fuerit  ad  nos  vel  alios  iiistruendos. 
D»l)0  autem  operam  diligentiorero  quantum  me  ad« 
{uvat  D«>miiias,  ut  ijtterae,  qi(as  ad  te  acribo.priqs  ad 
ie  perreniant,  quam  ad  qnemqnam,  a  qiio  latius  di- 
spergantur.  Faiecir  epim,  ncc  niihi  hoc  fieri  velle  do 
tuis  ad  me,  quod  de  roeis  a^  te  facium  just^simc  ei- 
postulas.  Tamen  placeat  nobis  invicem  non  lantum 
carius,  Teinm  eliam  liberias  amicttiae;  nec  apod 
me  taceas,  vel  ego  apud  te,  qu<>d  in  nostris  litieris 
yicissim  nosmovet;  ep  scilicet  aiiimo  qui  ociilis  Dei , 
^n  fratenia  dileclione ,  non  782  di^plieet.  Quotd 
si  iiitor  nos  fieri  posse  sltie  ipsiusdilectionis  perniciosa 
offcnsione  non  puias ;  non  flat.  Illa  enlin  caritas,  quam 
(ecum  babere  Yeliin ,  profecto  ma|or  e^t :  nt^i  (a)  ine* 
iius  luec  minor,  quam  nuila  est.  i 

EPISTOLACXYU(«. 

AO  MATRB^  BT  FILIAH  {c\  l»  GALLIA  CO^MOBA^TES. 

pQ€ei  vidttii  et  virginibui  vilandam  eue  domestieam  con^ 
euetudinem  eorum^  unde  nt  periculum  vel  pndicitim, 
vel  famoB.  ATgnmen^m  efiUoife  ipee  cofnoum  exponi^ 
in  Pntfiiiione, 

PRiEFATIO. 
I.  Relulit  mihi  qoidam  firater  e  GalUa ,  «e  habere 
lororero  virginem,  matremque  viduam,  qiiae  in  eadem 
prbe  divisis  babilarent  cellulis  :  ct  vel  ob  bospitii  (d) 
solitudinem,  vel  ob  ciistodiendas  facultatulas,  pracsu- 
|es  sibi  quosdam  Clericos  assoropsissent ;  ut  majore 
^edecore  jungereniur  alienis,  quam  a  se  rtierant  se- 
iKiratae.  Curoqqe  ego  ingemiscerem,  et  multo  plura 
taceiido  qqam  loquendo  siguificarem.  Quxso  te, 
iiiquit,  G0.rripias  eas  litieris  tuis,  et  ad  coiicordiam 
revoces;  ut  mater  filiam,  et  filia  matrem  agnoscat. 
Ciii  cgo  ;  Qptimain,  inquam,  mihi  injungis  provin- 
(iam :  ot  alienus  conciliem,  quas  filius  rraterque  non 
poiuit.  Quasi  vero  Episcopalem  cathedram  teneam,  el 
pon  claiisus  collula,  ac  procul  s^  turbis  remotus.  vel 
praeterita  plangam  vitia,  vel  viiare  nfuir  prxsenlia. 
Sedeiincoiigruumest  laterecorpore,  et  liiigiia  per 
totum  orbero  vagari.  Et  ille  :  ^imium,  ait,  formidnlo- 
sus  es.  Ubi  illa  quondam  constantia,  in  qua  roulto  sale 
orbem  defricans  (e),  Lucillianum  qiiippiam  relulistit 
Hoc  esi,  aio,  qtiQd  me  fiigat ,  et  labra  dividere  noi\ 
sinit.  Postquam  onim  arguendo  crimina,  factos  suoi 
criminbsits,  et  jui^ta  trltum  vulgi  sermooe  proyei[>- 


EPISTOLA  CXVII.  «$4 

bium  :  (f)  Jurgantibos ,  et  negantibus  CQnctls,  nec 
aores  me  credo  liabere,  nec  tactum :  ipsique  pariete^ 
in  me  maledicto  resonarunl,  ei  tit  me  pudlebani  ^ 
Mebani  vinum  (Pm/.  68)  :  coactus  783  ^^^^ 
tacere  didici,  rectlus  esse  arbitrans,  ponere  custodian^ 
(Mim^,  et  os/ffim  miiiiftiim  la^ii  meii{PiaL  38),  quam 
declinare  cor  meum  in  veria  nuditi^  :  et  dum  carpo 
vitia,  in  vitium  detractionU  Incurrere.  Qitod  cum 
dlzissem  :  Non  esi,  inquitj»  detrahere,  verum  dicere ; 
qec  prlvata  correptio  geiieralem  facit  doctrinaro;  cum 
aut  rarns,  apt  nullus  sir,  qui  sub  bujus  colpae  rea 
tum  (§)  cadat.  Quaeso  ergo  te,  ne  me  tanto  itinero 
vczatum,  frustra  venisse  patiaris.  Scit  enim  Domlnns^ 
quod  post  visioneo^  sanctornm  Locorum,  banc  vej 
maiime  caosam  habui,  ut  curo  tuis  litteris  sororf 
mederer  ac  matri.  Et  ego  :  Jamjaro,  inquam,  quo^ 
vis  faciam :  nam  et  epistplae  tn^nsmarinse  sunt ,  ef 
iipeciaililer  sermo  dictaius,  rarcii  pqtest  invenlre  qoof 
mordeat.  Te  autem  obsecro,  ot  clam  sermoiiem  honc 
habeas.  Gumqoe  portaveris.  eum  proviaiico,  si  audi- 
tits  foerit,  laeiemur  pariter,  sl  a^tero  conteraptos  foe- 
rit,  qood  et  magis  reor,  egp  verba  pcrdideriro,  to  iti« 
neri^  lonj{]tudinem« 

E^plic\l  PriBfatUK* 

2.  Primum  vos  scirecupio  (A)  soror  et  filia,  me'noi| 
idcirco  scribere,  qoia  aliqp^  de  vobis  sinistrum  sos- 
picer ;  sed  ne  cxter|  sosplcenttir  (t)  vestram  me  orare 
concordiam.  Alioquin  (quod  absit)  si  peccatoruoi 
vos  exisiimarem  gluiino  cohaesisse ,  nunquam  scribe* 
rem ;  sciremque  me  surJis  narrare  fabulam.  DeiadQ 
hoc  obsecro,  utsi  mordacius  quippiam  scripsero,  noo 
tam  meae  putclis  austeritalis  [al.  attciortto/is]esse, 
quam  morbi.  Putridae  carncs  ferro  curantur  et  caule* 
rio  :  venena  serpentino  peiloniur  antidoto.  Quod  saii^ 
dolet ,  majori  dolore  expellilor.  Ad  extrcmum  hoo 
dico,  quod  si  etiam  hxc  conscientia  criminis  vulnua 
non  habeat,  habet  lamen  fama  ignominiam.  Mater  ci 
filia,  nomina  pietatis ,  officiorum  vocabula ,  viucul^ 
iiaturae ,  secunda  post  Deuin  foedcratio.  Non  est  laus^ 
81  vos  diligitis :  scelus  esi ,  quod  odistis.  Domiiiu^ 
Jesns  subjccius  erat  parentibus  suis.(  Liic.  2 ) :  vene« 
rabalur  matrem,  cujus  784  ^^^^  >P^®  pater. 
Colcbat  nutrilium,  qucni  nutriveral  :  gesiaiumqua 
s^  meminerat  alierius  utero,  aUeriqs  bracbiis.  Uiide 
et  in  cruce  pendens,  commendat  parentem  disci- 
pulo  (/oon.  J9),  qnam  nunquam  ante  crucem  dimi-i 
lerat* 


(a)  Vetere»  ediii  etMari^nseus,  meUfir, 
Ib)  A^oi  47.  scriptu  axmo  405. 


\c\  Oiim  absoluie  erai,  De  vHimdo  suepeclio.  eontubemio. 
Nos  Hss.  inscriptioueDipneferimus  additis  verbis,  m  GaUia 
corAmarimtei,  iiise  Hieroo.  Qofllra  Vigilaut.  nuQi.  5.  «  Ha* 
ilgous,  1  inquiC,  c  iulerpres  dicat,  flctam  a  me  QoaterianH 
cui  rhetorica  decIaniaLioae  res))Oodeam,  sicui  illani,  quam 
scripsi  ad  Gallias,  matris  el  fiHae  ibier  $e  discordaDtium.  i 
Grasmus  quoque  declamaiorib  uiore  suiAplum  faisse  atque 
tracLaium  abs  Uierooyino  argum.eolnm  suspicatus  est. 

(d)  VeroncD.  ob  nospitU  sollieUudinem. 

(s)  kaiiiaa.  detuHsts^qoo  verbo  qui  uiunlnr  Hss.  Lu- 
eianum  quempiam  corrupte  etiam  legunt.  Dicitur  autem 
Lucilllus  ab  Horatio  lib.  1.  Satlr.  10,  Idem,  qui  sate  mulio 
vrbem  defricuii,  etc 


U)  Iljtio  Hss.  juronKtas,  et  negmUibug» 


j)  Falso,  ut  videbatur,  et  oonirario  sensu,  legnal  huo> 
Ksque  ediii  ac  Hss.  plerique  iub  tmjui  ndpiB  reatmn  non 
caaat.  Nos  negandi  iNirticulam  vetustioris  editioois  an. 
iidO.  et  Veronensis  Hs.  auctoritate  ezpunxlmus,  veriorea^ 
lianc  leclionem  rail. 

(A)  Sie  Hss.  omnes  alque  editl,  preter  Vlctoriom,  qui 
cum  sub  sororis  io  Chrislo  nomine  alluqui  Uieroujoium, 
senioremmulierem  non attendisset,  ex  lagenio  supposuil' 
maf#r  jpro  soror^  qua  de  re  va|>ulut  a  Hartianaeo. 

(i)  Veram  lectionem  ex  Ambrosiau.  codic.  66.  Eraamo, 
et  veUistiori,  qua  s«pius  uUmur,  editione  reiitiluimus.  Vi« 
tJose  el  incongnio  sensu  Vidor.  et  Hartian.  v^stramerrara 
concordiam^  cum  liqueai  ex  loto  oooteztu,  earom  mulio- 
rum  concocdiaro  orara  Uieroujmum,  quae  cum  discordea 
inter  se  essent»  atque  infieem  separatae  vivereat»  cseierit 
suspidoni  eranU 


»55 

5.  Ta  vero»  Alh  (jameaim  desino  ad  maurem 
loqui,  quam  forelUQ  et  «tas  el  imt^ocUlius ,  ac  soli- 
ludo  excttsabilem  facit )  tu ,  inquam,  filia ,  ejus  do« 
mum  angnstam  Judicas ,  cujus  non  tibi  fuii  veiiter 
augttstus?  Deeem  mensibus  uiero  elausa  vixisti,  el 
ono  die  in  ouo  cubiculo  cum  matre  noii  duras?  An 
oculos  ejus  ferre  non  potes?  «t,  qu;»  [aL  quia\  omnes 
motus  tuos,  utpoie  illa,  qtiac  geiiuii,  qua  aluit,  et  ad 
lianc  perduxit  xutem,  facilius  intelligit,  testem  do« 
mesticam  fogis?  Si  virgo  es,  quid  times  diligentem 
custodiam  ?  si  corrupu » cur  non  palam  nubis  ?  Secunda 
post  naulragiom  Ubula  est,  quod  malc  ccsperis»  sal- 
tem  boc  remedio  temperare.  Neque  vero  boc  dico « 
quod  post  peccatnm  tolLim  poeniteiitiam,  ut  quod  malc 
coBptl»  male  perseveret  [al.  ^«pms  el  i^^seMrei]; 
sed  quod  desperem  iii  istiusmodi  copula  divulsionem* 
Alioqui  si  ad  matrem  migraveris  post  ruinam,  facilius 
poteris  cum  ea  plangere,  quod  per  iliius  absentiam 
perdidisti.  Quod  si  adhoc  iiitegra  es,  ei  noo  perdidi* 
sti ,  serva  iie  perdas.  Quid  tibi  necease  est  in  ea  ver* 
sari  domo,  in  qua  neoesse  babes  quotidie  aut  perire, 
aut  vincere?  Quisquamne  morulium  juxu  vlperam 
securos  somnos  capit?  qoae  eui  non  percotiat»  certo 
soUiciUt.  Secorius  est  perire  non  posse,  quam 
iuxU  periculum  non  perissc.  In  altero  tranquillius 
est ,  in  allero  gubernatio.  Ibi  gaudcmus ,  bic  eva* 
dimus. 

4.  Sed  forte  respondeas  :  Non  bene  morau  mater 
est,  res  ssculi  ciipit,  amat  divitias,  ignorat  Jcjunium, 
oculos  slibio  linit,  vuli  compU  proccdere,  et  nocet 
propositomeo,  nec  possom  cum  hujusniodi  vivere. 
Primum  quidem  eiiamsi  ulis  cst,  ut  causaris,  majus 
babebis  pr»mium ,  si  Ulem  non  desepis.  llla  te  diu 
poruvit  in  utero »  diu  aluit,  et  dirOciliores  inranti» 
mores  blanda  pieiate  sustinuit.  Lavit  pannorum 
78S  ^f^^h  ®(  immundo  saepe  foedau  est  ster- 
ccre.  Assedit  aBgroUnti ;  et  quae  pro  te  sua  fastidia 
sustinuit,  tua  qiioque  passa  est.  Ad  hanc  perduxit 
citatem ;  ut  Chrisium  amares,  docuil.  Non  libi  displi- 
ceat  ejiis  conversatio ,  qux  le  sponso  tuo  virgiuem 
consecravii.  Qiiod  si  ferre  non  potes  et  delicias  ejus 
fugis  :  aique  (ut  hoc  vulgo  solet  dici)  saecularis  est 
roater,  habes  alias  virgines,  habes  sancium  pudicitias 
choruro.  Quid  malrem  deserens,  eum  eligis  [al.  dili* 
glt  ] ,  qui  forsiUn  su.im  rcliquit  sororem  el  inatrem? 
Illa  difflcilis ;  sed  isie  facilis.  Illa  Jurgatrix  :  ergo  isle 
placabilis.  Qiixro,  ulrum  virum  secuU  sis ,  an  po- 
stea  inveneris?Si  eum  secuu  es,  maiiifestum  est 
inatrem  reliqueris.  Sl  poetea  reperisti,  osteodis  quid 
in  matris  hospitio  non  potueris  invenire.  Durus  dolor 
esl,  ei  meo  mucrone  me  volnerans.  Qm  ambulai^ 
inqoity  timplialer^  ambulAt  confidenter  (Prov.  10), 
Tacerem  (a) ,  si  me  non  morderet  conscientia ,  et  in 
aliis  meum  crimen  non  reprchendcrem  :  nec  per  tra- 


(o)  ExponcU  tertium  negandi  parlicahi  ad  fauDcmodum, 
nt  senstts  ooostet,  legendos  videtur  bic  locas  :  «  Tacerem, 
st  me  remorderet  oonscientia,  el  in  aliis  meum  crimeo  re- 
prelienderem,  ei  per  traliem  oculi  mei  alterius  festucam 
▼iderem.  t  9ed  cum  emendaiiooi  nesu^  opem  nullam  con* 
wrant  vetercs  charu*,  manum  ab  ulcere  abstiuemus. 


S.INCT1  HIERONtHl  ,_.,  Ke 

bem oculi  niei  alterius festiicam  vlderem.  Nuncaulem 
cum  inter  fratres  procul  babiUns,  eorumqiie  fruens 
cootubernio  honestesub  arbiiris,  et  videam  raro,  et 
videar  :  impudentissimum  est  hujos  te  verecundiam 
non  sequi,  cujos  sequi  testeris  exemplum.  Quod  si 
dixeris  :  Et  mihi  sufQcit  consclentia  mea  :  babeo 
Deum  judicem,  qui  mem  vitx  est  testls ;  non  cttro 
quid  loquantur  homiues  :  audi  Apostolom  acriben- 
lem  :  Pfwid$nte$  hona^  non  Molum  eoram  Deo^  ud 
eliom  coram  ommka$  houunibMi  {Rom,  12).  Si.  quis  U 
carpit,  quod  sis  Christiana,  quod  sls  virgo,  ne  cures, 
quod  ideo  dimiseris  matrem,  ut  iu  monasterio  inUr 
virgines  v^eres :  Ulis  deiraciio  laus  toa  est.  Ubi  mon 
LuxuEiA  in  puella  Dei,  sed  duritia  carpitur,  crudelius 
isu  pieus  est.  lllum  eniro  prxfers  [al.  prmferat] 
natri,  qucro  prmrerre  juberis  et  anhnue  tu». 
Quem  si  ei  ipsa  prxtulerii ,  et  filiam  te  sentiet  et 
sororem. 

$.  Quid  igitur?  scelus  est  sancii  viri  habere  con- 
tubemium?  Obtorto  collo  me  in  jus  trahis  ut  aul  pro« 
bem  quod  holo,  aut  mu1u>nim  iiividlam  subcam. 
Sanctus  vir  uonqiiam  a  matre  filiarn  sejungit :  utram- 
que  suscipit ,  et  utramque  786  ▼oneratur.  Sit 
quamlibetsancu  fllla,  maier  vidua  indicium  castilatis 
est.  Si  coxvus  tuus  est  ille  nescio  quis,  matrem  luam 
honoret  ut  suam  :  si  senior,  te  ut  filiam  diligat,  et 
pareuiis  subjiciat  disciplinie.  Non  expedit  amborum 
fam» ,  plus  te  illum  amare  quam  inairem  :  ne  non 
videaiur  in  tc  aifectiim  eligere ,  scd  xuiem.  Et  bxc 
dicercm,  si  fratrem  Monachum  non  haberes  »  si  do- 
mesticis  carer^s  prxsidiis.  Nunc  vero ,  proh  dolor« 
mtcr  matrein  atque  germanum,  et  matrem  viduam, 
fratremque  Honachum,  cur  se  alienus  inierserit? 
Bonum  quidem  est,  ut  te  et  filiam  noveris  ei  soro* 
rero.  Si  aulero  uiruroque  non  potes  ,  e|  mater  quasi 
dura  respuitur,  saltero  frater  placeat.  Si  rrater  aspe- 
aior  est ,  mollior  sitilla  qii»  genuit.  Quid  palles? 
qvLid  asstuas?  quid  vultum  rubore  sufTundis ,  et  tre* 
mentibus  labiis  impjtientiam  pectoris  contesurisf 
Non  superat  amorem  matris  et  fratris »  nisi  aolius 
uxorls  aScctus% 

6.  Audio  praeterea  te  suburbana  rura ,  villarum 
amoenitates  ciun  affinibus  aU|ue  cognaiis ,  et  istius- 
modi  generis  honiinibos  circumire.  Nec  dubito  quin 
vel  consobrina ,  vel  soror  sit ,  in  quarum  solatium 
novi  generis  diicaris  assecla.  Absit  quippe,  utquam- 
vis  proximi  sint  et  cogiiati,  viroruro  te  suspicer  ca- 
pure  consortia.  Obsecro  ergo  te,  virgo»  ut  mihi  re- 
spoiidcas  :  Sola  vadis  in  comiutu  propinquoruni ,  an 
cum  amasio  tuo?  Quamvissis  iropudens,  sxciila- 
rium  oculis  eum  ingcrere  non  aiuiebis.  Si  enim  hoc 
feceris ,  et  te  et  illum  familia  universa  canubit : 
vos  cunctorum  digiti  dcnoubunt :  ipsaquoque  soror, 
aut  affinis,  slve  cognaU.quae  inaduhitioiiem  tui,san- 
cium  et  {b)  Nonnum  coram  te  vocaut,  cum  se  paululum 


[b]  Veteres  editi,  Sanciwn  nxmnunqmn  coram  U,  eU:. 
quaui  leciionera  Victorius  |  robat,  vera  quam  asseriifus  ad 
varianles  rejecia.  Porro  Noquos  oliin  fuisse  apoeliau» 
pios  viroe,  et  qoi  virgioiUtem  Deo  vovissent,  alibi  di- 
xtmus. 


iiii 


fenSTOLA  CXVlt. 


m 


averlenAt,  portenioosQm  ridebunl  mariloro.  Sio  au- 
tem  sola  ieris  ( qood  et  magis  exislimo )  ulique  in- 
ter  servos  adolcscenles ,  inier  roarilalas  feminas  at- 
qiie  nuptiiras,  inter  lascivas  puellas,  et  comaios  (a) 
linialosqoe  juvenes,  furvarom  vestium  puella  gradie* 
ris.  Dabit  libi  barbaiulus  quilibei  manum,  susienia* 
bil  lassam ;  et  pressis  digilis,  aui  lenlabiiur ,  787 
aui  tentabit.  Erit  tibi  inter  viros  mfltrohasque  con- 
vivium  :  speciabis  aliena  (I)  oscula,  praegustaios 
cibos ;  el  non  absque  scandalo  luo»  in  alits  sericas 
vestes ,  auraiasque  miraberis.  tn  ipso  quoque  convi- 
vlo  ut  vescaris  carnibus ,  quasi  iiivila  cogeris.  tJt 
vinum  bibas,  Dei  laiidabiturcreatura.  Ut  laves  bak> 
neis,  sordibus  deirabetur  :  et  omnes  le ,  cum  aliquid 
eorom,  qux  suadent,  (b)  si  retreclansfeceris,  puram, 
simplicem ,  domiuam ,  ei  vere  iiigenuam  conclama- 
bunt.  Personabit  inlerim  aliquis  cantalor  ad  mcn- 
sam  ,  et  iuter  psalmos  dulcl  modulainine  currenies» 
quoniara  alienas  n(»n  audebit  uxores ,  le,  qux  custo- 
dem  non  b;)bes,  ssepiusrespeciabit.  Loqnetiir  nuti* 
bus,  eiquidquid  metotl  dicere,  sigiiificabit  affeclibus. 
loierlias  el  untas  illecebras  volupiatum,  etium  fer- 
rcas  mcnles  libido  domat :  qu^-e  majorem  in  virgini- 
bus  paiiiur  faniem ,  dum  dulcius  pulat  omne  quod 
ueocit.  Narrant  gcntilium  fabuLe,  cantibus  8irenaru.Ti 
Dauias  isse  io  sasa  pnecipites :  et  ad  Orphei  citha- 
ram,  arbores  bestiasqne,  ac  silicum  dura  molJita. 
Diflicile  inler  epulas  servaiur  pudicitia.  Nileir^cuiis 
sordidum  oslendii  animum. 

7.  Legimus  iu  schoiis  pueri,  et  spirantia  in  plateis 
apra  perspexiinus,  aliquein  ossibiis  vix  hxrenictn,  il- 
licili&  arsisse  amnribus,  et  anle  vila  caruisse,  quan 
pesle.  Qiiid  tu  facies  puclla  sani  corporis,  deUcata, 
piiiguis,  riibens,  aesiiians  inter&irncs,  inier  vina,  et 
baliieas,  juxta  niaritos  [ al.  man/a<]  Juxtaadoiesccn- 
tulos  [al.  adoleuenlula$]1  Qusc  elst  roguta  noii  fece- 
ris,  taroen  (e)  de  forma  pules  lestimouium ,  si  roge* 
ris«  Libidinosa  mens  ardenilus  inhonesta  perscquilur; 
et  quod  non  licei,  dulcius  susplcatur.  Vcsiis  ipsa 
vilis  et  pulla,  animi  taeentis  indicium  est;  si  rugaro 
non  babe.it;si  per  terraro ,  (if)  ut  allior  vidcarls, 
irahatar;  si  de  induslria  dissuU  sil  lunica,  ul  allquid 
Intus  appareat,  operiatque  quod  foedum  esl ,  et  ape- 
rial  quod  formosum*  (2)  Caliga  quoque  ambulantis 
nigella  ac  nitens  siridore  ad  se  jnvcnesvocat.  Papili» 
fasciolis  comprimuntur,  elcrispanti  cingulo  anguslius 
pecttis  arctalur.  Capilli,  vel  in  froiitem,  vel  in  aures 
dcfluunt.    788    Palliolum  interdum  cadil,  ut  can- 

(a)  Excusi  tmlealott,  vcl  ItMiOce,  et  Ihnalos.  EmeDdan- 
tur  a  scriptis,  ut  inielligas  fticatos  vel  haiatos  fuco,  quos 
alibi  calainistralos  vocat. 

[b]  RecUus  legeris  ^oaii  i  ro  fi,  qiiae  vocula  nonnihil  sea- 
siim  turbal. 

[e)  Loiige  verosiniiUimiiin  nobU  est  ita  acripsisse  Uie- 
ronyinum,  de  forma  jmtei  lenknomum^  id  esl  ex  intcrpel- 
blioiie  coniicias  formosam  esse  te  ac  repiitari ;  non  ut 
Erasm.  ac  Marliaasus  habet  uno  verbo,  defontie,  quoU  oni- 
niiio  sensu  caret,  el  coaira  scriptoris  est  ineuiem.  Nobis 
fecem  i-raelulil  Victorius,  qui  leg.rat  forna, 

(d)  Perperam,  et  renoeolibus  Mib.  Vidorius  cum  ne- 
gamfi  particula,  tum  trahalur. 


(h  Gorri^i  yuli  Gravius  pocifta. 


,..  Addibeic  in  vetustis  codicibos.  fHa  omfdo  jwenei 
mdeniiits  ad  tuum  amvibunt  stuprunt;  icstatur  GrJvius. 


didos  nudel  humeros,  ei  qiiasi  videri  noloerit,  celat 
festina,  quod  volens  delexerat.  Ct  quando  in  publico 
quasi  per  verecundiam  operit  faciein ,  lupanarium 
[al.  /uparum]  arte  id  solum  ostendll,  quod  ostensum 
magis  placere  potesl. 

8.  ftcipohdebis  :  Undo  me  nostif  el  quotnodo  latn 
longe  positus,  jactas  iii  me  oculos  tuos  7  Fratris  lui 
hoc  milii  narraverunt  lacrymx,  et  inlolcrabiles  per 
momenla  siiigiiltus.  Atque  utinam  ille  mentilus  sil, 
et  magis  limens  hoc  quam  arguens,  dixeril.  Sed  mihi 
crede  :  ncmo  mentiens  plorat.  Dolei  slbi  praflalum 
juvenero,  non  quidein  comaidro,  non  vestinni  seriCa'* 
rum,  (e)  sed  lorosulum  el  in  sordibiis  delicaluiii  qUi 
ipse  sacculuin  signei,  lesirinOm  teneai,  pensa  distri- 
buat,  regat  familiaro,  enial  qnidquid  de  publico  iie- 
cessariuro  est.  Dtspens:itor  et  doniinus,eiprxvenieiis 
oflicia  servuloriiro,  quero  omnes  rodant  famuli  :  cl 
quldquid  domina  nondederit,  illum  clamitenl  suh** 
Iraxisse.  Qiieruluin  scrvulorum  geniis  esl,  ei  qiiania- 
cumque  dederis,  semper  els  ininus  esl.  Non  enim 
consideranl  dequanlo,  sed  quanluin  delur ;  dolorein<' 
que  suOm  solis,  quod  possuiil,  obtreclationibus  con- 
solaiilur.  IIIc  parasilum,  iste  impostorem,  bic  haTC 
dipeljim.alius  novoquolibetappeilat  vocabulo.  Ipsum 
Jactanl  aiisidere  leclnlo  ,  obslclriccs  adiiibere  lan- 
guenii,  portare  matulam,  Calefacerc  lintca,  plicare 
fasciolas.  Fadliiis  rhala  crcdunt  honiines,  ei  quod- 
cumqiie  domi  fingitur ,  rUnior  iii  publicum  fit.  Nec 
niireris,  si  ancjllu:  et  servuU  de  vobis  ista  conlinganlj 
cum  maier  quoque  idipsum  queratur  ei  fraier. 

9.  Fac  igitur  quod  monco ,  qu<  d  prccor ,  ul  pri- 
muin  malii ,  dchinc ,  si  id  ficri  non  potesi,  s;ilteni 
frairi  reconcilieris.  Aul  si  isla  lam  cara  noinina  ho- 
slililer  deteiiaris  dividerei  ab  co,  quem  tuis  diceris 
prxtulisse.  Si  autcm  ct  hoc  non  poies  (/*)  ( reverteris 
eniro  ad  luos,  si  illum  possis  dcserere)  vel  honesiius 
sodali  luo  utere.  Separentur  dotiiiis  vesira; ,  divida- 
luniue  convivium,  ne  malcdict  788  homines  sub 
uno  teciulo.vosmanenles,  Iccluluni  quoque  criniineii- 
tur  habere  comiiiuncm.  Poics  el  ad  necessitaies  liias 
quale  voluisii  babere  soljtium  ,  et  aliqua  ex  parte 
publica  carere  inf;imia.  Quanqtiaro  civenda  sit  nia- 
culit,  quae  nullo  niiro  secundum  Jcrcmiam,  nulla  ful-^ 
lonuiu  hcrba  elui  [al.  ditui]  p:iiest.  Quaiido  vis ,  »i 
te  videalei  invisal,  adhibe  arbiiros,  amicos,  liberios 
[al.  Ubero9  ] ,  servulos.  Bona  coiiscientia  tiullius  ocu- 
ios  fugit.  Intret,  intrepidus,  securu?.  exeat.  Taciii 
oculi,  el  scrmo  silens,  et  toiius  corporis  habitus  vcl, 
Irepidalionem  interdum,  vel  securititlem  ioquuiitur. 
Aperi  quxso  aures  luns,  et  clamorein  totlus  civitalis 
exaudi.  Jaro  perdidistis  vestra  vocibiila,  et  muttio  cx 
vobis  cognomina  su:cepislis  :  tu  iilius  diccris,  ct  ille 
tuus.  IlxG  niater  audil  ct  fraicr  :  paratiquc  sunt,   el 

(e)  Ambrooian.  cod.  trosHtam,  aiii  aiitem  Mas.  atcfue 
editi  vetostiores  roiulwn^  eodem  sensu.  Suul  verO  qui  ut 
sibi  per  omoia  cooslet  Uhmhn,  legendum  vellnl  nonve^titu 
MCiicatum^  pro  veiHuiH  $eiicarum ;  nimisdeiicate. 

(/)  Yiiiatuic  aotea  locuin  iia  ex  Veroneosi  exem(>lar| 
emendamus,  erat  eniiii  buUo  ferme  seusu  penes  ediiore^i 
omnes,  rererere  eerte  t¥Oi,  ri  non  potes  demere.  Lectionui 
nostrae  veriias,  atque  elegantla  ex  contextii  liquet. 


iiii 


precaniur  voitibi  diviJerc;  et  prlnum  testrac  con- 
janctionit  iDfamiam,  laudem  racere  comroonem.  Tu 
esto  cum  matre,  sit  ille  cum  fratre.  Audentius  diliges 
sodalem  fratris  tui :  hbiiesiius  amabit  maier  aniicum 
Qlii,  quam  filiap  su£.  Quod  si  nolneris,  si  mea  monita 
rugnia  froDte  contenips«*ris,  episioU  tibi  haec  Yoce 
libcra  proclarnabit :  Qiiid  atieiiuin  servnm  obsides? 
quid  mmistruni  Cliristi,  famuluni  tibi  facis?  Respice 
ad  popiiliim,  sinKuloruiii  facies  in(uei*e.  llle  in  Eccle- 
sial  lcgit,  iu  te  aspiciunt  universi  :  nisi  qiiod  petie  li- 
ccntia  cohjugali  de  tui  infaniia  gloriarls.  Nec  jani  se- 
cJreio  dedecore  potcs  etse  contenia.  Procacitatem» 
liberialem  vocas.  Faeie$  mentrictt  facia  eU  iJH,  lie- 
kds  erubeuere  {Jerem,  3). 

10.  Iterum  me  maiigniim ,  iibriim  suspiciosuro  el 
himigerulum  clamius.  Egohe  suspiciosus?  egone 
m^levolus  ?  qui  ut  in  priiicipio  episiol»  prartatiis 
sum,  ideo  scripsi,  quia  non  «u>picabar.  An  lu  n«*gli* 
geiis,  dissuluta,  conteiopiHi,  qu:c  aiinos  naia  («)  vl- 
ginti  quinquc ,  adolescentem  necdum  bene  barbatu^ 
lum,  ita  brachiis  tuis ,  quasi  ca^sibus  incliisistit 
Optimum  rcvera  psMlagogum ,  qui  te  moneiit,  qiii 
asperitaie  rroiitis  terreat.  790  ^^  quanquam  in 
nullis  xtatibus  libido  sit  tuia,  tamen  vel  cano  caplte, 
iib  apcrta  defendit  ignominia.  Yeniet,  veniet  lem- 
pus  (dies  eniin  allabitur,  dtim  ignoras)  et  isle  forino- 
fculiis  tuus,  quia  clto  seiiescunt  mulieres,  nlaxiine 
qux  juxta  viros  sunt,  vel  diiioreni  rcperiet,  vel  juuio- 
fcm.  Tunc  te  |>oenitebil consilii  tui,  et  laHiebit  pir- 
tinaciae,  quando  et  rein  et  fainam  ainiseris ,  quniido 
i|uod  male  juuctum  fuerat,  dividetur  beiic.  Nisi  forie 
fcecura  es,  et  coalescente  tanti  teuiporis  tariiate^ 
dissidium  non  vererii. 

11.  Tu  quoque  mater,  qiiae  prijptei*  xtateiii  ihaledi- 
Cta  noii  roctuis,  noli  sic  vindicare,  ut  pcccos.  Magis 
a  te  discat  fiiia  separari ,  ^iiam  tu  ab  illa  sejuiigi. 
Habes  filium,  ct  filiam,  et  generum  ,  iino  ei  coii- 
tubernafem  ltrt£tu£.  Quid  qu%ris  aliena  soLitia,  et 
tgnes  jaiii  sopitos  suscitas?  Honestius  esi  tibi  saltem 
Culpani  filix  susientare,  qilaiu  occasioneiu  tu:e  «lux- 
^ere.  Sit  tccunt  tiliusi  Monachus.  pieiatis  viduitalisque 
prA!Sidiuni.  Quid  tibi  alienuin  lioinincni  quajHs,  in 
ca  pracsertini  doino,  quoi  filiuin  et  filiam  caperc  nnn 
poiuit?  Ejusjnmxtaiis  es,  ul  possis  nepotes  habcre 
ex  filia.  liiviia  ad  te  ulrumqne.  Rcvertalur  cuin  viro, 
^ua:  sola  exicnit.  Yiruiu  dixi ,  noii  mariium.  Neiuo 
talumnietur.  Sexiini  ^ignificare  volui,  iionconjiigiuui. 
Aiit  si  erubescit,  et  retractat,  et  doknum,  in  qua  naia 
^st,  arbilratur  angUstam  ,  vos  ad  ejus  bospitioluin 
t^rgitc ;  quamvi j  arctuin  sit,  facilius  matreiu  ct  fra- 
irem  capcre  potest,  quam  lioininem  alienum  ,  cum 
i|uo  certe  ih  dumo  una,  (b)  uno  cubiculo ,  ca^ia  ma- 
ncre  non  potcrat.  Siiit  in  uiia  domo  doae  femiiia: ,  et 
«'oo  masculi*  Si  autem  et  tertius  iUe  (c)  vijpo/i&9xd; 

\a\  Eaedcm  Yeronenses  roembrans  annos  nata  XXXL 
Ib)  Brevius  duo  iirQbae  nota;  Miss.  cttm  qno  caue  in  uno 
tuiieu\o  maiiere  non  polerai.  Porront  nHuinMiiii  impretisaui 
leaiooem  muuremus,  illud  omnino  duximus  einendaiidum, 
iinod  pro  tmo  cubicuh,  erai  shte  cairicuio,  aut  uhIIo,  aut 
ailtino,  et  ineoogrno  sensu.  Grav.  sice  |)ro  sine. 
it]  Oiim  efai  ifnfSwn,  quod  terti  |K)S8it  lerim  marii^r, 


SA^CTl  Ul£IU)iNm  960 

luBS  babitare  non  Tult.  et  scditiones  ac  torbas  conci* 
tat,  sil  biga,  sit  triga »  frater  vester  hac  filias,  et  so« 
rorem  illi  eihibebit  (d)  et  matreiil.  Alii  vitricum  ei 
generum  Todtent,  Ule  nutriciiim  appellet  el  fra- 
trem. 

12.  Estc  ad  brevem  lueubratlanculam  eelerl  sermo- 
iie  diciavi,  vdlens  desiderio  ^91  postulantls  satis- 
faieere,  et  quasi  ad  scbolasticam  materiam  me  eier- 
cens.  Cadem  eniin  die  maiie  pulsabat  ostiom ,  (e)  qui 
prbrecturus  erat.  Simulque  ut  ostenderem  obtrectato- 
ribus  ineis,  qund  et  ego  possim  quidquid  venerlt  lii 
buccam  dicere.  Unde  et  de  Scriptuiris  pauca  perstrin- 
li ;  uec  orationem  meam,  ut  in  cxteris  libris  facere 
lolitus  siim,  illarum  floribos  texui.  Eitemporalis  est 
dictatio,  et  tanta  ad  lumen  lucernulae  raciltiate  profu- 
fta;  ut  notaHorum  hiainiis  Iingda  pra^curreret ;  et  si« 
gna  ac  furia  verboruin  volubilitas  sermonum  obrue- 
ret.  Quod  idcirco  dixi,  ut  qui  non  ignoscit  ingenio} 
ignoscat  vel  tempori. 

toisTOLA  civiii.  (/) 

AO   MIUAllinl. 

JAianum  quemdam  prdb(U»itemi  qui  hkira  ptkueos  diei 
otMseral  dikas  fitiae  ei  uxoirem ,  atque  mcwnmtibHi 
barbaris ,  bonam  possesnonum  prniem  :  eomparatio^ 
ne  Job  consoiatur,  <l  exentpto  PammachH,  Pkulim* 
qne  adHorlatur  ad  perfeetam  vitam  ,  hoc  est^  absotw^ 
tum  mundi  contempt^niy  vtdditet  hue  bocuute  eiiad 
ipsa  fortkna, 

i :  Filius  ineus ,  ^raier  tutis «  Aiiionius  In  ipso 
Jani  pn»fectionis  articulo,  cum  mihi  praRseoliam  sm 
urde  dedissei :  et  cito  abstulisset,  alqde  in  puuctd 
temporis ,  saive  pariter  valeque  dixiitet  :  vacuum  se 
redire  arbitratus  est,  nisi  mearum  aliquid  ad  le  nd- 
g.\runt,  tuiuulluario  sermone  poHaret.  Jam  dcmis- 
sO  (g)  syuihemate  equus  publicus  slcrnebatur,  et  iid- 


dni  pastor,  Hls.  plerumque  haec  tantum  exhibent  Gncca- 
ruin  lititfanim  vfssUgia  TUPOCKOC.  Sed  t^fie^.  quod 
esl  senum  nuliitor,  reciissime  uupressi  habeot,  et  ad  ma* 
irh  iiuLriciuin  referiur.  Verum  ex  orationis  serie,  ct  supe- 
rioriuits,  verliis,  sini  in  una  domo  dum  feminm  el  dtto  tna" 
scifUy  la  li  inos  eosdem  natea  impressos  constat,  qui  lege* 
baiii  coiiuario  seiisu,  aoire  tum  rtill,  pro  habiture  non  vulti 
ut  ex  Veron.  exenplari  salKitituiiDus »  el  casiigavimus. 
Grav.  mavuli  «^60^10«. 

(d)  Perperaoi  edlti  exhibebis  :  emeodalnr  a  seriptis,  iit 
aliit  non  pauca,  qaorum  lactoreffl  iiasstra  admouulsse,  aati 
es>l  ojiera!  breiiiun. 

(e)  Ex  Veronea.  Ms.  Edili  qtia. 


if)   tlias  3t.  scripta  anno  400; 


^)  Sic  reiiaeuddm  omnlno  esi;  iyfdheiUate,  non  tit  ple-' 
rique  alii  iiiiinutaui.  aique  ipse  Marliaiiaeus  ad  niargiaeni 
aduotaverat,  foite  schemute.  (}ui|ine  erat  «wicp»,  aut  9^^ 
utroque  euiiu  modo  habei  velus  Gluisariuui  a  Lubhaeo  cili- 
tuffl,  Evectio,  aut  signmtu  stSFiUum,  tessera^  aui  tandem 
diptamaf  siae  quo  cur&um  publicum  usurpare  noa  hccbat. 
JulianusAuguslus  ia  epist.  ad  Libanium  Ouasuirem  «vr 
•i)iw  ad  uteudUm  equo,  seu  vehicuk»  publico  nccesse  easc 
dixit  cooceptis  verbis  :  0*«  mn^  -p,  ti  ainih^  ^uTv  iuXXi|««v  i*t, 
fkf  xtn  «410»  sfti  Sti^tMx  fi(4|itiK»*  bn  ^w»vUc«  iK^i-  Neque  adco 
audieaai  magui  ceteroquia  viri,  qui  posi  Sahnasium  ini 
Notis  iu  Lamijridium,  SyuUiema  pro  veste  babeiil;  uode 
Duperus  Episiolanjm  Uierouyml  Galllcus  inlerpres  veriit, 
hut/it  de  campugne*  Nec  ipse  Viclorius,  qui  genus  indu- 
meuli  uubiUum,  et  negoliis  aplum  |Mitavit  ex  bcavolx  Ju- 
risooosHlti  Terbis,  ubi,  Qumo^  ioquit,  an  ex  universa  ee- 
stCj  id  esi,  synthesi,  ttnucas  mgutas,  ei  paiUoia  setnproma 
possit  eUgere.  £t  ex  quodam  Epigrammate  : 

SyutltiiAitta  dum  gaudet  eques^  domintmue  senaius :  et 


Kl  EPISTOLA  Cim 

Lilem  Juteneiii  fKinii^s  '"^^"^^  ^"!l'^  fialibeus 
ftDnblebei,  et  lamen  ille  apposiio  nol^Vrjjcogebat  lo» 
qui,  qudfi  velocitcr  edita,  \eJux  coiisequereiur  inaiius, 
ct  linguae  celeritaiem  preiMierenl  sigiii  Terborum. 
ItaquenOiiacribeniisdiltgeiilia,  seddieiantis  temeri- 
taie,  loiigttm  >d  le  silentium  rumpo,  ofierens  tibi  n»* 
dam  oflleik  Tolunutem.  ^^^i^P^i^^^fT^  ^  \ 
tpisiola,  absjue  ordine  seDSirum*  siueTIiqg^inio  ei  \ 
composiiione  verborum  :  iii  tutum  in  illa  amitsum» 
nihil  de  ormoro  reperias.  \x\  procinciu  eflusam  piK 
les,  ei  abire  cupienti  ingestum  viaticum.  Diviaa 
Scripiura  loquitiir  :  Mumcain  incln,  iiiimfMtfive  nor* 
rath  {EccH.  sa.6).  Unde  ei  noa  leporem  ariis  rbe^ 
toricie  conieronemes ,  etpdtfrilis,  atque  plausibilift 
eloquii  veiiustatea»  ad  sancurum  Scriptvnmm  gra* 
tiuiero  confttgimmu  (a>  ubi  vera  vulaerum  noedlcin^ 
esti  ubi  dolorum  ceria  remedii  :  ui  quibiis  recipli 
Uiiicum  mium  maler  in  feretro  :  ubi  uirbae  dicitur 
circumstanti »  JVan  «i(  morina  pueltat  $ed  dwnvi 
{Marc.  5.  39) :  ubi  ei  quatridaamia  moHuus  ad  vo- 
cem  im^roantis  Domini  ligaios  ^rediiur  {Jeau.. 

ii). 

S.  Audio  te  In  brevi  ieiiiponi,  diiaa  viitoncul^  fi^ 
lifls  junciis  pene  extulisse  rujieribiia,  et  pudicisumaai 
lie  fldUaiiiiam  conjugem  maiii  Faustinam,  imofidei 
calore  germanam,  in  qua  sola  posl  amissos  liberos 
fleqviesoebas^  aubita  iibi  dormitione  snbiraciam: 
quast  81  naufragus  in  liittfre  lairoves  reperifli ,  ei  jni* 
la  eloquia  Propbeurum  ftigieBS  ursum»  incidai 
in  leoDcm  :  etteodensqne  maoum  fld,  parieiem,  fl 
colubromordeatur.  Consecuta  rei  /Miiiliaris  dnnuuii 
vasuiionem  iotlus  barbaro  hoste  provinci»»  ei  in 
eommuni  depopulalioiie  privaUa  possessiouum  tua* 
rum  ruinaa :  abaciosarmeniorum  ao  pecorum  greges; 
vincios  occisosqoe  aervulos;  et  in  uuica  filia,  quam 
tibi  tam  crebr»  <yrbiiates  fecerani  cariorcro,  eleciuiQ 
nobilissimum  generum»  ez  quo  ui  omnia  Uceam^ 
plusmoBroris,  quam  gaudii  suscepisU.  Hic  csi  caulo-* 
gus  lentfltioRum  luarum»  bxc  cum  Juliano  tyrunculo 
Cbristi,  pugna  bostis  antiqui*  Qu«  si  ad  te  respicias, 
grandia  swit  ;8i  ad  bellaiorem  foriissiinum»  ludus  ei 
ombra  ceruminis.  Beato  Job  poai  maiorum  cxamina, 
ator  pessinifl  reserTaU  est,  ut  pe^  e^m  disccret  bh- 
apbcmare.  Tibi  aublaU  eat  opiiroa ,  ui  miseriarum 
solaitum  perderes.  Aliud  7M  esi  ausUnerO  quam 
nolis^  aliud  dcsiderare  qnam  diligaa.  Hie  tn  lot  inor* 
(ibus  flliorum  domus  suae  ruinam  unum  faab^uit  se* 
piilcrum,  et  scissis  vestibus  i  uL  poreniis  monstrareC 
aCroctuin,  procidedS  in  terram  adoravit,  et  dixii : 
Nu4u$exitideuiiroittatri$  metf,  nttdfls  et  iedeani^ 
Domime  dedit^  Dominue  abetulit :  itciil  Ihmino  jHacuUi 
Ua  [actum  ett :  »t  nomen  Domim  benedlctum  { Job  1. 
fl ).  Tu.  ui  pareissimt  dicam^  inter  muitoriim  officia 
propinquoriBm,  et  consolautes  amicos,  iuorum  exe- 


quias  prosecmaa  ea.  Perdidii  iile  sinuil  omiies  dlvi* 
tiis,  et  suecedeniibus  sibi  analomm  nuntiia  ad  aia* 
guhs  plagas  {h}  reriebatur  immobilis,  coraplena  iii 
ae  iliud  de  Satilente  pr«conium.  Si  [raaut  illtbaiur 
orbie :  ItApamdmu  [erient  ruinm  {Bordiius  tib.  3.  Od.  2). 
tibi  major  parsderelicu  siibsUnttt,  ui  tanium  ten^ 
teris,  quantum  ferre  potes.  Needum  enim  ad  eum  per- 
venisti  gradum ,  ui  toiis  adversum  te  ciiueis  dimice- 
iur. 

5.  DivesquOBdain  doininua,  et  ditior  pater,  subiio 
di>bus  ei  nudua  eai.  Cumque  ia  omaibus  bis  qum 
eoMigerant  el,  noa  peeca<set  coram  Domino»  nec 
qtiidqmim  loootos  esset  insipiens :  exultans  Dominua 
in  victOria  famuil  sui«  ct  iilius  patientiam  suum  du^ 
eena  triumpbum,  dixit  ad  diaboium :  Animadvertieti 
[amiUum  inaum  Job :  quk  non  e$t  quisquam  ei  mmiiie 
super  lerramt  Bomo  innoeem^  teru$  [al.  ueraxlDei 
cuUar^  abbtinene  $e  ab  ommi  maht  ei  adhtc  per$everan$ 
m  innocentia  (Job  2.  3).  Puicbre  addidii  :  Et  ad&ui 
per$eiferan$  in  innocentia;  quia  dt/ficile  esi  preasam 
mfllis  innoccntiam,  non  dol6re :  et  boc  ipso  flde  non 
pericUuri,  quod  se  vidcMt  iujoste  sustihere  quod  pa- 
tiior.  Ad  quae  reipohdeii&  diabolus  Domino,  att :  Co- 
riumpro  corio^  et  omma^  quA  kabuerit  homo^  dabit  prd 
anima  $ua.  Sed  exiende  manum  Mom,  et  tange  o$$a^  ei 
came$  eju$t  m$i  in  [aaem  benedixerit  tibi  {Job  4«  5)* 
Callidisslmus  adver^rius  ei  Inveteraius  dierum  ma- 
lorum,  novit  alia  esse  qu»  extrinsecus  siniy  ei  {c) 
Pbilosopbis  quoque  mundi  aSiae^^  lioc  est,  indiffe* 
renlia  noroinentor,  in  eorumque  amissioneatque  cotf- 
temptu  perfeciam  fion  edse  viriuUm:  aliaqmeiotrin* 
secus  et  deliderau  co^ant  dolere  perdentem.  Undel 
audacter  Dei  renuit  prsdicalioni  [al.  prirdifaitoiidiii]» 
ct  dicit  riequaquam  eum  deber^  laudari ,  784  ^l 
nihil  de  se,  sed  tolum  eitra  se  dederit»  qui  pro  corid 
suo  coria  obtulerit  filiorum,  ei  deposuerit  marsu* 
piuro,  ui  frualur  corpocis  saniUie.  Unde  inteiligai 
prudentia  tua  usque  ad  bunc  terminuro  pervenissd 
ienkitiones  tuas,  et  dedisse  ie  corium  pro  corio»  pel« 
ieni  pro  pelle,  omniaque,  quae  habes  (d)  paratum  essH 
dare  pro  anima  tua :  necdum  autem  extenUm  in  te 
roauum  Dei,  nec  uctas  came^i  nec  ossa  confracta, 
ad  quorum  dolorero  difficile  est  non  Ingemiscere ;  et 
in  faciem  Deo  benedicere,  pro  eo  quod  esi,  malcdi* 
cere.  Unde  et  Nabutha  in  Regum  libris  dicitur  benC'^ 
dixisseDeum,  et  regcm,  ei  idcircolapidatura  populof 
(3.  Rcg,  2i).  Sciens  autero  Domtiius  athleum  suunt, 
imo  virum  foriissimum  etiam  inr  isto  exirenio  perfe- 
dtoque  cerumine  non  pdsse  superari:  Ecee^  inr|uit, 
trado  ilium  tibi :  tantum  animam  iUiue  cu$todi  {Job  2. 
6).  Cabo  vmi  SAi^GTi  dainr  in  diabofi  poiestaicm,  ef 
anirosB  sanilas  reservatur :  ne  si  illud  pcrcussisset,  iir 
quo  iensus  esi  meniisque  judicium,  noih  esset  eulptf 
peocaniis,  sed  ejus  qui  suium  mcniis  everterat. 


Frjmis  enim  magnum  Sfnthetie  una  [acil. 
At  deifmuo,  sive  amtisfo  wnthemale  dixit  Hleron.  non  de- 
mtsia  $ynthe$it  ut  nihit  dicamos,  quam  inoonuDodo  senau 
Srntbesim  heie  loci  oomffliuiscaolur. 

(e)  Manianxus,  iiH  uifera  vuinerum^  etc  hierit  typogra- 
plionim  iaeuria. 


\b)  Erasmdm  secuu»  editor  Bcnedtclinos  [erebaiur. 

{c)  lU  8iipple\imus  e  Mss.  qoibus  passim  edlli  suffira^ 
giintur,  Erasmo,  et  Marilanso  escepliB,  qui  verbuni  na^ 
oitfienliir,  et  que  coojuoolionem  omiuuat. 

(d)  Emeodani  VeroDeosee  memljraax,  enm  sntea  longe 
ab  HieroDyroi  mence  et  conlextus  sorie  esset  parm  proT 
pnrolKm. ' 


m.  SAMCTl  aiBROMTMl 

4.  Laodeni  ^o  te  alil,  el  tuas  eontra  diabolvm 
Vietorias  panegyricis  prosequantar,  quod  lcto  Tultu 
mortes  taleris  flliaram,  quod  In  qiiadragestmo  die 
dormitionis  earuin  lugnbrem  vestem  muuveris,  el 
dedicatio  ossium  Martyris  candida  tibi  Testiinenta  red- 
didcrit,  ut  non  sentiret  dolorem  orbitatis  tu.T,  quem 
civius  universa  scntiret,  sed  ad  triunipliuro  Martyris 
eiultires :  quod  sanciissimam  coBJiigfm  tuam  non 
quasi  morluatn,  sed  qiiasi  proflciseentem  deduxeris. 
Ego  te  n(*qua(|uam  adulatione  declplam,  nec  lubrica 
laude  snpplatitabo.  Loqunr  illud  potiul,quod  tibi  au- 
dire  condiicit :  FHi  accedent  ad  amtuUm  DW,  prwpa" 
rato  animam  tumn  ad  leniaiionem  (Eccli,  2. 1 ) ;  ei,  Ciim 
omma  fecerit,  dieHo,  Servui  inuuUs  sum :  fed  quod  fa^ 
eere  debui  {Luc,  17.  10).  Tulisii  liberos,  quos  Ipse 
dederas :  receplsti  ancillam,  quam  mihi  ob  breve  so^ 
latium  commodaveras.  Non  contrlstort  quod  recepisti, 
sed  ago  gratias,  qiiod  dedisU.  Quondam  dives  adole- 
aeens  omnia,  qtias  in  Lege  praerepu  sunt,  se  implesse 
jactalmt :  ad  qiiem  Dominus  in  Evangelio,  Cfniim,  in- 
quit,  fJM  deert :  Si  vit  perfeehu  795  ^^  *^^» 
vende  omnia,  qum  habet^  et  da  pauperibui :  et  veni ,  m- 
^luere  me  {Matih.  19.  21).  Qiil  omiiia  se  recisse  dlce- 
btii,  in  pHino  certamine  divltias  vincere  non  potesC. 
(Jnde  et  difncife  intrant  divites  in  regna  ccelornm  : 
qUo:  cipcditos,  et  alanim  levitate  subnixos,  babita- 
torcs  desidorant.  Vade,  inqnlt,  et  vende^  non  parlem 
substantix,  sed  iinit^ersa  qute  pottidet,  ef  da  pauperi- 
but :  non  ainicts,  non  consanguineis,  non  propinquis, 
non  uxori,  non  libcris;  plus  aliquid  addam:MibiI 
flbi  ex  omnibus  meto  inopiae  reservans,  ne  cum  Ana* 
nia  damneris,  et  Sappliira  {Act.  5),  sed  da  concta 
paiipcribiis,  ei  fac  tibi  amicos  de  iniquo  manimona. 
qui  te  reclpiant  in  aRlerna  tabernacula  [Luc,  16J  (a), 
tit  me  seqiiarlfl,  ac  Dominum  roundi,  possesslonem 
babeas ;  ut  pos^is  canere  cum  Propheta  :  Part  mea 
Dominut  {Pt.  15.  5.  et  7^  26),  et  ut  veroB  Leviu 
nihildc  terrenahxreditute  possideas.  El  hoc  hortor: 
81  vis  essc  perreclus,  sl  Apostollcas  dignitatis  culmen 
cupis,  si  sublaiacruceChristumsequi,  siapprehenso 
arairo,  non  respicere  posttergum,  si  in  sublimi  lecto^ 
positus,  prisiina  vestimcnta  contemnis;  et  utevadas 
jEgypiiam  domirinnl,  sxcull  pallium  derelinqujis  {Gen* 
39).  Undeet  Ellas  ad  coelorum  regna  festTiiaiis,  noo 
poiest  irc  cum  pallio,  scd  mundi  in  muiido  vestiinenta 
dimillil  (4.  Reg.  2).  Sed  hoc  ais,  Apostolics  digniu- 
tis  est,  et  ejiis  qnl  velit  essc  perfectiis.  Cur  autem  el 
tu  nolis  esse  perfectns?  Cua  qui  in  saccnlo  primus  es, 
tion  in  Cliristi  familia  primus  sis?  An  quia  uxorem 
babueris?  Ilabuitet  Petrus,  et  Unien  cum  reti  eam, 
et  navicula  dereliquit.  Providentissimus  Domintis,  et 
omnium  salutem  desidcrans,  nialensque  pcenilcnliam 
peccatoris  quam  mnrtem,  absiulit  tiiii  banc  cxcusa- 
tionem,  ut  non  il!a  te  retnhat  ad  terras,  sed  tu  eam 
seqnaris  ad  paradisi  rcgna  trahcntem  [al.  tendeniem]. 
Bona  liberis  pares,  qui  \»  ui  Ifominum  pnecesse- 


m 

Y^M;  ut  partes  eomm  non  in  dlvitias  sororia  profi- 
lcianQ'  sed  in  redemptionem  anim»  tuau-  atgue  ali- 
jmenu  miaerornm.  Haec  monilia  fllia  toae  a  te  expe- 
tunt;  bis  geromis  omari  capiu  soa  voluot.  Qooa 
PiaiTOBUH  erat  in  serico«  vilibus  paupemm  tunicis 
aerveiur.  Repetunt  a  te  796  pttrtes  suas;  juncias 
Sponso  iiolunt  videri  pauperes  et  ignobilea»  prupria 
oraamenu  desideranti 

5.  Nec  esi,  quod  excuses  nobiliutem  etdivitiaram 
pondera.  Respice  sanciom  viram  Pammachium,  et 
ferventiBsimaB  fldei  Paulinum  Presbyierum,  qoi  non 
solum  divitias,  sed  seipsos  Domino  obtulerant.  Qui 
eoQtra  diaboii  tergiversatioQem,  nequaquam  pellem 
pro  pelle,  sed  earnes,  et  osaa,  et  animaa  suas  Domino 
consecrarant.  Qui  te  et  eiemplo»  ei  eloquiot  id  est^ 
etopere,  etlingua  possunt  ad  m^^Jora  perducere.No- 
bilis  es,  et  ilii,  sed  in  Gbristo  nobiiiores.  Dives  et 
bonoratus,  et  illi»  imo  ex  dtvttiboa  et  bonoratia  pau- 
perea  et  Inglorii :  el  idcirco  ditlores,  et  magU  indyiif 
quia  pro  Cbristo  panperes  et  inbooorati.  Et  tu  qui- 
dem  bene&cis«  quodSanctocum  dicerts  asibus  minl* 
strare,  fovere  lionacbos»  Ecclesiis  ofTerre  quam  pla^ 
rima.  Sed  bsc  rudimenu  sunt  militis  tnae.  Conte- 
mnis  auram»  contempseranl  et  mundi  Pfailoaophi.  B 
quibus  (6)  unus,  ot  carteros  sileam,  muluram  pos- 
sesslonum  pretium  projecit  in  pclagus :  Abite  dicens 
in  prafundum  maUi  copidiutes,  ego  vos  mergam,  ne 
ipse  mergar  a  vobis.  Philosopbua  glori»  aiitmal,  d 
popularis  aurae  vile  roancipium,  toum  siroul  [al.  te> 
mef\  sarcinaro  deposuit;  et  tu  te  pnUs  in  virtutum 
eulmine  constitutum,  si  parlem  ex  loto  offeras?  Te- 
Ipsum  vuli  Dominus  hostiaro  vivam,  placcntem  Deoi 
Te,  inquam,  non  tua.  El  ideo  variis  lenutionibus 
commOnety  qiiia  inultis  plagls  et  doloribiis  eruditur 
Israel.  Et  quem  diligit  Domimu,  corripU.  FlageUat 
autem  omnem  /E/tam,  quem  redpil  {Prov.  8. 13).  Pau* 
percula  vidua  duo  aera  minuU  niislt  in  gazophyla- 
ciuin.  El  quia  totum  obtoiit  quod  habebaly  orancs 
dicitur  in  oblatione  muneram  Dei  super.isse  locu- 
pletes  {Mare.  li;  et  Luc.  2l);qn»  non  pondere  sui» 
sed  offerentium  volunute  pensantur.  Ut  multis  ero- 
gaveris  censum  iQum,  ei  quidam  lua  gaudeant  libe* 
raliute,  Umen  mnlto  plures  snnt,  quibus  nihil  dedi^ 
sti.  Neqoe  enim  Darii  opes,  et  Crcesi  dlviiim  valenl 
explere  paupefes  mundi.  Qiiod  si  teipsum  Domino 
dederia,  et  ApostoUca  virtnte  perfectuSy  sequl  ccepe- 
rli  Saivatorem,  tune  797  intelliges  ubi  fueris,  et 
In  exercliu  Christi,  quani  exlremum  tenueris  locum. 
Non  planxistl  filias  mortuas,  et  patcriiae  in  genis  la- 
cryms  Christl  tiroore  siccatx  sunt.  Quanto  major 
Abraham,qui  unicumfllium  voluntate  jiignlavit  {G^. 
i2),  et  quem  bsHredem  mundi  fuiuram  aiidterat,  non 
dcsperat  etiam  post  mortem  esse  viciuram.  Jephte 
obtulit  virginem  filiam  {iudil.  II),  eiidcirco  in  enu* 
meratione  Sanciorum  ab  Apos!oIo  ponitur.  Nolo  un- 


la)  Quidam  Mas.  non  alio  Umen  sensu»  ncgandi  parti- 
culam  interseruni,  ut  me  tenuaritf  «t  Donwtumf  mmdi 
mfttetdonem  non  habeaty  ii«»  ?u 


(M  Hunc  Philosopbum  Itt).  S.  oonlra  Jovinian.de  no» 
mine  Cratem  TbelMnuiri  vocai :  euin  umen  S.  GregorHis 
Nazianzenus  Orat.  iand.  S.  Basilti,  cum  opcs  suas  iu  nare 
projicerel,  alia  sibi  plausisse  seolcntia  didt,  tiae  vkleiioet, 
craletcratem  rfkbammt  HbertaU  donat. 


m  EPISTOLA  CXfX. 

lum  ca.offeras  Domino,  qnae  polcst  fur  rapere,  hostis 
iDvadere,  proscriptio  tollere:  qux  et  acccdere  pos-» 
sunt,  et  recedere,  et  inslar  undanim  ac  fluctuum  a 
succedenlibus  sibi  dominis  occupantur :  atque,  ut 
uno  cuncia  sermone  comprehendam,  quac  velis»  no- 
lis,  in  niorte  dimissurus  es.  lllud  offcr,  quod  tibi 
nullus  boslis  possit  auferre,  nullus  eripere  lyrannus  : 
quod  lecum  pergat  ad  iuferos,  imp  ad  regna  coeio- 
rum,  eiad  paradisi  dclicias.  Exsiruis  monasteria,  el 
inullns  a  te  per  insulas  Dalmaliue  sanciorum  nume- 
riis  sustentatur.  Sed  melius  faceres,  si  el  ipse  sun- 
ctus  inler  sanclos  vivcres.  Sancli  eztole,  quouiam  ego 
ianclut  tum,  dicil  Dominu$  (Levit.  19.  2.  et  20.  7). 
Aposloli  glorianiur,  quod  omuia  dimiserint,  etsecuii 
aint  Salvatorcro  {Maith,  19) :  etcerte  praeier  retia^et 
navem  nihil  legimus  eos  dimisisse,  et  lamcn  testi- 
monio  futuri  judicis  coronantur.  Quu  se  offbremtes, 
loium  dimiserant  quod  habebant. 

6.  Hoc  loquor  nou  iii  suggiliationcm  opcrum  luo- 
rum ,  vel  quod  exlcnucin  liberalilatem  et  eleeniosy- 
nns  luas ,  sed  qiiod  le  nolim  intcr  sa.'cularcs  esse 
monachum  »  et  iater  monacbos  ssecularem.  To- 
tumque  a  le  isxpclam,  cujus  auUio  mentem  divino 
frullui  dedimm.  Si  huic  consilio  nostro,,  vel  amicus, 
vcl  assecla,  vel  propinquus  renitiiur»  et  le  ad  delicias 
splendentis  mensx  revocat ;  inlelligito  eum  non  de 
lua  anima  ,  sed  de  suo  ventre  cogitare ;  ct  omnes 
opes  lautaque  convivia,  subita  morte  Gniri.  Octo  et 
sexannorum,  iiitra  viginii  dies,  duas  fiiias  amisisti, 
etarbiiraris  senem  diu  posse  vivere?  Cujus  ut  SRtas 
longa  tendaiiir  ,  audit  a  David  :  Dies  vitm  noslras  te- 
ptuaginta  anni.  796  ^*  aulem  amplius^  octoginta : 
e$  quidquid  superett^  labor,  et  dolor  etl  {Psal.  89. 10). 
Felix  et  omni  digims  beatitudine,  queui  senectua 
Cbrislo  occupei  servicntem,  quem  exlrcma  dies  Sal- 
vaiori  invenerit  mililantemy  qui  non  confuiidctur, 
eum  loquetur  inimieis  suis  in  poria  {Psal,  126) ;  cui 
in  introilu  paradisi  dicetur  :  Recepisti  mala  in  vita 
lua ,  liKJic  autem  hic  laetare  {Luc,  1).  Nec  enim  ulci- 
scetur  bis  Dominus  in  eadem  re.  Divitem  purpura« 
tum  gehennae  flamma  suscepit;  Lazarus  pauper  et 
ulceribus  plenus ,  cujus  carnes  putridas  lambebant 
caneSy  et  vix  de  micis  mensae  locupletis  miserabilem 
sustenlabatanimam,  in  sinu  Abrab»  recipiiur,  et  tanto 
Palriarcha  parente  Ixtatur.  Diflicile,  imo  impossibile 
e&t  ut  ei  prxsentibus  quis  et  futuris  frualur  bonis : 
ut  et  hic  ventrem »  et  ibi  mentem  impleat ;  ut  de  de- 
liciis  transeat  ad  delicias ;  ut  tn  utroque  soeculo  pri- 
mus  sit ;  ut  et  in  coeio  et  in  terra  appareat  glo- 
rio^us. 

7.  Quod  si  tibi  tacita  cogitatio  scrupulum  moverit : 
cur  monitor  ipse  non  taiis  sim,  qiialem  te  esse  desi- 
dcru ;  et  nonnullos  videris  in  medio  iiinere  corruisse, 
illud  brevitcr  respondebo ,  non  mea  esse  quae  dico, 
sed  Doinini  Salvaloris.  Non  monere  quid  ipse  pos- 
sim ;  sed  quid  debeat  velle  (a)  vel  facere  qui  servus 


(a)  Duo  verba  vel  facere,  quae  ex  decem  Hss.  codiclbus 
olim  restituerat  Yictorius,  editor  Beaedictinus  impressos 
FrobeDianos  seculus  expuoxlt,  nos  ex  aliis  anliqufs  exen>- 
pfarlbua  reposuimus. 

S.    HlERONTUfl. 


906 

futurus  est  Chrisii.  Et  athletjb  suis  {b)  incilatoribos 
Cortiores  sunt ;  et  lamen  monet  debilior,  utpugnet 
ille  qui  fortior  est.  Noli,  respicere  Jodam  negantem« 
sed  Paulum  respice  confiteniem.  Jacob  diiissimi  pa- 
tris  fiJius,  solus  et  oudus  in  baculo  suo  pergit  Meso- 
potamiam,  jacct  lassus  in  itinere,  et  qui  delicatis- 
sime  a  Rebecca  malre  fuerat  cducalus,  lapide  ad 
caput  pro  pulvillo  utitur.  Yidit  scalam  de  terra  usquo 
ad  coelum,  ei  ascendenies  per  eam  Angelos  ct  de- 
scendenics,  et  desuper  innilentem  Dominum  {Gen. 
28) ,  ut  (c)  lapsis  manum  porrigeret,  ut  ascendentes 
suo  ad  laborcm  provocaret  aspectu.  Unde  et  vocatur 
locus  ipse  Beihel,  hoc  esl,  Damus  Dei;  in  qua  quoti* 
dic  ascendilur  atque  descendilur.  Et  Sancii  enim 
corruunt,  si  fuerint  negligenles  ;  et  pcccatores  pri- 
stinum  rccipiunt  gradum,  si  sordes  flelibus  lave- 
rint.  Hoc  ideo  dixi,  ut  noii  le  terreaui  descenden- 
^s»  799  scd  provocerft  ascendentes.  Nunquam 
excmplum  a  malis  sumiiur;  etlam  in  saeculi  rebus 
fcmper  a  me  mehori  parte  inciiamenta  virtutum 
suQt.  Oblilus  proposili  ct  epistolaris  brevitatis , 
plura  diciare  cupiebam  ;  ad  maieriae  quippe  dignita- 
lem,  et  ad  meritum  pcrsonae  luae  ,  parjm  est  omne» 
quod  dicitur  :  et  ecce  libi  noster  Ausonius  coepit 
scliedulas  flagiiare  ,  urgerc  noUrios,  et  binniiu  fer- 
vcDtisequi,  ingcnioii  mei  fcslinus  arguere  Urdilalem. 
Memento  igitur  nostri,  et  cura,  ut  iii  Christo  valeas» 
Atque  ot  cxiera  laceam ,  domesiica  sanclae  Verae  (!) 
exempla  sectare ,  quoe  vcre  secuta  Cbristum',  pcic- 
grinationis  moleslias  sustinet ,  et  sit  tibi  ianti  dux 
femimfacti  (AEneid,  /.1). 

EPISTOLA    CXIX    {d). 

AB  MINERVIUM    ET  ALEXANDRUM    (a)  MONACIIOS. 

Minervio^  et  Alexandro^  gui  per  Sisinnium  monachum^ 

fUium  Sancti  Exuperii  Episcopi  Tolosani  de  verbis 

ApostoU^  Omnes  quidcm  dormiemus»  eic,  interro- 

gaverani,  respondet :  atias  id  genus  qumstiones,  qum 

simul  proponebantur^  in  aliud  diffirens  tempus. 

1.  In  ipso  jam  profectionis  articolo  sancti  fratris 

nustri  Sisinnii,  qoi   vestra  mihi  scripta  detulerat» 

hacc,  qualiacomque  sunti  dictare  compellor,   uec 

possum  vesiram  celare  prudentiam,  sed  obsecro  ne 

hoc  diclum  referalis  ad  gioriam ,  quin  poiius  ail  ple- 

«am  necessitudinem  ,  dum  iu  vobis ,  quasi  mibi  lo- 

«luorc  Mulias  sanctorum  fratrum,  ac  sororum  de  ve- 

stra  provincia  ad  me  detulit  quxstiones,  ad  quas 

usque  ad  diem  Epiphaniorum  ,  largissimo  spatio  me 

responsurum  putabam.  Cumque  furtivis  nociium  Iu«> 

cubratiunculis  ad  plerasque  dicurem ;  et  expletis 

(6)  Verior  videri  possit  Veronens.  Ms.  lectio  suis  vn- 
ctonbus :  impressam  tamen  reiiquimus;  qijod  neque  in- 
congroa  ipsa  sit. 

(c)  ViUose  apud  Marlianxum  erat  tassit,  quem  errorem 
Erasmo  dlu  aotea  exprobraveral  Eplscopos  Reaiiuus  ex 
sequenti  HieroDymiaoo  contexto,  et  sancti  enim  corrutm. 
si  twrmt  negUgentes. 

'd)  At,  153.  scripa  cirea  fin.  an*  406. 
}  In  Veronen.  Ms.  ad  Minervium  et  Mexandrum  de 
ciUinui  pauti  AposloU  qucssiione  inscribilor.  Veteres 
.^^tt.  Minerium  dicuut.  Porro  hisce  iisdem  frairibus.  sive 
mooacbis  Tolosie,  Commenlhrios  in  Zacbariam,  et  Hala- 
chiam  inscripsit  Hieronymus,  eosqne  sanguine  et  religionfl 
ooocordes  in  Prooemio  vocat. 

(J)  Soror  credilur  JuUanse. 

\TfenU  et  UMt) 


m 


SANCTl  lliERONYMI 


068 


ftlito,  me  ftd  vestnim  quftsi  ad  difAdllimftm  reserTft- 
rem,  subilo  Sttpervenit ,  asserens  se  illico  profecto- 
rom.  Gomqae  eum  rogarem  «l  differreC  iter ,  (a)  Li- 
byas  milil  cespit  fkmem  obiendere,  monasteriorom 
ifigypti  fiecesftitfttes ,  Nili  non  plenas  aquas,  nmlto- 
mm  inediam,  800  tit  prope  offensa  esset  in  Do- 
mtiiam,  illom  uUra  Telle  retinere.  luqoe  sub  tegmen 
ci  stftmiua,  iiciaque,  et  lelas,  qu»  mihi  ad  vestrftm 
lunicam  paraveram,  vobis  iticonfectft  transmisi,  ot 
quidquld  mihi  deest,  vestro  teiatur  eloquio.  Prudea- 
les  estis,  et  erudiii,  et  de  (h)  caiiinft ,  ut  ait  Appius, 
facundia,  adChristi  diseriitudinem  irasmigrastis.  Nec 
inagno  roibi  apud  vos  labore  opus  est;  quod  Phllo- 
sophnm  quemdam  in  snadendo  rustico  eftse  perpcs- 
sum  narrant  fabol».  Vix  dum  dimidium ,  inquit , 
dixeram,  jam  inlettexerat.  liaque  et  cgo  lempore 
coarctaius,  sitigulorum  vobis,  qui  In  sacraro  Scriptu- 
lam  conimenlariolos  reliqucrunt ,  sententias  proluli, 
ei  ad  verbum  pleraiiue  interpreutus  sum ;  ut  et  roe 
lilierem  quxstione,  et  vobis  veteruni  tracutoruro 
mitutiir  aactoriUs,  qui  in  legendis  singulis,  ac  pro- 
bandis,  iion  me»  volunUli ,  sed  vestro  ftcquiescali» 
arbitrio. 

3.  Qita^ritis  quo  sensu  dictom  sit,  et  quomodo  in 
prima  ad  Gorinthios  epistola  Pauli  Apostuli  stt  le- 
getidum  :  Omnaqmdem  dormkmuB^  nonauiem  omnes 
imnmialnmur  [i.  Cor.  15.  5).  An  jnxU  qua*dam 
exemplarift.  Non  omnee  dormiemus^  omnet  autem  tm- 
iituiabimur :  (c)  utrumque  enim  in  Grxcls  codicsbns 
invenitur.  Soper  quo  Theodorus  Heradeoles ,  qo;e 
iirbs  olim  Perintlius  vocabatur  ,  In  oommenuriolis 
A|)OStoli  sic  locutus  est :  Onmei  quidem  non  dor» 
otiemiis,  omitei  auiem  immutabimur.  f  Enocft  eiiiin  et 
eiias ,  mortis  necessiute  soperau ,  iia  ut  erant  in 
eorporibos,  de  terrena  etmTersfttione  ftd  coelesiia 
regna  translftii  sunt  (Genee.  5.  4 ;  el  Reg.  i).  Unde  et 
Sanctl  qui  dle  cnnsummationis  atquc  judicii  in  cor- 
poribos  reperiendl  siiht,  cum  aliis  Sanctis,  qul  ex 
mortuis  resurrecturi  sunt ,  rapientur  In  nubibus  ol>- 
viam  Chri>to  in  aern,  et  non  gustabunt  mortcm  : 
eruntqoe  semper  cnm  Domino ,  gravissima  moriis 
neces^iUtecalcau.  Uiide  ait  Apostolus  :  Omnee  qui^ 
dem  non  dormiemtts^  omnee  autem  immutaHmur»  Qui 
enim  ex  mortuis  resurrexerint,  et  in  niibibns  viven- 
tes  rapti  foerlnt,  transibuniad  Iricorruptionem,  ei(d) 

(a)  Pro  Ub^  nomlne  erat  in  hactenus  excusis  Ubere 
adverbium,  quod  helc  loci  nihil  est,  siquidem  Libyce  re- 
gioDis  Cunem  obtendebat  Sisiooius,  ei  monasterioruin 
.'^pU  necessiUtes,  qutbus opem  ferre,  eleemosynis  sus 
fcstiQabftt.  Veroaeosis  liber  euieQdatiQnis  admonuit. 

PuU  foreasein.  Prudeotius  ia  Hamartigenia  vers. 


J} 


inde  canina  foro  lolrnf  facmuiia,  etc 
Passim  alibl  Hieroaymus.  Exsunt  vero  duo  Saliuslii  fra- 
gmenu,  ia  quilms  hoc  Appii  diciom  reciutur. 

(c)  In  aliquot  nempe  codicibus  Grsds  eat.  nAync  piw  oo* 
Miiui^WiuU.  iU'  •&  ndhfTK  Mmri^im '.  qvMQ  lectiooem  ei  La- 
tiai  eiiam  aliquoi  hbri,  referenie  Augnsiiao  lib.  20.  de 
Gvii.  Dei  cap.  90.  prapferebani,  tametsi  proprie  Grxco- 
riim  codiciun  fuisse  ipse  idem  noiei  epist.  205.  Ai  pleri* 
(lueomnes  Graeci,  atque  ejus  iioguae  TracUiores  impeu- 
clio  muUi  legerani  cootrario  sensu»  Mmi  rh  ei  »»i(^iiiTC|uK 

|(0  lienun  Veron.  I.  et  mortaHtaUm  immortaHuae  mu- 


a  mortaliute  ^OX  i"  immortalitatem  mutabun- 
tur ;  non  ln  lempore,  non  saliem  In  brevi  spatio ;  sed 
in  atomo  et  in  puncto  temporis,  atqoe  momento,  qno 
palpebra  oculi  rooveri  poiest  In  novissima  tuba. 
Tanuenim  Aet  celeriute  resurrectio  mortuorum,  iit 
vivi,  qiios  in  corporibus  sois,  consommationis  lem* 
pos  invenerit,  morluos  de  iiiferis  resurgenies ,  pr.e- 
venire  non  valeant.  ^uod  manifeste  Paofus  edisse- 
reiis,  ail  :  Canei  enim  tuka ,  et  mortui  resurgent 
incorrupH,  el  nos  immutabimur.  Oporteienim  eorrupti- 
bile  islud  induere  ineorruptionem,  ei  wortale  hoc  in- 
duere  inmonalitatem  (f .  Cor.  15.  5i) ,  ut  possit  in 
ulrftmqoe  pftrtem,  tcI  In  poenis,  vcl  io  ccelonim  re- 
gno  manere  perpetno.  > 

i  S.  Diodorus  Tarsensis  Eplscopos ,  pnrterilo  boc 
Cftpitulo,  in  consequentibus  breviier  annouvit :  in 
eo,  quod  scriplum  esi :  etmortui  reeurgentincorrupU, 
et  not  immutabimur.  S\,  inquil,  iiicorropil  resurgenl 
roortui,  haud  dubium  quin  et  ipsi  ad  meliorA  muuii : 
quid  necesse  fuit  dicere,  ei  nos  immutalfiittur  ?  An  hoc 
voluit  inlelligl  quod  incorroptio  communis  sit  om- 
nlum,  immuutlo  ftutem  proprie  jiisiorom  ?  dum  non 
soluin  iiicorruptlonem  et  immoruliutem ,  sed  et 
gloriam  sequnntur. » 

4.  Apollinarins  llcet  aliis  verbis,  eadem  qiiae  Theo> 
doros  asseroit  :  quosdam  noii  esse  moriiuros,  et  de 
pRBseiili  vita  rapiendos  In  futufam  «  ut  mulatis  glo* 
rificatisqne  corporibiis,  sint  com  Cbrislo.  Quod  nunc 
de  Eiioch ,  et  Elia  credimus. 

5.  Didyinus  non  pedlbus ,  sed  verbis  in  Orlgenis 
iraiisiens  sententiam,  contraria  vift  graditur.  Ecce 
mgsterium  vobis  loqnor :  Omnes  quidem  dormiemus,  non 
omnes  autem  immHtabhmr.  Qiiod  lu  dissoruit:  c  Si  non 
Indigeret  resurrectio  iiiterprete,  nec  obsciiriutem 
baberet  In  sensibus ,  nunquam  Paulos  post  mulu, 
quae  de  resorrcctione  locotiis  est ,  intolisset  :  Ecce 
mgsterium  vobis  dico  :  Omnes  quidem  dormiemus ,  Id 
esl,  ifionVmiir  non  omnes  autem,  sed  soli  sancti  im- 
mutabimur.  Scio  quod  in  nonnnllis  codicibus  scri- 
ptum  sit :  Non  quidem  omnes  dormiemus ,  omnes  aU' 
tem  immulabimur.  Sed  constderandom  ,  an  ei  quod 
pRcmissum  est,  onmei  immutabimur^  possit  convenire 
qiiod  sequitur  :  QOS  Mortui  resurgent  incorrupti, 
et  nos  immutabimur.  Si  enini  omnes  immuubontiir,  et 
hoc  commune  cum  caeteris  est ,  snperfluum  fuit  di- 
cere,  et  nos  immtUabimur,  Quamobrem  iu  legendum 
esl.  Omnes  quidem  dormiemus ,  non  omties  autem  im- 
mulabimur,  Sl  enim  in  Adam  omncs  nioriuntur,  etin 
morte  dormitio  est;  omnes  ergo  dorroiemus  sive 
morieniur.  Dormii  autem  juxu  idioma  Scriplurarum, 
qui  mortuus  est  spe  resurrectionis  futurae.  Omnisque 
qui  donnii,  otiqiie  expergiscitur :  sl  umen  non  so- 
bita  vis  moriis  euin  oppresserit,  et  mors  somno  foerit 
copolaU.  Ciimque  [al.  namque]  omnes  ila  dormierint 
lege  naturae ,  soli  sancti  et  corpore  et  anima  in  me- 
lius  muubuntur :  ita  ut  incorniptio  omiiium  resor- 
geniium  sit;  gloria  autero  atque  moUtio  proprie 
Sanctonim.  i  Qiiodque  sequitur  juxia  Graecos,  l* 
&rifitf,  i/  ptnfi ,  sive  i^f^nfi  hfMfuO  (utruinque  enim 


m  EPISTOLA  CXIX. 

iegilor)  et  noslri  inlerpreUti  sunt,  in  momento  et  in  cUkni , 
icltt^  sive,  in  motuocuU  :  (a)  idem  Didymas  iia 
csplanaTit>:  c  Juncia  simul  omnium  resurrectione, 
rapieniur  obfyiaA  Giiristo  :  sed  hi  quos  mors  dissol- 
verit ,  qu»  prassens  sermo  significat.  Quando  enim 
dicit » in  puncto  temporis,  et  in  motu  oculi ,  aique 
momento»  fuiuram  omnium  resurrectionemi  cunciam 
primae  et  secunds  resurrectionis  excludlt  rabulain  ; 
ut  alii  primi,  aiii  novissimi  resurrecluri  esse  credan- 
tur.  Atomus  auiem  punctom  temporis  est,  quod  se- 
cari,  et  dividi  non  potest.  Unde  et  Epicurus  ex  suis 
atomis  mundum  siruit,  et  universa  courormat.  Ictus- 
que  oculi  sive  molus»  qui  Grxce  dicitur  poni^,  taiiia 
Teiocitale  transcurrit,  ut  pene  sensum  videntis  effu- 
giat.  Yerum  qiiia  in  plerisque  codicibus  pro  ^i^,  id 
est,  ictu ,  vel  motu,  pinii  legitur,  bocsentire  debemu.s, 
quod  quomodo  levis  pluma,  vel  stipula,  aut  tenue 
siccumque  folium  vento  (latuque  raptatur»  et  de  lerra 
adsubiimetransfertur;  sic  ad  ictum  oculi,  {b)  etad 
nutum  Dei ,  omnium  moriuorum  corpora  movebun- 
tur  parata  ad  advenmm  judicis.  Quodque  jungit  et 
dicit :  In  nom$ima  tuba  :  canet  enim  tuta^  et  morlui 
r^urgent  incorrupti,  el  nos  immutabimur.  Opartet  enim 
corruptibile  hoc  induere  incorruptionem  ;  et  mortale  hoe 
induere  immorialitatem,  803  duplicem  habet  intel-^ 
ligentiam,  ut  clangor  tuba>,  aut  vocis  indicei  magni- 
ludinem ,  juxta  illud  quod  scriptum  ,  est  :  Sicut  tuba 
exalta  vocem  tuam  (I$ai,  58) ;  aut  apertam  omnium 
resarrecilonem,  juita  illud  qiiod  in  Evangelio  legi'^ 
mus  :  Tu  autem  quando  facie  eleemosynam  ,  noli  tuba 
canere  ante  te  (Matth.  6.  t) ,  boc  est,  abscondite  Tac 
niisericordiam,  et  in  secreto,  ne  videaris  de  alteriiis 
niiscria  gloriari.  Quxrimus  aulem  cur  ad  povissimaui 
mbam  uiorluos  scripserit  resurrecturos.  Quando 
enim  novissima  dicitur,  uiique  aliae  prascesserunt.  Iii 
Apocalypsi  loannis,  septem  describunlur  Angeli  cnni 
tubis,  et  unoquoque  claugenie  ,  primo  videlicet,  se* 
cundo  ei  tertio ,  qtiartb  et  qiiiiito  et  sexio,  quid  per 
singulos  actum  sit,  indicatur  (Apocal .  8.  et  9).  Novis- 
simo  autem,  id  est,  septimo,  claro  tub»  strepitu 
personante,  mortui  suscitantur  :  corpora  qu»  prius 
babueraiit  corrupiibilin,  incorrupta  reclpienles.  Unde 
post  novissimam  tiibam  expoiiit  Apouolus  quid  sc- 
fjuatur  :  Canet  enim  tuba,  et  mcrtui  re$urgent  incorru- 
pti ,  no$  autem  immutabimur,  Qunndo  dicit ,  no$, 
aliuin  se  ,  et  eos,  qui  secum  sunt,  pntter  mortuos 
esse  significdt.  Ad  qiiod  inlelligendum,  sunt  qui  di- 
cant  morlttos,  qui  resurgant  incorrupti,  esse  corpora 
mortttorum  ;  eos  autem  qui  dicantur  esse  muiandi, 
animas  debere  accipi,  qiiando  in  maj<frem  gloriam 
fuertnt  commutato ;  et  pervenerint  in  virum  perfe- 


[a]  In  melioris  notse  codd.  Mss.  desiderautar  idem  Didy'^ 
nuu^  lum  sequiuir  junetam  simul  ommum  resurrectionem 
prwiens  $ermo  etgmficaty  omissis  scilicet  intermediis  nt- 
pieniur  obmm  chriAo^  eic. 

(b)  Duo  Mss.  vel  ad  maium  dH  :  Dimirum  ul  Grsec. 
vocem  ^,«  heic  quoque  redderenL  lalerim  ueque  iUud 
praeureundum ,  uU^amque  vocein  f.«v  >  et  f^ ,  quaruin 
altera  ab  ietu  sagittae,  altera  a  laocls  seu  iibr»  inoiu  iran- 
slau  est,  jamdiu  olim  ab  Hesycbio  confundi ,  ut  minime 
necease  sit  eorum  sequi  oonjecturam,  qui  m  mc(ii ,  pro  ui 
iriu»  legendora  censuerunt. 


570 
in  mensuram  astatis  pteniiuJiiiis  Christi 
{Ephes.  4.  15).  Alii  vero  asserunt ,  mortuos  debcri 
Intelligi  peccatores,  qul  resurgent  incorrupii,  ut 
possint  aetema  suslinere  supplicia  :  eos  auiem  qui 
commutantur,  esse  sanctos,  qui  de  virlute  in  virtu- 
tem,  et  de  gloria  tranaferuntur  in  gloriam.  Unde  et 
ad  incorrupiionem  mortuorum  ititulit :  Oportet  enim 
eorruptivum  hoc  induere  incorruptionem.  Ad  id  autem 
quod  dixerat :  no$  immutabimur^  illud  adjunxil  :  ei 
mortate  hoc  induet  immortalitatem.  Aliud  est  enim 
immortalitas,  aliud  iiicorrupiio ;  sicut  aliud  mortale, 
cl  aliud  corruplivum.  Quidquid  autem  mortale  est, 
ct  corruptivum  eA;  sed  non  quod  cerruptivum  » sta- 
tim  et  mortale.  Gorruptiva  quippe  suiit  corpora,  quje 
carent  anima ,  et  lainen  non  suiit  mortaiia ;  quia 
nunqoam  babuere  vitam ,  quae  proprie  804  i^ni- 
mantium  est.  Unde  signanler  Api)Slolus,  corruptioni 
incorruptioiiem,  mortalitati  immortalitatem  resurre- 
ctionis  futuram  tempore  copulavii,  i 

6.  Acaciiis  Grsareae ,  qu«  prius  turris  Siraionis 
▼ocabaiur,  post  Eusebiym  Pampbili  Episcopus,  in 
quarto  «u/i^^cTttv  (c)  ^i^xn/Mttn,  libro  proponens  sib 
banc  caindem  qoxstioncm,  latios  dispuuvit,  et 
utrumquesuscipiens,  quod  intcr  sc  videtur  cssc  con- 
irarlum,  post  principium  quod  omisimus,  sic  locutus 
est  :  f  Dicamus  primum  de  eo  quod  magis  In  plu- 
rimis  Godicibiis  invenitur  :  blece  myeurimn  dico  vo- 
bi$  :  omnee  quidem  dormiemue;  non  omne$  auiem  im- 
mutabimur.  Nysierium  dixit,  ut  aitentos  faccrel 
auditures,  de  resurreclione  pIcniusdisseriurus«'Dor- 
mitio  autem  mortcm  istam,  qijue  communis  cst  oro« 
nium,  significat :  unde  reciissimc  posuit,  quod  om- 
nes  dormiamus,  id  cst,  moriamur,  sicut  supradixit : 
Quomodo  in  Adam  omnoi  moriuntur  $ic  et  in  Chri$to 
f^mnee  vinificabttntur.  Cum  ergo  oiuiies  morituri  sint, 
auditc  sacramenta  quae  dico  :  Omne$  quidem  morio' 
mur  [al.  dormiemu$] ;  $ed  non  omne$  immutabimur. 
Canet  enim  tuba^  baud  dubium  quin  Angelus  septi- 
mus ;  el  mortui  re$urgent  ineorrupti.  Si  aulem  iocor* 
rupti  erunt  mortui,  quomodo  non  immutabuniur, 
cum  incormptio  ipsa  muiatio  sit?  Sed  hic  coinmu-» 
latio,  qua  Paulus  mutandus  et  saiicti  sunt,  gloriflca- 
tio  intelligitur.  Incorruptio  autcm  idcirco  commiinis 
cst  omnium,  quia  in  eo  miscrabiliorcs  erant  pecca- 
tores,  ut'ad  tormenta  perpciui  sim»  et  non  mortali 
ct  corruptibili  corpore  dissolvantur.  L^imus  iirca- 
dcm  cpistola,  Apostolo  disserente,  (d)  sacratam  di- 
versii^tem  resurrectionis  ,  non  in  naiura  corporum, 
sed  in  variciate  gloriae  :  dum  alii  resurgunt  ad  p<Bnas 
per|)etua8,  alii  ad  gloriam  scmpiternam.  Alia  cnim 
caro  volatilium,  alia  piscium ,  alia  jutnemorum»  ei 
corpora  coelesiia,  et  corpora  tcrresiria.  S/c,  iiiquii , 

(c)  Titulum  Acaciana  Itbri  mutant  hucusque  vulgati  et 
wiiknm  intiifAzm ,  sive  coUeeUxrum  queeakmum ,  pro  «»* 
(liiiTwy,  sive  variarum ,  aut  mixtarum  teguat ,  fiiciie  quidero 
oria  ex  Mss.  ballucinaiione,  \a  quibiis  geminum  x>,  et « ii 
axpe  oonftuduntur,  certo  tamcn  lapsu .  Nos  Veron.  Ms. 
auctoritate  resiiluimus,  in  quo  expressis  iilteris  esi  «v^. 
fknm.  GunQrmat  auiem  emendationem  noslram  iiise  Hiero- 
nym.  in  Cataiogo  cap.  96.  de  eodem  Acacio ,  ubi  eius  mo. 
fi»xm  WnffAxw  sex  volumina  euumerat. 

{d)  tn  aniiqua  edii  dis$ereiae  $ecreta,  dmrsttattm^  «u. 


971  JWCTI  UIERONYMl 

£rh  eLraurre^tio  mortuorum  (i.  Cor.  15,  59.  40.  42). 
Cui  ftcnlenlisD  magis  acquiescii  Ecclesia ,  ui  omnes 
communi  morte  moriamur,  el  uon  omnes  mulemur 
in  glnriam »  juita  illud  ,  quod  Daniel  scribit  :  Multi 
dormientei  in  terrie  pidvere,  resurgent ;  alii  in  gloriam 
mternam  ,  alii  in  eonfusionem ,  et  opfnrobrium  sempi- 
ternum  (Dan.  12.  2).  Qui  805  ^^^^  resurgent  in 
opprobrium  et  confusionem  senipiiernam,  non  resur- 
gent  in  xiernam  gloriam,  in  quam  Paulus,  et  qui 
cum  co  sunt,  muLil)uniur.  Qu  c  cum  ila  se  habeani, 
et  sic  intellccla  sinl  a  nohis,  eorum  tanlum  commu- 
rationem  suscipere,  qui  resnrgent  in  gloriam  :  p  c- 
calornm  aulem  el  infldelium,  qui  moriui  appellanlur, 
el  rcf^urgent  incorrnpti,  nequaquam  commutationem, 
scd  pceuas  pcrpeiuas  esse  dicendas.  > 

7.  Transeamus  ad  secuiidam  lectionem ,  quae  ita 
fertur  in  plerisqae  codicibus.  Non  quidem  omnes  dor- 
miemu$,  omnes  auiem  immutabimur,  Ex  qua  nonnulli 
nsscront  miiltos  vivos  in  corporibas  rcperiendos ;  et 
si  non  dormiani  omnes  ,  non  omnes  esse  morituros ; 
si  autem  non  moriantur  omnes ,  non  omnes  resurre- 
cturos.  Resurgere  enim  proprie  dicitur ,  qui  priiis 
moriendo  cecidit.  Unde  et  Paulum  volunt  scribere  in 
priina  ad  Thessaloniceoses  Epislola :  Nos  qui  vivimus, 
tfui  reiidui  erimus  [al.  sumui]  in  adventu  Domini ,  non 
pranfeniemus  eos  qui  (a)  dormierunt :  quoniam  ipse  Do- 
minus  in  jussu ,  ef  w:e  Archan^eU ,  et  in  tuba  Dei  de- 
scendet  de  totlo :  et  mortui  tn  Christo  resurgent  primum 
|:)l.  primt]  ;  deinde  nos  qui  vitnmus,  qui  restdui  sumus, 
siffiu/  cum  Ulis  rapiemur  in  mdfibus  obviam  Cltristo  in 
nera  :  et  ue  semper  cum  Domino  erimus  ( 1 .  Theu.  4. 
14.  et  seqq.).  Et  ex  his  dictis  probare  conaniur,  Apo- 
stolum  Paulnm,  et  qui  cumeo  scribebant  Epistularo, 
putasse  se  non  esse  morharos,  sed  reperiendos  in  die 
eonsummaiionis  in  corpore.  Quod  si  verum  esl,  erra- 
vit  Paulus  ,  et  hnmana  a^stimalione  deceptus  esl ,  nt 
arbitraretur  se  inveniendum  in  corpore :  quod  falsum 
esse ,  rerum  eiiius  approbavit.  Hoc  intellcxerant  et 
ipsi  Tbessalonicenses »  sacrantenta  sermonis  mystici 
nescientes,  et  conjecturis  variis  flactuabani,  dicebant- 
que :  Si  Paulus  inteniendus  in  corpore  est,  proxinius 
est  dies  judicii.  Undecorrigit  eos,  secundam  E|>isiol:im 
scribens  :  Rogamus  vot  fratres  per  adventum  Domini 
nostri  Jesu  CAriKt,  et  nostri  congregationem  in  ipsum , 
if(  non  cito  moveamini  mente ,  nec  terreamini ,  neque 
per  tpiritum ,  neque  per  verbum  ,  neque  per  efnstolam  , 
tanquam  per  not  mUsam ,  quasi  instet  dies  Domini :  ne 
qu%s  vos  seducat  ullo  modo ;  quoniam  ntit  discessio  vene- 
rit  prhnum^  et  revelatus  fuerit  homo  808  P^ccati , 
fitius  perditionis ,  qui  adversatur ,  el  extoUitur  super 
ontne  ,  quod  dicitur  Deut ,  aut  quod  colitur  :  ita  ut  in 
tmplo  Dd  sedeat ,  ostendens  se  tanquam  sit  Detu,  Non 
meminislis  quod  eum  apud  vos  estem  adhue ,  hase  dice» 
bam  vobkt  (2.  Thess.  2.  1.  el  sqq.).  Quibus  dictis  hoc 
agil,  ut  eos  revocet  ab  errore,  ne  puteni  diem  appro- 
pinquare  jodicii,  et  id  quod  scripserat :  Nos  qui  vivi- 
mus,  qui  residui  sumus,in  adventu  Domini  non  prme- 

[a]  Sic  pteriqne  Mss.  tom  Vulgatus  ioterpres ,  et  Grae- 
cii8>exlusio*«(M(fn|UvT«<.  Marl.  tamen  cum  Sras.  qm  dor- 


972 


niemus  eos  qui  dormierunt ,  alitcr  intelligani ,  qiiam 
inte*1igi  voluit  ipse  qui  scripsit.  Neque  eniin  Hcri 
polcst ,  ut  qni  ad  Timotlieum  scripscrat :  Ego  enim 
Jam  delibor^  et  tcmpus  resolutionis  meee  instat  (i.  Titn. 
4.  6 ) ,  pularct  se  in  carne  perpetuum  ,  ct  nunqunm 
esse  moriiurum ;  et  de  vita  (6)  terreoa  siatim  ad  re- 
giia  ccelestia  transiturum  :  prxserlim  ctim  ad  Koma- 
nos  scribens ,  eadem  diierit ,  Quis  me  liberabit  de 
corpore  mortis  hujus  ?  {Rom.  7.  24).  Et  ad  Gorinlbios , 
ilabitanles  in  corpore ,  peregrinamur  a  (c)  Domino. 
Magis  autem  votumus  exire  de  corpore ,  et  esse  cum 
Domino  (2.  Cor.  5.  8).  Qui  lixc  dicebat,  noverat  uti- 
<]ue  se  esse  moriturum.  Melius  est  igitur  spiritualiter 
senlire  quod  scriptiim  est ,  dormitionein  in  prxscnti 
loco ,  non~inortem  accipere ,  per  qnam  anima  a  cor- 
pore  separatur;  sed  peccatum  post  fidem  et  offensam 
Dei ,  dormitioncm(|ue  post  baptismum  ,  de  qita  et  ad 
Corinlltios  loquebatur  :  Et  ideo  inter  vos  mutti  in/irmi 
tunt,  tt  dormiunt  pturimi  ( I .  Cor.  11.  30 ).  Et  in  alio 
ioco  :  Ergo  et  qui  dormierunt  in  Christo ,  perierunt 
{Ibid.  15.  l):qui  cum  mortui  sinl,  non  sunt  perpetna 
niorle  pcrituri :  quia  non  in  mortali  crimine  continen- 
tiir ,  sed  levi  modicoque  peccato.  Quod  ct  alius  saii- 
clus  vitare  cupiens,  loquebalur  :  Ne  forte  obdormiam 
in  morie  {  Ps.  12.  4 ).  Est  enim  somnus  peccati ,  qni 
diicit  ad  mortem,el  est  aiia  delicti  dormiiio,  qitx* 
morte  non  stritigitur.  Qui  ergo  vixerit  ea  vita  ,  qox 
dicit,  Ego  sum  vita  {  Joan.  14.  6 )  (eteniin  vila  nostra 
abscondita  est  cum  Christo  in  Deo  [  Cotoss.  3.  3  ] )  et 
nunqiiam  ab  ea  fueiit  srparalus,  nec  ad  mnrlem 
usquc  peccaverit ,  isie  de  viventibus ,  cC  semper  vi- 
ventibiis  esse  dicitur;  de  quibus  ct  Solvator  in  Evan- 
gelio  Jounnis  mystico  sermone  teslatur :  Qtd  credit  in 
me,  non  morietur,  Et  omnis  qui  vivit^  et  credit  inme, 
non  morietur  in  (gtermm  {Joan.  11.  25.  26).  Unde  et 
Aposloliis  ,  Domini  sui  calcans  807  ^e^tigia  ,  ea 
docuit  discipulos,  qux  didicit  a  magistro.  Omnes  ila- 
que  non  dormiemns.  Qiii  eniin  omni  custodia  servat 
cor  suuin,  ct  ad  Christi  praecepta  vigilat,  mandaiif|oe 
ejiis  ineinor  est ,  dicenlis  :  Vi^ltate ,  quia  nescitis  qua 
tiora  fur  veniat  (  Jf  a(^/i.  24.  42 ) ,  Et  in  alio  loco  :  Ne 
dederis  somnum  ocutis  Utis ,  et  palpebris  tuis  dormittt' 
tionem  {  Prov.  €.  4  ) ,  ut  sulvus  flas  :  quasi  caprea  de 
viiicuiis  ,  ct  quasi  a\is  de  laqiieis ,  istc  non  doriniet. 
Cum  igitur  quidam  non  dorniiant ,  qui  scmper  in 
Christo  vivuiit ,  et  vigilant ,  scqiiitur  ut  nequaqnain 
omnes  donmant ,  et  e  contrario  oinnes  imiuntenttir ; 
non  immuuitione  glori»;,  quae  proprie  debelur  Sanctis, 
sed  ea  immutatione ,  qua  corruptivum  hoc  tncorni- 
plivum  efficilnr;  ut  vel  poenas  vei  praemia  recipiat 
scmpiterna.  Qiiod  et  si  dormierit  aliquis  in  Christo , 
et  negtigeiitiae  somno  obdormierit,  debet  audire  qaod 
scriptuin  est.  Numquid  qui  dormit,  non  resurgett  {Ps. 

(6)  Falso,  et  contra  vetemm  oronium  exemplariiun  fi- 
dem,  conliniio  Erasnmm  secutus  editor  Benedictinos  ,  de 
vita  wtema  legit  pro  terrena,  qood  lamdiu  aotea  Victorius 
ip»e  ex  octo  codicibus  resliluerat. 

(ci  Yelus  editio et  prcesmes  esse  cum  nomino,  quem- 
admodnm  fere  Vulgat.  et  Tertull.  de  ResurrecUone  cir- 
nis,  et  libro  conira  Marcionem  quinto,  jmnwrari^  seu 
prcBsenus  esse  ad  JDomwttm,  Graec.  imi  iv^iii4i««(  %^  t^ 


975 


EPISTOLA  CXIX. 


m 


iO,  9  )  Qui  vero  non  dormit ,  sed  vigilat ,  ct  semper 
vivil  in  Ctiristo,  de  vila  ad  viiam  transiel,  sive  rapie- 
lur  in  nubibus,  ut  seinper  cum  Oomino  sit.  De  istius- 
modi  dormieniibus  L.'izarus  erat,  de  quu  Duminus  ait, 
Laxarut  amicui  nasler  dorniiL  El  de  hoc  donniente 
dicebat  ad  Marlbam,  Qui  credh  in  me,  eliamsi  moriuui 
fuerit ,  tivet :  et  omnis  qui  vivit ,  et  credit  in  tne ,  non 
morielur  in  celernum  (Joan.  11.  11.  25.  26).  Qui  enim 
tola  mcnte  iii  Cbristo  confidit ,  eliamsi ,  ut  bomo  la« 
psus ,  mortuus  fueril  (a)  in  peccato ,  fide  sua  vivit  iu 
perpeluuui.  Alioqui  mors  isia  communis ,  et  credcn  • 
iibus  et  non  credcntibus  debctur  aequaliier ;  et  omncs 
pariter  resurrecturi  sunl ,  alii  in  conrusionem  xler- 
nara,  aiii  ex  eo  quod  credunt,  in  sempilernani  vitam. 
Et  sic  stare  polest,  ut  qui  credit  in  Cbristo,  non  mo- 
riatur ;  el  eliainsi  mortuus  fueril,  vlvat  in  perpctuum. 
Quod  juxia  corporaleiu  mortem,  excepto  Euocb,  ei  Elia 
{Genei.  5 ;  eM.  Reg.  2) ,  nulli  conligisse  pcrspicuum 
est.  Qui  autem  (idci  maguitudine  semper  vivuut  tn  Cbri- 
slo ,  nou  dormient ,  nci)ue  morieniur :  sed  imiiaioies 
erunt  viix  Apostolico*,  qui  absque  uUa  culpa  vixerunt  in 
lege  jusiitiae ;  et  ad  ftdem  Domini  transeunles  ,  cre- 
dentesque  in  eum,qui  fjlOS  ^i^  vocalur,  etresurre- 
ctio,  nunquam  dormiere,  nunquam  roortui  siinl.  Anima 
enim ,  quce  peccaverit ,  ip$a  morietur  (  Ezech  18,  4 ) , 
Sicut  igitur  anima,  quse  peccat,  vivente  eorporc  mor- 
tua  est  icteademdie  qna  peocaverit,  dormit  In  morte; 
dicente  Ecclesiaste :  (b)  Qui  peecaverit,  mortuus  est  ex 
tunc ;  sic  anima  qux  Ciiristi  prxcepta  servaverit , 
eliamsi  corpus  mortuum  fucrit ,  vivet  in  aeternum. 


Tfaeodoro  vidclicet,  Apollinario,  et  Dindoro,  qui  unam 
sequujnlur  scntcntiam  :  qiiorum  Oiodorus  liapc  scri* 
psit.  t  Residuoi  atque  mventei ,  Paulus  Apostolus  vn- 
eai ;  non  quo  Tclit  inielligi  ct  se  et  alios  resurrectionis 
tempore  in  corpore  repericndos :  sed  noi  dixit,  pro  co 
quod  est,  juita;  de  quorum  et  ego  sum  numero.  Ipsi 
eiiim  rapientur  obviam  Christo ,  et  non  iieccatores. 
Yiventes  autem,  non  juxta  tropologiam,  sanctos  acci- 
pimus ,  qui  peccato  (c)  non  mortui  sunt »  sed  omnes , 
qiios  in  corpore  advenicns  Christus  invenerit.  Quod- 
que  sequitur  :  Non  prcBveniemui  eoi ,  qw  dormierunt , 
nequaquam  ad  peccatores  referre  debemus  :  809 
ncque  enim  pcccatores  cum  justis  rapientur  ub- 
viam  Cbristo  (d)  sed  ii,  quos  mors  dissolverii.  Yerum 
quid  ista  perquiro  ,  et  Apostolicis  diclis  calumniani 
facio,  com  ipse  mauirestissime  scribat :  qui  reiidui 
iumui  in  adventu  Domini  ?  Qui  sint  aulem  residui , 
vcrbis  discimus  Salvatoris  :  Sicut  in  diebui  Noe  duce- 
bant  uxorei,  et  nubebant;  et  repente  venit  dituvium^  et 
tnlit  omnei :  iic  erit  adventus  Filii  hominii  (Matth.  24 ; 
et  Luc.  17).  Quibus  sermonibus  approbatury  in  flue 
inuodi  multos  Tivos,  et  adbuc  in  corporibus  reperieii- 
dos.  Sequitur :  In  juau,  et  in  voce  Arciiangeli^  et  mor- 
tui  reiurgent  primi,  Et  buc  rursum  Salvalor  loquitur 
in  Evangelio  :  Media  autem  nocte  ipomui  venit  (Mattb. 
io.  6 ) ;  qui  utique  vivenles  in  corpore  deprebendet , 
(]u:indo  duo  erunt  in  tectulo  uno  :  umu  ai^metur^  et 
aiiui  reUnquetur  :  et  dum  molenlei ,  una  atiumelur ,  et 
aiia  retinquetur  ( Luc.  17 ).  Quibus  dictis  ostenditur , 
niedio  noctis ,  sccuris  omnibus ,  consuromatiouoro 


lloc  autem  sciendum,  quod  magis  conveniat  veritai) ,  ^  mundi  ese  venturam.  » 


ita  legere  :  Omnei  quidem  dormiemuit  non  omnei  au' 
tem  immutabimur  :  maiime  quia  sequitiir ,  Mortui  re- 
turgent  incorrupti^  et  noi  immutabimur,  Si  enim  omnes 
sunt  immutandi,  juxla  aiteram  lectionem,  quomodo 
postea  dicitur ,  qunsi  praccipiium  atiiue  privatum  ,  et 
propiie  Apo2»tolorum  ,  et  noi  immutabimur?  Quando 
autem  dicit  nos,  sauctos  quosque  siguificat. 

8.  Quaeritis  (|iiomodo  intelligenduni  sii  iilud,  qiiod 
in  prima  ad  Tlicssalonicenses  Epistola  scribiiur :  Hoc 
enim  vobii  dicimui  in  verbo  Domini :  quia  noi  qui  vm- 
imii,  qui  residui  sumui,  in  adcentu  Domini  non  prcete- 
niemui  eoi ,  qvi  dormierunt :  quoniam  ipse  Donmui  in 
jusiu ,  et  in  voce  Archangeli ,  et  in  tuba  Dei  descendet 
de  coeto ;  et  mortui  qui  in  Ciiristo  sunt^  resurgent  primi : 
dehide  nns  qui  vivimus  ,  qui  reiidui  sumus  ,  simul  cum 
iiUs  rapiemur  in  nubibui  obviam  Christo  in  aera;  et  nc 
eemper  cum  Domino  erimui  (1.  Tlien.  4.  i^.et  seqq.). 
Super  quo  quamvis  superior  Acacii  dispuuiio  plenius 
ventilarii ,  tamen  diccndum  est  quid  videatur  aliis , 

[a]  Facile.  inteUlgas ,  si  levi  peccato  fuerit  ohstrictus  , 
minime  vero  mortati,  ut  vocanl :  qoemadmodum  paulo 
superius  ex[)Hcaverat  de  iis,  aui  non  sunt  perpetua  morte 
morituri.  Nec  majori  opcra  defendi  oporlere  videtiir  ioais 
iste,  quem  iciscite  niinium ,  et  misere  quidam  ex  hete- 
rodoxis  calumuiantur. 

ib)  Locum  hunc  Kcclesiasiis  cap.  8.  t.  it.  cx  antiquis 
mterpretibus,  Aquila,  Symmacho,  et  Theodotiooe  recitat , 
qui  MOAvcy ,  id  est  nun-tuus  est,  traDstuIerunt  verbuiu  He* 
braicum  Maath,  quod  LXX.  ind  ««n  sive  ex  tunc  Inlerpre- 
MU  sunl.  Porro  ulramque  simu!  icterprctationem  neclit 
Hiur.  iit  novam  kide  et  rursum  perclegantem  sculeutcmi 
«luat. 


9.  Origenes  in  tertio  volumine  (e)  iinyiittxw  Epi« 
stolas  Pauli  ad  Tbessalonicenies  priroae ,  post  multa  , 
qu;e  vario  prudentique  serroone  disseruit,  bxc  iniulit : 
de  quibus  nulli  dubiuro  est  el  Acacium  plcraque  li- 
basse.  c  Quid  est  ergo  quod  scribunt  Thessaloniccn- 
sibus  in  verbo  Dei  Paulus  et  Sylvanus  et  Timotheus  : 
Nos  qui  vivimus,  qui  residui  ittmui,  m  adventu  Doimni 
non  prcBveniemui  eoi^  qui  dormierunt?  Qui  sunt  isii 
viventes  qui  loquuntur  lalia !  Utique  Paulus  non  ab 
hominibus,  nec  per  bomines  Apostolus  ( Gat,  1 ) ,  et 
Ciirissimus  ejus  fliius  ia  lide  Timotheus,  et  Sylvaiius, 
qui  illis  erat  et  afifectione  el  virlutibus  copulatus.  Et 
hoc  non  soluro  illi ,  sed  quicumque  Pauli  et  scientia  , 
et  conversatione  similis  est ,  dicere  potesi :  Noi  ani 
vivimui ;  quoruro  corpus  mortuum  est  propter  pecca- 
tum ;  s-piritus  autem  vivit  propter  justitiam  :  et  quo- 
ruin  moriiflcata  sunt  merobra  super  terraro ;  iia  iit 
nequaquaro  concupiscat  caro  contra  spirituin.  Si  eniiii 
adhuc  desiderat  caro,  vivit;  et  quia  vivit,  desideral ; 
et  non  sunt  mortiflcala  membra  illius  supcr  terram. 
Quod  si  roortiflcata  sont,    810    nequaquaro  coiitra 

[c]  Absque  negandi  particula  Yeronensis  liber ,  non  ta- 
meu  alio  sensu. 

[d]  Rursum  post  Basiieensem  editor  Benedictinus  ted 
eos ,  nec  Latine ,  nec  vere.  EmendanUir  a  scriptis  et  Vi- 
ctorio.  .  . 

[e]  Saepius  alibi  v^-pftue»»  Origenis  Hicron.  meinmt , 
nnnquam  vero  «n-niuftuA» ,  quemadmodura  in  hucusque 
editts  legehatiir  hoc  loco,  nuUo  quidem  «ensns  dispondio, 
fatsa  tameu  lectione,  quam  casltgaYimus  ope  Mss, 


975 


spiritom  eoncnpiscunt,  qa«  mortificiUone  so),  hujus- 
cemodi  detiderinm  perdidenint.  Sicut  igitur  qui  vita 
caniere  praesenti,  et  ad  meiiora  translati  sunt,  magit 
▼iTunt,  deposito  mortis  corpore,  et  vitiorum  omnium 
inoeniivis :  sic  qui  mortificationem  Jesu  in  corpore 
8U0  circnmferuni,nequaqnam  vivunt  jnxia  carnem,  sed 
jnxta  spiriinm  :  vivnnt  in  eo  qui  vita  est ,  el  vivit  in  eis 
Christus,  de  quo  scriptum  est:  Vivent  e$t  iermc  Deiel 
tfieax,  qm  e$t  Dei  virtui,  Deique  sapientia  {Hebr.  4.  43). 
Vivont  enim  in  quibus  vivii  victus  Dei,  omni  hnmana 
fragililate  deposiu ;  et  in  quibus  vivit  sapieniia,  qu» 
abscondita  est  in  Deo ;  et  in  quibus  vivit  et  operaiur 
jostitia.  Ghrislns  enim  factus  est  nobis ,  non  soinm 
justfiia  ex  Deo,  sed  et  sapientia,  et  omne  quod  virtus 
est  ( f .  Car.  1 ).  Et  siquidem  in  praesenii  loco  se  a 
dormieniibus  et  in  Christo  mortuis,  qui  hanc  scribunt 
Epistolam,  separarent ,  vidcbatur  [al.  videtur]  super- 
flua  adnotatio,  et  ex  uno  loco  assumplum  lestimonium 
non  valeret.  Nunc  vero  eodem  sensu ,  quia  et  eodem 
spiritu ,  in  prima  ad  Corintliios  loquilur ,  Omnei  non 
dormientui ,  omttef  autem  immutalnmur ,  in  momento  , 
in  motu  ocuU ,  in  novinima  tulHi,  Canet  enim  tuba ,  et 
mortui  resurgent  incorrupti ,  et  noi  immutabimur  (I . 
Cor.  45.  51.  55).  Hoc  quod  in  pr»sentl  loco  scriplum 
est :  In  tuba  Dei  deicendet  de  coslo;  compara  illi  quod 
ad  Corintliios  dicitur  :  In  novtaima  tuba ;  canet  enim 
tuba  (1.  Cor.  45.  52),  (a)  illi  autem ,  quod  ad  Thessa- 
lonicerises  legitur :  Et  mortui  in  Chriito  reiurgent  pri- 
ttu  (4.  Tkea,  4. 45),  hoc  qiiod  ad  Corinihios  scripium 
est,  Et  mortui  reuirgent  incorrupti.  Porro  quod  sequi- 
tur,  Deittde  noi  qui  vivimui^  qui  reiidui  sicmtrs,  ilii  re* 
8|M>ndet :  Et  noi  immutabimury  quorum  utnimque  sic 
intelligi  potest.  Nos  qui  vivimus ,  qui  residui  sumus 
in  adventu  Domini,  ct  nos  qui  immuiabimur,  et  non 
fiumus  ex  his ,  qui  appellantur  moriui ,  sed  vlvimus : 
iddrco  praBsentiaro  Domini  noii  in  morie,  sed  in  vita 
pnestolamur ,  quia  de  israelitico  gencre  sumus ,  et 
electae  sunt  de  nobis  reliquiae ,  de  quibus  Dominus 
olim  loqoebatur.  Dereligui  imVif  aptem  mitiia  81 1 
virorum ,  qui  non  curvaverunt  genu  Baat  ( 3.  Reg.  49. 
48 ).  In  Joannis  quoque  Evaiigelio  vivorum  ,  et  non 
vivorum,  duplex  ordo  describilur.  Omnii  qui  credit  in 
mf ,  etiamri  morluui  fuerit,  wvet :  et  omnii  qui  vivit,  et 
tredit  in  me,  non  morietur  in  (elernum  ( Joan.  44.  25. 
26 ).  Si  vivos  iui  iiitelligimos ,  ut  jam  a  nobis  dictom 
est»  dormientes,  et  in  Ghristo  mortuos  illos  esse  cre« 
Uanms ,  qni  cum  velint  in  Christo  yivere,  tamen  pec- 
cato  mortui  sunt.  Sin  autem  reliqui» ,  et  electio  ae- 
cundum  gratiam ,  appdlantur  viventes ,  qui  non  iia 
credont ,  nec  de  Israelitica  nobiliiate  generaii  sont , 
dormientes  et  mortui  appellabuntur  [al.  appellantur] 
in  Chrisio.  > 
40.  Sont  qui  hunc  locom  ita  edisserant,  Vivi  appel- 

(a)  Cootra  Hierooymi  sive  Origenis  mentem  addant 
voigati  omnes  et  ceetera ,  qoasl  qo»  sobsequuiitur  hujus 
versiculi  et  mortui  resurgetH  incorrupti ,  ona  simui  supe- 
riori  sententi»  comparanda  sint ,  cum  imo  ad  sequeatem , 
otpianlssime  ex  contextu  iiqoet,  sint  refereoda.  Expooei 
uefiere  Veronensis  iiber  admonuit ,  ex  quo  ilem  animad* 
veramoB  cooslanter  vocem  tuba  post  canet  mm  omilli , 
quod  ex  uno  Graeco  verbo  ««Xvimt  sic  forlasse  olim  Latiae 
P^umftiit. 


SANCn  HlERONTMi  tr76 

lantur,  qui  nunqoam  peceato  mortol  sont,  qol  autem 
peccaTerunl,  et  in  eo  qood  peccaverunt,  mortoi  sodi: 
et  postea  conversi  ad  poenitentiam  ,  purgant  aniiqos 
delicta,  mortui  appellantur,  quia  peccaverunt :  in  Chri< 
sto  autein  mortui,  quia  piena  ad  Deum  mente  conversi 
sunt.  Porro  qui  vivont ,  et  habeni  testimonium  fldel, 
et  necdum  receperunt  proinissionem  Del ,  qoi  et  de 
aliis  melios  quiddam  (6)  cogitavit,  ut  non  absque  his, 
qui  jusii  sunt  coronentur,  in  co  habent  beatitudinem, 
qnod  fruuntur  bono  conscienti»,  et  vivont,  et  relicti 
sunt  in  advenlu  Domini  Salvatoris.  Sed  quia  ciemens 
est  Deua ,  et  vult  salvare  etiam  eos  qui  dormieruiit , 
et  in  Christo  mortui  sunt,  non  prxvenient  illos,  neque 
aoli  rapientur  in  nubibus :  sed  juxta  excmplum  Evan- 
gelicx  parabolx  {Matth.  20),  unom  deharinm,  unam* 
qiie  mercedem,  et  ondecimx  hors  operarii,  et  prinix, 
qui  in  vineam  roissi  sunt ,  salutis  pretium  accipieiiL 
Nec  hoc  alicui  videatur  injustum ,  ot  dispar  labor 
unum  prxmiuin  consequatur.  Magna  quippe  diversi- 
tas  est  eorum,  qui  post  vulnera  sunt  sanati,  et  eorum, 
qiii  nunquam  viderunt  (e)  mortis  lerrorem.  De  hls 
puto  dictum  :  Quii  eit  homo ,  qui  vivat ,  et  non  videat 
mortem  ?  redimet  de  morte  animam  iuam  (Pi.  88.  45). 
Ncqoe  enim,  ut  quidam  putanl,  quis  pro  SU  ^ 
qood  cst  nullus ,  accipitur  :  sed  quasi  dixerit ,  qnis 
putas,  juxla  illtid,  quod  scriptum  est :  Quii  iapient^ 
et  intelliget  haicl  {Oiee  44. 10).  Et  in  alio  loco :  />omt* 
ne ,  quii  habitabil  in  tabemaeulo  tttot{  Pi.  44.  4 ).  Ct 
itcruin  :  Quii  eognovit  iemum  Domini  ?  {Rom.  44.31). 
Residui  ergo  erunt  de  credeutibus  paiici ,  qui  adven- 
tum  Domiiii  videant,  secundum  id  quod  Deos  {d)  Ver« 
bom  est ,  neqoaquam  in  vilitate  carnis ,  sed  iii  gloria 
triumphantis.  Et  considerandum  quomodo  prinium 
dormicntes  appellaverit  :  deinde  iu  Chrisio  mortiios, 
quos  viventes  prxvenlre  non  poterunt.  Qoi  enim  non 
cnstodlerit  hoc ,  quod  scriptum  est :  Ne  dederii  so- 
nmum  oculii  tuii,  neqne  patpebrii  tuii  dormitationem ; 
nt  ialvui  fiai ,  ricut  eaprea  de  vincuiii ,  et  eicut  avii  di 
taqumi  {Prov.  6.  4),  dormiet,  et  culpabili  sopore  lor* 
pescei :  cumque  dormierit,  transibtt  in  mortem.  Sicut 
enim  movetur  qui  vigitat,  sic  qui  donnit  jacet  immo» 
tus ,  et  mortis  torpet  similitudine.  Quod  autein  dor- 


{b)  Kx  boc  Pauli  loco  ad  Hebraeos  IT.  c  Et  hi  omnes 
lesUmonio  fidei  probali,  non  aoceperunt  repromiasionem , 
Deo  pro  nobis  melius  providente ,  ut  non  sine  nobis  oon- 
summarentur,  i  imde  isUiaec  pene  ad  verbum  sumpta  esi 
sentenlia,  quod  eliam  a  Vielorio  observatum  est ,  coosut 
legendum  coqHamtt  qood  ad  Deum  referalur ;  noo  coailant, 
ui  viiiose  cum  suo  Erasmo  Marlianseus  praefert.  Locum 
ex  tribus  Mss.  sed  prscipne  Veronensi  emendavimus. 

(c)  Quidam  Mss.  mentu  terrorem  :  perperam  vero  Mar« 
lUnaeus  mortis  errorem^  nullo  sensu,  fegerat. 

(d)  Martianaeus  cum  Erasmo ,  aliisque  nonnullis  velu< 
stionbus  edltis ,  neum  verbum  factum  est ,  qua  lecliono 
Laeresim  obtrudi ,  Arianumque  sensuni  inmiisceri ,  multa 
opera  Victorios  probat.  Existimat  aulem  ab  Uieronymo 
scriptum  {msse  ^  tecundum  id  quod  Deui  verbum  caro 
factum  estf  quod  nempc  ideni  velit  non  Filium  lantum  Dei 
respici,  sed  Filium  humanajam  came  Indutum,  cum  sta- 
tim  addat,  Nequaquam  in  nUlale  camis ,  sed,  etc.  Qoae 
Gonjeciura  cum  non  usque  adeo  nobis  probelur  ex  ii^ 
oontextu,  vocem  tamen  factwn ,  quam  de  Dei  Vert)o  dicl 
Christianae  aures  refugiunt ,  decem  antiquorum  codicuni 
ope,  amovimus  hinc  et  delevimus,  Viclurium  ipsiim  ex 
uarie  secuii,  qui  locum  ex  aliquot  Brixianis  Mss.  eumdeu 
m  roodum  jam  restituerat. 


.977  CPISTOLA  CIIX. 

iniiionem  sequalur  mors»  ei  prima  &d  Cortntbios 
Episiola  docere  uos  poterit ;  in  qua  ita  scripium  esl : 
Nune  autem  ChmlM  turtmt  ex  mortms  ^  primitiiB 
dormientittm :  quia  per  haminem  mori ,  et  per  hominem 
resurrectio  mortuorum  ( 1.  Cor,  15.  20.  21 ) :  Et  posl 
paululum  :  Non  omne$  dormiemus  »  sed  omnes  jmmu- 
talnmur  in  momento ,  in  ictu  oculi ,  in  novtsitma  tuba. 
Canet  enim  tuba,  et  mortui  resurgent  incorrupti,  et  no$ 
immutalnmur  (Ibid,  51.  52).  Cum  ergo  baecde  dormi- 
tione  dicantur,  el  morte,  et  illud  legamus  in  Apostolo, 
Surge  qui  dormis ,  et  exurgB  de  mortuis,  el  Ulundnabit 
te  Christus  { Eph.  5. 14),  juremus  Domino,  et  votum 
faciamus  I>eo  Jacob ,  unusquisque  dlcens  in  corde 
6U0  :  Si  ascendam  super  stratum  meum^  si  dedero  lo- 
mnum  oculismds,  et  palpebris  meis  dormitationem,  donee 
inveniam  locum  Domino  :  baud  dubium  quiti  in  anima 
8ua,  tabernaculum  Deo  Jacob{Ps.  131);  ul  Deus  iii  illo 
^ierna  sede  requiescat.  Sequitur :  Quia  ipse  Dominus 
injussu;  et  reliqua.  Descendet  enim  missus  a  Patre,  non 
diversilate  virtulis ,  sed  dispensatione  judicis ;  et  de- 
scendel  ad  eos ,  qui  deorsum  sunt ,  Yerbum  Dei  el  sa- 
pientia,  813  ^^  veritas,  aique  justitla.  Et  quan^ 
quam  moriui  sint,  ad  quos  dignatur  descenderc :  non 
tamen  suntabeoalieni.  Mortuienim  vocanturin  Cbri- 
sto.  Qtti  aulem  vivunl,  hoc  habent  phvilegium,  quod 
eliguntur  e  pluribus.  Atumen  utrqinque  agmen ,  et 
Hiortoorum  inChristo,  et  viventium,  rapientur  pariter 
in  nubibus  obviam  Cbristo ,  ut  non  euin  cxspectent , 
donec  ad  tcrrena  descendat ,  sed  prxsentia  iilius , 
et  contubernio  in  sublimibus  perfruantur.  Quania- 
que  dementia  Cbristi,utpro  saliite  noslra  nonsolum 
caro  factus  sit,  sed  ad  mortuos  usque  descenderit, 
et  in  ipsa  morte  habeat  signa  vivenlium.  Aqua  cnim 
ei  sanguis  de  l:itere  ejus  egressa  suni  {Joan.  19). 
Descendit  igiiur  sermo  divinus  voce  Arcbangeli  pras* 
ceJente,  et  prxparante  sibi  viain  in  liis ,  qui  ejus 
possunt  ferre  praesentiam.  Quod  ut  queamus  intelli- 
gere ,  primi  adventus  mysteria  cogiioscamus.  Scri- 
ptum  esi  de  Joanne,  qui  prsecursur  ejus  fuit,  quod 
in  eremo  dixerlt :  Ego  vox  clamantis  in  deserto ,  ct 
reliqua.  Quid  clamavit  vox  in  deserto  ?  Parate  viam 
Domini,  rectas  facite  semitas  ejus  (Matth,  3.  3;  Luc. 
3. 4;ifarc.  1.  5; /oan.  1.  23).  Ob  quod  praemium 
qiiamve  mercedem  ?  Omnis  tMllis  implebitur^  et  omnis 
mons  et  colUs  humiliakitur :  et  erunt  prava  in  direeta  ; 
et  aspera  in  vias  planas :  et  videbit  omnis  caro  salutare 
Dei  (Isai,  40.  3. 4).  Hoc  autem  ideo  quia  y^r^iim  caro 
factum^  et  hayitavittn  nobis  {Joan.  1.  14).  Nunc  au* 
lem  nequaquam  vox  Propbet»  in  deserto  erit :  sed 
vox  Archangeli  parantis  vias ,  npn  in  carnis  humili- 
i.ite  venientl ,  sed  ei ,  qui  est  apud  Pairem  Verbum 
Deus.  Et  tuac  quidem  egrediebantur  in  desertmn , 
II i  aodirent  assumpti  hominis  prxcursorem ,  el  vi- 
flcrent  ariindiDem  vento  agitaum  {Luc:  7),  de  qiia 
fact»  Bunt  tibiie ,  et  vocaiis  calamus ,  qui  in  ore  pue« 
rorirai  dulci  sonat  modulamine ,  canentium  in  pla- 
teis  atque  dicentium  :  Cantavimus  vobis,  et  non 
sattastig  {MaUh,  11.  i7.  et  Lnc,  7.  32).  Nunc  autcni 
in  voce  Arclangeii  praecedentis  Domihum  desceu'^ 


978 
denlem  de  coelis,  et  in  clarissima  luha,  unusquis- 
qiie  crcdentium ,  vel  ad  prseliom ,  vel  ad  sacerdou- 
lia  ministeria  provocatur.  Lcgimus  in  Ni.merorum 
libro  {Cap.  10.  v.  3),  sacraUs  Deo  tubas ,  qux  (a) 
ante  ostium  personent.  Sin  autem  magna  est  vox 
Angeli,  et  tubae  Archangeli ,  quanto  major  erit 
lubae  S14  Dei,  quae  parat  vlas  primum  dornijen- 
tium ,  et  mortuorum  in  Cbristo ;  deinde  eorum ,  qui 
vivunt,  et  residui  sunt ,  el  sermonis  Dei  praistolan- 
lur  adveiitum?  Forsiun  simplicis  lubae  clangor  dor- 
niientibus  et  mortuis  iu  Christo  necessarius  est :  vox 
aulem  Archangeli  {b)el  tubye  Dei,  liis  qui  vivunt, 
et  iR  praesentia  Dei  reservantur.  Videamus  quid 
possit  intelligi ,  etid  quod  sequitur  :  Simulcum  illis 
rapiemur.  Qiio  verbo  ostendi  piiCo ,  subitum  ad  me- 
liora  transcensum  :  et  idcirco  raptum  se  voluisse 
dicere,ut  velocitas  transeuiuis,  sensuin  cogiuntis 
excederet.  Quod  et  in  alio  loco  ejudem  verbi  pru- 
priet^ite  signavit :  c  Scio  hominein  in  Christo  aiile 
aiinos  quatuordecim ,  sive  io  corpore .  nescio ,  sive 
extra  corpos  nescio,Deusscit,  rapiumistiusmodi  usque 
ad  tertium  coalum.  Et  sciohtijusmodi  hominem,  sive  in 
rorpore,  sive  exlra  corpus  nescio,  Deus  scil,  quia  ra  • 
piusest  in  paradisum,  et  audivit  verba  inelTabiria.quac 
noii  licethomini  loqui.i(2.  Cor,  12.2,  etseqq.)k\iieuUn 
proficienies  er  (ul  iu  dicani)  gradicntes  ad  majora 
crescebant ,  donec  fierint  juxU  id  quod  scriptum  ost 
Magni  valde  nimis  :  et  quosdam  in  coelum  assumptos 
l('gimus.  Paulus  autem  vas  electionis  in  lertium  CQelnin 
raptus  ascendit :  et  idcirco  audivit  verba  ineffabilia. 
Quomodoautem  hi,  qui  rapinntur  in'nobibu8,  ra- 
piantttr  obviam  Christo,  diligentius  contemplandiini 
est.  Scimus  nubes  PropheUs ,  quibus  pra^cepit  Deus 
ne  piuerent  super  Israe!  imbrem ,  quando  impieve- 
riint  mensurain  patruin  suoruro ,  et  facu  est  Lex  vi 
Prophetae  usque  ad  Joannem  Baplislam  {Matth,  11. 
13).  £t  quia  Deus  posuit  in  Ecciesia  primuni  Apo- 
slolos,  secundo Prophetas  {Ephes,  4.  li) :  non  solmn 
Prophelae,  sed  et  Apostoli  nubes  intelligendi  sunt.  Si 
quis  igiiur  rapitur  ad  Cbristum,  asceiidit  super  nubes 
Legis,etEvangelii,  superProphetas,et  Apostolos:  et 
assumptisalis  colombae,  eorumqtie  doctrina  ad  excelsa 
sublattts,  occurrit,  non  deorsum  sed  in  aere ,  et  spiri- 
tuali  intelligentia  Scripturarnm.  Occurrens  autem  in 
spiritualibtts,  terrena  dimitiens,  sive  ille  sil  dormiens, 
sive  in  Christo  mortnus,  sive  vivens,  etie  illius  pras- 
sentiam  reservatus  semper  cum  illo  eritet  perrruetur 
Verbo  815  ^i*  et  sapienlia,veriUteatquejustiiia. 
ll.Hjeccelerisermone  dicUvi,  quid  eruditi  viri 
de  tttroqoe  sentirent  loco ,  et  qnibos  argumentis  suas 
vellentprobaresententias,  vestrae  pnidcntiae  expo- 
nens.  Neque  enim  Unia  est  meae  posiiliuiis  auctori* 
U8 ,  qui  nihil  sam ,  et  invidorum  lantum  morsibus 


(a)  Tttbas,  quibus  mortni  ad  jadicium  convocalmntur , 
iis  comparat,  quibus  olim  dangeotibus  ad  osHum  tabema- 
cttH  fandms ,  populos  Israel  exciebattir.  Conferendus  est 
itaque  adnoutus  Numerorum  lociis ,  unde  apertissiaie 
coQsUbit  legendtim ,  ut  reposuimus ,  anU  osHmn ;  non  ut 
vitiose  Hartianxiis,  aliique  ex  ediliset  Mss.  ante  hosHas. 

[b]  Voces  d  tub(e  M  ia  Vw>nvDSl  Ms,  dcsideraBtur. 


m 


SANCTI  IIIEIRONTMI 


m 


paico,  qiiania  eorum  qulnosiaDoinino  praecesserunt. 
Nec  juxta  Pyihagorae  discipulos,  prxjudicata  doctoris 
opinio.seddocirinae  ratio  ponderandaest.Siquis  autein 
contrari»  factionis  immurrourat ,  quare  eonim  expia- 
nationes  legam ,  quorum  dogmatibus  non  acquiesco , 
sciat  me  illud  Apostoli  libenter  audire :  Omnia  pro^ 
bate ,  quod  bonum  eit,  teneU  {i .  Theti.  5.  21),  et  Sal- 
vaioris  verba  dicentis  :  (a)  Estote  probati  nummularii^ 
ut  si  quis  nummus  adulter  est ,  et  figuram  Gesaris 
uon  liabet,  nec  flguraius  [al.  tignatut]  est  moneta 
publica  f  reprobeiur.  Qui  autem  Ghrisii  faciem  claro 
praefert  lumine,  in  cordis  nostri  marsupium  recon« 
datur.  Etenim  sl  dialecticam  scire  voluero ,  aut  Phi* 
losopliorum  dogmapi ,  et  ut  ad  nostram  redeam  , 
scienliam  i^cripturarum ;  nequaquam  simplices  Cc- 
clesis  viros  interrogare  debeo,  quorum  alia  gratia 
est ;  et  unusquisque  in  suo  sensu  abundat  (praesertim 
cum  in  domus  magna  patrisramili»  vasorum  diver- 
sius  multa  dicatur  (2.  Tim.  %  20);  sed  eos ,  qui 
artem  didicere  ab  artlQce  et  in  Lege  Domini 
medltantur  die  ac  nocte.  Ego  et  in  adolesceutia 
et  in  extrema  xtate  proflteor  et  Origenem  et  Euse- 
bium  Gaesariensem  viros  csse  doctissimos ,  sed  erras- 
se  in  dngmatum  veritate.  Quod  {b)  816  ccon- 
trario  de  Theodoro,  Acacio  ,  Apollinario  possumus 
dicere ,  el  tamen  omnes  in  explanaiionibus  Scripiu- 
rahim ,  sudoris  sui  nobis  memoriam  reliquerunt.  lu 


[a)  Hanc  ab  hodiernis  Evangeliorom  exemplaribus 
Gnecis  aique  Lstinis  Chrisli  senlentiam  excidisse  quo  ne- 
acio  argumento  ManiaD»as  siblpersuasit,  neque  enim  in 
illis  unquam  exUlisse  probari  ullo  modo  potest.  Eam  qui- 
dem  Hierooymus  interdum  alibl  recitat ,  et  in  epislolara 
ad  Epheslos  cap.  4.  ut  probaH  trapexitcs  idamus,  quis 
nummus  probus  st/,  quU  adulter  :  el  Origcnes  frequenier, 
et  Clemens  in  AposloUcis  ConsUtuilontbus  iib.  2.  c.  53. 
aliique  prsserUm  Graecl,  quibus  sonat,  rhnm  tMxt^ru  tixr 
iiot.  Unde  Clemeus  Alexaud  .  Slrom.  1.  non  longe  a  liue 

fU^Tts  <p«  i  r^Afii  TotovTOUf  xvfki  4^^  ivBAtxTvu^,  £iimi(  tilpuov  'fivt. 

«««t  ts^wr  riyt<rcmak  I^i|m>i  TpmCiTau  «Merito  Scrlptura  tales 
nos  volens  esse  dialecUcos,  sic  hortatur,  Estote  probi  tra- 
pezitx,  »  etc.  Cassianus  Gollat.  i.  c.  20.  ut  efficumiur,  se- 
etoidum  prceceptum  Domini^  probabiles  trapexiUB.  Orige- 
nes  tomo  19.  in  Joannem.  servanl^us  illud  Jesu  mandatuin, 
FMote  probi  trapeziKe.  Ambrosius  lib.  1.  in  Lucam  cap.  1. 
atque  alii.  Nihiloininus  ex  iis  eam  fuisse  apparet  sive 
Christi  sive  aUerius  in  Novo  Testamento  vulgaribus  sen- 
tentiis,  quae  aliunde  quam  ex  quatuor  genuinis  Evangeliis 
exsculpt»  sunt,  sed  vel  apocry|)ho  bonae  not»,  puta  Nazj- 
renorum  Evangelio;  vei  veterum  tradiUone  duntaxat 
peUtae. 

[b]  Suspicamur  voculis  e  eonlratio^  auctoris  aliculus 
nomen  cuyus  supra  meminerit ,  subsUluendum  ;  suspicio- 
nem  vero  iujecit  nobis  Veron.  liber ,  ubi  tameisi  vitiosc , 
habeturQifod  de  cantrario.  Scripserit,  utnobis  videtur. 
Hieron.  ouod  de  Theodoro ,  Dioaoro^  Acado^  etc.,  deinde 
allquis*  i)ius  satis  ingeniosus  omonyniia  illa  Diodori  ac 
Theodori  offensus,  alierum  expulerit,  feceritque  e  contra- 
rio,  Certe  cur  faeic  Diodorum  siienUo  praeteriret ,  quem 
«upra  n.  3.  staUm  post  Theodorum  adduxerat  suis  ipsam 
verbis  ioqueniem ,  ouU»  S.  Doctori  causae  erant ;  nec  du- 
bium  quin  illum  haereticis  Acacio ,  Apoilinario  ,  aliisque 
accenseat,  quorum  scripta  ob  eruditionem  tantum  proba- 
rit.  Interim  editores  omnes,  qiii  vilium  in  impressa  lectin- 
ne  nulluni  suspicantur,  illud  e  contrario  periode  explicaiit, 
ac  sl  Gnece  diceretur,  (iirfi««v,  sive  a  fronie  :  quam  inier- 
pretaUonem  Yictorius  excogitavit;  Mariianaeiis  vero  do- 
ctrinae  comparationem  cum  superioribus  Origene  atque 
Eusebio  institui  contendit,  etsequentes  Theodorum,  Aoa- 
cium,  et  Apollinarium  pro  docLissimis  non  haberi.  Nobis  id 
nemo  hominum  persuadeat  :  praeclpue  vcro  Appolliaa- 
rium.  quem  ipse  Hier.  audivit  4iquando ,  et  cui  primas 
tribuit  in  litterarum  sludHs ,  Origeni ,  atque  Eusebio  coa« 
ferri  e  roiiliarLo  tanquani  iudoctum. 


terra  aurum  quacritur,  et  de  fluvlorum  alveis  splen- 
dens  profertur  glarea  :  Pactolusque  diiior  est  coeno  , 
quam  fluenio.  Gur  me  lacerant  (c)  amici  mei ,  et  ad- 
versum  silentem,  crassae  sucs  grunniunt?  Quarum 
omne  sludium  est ,  imo  soienUae  superciiiuni ,  alle* 
na  carpere,  et  sic  vetcrum  defendere  perGdiam  ,  ut 
perdant  fideni  suam.  Meum  propositum  est  anUquos 
iegere ,  probare  singula ,  reUnere  quac  bona  sunt ,  et 
a  fide  Ecclesiae  Catholicas  non  recedere. 

12.  Volens  ad  alias  quaesUuncuIas  respondere  ,  et 
▼ei  mea,  ycI  aliena  dictare  extemplo,  a  fratre  Sifiinnio 
admonitus  sum,  ut  et  ad  yos  eiad  cxteros  sanctos  {d) 
fraires  qui  nos  aniare  dignantur  litteras  scriberem. 
Cohibebo  igilur  gradum ,  et  si  viu  comes  fuerit,  fu- 
turo  me  operi  reservabo ,  ut  el  vobis  per  partes  pa- 
ceam ,  et  fructum  ac  senile  corpusculum  onus  possit 
ferre  moderatnm.  Illud  autem  breviter  in  fine  com- 
moneo ,  huc  quod  in  LaUnis  codicibus  legitur  :  (e) 
Omnes  quidem  resurgemus ,  non  omnes  autem  tmnitt/a- 
bimuTf  in  Graecis  voluminibus  non  liaberi :  sed  vel , 
Omnes  dornuemus ,  non  autem  omnes  immutabimur ; 
vely  iVoit  omnes  dormiemus,  omnes  immuiabimnr; 
quorum  quis  sensus  sit ,  supra  diximus. 
EPISTOLA  CXX  (/). 

AD  BED1BIA1I. 

{g)  CAPITULA  Xn.   QUiBSTIONUM   HRDOIIiS  AD  S.  HIEKO- 

IfTlfUlf. 

817  I*  Quomodo  perfectus  qttis  esse  possit ,  a  quo- 
niodo  (/i)  Deo  mere  debeat  vidtta ,  qtUB  sine  liberis 
derelicta  est. 

li.  Quid  sit  quod  m  Mattfueo  tcriplum  est :  Non  bi- 
bam  amodo  de  hoc  genimine  viUs ,  usque  iii  diem 
iilum ,  quo  iilud  bibam  vobiscum  novum  iu  regno 
Pairis  mei. 

lli.  Qua  eausa  n7,  ut  de  resurrectione  et  appnriiione 
Domini  Evangelistm  diversa  narraverint.  Et  cur  dl* 
cente  Matthceo ,  quod  vespere  sabbati  illucescetite  in 
una  sabbati  Dominus  surrexit,  Marcus  mqrifi  eum 
atterius  diei  asurat  surrexisse. 

lY.  Quomodo  juxta  Matllueum ,  vespere  sabbati  Maria 
Magdatene  vidit  Dominutn  resurgentem ;  et  Joannes 
Evangelista  refert ,  mane  una  sabbati  eam  juxta  se^ 
pulcrum  flere. 

V.  Quomodo  juxta  Matthoeutn ,  Maria  Magdalene  ve^ 
spere  sabbati  cum  attera  Maria  advoluta  pedibus  Sal» 

(c)  Fortasse  veriusduo  probae  not»  H^.  ininnci  mei. 

(d)  Verou.  ad  cceteros  sanctos  frutres  sc:iberem ,  omis- 
sis  auae  ioterponuntur. 

le)  Gonferendi  e  Laluiis  Palribus ,  quihanc  lectioneio 
adrerunt,  explicantquc,  TertuUianus  iib.  de  Resarrert. 
carnis  cap.  4z.  et  lib.  5.  advers.  Marcionem ,  tum  S.  Aiu- 
brosius  in  eum  locum ,  alque  alibi,  Augustinu9  de  vei-a 
Religion.  sed  aperUus  lib.  20.  de  Qvit.  Dei  cap.  10. 
n.  30.  Ruffinus  in  Symbolnm  num.  43. 

If)  Mias  15Q.  scrtpta  anno  400.  vet  sequenti. 

[g]  Capitnlorum  hunc  iadlcem  nrimus  e  Mss.  in  ante- 
ce^um  excudit  MarUanaeus,  quod  eum  ipsum  (utaverit 
esse  Commentarloium ,  qui  aduieron.  abUedibia  niissus 
est.  Nos  ea  tantum  de  causa  non  omisimus ,  quoU  velera 
oumia  exemplaria  sic  habeant. 

(/i)  Yoz  Deo,  quam  nec  Hier.  jwnoscit  in  Responsionet 
abest  ab  Ambrosiano  Ms.  G.  olim.  S.  Columbani  de  Qobto, 
ex  qiio  iiom  in  sequenli  quiesiLone  vocero  vobisctim  resli* 
luimiiv. 


981 
valorii ,  9ecuiuinm  Joamtem  mmie  ma  satbQti  audil 
a  Domino ;  Noli  me  Ungere;  Decdom  enim  ascendi 
ud  Paircm. 

VI.  Quomodo  euslodiente  ndlitum  turba ,  Pelrui  el 
Joannes  libere  ingresd  sunl  upulcrum^  nullo  pro/ti- 
bente  cuslodum, 

VII.  Quomodo  Matthosus  scribit  et  Marcus^  quod  man' 
daium  sit  Apostolis  per  muUeres  ut  prtBcederent  Je- 
sum  in  GalHmam ,  ei  ibi  eum  viderent :  Lucas  autem 
et  Joannes  in  Jerusalem  eum  ab  Apostolis  msum 
commemorant. 

YHI.  Quid  significet  quod  in  Evangelista  Matthao  scri- 
p/iiDi  est :  Jcsus  aulem  clamans  (a)  Toce  msigna 
emisil  spirilum  :  el  velum  Templi  scissum  est  ia 
duas  parles,  a  summo  usque  deorsum,  et  reliqua. 

IX.  Quomodo  Salvator,  secundum  Joannem  insuffat 
Spiritum  Sanctum  Apostolis «  et  seeuudum  Lucam 
j)Ost  (b)  ascensionem  miuurum  se  esse  dicit» 

X.  Qmd  significel  illud  quod  Apostolus  Paulus  dispu- 
lal  ad  Romanos  scribens  :  Quid  ergo  dicemus :  Num- 
f|uid  imt|uius  apnd  Deuni?  Absit,  utqtte  ad  eum 
locum  ubi  ait :  Misi  Dominus  Sabaolh  reiiquisset 
nobis  semen,  et  reliqua. 

XI.  Quid  sit  quod  Apostolus  scribit  ad  Corinthios  in 
ucunda  Epistola :  Aliis  odor  uiorlis  iu  moriem , 
et  uUis  odor  viix  in  vilam. 

XII.  Quid  sit  quod  scriptum  esl  in  Epistola  ad  Thessa- 
ionicensis  prima :  Ipse  autem  Deus  pacis  sancttficet 
vos  per  omnia,  et  integer  spiritus  vester,  el  aninia 
et  curpus  sine  querela ,  in  adventu  Dumini  noslri 
Jesu  Clirisii  servetur. 

Explieiimt  Capitnla  Quastionum. 

HIERONYMUS  AD  IICDIBIAM. 

DE  QUi£ST10N1BCS  XH, 

818  l^RiClFATIO.  —  fgnota  vultn,  (idel  milii 
ardore  nolissima  es.  Et  de  exlremis  Gailiae  fiiiibus  tn 
Bcthlcemitico  rure  latiianlem,  od  respondcndum  pro- 
voeas,  de  sanciarum  quacstiunculis  Scrlpiurnruin,  per 
homitlem  Dei ,  filium  mcum  Apodcmium,  {e)  Com- 
moniiorioliim  dirigens;  quasi  vcro  non  habeas,  in  tiia 
proviiicia  disertos  viros ,  et  in  Lcge  Dei  perfecios  : 
nist  forie  csperiinentum  magis  nosiri ,  quani  doctri- 
nam  flagitas,  ei  vis  scire,  qnid  de  his  quae  ab  aliis 
audisti ,  nos  quoqiie  senliamus.  Majores  tiii  (d)  Pa- 
tera,  atqtie  Delphidius,  quoruin  aller  anlcquam  ego 


[a]  Idem  Ms.  hoc  omisso,  substitoit  ^eqiicntem  Matttaxi 
(octun,  c  Moiiumenta  a|tcria  suut,  et  iiUiita  corpora  Sunclo- 
rum  qui  duriuierant,  siirrcxerunt ,  et  exeuutes  de  monn- 
mentis  post  rcsQrrectiouem  ejus  veneruni  ia  sancuim  civi-« 
uiem  ct  api  aruerunt  mulUs.i  Hieronymus  autem  utruin- 
que  cxiJicat. 

Ib)  Mariian.  poU  ascensionem  Dominij  quam  poslremam 
locem  uoslrorum  codicum  ope  expuaximua». 

(rj  Veieres  editi  Commentariolum, 

\a]  Sic  habet  Ambrosianum  exemplar,  sicque  emendari 
voluit  Martian.  ex  Cluaiacensi  Putero,  cum  reliqui  omnes 
editi  ac  manu  exarali  legaul  ralerins.  Hujus  meminit  etijiu 
In  Cbrouico  ad  Chrisli  ao  338.  sed  ibi  uomen  aspiranl  ve- 
tertfs  membranae  Putlter  Rlielor  Romcs  gloriosisiime  docet , 
«>contra  Ausonius  in  commemrat,  profetsorum  Bwdiqutm- 
siian  carm.  4.  £1  indevobisnxmina^  liH  patera:.  Delilndii 
auteni,  (luem  acerrimum  oratorem  dicit,  roeminit  Ammiaa. 
Miirceilia.  lib.  XVlli.  cap.  ).  qucm  vide. 


IlPISTOLA  CXX.  983 

nascerer,  Rheioncam  Romae  819  docuit :  alter 
me  jam  adolescenlulo  omnes  Gallias  prosa  versuque, 
suo  illustravit  ingenlo ,  jam  dormienies  et  taciti  me 
Jtire  reprchcndunt,  qnod  audeam  ad  slirpem  generis 
sui  quippiam  mussitare :  licet  concedens  eis  eloqiien- 
tloe  roagnitudinem,  et  doctrinam  sxcularium  llltera- 
rum,  merito  subtraham  scientiam  Legis  Oei,  quamj 
nemoaccipere  ^otest,  nisl  ei  data  roerit  a  Patre  lu- 
minum  {Jacob.  1),  qui  illuminat  omnem  hominem  ve* 
nientem  in  hurfe  mundum  {Joan.  i),  et  str.t  mrdius 
eredentium ,  qui  in  nomfne  ejiis  ruerint  congregati 
{Matth.  18).  Vnde  libere  proflteor  (nec  dictum  su- 
perbe  pertimesco)  me  scribere  libi  non  iii  doctis  hu- 
manx  sapienti»  verbis  q<>ain  Deus  dciitructurus  est ; 
sed  in  verbis  fldei ,  spiritualibus  spiritualia  compa- 
rantem  (1.  Cor.  2.  23)  :  ut  abyssus  vetei*is  Testa- 
menti  invocet  aliyssum  Evangclicam  (Ps.  ii),  in  voce 
cataractarum ,  id  est,  Prophctarum  et  Aposioloniin 
suorom,  et  veritas  Domini  perveniat  nsque  ad  nubcs, 
qnibus  mandatum  est,  ne  supor  increduluin  IsMel 
iinbrcm  pluerent;  sed  ut  rlgarciit  arva  gcntiiium ,  ct 
torrentem  spinarum,  ae  mare  mortuum  dnlcorarent. 
Ora  igitur,  ut  veriis  KlissBus  sieriies  in  me  ei  mortuas 
aqtias  vivificet,  et  Apostolorum  sale,  quibus  dixerat 
Yos  estis  sal  terrm  {Matth.  5.  13),  meum  {e)  oluscu- 
iom  condiat,  quia  omne  sacrificium  qiiod  absque  sale 
est,  Domino  mm  ofTertor  {Lenit,  2. 13).  Nec  fnlgnre 
sascularis  eloquentiae  delecteris,  quam  vidit  Jesus 
quasi  fulgur  cadcntem  de  ceelo  (Luc.  10) :  sed  potiiis 
eum  respice ,  qui  non  habct  decorem  nee  specicm  : 
homo  in  plagis  posiius  et  scicns  ferre  innrmitatem 
(/sat.  55) ;  et  quidquid  ad  proposila  respondero,  scias 
me  iion  confidcniia  respondisse  sermonis ;  fieil  ejiis 
fide,  qui  pollicitus  est :  Aperi  os  tuum^  et  ego  impiebo 
t//ud(Ps.  80.  11). 

CAPDT  l^RLMLM.—lnterrogas,  quomodopcrrecius 
esse  quis  possit ,  ct  qtiomodo  vivexe  debeat  vidtia  , 
qu:o  siiie  litieris  derelicta  est.  IIoc  idein  iii  Evatigelio 
Legis  Doctor  interrogat  :  Magxster^  quid  faciens  vitam 
oiternam  possidebo  ?  Ciii  respoiidit  Dominus  :  Mandata 
nosti?  Dicit  iile,  Quce?  Jesus  autein  dixit :  Non  Aomi- 
cidium  facies,  non  adulteriumf  non  fnrtum^  non  falsum 
dices  testimonium  :  honora  putrem  et  niatreniy  et  ddiges 
proximum  S80  ''^""^  ^'^^'  teipsnm.  £t  illo  dicenie : 
Ilac  omma  feci^  Doniinus  intulit :  Vnum  tibi  deest.  Si 
tis  eue  perfectus ,  tade ,  et  vende  omnia  quce  habes ,  et 
da  pauperibus  :  et  veni  sequere  me{Mattli.  19.  v.  iC- 
21).  Iiaqueeiego  tibi  Doniini  nn^tri  respoudetio  ser- 
nionibus  :  Si  vis  esse  perfectar,  et  tollere  crucein 
tuatn,  ct  sequi  Dominuin  Salvatorem,  et  imitari  Pc- 
trUtn  diceiilcm  :  Eece  nos  dimisimus  omnia ,  et  ucuti 
snmus  te  {Marc,  10.  28) ;  vade  et  veiule  ojiinia  qii:c 
liabcs,  et  da  pauperibus,  ct  seriuere  Salvatorem.  Non 
dixil,  da.filiis,  da  fratriims,  da  propinquis,  quos 
cliamsi  habcres,  jurc  his  Dominus  pncferretur  :  sed, 
da  panperibiis  :  mo  da  Chrisio,  qui  in  pauperibuk 
pascitur  :  qui  cum  dives  essct,  pro  nobis  pau|)er  fa- 


[e]  Vetuslissima  editio,  meitm  numHscidnm. 


9^3 


S4NCri  UIERmYMI 


984 


ctus  esl ;  qui  loquimr  ia  irieesicno  nono  Ptalino  :  Ego 
aHiem  nuHdicut  $um  H  pMuper^ei  Domimu  io//fct/ii«  eti 
pro  me  (P<.  59.  48).  Statimqiie  quadragesimi  Psalmi 
de  eo  eiordium  esi :  Beaiue  qm  intelllgti  iujter  ege- 
uum  ei  peuperem  (P<.  40.  4).  IntelliKenlia  opU8  eal, 
ut  post  iiitelljgentiae  beatiludinem»  aciaiur  qui  sit  ege- 
nus  et  pauper.  Non  uiiqite  ille  qui  mendicilate,  (a)  et 
squalore  coopeHus  est,  ei  lamen  non  recedit  a  Tiiiis; 
sed  de  quibus  Aposiolus  loquiiur':  Tamum  ui  paupe* 
rum  mamoref  eaemus  {Gal.  i.  iO).  Ob  quorum  refri- 
geria  laborabant  [al.  lakorant]  Paotos  et  Barnabas  in 
Ecclesiis  gentiuro »  ul  collectae  Gerenl  per  prtmam 
sabbaii ,  el  banc  ipsam  oblatienem  ,  non  per  alios  , 
sed  per  se  dercrre  festinant  bis»  qui  suas  pro  Cliristo 
amisere  sobslamias,  qoi  persecutiones  passi  sunt,  qui 
dixerunt  pairi  suo  el  mairiy  oxoribus  et  liberis :  Nm% 
uovimui  vot  {Deut.  33.  9).  III  impleTerunl  TolHnlaiem 
ratris,  et  audieruiit  dicentem  Dominiiin  Salf  atorem, 
Maler  mea  el  frairee  mei  ki  mii/«  qui  faeiuni  voiuniaiM 
Pairii  mei  {MaUk.  42.  50.  ei  Luc.  8  24).  Et  bvc  di- 
ciinus,  non  quod  in  pauperes  Jodaeos,  sive  gentiles, 
ct  oninitio  cujuslinet  geniis  sinl  pauperes,  prohibea* 
inus  faciendam  eleemo^ynam  ;  sed  quod  Cliristianos 
et  credeiites  pauperes  (6)  incredulis  prxferamos ,  et 
inter  ipsos  Cbristlanos  sit  inulla  diversitas,  ulrum 
lieccaior,  an  sanctus  sit  Unde  et  Apostelus  passinn 
iii  oinnes  misericordiam  probans,  inferl :  Maxime  in 
domeaicoi  fidei  {Gul.  6.  40).  Domesticus  fidei  est,  qui 
eadero  libi  religione  conjungltur»  qoein  a  consortio 
fralernitaiis  peccata  noii  separanl.  Quod  si  de  inimh' 
cis  quoque  nobis  8S1  proccipitur,  ut  si  esurie** 
riiit,  deuius  eis  cibuiu,  si  silicrint,  deiiius  eis  polua : 
cl  lia^c  facienies  congregemus  carbones  soper  capui 
oorum  {Hom.  42.  20);  quaiiio  magis  de  bis,  qui  non 
sunt  inimici,  et  qui  Clirisiiani  suni,  aique  Sancii  ?  Ne- 
que  vero  boc  quod  diciUir,  Boe  euim  faeient ,  carbo" 
uee  igm$  congregabi$  euper  capui  eju$^  in  malam 
pariein  accipiendum  est,  scd  in  bonam.  Quando  enim 
inimicis  iiostris  pnebemus  beneiicia^  maliiiam  eornm 
nostra  bouitate  superamiis ,  ei  moilimos  diiriiiain , 
iraiuiique auirainn (c)  ad molliiiem el benevolenliam 
flecUraus :  alqiie  ita  congregamos  carbones  super  ca* 
pila  eorum,  de  quibus  scriptum  esi :  Sagiiiai  poUnli$ 
acutWt  cum  earbonibui  de$olatorii$  {P$ai.  449.  4) ;  ul 
quomodo  de  altari  a  Serapbim  carbo  sublalos ,  Pro- 
p!:eUc  labia  porgavit  {i$a.  6.  6.  ei  7) ;  ita  et  inimico- 
rum  nosironiin  peccata  purgenlur ,  et  vincantus  in 
bono  maluin  {Hom.  42.  21),  et  benedicamns  maledi- 
ceniibus :  ei  imiteraur  Pairem  noslrum ,  qui  solem 
suum  oriri  facit  super  bonos  ei  malos,  {d)  et  pluit 

(o)  ISartian.  mendiciiaie,  et  pauperiaie,  et^qaaloret  quas 
voces  iosdo  lectore  inseruit,  edili  plerique  omiies  iguo- 
rant,  iiec  i.isii  ia  uiio  Ms.  iovenimus. 

{b)  S.  Anibros.  bb.  t.  Offic.  c.  3.  «PerfecU  liberaliias 
Ikle,  causa ,  loco ,  lemifore  oommeodatur,  ut  primum  ope- 
reris  circa  doweslicoB  fidei. »  Elegantissime  auiem  Uier. 
boc  iJem  in  Tractatu  cooira  Vigilanuum  sob  flnem  edis- 
serit. 

(c\  Ambroslan.  ammam  ad  necetntudinem  fleciimu$. 

(dj  lu  UBO  Ms.  neque  postrenia  baec  verl)a ,  et  pluU  tu- 
per  fn$io$  ei  p^uekn^  neque  pronomen  illiid  noitrum  le- 
gflur. 


euper  Jostos  el  injusloe  {Maitk.  5.  45).  Igtfor  et  tn  , 
quia  (#)  paucos  non  babes  fitios ,  plurimns  fac  tibi 
amicos  de  iniqiio  maromona,  qoi  le  recipiant  in  SBler- 
na  labernacola  {Luc.  46.  9).  Pulchre  dixii  de  imquo; 
omnes  enim  dlviiiaR  j(f)  de  iniqiiitaie  descendunt ,  el 
nisi  alter  perdiderit,  alter  non  poiest  invenire.  Unde 
et  illa  vulgaia  sententia  mihi  videiur  esscverissima. 
Dives  aulem  iniquos,  aot  iiiiqui  baeres.  Qiiod  cum  (g) 
legis  doctor  audisset,  et  ferre  nmi  pesset,  qoia  babe- 
batdivitias  mulUs,  conversus  Dominnsad  disclpolos^ 
ait.:  Qtiam  dificiie,  qui  dmte$  tunt,  intrare  pouuni  tn 
re^iia  ccelorum  (Matth.  49.  25.  ifarc.  40.  23.  ei  Luc. 
48.  24).  Non  diiit,  impossibile;  sed  difllcile  rlicci 
exempliim  posueril  impossibiltlatis  :  FadUu$  e$t  ca- 
meium  per  foramen  aeue  tranrire^  quam  divitem  inirare 
ffit  r<9iiiuii  Dei.  floc  autem  non  tam  difncile  est,  qoam 
impossibile.  Nitnqoam  enim  fieri  polest ,  ut  caniebis 
Iranseai  per  foramen  acus.  Nunqoam  igilor  dives  in- 
irare  poterii  in  regna  coelorom.  Sed  camelos  tortoo- 
sos.et  conrus  esl,  et  grayl  Sarcina   pRegraraiur. . 
^^  8S9  ^^  ^fS<>>  quando  iravas  ingrcdimor  semi- 
las,  el  recum  Domini  viam  dlmitiimus,  ei  oneramur 
mundi  diviliis,  sive  pondere  deliciorum,  regnom  Dei 
ingredi  nou  valemos.  Qiiod  si  deponamos  gravlssi- 
mam  sarcinam,  ei  assomamos  nobis  pennas  columba*» 
volabimos ,  el  requieseemns ,  el  dicetur  nobis  :  Si 
dormiadc  inter  medio$  cleroe^  pennm  coiumbee  deargen- 
tatm^  et  po$teriora  dor$i  eju$  in  paitore  auri  {P$.  67. 
44).  Dorsum  nostrom »  quod  prius  informe  erai ,  ei 
gravi  sarcina  premebatur,  babeai  niiorem  aiiri,  qiiod 
interpretaiur  in  sensu,  ci  alas  deargentaus,  qnae  in- 
lelliguntiir  (k)  eloquia  ScriJ>iurarum ,  e(  regnum  Dei 
intrare  poterinius.  Dicunt  Apostoli  seomnla,  qu»  sua 
fuerant  diinisisse ,  et  mercedein  pro  bac  yirlule  ao- 
dactcr  cxposcunt.  Quibus  respondit  Dotnluiis  :  Ofiinrs, 
.  qui  reiiquerit  domum^  aui  fratree^  aut  $orore$,  aut  pa- 
irem^  aui  matrem ,  uui  uxarem ,  aut  fiHoe^  aul  aqau 
propier  Mmen  meum^  centupium  acapiet^  et  uitam  cBter^ 
nam  po$ndebit  {Matih.  49.  29).  0  quania  bealiiudo, 
pro  parvis  roagna  recipere,  aeterna  pro  brevibus,  pro 
norituris  semper  viventia,  et  liabere  Domlnum  debi* 
loreni.  Si  qua  aulem  vidua  babel  liberos,  el  maxime 
si  nobilis  fainili»  est,  egenies  fiiios  non  dimitut, 

ie]  lU  Mart.  ex  tribus  Mss.  quibus  nosU*!  suffragaiiUv» 
Falso  antea  edili  legeraoi  ahsque  n^odi  particiiia,  ^aja 
wuico$  habe$  filiM^  cum  e  conu^  sioe  iiberis  derelicum  se 
10  ipsa  iiuerrogaiione  Hedibia  profiiealur.  Amiirosiaa.  t  Tu 
ouia  paucos  noo  habes  filios,  babes  |;turiuios,  fac  libi, »  etc. 
Quorum  nativus  sensus  est,  lu  quia  nec  paucos  balies 
fllios,  babes  pbirinios,  quibus  largiarisj  etc. 

(f)  Explicai  Augiisl.,  in  Ps.  XLVIIT.  t  quia  aut  de  ini- 
quiute  acquisiise  sunt,  aut  quia  ea  ipsa  iniquitas  esl,  quod 
tu  habeas,  atler  non  liabeai,  >  eic. 

ig)  Cnm  iis  seniit,  qui  divitem  illiim  adolescenlem ,  qul 
apud  Matiha^um  de  viU  aelerna  Chrislum  inierrogai,  uoom 
cuni  illo  faciunt,  qul  ugisperitus  apud  Lucam  audii  c.  X. 
V.  iS-  Bjus  senlentlae,  quam  heic  expendere  roinime  est  e 
re  nostra,  fuentnt  veieres  aliquot  Patres :  S.  Ambrosius  in 
Lucam,  Cyrillus  1. 2.  Thesauri  c.  4.  aliique  haud  pauci  apud 
Chrysostomom,  quos  umen  ille  dau  opera  impugDat. 
Froiiide  satis  incouffrue  dubiui  Martianseus ,  num  ex  eo^ 
quod  Luc.  XLYIII.  18.  Princep$  dicaiur,  qul  Domlniim  in- 
terrogaverat,  eo  vocabulo  Legts  doctor  sigaiflcetur. 

(A)  Ms.  Amlvos.  inteUigmtHr  m  elogMo, 


m 


CnSTOLA  cxx. 


4m 


Msd  ex  «BqoatiUle  oot  •met,  ei  (a)  ul  meminerit  prl- 
mom  anlmae  tiiae»  et  ipsain  pulet  esse  de  flliis ,  et 
partieiur  potius  cum  liberis,  ^am  omnia  fitiis  dere- 
linqiiat ;  imo  Christum  libcrorum  suorum  raciat  cc- 
h;eredem.  Respondebis »  difllcile  est,  durum  est,  et 
coiitra  naturam.  Sed  Dominom  audies  tibi  respon- 
dentem  :  Qm  fMtett  caperg  ^  capial  {Mailh.  i9.  12). 
Et  si  vis  es$e  perrecU ,  non  tibi  jugum  necesaitatis 
imponit,  sed  poiestati  tu»  liberum  coiicedit  arbi- 
trium.  Vis  esse  'perfecta,  et  in  primo  sure  rastigio 
diguiutis,  fac  quod  fecerunt  Apostoii,  Tendet  omnia, 
qine  habes,  etda  pauperibus»  et  sequere  Salvaiorem, 
{b)  nudaro,  solamque  crucem,  nuda  sequaris  et  sula. 
Non  vis  csse  perfecu,  sed  secundum  vis  lenere  gra-. 
dum  virtutis ,  dimitte  oronui  qnaecumque  babea ,  da 
fliiis»  da  propinquis.  823  ^^^^  ^^  reprebendii, 
Ki  inferiora  secieris ,  duinmodo  iilam  scias  ttbi  jure 
prsebiam,  qiiae  elegerit  primn.  Dices,  boc  Apostolo- 
rum  est*  et  virorum  :  muliereni  antem  nobilem  non 
posse  omnia  vendere,  qitae  muUis  adjumentis  bujus 
vit»  iiidigeat.  Audi  igitur  Aposlolum  commonentem : 
Non  ut  aUi$  refrigeriunL,  wbit  autem  tribulatio  :  ted  ex 
mquaUtate^  ve$tra  abundantia^iUarum  MUttentet  mofiiam; 
ut  et  iUorum  abundantia  ve$tra  inopiee  $il  «Npp/emen- 
lum  (2.  Cor.  8. 14).  Unde  inquit  Dominiis :  Qui  habet 
dua$  limfcat ,  det  aUeram  non  habenti  {Lue,  3.  11)«!: 
Qiiid  si  Scyibiae  frigora  sint ,  et  Alpins  nives ,  quae 
non  duabus,  et  tribos  tunicis»  sed  vix  pecudum  pel- 
libus  repelluntur  ?  Quidquid  ergo  corpori  nostro  suf • 
ficere  potest »  et  bumanje  succurrere  imbecilliuti , 
qnos  nudos  natura  profudil ,  hoc  unn  nppellanda  est 
tuiiica  ;  et  quidquid  in  pnnsentibos  alimentis  neces- 
sarium  est ,  lioc  unius  diei  victus  appellatur.  Uiide 
praHseptum  esl  :  Non  cogiteti$  de  eraeUno  {Malth.  6. 
54),  lioc  esl  de  fnturo  tetnpore.  Et  Apostolus ,  Ao- 
bente$ ,  inquit ,  tictum ,  et  ve$titum ,  hi$  conteuU  $imu$ 
(I.  Tim,  6.  8).  Si  plus  babes,  quam  lilii  ad  victnm 
vesiitumque  iieccssarium  est,  iilud  eroga,  et  in  illo 
debiiricem  esse  te  noveris.  Ananias  et  Sappliira  Apo- 
sioli  meruere  scnlenliam ,  quia  sua  timide  reserva- 
runt  (A«l.  5).  Ergone,  inquies,  puniendus  est ,  qni 
soa  non  dederit?  Minime.  Idco  piiniti  sunl,  qoia 
meiitiri  Tolucrunt  Spiriiiii  Sancto,  ct  reservantes  ne- 
cessaria  victui  suo,  quasi  perfecle  s^culo  .renuntian- 
tes,  vanara  gloriain  seclabaiitur.  Alioqui  licet  libere 
vel  dare,  vel  non  dare.  Qnanftuam  ei,  qiii  cnpiat  esse 
perfeclus,  prxsens  paupertas  fuluris  divitiis  eompen- 
sanda  stt.  Quoinodo  autein  vidua  vivere  debeai,  brevi 
serrooue  comprehendit  t^Apostuliis ,  dicens  :  Vidua , 
qua  in  deUcii$  e$t,  viven$  morlua  e$t{\.  Tim.  5.  t>) ;  et 
nus  in  duobus  libellis  (i),  ^os  ad  Furiam,  ct  Salvi- 
iiam  scripsimus,  pleiiius  dicram  pulamiis. 

GAP.  II.  —  Quomodo  acci^ie|(^uin  sit  illud  Salva- 
loris  apud  Mallhaeum  :  Dico  aulem  vobi$ :  Non  bibam 
amodo  de  hoe  genimine  vilie,  u$que  in  diem  iUum ,  ^«o 


'    (a)  Vlctorlus  addit  ex  BrtxlaDis  oodicibus  eo$  i 
dtto  verba  oee  nostri  Mss  i;!^beiit,  nec  alii  editi. 

(fr)  Antea  erat ,  ei  nudam ;  tum  Ambroslanus  Kber  vfr* 
tntem  babet  pro  erucem. 

(1)  £pisu)&  I.rV  et  LXXIX. 


bibam  Hiud  navum  vobkemnh  regno  Pmri$  mei{Matth. 
26. 29).  Ei  hoe  loco  quidam  milie  annorum  fabiilam 
struunl,  in  qulbos  Christum  regnaturum  co>poraliter 
e:^  eontendont,  et  bibiturum  vinum  ,  quod  ex  illo 
teinpore  g^  usque  ad  coosuromationem  mundi 
non  biberit.  Nos  autem  audiamus  paiiem,  quem  fre- 
git  Dominus,  dediiqiie  discipulis  suis,  esse  Gorpus 
Domini  Salvatoris,  ipso  dioente  ad  eoi,  Acdpite,  et 
conudite^  hoc  e$t  Corpu$  meum  :  et  calicem  illum  esse, 
de  quo  iteriim  lociitus  est :  Bibitc  ex  hoc  emne$ :  iiic 
ul  enim  Sangui$  meu$  novi  Te$UmmU^  qui  pro  muUi$ 
effundetur  {Matlh.  26.  26.  27.  28;  Marc.  14.  22. 
24),  etc.  Isle  est  calix  de  quo  in  Propheta  legimiis  : 
CuUcem  $alulari$  accipiam  {P$.  415.  4).  £t  alibi :  C» 
Ux  (c)  tmL$  inebriam  quam  preseUmu  e$t  {P$.  22.  5). 
Si  ergo  panU,  qui  de  coelo  descendit,  Corpus  est  Do> 
roini ;  et  Tuium  qiiod  discipulis  dedit ,  Sanguis  iilius 
est  novl  Testamenii  qul  j^  muliis  effusus  est  in  re- 
missionem  peccatorum,  Jodaicas  fabulas  repellamus, 
et  ascendamus  cnm  Domino  coenacultim  magnum , 
straiom,  aique  roundaturo,  et  accipiamus  ab  eo  sur- 
sum  calicem  novi  Testameiiti ;  ihiqiie  cum  eo  Pascim 
celcbrantes,  inebriemiir  ab  eo  vino  sobrieiaiis.  iVoii 
«Ntiii  e$t  regnmm  />ei  cibu$ ,  et  potu$ ,  $ed  ju$tUia ,  et 
gaudium^  et  pax  in  Spiritu  Sancto  {Ram.  14.  17).'Nec 
Moyses  dedit  nobis  panem  Ycniro ;  sed  Dominus  Je- 
sus  :  ipse  conviva  et  conTivrom ,  ipse  comedens ,  ec 
qui  comeditur.  Illius  bibimus  Sangiiinem ,  et  sine 
ipso  poiare  non  possumus ,  et  qootidie  In  sacrificiis 
ejns  de  genimine  vilis  verae,  et  viueae  Soree,  quas  in- 
lerpretalur,  eleeta^  ntbenlia  mnsta  calcamus,  et  no- 
vum  ei  his  vinum  bibimiis  de  regno  Patris ,  nequa- 
qiiam  in  Tetustate  litterae ,  sed  iii  iioviiatc  spiritus  : 
canianies  canticum  noviim ,  quod  iiemo  polest  caiv- 
tare.nisi  in  regne  Ecclesia!  {Apoe.  14.  3).  qnod 
rcgnuin  IHitris  esL  Hunc  panem  et  Jacob  Patiiarcln 
contedere  cu|Mebat ,  dicens  :  Si  fuerit  Deminue  Deu$ 
mi^um^  et  dederit  miht  panem  ad  ve$cendum ,  H  vetli- 
tntfiilam  ad  cperiendum  {Gen.  28.  20).  Quotqiiot  enim 
in  Clirtsto  b^ptiiamur,  Christum  induimus  {Gat.  3. 
27) ,  ei  panem  comedimus  Angelorum  ,  ei  aodimns 
Doininum  |yaedicaniem  :  ifnis  cibu$  e$t,  ut  faciam 
voluntatem  eju$y  qui  me  mi»t  Patrie^  ut  impleam  opu$ 
eju$  {Joan.  4.  34).  Faciamos  igitor  Toluntatem  ejus, 
qui  misit  nos ,  Patris,  et  impleamus  opos  ejus ;  ei 
Christus  nobiscum  bibet  in  regiio  Ecclesiae  sangui- 
nem  suum. 

CAP.  111.  —  Qu»  causa  sit ,  ut  de  resurrectioiis 
Domiiii  et  apparitione  Evaiigelist»  diversa  nnrrave- 
rtnt«  In  quibiis  priroum  qnxris ,  cur  Matlbxus  dixe- 

(i;)  loem  Ms.  caUx  meu$  ut  ipse  Hier.  emendaveral , 

3ua  de  re  viUe  si  libet  episiolam  ad  Sun.  ei  Frei.  Ceteruni 
Lierooymian»  ioierpretationl  bi^us  ex  Mailbxo  loci ,  qua 
nuUa  sacro  texuii  oominodior  est,  concinDunijleriquu 
Tractatores,  praicipue  GrsBci,  Origeoes,  Chrysosu  Theo|)hi- 
lacius,  EutbyiBuus.  litinam  ipsuin  qiioqoede  reali  Corfloris 
ae  Sanguiuis  Cbrisii  prvsentia  In  Eacbarisiia  lucuieaUssi^ 
mum  ex  Uieroaymoicstimoiuum  heterodoxisaliquatidoMHs 
suadeal,  qul  ejus  veritatea  pertioaciier  caluiiuinalur.  Ko- 
his  hec  persequi  baud  libet ,  qnandoquidem  nuilnn  ttdei 
dogma  aui  iniqoiore  iagenlo  Hnpognamnt  faftretid ,  a«t 
copiosioribos  argumentis  Catbolici  tuUti  sunt. 


087 

rii ,  92B  ^csp^r^  A"'^  salibati  illiiceMeiiie  in 
una  saDbati  DomiDum  surrexisse  (Maiik.  ult.)^  ct 
Marcus  ntane  resurrectionem  cjus  facism  esse  oom  • 
memorel,  ita  scribens  :  Cnm  autem  reiiirr«ri«i«l.  •na 
iMbbtt0,  mane  apparnii  Maria  MagdaUnmj  de  qua  efe- 
cerat  teptem  dtemoma  :  ei  ilia  abien$  nuntiavit  kis,  qui 
oim  eo  fuerant  lugenHbus,  et  fientibus,  lUique  audien-' 
tes  quod  viverei,  ei  quod  vidiiset  eum,  (a)  non  eredid&' 
runt  d  {Mare.  ult.  9.  et  10).  Ilnjns  quasiionis  du- 
plex  solutlo  est ;  aut  enim  non  reciptmus  Marci  tesii- 
monlum,  quod  hi  raris  fertur  Evangeliis,  {b)  omnibus 
Grxci»  libris  pene  hoc  capiiulum  in  flne  non  habeii- 
libus,  prsserlim  cum  diTersa  alquc  conlraria  Eva«- 
gejistis  ca»teris  narrare  videatur ;  aut  hoc  responden 
duin,  quod  uterque  verum  dixeril:  Mattliaus,  quando 
Domiiius  surrexerit  vespere  sabbati,  Marcus  autem, 
quando  eum  viderii  Maria  Magdalenc,  idest,  mane 
prima  sabbati.  Iia  enim  distinguendum  est :  Cum  aun 
tetn  resurrexiiset,  et  parumper  spiriiu  coarcuto,  infe- 
rendiun,  priiiia  sabNiti,  maneapparuit  Marim  MagdU" 
lente,  ut  qut  vespere  sabbati  (jiixta  Matthxum)  sur- 
rrxerat,  ipse  mane  piritno  sabbati  (juxu  Marcum) 
appanierii  Mariae  Magdalensp.  Quod  quidem  et  Joan- 
nes  Evangelista  {Cap.  tQ)  sigiitficat»  mane  eum  al* 
teriiis  diei  visum  esse  demoiistrans« 

CAP.  IV.  —  Qiiomodo  juxta  MaUhxum ,  vespere 
sabbaii  Maria  Magdalenevidit  Dominum  resurgenlein, 
et  Joannes  Evangelisla  refert  eam  inane  una  sabbati 
juxta  sepulcrum  flere  {ioau.  20)  ?  Una  sabbati,  dies 
Dominica  intelltgenda  est,  quia  omiiis  hebdomada  iu 
sabbaium,  et  in  primain,  et  secundam,  et  lertiam,  et 
qtuirtam,  et  qiiiniain,  et  sextam  sabbali  dividitur  , 
qitam  Ethnici,  idolorum,  et  {c)  elementorum  nomi- 
uibus  api>elbnt.  Dcnique  Apostolus  coilecum  pccu- 
ni:c,  qu:n  iudigentibus  prspparabatiir»  in  uiia  sabbati 
prsccepit  congregandam  (1.  Cor.  16.  2).  Nec  putan- 
dum  esi,  Mattliaeum,  et  Joannem  diversa  sensisse  , 
scd  iinuni  aique  idem  leinpus,  medidi  nociis  ftcilicel, 
et  galloruin  canius,  diversis  appeilasse  nominibus. 
Mntlh.Tus  eniin  scribit,  Vespere  eabbaii ,  id  est,  se^ 
ro,  826  ^^^^  iiici|)ienie  nocie,  sed  jam  profunda 
et  niagiia  ei  parte  iransacia,  appariii^  Dominum 
Maii»  Magd:deiia!,  et  apparuisse  vespere  sabbati  illu- 
coscentis  in  unain  sabbati,  «eipsum  inierpretaiis  qnid 
dixisset,  vespere  sabbati^  id  est  appopinquante  jam 
tuce  se<iueiitis  diei.  Et  Jnaiinein  non  absolute  dixisse, 
Una  autem  sabbad  venit  Maria  Magdalene  mane  ad 
upulcrum :  scd  addidtssc^  eum  adhuc  essent  tenebras. 


SANCTl  lllKRaNTMI  988 

EJusdem  igitnr  aiqoe  uttius  temportf ,  id  est  nodia: 
noctis.  aiqiie  gallerom  canius,  alterum  fiiiem,  alie- 
rom  dixisse  principiuni.  Hihiqiievidetur  Evtngelisia 
Maulwiis,  qui  Evangelium  {d)  llebrairo  seruiono 
cooscripsit ,  aon  Um  vespere  dixisse »  qoaiu  eero^  ei 
eiimqui  iaierpceUius  est ,  verbi  ambigulute  dece- 
ptum«n'Oii<erointerpretatura  esse,scd  vespere.  Quati- 
quam  consuetodo  homani  sermonis  tcneat,  sero  nou 
vcsperum  signiflcare »  scd  tnrde.  Solemus  emm  di- 
cere ,  sero  venisti ,  id  est  tarde ,  et  qu»  focere  aiiie 
deboeras,  fac  saltem  sero,  idest  Urde.  Sin  aoiem 
illud  objidtur,  quomodo  eadem  Maria  quae  prios  vi- 
derat  Domioum  resurgentem,  posiea  ad  sepukrom 
ejos  flere  referatur,  hoc  dioendum  est,  quod  et  sola, 
et  cum  altera,  sive  ciiin  aliismulieribos  memor  bene- 
liciorum,  quae  in  se  Domlnns  contulerat«  ad  sepul* 
crum  ejus  frequenter  cucurrerit,  et  noiic  adoravent, 
quem  videbat,  nunc  fleverit,  quem  quaerebat  absen- 
tem :  Licet  quidam  duas  MariasMagdalenas  de  eodem 
vico  Magdaio  fuisse  conteudant,  et  aiteram  esse,  qux 
iu  Matihxo  eum  vidcrit  resurgentem ,  alteram,  qu» 
in  Joanne  eum  quxrebat  abseniem.  Quatuor  aolero 
fuisse  Marias,  in  Evangeliis  legimus,  unam  mauem 
Domini  Salvaloris  »  alieram  materterani  ejos ,  qnai 
appellau  est  Maria  Cleophe,  lertiam  Marinm  matreni 
Jacobi  et  Jose,  quarum  Mariam  Magdalenam.  Licec 
aliimalrem  Jacobicl  Jose,maierteram  ejtis  fuissecon- 
tendant.  Nonnulli  (ut  se  libereni  qiixsiione)  in  Marro 
voiitnt  unain  esse  de  Mariis,  sed  non  additom  cogno- 
men  Magdalene,  etex  superfluo  scripttirum  inolcvisse 
vltio,  qiiod  primum  Evangelista  non  scripscrtt. 
827  ^ohh  aulem  simplex  videtur  et  aperU  respoii» 
sio,  sancUs  fetninas,  Christi  absentiam  non  ferentes, 
per  toUm  noctem,  non  semel ,  nec  bis,  sed  crebro 
ad  sepiilcriun  Domini  cucurrisse,  pr;rseriim  cum 
terracmotus,  et  saxa  disrupu,  et  sol  fugicns,  et  reriun 
natura  lurbala,  et  (quod  bis  m:ijus  csi)  desideriuin 
Salvaioris  snmnum  ruperit  feminarum. 

CAP.  y.  —  Qiiomodo  juxia  M:)Uhxum  Maria  Ma- 
gdalene  vespere  sabbati  cuin  altera  Maria  advohua 
sil  pcdibus  Salvatoris  :  ctim  sceunduni  Joanneiu  («) 
maiic  sabbali  audierit  a  Domino  :  NoU  me  tangerc^ 
necdum  etiim  aseendi  ad  Patrem  meum  {Joan.  20. 17). 
Quo'  prius  viderat  Dominnm  resurgentcm  cum  altera 
ILiria,  ct  cjiis  pedibus  fuerat  advoluta,  (()  poslca 
reversa  per  iioctem  (domi  eiiim  ob  desiderium  ejiis 
maiicre  non  poteral )  vcnit  ad  sepiilcrum.  Ciiinqiie 
lapidctn,  quo  monumentum  fuerai  clausum,  vidisset 


[a]  Yetus  ediiio  atque  Anibros.  exemplar  negandi  par- 
Uculim  oiniiiuiit,  viliose,  ul  videiur. 

[b]  Id  de  suis  quo(iue  leniijoris  exemplaribus  tesutur 
Gregor.  Nyssenus  GraL  2.deHesurrea.  b  idicAiftCcviife^^ci 

»mxk  Mc^  lw«ni3UM  t^i^i  tdS,  lf«CoGvTe  i^p^  txM  •ci;TOo«.  NlUlC  0 

oonlrario  oodicett  Mss.  qui  ad  .10«  uvque  devenerunt  Grasci, 
el  Latiai  plerique  ouHies,  sed  et  vvieres  transbitiones  lia- 
bent  Patres  quoque  impendio  rarissimi  sunt.  Vjctor  An* 
tiochenus,  et  AounyiDUs  Tolosaous  in  Cateoa  in  Marcuoi , 
qui  ca|.itulum  istud,  sive  duodecuu  a  uono  postremos  ver- 
mis  iguoreut. 

[c]  Martis  nempe,  et  Hercurii ,  Jovis,  Yeoeris,  et  ele- 
meotomm  SoliSt  et  Lun»;  sicenim  eieinentornm  nomine, 
qu«  Gneee  ra^tfKniincufKintury^SoIemtLunamque  intelligi 
aoud  antiquos  scriDtores  tlura  docenl  cxemj)la. 


(d)  Haec  ccrte  anliquissuna  sententia  est,  onmium  Pa- 
trum  alque  Ecclesiaruin  tesiimonio  coinprol>a(a ,  scriplum 
tii  tCf«Ui  iimibnift  a  Matthaeo  Evanffeliuiu,  cui  nondura  vi- 
deantur  saiis  bene  re|>osuisse,  qui  Graece  primilus  scriptum 
cootendunt.  Yid.  quae  in  Catalog.  ad  nomen  Matthxus  ad- 
uotaMur. 

{e)  Duo  verha  mane  sabbati ,  quse  etiam  in  capitiilorum 
indiculo  babentur,  heic  quoque  supplevimus  ex  Mss.  in 
editis  enim  deerant. 

(f)  In  Commenlariis  io  bunc  Matlliaei  locum,  «  Quod  di- 
veraa  tempora  istaroin  muUerum  in  Evangeliis  describun- 
tiir,  non  meudacii  signum  est ,  ut  impii  oQiciunt,  sed  se- 
dulae  vbiutionisoOicium,  dum  crehro  abeu  t,  acrcctir- 
rtint,  et  non  paiiunlur  a  sepulcro  Domini  dlu  abesse»  vel 
lonffius.  t 


EPISTOLA  CKX. 


090 


ftbltlum,  euenrrit  ad  Simenem  Petrum,  el  ad  alierum 
<St9cipulum,  quem  Jesus  amabftt  plurimum,  etdieit 
ets :  Tulerunt  Dominum  de  monumento  :  et  iU$cio  ubi 
poMuerunt  eum  (ibid.  15).  Error  muiieris  cum  pieute 
socialus  est.  Pielas  iii  eo  erat,  quod  deaiderabat  eum, 
cnjus  noverat  majesuiem.  Error  in  eo,  qui>d  dice« 
bat :  Tuleruni  Dominum  de  monumento ,  el  caetera. 
Denique  cura  Peirus ,  el  Joannes  iiilroeuntes  scpul- 
crum  vidissent  linleamina  separata  ;  et  sudariiim  quo 
caput  Domini  fuerat  invuiutum,  seorsum  posiium  ; 
ct  resarrexisse  crederenl,  ciijus  corpiis  non  invcne- 
rant  in  sepukro  :  Mnria  stabal  Oil  nionunienlum  foris 
plonms.  Cumque  se  inclinassel,  vidit  duos  Angclos 
in  albls  sedentes  iii  loco  moniimenii  ad  capui  et  pe- 
des,  ubi  posilum  fucrat  corpus  Jcsit ,  ut  sub  lania 
custodiae  dignitaie  non  credcret  ab  liominibus  po« 
taisse  rurari,  qui  minislris  Angelis  scrvabalur.  Dicuiit 
ei  Angell,  quos  ceriiebat :  Mulier,  quid  plorat  f  se- 
condum  illud  quod  Dominus  loquebatur  ad  matreni : 
Quid  mihiy  el  tibi  e$l  mulier  ?  nondum  venit  liora  mea 
(Joan.  4.  4),  ul  eo  quod  appclUverunt  muliercm  , 
arguereni  frustra  ploranlem  et  dicerent,  Quid  ploraj? 
In  tnntum  autem  Maria  MagJalene  obsluperacla  tor- 
puerat,  et  fidem,  miraculis  828  ^erriia,  qiiasi  in 
caligiiie,  possidebat :  ut  ne  Angelorum  quidem  pros* 
Fcnlium  seniirer  aspectum,  scd  mulicbriler  respon- 
deret,  et  diceret :  Ideo  ploro,  quia  lulerunt  Dominuin 
meum,  el  nescio  ubi  posuerunteum.  0  Maria,  sl  Do- 
minum  credis,  et  Dominum  tuum,  quomodo  arbitraris 
abbomimbus  sublalum  ?  iVexcto,  inquil,  ubi  posuerunt 
eum.  Quomodo  nescis,  quem  paulo  anle  adorasti  ? 
Cumque  videret  Angclos ;  et  quos  cernebat,  ignora- 
ret,  stupore  perterrita,  buc  atque  illuc  fnciem  cir- 
cunferebat,  nibil  aliud  nisi  Dominum  videre  deside- 
rans,  conversaque  retro ,  vidit  Jesum  stauiein,  ct 
nesciebat,  quia  Jesiis  erai.  Non  quod  juxia  Mani- 
chaeamt  el  alios  naereiicos  forinani  Douiiiius  vuliiim- 
que  matasset :  ut  pro  volunlale  diversus  ac  varius 
videretar,  sed  quod  Maria  stupefacia  miraculo,  bor- 
tulanum  pularet,  quem  tantostudio  requiiebai.  luique 
et  Domiuus  iisdera  verbis,  quibus  et  Angeli,  loquiiur 
ad  eam  :  Mulier  quid  plorns  ?  Addiditquc  de  suo , 
quemqueerit?  Al  iila  respondil :  Domine,  $i  tu  susUi- 
listi  eum^  dicito  mi/ii,  ubi  posuisli  eum^  et  ego  enm 
toUam.  Hic  Dominum  non  de  confessione  vcra:  fidei 
Salvaiorem  vocat :  sed  bumiiitate ,  et  timore  bortii- 
Inno  dcfert  obsequium.  Et  vide  quania  ignorantia. 
Qiiem  custodiebat  cohors  militum,  cujus  sepulcro 
Angeli  prxsidebant ,  ab  uno  lioriulano  arbilralur 
ablatum  :  et  ignorans  imbecillilatem  femineam,  tan- 
lariim  se  virium  repromiltit,  et  credit,  ul  corpus  viri, 
ct  perfcclaB  aetatis  :  quod  (ut  cxtera  laceam)  centuro 
libris  myrrhae  circumlilum  eral,  existimarct  ab  una, 
ct  pavida  mulicre  posse  poriari.  Cumque  Jesus  ap- 
peliasset  eam,  atque  dixisset :  Maria,  ut  quem  facic 
non  agaoscebat,  voce  inlelligeret  ,'illa  in  errore  per- 
sislens ,  ooquaquam  Dominum ,  sed  («)  Rabboni,  id 

(a)  Ila  Teleres  menV  rnna  juxla  Vulgot.  et  Gnecnm. 
£Jiii  nahbi. 


esi,  magistrum  vocat.  Et  vide  quanta  turl^atio,  quem 
hortulanum  putans,  Dominum  nuncupaverat ,  Dei 
Filium  resurgentein ,  magislrnm  vocai.  Ilaqnc  »d 
eam,  qusc  quaerebat  viventem  cum  niortnis;  qiinecrw 
rore  femineo  et  iiubecilliiaie  miiticbri  biic,  iilucquo 
cnrrebal,et  corpiis  quaerebal  occisi ;  otijiis  podes  vi- 
ventis  lenueral,  loquitur  82^  Doiiiiiius  oi  dicit : 
I^oli  me  tangere,  (b)  libi  eiiiiii  iioiiduni  a*>ceiuli  ad  Vsk" 
trem  mcuiii.  Ei  cst  seusus  :  Qucin  mortuuiii  qiurris, 
viveiilem  tiiiigorc  non  mercris.  Si  mc  necdiiin  piitas 
asccnilissc  nd  Palreni,  sed  liomiiuini  frniide  subla- 
tum,  me(»  laciu  iiidignn  es.  lloc  nutcm  dicebnt :  iion 
ut  siiidiuin  qu.Trentis  obtundcn  t ;  sed  nt  dispensa- 
tioncm  carnis  a.ssiinipl.T,  iii  divinilniis  gloriam  sciret 
esse  muiaiain  :  ct  nequaqunm  corpornliicr  vcllet  csse 
cum  Domino,  qnein  spiriiunliicr  crcdcrc  deberctre- 
gnare  cum  Paire.  Unde  et  AposioH  majoris  lidei 
sunt,  qiii  absque  Angelorum  visu,  nbs(|ue  ipsius  Sal- 
vatoris  aspeciu,  po^lquani  corpiis  ejus  in  monuineiito 
non  repcrcrnni,  crfdidcruiit  cuin  nb  infciis  surrc- 
xisse.  Alii  puianl  priinum  esse  quod  n  Jonnne  narra- 
lum  est,  vcnisse  Marinm  Mngdalcnam  ad  sepulcrum, 
et  vidisse  revolulum  Ia|>idem  a  monumciito,  el  poslea 
regressain  cum  Apostolis  Pelro  et  Joaiine,  solam  ad 
monumenlum  rcmansisse  :  et  idcirco  ndbtic  iiicrcdu- 
lam,  a  Domino  fuisse  correplnni  :  revcrsamque  do- 
muin ,  rursum  ad  sepulcrum  vcnisse  cuin  Maria  ;  el 
ab  Angelo  moniiam,  exeuntem  de  monumeiUo,  ado- 
rasse  Dominuin,  et  lenuisse  pedes  ejus,  quaiido  ab 
eo  pariter  audierunl :  Avete.  Et  Hl(C  accesserunt^  et 
tenuerunt  pedes  ejus^  el  adoravertmt  eum.  Qua)  in  tan- 
tuni  profecerunt,  ut  inittantur  ad  Apostolos,  etaudiant 
primum,  NoUte  timere :  secundo,  Itenuntiate  fratribut 
meiSf  ui  eantin  Ga/j7<Fam,  ibi  me  videbunt. 

CAP.  VI.  —  Quomodo  cusiodiente  mititum  turba  , 
Petriis  et  Joaniies  libere  ingressi  sunt  sepulcrum  , 
niiUo  prnbibente  custodum  {Mattli.  22«  et  Joan.  20). 
Ilac  vidclicet  causa,  qnh  vcspere  sabbati,  qucB  lucesce* 
bat  in  prima  sabbaliy  venit  Maria  Magdalene^  et  altera 
Maria  videre  sepulcrum.  Et  ecee  terrmiotus  factus  ett 
magnus.  Angelus  quoque  Domini  descendit  de  ccelo^  et 
accedens  revolvit  lapidemt  et  sedebat  tuper  eum :  erat* 
que  aspectus  ejus  sicut  fulgur^  el  vettimenlum  itliut » 
sicut  M?x,  Pr<u  limore  autem  ejus  perterriti  sunt  cttslo» 
det^  et  facti  sunt  velul  mortui.  Igitur  qui  fucrant  lan- 
to  830  1'm^ore  perlerriti,  ul  putarentur  mortui ; 
aut  dimisisse  sepulcriim,  et  fugisse  credendi  sunt ; 
aut  ila  corpore,  ct  animo  obtorpuisse,  ut  non  dicam 
viros ,  scd  nc  mulierculas  quidem,  sepulcrum  intrarc 
cupientes ,  audcrent  prohibere.  Magnus  enim  timor 
eosextcrriierat,  videntes  lapidem  revolutum,  et  ler- 

[b)  Non ,  ut  contendit  Victorius ,  falso  lcgilur  tibi  enim 
nondum  ascendi,  etc.  Sic  enim  subsequens  conlexlus  po- 
stulat,  et  Mss.  oionium,  alque  editorum  consensus  cooflr- 
mat ,  una  excepu  ii«ius  Vlctoril ,  alque  ahcra  veleri  ecJi- 
tione,  quae  tibi  vociila  expunctft,  leguiit  nondum  mph  elc 
Accedil  lecUonis  suce  ipse  asserlor,  ac  fideiussor  Hierony- 
mu8  In  epislola  ad  Marcellam  de  quibusdam  quaBSliombos 

N.  T.  quasl.  4.  tnon  mereris ejus  lenere  pedes, 

quem  non  exislimas  surrexisse.  Tibi  eoira  necdum  asceodi 
adPatreminewn.» 


m 


8ANCTI  HIEROIfTMI 


m 


remotom  factum ,  non  ex  more  soUto,  sed  tam  ma* 
gnum,  (|ui  concla  eoncuteret ,  et  eversionem  teime 
fundilus  minftrelur  :  Angeliim  quoque  dcscendisse 
de  ccbIo,  lam  claro  tuIIu  ,  ut  non  lampadem,  et  hu- 
mana  lumen  arlc  succensum,  sed  fulgur  imiiareUir 
CQBli,  quo  iiiusiraniur  omnia.  Unde  et  in  lencbris 
videre  poiuerunt.  Mfique  libcre  introcuni.  Viderat 
tnim  Maria  Magdalenc,  qux  eis  nmiliaTerat  lapidem 
revolutum,  ct  corpus  Domini  de  nionumento  esse 
sublaium.  AngclHin  aulcm  non  pntcmus  idcirco  ve- 
iiisse ,  ut  apcrirct  scpulcnim  Doinino  resurgenti,  et 
revolveret  lapidem  :  sed  poslquam  Dominus  resur- 
reiit,  bora  qua  ipse  voluil,  et  qnx  nutii  morialiura 
cogniu  est,  indicasse  quod  foctum  est :  Et  scpnlcnim 
vacuum  revolutione  lapidis,  ei  sui  ostendisse  pra^ 
senlia  :  quse  omnia  videbaniur,  splendore  faciei 
ipsius  et  borrorcm  lencbrarum  fuigoris  ciarilate  vin- 
cenie* 

CAP.  Vll.  — Quomodo  Matthxus,  et  Marcus  scri- 
Iiant  Apostolis  mandatom  per  inulieres ,  (a)  ut  irent 
iii  Galilaeam'  Dominum  revisuri  {Maiih.  26,  ei  S8; 
iforc.  ir>)  :  quam  Lucas  {Cap.  21),  et  Joannes  {Cap, 
20.  et  21),  Jerosolymisab  illis  vlsum  esse  perhibeanl. 
Aliud  est  uodecim  se  offerre  discipolis,  qui  propter 
metum  Judxorum  absconditi  erant ,  quando  ad  eos 
clausis  ingressus  est  januis,  ei  puuntibus  quod  vide- 
retur  in  spiritu,  manus,  et  latus  obtulit,  davis,  et 
lancea  vulneraium  :  aliud  quando  secundum  Lucam, 
prxbuit  se  eis  in  mac/ris  argumenlis  per  dm  guadra" 
glnta,  apparem  ei$  el  l<Mfuen$  de  regno  Da  ;  et  (b)  can* 
veuene  prmeepii  m^  edt  Jeroiotynue  ne  diuederent 
(Actor.  i.  4).  In  aliero  ejiim  pro  consolattone  limen- 
tiom  videbatur,  et  videbatur  breviter,  rursumque  ex 
oculis  tollebatur  :  in  altero  autein  tania  familiaritas 
erat,  et  perseverantia,  utcum  eis  pariter  vesceretiir. 
Uiide  ei  Paulus  Apostolus  831  refert  eum  quin* 
gentis  siniul  apparuisse  discipuiis.  Et  in  Joanne  legi- 
inus,  quod  piscaniibus  Apostolis,  in  littore  steterit , 
ct  partem  assi  piscis,  favumque  comederit  qux  vera 
i*esurrectionis  indicia  sunu  bi  Jcrusalem  autem  nihli 
liorum  fecisse  narraiur. 

CAP.  VIII.  —  Quid  significet  quod  in  Evangelista 
Malthaeo  scriplum  est,  Jttut  aulem  elamant  voce  ma- 
gna^  emitii  tpiritum  :  et  velum  Tempti  teittum  ett  in 
duat  partetf  a  tummo  utque  deortum ,  et  terra  moia 
eti^  et  petriB  teittee  tunt ,  et  monumenta  aperta  tunt : 
et  multa  corpora  Sanetorum,  qui  dormieranl,  turrexe- 
runt.  Et  exeuntet  de  monumentit^  pott  returrectionem 
ejuM^  venerunt  in  tanclam  civitatem^  et  apparuerunt 
muMt  (Matth.  27.  50.  et  teqq,),  De  hoc  loco  in  iisdeni 
Matthael  Gommenlariis  disseroimus.  Primiimque  di- 
Gcndom,  quod  (c)divin«  sit  potenii.x,  ponereaniroani 

{a\  Non  diverso  sensn ,  sed  iisdem,  quae  in  indiculo, 
verbis  Ambrosian.  legit ,  c  quod  praecederent  Saivautrcm 
In  Galilca,  et  ibi  euin  viderent,  Locas  aotem  et  Joan- 
ncs,»  etc 

[b)  (^idaro  codd.  ei  oonvertatut  cum  eit  prescepU^  elc. 
Mox  Viciorius  addit,  sed  espectarent  prondtsionem  pairit^ 
qiNB  tanMMi  inioraol  HieroBymiana  exemplaria. 

(c)  Mss.  duo  quod  dimnm  potentice  mdtcwm  tit  pa- 
ueref^ 


qnaMio  ¥olfierit,  et  rwaam  aecipere  eam.  Denique 
Centurio  aodiena  eom  dixiase  ad  PHrem  :  In  manut 
tuat  eammendo  tpirilunt  meum  (iMc.  23.  46),  et  sia- 
tim  spiritum  sponte  dimisisse ,  commoius  signi  raa- 
gnitudine,  ait :  Vere  Dei  Filiut  erut  itte.  Vcluni  qvo- 
que  Templi  scissum  esi  in  duas  partes ;  oi  com- 
plcreinr  illud,  qiiod  refert  Joeephos,  pr9»ides  Templi 
dixisse  Tirtules  :  (d)  Trantaamut  ex  Ai«  aedibut,  la 
EvangeUo  autem  quod  Hebraicis  iiiieria  scriptum 
est  (1),  logiinus,  non  velum  Templi  S€isaum;sed 
snperlimiiiare  Templi  niirae  magnitudinis  eorruisse. 
Terra^  inqiiit,  mola  cn,  pendentem  Domioum  soam 
ferre  non  susiinens  ;  ei  petree  tdttm  tunt^  ut  indicie 
rcnt  duritiam  JiKla!orom«  qui  praraeiilem  Dei  Filiinn 
intelligere  noluerunt ;  et  monumenia  aperta  swil,  in 
signum  futurac  resurrectionis ;  muiiaque  Saneiarum 
corpora  exeuniia  de  tepuicrit^  veneruni  in  soiiclam  » 
tilatem,  ei  apparueruni  muitie.  Sanclam  dvitaieffi,  (f) 
Jerosolymam  debemiis  accipere,  ad  distinciionem 
omnium  civitatum,  quae  lunc  idolis  sorTieliont.  bi 
bac  eiiim  sola  fuit  Templum,  et  onios  Dei  colius,  et 
vera  religio :  et  non  omnibus  apparuerunt,  sed  Madts, 
qui  resurgentem  Dominum  siisceperunt. 

2.  Dcinde  jutta  anagogen  dicendun  est,  qAod  io* 
clamanie  Jesu,  et  emitiente  spirltum,  veltmi  Templi 
scissum  sit  in  duas  paries  a  summo  nsqne  deorsom; 
832  ^^  omnla  Legis  sint  revelata  mysteria ;  ut 
qux  prlus  recondita  tenebautur ,  universif  geBtlbus 
prodercnlur.  In  duas  autem  partcs ,  in  Teti»  et  no- 
vum  Testamenium  ;  et  a  summo  usqoe  deorswn,  ab 
iiiitio  mundi,  quando  homo  eonditos  est,  et  reliqua 
qiiae  facia  sunt  in  medio,  sacra  narrat  historia,  osqoe 
ad  consummationcm  mundi.  Et  qoaercndoro,  quod 
vclum  Templi  scissum  sit,  exlerius,  (f)  an  iBterius? 
Mihi  videiur  in  passione  Domini  illud  veltmi  esse  eon- 
scissum,.quod  In  labcrnaculo,  et  in  Templo  foris  po- 
siium  fuerat ;  et  appellabatur  exterius  :  Quianuncex 
parle  vldemutf  et  ex  parle  cognotcimut,  Cum  aulem 
venerii  quod  perfectum  ett  (f .  6'or.  15.  9.  ei  10),  tonc 
ct  velnm  intcrius  dirumpendum  cst :  ut  omnia  qo», 
niinc  nobis  abscondita  snnt,  domus  Dei  sacramenla, 
videamus.  Videamiis  quid  signifieent  duo  Cbembrm, 
quid  Oraculum,  quid  vas  auretim,  in  quo  manna  re- 
conditum  fuit.  Nunc  enim  per  tpeculum  videmut  in 
csnigmale  (Ibid.  12)  :  et  cuin  hislorix  nobis  veluni 
scissuin  sil,  ut  ingredi.imurairiHni  Dci,  tamen  secreia 
ejtis  et  universa  mystcria ,  quae  in  coelesti  Jerusalem 
ciausa  relineniur,  scire  non  possumus.  Igitur  in  p.is- 
sione  Domini  icrra  commoia  esi,  juxta  itlud  quod 
scriplum  cst  in  Aggso  ;  Adhuc  temei ,  et  ego  movebo 

(d)  Vid.  in  episi.  XVIII.  ad  Damasum  num.  0:  que  « 
nulMs  de  bac  senientia  adootaniur. 

(e)  Coofer  quae  diximus  in  epist.  LX.  ad  Beliod.  nnra.  3. 
el  iii  epist.  XLVI.  iiura.  7. 

(f)  Perperam  Martian.  nisi  forte  lypogra|ihi  mendo  es(« 
un  anteriut.  Notum  porro  ex  Josepho  de  Bello  i.  6.  c.  14. 
(luo  in  templo  veia  extilisse.  alterum  aate  Sancta  Sancto* 
nun,  altcnim  ad  Taberuaculi  iugressum.  Hieroo.  qui  ex- 
terius  htud  fuisse  conscissura  opioatur,  Origenem  se-> 
cotus  eat.  plerique  enim  aiii  interpretcs  iutcrius  aliud 
acciiiiunu 

(I)  Evan^elium  naiarenorum. 


995 

eieUm  H  im'm  :  et  wstOH  dmderalw  tuneUi  geniikui 
(Agg^  S.  7.  8) ;  ot  ab  Oriente  el  Oceidente  y/tm^ni  el 
recumliant  cum  Abraliam,  Isaac»  et  Jacob  {Maiih,  8. 
i\),  Ei  pelnB icium smil,  id  esl dura  corda  geiitiiium ; 
sive  peiRS »  universa  vaiicinia  Pioplietarum ,  qui  ei 
ipsi  {a)  a  petra,  hoc  est,  a  Gbristo  cum  Apostolis  pe- 
Irae  vocabulom  accepcnint :  ot  quidqnid  in  eis  duro 
Legis  velamine  claudebatur,  tcissum  pateret  genti* 
bus.  Monumenia  quoqne,  de  qoibus  scriptum  est : 
Voi  atu  iejmUra  exiriniecui  deatbata,  qum  intm  plena 
iunt  oiiibui  moriuorwn  {Matth.  25.  27),  ideo  sunt 
aperu,  ut  egrederentur  de  bis,  qoi  prios  in  inlldeli- 
ute  mortui  erant,  et  com  resorgente  Ghrisio,  atque 
vivente,  viverent  {Ephee.  2),  et  ingrederentur  coslc- 
stcm  Jervsalem ;  et  haberent  monicipalum ,  nequa- 
quam  in  lerra,  sed  in  coelo ;  morientesque  cum  ter* 
reno  Adam,  resurgerent  cum  Adam  superccelesii. 
Porro  secundum  litteram .  nulli  violentum  833 
esae  videaior,  moriuo  Salvatore  appellari  Jerusalem 
sancUm  civitatem ;  cum  usqoe  ad  destroclionem 
ejos  semper  Aposioli  Tcmplom  ingressl  sini;  et  ob 
scaudalum  eorom ,  qoi  de  Judxis  crediderant,  L^is 
exercuerini  caereroonias.  In  untom  aotem  Jerosalem 
amavii  Dominus,  ot  fleret  eam,  ei  plangeret  {Luc,  i9. 
41),  et  pendeiis  in  cruce  loqueretur  :  Pater,  ignoice 
illii  :  quod  enim  faeiunt^  neieiunt  {lind.  23.  54).  lla- 
qne  ini|ieiravit,  quod  petierat :  multaqno  skitim  de 
Judasis  millia  credideront,  et  usqoe  ad  qoadragesi- 
mum  secondum  annum  daium  cst  {b)  ei  leropus  pee- 
nileitti».  Post  quos,  perseveranlibus  illis  in  malilia, 
egressl  sunl  duo  ursi  de  silvis  geniium  RomaiMruni, 
Vespasianus ,  et  Tilus :  et  blaspbemantes  pueros  , 
asoendenie  vero  Elisseo  in  domimi  Dei  (hoc  enim  in* 
terpreutur  Bethel)  voee  consona  illudentes  inlerre- 
cerunt,  alque  laceraverunt  (4.  Reg.  2)  :  ct  ex  eo 
tempore  Jerusalem  non  appellator  civius  sancu :  sed 
sandiutem  et  pristinum  nomen  amtttens,  spiriiuali* 
ler  vocatur  Sodoma,  et  iEgyptus  :  ut  aediflcetur  pro 
ca  civitas  nova,  qoam  fluminis  impetus  L-etiOcat  {Pe. 
45.  5) ;  et  de  cujus  medio  egreditur  fons,  qoi  lotios  (c) 
orbis  amaritodinem  mitigavit :  ul  miserabilis  Israel 
ruinas  Templi,  nudalis  plangat  lacertis :  et  in  Cbrisio 
lorba  credeiitium,  nova  quotidie  videat  Ccclesix  le- 
cia  consurgere,  et  dicat  Sion,  Anguitut  mihi  locui  at 
(/mI.  49. 20) :  linplesturque  iliud,  qnod  in  Isaia  scri- 
plum  est  :  Et  erit  eeputerum  eju»  inelytum  {Ibid. 
11.10). 

GAP.  IX.— Quomodo  Salvator  secundom  Joannem 
[JooH.  20),  insoffiavil  Spiritnm  Sancinm  in  sanctos 
Aposiolos ,  et  seeondnm  Locam,  post  ascensionem  se 
inissonmi  repromittit?  Hojus  quadsiionis  perfacilis  so- 


[a)  victorios  a  Petra  chriito 

{b)  Ex  Yiclorio  addidimus  ei,  Mox  codd.  Mas.  habent,  «i 
bUitphenda  pro  maiUia.  Adnotanda  est  etiam  ex  4.  Regum 
Elisaei  bislorta ,  (^uo  ascendeote  in  BeUiei ,  «  pueri  parvi 


cOTessi  sunl  de  civiuie,  illudebant  ei  dieentes,  asceode 
calve,  ascende  calve ,  qui  cum  respexisset,  vidit  eos,  et 
nialefilxit  eos  tn  noanne  Domini,  egressique  sunt  duo 


EHSTOLA  CIX.  994 

Uitio  esl,  si  doceihe  Apostolo  Paulo,Spiritos  Snncti  di- 
versas  graiias  noverimos.  Scriliit  enim  in  prima  adCo- 
rinihios  Epislola  :  f  Divisiones  dooornm  sunt,  Idein 
vero  Spiritus :  et  divisiones  roinisterioruin  suni,  idem 
auleni  Doniinus :  eldivisiones  operaiionum  sunt,  idem 
aulem  Deus,  qoi  operatur  oronia  in  oinnibus.  Untcui* 
qiieaulem  daiur  mantfestatio  Si|ritiis.  (d)ad  id  qtiod 
expedit.  Alii  quidem  daiur  per  Spiriltimseni:osnpien« 
It»,  alii  sermo  scieniiae  seciindum  euoMlein  Siiiriluin, 
alii  graiia  saniiatom  in  unoSpiritu.alii  fides 
in  eiKlem  Spirilo,alit  operatio  virluliim,  iilii  Proplu 
lia,  aiti  discreiio  spiriiuum,  alii  genera  linguarum, 
alii  aotem  interpreuiio  sermonom.  IIkc  aotem  oro* 
nia  operator  onus  at(|ue  idein  Spirilus,  dividens  sin- 
guiis  prout  vull  >(1 .  Cor.  i2.4.  et  eqq).  Ergo  Dominus» 
qui  posi  resurrectionem  suaro  juxu  Lucx  Evange* 
lium  dixerat :  t  Ecce  ego  mitum  promissionem  Pa* 
iris  mei  in  vos :  Vos  autem  sedete  iu  civiute  quoad- 
usque  iiiduamiiii  virlute  ex  allo  >  {Lue.  uit.  49) :  el 
juxta  eurodein  iii  Aposioloruro  Actibus  esl  loculus: 
€  Prascepit  eis  ab  Jerosolymis  ne  dJscedereni;  sed 
exspeclarenl  promissionero  Palris,  quam  audistis,  in- 
quit,  per  os  roeum  :  qu;a  Joannes  quidem  baptizavll 
aqoa,  vos  aiiiero  bapiizabimini  Spirito  Sancto ,  non 
pnst  mulios  bos  dies  >  {Act.  4.  5) ;  rursum  in  flne 
Evangelii  secunduro  Joannem,  eo  die  quo  resarrese- 
rat,  id  esl  die  Doininica,  clausis  janiiis  ad  A|iosto- 
los  introisfae  narratur»  el  dixisse  eis  secnndo,  t  Pax 
vobis ;  •  et  intulisse :  i  Sicat  mlsil  me  Pater,  ei  cgo 
miUovos:lioe  eum  dixisset,  insuniavit,  et  dixit 
eis :  Accipitc  Spiritom  Sanctum  :  quorum  remiseriiis 
peccaia,  remittuntur  els,  et  qoorom  retinuerilis,  re- 
tenu  enmt  {Joan.  20.  21.  et  ieqq).  Prima  igitur  die 
reaurreetionis ,  aeceperont  Spiriios  Sancti  graiiam , 
qua  peccau  dimilterenl,  et  baptizarent,  et  fitios  Dei 
fiicereni ,  et  spiriiuni  adoplionis  credentibus  largi- 
rentur :  ipso  Salvatore  diceme :  i  Qoorom  remise- 
ritis  peccau,  remitiuntur  eis ;  et  quornm  retiiigeri- 
lis,  reienu  emnt  >  Die  aulero  Penlecostes  eis  aro* 
pliua  reproroissuroest,  ut  baptizamtur  Spiriiu  San- 
cto,  et  induerentnr  viriole  ex  allOi  qoa  Clirisii  Evan**. 
geliuro  cunctis  gentibus  prxdicarent ,  jnxu  illnd  , 
quod  in  {e)  sexagesimo  septimo  Psalino  legirnus :  Do^ 
mM  dakit  9erbum  evangelizantibui  trirtute  muita;  ut 
baberent  operationem  virtutum,  et  gratiam  saniu- 
lum;  el  praDdicaiuri  mnliis  gcntibus,  acciperent  ge* 
nera  linguarum  :  ni  jaro  lunc  nosceretor,  qui  Apo« 
sioloruui»  quibus  deberent  gentibos  nunilare.  Deni- 
qiie  Apostolus  Paolos,  qui  de  Jerusalem  usque  ad 
Illyricom  praedicavtt,  et  inde  per  Romaro  ad  Hispani. 
am  ire  feslinai  {Rom.  i5),  gratias  agil  Deo,  qitod 
euncUs  Aposlolis  (/)magis  iingnis  luquatiir  (1 .  Cor  1 4). 
Qni  enim  rouliis  genlibus  annontiaioruserat,  mulia- 
ruro  lingnamm  acceperat  gratiam.  Quae  repromissio 
Spiritus    835    Saiicti  die  de  iima  post  aseensionem 


ursi  de  saltu ,  el  laceraverunt  ex  eis  quadragiota  diios 
pueros. » 
ic)  Ambrosian.  exeronlar  lo^tns  urbii. 


(d)  Martianfleos  ad  utiUtaiem,  >iixu  Vulgatam. 

(e)  Idem  faiso  legerat  m  iexngeiimo  Ptatmo, 

{[)  lu  Graecus  lexuis,  Grsedqne  Patres,  et  Syms; 
sed  Ulud  magUf  fMXkm,  omittuut  plerique  alii,  Latini 


99S 


SANCTI  niERONYMl 


m 


Stilvaloris  eiplcU  eit,  Luca  refereiite  »  qul  tcripsil : 
Ctim  complerenlur  die$  Penteeosteh  erant  onme$  p«- 
riter  in  eodem  loco ,  et  factue  e$t  repente  de  ealo  $onu$ 
tanquam  advenientii  Spiritu$  vehementie  :  et  replevH 
totam  domum^  ubi  erant  $edente$:  et  apparuerunt  illie 
di$pariita!  lingueB  tanquam  igni$  :  $editque  $upra  «m- 
gulo$  eorum ;  et  repU^  «wil  omn€$  Spiritu  Saneto :  el 
ewperunl  loqui  (a)  varii$  iingui^ ,  prout  Spiritu$  San^' 
etu$  dabat eloqui  iilis  (Act. 2.  4 .et $eqq).Tmc complelum 
o$i  ilhul  qimil  legiuir  iii  Joel :  Et  erit  in  novi$$imi$ 
diebu$^  dicit  Dominu$  :  effundam  de^plritu  meo  euper 
omnem  carnem :  et  proplutabunt  filii  ve$tri ,  et  filiw 
veetra :  uniore$  ve$tri  »omnia  $omniabunt  :  et  juvenee 
veitn  vi$ione$  videbunt  (Joel.  %.  48).  Yerbum  aulem 
effusionis  significal  graiia;  largilalem,  etidipsum  so- 
nsl,  qnod  Domiims  repromisit :  Vot  autem  bapiizabi" 
mini  Spirilu  Sancto  non  po$t  muUo$  bo$  die$  (Act.  \ .  5). 
In  lanlnin  enim  Spirilu  Saiirto  baptizall  sunl,  ul  re* 
plcreiur  tota  domus,  ubi  erant  sedenies :  et  ignis 
Spiriius  Sancti  sUtiooem  in  eis  inveniret  optaiam , 
linguasquedivideret;  etsecundum  Isaiam,  qui  im- 
muiida  btbla  bal>ere  se  dixerat,  purgaret  labia  eorum, 
iit  Cvaiigelium  Christi  piirius  praedicarent.  Et  in  Isaia 
(Cap.,6j  quidem  superliminare  Templi  dicitur  fuisse 
commoium  ;  et  replela  est  omnis  domiis  fumo,  id  cst, 
errore,  et  tenibris,  vcrique  i;$norantia.  In  principio 
autem  Evangclii  replelur  Spiritu  Sanclo  Ecclcaia,  ut 
graiia  ejus,  aique  fervore,  omnium  credentlum  pec- 
cau  purgenlur :  et  igne  Spiritos  Sancii,  quem  Domi- 
no6  missurum  esse  se  dixerat,  praedicatura  Ghristum 
lingua  sanetur.  Non  ergo  Joaniies  Lucasque  discor- 
dant,  ut  quod  ille  primo  resurreciionis  die  datum  esse 
significat,  bic  quinquagesimo  die  venisse  describat : 
sed  (b)  profectus  Aposiolicus  est,  ut  qui  primo  remil- 
tendorum  peccatorum  gratiam  acceperant,  postca  ac- 
cipereiit  operationes  vlrluium,  ei  cuiicta  donationum 
genera,  qux  ab  Apos;olo  dcscripta  commemoravi« 
mus  :  et  (quod  magis  necessarium  erai)  diversilaiem 
linguarum  omnium  genlium ;  ut  annuntiaiiiri  Chri- 
slom,  nullo  indigereiit  inierprcte.  Undc  et  in  Lycao- 
nia  cum  audissent  Paulum ,  el  Barnabam  loqui  lin* 
gnissuis,  deos  in  liumines  conversos  836  esse 
crcdebunt  (Act.  i4).  El  revera  indnmenlinn  virUilis, 
Spiriius  S^ncli  gralia  est :  qiiam  possidentes,  judi* 
cum  tribunalia,  ct  regum  purpuras  non  timebant. 
Promiserat  enim  Dominus  prius  quam  pateretur,  et 
dixeral  :  Cum  autem  tradent  vo$,  nolite  cogitare  quo^ 
modo ,  aiil  quid  loquamini ;  dabitur  enim  vobi$  in  iila 
hora,  quid  loquamini.  Non  enim  vo$  e$ti$^  qni  loqui- 
ntint,  Sed  Spirilu$  Patri$  veetri,  qiU  loquitur  in  vobie. 
(Mattlu  10. 19).  Ego  autcm  atidacter,  et  tou  libertalc 
pronunlio,  ex  eo  tempore,  quo  Aposioli  Domino  cre* 
diderunt ,  semper  eos  babuti»8e  Spirilum  Sanctum  : 
nec  potuisse  signa-facere  absque  Spiritus  Sancii  gra- 

(a)  Viclorius  maluit  loqui  alil$  tingiH$ ,  juxta  Grsecum 
kifouf.  Aaibrosianus  autem  ood.  tantum  loqhi  tingui$. 

(b)  Confer  Basilium  de  Spiritu  Saaclo  c.  16.  Ambros.  In 
Ps.  118.  ser.  10.  utque  alios  omiltauius,  CyriUum,  Leoa» 
Uum ,  Euibyiniuro ,  qiii  Hieronymiaose  iuterpreialioni  cum 
I  rimis  suffiraganlui*. 


tia  :  sed  pro  modulo  atqne  mensura.  Unde  Salvaur 
elamabat  in  Templo,  dicens  :  Qui  $ilit,  veniat  ad  atf, 
et  bibat  :et  qui  credit  ta  i*ie,ticut  dieit  Scriptura^  fiumh 
na  de  ventre  eju$  fiuent  aquw  vivtg.  lioc  autetn  dixit  de 
Spiritu  quem  accepiuri  erant  eredente$  in  eum  (Joan.  7. 
37.  38).  £t  in  eodem  loco  infert :  JSondum  enim  erat 
Sfiiritue  datu$ :  quia  Je$u$  nofidum  fuerat  glorificatut 
(Ibid.  39) :  non  quo  non  esset  SpiritusSanctus,  dicente 
Domino  Salvatorc :  Si  autem  ego  in  Spiritu  Sancto  ejicio 
dmionia,  (c)  filii  veetri  in  quo  ejieiunt?  (Malth.  12. 26), 
sed  quia  cral  in  Doniino^necdiim  tolus  in  Ap<'8totisino- 
rabatur.  Qnainobrcm  terrentur  ad  passionem  ejus,  et 
neganl  etCliristum  se  nescire  juraiil.  Postquam  auteni 
baplizantur  in  Spiritu  Sancto  ,  et  inrundiliir  in  eos 
Spiritus  Sancti  gralia ,  tunc  libere  loquuntnr  (d)  ad 
principes  Juda^oriim  :  Obedire  magi$  Deo  oportei, 
quam  hominibu$  (Ibid.  5. 29) :  roorluos  susciuol,  iii* 
terflagelU  kelantur ;  fundunt  sanguinere  pro  Christo; 
et  tfuppltciis  snis  coronantur.  Noridum  ergo  erat  Spi- 
rilus  in  Apostolis,  nec  de  ventreeorum  fluebant  gra- 
tiae  spiriiales,  quia  Dominus  necdiim  fiierat  glorifica- 
lus.  Qtix  sit  autem  gloria,  ipse  in  Evangeiio  loquttur: 
Pater  glorifica  me  gtoria ,  ^iiaiii  apud  te  habui  priut 
quam  mundtt$  e$$et.  Gloria  Salvaioris,  patibulum 
triumpliantis  est.  Grucifigitur  ut  bomo ;  glnrificatur 
ul  Deus.  Denique  sol  fiigit,  luna  mulatur  in  sanguinem, 
terropmotu  insolito  coniremiscit :  aperiuntur  inferi, 
moriut  ambiilant,  saxa  rumpuntur.  Haec  est  gloria, 
de  qua  loqiiebatur  iu  Psalmo :  Exurge  glaria  nua, 
exurge  p$alterium^  et  cilhara  (  P$.  95.  9).  Ipsaque  de 
se  respondit  gloria  837  ^^  dispensatio  carnis  as- 
somptae :  Exurgam  dilucuto ;  ut  iinpleaiur  vige&inii 
prlmi  Psalini  titolus,  pro  a$$umptione  matutina»  Hxc 
diciinus  non  quod  aliiim  Deum,  alium  hominem  esse 
credamus ,  et  dnas  pcrsonas  faciamus  in  uno  Filio 
Dei,  sicut  (e)  nova  hasresis  calumniatur ;  sed  anu5 
atque  idem  Filius  Dei,  et  Filius  hominis  est :  etquid- 
quid  loqnitur,  aliud  referimus  ad  divinam  ejusglo- 
riam,  aliud  ad  nostram  salatem.  Pro  quibua  non  ra- 
pinam  arbiiratus  est  se  esse  aequalem  Deo,  sed  semet- 
ipsum  exinanivit ,  formam  servi  accipiens  :  factus 
cbedieiis  Patri  usque  ad  mortem,  inortcm  auteni 
criicis  (Piulipp.  2).  El  Verbum  caro  faetnm  e$t ,  H 
habitavit  in  nobi$  (Joan.  \.  14).  Miror  autem  HonU- 
itum,  et  insanas  feminas  ejus,  abortivos  Prophetas , 
Domino  promitlenle,  atque  diccnte  :  Yado  et  aiinm 
Paracleium  miltam  vobi$  (Joan.  14. 16);  et  postea,  Lu- 
ca  Evangelista  narrante(Ac.  1  et  2),  quod  Apostoli  ac- 
cepcrunt  quod  promissum  est :  id  multo  post  lempo- 
re  in  se  dicere  fnisse  conipletum.  Apos^olis  enim  pro- 
roissum  cst :  Ego  miitam  $pon$ionem  Palrie  mei  invo$ : 
eLvo$$ed€biti$  incivilate,  quoadutque  induamim  viriute  ^x 

(c)  Hacc,  fiUi  vestri  in  quo  ejicitou^  apud  Victor.  noo 
sunl. 

(d)  Rectius  Ambi*osian.  Ms.  ad  Principe$  $acerdoUan. 
{£)  Krant  igtlur  eUam  aoie  Nestorii  inauguraiiontini  io 

Cplnum  Episcopum  anno  428.  cui  efiocha  ne&ndse  ejus  b%- 
reseos  Uribuitur,  qui  praeludereDt  perUcliae,  quam  ille  vi- 
giDU  post  anoos  insUuravtt ;  ei  forte  Theodori  Mopsuc- 
sieui,  ejosque  discipulprum  doou^tna  b«c  erat,  queai  \\  sc 
slatiro  ac  adivil  Nesiorius,  teste  Evagrio  I.  l.  c.  2  pi^ioi;* 
naufragimn  fecU,\id.  Libenitum  Diac.  io  Dreuario. 


997 


aUo  {Lut.  %4.  M) :  el  resurgens,  \a)  w  Aposlolog  iu- 
surflavU,  et  Bon  \i\  MoiiU^um,  PriscUlani ,  et  Mail* 
mUUm  :  et  riiis,  id  est,  Apostolls ,  ail :  Quorum  di' 
viiierHis  peccata,  dimiUmnHtr^is^  et  qucrumTelinumlia, 
retenia  iuiit,  iApostolis,  inqoain,  praecepil »  ne  disce* 
dcrent  ab  Jerosolymis ,  sed  exspeciarent  promissio« 
neiii  Pairis.  fit  posiea  qood  promissum  est,  expleium 
legimns.  Repleii$unl  omneiSpirilu  Sanctc,  et  Catperuni 
lctfui  variit  linffuis ,  prout  Spiritu$  Sanelui  dabut  elo^ 
qui  iliis  (Act,  %.  4).  ^piritus  enim  Snncliis  ubi  vult 
spirat  {Joan.  3.  8).  Et  quando  dicit  Dominas,  aiium 
Paracletum  mittam  vubit^ei  seosteiidil  e&seParacie^ 
ium,  qui  appellatur  Conso/a<or.  (Jiide  et  DeusPater 
iioc  censelur  nomiiie,  Deut  miterationmm  ^  et  totiut 
evntciathnit  {t.  Cor,  i).  Si  aulem  et  Pater  consolator, 
et  Filius  consolalor,  et  Spiriius  Sanctus  consolator 
esi :  el  iii  nomine  Patris,  el  Filil,  et  Spiritus  Sancti, 
quod  intelligitur  Deus,  bapiizaiiturcredentes,  qnorum 
unniii  divlnitatis,  et  coiisolatoris  est  nomcn ,  eorura 
ct  una  natura  esl.  Hic  Spiritus    838  Sanctus,  non 
soiuin  in  Apostolis,  sed  etiain  in  Proplielis  fnit,  do 
qtio  DaVid  orabat,  diccnst  Spirimm  Sanvtum  tuum  m 
unferat  a  me  {Pt.  50.  i5).  Et  Danitl  Spiritum  Dei  lia* 
huisse  narratur  :  et  Dovid  in  spiriiu  loqnilur,  dixisse 
Dtiminum  Domino  suO|  tede  a  dextris  meit^  donee  po* 
^am  inimicot  tuot,  tcabettum  pedum  tuorum  (P<a/.  i  (^9); 
Nec  sine  Spiritu  Sanclo  proplietaverunt  Propiietx : 
et  verbo  Doniini  cc&li  firmnii  sunt,  et  Spiritu  oris  ejus 
omnisvirtuseoruiii  :etquidqdidPalris^etFiluest,  lioc 
idem  et  Spirilns  Sancti  est :  et  {h)  ipse  Spiritus  San- 
ctus  cnm  mittjtur,  a  Patre  et  Fiiio  mittitur :  iii  alio 
atquc  alio  Imco,  Spiriius  Dei  Patris,  et  Ghristi  Spiri- 
tus  appellatur.  Undeet  in  Actibus  Apostolorum,  qui 
loanitis  Baptismate  fuerant  bapticati,  et  credebant  in 
Deuin  Patrem,  et  Ghristum ,  quia  Spirituin  Sanctum 
nesciebant,  iierum  baptiz^ntur  :  imo  tunc  verunl 
accipiunt  baptisma.  Acsque  cmu  Spiritu  Sanclo,  im> 
perreetum  est  mysteriuin  Triniiatis.  Ci  in  oodeiii  vo^ 
iumine,  Petriis  Anatiia^^el  Sappliir;edixis&e  iiarratur, 
qiiod  mentieiites  Splritul  Soncto,  non  sint  liomiiiibus 
meniiil»  sed  Deo  {Act.  5). 

GAP.  1.  —  Quid  signincel  iilud,  qaod  Apostoliis 
Paulus  disputat,  ad  ilomanos  scribens,  Quid  er^ 
dicemut  ?  numquid  iniquitas  apnd  Denm  f  abtit  (Rom. 
9.  1i),  usque  ad  eum  locum»  ubi  ait :  iV»i  Dominui 
tabaolh  retiquiuel  nobit  temen^  tieut  Sodoma  facti 
futssenms,  et  ticut  Gomorratimilet  fuitsemut  {Ibid,  %,%}, 
Omnis  quidem  ad  Romanos  Epistoia  interpretationc 
indiget,  et  lanlis  obscuritatibus  involula  est,  ut  ad 
iiitcliigendam  eam,  Spiritus  Sancti  itidigeamus  auxi- 
lio,  qui  per  Apostolum  lia^c  ipsa  dictavit :  sed  prae- 
cipiic  locus  hic,  in  quo  quidam  tolenies  Dei  servare 
justitiam,  ex  prsecedentibus  causis,  dicunt  electum 
in  uteroRebeccxJacob,  et  abjectum  Esao  (Gen.25) : 

(a)  Duo  Mss.  in  jposlot&rmn  insnfHaiit  fadem.  Tum 
alibi  in  caialog.  c.  59  et  40  Priscam  didt,  non  Priscii- 
lain. 

{b)  Perperam  veius  editio,  el  Hediolanense  exemplar 
^»ttitt  ndttatur  a  Patre,  et  pro  FiUo  veniat,  in  ati),  atqvi 

S.  HlBHOVTHI.   I. 


tPISTOLA  CXt.  99« 

aicut  et  JeremiaSt  el  RaptisU  Joanncs  diguntor  in 
ntero  ( ierem,  1;  Lau.  1 ) :  et  ipse  Apostolos  Pauius 
praedestioatur  in  Evangelium  anteqtnm  nascatur. 
Noblt  autem  nihil  placet,  nisi  quod  Ecclesiasticnta 
est,  et  pul>l(ce  in  ecclesia  dicere  non  timemus  :  ne 
Juxta  Pylhagoram,  etPlaipncm,  etdiscipulos    839 
eorumyqui  subnomineChristianointroducunt  dogroa 
gentilium  >  (c)  dicamus  animas  lapsas  de  ccelo  esse  : 
ei  pro  diversitate  meriiuruin,  in  his  Vel  in  illis  cor- 
poribus  poenas  antiquoruin  luere  peccatorum.  IIuU 
toque  meliiis  est  simpliciter  impcriiiam  confiteri,  et 
iuter  cxicra  quae  nescimus,  etiam  btijus  ioci  obscuri* 
tatem  refugere  {4),  effu^e  ]  ^  qaam ,  dum  volumus 
Dei  probare  justiliam,  Basilidis  et  Maoichxilueresim 
defendere,  et(^)  Iberas  nxnias,  j£gyptiaque  por- 
tenia  sectari.  Dicamus  igilur,  ui  possumus,  ci  Apo« 
stoiicas  Toluniatis  sequentes  vostigia,  ne  punctum 
quidcui  ( iit  dicitur )  atque  ungiiem  transversum ,  ab 
iliiusscnlentiii  recedatuus»  Fleverai  supra,  et  dolori 
suo,  et  conscientiae  testcm  invocaverat  Spirilum 
Saiictum,  quod  fraires  sui  ct  cogiiati  secunduin  car- 
nem,  id  est,  Israelitai ,  Dei  Filiiim  non  recepissent : 
quorum  fuit  adoptio,  et  gloria,  ct  ie.siameiituni,  ct 
legislatio,  {e)  et  cultura,  ct  proniis!>io  :  cx  quibus 
etiani  ipse  Ghrisius  secundum  cariicm  de  Maria  ge- 
neralus  est  Yirgine  :  ct  tam  conlinuo  cordis  dohire 
torquetur  :  ut  ipsc  opict  anathenia  csse  a  Cliristo, 
id  est  sdus  perire,  ne  omne  Israeliticum  gcnus 
pcrcal  {Rom,  9).  El  quia  hoc  dixeral,  statim  veuieti- 
tem  e  rcgione  prxvidii  qua:stionemwQuid  ergo  dicis! 
Omues  qui  ex  Israel  sunt  perierunt?  Et  quomodo  tv 
ipse  et  caeicri  Apostoll,'  et  iufinita  Judaici  populi 
muItitudo^Ghristum  Dci  Filium  recepistis  ?  Quam  ita 
soivit  :  Israel  in  Scripturis  sanctis  diiplicitcr  appella* 
tur,  et  in  duos  dividitur  fiiios :  lu  unuro»  qui  juxia 
carnem  est ;  et  in  alterum,  qui  juxta  repromissioueiii 
et  spiritum.  Abraham  duoi  habuit  filioSy  Ismael  ei 
Isaae,  Ismael,  qui  secundiim  cariicm  natus  est,  ha> 
reditatem  patris  non  accepit.  Is.iac,  qni  de  n  promis- 
siime  generutus  ex  Sara  esi,  semen  Dei  appellatur. 
Scriptum  esl  enim  :  In  Isaac  vocabitur  tibi  semen ,  id 
esl,  non  qui  filii  carnis,  hi  filii  Dei ;  sed  qui  sunt  fllii 
repromissionis,  isti  (/')exi8iimanturin  semine.  Ethoe 
noo  colum  in  Ismael  et  Isaac  accidisse  convineimus; 
sed  ctiam  in  duobus  Rebecca  fiiiis,  Esau  et  Jacob^ 
quorum  alier  abjeclus,  alter  elcciua  est.  Et  hoe  to- 
tum  dicit,  ut  iii    840    duobus  prioribus  fratribus« 
Ismael  et  Esau,  populum  Judaeorum  abjectum  esse 
sigiiificct ;  In  poslcrioribus  auLem,  hoc  esij  in  Isaae 


(c)  VidePWIonemde  Allefforiis  |  etpaolo  post.abl  de  Ma- 
Dicha&i  baeresi,  AugusUniuii  m  Euchirid.  cap.  90.  el  qu«st. 

{d)  Haec  lalius  eipllcamus  in  Epistola  ad  Dealderiam. 
qu»  Praefaltonis  loco  est  in  Pentateucbum  .  scilicei  Iberas 
naenias  vocat  Apocrypbonun  Ascensiom»  isaim ,  et  Avoca^ 
iffptit  Etiee  somnia ,  quibus  Baailidis  dlscipulus  Marcus 
iugyptius  in  Hispaoia  plures  decepit,  atque  ocaipavjt : 
quae  etiam  iEgyptia  portenta  ab  ejusdem  Marci  nataii  sol<^ 
sive  iEg7()to ,  nuncupat.  Yide  Commenl.  m  Isaie  cap.  Ck 
ct  quae  m  adnoiamus. 


(e)  Addlt  Ambrosian.  et  obsequium, 

(r "  •     • 


)  Ylclorius  coniendit  le<yendum  asstimantur, 
{Trente-deux.) 


im 


SANCTI  iMKRONtill 


looe 


e:  Jacob,  clcctnro  populum  gentium »  Tel  eos  qnl  ei 

Jud.i  is  iii  Cfirisiuro  credituri  erant.  £t  quoniam  lioe 

volens  approbarc ,  proposueral  leslimontum  nasccii- 

lium  geminonim  Esaa  et  Jacob ,  de  quibus  seriptum 

csl  :  Majar  Menlet  mmori  (Gen.  SS5) :  et  iu  Mibciiia 

legimiis :  Jaeob  diUxi^  Cmh  aulm  odh  habui  {Maiach. 

I.  2.  5),  Tcnieiiteni  e  faiere  qn;r»tionem  niore  sno 

liroponit,  et  disserit :  et  bae  ^olnta,  rcTcrtitur  ad  id, 

dc  qiio  coDpcrat  dispntire.  Si  Esan  et  iaeob  needum 

nali  erant;  nec  aliquiil  egerant  boni  aut  mali,  ut  rel 

proincrcrentur  Deutn,  vcl  oCrenderenl :  et  elcclio  eo- 

rum  alqiie  ahjectio,  noti  inerita  singuloriim,  sed  vo- 

liiniateiii  eligcntis  et  aiijicienlis  oslcndii,  quid  ergo 

dicemas?  Iiiiqons  csl  Dciis?  Socundum  iliiid  cxcin* 

plum,  quo  loquitnr  ad  Moysen  :  Miaerekor  eni  mter* 

ius  fuero  {Rom,  9. 15),  et  miMerkordhm  preniabo,  eui 

niiserebor.  Si  boc,  luquity  reciptmus ,  ut  f.iciat  Dens 

qnodcumqiie  vulucrit,  et  absque  merito  ct  operibus, 

Tcl  eligai  aliqucmi  vel  condemnet :  ergo  non  est  vo- 

lcnlis  neque  currenthi,  sed  miscrctiiis  Dei  :  roniiine 

cuin  eadcui  Seriplura  ,  boe  esl  idem  Dcus  loqo.Uur 

ad  Pharaoncm  :  In  koc  ipsum  exdtavi  te,  ut  o$tciidunt 

t»  te  firtutem  mcam ,  et  annnntietur  nomcn  mcum  iir 

universa  terra.  Si  boc  ita  est ,  et  pro  vuiaiitaic  sua 

miseretur  Israeli,  ct  iiidurat  Pharaoncin  :  crgo  fnt- 

slra  qucritur,  niqne  causaiur,  nos  Tel  bona  iioii  Te- 

cisse,  Tcl  fccisse  niala  :  cum  iii  poteslate  ipsius  sit 

et  TOlontate,  absqne  bcmis  et  nialis  operibus,   tcI 

cligcre  arK|Ucm,  vcl  abjicere;    pr.T8etiim  cum  vo 

luiiiaii  illius  bumana  fragilitas  rt;sisiere  neqiieat. 

Quaui  va!idam  qiixstionem  Scripiuraruro  raiione  con- 

lextam,  et  pene  insotubilem,  brevi  Aposiolus  sernioiic 

dissolvit,  dicens:  0  bomol  tu  quis  es  qni  respondeas 

Deo  ?Ei  est  sensus.  E\  eoquod  rcspoiidcs  Dcn,  clca- 

litmniani  f.icis,ct  deScripluris  tania  perquiris,  utlo- 

quaris  contra  Dciim,  el  jiistiiiatii  voluntalis  ejiis  in- 

€us:is  [al.  inqHiras] ,  oslendis  le  libcri  csse  arbiirii,  et 

fuccrequod  vis,  vel  taccre,  vel  loqui.  Sienim  insimili- 

tudinem  vasis  fictilis  te    841    *  ^^  crcaiutn  pulas, 

etillius  non  poesc  resistero  voluntali :  boc  co:  sidera : 

quia  vas  ficiilc  non  dicit  figulo  :  quare  me  m  fecisti  f 

Figuluseniin  babet  poteslaiein  de  eodciu  luto,aut 

eadera  massa,  aliud  vns  in  bonorem  fncere ,  aliud  in 

conltimeliam.  Dcns  autcm  »i|ii3li  cunclos  snrte  ge- 

neravil»  et  dedil  arbiirii  libertatem,  ut  faciat  uans* 

quisqiie  qood  vull,  sive  bonuin,slvem:ilum.  In  tantum 

autem  dedit  omnibiis  poiesiatem ;  ut  vox  inipia  dis- 

pntet  eontra  Greattirem  smimy  et  causas  Toluniatis 

tfiius  perscrutelnr.  Sin  autem  Deus  fsoleus  ostendere 

irton,  et  notam  facere  potentiam  suam  ,  sustinuit  in 

nmlta  patientia  vasa  iree ,  apta  ad  inleritum,  ut  osten- 

deret  divitios  glorias  sum  in  vasa  miserieordim ,  quw 

prwparavit  in  gloriam  :  qnos  et  voctnit,  non  solum  noi 

ex  Judeeis ,  sed  etiam  ex  genlibus,  skut  in  Osee  dicil 

(Cap.  3.  ^) :  Yocabo  non  ptcbem  meam^  plebem  meam; 

ia)  et  non  diUciamf  dilectam  :  et  erit  in  loeo  ubi  dictum 

{a)  Pro  bac  ledioQe,  einon  dHeclam,  diUctam,  In  Coro> 
ineiitariis  in  Oseann  aliani  |[)r«ferl,  sive  et  non  miseri- 
cordiam  consicutam,  miserKordiam  consecutain;  addii* 


est  els :  non  pMs  mea  tot,  tbi  voeobmUur  plii  Dd  vin 
( Rom.  9.  29.  et  seqq.)^  et  exlera  qu«  sequiintur  Si 
Inqnii,  pnticntia  Dei  induriivit  Ph.iraonem ,  el  mnho 
tenipore  po)nasdistiilit  Israelis,  ot  iusiius  condenina- 
rct,  qiios  tinto  tempore susinuerat ,  bob  Dei  accu* 
sanda  csi  potieutia  et  inriniia  clemenlia,  sed  eorum 
dui  itia,  qut  bonitate  Dci,  in  perdltionem  siuim  abusi 
siinu  Ali0(|uin  unus  est  solis  ealor,  et  secandom  es- 
senlias  snbjacenles»  alia  liqiiefaeit*  alia  indorat,  alia 
solTil,  alia  constringlt.  Liqnaiiir  euim  cera,  et  IikIih 
ratnr  luium  :  et  lamen  calorisnon  esl  dlTersa  naiura. 
Sic  el  boniias ,  et  demeiilia  Dei ,  vasu  ir»,  quae  apia 
siint  in  imeriium ,  id  est  populum  Israel,  iDdiiral : 
vasa  anlem  misericordix ,  qnx  pnrp:iraTit  in  glo- 
riam,  qiiae  Tocavit,  boc  est  nos»  qui  non  sdum  ex 
Jtid;eis  sumus ,  sed  etiam  ex  geniibus,  non  salv^t 
Irraiionabilitcr,  et  absque  judicii  veriuite ;  sed  eau- 
sis  praecedeiitibtts  :  quia  alii  non  suseeperniit  Fillum 
Dei :  alii  auiem  recipere  sua  sponte  Tolueruiii.  ILce 
aiilem  vasa  misericordia',  non  soluin  populus  gea- 
lium  est,  sed  etiam  lii ,  qni  ex  Judaeis  credere  vo- 
Incrnnt ,  et  mms  credeniiuin  cffectus  esl  |iopolus. 
£x  qiio  ostcndiiur,  iioti  gciiles  dtgi,  sed  bominiiin 
TolHiitates,  a!que  843  iia  factQni  esl,  ut  iinplc' 
retiir  illud,  qiiod  diciiiin  cst  in  Osce :  Vocabo  non  ple" 
bcm  mcam,  pUbem  meaw,  \u\c  est,  populum  getitium : 
et  quibus  prius  dieebatur :  non  pUbs  nsea  ros^  nunc  vo- 
centur  [aU  vocaiififr]  fitii  Dci  vivi,  Quod  nc  soluin  de 
go.mibiis  dicere  Tideretur,  eiiain  eos  qni  cx  Israeii- 
lic«i  nuiltiludinc  credideriiiit,  T:isa  iniscricordi:c ,  vi 
elcciioiiis  npp<:llai.  Clamat  cntm  Isaias  pru  brncl  ,* 
Si  fuerit  nmnerus  fiiiorum  Isratl  quasi  arena  maris, 
rciiquiee  sitlvte  fient  {  Rom.  9.  «7  ),  boe  esi,  etiam  si 
niuUitudo  non  crcdiderit,  lapien  pauci  credcnt.  Vcr- 
bum  enim  cofisuiiimaluin  atque  brevialuni  in  sua 
Deiis  apquitate  libravii ,  iii  bn  :  iliiate  ,  el  iiicarna- 
tione  Cbrisli,  eos  sahos  f;uci'ct,  qui  in  euin  crcdere 
Toluissenl.  IIoc  ipsuni  el  iii  nlio  I<»co  dixit  Isaias  : 
Nihi  Dotmius  sabaoth  rcliquisset  nobis  oemen,  sicut 
Sodoma  facti  fuiseemus^  et  sicut  Gomorra  umiUs  esse- 
mus  { Isai.  i.  9  )•  Cuniqiio  lestinionia  proposui»- 
sot,  qiiil>us  duplox  Toc:iiiii  pra^dicitur,  ei  gentium  el 
popiili  Jwltxorum,  Iranftil  ad  eoba*reiilem  disputatio- 
nom,  et  idcirco  dicit  geiiles,  qux  aon  seciabantiir 
justiiiam,  apprcbeiidisse  jusi»tiaiu,quia  non  super- 
bieriiit,  sed  in  Chiistuiu  crodidoriut.  rraelis  auieui 
iiijigiiam  parleni  idco  corruisse ,  quia  oflendcrit  iii 
bipidcm  oflcnsioiiis,  el  peiram  scandali,  et  ignorar 
veiii  jtistitiani  Doi  :  et  qiiaerenssuam  staiucre  jiisti- 
tiain,  jitstltix  Dei,  qoai  Cbristus  esl,  subjici  nolnerii. 
Legi  iu  cujuadam  Cominentariis  sic  respondisse  Apo- 
stolum  ut  magis  implicuerit,  qiiam  solverit  quxstio- 
nein.  Ait  enim  ad  id,  quod  proposnent :  Quid  ergo 
dieemusf  Numqmd  iitiqwlas  apud  Deum?  £l,  Non  eit 

que,  Pro  ehi  iu«ai%  id  est  absque  mi8ericordia,tn  quibusdam 
jertur  exemptaribus  oto  ^iwnnivi:.  id est  non  dilecU.  sed  le- 
rioru  suni  exemptaria  qucs  habent  alisquc  misericoFdla,  etc. 
CoiisenUunt  bodienum  aliquot  Mss.  Graeci,  ex  autiquis  Tero 
Patribus  Irenxus  Ub.4.  cap.  57.  Sed  pleriquc  alii  hauc  qoae 
heic  pneferiur,  leciionem  probant,  et  non  dUecUnn^  a.ie^ 
ctam ;  Vulgatus  utrumque  exliibet ,  siinul  oi  necUt. 


iCM  fePlStOLA 

holenth  neque  currknth^  9ek  miHremu  be\ :  £i,  Cujw 
huH  miieteiwr,  ei  quem  wU  inditrM  Deue  :  El,  Voiunr 
hiU^ue  quk  poteU  redtieref  Sie  AposioKiir.  nespon- 
disse  :  0  homo,  qiii  tma,  el  cihis  cs ,  ftuiles  facer)» 
qiixMiokiem  Deo?  ei  vas  fragile  atqne  icitacetim  re- 
dellas  coiltra  flgatein  iui»mTNiimqMd  fi(^eiitimi 
fyoiest  dicere  ei  qui  se  finxit,  quare  me  ^c  fecitil  f 
Aul  non  habei  ^tesiacom  figaUs  Imi  ex  eadem 
tnassa  l^c^e,  aHud  qliidein  TaS  in  bimor^m,  alitld 
^^ero  in  cOiiiumeliam  ?  J^icrno  igitur  silentio  conti- 
cesce  :«t  «cito  fragiliiaiem  tnam,  et  Deo  nc  mo- 
vcasquscstioncm,  qni  fccit  843  ^^^^  Vduit :  ot 
iu  aKos  demcns,  in  alios  severns  existeret. 

QniJ  sit  qaod  Apostoliis  scribit  ad  Corinihios  in 
securida  Episiola  :  Aifi<  ^or  morffs  in  ini^tem  ;  alth 
vdor  ifitee  in  vitam^  el  ad  kmc  qui$  tam  idoneue  ( ft. 
€or.  2.  46)?  Toi«m  foci  hujos  capitHlum  propona- 
mus,  ui  ex  praeoedentibus,  et  sequemibtis  possint 
iiricHigi  media  ,  quas  ex  uiroque  contesia  sunl.  Cum 
ifeui$»em ,  ait ,  froadem,  propter  Etangetium  ChriMf 
et  ottiummiki  apertum  e$tet  in  DomiHO,  non  habid  rf^ 
quiem  tpiriiui  me&^  eo  quod  non  invenerim  Titum  /Wi- 
irem  meum  ;  ted  vatefacient  ets,  profeciut  tum  in  Jf  a- 
tedoidam,  Deo  mUem  ffraiia,  qtd  temp&  not  triumpiuU 
fn  ilhritio  /'etu,  ei  odorem  noiitim  tua  per  n^  manifC' 
tiai  in  omni  ioco  •;  quia  €hri$ti  ^onut  odor  tunm  Deo^ 
^idk  qid  toM  fmnt^  et  in  hit  qm  pereuni :  aUit  qmdem 
ontorm<iiit.wt  MTfem^  aHit  autem  od&r  vitee  in  vHam, 
Ei  ad  hmc  quia  fim  HtoMnt/  iVoii  tmm  tumup^  tkuii 
plurimi  (a)  uHttndanitt  tarbum  M  ;tod  tx  tinceri-' 
iate^  ted  ticui  ex  Beo,  coram  Deo  m  CAriofi^  ioq[tdmnT. 
Narrat  Corintbiis  qiix  fecerit,  qus  passus  sit,  ei  qno^ 
modo  in  cunciis  Dco  :«gai  graiias  ,  ut  sab  exemtii» 
Bui  ilios  provocei  ad  ceriandunh  Veni,  inquit,  Troa* 
dem,  qua>  prias  Troja  appellaliaiur ,  ut  Evangeliam 
Chnsti  in  Asia  pranlicarem.  Guroque  niihl  ostium 
npertuni  essetiii  Domino»  hocesti  plurimf  credidissent, 
sive  per  signa  atqiie  virluies  qux  in  me  operabatiir 
Deus,  ei  spes  esset  nnsceniis  (idei,  et  in  Domino  sue* 
cresceniis,  non  liaboi  reqiilem  spiriiui  meo,  hoc  est, 
speratam  consolatlonem  Invenire  non  potui,  eo  qaod 
Titum  fratrem  meom  non  iiivenertra  ,  sive  qucm  ibi 
repericndum  putabam^  sive  qucm  ibi  audieram  de- 
gere,  vel  qui  venturum  esse  iliuc  se  dixerai.  Qiias 
autcm  fuii  tanla  consolatio,  el  qu»  reqtiies  spiritui 
fn  pracseiitia  Titi,  quem  qiiia  non  invenit,  valefacieiis 
eis,  profectus  est  in  Macedoniam  ?  Aliqaoiies  dixi- 
nius  Apostolum  Paiilum  virum  fuisse  dociissimum, 
ct  erudilum  ad  pedes  Oamalielis  {kci.  iS.  3),  qni  in 
Apostoloriim  Aciibus  concionatar,  ei  diclt :  Et  nunc 
tfnid  hnbeiit  cum  hominibut  tttit  t  Si  enim  a  Deo  esf, 
ttabii^  11  ex  hominibut^  detlrueiur  ( Ibid.  5.  38.  39  )• 
Cumque  haberet  scicntiam  sanciarum  Scrlptura- 
ttnn,    8M    ^^  sermoiiis  diversarumqae  linguarum 

(a)  2tic  juxta  Gi^flecom  tec^^u&omc  Martiaaaeus ,  ei  velu- 
siiores  noslri  codtces  leguul ;  alii  umen  praeferunt  adut' 
ierantet  cumYulgala  edilione,  quod  Yictorio  |jlacet.Ilevera 
Chryaostomus,  quem  aiii  passim  sequantur,  alieram  banc 
ihterpreuUoaem  probat,  lltud  enimMi«i)iii«nsexpUcant,  ri 


CXi.  1005 

gratiam  possidercl :  cinde  ipKe  g!ortalar  io  Domino, 
ct  didt :  Gratiat  ago  Deo^  quod  omnium  vettrum  Hn* 
^uit  mc^it  Itiquor  (\.  Cor.  14,  18),  divinorum  scn^ 
8»am  raajestai^m  digiio  (>)  n6n  polerat  €rajci  eloquii 
explicarc  Bcrnione.  IIal)ebat  ergo  Titum  inlerpre- 
t6m  t  siciil,  let  bciltuS  PclrOs  Marciim,  cojus  Evaiigc- 
iroin,  Pelrb  niirranie,  el  lAo  toibcnte,  coinpositiiin 
est.  Denique  et  dilse  ISpistdlaB  quae  feruatnr  Peiri , 
siylo  inier  se  el  tharactete  discrepint,  striicluraque 
verborum.  Ex  qoo  infelligirous,  ^o  necessii;iie  re* 
rHm.dfverSiscnmusum  inV6rprelibus.Ergo  et  Paulus 
Afyosiolus  contristauir :  qiiia  J^rxdicaiifmis  sme  in 
pk^xscniiarum  flsiolam,  ok^ntimqne  per  qood  Cbrisio 
canerct,aon  irtvenerM  :  perrcxitquv^  in  Mac(*doniam, 
appatuerni  «nim  ei  vir  Macedo,  dicens :  frandau 
adjuva  not;  ui  Ibi  invenlrei  Tiiom,  et  visliarei  fra- 
tres:  vel  persecutionibiis  probaiiclur  :  hoc  e^i  enim 
iqttod  didt  ;  Deo  auiem  gratia,  ^  temper  iriumphat 
not  ik  Ciifitto  ietu,  ei  odorem  n&thhf  tum  tpargit  in 
tmni  ioco.  TriHmphai  nos ,  pra  co  quod  esl ,  iriuw- 
phai  de  nobis ,  sive  iriumplmm  sOOm  agit  pcr  iios  : 
qui  in  ^lio  loeo  dixerai :  Spectaektuhi  facii  tumut 
Inundo^  el  Angeiit,  et  hominibut  (I.  Cor,  4).  Deniquo 
narrat  in  conscqnenllbns.  Nam  am  venittemut  Ma- 
tedottiam^  nuliaM  reqniem  habuit  caro  notira :  ted 
omMm  iribuiationem  patsi  tumut.  Forit  pugnm ,  tnfKS 
iintoret.  Sed  Deut  qui  contolatur  liumHet^  contolatut 
eti  nos  in  adventa  titi.  Non  t<dum  autem  m  advenm 
ejut^  ted  HiUm  in  conMdatione  [:d.  toiaiio].  Enjo  pro- 
pterea  valefacicns  Tr<»janis  sive  troadeiisibus,  pro- 
fecios  csi  in  Maecdoniam,  nl  invcnirel  ibi  Titnm,  et 
faabieret  interpretationis  Evangeliiqae  solatium :  qncm 
inlelllgimas  nOn  ibi  rcpertam,  sed  |)Ost  iribulaiiones, 
el  perseciiUones  Aposioll  supervenisee.  Prius  ergo 
quam  veiliBaei  tittis,  muita  perpcssus ,  agit  graiias 
beo  in  Chriato  lesu,  quem  gentibUs  proedicabat,  qiiod 
dignum  se  elegerti,  Ia  qoo  ageret  triumphdm  Pilii 
sui.  Ttriumphus  Dei  eai  passlo  Martyrum ;  ei  pro  ' 
Christl  nomihe  truoris  eiliis^  et  inler  iormcnta  lae-  ' 
litia.  Com  enim  qnisviderit  iani»  persevcrantia  slare 
Mnrtyre»,  aiqne  torqoeri,  84g  et  hr  sitis  enicia- 
tibos  gloriiri,  odor  notiiiae  Dei  disseminauir  in  g  n- 
ies,  et  sobit  taciia  cogitaiio  qiiod  nisi  verum  esset 
Evangeliiim,  nunqnam  s^nguine  defenderetur.  NEQofe 
B3IIII  DELiCATA  ot  divitlls  stodens  ae  secura  confessto 
eti ;  sed  in  carceribus,  in  pi:igis,  in  persoctttionibus, 
In  fame,  ib  nudiiaie  et  siti.  Ilic  triamphtts  esi  Dei 
Aposiolorumque  viotoria.  Sed  poierai  audiens  rc- 
spondere :  Qnomodo  ergo  non  omnes  credideruniT 

[b]  Passlm  Apostolum  oh  enHlltlonem  ttieronyraos  ad^ 
mlraur ,  ei  cumubiissime  laudai :  qiiod  autem  beic  i!li 
Graecam  eloqnenltam  denegat,  mulloque  expressiusiD  se- 
quenti  ad  Algasiam  Eptsi.  Qusst.  10.  Id  mlDlme  tribuea- 
dum  est  HieMi|mianae  antilogtae  quod  plerique  fadant, 
sed  eo  sensu  acctpieoJam»  oi  quem  n  atque  dicendi  coergia 
eloqoentissimum  dixlt«  Terboram  nitore  atque  elegaotia 
hifralUietoresiiisignioreBlhcereif  quodnempe,  ut  i|.se 
se  explicai  contra  Ruflinum  nri  Gr(Bcam  faeurutiam  con* 
temnerei^  vel  certequoderai  hianiUtcais,  ditamularet.  Au- 

{^ust.  1.4.  de  Doiirin.  Chrlst.  c  7.  n.  11 :  «  Siciit  Aposio- 
um  precepta  eloquenUa  secotnm  ftiisse  non  dicknus ,  iM 
quod  ejos  sapientlam  secuta  sii  eloquenUa,  iion  iiegamusi  * 


im 


SANCTI  iHKRONVm 


IMO 


e!  Jacob,  ciCinnno  pqHiIum  gcntium »  vel  eos  qiii  ei 

Jud.Lis  iii  Cfirisioro  ciredHttri  erant.  £l  quoiiSam  hoe 

volens  approbarc ,  proposuerat  leslimonium  nascen- 

lium  gemlnonim  Esao  et  Jacob ,  de  qnibos  seriptiim 

csi  :  Major  $er9iei  minori  {Gen,  25) :  et  iii  Mtlacliia 

legimiis :  Jaeob  dileoa^  E»an  autem  odio  habui  {Malach. 

I.  2.  5),  Tcnieniem  e  laiere  qocrationem  niore  sno 

proponit,  ei  disserit :  et  bae  ^oltita,  rcTcrtitur  ad  id» 

dc  quo  coDpcrat  dispntire.  Si  Esau  el  iaeob  ncedum 

nati  erant ;  nec  aliqniil  egerant  boni  aut  mali,  iit  yel 

promcrcreiitur  Deutn,  vel  oflendereiit :  et  eicclio  eo- 

rum  alque  abjectio,  noti  ineriia  singulomm,  sed  vo- 

lnntntein  eligentis  et  abjicieiiiis  oslcndii,  quid  ergo 

diceniHS?  Iiiiquus  est  Dciis?  Socntidnm  illiid  cxein« 

pluin,  quo  loquiftn*  atl  Mfiysen  :  Miserebor  eni  miser* 

iut  fuero  {Rom,  9. 15),  et  mi$erkordiam  pranlabo,  eui 

miserebor,  Si  boc,  inquit,  recipimtis ,  ut  faciat  Dens 

qnodciimqiie  Yulucrit,  et  alisque  merito  ct  operibus, 

Tcl  eligat  aliqucro)  vel  condemnet :  ergo  non  est  vo- 

lcntis  neqoe  curreutt^,  sed  iniscrcinis  Dci  :  roaiiine 

cum  eadein  Seriptura  ,  boe  est  idem  Deus  loqD.iiitr 

ad  Pharaoncm  :  In  koc  ipsum  excitati  le,  ut  ostcudam 

in  te  virttttem  meam ,  et  atinnntietw  nomen  meum  iw 

uniffena  terra.  Si  boe  ita  est,  et  pro  vulttniatc  sua 

miseretur  Isracli,  ct  indurat  Pharaonem  :  crgo  fni' 

8lra  queritur,  aiqne  causaior,  nos  tcI  bona  non  fe- 

cisse,  Tcl  fecisse  nia!a  :  cum  in  potcstaie  ipsins  ait 

el  Tolontate,  absqne  bonis  et  nialis  operibus,   tcI 

cligcre  arKiucm/Tcl  abjicere;    pranftcitim  cum  vo 

lutiiaii  illlus  biiinana  fragititas  rcsistere  neqneat. 

Qnain  va!idam  qii»stionem  Scripiurarum  rationccou- 

textam,  et  pene  insolubllem,  brevi  A|K)MaIus  sermonc 

dissolvity  dicens:  0  homot  tn  qnis  es  qni  respondent 

DeofEx  cst  sensus.  Ex  coquod  rcspondcs  Dcn,  ctca- 

lumniain  f.icis,ctdeScripliiristan!a  perquiris,  uilo- 

quaris  coiitra  Dcnm,  et  jnstitiaui  voluntatis  cjus  in-> 

cusns  [al.  inquirail ,  ostendts  te  libcri  esse  arbitrii,  et 

fucorequod  vis,  vel  tacere,  vel  lnqui.  Si  cnim  insimiti- 

tudinein  vasis  Uclilis  te    841    *  ^^  ercalum  piitas, 

et  illius  non  posse  rcsistere  Toluntati :  hoc  coi  sidera : 

quia  vas  ficiilc  non  dicit  figulo  :  qnare  me  nc  [ecisti  ? 

Figulus  enini  babet  potestaiem  de  eodein  luto ,  aiit 

eadem  massa,  aliud  vas  in  iionorem  facere ,  aliud  in 

eoiitumeliam.  Dcns  antcm  3ei{uali  cuttclos  snrte  ge- 

neravii,  et  deilit  arbiirii  libertatcm,  ut  faciat  uaus* 

qulsqne  quod  Tuit,  sive  bonuin,sivem:itum.  In  tantuin 

autem  dedit  omnibus  potestatem ;  utTox  Impia  dis- 

piitet  enntra  Greatorein  smim,  et  caosas  Tolunlatis 

Jiiitis  perscrutetnr.  5in  auiem  Den$  9olen$  osiendere 

fnifit,  et  notam  facere  poteniiam  $nam  ,  $u$tinwt  in 

mulia  patienlia  va$a  t><F,  apta  ad  inlerHnm^  ni  o^ten- 

deret  diviliat  glorice  $iue  in  va$a  mi$erieordim ,  quo! 

profparatii  in  gloriam  :  quo$  ei  voemni,  non  $olum  no$ 

ex  Judceis ,  $ed  eliam  ex  genlibu$^  wui  in  0$ee  dicit 

(Cap,  3.  ^) :  Yocabo  non  pUbem  meam^  plebemmeam; 

ia)  ei  non  dileciam,  dUeciam  ;  et  erit  in  loco  ubi  dictum 

(a)  Pro  bac  lectioQe,  einon  dUeciam,  dikctam^  lo  Coro> 
mtiiitariis  in  Oseam  aliam  |[)referi,  sive  et  non  miseri- 
cordiam  consicuiam,  mitencordim  contecuiam;  addii* 


e$t  a$ :  non  pleb$  mea  9o$,  tbi  vocobnniur  plii  Dei  viti 
( Rom.  9.  25.  ei  $eqq.)^  et  estert  qu«  acquunlur  Si 
mqnit,  paticntia  Dei  induravit  Phnraonem ,  cl  mnho 
teiiipore  po&nasdistulit  braeli»,  ot  {ustius  condemna- 
ret,  qiioa  tinto  lempore  susrnnci-at ,  oob  Dei  acctt- 
saiida  cst  potieuiia  et  iiifiniia  clemenlia,  sed  eorum 
dniitia,  qut  bonitate  Dci,  in  perditionero  siuiro  abusl 
annt.  Aliotiuin  onos  eat  soiis  calor,  et  secondom  es- 
sentias  sobjacentes,  alia  liqoefacit,  alia  indurat,  alia 
solvil,  alia  conairingit.  Liqnaior  euim  cera,  et  indih 
rator  lututn  :  el  lamen  calorisnon  csl  dlversa  natura, 
Sic  et  boniias ,  et  eleroeiitia  Dei ,  va»:!  irae,  qnx  apta 
siint  in  imeritnm ,  id  esl  populum  Isracl,  iDdnral ; 
Tasa  antem  miaericordix ,  qnae  pnrp:iniTit  in  glo* 
riam,  qiiae  Tocavit ,  boc  est  nos,  qui  oun  sdum  ex 
Jndasis  suroos ,  sed  eiiam  ex  gentibus,  non  salvat 
irralionabilitcr,  et  absque  judicii  vcritate ;  aed  eau-^ 
m  praecedenliboa  :  qoia  alii  non  susccpcrunt  Filium 
Dei :  alii  aulero  recipere  sua  sponte  Tolueruiii.  ILce 
aniem  vasa  misertcordia',  non  soluin  populns  geii- 
lium  cai,  sed  etiam  iii,  qoi  ex  Judaeis  credere  vo- 
iHcrnnt ,  et  oniis  credentiuin  cffcctus  eai  popolus« 
Ex  quo  oslcndlior,  tioti  geiites  eiigt,  aed  homimiin 
Tohintates,  aiqiie  g^g  ita  factoiii  est,  ut  imphs* 
reinr  illud,  qiiod  dictuin  csl  in  Oacc :  Yocabo  non  ple* 
bcm  meam,  plebem  meam,  Uac  esl,  popnlum  gentium  : 
ei  quibns  prius  dleebatur :  non  plebs  mea  ros,  itN}ii;  vo* 
ceniur  [aU  vocantur]  filii  Dei  vivi,  Qnod  nc  solutn  dc 
goiitibiia  dicere  Tideretur,  ctiain  cos  qni  ex  Israeli- 
ticq  multiludinc  crediderniit,  T;)sa  iniscricordi:c  ,  rt 
elcciionis  npp^JIai.  Clamat  cuim  Isaias  pru  JsimcI  ; 
Si  fuerit  nnmeru$  /iliorum  Urael  quau  arena  marist 
relifiniai  saivm  fieni  {  Dom,  9.  «7  ),  hoe  csi,  ctiam  si 
niuUiindo  non  ctcdideril,  lamen  pauci  credcni.  Ycr- 
buin  enim  coASuinmatuin  ntqne  breviaium  in  sua 
Deii»  xqoilate  libravit ,  nt  ho  :  iliiate ,  ei  iiicarua- 
tione  Cbrlsti,  eos  snhes  fn<'crcl,  qui  in  euin  ercder^ 
Toluissent.  IIoc  ipsuni  el  iii  nlio  luco  dixil  Isaias  : 
Nihi  Dotmnut  $abaoth  reliqHi$$el  nobit  oemen,  $lcui 
Sodoma  facti  fni$$emu$,  ei  $icttt  Comorra  $imile$  esse- 
mus  {  !$ai.  1.9).  Cumqnc  testimonia  proposuia- 
icl,  quibus  dnplcx  vocntii»  pru'dicltur,  et  gcntium  cl 
popnli  Judnsorum,  trniifiil  ad  eobxrenteni  disputatio- 
nem,  et  kicirco  «lirit  geutea,  quac  non  aecuibantnr 
justiiiam,  apprebciidisse  juslitiam,  quia  non  snpcr- 
bieriiit,  sed  in  Clirisluni  crcdidcrint.  rraclis  aotcni 
iiiagnam  partem  ideo  corruisse ,  quia  offcRdcrit  iii 
bipidein  uflcnsionis,  el  petram  scandali,  et  ignurar 
vei  ii  justitiani  Doi  :  et  quaerens  suam  st;itucre  jnsii- 
tiam,  jiisiitia)  Dei,  quai  Cbrislus  esi,  subjici  nohieriu 
Legi  in  cujufldam  Cominentariissic  respomlisse  Apo- 
siolum  ul  magis  implicuerit,  qiiam  sulverit  qu^stiu- 
neni.  Ail  enim  ad  id,  quod  proposuent :  Qiud  ergo 
dicemn$f  Nnmquid  ittiquiia$  apud  Deum  f  El^  Non  est 

que,  Pro  ««>  ^>«vii«%  id  e$i  abaqoe  mi8ericordia,m  quibutdam 
fertw  exemplaribtt$  otm  i^wnii^*  id  esi  non  dilecta.  sed  t  e- 
riora  $uM  exemptaria  quce  haberit  ai)sque  misericordSa,  elc. 
CouseoUunt  bodieBumaliquot  Mss.  Grsci,  ex  anUquis  vero 
Patribus  Irencus  lib.4.  cap.  57.  Sed  pleriquc  alii  haoc  qu« 
heic  pnefertor,  lectionem  probant,  ei  non  dilectamf  d.le^ 
ciam;  Vulgatus  uirumque  exlubet,  siinul  et  necUl. 


icM  fepistoi 

tolenih  neque  eurrkhth^  tek  mitereMu  hei :  El,  Cii/m 
iBic/l  m$ereiwr,  et  fnem  tuU  hidurMl  Deu$  :  Et,  Volun' 
^ii^ui  qftttg  poteit  reshteref  Sic  AposloKiir.  i^spon- 
disse  :  0  homo,  qui  Urra,  el  cihis  es ,  ftuiles  focer)» 
qiiaestionem  Deo?  ei  vas  fragile  atqiie  icitaceum  re- 
(leUas  coiltra  figuftim  tunmTNumqMd  figmeiiCtmi 
f)Oie$t  dicere  ei  qui  se  finxit,  quare  me  tic  fecieii  f 
Aui  non  habei  ^tesi:Hom  figui«s  Itiii  ex  eadem 
tnassa  l^ci^c,  attud  qliidem  TaS  in  hmior^m,  ali^d 
\^ero  m  cOiiiumeliam  ?  J^icrno  igitur  siientio  conti- 
cesce  :«t  scito  fragilitahem  taam,  et  Deo  nc  mo- 
vcasquxstioncm,  qui  fccit  843  ^^^  Vduit :  ot 
in  aKos  demcns,  in  alios  severus  exisieret. 

QttiJ  sit  quod  Aposloliis  scribit  ad  Corinlhios  in 
securida  Epistola  :  il/it<  edor  mor^  in  mrlem  :  o/m 
vdor  iriue  in  vifm;  et  ad  keee  quie  tam  idoneue  ( t. 
€or.  2.  i6)?Tot«im  foci  hujos  capituhim  propona- 
mus,  vt  ex  praeoedentibus,  et  sequeniibus  possint 
fnlcHigi  media  ,  quas  ex  ulroqoe  contesia  sunt.  €um 
ifeiiiuem ,  ait ,  froadem^  propftr  Etangelium  ChriMf 
et  ostiummiki  aperium  e$iet  in  Dmino^  non  hdbid  re^ 
quiem  $pirHui  me<^f  eo  quod  non  invenerim  Titum  /Wi- 
irem  meum  ;  $ed  vale(acien$  etc,  profeeiu^  $um  in  Ma^ 
tedomam,  Deo  aulem  ffratia,  qui  $emp&  no$  triumpfuU 
in  i^hri$lo  J^eeu,  et  odorem  wftitim  $ua!  per  n^$  mamfe- 
9Ua  in  omni  loco  ;  quia  ^hrieti  ifonu$  odor  «amujs  Deo, 
nkiik  qui  $aM  fiunt^  et  in  hi$  qm  pereunt :  aUi$  quklem 
odormiiitHt  MTfem^  aHi$  autem  oder titee  in  vkam, 
Et  ad  hmc  qma  tam,  kbneuuLt  ISck  tnim  sumtK^  tknil 
pturimi  {a)  veihttndantt9  "verhtm  Od;Md  ex  ttnc^l- 
tofe,  $ed  $icut  ex  Deo,  eoram  Deo  m  CAriM^  hfmmur. 
Narrat  Corintliiis  qiix  lecerit,  quae  passus  eit,  ei  quo^ 
modo  in  cunctis  Dco  »gai  gratias  ,  ut  snb  exemfito 
Bui  illos  provocei  ad  eeriaiidum..  Veni,  inquft,  Troa- 
dem,  qua>  prius  Troja  appeilabatiir ,  ut  Evangelium 
Chnsti  in  Asia  pranlicarem.  Cumque  mihi  ostium 
nperturo  essetin  DominO)  hocest,  plurimi  credidisseni, 
sive  per  signa  atqtie  viriutes  qu»  iii  me  operabatiir 
Deus,  et  spes  esset  nasceniis  lidei,  etin  Domiiio  suc- 
crescentis,  non  liabui  reqiliem  spiriiui  meo,  hoc  est, 
speratam  consolationem  invenire  non  potui,  eo  quod 
Tiium  fratrem  meum  non  iiivencrim ,  sive  qucm  ibi 
repericndum  putabam^  sive  qucm  ibi  audieram  de- 
gere,  vel  qui  ventuntm  esse  illuc  se  dixerai.  Quas 
autcm  fuit  tania  consolatio,  et  qnae  requies  spirilui 
f n  prxseiilia  Tiii,  quem  quin  non  invenit,  valefacieiis 
eis,  profectus  est  in  Macedoniam  ?  Aliqnoties  dixi- 
nius  Aposiolum  Paiilum  virum  fuisse  dociissimum, 
€t  eruditum  ad  pedes  Oamalielis  (Act.  iS.  3),  qiii  in 
Apostolonim  Aciibus  concioiiatur,  et  dicit :  Et  nune 
Hnid  habeti$  eum  hominibue  ($ti$  f  Si  enim  a  Deo  e$i, 
•foH/,  tt  es  hominibu$^  de$trueiur  ( IM»  5.  38.  39  )• 
Cumque  haberet  scieniiam  sanciarum  Scriptura- 
tnm^    M4    ^^  sermoiiis  diversarumque  lingnarom 

(a)  2tic  juxta  GhBCUm  tmM^kOontq  Martlaoaeas ,  et  velu- 
sUores  nostri  codices  legnnt ;  alii  umen  praeferunt  adut- 
terante$  cumVulgala  editione,  quod  Viclorio  placet.Revera 
Chrysostomus,  quem  alii  passim  sequuntur,  alteram  hanc 
mterprelaiiooem  probat,  illud  enimic««^iLi6onKexplicant,  ti 


A  CXi.  ^  ioOS 

grntiam  possidercl :  cmde  iprfe  g!ortalur  iu  Domino, 
et  didt :  Gtatiae  ago  Deo,  quod  omnium  veitrum  lrii« 
^$  «idsfis  loquor  (I.  Cor.  i4.  18),  divinfirum  scn^ 
ssum  raajestat^in  digiio  (h)  n6n  poiorat  €rsci  eloqoii 
explicare  sernionc.  Iial)el>at  ergo  THum  interpre- 
i6m  :  sicnl,  ei  bc^tus  PctrOs  Mircum,  eiijiis  Evange- 
IfOin,  Petrb  narrante,  et  ifto  toibcnle,  cotnposltiim 
est.  Deuique  et  dnae  &pi8tdla!  qu»  reruaiur  Pctri , 
«tylo  inier  se  et  tharactet-e  dfscrep&nt,  stnicluraqiie 
verborum.  Ek  quo  intelli|[imus,  ^  necessiiato  re« 
ram,dfverSiscQmusum  iiili6rpretibus.  Ergo  ei  Pauliis 
Apiostolus  conlristatnr :  qiiia  )^nedicatifmis  siue  in 
IMracscniiarum  fistolam,  ol^antimque  per  quod  Cbristo 
caneret,aon  invenerM  :  perrexitqu^Jn  Macodoiiiam, 
npparuer.ii  «nim  ei  vir  Macedo,  dicens :  Trandent 
adjuva  no$;  ut  ibi  invenirei  Tiiom,  ei  visiiaret  fra- 
d>es:  vei  )[>er8e<^tionibii8  p^ol>artetur  :  hoc  e<i  enim 
qtiod  didt  ;  Deo  auiem  graHa,  ^  eemper  triimph^t 
)it<t$  in  Um$io  ieeu,  et  odorem  n&tiihf  sum  $pargit  in 
^ni  toeo.  Trinmphat  nos ,  pn>  co  quod  esi ,  irium- 
phai  de  nobis ,  sive  triumplmm  &nt)m  agit  per  nos : 
qui  in  olio  loco  dixerai :  Speclaeklum  facH  $umm 
itnundot  et  Angdi$,  ei  homittibu$  (i.  Cor,  4).  Deniquo 
narrat  in  conscqoenllbits.  Nam  am  teni$$emu$  Ma  * 
^edoniam^  nuUaM  reqniem  hnbuit  caro  no$tra :  $ed 
emnem  Iributationem  pa$$i  lumut.  Fori$  pugnm ,  ittfKs 
tlntores,  Sed  Deu$  qui  con$olatur  /numHee,  con$olalut 
e$t  no$  in  aitentu  tili.  Non  sofnm  autem  in  adventu 
eju$^  $€d  eiium  in  con$ciatione  [sil,  loCa/fe].  Eqjo  pro- 
pierea  valefacicns  Tn»jaiiis  sive  troadeiisibus,  pro- 
fecms  csi  in  Maccdoniam»  ol  invcniret  ibi  Tittim,  et 
haberet  interpreiationis  Ev^ngeliiqne  solatium :  qucm 
inldllgimQsnOn  ibi  rcpertum,  sed  posi  trihulaiiones, 
el  perseciiiiones  ApostoH  supervenisee.  Prius  ergo 
quam  venissei  tittis,  muha  perpessus ,  agit  graiias 
beo  in  Chriato  lesu»  quem  gentibUs  pn&dicabat,  qiiod 
dignitm  se  elegerti,  in  quo  ageret  triumphnm  rtlii 
sui.  Ttriumphus  Dei  eH  possio  Martynim ;  ei  pro  ' 
Christi  nomihe  truoris  eHiB^  et  inlcr  lormcnta  I;e-  ' 
iiiia.  Cum  enim  qnisviderit  tant»  persevcrantia  stare 
Mnrtyre9,  aiqne  torqueri,  84g  et  iir  suis  cnicia- 
tibus  gloriiri,  odor  notitiae  Dei  disseminatm'  in  g  n- 
tes,  et  sabll  laciia  cogitatio  quod  nlsi  verum  esset 
Evangeliiim,  nUnqnam  s^nguine  defenderetur.  NEQofe 
B3IIII  DELiCATA  ot  divitiis  stttdens  ae  secura  confcssio 
est ;  sed  in  carceribus,  in  pingis,  in  persecttiionibtis, 
tn  fame,  ib  nudiioie  ei  siii.  Ilic  triumplros  est  Dci 
Apostotorumque  >4ctoria.  Sed  poterat  audiens  re- 
spondel*e :  Quomodo  ergo  non  omnes  credideruntT 

{b)  PasSim  Apostolum  ob  eniditionem  ttleronymus  ad^ 
miratiir ,  ei  cumulalissiffle  laudai :  quod  autem  beic  UH 
Graecam  eloquentiam  deUegat,  multoitue  expressiusin  se- 
quenti  ad  Algasiam  Eplsi.  Quxst.  10.  id  mlnime  tribuea- 
auro  est  USeroiqfmiinae  tntiiogtae  quod  plerique  faciunt, 
sed  eo  sensu  acdpleoJom»  ui  quem  vi  atque  dicendi  cnergia 
eloquentissimum  dixit,  verbcnimi  nitore  atque  eleganiia 
hifraRhetoresiitfignioreBlhcereif  quodnempe,  ut  i).6e 
se  explicat  contra  Ruflinum  nri  Grtecam  faeundiam  con^ 
temneret,  vel  certequoderai  hianilitaUs,  dtedmutaret.  Au- 
ffust.  1.4.  de  DoiHrin.  Christ.  c  7.  n.  il :  «  Siatt  Aposio- 
lum  prsecepta  eloquenUa  secutmn  ftiisse  noa  dicimus ,  iM 
quod  ejus  sapienliam  secuta  sii  eloquentla,  iion  iiegamiui  * 


1005  SANCTI  niERONYMI 

ri'ius  ergo  qiiam  inlerrOgaredir,  soKil  «vOmco^cdky 
{exceffUoHem) ;  el  juxt&  raorem  situin  qnidquid  alius 
Abjiccre  potest,  anlequam  objicidtur  edisserit.  Ei  est 
scnsus  :  Nominis  Christi  in  omni  loco  bonus  odor 
ftunius  Dco,  et  pracdicalionis  noslne  longe  bteque 
Kpirat  fragraniia.  Sed  quta  homines  suo  arbilrio  de- 
relitti  siint :  neque  eniin  boiium  nccessitatc  faciunt, 
sed  voluiitate,  ut  credeiites  coronain  nccipiaiit,  in* 
rredttli  supplieiis  mAiicipeiitur  :  idco  odor  noster  qiii 
4>cr  se  bonusesl,  viriaie  eorum  et  vitio  qui  suscipiunt 
fiive  non  suscipiuiit,  in  viiain  transit,  aut  moriem : 
44t  qui  credidorint,  salvi  fiant ,  qui  vero  non  eredide* 
riut  pereant.  Nec  hoc  iniranduin  de  Apostoio,  ctim 
etiam  de  Dumino  legeriinus  :  Eeee  hie  potitus  eU  in 
4*11  watN,  ei  in  retureclionem  muUorum  in  lirael ,  et  in 
Migttum  cui  (a)  conlradicetur  (  Luc.  i.  ^(  )  :  solisque 
radios  tam  niuiub  ioca  excipiaut,  quam  iromunda,  et 
sk  in  floribus,  quomedo  in  stercore  luceant :  m^c 
lamcn  solis  radii  poUuuoiur.  Sic  et  Christi  bonus 
odor,.qui  ounquum  inutari  poicst,  iiec  suam  naturam 
aniittere,  credeniibiis  vita  cst,  incredulis  mors.  Mors 
aulem  non  ista  communis,  qu.a  cum  besliis  inori- 
.mur  et  jumeiitis :  sed  illa  dc  qua  scriptum  cst : 
^iuHia  queB  peccaverit,  ipsa  morietur  (  Exech.  18.  4  )• 
£rgo  et  vita  urbitrAnda  est  non  h;cc,  qiia  spiramus, 
et  incediinus,  ct  buc  illiicqne  discurrimiis ;  sed  illa 
de  qia  David  l0'itiitiir  :  Credo  videre  bona  Donum 
in  iP)  terra  viveutium  (PutL  26.  15).  Deus  enim  vivo- 
rim  esl ,  et  non  mortuorusn  {Matth.  ^l.  23) :  et,  Vita 
nostra  abseondiia  est  cum  Christo  in  Deo,  Cum  autem 
Chrislus  apparueril  vita  noitra ,  Imc  el  no$  cum  illo 
apparebimus  in  gloria  (Colo$i>  3.  34).  Nec  vobis  io- 
qiilt,  0  Cortiitiiii,  panim  esse  videattir,  si  iiobis  prae- 
dicantibus  YcnUiicm,  alii  credant,  alii  non  credant ; 
alii  vera  morlc  luoriantiir,  alii  vivant  ea  vita  qus  di- 

cit :  846  ^^9^  '**'"  v^^'  ^^^  ^"^'^  "^  locuti 
csscmtis,  iiec  incrcdulos  mors,  ncccrcdentei  vita  fe- 
qucretur  :  quia  difficile  dignus  prarco  virtutum  Cbri- 
ftti  invcniii  potesl,  qui  in  annuniiaiidis  illis  non 
suani,  sed  ejus  quxrai  gloriam  qoem  pnedicat.  lu  eo 
auicm  quod  se  negat  non  csse  sicut  mulios,  qui  ven- 
diient  verbum  Dei,  oslendit  esse  quam  plurimos,  qui 
quxstum  putant  csse  ptetaiem,  cl  turpis  lucri  gr.nia 
omiiia  faciunt,  qui  devorant  doinos  viduarum  (  Luc, 
20);  se  autem  cx  sinceriiate  qoasi  missum  a  Dco,  et 
INrsRSciite  eo  qui  se  miserit,  omnia  in  Christo  ct  pro 
t.hristo  loqui;  ut  catisa  praniicationis  Dei,  triumpliiis 
Cbristi,  ejusque  sil  gloria-  Et  notandum  quod  my« 
steritim  Triniiatis  iii  hujus  capituli  fine  motisire- 
liir.  Ex  Deo  eiiiin,  in  Spirilu  Sanclo,  coram  Deo , 
Puire,  in  Chrieto  loquitur.  Ad  comprobandum  auiem 
quod  dc  Troode  pcrrexeriiMaccdoniam,  de  Apostolo- 
ruin  Actibus  ponam  lestimoniuin.  Ctfm  autem  per- 
transissent  M^iam^  detcenderunt  Troadem ,  et  visio 
per  noctem  Paido  ostensd  cst,  Yir  Macedo  quidam  erat 
itans  el  depreeam  eum^  ae  dieens  :  Trantiens  in  Maee- 


1004 
doniam,  adjuna  no$.  Quod  cum  vidi$$et,  etiuim  qutBsi- 
inmus  proficisei  m  Macedomam,  eerti  (aeti.quod  vo- 
catsel  nos  Deut  evangelisare  eis  {Aet.  16.  8.  et  teqq). 

CAP.  XIL  —  Quid  sit  quod  in  Epislnla  scribit  ad 
Tlicssaioiiiccnses  prima  :  Ipse  autem  Deus  paeis  ean' 
etificet  vo$  per  omnia^  ut  inUger  $pirilu$  vester  et  anima 
et  c&rpu$y  sine  quereta  in  advtntu  Domirn  noslri  Jesu 
Christi  servetur  (1.  Thes.  6. 13).  Famosa  quajstio,  sed 
brevi  scrmone  tractanda.  Stipra  dixcrat ,  spiritum 
notite  extinguere{lbid,  19) :  quod  si  fucrit  inteliectum, 
statim  sciemiis  quis  iste  sit  spiritus,  qui  cam  anima 
et  cor|)ore  in  die  ndventus  Dotnini  conscrvandus  e4. 
Qtiis  eiiim  possit  crcdere  ,  quod  insUr  flamm» ,  qi» 
exlincta  desinit  esse  quod  fuerat ,  exiingiiatur  Sptri- 
IU8  Sanctus ,  et  suslincat  aboliiionem  sut ,  qui  f.iii 
quoiidam  in  Israel,  quando  per  Isaiam  ct  Jeremiaiii 
et  singulos  Prophetas  dicere  poierat :  limc  dieit  Do- 
minu$,  ci  nunc  in  Ecclesia  pcr  Agabnra  loqiiiiur : 
Hwe  dicit  Spirilus  Sanctu$.  Divisiones  donorum  jmt/, 
idem  tero  Spiritus :  et  dtvisione$  ministeriorum  tnnt, 
idem  autem  Dominue:  et  d>vi$lone$  Oftcrationum,  idem 
vero  Deut^  gui  operatur  omnia  in  omnibns.  847 
Unicuique  autem  datur  mam[e$tatio  Spiritn$  ad  id  quoi 
expedit.  Alii  per  Spiritum  datur  $ermo  sapicntiw ,  alii 
sermo  tcientice  secundum  eumdem  Spiritum  :  ulii  fides 
in  eodem  SpiritUf  atii  operatio  virtutum^  atii  gratic  sa- 
nitatum  in  unoepiritu,  atii  Prophetia^  alii  discretlo  tpi- 
ritwm.  Omniaautem  luec  operaturunus  atqueideni  Sph- 
rilicf , divident  mguUt prout  vutt(\.  Cor.  12.  4» e( teqq.). 
De  hoc  Spiriiu,  ne  a  se  oufcrrctur ,  rogabat  David, 
diccns  :  Spiritum  tanetum  tuum  ne  auferat  a  me 
{Pt.  50.  15).  Qui  quandoauferttiry  non  (c)  substatnia 
8ui«  sed  ei  a  qiio  aufertur,  exlingtiittir.  Ego  puto  unuro 
alqtie  idem  significare,  5pirt/Km  notite  extinguere 
(1.  Thess,  &  19) ,  et  quod  in  nlio  loeo  scribit :  Spiritu 
ferventet  (Rom.  12.  11 ).  In  quo  enim  fervor  spiritu5> 
niultiplicaia  iiiiquilate,  et  cnriuiis  frigore,  non  tepe- 
scit ,  in  hoc  spiritus  ncquaquam  exiinguilur.  Deu$ 
igitur  paeit  taneUficet  vot  per  omnia^  vcl  in  oiniiibiia, 
sive  ptenos  aiqiie  perfectos  :  boc  enim  magis  soii;it 
«>«t<)bIc.  Dcus  aiitem  appcllatur  pacis  :  quia  pcr 
Xliirislum  ei  rcconciliali  sumus;  qui  cst  pax  nostr:», 
qui  fccit  ulraque  unum  {Ephes.  2.  14) :  qui  et  in  alio 
loco  pnx  Dei  dlcitnr,  superans  omnem  scnsuin ,  qua; 
cusiodil  corda  cogitationesque  Sanctorum.  Qui  auicm 
sanctificatur,  sive  perfectus  in  omnibus  cst,  in  hoc  et 
spirilus  et  auima  et  eorpus  in  dic  Domini  conservs^ 
tur.  Corpus,  si  singulorum  nicmbrorum  uiaiur  ofli- 
ciis,  verbi  gralia,  si  operelur  inaniiSy  pes  ambulct , 
oculus  videat,  audiai  auris,  deutes  cibos  molanl, 
stoinachus  coqtiat,  alvus  digiTat ,  aut  si  nuila  nicin<* 
brorum  parie  iruncatum'  est.  Et  boc  quisquam  potcst 
credere  Apostolum  pro  crcdenlibus  deprecari ,  iit  ia 
,die  judicii  integrnm  omnium  corpus  Christus  invc- 
riiat :  cnm  omnium  corpora,  autmortedissoluta  sinl, 
aut  si  (ut  qiiidam  voiunt)  reperta  fuerint  spirantia 


(«)  Aiii  Has.  atiiue  editi  contradicitur,  quoil  prffitulit 
edilor  Beoedictiuus.  Graec.  MkcT«|w. 
(b)  Qttidam  Mss.  in  regione  vivenivtm. 


(c)  Veriorem  esse  lecUonem,  non  in  substantia  sui^ 
qiiam  e  Brixianis  codicibus  expressit,  Yictorio»  conien- 


1005 

t»!.  adimc  tpbrantia  liabeant] ,  adlinc  babeant  debili- 
tates  suas ,  ct  maximc  Martynini ,  et  eorom  qui  pro 
Chrisii  nomine  vel  ocalos  effossos,  tcI  ampatatas  lia- 
rc3,  Tcl  abscissas  manas  liabeant  ?  Ergo  inlegrom 
corpus  est,  de  quo  diximus  in  alia  quaestione,  tenens 
caput,  ex  quo  omne  corpus  conaexom  atquecompa- 
ctum,  accipiet  [al.  acdfnt]  atiginentiim  (ir)  in  adnii- 
nistratlonem  S48  <^orporis  Clirisli.  Hoc  corpus 
Ecclesia  est.  Et  quicumqae  biijus  corporis  tenucrit 
caput ,  ct  cjctera  mcmbra  servavcrit ,  babebit  inie- 
grum  corpus  :  qaantiiin  accipere  potest  bamana  na- 
tiira.  Jaxia  buiic  moduin  et  anim^  integri.la8  con- 
scrvanda  est ,  qiia:  dlccre  potcst  :  Benedic  anima  mea 
Dondnum,  qui  lanatoutnes  infirmitates  tttat{  Ps,  lOi. 
4.  3) ;  ct  de  qiia  scriptnm  esi :  Mi$il  verbum  suum^ 
^  sanatii  eos  (Ps,  tOO.  20).  Spiritus  quoque  in  nobis 
iulegcr  conservalur,  quando  non  crrniiuis  In  spiritiia  • 
libus,  sed  viviinus  in  spirilu,  acquicsciinus  spiritiii , 
ei  opera  carnis  mortificainus  spiritii,  affeiimusque 
oinnes  fructus  ejus  ,  caritatcni,  gnudium ,  pacem ,  ct 
caitera.  Aliicr.  Prjccipiiur  nobis,  Saiomome  dicente  : 
Tu  autem  describe  ea  tripliciter  in  consilio  et  scietitia ; 
«/  respoudeas  (b)  verbo  veritans  ,  Ins  qui  proponunt 
iibi(Prov.  fi,  20. 21).  Triplcx  incorde  uoslro  desori- 
ptio,  ct  regula  Scri|>iurartuu  est.  rrima ,  ulintelliga- 
rous  cas  juxta  bhtnriani.  Sccuiida,  juxta  iropologiain* 
Tcrtin,  juxla  inieI1ig<'ntiam  spiriiiralcni.  In  bistoria, 
eoruin  qnx  scriptn  sunt,  ordo  scrvatur.  In  Iropolo- 
gla,  delillcrn  nd  mnjora  consurgimus,  ct  quidquid  in 
priori  populo  carnalitcr  fnctuui  cst,  juxta  moralcm 
ioterpreiamur  locnin,  ct  ad  aniinjD  nostrx  einolu- 
nienta  convertimus.  Iii  spiritunli  Owpltf.  ad  subtimiora 
transimus,  terrcna  dimiltimus,  de  fulurorom  beati- 
tudine,  el  coelcslibiis  dispulamus  :  ut  prxscntis  vitac 
iiiedilatio,umbra  rulnra^  hcntitudiuis  sit.  Quos  Cbrisius 
[a1.  Quos  si  Christus]  lules  inveneril,  uletcorpore,  et 
aiiima ,  et  spirilii  inicgri  conservcniur,  et  perfectain 
liabeaiit  triplicis  in  .se  scienlix  veritaleni ,  bos  sua 
pace  sanctificabit  et  facict  cssc  pcrfectos.  Mulli  sim- 
pliciier  liunc  locum  de  resurrcctione  inlelliguiit,  ut 
et  spiritus,  el  aniina,  et  corpus  in  adventu  Domini 
iiitogra  conserventur.  (c)  Alii  ex  boc  loco  triplicem 
In  boinine  volunt  afnrmare  &ubsiantiam  :  Spiritus, 
quo  seiitiinus ,  animx ,  qua  vivimus,  corporis ,  quo 
incedimus.  Sunt  qui  ex  anima  tantuni,  et  corpore 
subsislcre  hominem  disserenies,  spiritum  in  eo  tcr- 


fo)  Velastiores  atque  emendaiiores  libros  seculi  sie  le- 
giiiius  cum  Yiclorio ,  el  juxu  Graeeorum  i«tx<f^T^  Harlia- 
naeus  vero  tn  adificationem. 

(b)  Eraemuin  passim  exscribens  MartiaiMeus,  heic  quoqne 
minori  nmnero  verbum  legit  \xo  verba :  quemadmodum  al 
aiitiqui  omnes  iibri,  et  lexuis  ulerque  relinet,  etlpse 
eliam  Yictorius  emeiidat.  Mok  ul  sensus  conslel,  aut  certe 
coiicinnior  sil,  posi  Salomouis  verba  uno  Si.irilu  subiiecten- 
dum  videlur  iiisequens  comma,  cxpuucta  eiiam  iu  fiiic  est 
vocula,  ul  ea  ipsa  triplex  descriiaio^  ei  regula  prsecipi  in- 
teUi;^atur. 

(c)  AUcram  hanc  explicalionem  auisenlentiam  Talia- 
nus  comincnius  esl,  ac  derendit,  animam  a  corpore  et  siii- 
riiu  iu  distinguens ,  ut  spirituro  ioter  et  oorpus  meJia 
vcluti  substantla  sit,  quas  oorpus  quidem  modereiur.  sed  et 
i|)sa  rcgatur  a  spirtiu,  queiu  lucem  diviaam  appeilat,  el 
imnginem  et  simiUtudinefn  Dei.  Yidc  ejus  oratiouem  ad 
Gra.*cos 


&riStOLA  CXXI.  lOM 

tium,  non  subsUntiam  8$9  ▼elint  iutelligi,  sed 
efncientianv,  per  quam  et  nieiis  in  nobis,  et  scnsus, 
etcogitatio,ctanim4is  appeilautur,.utique  nonsuiit  lot 
substantioe,  quot  nomina.  Guinque  illiid  eis  opposi- 
tum  fuerlt  :  Benedicile  spmtus^  el  animw  justorum 
Domiuo  (Dan,  3,  86),  Scripluram  non  recipiuitl,  di- 
ceiiles  eam  in  Hebraico  non  baberi.  Nos  autcni  in 
pitcsenli  loco  (ut  supra  diximus)  scriptom,  qui  cuiii 
anima  et  corpore  integer  c^nscrvatur ,  non  substan- 
liam  Spiriius  S:tncli,  qux  non  potest  interire ,  scit 
(d)  graiias  ejus  donalionesque  accipiinus,  qux  nosira 
vcl  virtule ,  vcl  vitio,  ei  acccduntur,  ei  exiingiiuulur 
in  nobis. 

EPISTOLA  CXXI.  (e) 

AD   AL€ASklM. 

CAPITIItA  (f)  XI  QUiCSTIONUH  AL0A8!.€  AD  8.  niCRONT* 
IHJII. 

L  Cur  Joannes  discipnlos  suot  niittit  ad  Dominum ,  «r 
interrogarcnt  eum,  Tii  es  (pii  venturus  es,  nn  alimn 
exspectamus?  Ctfui  priut  ipte  de  eodem  drxerH  r 
Eece  Agnus  Dei,  ecce  qui  tollit  pcccata  ninndi. 

II.  Quid  significet  quod  in  MatthiBO  tcriptnm  eti,  Amit<^ 
dineni  quassatam  non  confringet ;  et  linuro  ftimi- 
gnns  non  exlingiiet. 

III.  Qnem  tentnm  habet  quod  in  Evangelio  Matthm 
tcriptum  ett :  Si  quis  vult  post  me  venire,  abnegcc 
ficmetipsnm.  Qum  etl  tui  abnegatio  :aut  quomoda, 
qui  tequitur  Salvntorem  t^psum  negat, 

IV.  Quid  vuU  significare  qnod  in  eodem  Matthwo  gcri- 
ptum  est :  V.t  prxgnnntibns,  ct  nutrientibns  iii  ittis 
diebns  :  E/,  Orate  ut  non  flat  ftiga  vestra  in  liycmc, 
vcl  sabbato. 

V.  Quid  sibi  velit  quod  scriptum  ett  in  Evangetio  tecun- 
dum  Lucam  :  Et  non  receperunt ,  qiiia  facies  ejiis 
erat  vadens  lerusalem. 

VI.  Qtiid  tit  vitHcut  iniquitatitj  qm  Dominivoce  tauda- 
tut  eti. 

Tll.  Quo  tentu  acdpiettdum  ett^  quod  in  Epistola  legi- 
mus  ad  Eomanot  :  Vix  enim  850  P^^^  J°^^^ 
quis  moritur  :  nam  pro  bono  forsiian  quis  nudcat* 
mori  ? 

VIII.  Quid  tibi  vult  quod  ad  Romanot  tcribit  Apotto^ 
iut  :  Occasione  accepta  peccatum  per  mandaiuur 
operatum  est  in  mc  omnem  concapisccniiam. 

IX.  Quare  Apostolus  Pautut  in  eadm  a(t  Romanop 
tcribit  Epittota  :  Opiabam  cgo  ipse  anathema  esse 
a  Christo  pro  fratribus  meis,  et  retiquai 

X.  Quid  tibi  vetit  quodidem  Apottotm  ad  Colottentee 
tcribit :  Nemo  vos  snperet ,  volens  in  hnmilitafe 
montis,  et  religione  Angdonim,  et  reHqna. 

XI.  Quid  ett  qmd  ide)n  Apotlolut  ad  Thettaloniceuut 
tcribit :  Nisi  disoessie  vencritr  primum  »  et.i  .^vela- 
tus  fuerit  homo  pcccati,  ei  rettqua^ 


[dl  Rectissime adeo  Tiieodorettts,  nnik^ xi  |^«|m  nbi^iis 
SpuUum  vocavil  donationem  ivtam,  Paria  nabent  Ire* 
lueus,  ct  Cleracns  Alexaad.  ei  Chrysosiomusin  hunc  locum. 

ie\  .4Uat  151 .  scripta  eodem  anno  Oc  tufferiore. 

{/']  Hicc  iiem  Quaestioiium  Algisix  capitula  iii  anieces^ 
sum  exf  udiiniis  iisdeiu  de  causls «  ipiibus  supra  ca ,  quaQ 
ex  Hedibi»  CoQuncuUiriolo  diccbaalur. 


1005  SANCTI  niEROXYMI 

Prius  ergo  qiiadi  inlerrogaredir,  soh-il  AvOwcofOf^v 

{exceffUoHem) ;  el  juxt&  morein  siium  quidquid  alius 

4>bjiccre  potost,  anleqaain  objicialur  edisseriu  Et  est 

settsQs  :  Nominis  GhrisU  in  omnl  loco  bonus  odor 

suniu$  Dco,  et  pncdicationis  nosirac  longe  lateque 

«piral  fragraniia.  Sed  quia  homines  soo  arbitrio  de- 

relitti  snnt :  neque  eniin  boiium  neccssitaic  faciunt, 

sed  voluniate,  ul  credeiites  coronam  nccipiaiit,  in- 

vredttli  supplieiis  maiicipentur  :  idco  odur  noster  qtii 

4>er  sc  bonusest»  viriuieeorom  et  viiio  qui  suscipiuui 

ftive  non  suscipiunt,  in  vitain  transit,  aul  monem  : 

44t  qui  crodidermt,  salvi  fiant » qui  vero  non  eredide- 

riut  pereant.  Nec  boc  iniranduin  de  Apostolo.  ciim 

otiam  de  Domino  legerimus :  Eece  hie  pontus  e$t  In 

jrumam,  ei  %n  reiureciionem  mnUorwn  in  lirael ,  et  in 

sigHim  cui  (a)  contradicelur  (  Liic.  i.  M  ) :  solisque 

rddlos  tam  niunda  ioca  eicipiaut»  quam  immunda,  et 

sic  in  Aoribus,  quomedo  in  slercoru  luceant :  nee 

tamon  solis  radil  poUuuniur.  Sic  et  Cbristi  bonus 

odor,.qut  nunquum  rouiari  poicst,  nee  suam  nattirara 

amittere,  credeniibus  vita  cst,  incredulis  mors.  Mors 

autemnon  ista  cominunis,  qu.a  curo  bestiis  inori- 

inur  et  jumcntis :  sed  illa  dc  qua  scriptum  est : 

^niifia  qune  peccaveritt  ip$a  morieiur  (  Ezech.  18.  4  )• 

£rgo  el  vita  arbitrAoda  est  non  h;cc,  qua  spiraiiius, 

«t  incediinus,  ct  biic  illiicqne  discuirimus ;  sed  ilia 

dequa  David   loq iiilur  :  Crerfo  videre  bona  Donum 

in  (b)  terra  viveulUan  (PutL  26.  15).  Deus  enim  vivo- 

rum  eit ,  e(  non  mortuoruin  {MattU.  %l.  23} :  et,  Vita 

nottra  abieondiia  esl  cum  Chritlo  in  Deo,  Cum  autem 

Christu$  apparueril  vita  noHra ,  (iiai:  et  no$  cum  itlo 

apparebimns  in  gloria  (Colo$s.  5.  Zi).  Nec  vobis  io- 

quit,  0  Gorintiiii,  panim  esse  vidcatur,  si  iiobis  prac- 

dicautibus  Yciiuitcm,  a!ii  eredaut,  alii  non  credant ; 

alii  vera  morlc  moriantiir,  alii  vivant  ea  vita  qux  di- 

cit :     846     ^^9^  '""*  ^^^*  ^^^  ^"^'^  "^  locoti 

esscmus,  nec  incixidulos  mors,  ncccrcdentei  vita  fe- 

qucretur  :  quia  difficile  dignus  pnrco  virtulum  Cbri- 

sti  invcniri   potest,  qui  in  annuntiaiidis    iilis  non 

suani,  sed  ejiis  quxrat  gloriam  qoem  pnedicat.  lu  eo 

auiem  quod  se  negai  non  csse  sicut  mulios,  qui  ven- 

diieiit  verbum  Dei,  osiendit  esse  quam  plorimos,  qui 

quxslum  putant  csse  pietaiem,  ct  turpis  lucrl  gr.itia 

otuaia  faciunt,  qui  devoranl  doinos  viduarum  (  Lti^. 

20);  se  autem  cx  sinceritoie  qoasi  missum  a  Dco,  et 

IH-xscule  eo  qui  sc  miserit,  oninia  in  Christo  et  pro 

rhristo  loqui;  ut  caiisa  prsedicationis  Dei,  triumpliiis 

Cbristi,  ejusque  sit  gloria.  Et  noiandum  quod  my- 

stcrinm  Trinitatis  in  bujus  capituli  fine  monsire- 

ttir.  Ex  Deo  enim,  in  Spiritu  Sancto,  coram  Deo , 

Patre,  in  Cltrieio  loquitur.  Ad  comprobandum  auiem 

qnod  dc  Troade  pcrrexeritMaccdoniam,  de  Apostolo- 

ruin  Actlbus  ponam  lestimonium.  Ctfm  auiem  per- 

trattsi$sent  M^iam^  descendemnt  Troadem ,  et  visio 

per  noctem  Panlo  osiensa  e$t.  Vir  Macedo  quidam  erat 

tians  ei  depreeuM  eum^  ae  dicen$  :  Trantien$  in  Mace- 


1004 
doniam^  adjuva  noi.  Quod  cum  vidissst,  stOiim  qunsu' 
vimui  pro/icisei  m  Macedoniam,  eerti  faets ,  quod  to- 
cassel  nos  Deu$  evangelisare  eis  (Aet.  16.  8.  ei  seqq). 

CAP.  XII.  —  Quid  sit  quod  in  Epistnla  scribil  ad 
Tlicssaloiiicenses  prima  :  Ipse  autem  Deu$  paeis  san- 
etificet  vo$  per  omnia^  ui  integer  $piritu$  ve$ter  et  animtt 
et  corpus^  sine  querela  in  adventu  Domini  aoa/rt  Jesu 
Chrisiiservetur  (1,  r/ies,  6. 15).  Famosa  qo^slio,  sed 
brevi  scrmoue  tractanda.  Sopra  dixcrat ,  spiritum 
nolile  extinguere(lbid.  19) :  quod  si  fueril  intellectum, 
statim  scieniiis  quis  iste  sit  spiritus,  qui  cum  anima 
et  cor|H>re  In  die  adveiilus  Domini  conservandus  e4. 
Quis  enim  possit  credere  ,  quod  iosUr  flamm»  ,  qu.^ 
extincta  deslnit  esse  quod  fuerat ,  exiinguatur  Spiri- 
tus  Sanctus ,  et  snstincat  aboliiionem  sui ,  qut  f.rit 
quondam  in  Israel,  quando  per  Isaiam  et  Jereiniaui 
et  ftingulos  Propbetas  dicere  poierat :  Ifac  dieii  Do- 
ndRM,et  nunc  in  Ecclesia  pcr  Agabura  loquitiir: 
Hwe  dicit  Spiritus  Sanctus.  Divisiones  donorwn  sunt, 
idem  tero  Spiritut :  et  divisiones  ministeiiorum  sunt, 
idem  autem  Dominus :  et  d,vi$tone$  operationum,  idem 
vero  Dcutf  qui  operatur  omma  in  omnibut.  S47 
Utticuique  autem  datur  manifestatio  SpirUnt  ad  id  quod 
expedil,  AUi  per  Spiritum  datur  tenno  sapientiee,  aUi 
termo  tcientim  secundum  eumdem  Spiritum  :  aiii  /ides 
in  eodem  Spiritu,  alii  operatio  virtutum,  atii  gratic  sa- 
nitatum  in  unospiritu,  alii  Prophetia^  alH  discretlo  spi- 
rituwn.  Omniaaulem  hwc  operaturunut  atqueideni  Sph- 
riiut, divident  tingulisprout  vult(\,  Cor.  12.  4«  et  teqq.). 
De  boc  Spiriiu,  ne  n  se  anferretur ,  rogabat  David  • 
dicens  :  Spiritum  tanctum  tuum  ne  auferat  a  me 
(Ps.  50.  15).  Qui  quandoaufertiir,  non  (c)  stibstauih 
sui«  sed  ei  a  quo  aufertur,  extinguitur.  Ego  pulo  niiura 
atqtie  idem  significare,  Spiritum  nolitt  extinguere 
(1.  Thett,  &  19) ,  et  quod  in  nlio  loeo  scribit :  Spiritu 
ferventes  (Rom,  12.  11 ).  In  quo  enim  fervor  spiritus> 
nmlliplicala  iniquiiate,  et  caritaiis  ftigore,  non  tepe- 
scit ,  in  boc  spiritus  ncquaqiiani  exlinguilur.  Deu$ 
igilur  pacit  taneiificet  vot  per  omnia^  vcl  in  omnibiia, 
sive  plenot  aiqne  perfectot :  boc  enim  magis  soaat 
iX^xtUu»  Dcus  autem  appcllatnr  pacis  :  quia  pcr 
Xlbrislum  ei  rcc(mciliati  sumus;  qui  cst  pax  noslra, 
qui  fccil  utraquc  unum  (Ephes.  2.  14) :  qui  et  in  alio 
loco  pax  Dei  dicitnr,  superans  omnem  scnsuin ,  quxs 
cusiodit  corda  cogitationesque  Sancioruin.  Qui  aulciu 
sanctificatur,  sive  pcrfeclus  in  oinnibus  est,  in  hoc  e^ 
spirilus  et  auiina  et  corpus  in  dic  Dumini  conserva- 
tur.  Corpus,  si  singulorum  membrorum  uiaiur  offi- 
ciis,  verbi  gratia,  si  operetur  inanns,  pcs  anibulct , 
oculus  videat,  audiat  auris,  deules  cibos  molant, 
siomacbus  coqiiat,  alvus  digrrat ,  aut  si  nulla  mcm- 
brorura  parie  iruncalum'  est.  Et  boc  quisqiiam  potcst 
credere  Aposlolum  pro  crcdcniibus  dcprecari ,  ut  in 
,dic  judicii  integriim  omnium  corpus  Christus  inve- 
nial :  ctim  omnium  corpora,  autmorte  dissoluta  siiit, 
aut  si  (ut  quidam  volunt)  repcrta  fuerint  spiraniia 


(a)  Aiii  Hsa.  atque  edili  contradiciiur,  quod  praetulit 
edilor  BeoedicUuos.  Graec.  dhmUTeiu». 

(b)  Quidam  Mss.  m  regione  mmlittm. 


[c]  Veriorem  esse  leclionem,  non  m  substantta  sus, 
qnain  e  Brixianis  codicibus  expressit,  >ictorius  conieii. 
dit. 


«005 

(ftl.  ttdhue  tptranth  itabeant] ,  adliiic  habeant  debili- 
tates  suas ,  ei  maximc  Martynim ,  et  eorom  qoi  pro 
Chrisii  nomine  vel  oculos  effossos,  rel  ampatatas  na- 
rc3,  Tcl  abscissas  manos  habeant  ?  Ergo  integrom 
corpus  est,  de  quo  diximus  in  alia  quaestione,  tenens 
capui,  ex  quo  omne  corpus  connexttm  atqnecompa- 
ctum,  acctpiet  [al.  aceipit]  aitginentiim  (a)  in  admi- 
nistrUionem  S48  <^ot*poris  Chrisii.  Hoe  corptis 
Ecclesia  est.  Et  quicttmqae  biijus  corporis  tenucrit 
caput,  ct  cxlcra  mcmbra  servaverit,  haliebit  inte- 
grum  corpus  :  qnaiitiim  accipcre  potest  humana  na- 
Kira.  Joxia  hiinc  moduin  et  anim^  integri.las  con- 
scrvanda  esl ,  qiia:  dicere  potest  :  Benedie  anlma  mea 
Dominumf  qui  sanatounies  infirmitalet  tua8{  Ps,  102. 
4.  3) ;  ct  de  qna  scriplnm  est :  Misit  verbum  stmm, 
^t  tanatit  eos  (Ps.  tOO:  20).  Spiritus  qiioque  in  nobis 
Integcr  conservaiur,  qnando  uon  crrnnuis  in  sptritnn  - 
libus,  sed  vlvimus  in  spiritu,  acquicscimus  spiritni , 
ei  opcra  carnis  moriificamus  spiriln,  afferimusque 
oinnes  fructus  ejos  ,  caritatcin,  gaudium ,  pacem ,  et 
cxicra.  Aiitcr.  Prxcipliiir  nobis,Sa!omoipe  dicente  : 
Tu  autem  detcribe  ea  iripliciter  in  consilio  el  scientia ; 
vt  respoudeas  {b)  verbo  vcritans  ,  his  qui  proponunt 
tibi{Prov.  22.  20. 21).  Triplcx  incorde  uoslro  descri- 
ptio,  ct  regula  Scri|>(urariiin  esl.  rrima,  utintclliga- 
mus  cas  juxta  hTstoriaiii.  Sccunda,  jiixta  tropologiain* 
Tcrtia,  juxla  inienigontiam  splriiiialcm.  In  historia, 
eoriiin  qn.TScripia  snnt,  ordo  scrvaiur.  1n  Iropolo- 
gla,  delillcra  ad  mnjorn  constirgimus,  ct  quidquid  in 
priori  populo  carnalilcr  fnctnni  cst,  juxla  moralero 
interpreiamur  tocnin,  et  ad  aniinjc  nostrx  einolii- 
nienta  converlinuis.  In  spiritnali  Otbipix  ad  subtimiora 
transimus,  terrena  dimitlimus ,  de  fulurorom  beati- 
tttdine,  et  coelcsUbus  dispuiamus  :  ut  prxsenlis  vitac 
nieditatio,umbra  rnlnr:c  bcatitudinis  sit.  Qiios  Chrislus 
[al.  Qhos  «t  Christus]  lulcs  inveneril,  utetcorpore,  et 
aiiimn ,  et  spiritn  inicgri  conservcniur,  et  perfectain 
habcftiit  triplich  in  .se  scientix  veritatem  ,  hos  sua 
pnce  sanctiJicabit  et  fucict  cssc  pcrrcclos.  Multi  sim- 
pliciicr  iiunc  locum  de  resurrcctione  inielligniil,  ut 
ct  spiritus,  ei  aniina,  et  corpus  in  adventu  Domini 
iiitcgra  conservenlur.  (c)  Alii  ex  hoc  luco  Iriplicem 
in  homine  voiunt  aflirmare  subsiantiam  :  Spiritus, 
quo  sentiinus ,  animae ,  qua  vivimus,  corporis ,  quo 
Incedimus.  Sunt  qui  ex  anima  lantum,  et  corpore 
subsistcre  hominem  disserentes,  spiritum  in  co  tcr- 


(o)  Veiasiiores  atque  emendaliores  libros  secntl  sie  le- 
giinus  cum  Yiclorio,  el  juxu  Gneoorum  htixo^Tuif.  Harlia- 
iiaeiis  vero  in  adificationenK 

(b)  Erasmum  passimexscribens  Martianseus,  heic  quoqne 
miQuri  numero  verbum  legit  imto  verba :  quemadmodum  et 
aniiqui  omnes  libri,  el  textns  ulerque  retinet,  etipse 
etiam  Yictorius  emeudat.  Mos  ut  sensus  conslel,  aut  certe 
coiicimiior  sii,  post Salomonis  verba uno Siirilu  subnecten- 
dnm  videtur  insequens  comma,  cxpuncta  eliam  iu  fiuc  est 
vocula,  ui  ea  ipsa  triplex  descripiio,  et  regula  praecipi  in- 
telli^atur. 

(c)  AUcram  hanc  expltcaiionem  aut  sentenUam  Tulia- 
nus  cominenius  est,  ac  derendit,  animam  a  corpore  et  si;i- 
rilu  iia  dislincuens ,  ul  spiritum  inter  et  oorpus  meJia 
yclnti  8ubsiantiasil,qua:corpusquidemmoderetur,  sed  et 
l|)sa  regaiur  a  spiriin,queni  lucem  divinam  appellat,  et 
mugfnem  ct  simiUtHdinem  Dei.  Yidc  ejns  oratiouem  ad 
ura*cos 


fiPlStOLA  CXXI.  loM 

tium,  non  substantiam  849  velint  intelligi,  sed 
efficientianv,  per  quam  et  mens  in  nobis,  et  scnsus, 
etcogiiatio,etaniimi8  appellautur,.uiique  nonsuiit  tot 
substanliaD,  quot  nomina.  €umque  illiid  eis  opposi- 
tum  fuerit  :  Benedidte  spiritus^  el  emimos  juslorum 
Domhio  {Dan.  3.  86),  Scripturam  non  rccipiuitl,  di- 
cenies  eam  in  Hebraico  non  haberi.  Nos  auteni  in 
praDseiiti  loco  (ut  supra  diximus)  scriptom,  qui  cniii 
aniina  et  corpore  integer  conscrvatur ,  non  substan- 
liam  Spiritus  S.>ncti,  qnx  non  potest  interire ,  sctC 
(d)  gratias  ejus  donationesque  accipimus,  qiix  iiosir.i 
vcl  virtute ,  vd  vitio,  et  acccduntur,  ei  exiingnuntur 
in  nobis. 

EPISTOLA  CXXI.  {e) 

AD  ALGASklM. 

CAPITtltA  {f)  Xi  QUi£STIO!«CH  AIXASr.€  AD  S.  aiCRONT> 
IHJIf. 

h  Cur  Joannes  discipntos  suot  miltit  ad  Dominum ,  «r 
inlerrogarent  eum,  Tu  es  qni  venturtis  cs,  an  Mlvtm 
exspectamus?  €»»1  prius  ipse  de  eodem  dixerH  r 
Ecce  Agnus  Dei,  ecce  qnl  toliit  peccaia  ninn<H. 

n.  Qttid  significet  quod  in  Matthteo  scriptnm  esi,  Anin* 
dinem  quassatam  non  confringet ;  et  iinum  ftimi- 
gnns  non  exlingtiet. 

III.  Qnem  sensHm  hnbet  quod  in  Evangelio  Matthm 
tcripium  est :  Si  quis  vult  post  me  venire,  abnegcl 
scmetipsum.  Quee  est  sui  abnegatio  :aut  qwmodo, 
qui  sequitur  Salvnlorem  s^psum  negat, 

IV.  Qnid  vull  significare  qnod  in  eodem  Matlhwo  geri- 
plum  est :  V.-c  prrrgnnntibns,  ct  nutrientibns  in  ittis 
diebus  :  Et,  Orate  ut  non  fiat  fnga  vestra  in  hycmc, 
vct  sabbaio. 

V.  Quid  sibi  velit  quod  scriplum  est  in  Evangeiio  secun- 
dum  Lucam  :  Et  non  recepernnl ,  qiiia  facics  cjtis 
eralTadens  lerusalem. 

VI.  Quid  tit  vHHeut  iniquitatiSf  qm  Dommivoee  tauda- 
lus  est. 

TIL  Quo  sensu  acdpiendum  ett^  quod  in  Epislota  tegi' 
mus  ad  Eomanos  :  Vix  cnim  ^50  V^^  l^^^^ 
quis  morilur  :  nam  pro  bono  f(»rsitan  qnis  audcar 
mori? 

VIU.  Quid  sibi  vutt  quod  ad  Romanos  scribit  Aposto^ 
tus  :  Occasione  accepta  peccatum  per  mandatum- 
operatum  est  in  me  omnem  concupisccmiam. 

IX.  Quare  Apostolut  Pautus  in  eadm  ad^  Romanop 
scribit  Epistota  :  Optabam  cgo  ipse  anathema  esse 
a  Christo  pro  fratribns  meis,  et  retiquai 

X.  Quid  sibi  vetit  quod^idem  Apostoflts  ad  €oltsemet 
scribit :  Nemo  vos  sitperet ,  volens  in  humilitafe 
montis,  et  religione  Angdornm,  et  reHqna, 

XI.  Qttid  est  qiuod  idebi  Aposlotus  ad  Thessaioniceuut 
tcribit :  Nisi  disoessie  vencrilr  prUnnm  »  et-i  .^vela- 
tiis  fuerit  homo  pcccaii,  et  reiiqua. 


[d\  Rectissime  adeo  Theodoretus,  nv«ifuit&  i^-«im  «b^M, 
Sjfmuum  vocavU  donationem  ipsam,  Paria  nabent  Ire« 
n«u$,  ct  Ckroens  Aiexand.  et  Chrysoslomus  in  bwic  locum. 

[e]  Aias  151 .  scripta  eodem  anno  dc  tuperiore. 

\l)  Hicc  ilcm  Quaeslionum  Algisiae  capitula  in  anlec^s* 
sum  excudimns  iisdeiu  dc  causis ,  qnilnis  supra  ca ,  qirjQ 
ex  Hedihiae  Conuncuiariolo  diccbanlur. 


ExpSdimi  Q^filula. 
mERONTBHJS  AD  ALGASIABI, 

De  guintionibm  XL 
PRi£FATK>.— FiKus  measApodemiiis^qui  (/r)  in- 
lerpreUlionem  nomlnis  sui ,  )onga  ad  nos  veuieas 
iiavigaiioiiey  signavil»  el  de  Oceani  liltore,  alque  ul* 
timis  Galljarum  finibus»  Rpma  praeleriu,  <|^uxsivit 
Bcilileem ,  i|i  inveniret  in  ea  coeiesiem  panem ,  el 
saluraius  eruciaret  in  Domino,  ac  diceret :  EruciavU 
€or  niium  verbum  bonum,  dko  ego  opera  mea  regi  {P$. 
44.  !)•  delulit  mihi  in  parva  scliedub  maximas  qua&- 
stiones,  quas  a  te  daU^s,  mlhiqoe  tradei^das  dicercl. 
Ad  qvarum  lectioncm  iftlelle^i  studium  Regin»  Saba 
In  te  ease  eompleium  ,  qupe  de  flnibus  terrae  venit 
aadire  sapientiam  Salomonis  (3^  Reg.  10.  4 ;  Matik, 
42*  4^  Kon  quidem  egaSaloinon  ,  qui  et  anie  se » 
et  posl  se»  cunctis  homjnibus  prxr^riur  snpienlia; 
apd  lu  R^gkia  ftppellaiida  es  [al.  ex\  Saba,  iq  cuju^ 
moielaii  corpore  noa.  regot^it  peccatiim»  et  quae  ad 
Domimim  tota  m/ente  conreirsa,  atidies  ab  ea:  Con* 
u^ier^,  eonteriere  Sunamli$  (Cant^  6.  12).  Etenim 
$fiba  in  liugiia  postra  conHr$ionem  sona|.  SimvJqae 
an^piadverU,  quod  qux&tiuncu^  tuae  de  8^1 
Kyangeiio  tantum  et  de  Apostolo  proposiiae,  indicant 
le  veterem  Scripturam  aul  noo  saiis  legere ,  ^ui  non 
sati»  ioileIligere«  quaetantisobscurilatibus,  et  futuro- 
nun  tjpis  obvoluta  est,  ut  omnis  interpret^tione 
egeat :  et  poyta  orienUlis^  de  qua  verum  lumen  exo- 
laitti?»  et  per  quam  Ponlirex  iiigredilur  el  egreditur, 
sevipcr  claosa  sii  (Ezcch.  43^  I.  2.  et  44.  f ) ,  et  soli 
Cbrifiio  paieat  (Apoc.  5).»  qtii  babct  clavem  David, 
qui  aperii»  el  neino  cla,udit :  claudii,  et  nemo  aperity 
itf  illo  reser^uite  ioti;oea&  cubiculum  ejus,  et  dicas , 
^nlfO^mxit  nu  rex  m  eubieulum^  sintm  {CanL  1.  5J. 
rrxtCEca  s;itis.minitiis  sum ,,  cur  purissimo  fonte  vi« 
ciuo  relicto,  ncisiri  tain  (rocul  rixult  fluenta  qiKcsk-r 
r]3,  et  omissis  aquis  Siloe,  q^ius  vadunt  com  silentio 
il$ai.  &),  deaiderares  [al.  (/etii/^raf|aqua&SilM>r»qu9e 
lurlNdis  saeculi  hii>us  vittis  sordidaiuur.  Habes  istie 
sao^tiuo  virum  (6)  Aleil^utii  Presbyterom»  qui  viva, 
o|  aiunl,  voee,  et  prudenli  disertocinesermonepos&it 
aolvere  quae  requiris  :  nisi  ibrte  pcregrlnas  mercest 
desideras,  et  pro  varietate  gtwslus,  no^troram  qtuique 
C04idimenlorum  te  alLamenta  delectanL  Aliis  dvJcia 
placcnt,  nomnuUos  stibamara  del^ctant ,  horu«u  slo» 
macbum  acida  renovaht,  illoriiro  salsa  susieiilant. 
Vidi  ego  nauseam«  et  capiiis  vertigin^m  (f).  antidoio, 
qu9&  appeUator  nixp^ ,  sa.'pe  sanari ,  et  juxta  llippo* 
eraiem,  eontrariorum  cotitraria  esse  remedia.  Iiaqoe 
nostram  amarllodineio,  illiuA  neciarco  mjelle  curato, 


S.\NGTI  UIEilOiNXMi  Wl 

el  mitlein  Uara  UgAom  crucift,  senilcmqoe pilaiiam 
juvenili  ausleritate  compesce,  ut  possis  Iseia  cantare : 
Quam  ttuieia  gifUturi  meo  eioquia  tua^  mper  mel  ori 
me»{F$.\i^.  103). 

CAPQT  PRIHUM-  -  Cur  Joannes  discipulos  soos 
miuil  ad  Domimim  ,  ul  interrogent  eom  :  Tu  es 
fiii  venturue  «f,  an  aUum  ex$j^etamu$  {Mattk.  11.  5, 
et  laat,  7.  20)  ?  Cum  prius  ipse  de  eodem  dixeril : 
Ecce  A^nu^  Dei^  ecee  qui  tolHt  peccata  mundi  {'Joan, 
(.  29).  De  hae  Quaestione  iu  CommeOiUriis  Matihxi 
plenius  diximus.  Unde  apparet  qoae  kec  ioterrogas,^ 
ipsa  te  vohimina  non  habere.  Tamen  stringendum 
est  breviter ,  oe  emnino  tacoisse  videamur.  Joannea 
mittcbat  discipulos  suos  in  vineuli^  coQ^titutus.,  ui 
sibi  quaerefis,  illis  discerel;  et  capiie  Iruncandus^ 
illum  doceret  esse  sectandum ,  quem  interrogationei 
^2  ^"^  magisirum  omnium  fbtebalur.  Ncqiie 
eniui  poteral  igiiorare,.  qtnem  ig^prantibos  ante  mon- 
stravcRVl  >  et  de  qiio  dixerat  :  Qui  habet  $pon$am  ^ 
$pott$u$  e$t  {Ibid,  5.  29} ;  Et ,  Cujut  non  $um  dignu^ 
eatceamenta  portare  {Matlh.  ^  i\);  Et.  Hlum  oportet 
cre$cere^  me  autem  minuif^oan.  (.  27).  Deumqne 
Pairem  intonantem  audierAt :  Bic  e$l  Filiu$  meu$ 
dilectui^  in  qno  mihi  {d)  complacui  (Ibid.  5.  50).  Quod 
auteui  dicit :  Tu  e$  qui  veHluru$  t$,  an  alium  extpecta- 
mu$  { Matth,  3.  t7  )?  bunc  quoque  sensum  baberot 
potest :  Scio  qi^od  ipse  sis,  qui  toilere  venisti  peccaij^ 
mondl :  scd  quia  ad  inferos  descensurus  sum,  etiani 
hoc  interrogo ,  (e)  utrom  et  itluc  ipse  descendas ,  an 
impium  sLt  hoc  de  Filjo  Dei  credere ,  aiiumqoe  mis- 
surus  sis?  Roc  autem  aeire  desidero.:  ut  qui  te  iii 
lerris  komuiibus  nuiitiavi ,  etiam  inrcris  numicm ,  sk 
forte  venlurus  es.  Tu  enim  es ,  qui  venisti  ditnittera 
captivitaiem,  et  solvere  eos,  qi^  in  vtneoJis  tencbantur. 
Cu}us  scisck^ktioiiem  Domious  inlcHigens ,  operibus 
magis  quam  sermone  respondet :  et  Joanni  prxcipil 
nuiitiari ,  videre  cxcos,  ambiilare  claudos,  leprososk 
muiidari »  surdos  au4ire ,  moriuos  surgere ,  et  (quod 
his  imgus  esl)  pauperes  evaugclizari  (lfa<//i.  11  ;  «i 
J^uc,  7).  ^aupeifcs  auiem  vel  homilita^,  vel  divitiis: 
ul  nulla,  intcr  paupereni  d.ivilemque  disi^niia  sit  sa- 
It^iis ;  h^6,  omnes  voceniur  aequalitcr.Qoodque  hifert: 
^ealue  qfii  non  fuerit  $i:a7MlaliMtus  in  me  (Malth,  1 1 . 
6) ,  noii  J.oaiincn]  ^  sed  discipt^los  ejus  percutii ,  qui 
prius  accesseraiit  ad  eum ,.  dicentes :  Quare  no$  eft 
]Nwri$osi  jeJMnamu$  freij^enler^  disoipuli  autem  tui  non. 
^jumanH  {Marc,  18;  el  Luc,  ^,  33^?  Et  ad  Joannein  : 
Magfiter  ,  cui  tu  prtebuisti  teethnoniMfit  juxta  iorda- 
nem ,  ec$e  di$eipnii  ejite  bapftmil ,  e<  piuree  venimik 
ad  eum  (Joan,  3u  26).  Quo  dielo  livorem  signiricaiit 
de  signorum  magi^iudine,  ex  invidiae  mordacitaie 


(o).  Niminun  Mwac.  nnde  ^podempi^  LaliDe,  ex  jbw^- 
i^.Grseoo  verbo,  veregrinunt  son^i.  Marc,  15.  di.  &;  i^o^- 
woiMbv^.  dcuthoino,  qui  peregre  profectu$^  cie.  ICdx 
etiam  ^elhleem  siguilicajlionem  aUudil,  quae  don^u  pani$ 
iiUerpreUlQr. 

\b]  Hic  iUe  AlethSus  vidclor  esae ,  ad  qocm  S.  PauHni 
seribitnr  epistola  trigesima  tertia ,  FlorentU  firater ,  eique 
in  Cadurcensi  Episcopaiu  successor :  qua  de  re  videodoa 
Gregorius  Toronensis  llb.  2.  Hist.  Franc.  cap.  13.  Ejusdem 
porro  Galliamm  regionis  erat  Algasta. 
^  (cf  Ytd.  Eplst.  78.  ad  Fabiol.  M&ns.  Y .  Puo.  I.  2t  c.  22, 


((f  l  Yicloriu^exBrixiapis  codicibus,  ndhi  bene  eomplapdf 
^ain'  vocein  bene  ex  Graeoo  i&^^w,  nilitur  coofirinare. 

{e)  Facile  liunc  sensmm  expressit  ex  Origene  Homii.  4. 
iuLucam,  et  in  Renpini  liLros.  Yisus  quif)pe  est  iUi  mi- 
nime  quidem  de  €hrisii  persona,  sed  de  ejus  morte  Joan- 
nes  revera  dubitasse,  ol  qui  Cbristum  Jam  lerris  monslra- 
verat ,  sciscitaretur ,  niiin  iuferis  quoque  adveuluruin 
nuDliaret.  lu  hanc  sententiam  cooventtmt  quoque  Hip|K)- 
Wtus  de  Aolichristo,  et  Nazianzen.  Orat.  Xa;  sed  aiii  poKt 
Chrysostomum  bnpugnant. 


tm  EPISTOLA 

venientem  :  cur  bnptlzatas  a  Joannc ,  Ipsc  audcat 
bapiizare ;  et  malio  ampflor  ad  eum  turba  concur- 
rat,  qiiam  prins  venerat  ad  Jonnnem.  Et  ne  forsitan 
plebs  nesciens,  liocdicto  Joanncm  sugp^iltari  arbitra- 
jeitir ,  in  iilius  laudes  perorai :  et  ccepit  de  Joanne 
ad  turbas  dicorc  circumstanies  :  Quid  ejanit  m  de« 
aertum  videre  f  artuidluem  venlo  aptalam  ?  Sed  quid 
c:^sti$  IH  soiitudhem  videre  f  hominem  moUibut  vesti- 
tnm  {Maiih.  t i.  7  ei  8 ;  e(  Littr.  7.  U  et  ^) ?  el reliqna. 
353  €ujus  dicli  bic  sensus  est  :  Numquid  ad 
h4>c  existis  in  eremum  »  ut  vidcretis  hominem  inslar 
arundinis  ventorum  ftalu,  in  parlcs  varias  iiiclinari  ? 
ut  qucro  ante  landnvemt,  dc  co  iiunc  dtibitet :  et  de 
quo  prios  dixerat :  Ecce  Agnus  Dei^  niinc  intcrrogct, 
utnim  ipse  an  alius  sii»  qui  vel  vennii,  vel  veiitnrus 
sit?  Etqnia  onuiis  prxdicatio  falsa  scctnlur  lucra,  et 
gloriam  quacrit  liuniaiiam  ,  ut  pcr  glorinm  nascantiir 
compendia  :  asscrit  curo  camelurum  vcsiitum  pilis, 
uulii  possc  aduiationi  succumbere ;  et  qui  lociisiis 
vescitur  ac  melle  siivestri  (Matth.  5.  4)  •  nec  opes 
ncque  alias  terrenas  delicias  quicriTc ,  rigidainfiue 
et  austeram  vitam»  aulas  vitare  palatii,  quas  quxrunt 
qui  purpura  et  bysso  ct  serico  et  nioliibus  vestiun- 
tur.  (fl)  Dicilque  cum  non  solum  Propbciam ,  qui 
sol^at  ventura  prxdiccre ;  sed  plus  csse  quatn  Pro- 
plictain :  quia  qucin  illi  veuturum  esse  dixcrant »  bie 
venisse  moiistravii ,  diccns :  Ecee  Agnui  I^if  qm  toUit 
peecata  mundi  {Joan,  1. 29) :  prxserliin  cum  ad  fasti- 
gium  Prophctale  Bnplislac  acccsserit  privilegium ;  ut 
qui  dixcrat :  Ego  a  te  debeo  baptixari  (Malth.  3.  i4) » 
ipse  eum  bapiizavcril :  iion  presumptione  majorisy 
scd  obedientia  diseipuli ,  ac  timore  servi.  Cumque 
inter  natos  mulieiuiii ,  nulium  nsserat  Jioanne  s«ir- 
rexisse  majorein  (Matth.  ii.  11),  se,  quide  Virgine 
procrcatus  est ,  majorem  esse  commcmorat :  sive 
omnem  Angelum  incoelis  qui  minimiis  est,  in  lerris 
cuucios.  bomines  anteire.  Nos  eniin  in  Angcius  pro- 
ficimus ;  et  non  Angeli  in  nos :  (b)  sicut  qMam  sicr- 
tentcs  sopore  gravissimo  somniant.  Nec  sufficit  iioc 
In  Joannis  laudibus ,  nisi  ipse  pnvdicans  bapiismum 
poDniteniia! ,  prius  dixisse  referaiur  :  Pmitentiam 
agite,  appropinquavU  enim  regnum  calorum  {Matth. 
5%  {)%  Uiide  a  diebus  prxdicaiionis  ejus ,  regnuin 
ccplorum  vim  palitur  (Ibid.  il.  12);  ut  qui  liomo 
natus  esL  Angeliis  esse  desidcret;  et  terrenum  ani- 
.mal ,  coelesie  quxrai  liabiiacuium.  Lex  enim  et  Pro^ 
phetof  usqve  ad  Jcannem  prophetaperunt  (Ibid,  13) : 
Ron  quod  JoannesPropheUrum  sit  fiius  et  Legis,  sed 
ille  qui  Joannis  lestimonia  praedicatus  csl.  Joannes 
autem  secundum  mysterium ,  quod  in  Iftalacbia  scri- 

fD)  Addunt  vetustiores  editi ,  qui  in  domihus  negum 
stmi,  PaDio  M6t  monstrat  pro  monstravil  legebalur. 

{b)  Hec  Origenes  docu.l  tesie  £|)i|ibanio  UiLTes.  64. 
ckp.  4.  et  33.  omnes  nemiie  iKititiuum  animas  Augelcs 
foisse,  et  rursus  Oert.  lUe  vero  cum  aiiis  locis  tom  |  r«ci- 
pue  ia  Joan.  toiu.  5.  de  i|  so  praHAirsore»  quem  pridem 
Angelum  fuisse  suspicaUir  :  Maiui^,  ioquit ,  «wiiaun^,  x&i 

xa^  wA  yufHitA^  fvpivLm  X^eC,  ^rate^MMxat  t&  ^iA  xoO  9^!i|mro« 
InciiftTVn  T|  d(  *»Ubmi  •&t«i»  xfi|<nAnr««*  Vid.  ei'ist.  ad  Avi- 
tiiin  cap.  1.  ei  iu  Aggaeum  Commeot.  1.  Uujusmodi  Hxre- 
.tici  i>jyc/Mjt»ieui»0Nef  abauaorc  Prsdcstinaii  appellanlun 


CXXL 


Itlfr 


ptum  est  (Cap.  4.  v.  5) ,  fpse  esl  Eiias ,  qui  venturus 
est  (Maith.  11.  14) :  non  quod  eadem  anima  (ut  llre- 
reiici  suspicanlur)  el  iu  Elia  et  in  Joannc  fucrit:sed 
quod  eamdem  babuerit  854  Sancti  Spiriius  gr»- 
tiam,  sona  cinctus  ut  Elins,  vivens  in  erenio  ut  Elias : 
perscciitioiiem  passus  ab  Herodiade,  ut  ille  sustitiuit 
ab  Jezabel :  ut  qiiomodo  Elias  secundi  prsccursor  ad- 
venlus  est,  ita  Joannes  venlurum  iii  carne  Dominuin 
Salvatorem,  non  solum  in  eremo,  sed  ctiam  in  matris 
uiero  saluiarit,  et  exuliatione  corporis  nuntiaril>. 

CAP.  II.  —  Qnidsigniflcet  quod  in  Malibso  scrl"- 
ptum  est :  c  Aruiidincm  quassatam  non  confiingei^ 
ei  iinum  fumigans  nou  extitiguet  i  (Maltb.  i2.  20). 
Ad  ciijus  expositionem  loci,  tDiuin  qnod  Matiliaius 
4e  Isaia  Prophcta  assumit  testinKHiiuni  ponendunf 
csl,  el  ipsius  vcrba  Isai?e  (Isai,  H).  jnxta  Seplu»- 
ginia  inlerpriites,  ipsumque  Hebraicuni,  cui  Tiioo- 
dotio,  Aqtiiia,  Symmacbusque  coiiseuliunt.  Sic  crgo 
de  qu.ituor  Evangelistis,  solus  Mattlixiis  posuit: 
c  Jesiis  nntero  sciens,  seccssii  inde  :  et  secuii  vunl 
eum  mttUi,  et  curavit  eos  omnes  ;  ei  prx*cepit  eis, 
ne  niaiiilcstum  eum  facerent ;  ut  implcretur  quod 
dictum  est  pcr  Isaiam  Propheiam  (Cup,  42.  v.  1. 
et  seqqJ)^  dicenlcm  :  Eccc  pucr  meus  quem  eiegi: 
dilectus  nietts,  in  quo  beuc  complacuil  aiiimse  roea^. 
Ponam  spiritum  nieuin  super  euin,  et  jttdicium  geir-» 
libus  nuntiftbil.  Noii  conlendet,  neiiue  clamabit,  iie- 
que  aiidiei  quisquam  in  plaicis  vocein  ejus.  Anindi* 
nem  qiiassatam  iion  confringet,  et  liiium  fumigans 
non  cxiingnet,  donec  ejiciat  ad  victorlam  judiciuin  : 
et  bi  Dominc  ejus  geniet  spcrabunt  i  (Jl<ii/A  li. 
i5.  et  seqq.).  Pio  qiio  io  Isaia  jiixia  Septuagiiita  ln- 
terpreles  sic  scriptum  est :  c  Jacob  pner  rocus , 
susctpbm  eiim.  Israel  elcctiis  men»,  su$cepit  eum 
anima  mea.  Dcdi  spiritom  meum  super  euui,  judi- 
eium  gentibus  proferet.  Non  claniabit,  neque  dr- 
miltct,  ncc  audielur  foris  vox  ejus.  Arundinem 
eoiifractani  non  conieret,  et  linum  fumigaiM  M-m 
extinguct:  sed  in  veritale  profcrct  judieium.  Splen- 
deiiit,  el  non  quassabitur,  donce  poiiat  super  tcrrani 
judicium  :  et  iii  nomine  ejns  gcnti^  sperabunl.  i  Nos 
autem  vx  llebraeo  ita  veriimus,  c  Ecce  pucr  [a|,  m- 
itus]  ineus,  siiscipis^m  eum ;  eicctus  meus,  complaciiit 
sibi  in  illo  aiiiina  mea.  Dcdi  spiriium  mcuni  stipcr 
eum  ;  iudicium  geniibus  profcret.  Non  clamabit,  ue* 
que  accipiet  personam,  neque  audietur  forls  vox 
ejus.  Calamum  qnassaium  non  conterei,  et  I^mmi 
fumigans  non  extinguet.  In  vcrilate  edticot  judiciuai. 
Non  erit  tristis  nequo  tttrbulentns,  donee  ponal  in 
lcrra  jodicium  :  ct  legein  ejus  insHlse  expcctabiint..  > 
Ex  quo  apparet  855  Matihaenm  Evangclistaiii, 
non  reterts  inlcrpreiationis  auct^ritate  eoHsrricium, 
dimisisse  llebraicam  Verilaiem  :  sed  quasi  Hebncum 
ex  HebrxMS,  et  in  Le ge  Doaaini  doctissimum  ea  ;gcn* 
tibus  proiulissc,  qiiix  m  llobrxo  lcgcrai.  Si  enim  sic 
accipiendum  esi,.  ut  Septunginta  Itiicrprcics  edidc- 
ruiit :  Jacob  puer  meus,  suseipiam  eum  :  Itraei  electns 
meu$,  suHepil  eum  anima  mea^  quomodo  in  Jvsu  in- 


IMI 


SARCTl  HIEUONT»! 


f0!2 


telligiiQiis  esse  completdm,  qiiod  de  (a)  Jacob»  ei  de 
Israel  scriplum  esi  T  Qaod  bealiim  Maltliaenm  pon 
solum  io  hoc  tesiimonio,  sed  etiam  in  aUo  loco  fe- 
cisse  legimus  :  Ex  JRg^plo  vocavi  fiHum  meum 
{Otee  It.  i()  :  pro  quo  Septuaginta  transtutenint : 
Ex  JSgypfo  vocpvi  filio%  eius,  Quod  utique,  nisi  se- 
quauiur  Ilebralcam  Vcrikitem,  ad  Dominum  SaWa- 
torcm  non  pertinere»  ninnirestuin  est.  Sequiinr  enim: 
Ipsi  auiem  imt^iobibant  Baatim.  Qiiod  autcm  de  as- 
sumpto  lestimonio  in  Evnngelio  mlnus  esl :  sptende- 
bii^  el  non  quanabHw^  donec  ponat  super  le^ramjudi^ 
diint,  Tidelnr  mliri  aecidisse  primi  scripioris  erroret 
qu(  Ifgeiis  snperiorem  sentcnliara  in  verbo  jndicii 
esse  finiiam,  pntaTit  inferioris  senlentioe  nllimiim 
Terbom  esic  judieium :  et  paiica  Tcrba  qu»  iii  me- 
dio,  hoc  est,  iiiler  jndiciMm^  cl  judicium  fueraDl» 
prxlermisil.  Rursumque  qood  apud  Hebrxos  \e§i^ 
liir  :  Ei  in  lege  eju$  sperabunt  insukey  Matikeiis  sen* 
sum  poliiM  qoMn  Tcrba  inlerpretans,  pro  lege»  et 
iiisiilie,  Domea  posuii,  el  genles.  Ei  boc  non  solnm 
m  praesenli  loco»  ted  ubieumque  de  Tetcri  Inslni- 
menio  ETangelisu»et  Apostoli  tcsiimonia  protulcriinl, 
diligentius  obserT^Midum  esi :  noii  eos  Tcrba  seca- 
los  esso,  sed  senonm :  et  ubi  Septuaginta  atllebmico 
discrepant,  IksbriViim  scnsom  suis  ezpressisse  ser- 
monibus.  Pucr  igitur  Dci.omntpo(oniis  juiu  dispensa- 
lionoro  cardis  assiimpiae,  qua  [al.  qnasi]  ad  nos  iiiitli- 
lur,  Sulvator  esl  appellatu<.  Ad  qiiem  ct  in  alio  loco 
dieit  Pater  :  yagnum  libi  esl  vocari  puerum  meum,  ut 
eongreges  tribus  ^aeob  {hai.  49.  5).  Ilxc  [al.  liic]  est 
TNiea  Sottect  qwc  intcr^iretatur,  eketa,  llie  cst  lilius 
•mantissimus,  iu  qoo  sibi  complaciiit  anima  Dci:iion 
qvod  Deos  animam  babeat;  sed  quod  in  anima 
omnis  I>ei  monstreior  affcctus.  856  ^  '^^  ^^^ 
mni,  si  in  ^eo  aiiima  AoiiMnetur,  cuin  universa  hu- 
Hiani  eiirporis  menibra»  secondum  icges  tropobigi;», 
el  divcrsas  intelligentias ,  Irabcre  dicattir.  Posiiit 
quoque  spiriliim  suum  super  eum  :  Sfnritum  Sapien" 
a»^  el  iuUUigeufu»,  spuritum  consiiii^  et  forlitudini&^ 
spkiium  sapientieSt  et  ^tekrds,  et  timoris  DomiM 
(Isoj.  II) :  qui  in  specie  columb»  descendit  super 
cMn:  de  quo  el  Joannes  Baptisla  a  Deo  Pairo  au- 
disse  se  namt :  Super  quim  mderis  SpirUum  6*an> 
cHiiii  deseendentem^  et  manentem  super  eum,  ipse  esi 
{Joan.  i.  35).  ILi  Judidum  gentibus  nuntiabit ;  de  qno, 
et  in  Psaliiiis  i  DtusJHdidum  luum  regi  da^  etjusti* 
Uam  tuamfiUo  tegis  (PsaL  71.  1).  Qui  et  ipse  loittki- 
Uir  in  Eyaiigelio  :  Non  enhn  P-ater  jadical  queMQuam^ 
sed  omne  pidicium  dedit  FiUo  {Joan.  5.  23).  Non 
contendet :  sicut  agniis  ducius  est  ad  viciimam  :  non 
cnntendet  in  sabveisiojie  nudientium.  Neque  ctama^ 
bii,  jusia  iUud  quod  Pauiu&Apostolus^sccibU :  Omnis 


{a)  Reooleoda  sunt,  qoes  hahet  ia  Gomnientariis  i^ 
Isaiam.  Jacobf  iuquit,  et  Israet  in  pmwui  capitulo  non  ha- 
bentur,  quod  n  c  Mauhceus  Evanyelista  posmt,  secutus  He- 
braicam  veritatem.  Hoc  dicimiis  in  su^lationen^  eorum,, 
gpjd  nostra  conUmnunt.  De  quo  plenius  m  MaUhan  commen- 
tariotis,  et  in  tibro  quem  ad  Mlgasiam  nuper  scnpswntSf 
di^tUdtum  est. 


clumor^  et  ira^  elamaritudo  auferatur  a  vobis  {Ephes,  I. 
Sl).  Kon  clamabil :  qnia  Fsrael  non  fecit  judicium, 
sed  clamorem.  Neque  audiet  quisquam  m  ptateist  sive 
foris^  vocem  ejus.  Omnis  enim  gtoria  fititB  regis  ab  in» 
tus  (Piat.  44.  14)  :  El,  Arcta,  et  angusta  via  est,  quee 
ducit  ad  vitam  {Matth.  7.  14).  Uiide  in  plaleis  tox 
iOius  non  nudiliir,  in  quibus  conndentcr  agflsnpien- 
tia,  latam  spatiosamqtie  Tiam  non  ingredieiis,  sed 
arguens  alque  condemnans.  tnde  et  bis  qui  foHs 
erant,  tion  sna  Toce,  sed  per  parabolas  K)queba(ar  : 
Arundinem,  inquit,  quassatam  non  confringet ;  sive  (nt 
Scpluaginln  transtulcrant)  cabmum  fracium  non  con- 
teret,  Calanins  fraclus  qui  fuit  autea  vocalis,  et  in 
laudes  Domini  coneinebnl,  appeltandos  es(  Israel, 
qui  quoniain  [nl.  quondam]  inipegit  fn  anguhiFcm  h* 
pidem,  et  cecidit  soper  eum,  fraciusqtie  in  ilto  esi; 
propterea  dicitiir  de  eo :  Increpa  Domine  bestias  ca* 
lami  {Psat.  67.  31) :  el  in  Jesu  Tolumiiie  torrens  ap^ 
pellatur  cannas,  id  est,  calami;  qtii  aqoas  habel  tuiv 
bidns,  qnas  elcgil  Isniel,  purissltna  contemncns 
iliienta  iordanis  :  rercrsusque  mcnte  in  iflgyptum, 
et  desiderans  coenosam  ac  palustrcm  regionem,  p(s 
poiiesqite,  et  cepc,  ci  alfla,  et  cucumeres,  onnsque 
iEgyptianim  carnium,  rcctishitnc  per  Fs:iiani  appcihN 
tiir  calamus  f^actos  :  cul  qui  inniti  Tolucrit «  ^^ 
pcrtundctiir  mnnus  ejiis.  Qiri  enlm  post  adveatnin 
Domini  SnTvntoris  ETangelicie  interpretationis  spirf- 
tntn  dcreniiqncns,  in  Judarc»  liitcrae  morte  rcquie^ 
scit,  istiiis  cimcta  opera  Tuhierantur.  Linum  qnoque 
fumigans  non  extingnel,  popnlum  de  gentibiis  coik 
gregaiuin,  qui  extinclo  legis  nnturalls  ardorc,  fumi 
amarissitui,  et  qui  noxitis  oculis  est,  tenebrosa^qne 
calrsinis  involTcbniur  orroribus.  Quem  non  soluin 
non  rcstinxit  el  rcdegit  in  citicrcin,  sed  e  contrario 
de  pnrTa  scintilla,  ot  pene  niopiente,  maxima  snsci- 
laTit  incendia  ;  ita  ut  tolus  orbjs  arderct  igne  l)o- 
inini  Salvatoris,  quem  Tenit  nirilere  supcr  terram, 
cl  in  oni^us  ardere  desiderat  {Luc.  t^.  49).  Secuir- 
dnm  iropolograin  quid  nobis  videretur  dc  boc  loco, 
in  Gommentaric^s  Matlhxi  brevitcr  {b)  annotaTimiis. 
Iste  auiem  qui  armidinem  qu  issatatn  non  confregil, 
el  Mnum  funiifnns  non  exiinxit,  jiidicium  quoque 
perduxit  ad  victoriain  {Is(ii.  43.  3),  ctijits  judicia 
Ti'ra  sBnt,Jns(ilicata  in  scnielipsis  {Psat.  fg),  ut  jti- 
stificetiir  in  scnuonibus  suis,  ct  T«Hc»t  eum  judicn- 
tnr  {Psat.  5(^),  cl  tamdiu  lumen  prstdiealionis  ejiis 
In  niundo  rcsplendeat,  nnliinsque  conleralur,  ct  Tin* 
cnlur  insidiis,  donec  ponat  iii  lerra  jodiciuni,  et  hn- 
plcaiur  illml  quod  seriptiH»  est :  Fiat  vetuntas  tua, 
vicut  in  eoBta  et  in  terra  (Matth.  6..  10).  Et,  fn  nomine 
ejus  gentes  sperabunl  {isai,  II.  10);  sivc  tn  tege  ejus 
spcrabunt  insulm  (ibid.  4i&.  4).  Quomodo  eniin  insulac 
torbine  flaiuque  ventonim,  ct  crcbris  tcmpcstalibus 
&;riuntur  qiiidein,  scd  noii  subverluiitur»  ia  exem* 

{bl  Hujosmodi  est  antem  adiiotatio  Kb.  ^.  cap.  t3.  « Qm 
peccatori  noo  porrtgH  manura,  nec  |  ortat  onus  fratris  su\^ 
ivtse  cahmum  qtiassatum  confringit.  £t  qni  modicara  scin- 
tillara  fylei  coniemoit  in  parvBlis,  blc  bnum  exiingiiil  fu- 
migans.  Quorum  neulruni  €lirisUi8  fectt :  ad  boc  enim  vc- 
nei-at,  utsalvum  laceret  quod  perlerai.  > 


1013  CPISTOLA  ClXt. 

plum  EtatDgelictt  domus,  gurc  supra  pctram  robnsia      gloriari , 
mole  fvndau  esl  {MaitL  7  ;  ct  Imc,  6),  ita  el  Eccle-' 
si*'e  quse  speranl  in  lege,  el  in  noinine  Domin!  Salva* 
lorte,  loqnunlur  per  Isaiam  :  Ega  chita$  firnia,  («) «- 
fi<M  qua  non  oppugnatur  {hni,  27.  5.  $ec.  LXX), 

CAP.  IH.-^Qtiem  sensum  habeat,  quod  iii  Evan- 
gclista  Hatlhxo  scriplum  esl :  Si  quk  vuU  vcnire  post 
me,  abneget  eenwliptum  {Malth.  16.  ^).  Qu»  est  sui 
abnegatio?  aut  qnomodo  qui  seqititur  Solvatorem, 
scipsum  abnegai?  De  quo  ia  tenio  Commeniarionim 
fjusdcm  Matihx*!  Hbro,  ila  brevilerlocutus  sum :  Qui 
deponit  vetcpem  hominem  cum  operibus  snis  negat 
S58  seipsum,  dicens  :  Vivo  autem  jam  non  ego^ 
vivit  vero  in  me  Ckrislu$  (Galat,  2.  29) :  lollitque  cm- 
cem  suam  et  mundo  oniciligilur.  Cui  aulero  mundiis 
cmciflxiis  esi,  sequitur  Domiiium  cracifixum.  Quihus 
nunc  addere  possntnns  :  postquam  ostendit  discipulis 
qtiod  oporteret  eum  ire  Jerusalem,  et  mulia  pali  a 
Sacerdotibus  et  Scribis,  et  priiicipibns  Sacrrdotiim 
et  occidi,  assumcns  eum  Pelrus,  coepil  increpare  et 
dicere  :  Abui  a  te^  Domine^  non  erit  tibi  hoc,  Qui 
conversus,  dicit  Pctro  :  Vade  po$t  me  Satana,  tcan- 
datum  e$  mihi :  quia  non  $api$  qum  Dd  $unt,  $ed  qnm 
hominum  {Malth,  i6.  23).  Ilumano  qiiippe  timore 
pcrlerrilus,  passioncin  Domini  formidabat.  Et  quo- 
modo,  andiens  multa  paii,  et  ocddi^  tiinebat  :  sic  aii- 
diens,  et  tertia  die  {b)  reiurgere,  gandere  debnerdi,  ct 
trislitiam  passionis,  rcsurrectionis  gloria  mitignre. 
Unde  illo  pro  limore  correplo,  loquebatur  ad  omnes 
discipiilos,  sive,  convocavit  turbam  cum  ditciputi$  $ni$^ 
lil  Marciis  posuil ;  aut  juxta  Lucam,  dicebat  ad  cun» 
eto$  :  Si  qui$  vult  po$t  me  venire^  abneget  $emetip8um ; 
et  tollat  crucem  $uam,  et  $equalur  me  {Lue»  9.  23)« 
Ciijits  cxhortationis  bic  sensus  est :  Non  est  dcltcata 
in  Deuin  etsecura  c«iifessio.  Qui  in  mecredii,  debet 
sunni  snnguinem  fiinderc.  Qiit  enim  perdiderit  ani" 
mam  $uam  in  prat$enti^  lucrifaciet  ea^  in  fnturo 
{Malth.  10.  59).  Quotidic  credens  in  Chrislum,  toiiil 
eruccro  suam,  ei  negat  scipsum.  Qui  impudiciis  fuil, 
versus  ad  castitatem,  temperautia  luxuriam  negat. 
Qui  formidolosus  ^i  timidus,  assnm(»to  roborc  forii- 
ttidinis.  priorem  se  csse  nescit.  lniquiis  si  sequatur 
justitiam,  negat  iiiiquitatem.  Slultus  si  Cbristuni  con« 
fiieatiir  Dei  virtutetn  et  Dei  snpienliam,  negat  slulli' 
tiam  (i.  Cor.  i).  Qiiod  scientes,  non  solum  persecu- 
lionls  tempore  et  iicccssiUitc  inartyrii,  sed  in  omni 
fonversatione,  operc,  cogiiaiione,  sermone,  negemus 
nosmetipsos  quod  aato  (uimiis ;  et  confilcaniur  eos, 
qui  in  Cliristo  renati  surous.  Idcirco  enim  Doniinus 
cruciQxus  est,  ut  et  nos  qui  crcdinms  in  eum,  et 
peceaio  raortul  stimiis,  cruciflgamur  eum  ipso,  dica- 
niusqiie  quod  Apo<stoius  Paulus  docuit  :  Cum  Chri$iQ 
crvcilixue  $um  (Gut,  2. 19).  Et  :  i£t/ii  autem  ab$it 


{a)  Sic  editl  pleriquc  ao  Mss.  cum  ncgandi  particub. 
qiUB  non  ovpugmaur,  queuiadmodHm  et  iii  eristob  ad  Pan- 
lam  de  Uebraloo  Atphubeto  addocitur.  £t  seosus  (piidem 
uircK^ue  i:i  loco  idem  est,  qni  oiniirum  pro  non  expugnutur 
a/cipi  atoiie  exixmi  del)el.  Verum  MariiaQseo  ex  aliis  Mss. 
et  furio  6r»oo  etiaiu  textu  «dx^  inyM^M^,  pkacuit^  quoi 
oppngnatnr, 

(6)'Aniea  cral  resnrgrl. 


1014 

S59  '>'<*  'tt  Cruce  Domird  notlri  Je$H 
Chri$H  :per  quem  mtVii  mundu$  erudfixue  e$t,  et  tgo 
mundo  (Gatat.  6.  t4).  Qtii  cum  Christo  crocifixus 
est,  spotiet  priticipntus  et  poteslates,  et  triumpbct 
eas  in  ligno.  Unde  ct  in  Evangelio  secundum  (c) 
Maltbaeum,  in  typuin  eornm  qui  in  Domino  credituri 
erant,  et  se  cum  fllo  crucifixuri,  Simon  Cyrenasus 
portat  crucem  ejus;  qiiain  juxla  alios  Evangelistas 
prior  ipsc  portavit. 

CAP.  IV. — Quidvult  significarc,  quod  in  eodem 
Matthxo  scriptum  esl,  Va^  preegnantibue^  et  nutrienli* 
bv$  in  iHi$  diebue,  Et :  Orate  ne  fiat  fuga  ve$tr»  hyeme 
vel  $abbato  (Matth.  24.  19.  ^).  Qnod  ex  snperiorfbas 
pcndere  manifestum  csi.  Cuin  eiiim  Evangeliiim  Chri- 
sti  cunelis  geniibus  fuerit  pra&dicatum,  et  veneril 
consiimmaiio,  videriiitqiic  abormnationem  de$oialioni$^ 
qu<e  dieta  e$t  a  Damele  Prophela,  tlanlem  in  loce 
eancto  (Marc.  45) :  lunc  pnvcipitur  hts,  qtti  in  Ju* 
d:rn  suiit,  al  Aigiant  ad  mentes ;  et  qui  in  tecio,  ne 
descendant  lollere  aliqitid  de  domo  soa ;  et  qiit  iit 
agro,  ne  rcvcrtnmtir  anferre  tiinicam  suam.  De  qui- 
bus  in  Coiiiinemariis  ejusdem  Matibxi  plcniiis  dixi- 
mus.  Slntimqtie  conjungilur  :  Vm  pra;gnanlibu$  e\ 
nutrienlibns  in  itU$  diebu$.  In  quibus  diebus  ?  quando 
abomitiaiiodesolationis  sietcrit  in  loco  sancto.  Quod 
quidemjuxta  lilleram  de  advonto  Anlicbrtsti  praedl* 
cari,  nulli  dubium  est :  qiiando  persecntionis  magni-> 
Indo  compcflit  fugere,  et  graves  uteri,  pnrvuliqno 
laclentes  fugam  retardant.  Licet  quidam  Titi  el 
Vespasiani  adversits  Judxos,  ei  praK^ipue  Jerusalem 
ebsidioncin  pn;;namque  signiflcari  veliut.  nyenieni 
qaoqtie  ei  sabbatum,  sie  intcrpretantur,  ne  eo  tem- 
pore  fugere  compcllanlur,  qiiando  duritia  frigoris  in 
agris,  et  in  dei^ertis  locis,  fugtcntes  latere  non  patl« 
lur  :  cl  observalio  sabbali,  aut  pncvaricatores  facic, 
si  fugiaiil ;  aiit  bostium  gladiis  subjacere,  si  sabbati 
otium,  ei  prrccpta  servavcrint.  Nos  autem  audientes 
Dotninum  Salvalorem,  ut  qui  in  Judxa  gQO  ^^^^t 
ad  nioniaiin  conftigiaiit,  ipsi  quoque  oculos  leverous 
[nl.  levamus]  ad  monics,  de  quibus  scrtptum  est : 
Levavi  oculo$  meo$  in  monte$^  unde  veniet  ausdlium 
milii  {P$aL  liO.  I).  Et  in  alio  loco  :  Fundamenla 
ejut  in  monlibu$  $ancli$  {P$(tl,  86. 1)  :  Et,  3lonie$  in 
cirntitn  ejus^  el  Dominu$  in  drcuhu  popuH  $ui  {P$aL 

(c)  Brixrani  cod  ccs  novem  penes  Victorium  duoque  alif 
a|o<l  nos,  quonim  alier  iiD|>rcssijs  esl,secundumJoaDneia 
hoc  loco,  non  secundum  Matlhceum  Evangelium  laudant. 
Ex  Hieronvii.i  (puxpie  coolexlu  et  loqueiidi  ratioDe  facile 
nostro  quideiii  judicio  liquet,  minime  HaUlueum  adduci  ab 
eo  voluisse ;  cum  euiin  qiise  hactenus  explicavit,  ex  illo  di- 
versis  iocis  petita  siut,  auid  cst  qood  quasi  dc  misquam 
antea  in  proliaiioncm  adauclo  leslimonio  dicit,  cnde  et  in 
Evangelio  secundum  uatthwuin  ?  Si  tameu  ex  Mss.  Joan- 
nem  'sui>stiluas ,  neuliciuaro  consiabit  senteotiae  veriias, 
si(|uidem  ex  omnSbus  Evangellsiis  qiii  uno  consensu  a  Si- 
mooe  Ijrenso  porlatain  fuisse  crucem  Jesu  teslantur,  so- 
lus  Juaunes  conceplis  verbis  a  Chrislo  ilkim  anlea  suj)la- 
lam  asseverat.  In  uunc  ilaiiiie  sensum,  quem  Iniendi  etiam 
a  S.  Doctore  nullus  duljiio,  i  ost  Mss.  leCJonem,  niimruin 
sut)stituto  Joaonis  noraiiie,  reflci  adhuc  cx  conjecturis 
locuftdeberet,  hac  verl)orum  metalhesi,  puta,  crucem  quam 
juxta  alio$  EvangcUUas  simon  qirenasus  portat,  prior  ipse 
poi-tadl,  Yerum  quts  Mss.  non  nisi  siiperiori  loco  suffta^ 
gantur,  ab  impressa  lecUone,  quam  csleri  etiam  cdilorcs 
rdigiose  observaut,  uihil  a  iiobis  est  unmulalum. 


lOIS  SANCTl  IIIERONYMI 

124  ) :  El,  Non  pote$l  (a)  laUn  civhM  $uper  monUm 
poiita  (MaiUu  5.  14)«  ei  discalciemus  non  pelle  lit- 
terse,  uudisqne  pedibus  cum  lloyse  ascendentes  moii* 
tem  {b),  dicamus  :  Tramiem  videbo  vnhnem  hane 
magnam  {Exod.  3.  3) ;  ut  possimus  inielligere  prx-« 
gnantcs  aujmag,  quse  de  semine  doclrinarum  et  ser« 
uionis  Dei,  initia  fidei  conceperunt,  et  dicunt  cum 
Isaia  :  A  timoreluo  Domine  coneejnmut,  el  parturxvi-' 
mue^  el  peperimut  epiritum  ealutii  tum^  quem  fecisti 
iuper  terram  (iiat.  2tt.  14).  Sicuti  enitn  seroiiia  pau- 
laliu  formantur  iu  uteris  :  et  umdiu  non  putatur 
[al.  reputaiur]  {c)  liomo»  donec  elenienta  confusa 
suas  imagines  mcmbraque  suscipiant :  iia  sensus  ra* 
tione  Gonceptus,  nisi  in  opcra  prorupcril,  adliuc  in 
ventre  relinelur :  ei  cito  abortiu  perii,  cum  viderit 
abominationem  desolalioiiis  {Dan.  9.  27;  ilatth,  24. 
43;  Jfarc.  13.  14)  slantem  in  Ecclesia,  el  S:it:maYii 
transfignrari  in  Angelum  lucis  (2.  Cor.  11.  14).  De 
istiusmodi  foelibus  Paulus  lo(|uitur  diccns  :  FilioH 
mei^  quoi  iterum  parturio,  donec  Chrittm  formelur  in 
vobii  {Galat.  4. 10).  Ilas  ergo  reor  juxU  mysticos  in- 
tellcctus  esse  mulieres,  de  quibus  idem.  Apostolus 
scribil :  Mulier  ieducla  in  tramgreuione  fncta  etl. 
Salvabitur  auUm  per  fiUorum  generaiionem,  $i  perman' 
ierint  tn  fide  et  caritaie  et  ianctiiate  cum  pudicUia  (I. 
Tim.  2. 14.  15).  Qux  si  dc  scrmoiie  divino  aliquaitdo 
generarit,  necesse  est,  qiiaD  gciieraia  sunt,  creic^re ; 
ct  primum  acci|)ere  lac  infanlix  (I.  Cor.  3.  2),  donec 
perYcniantad  sulidum  cibuin,  et  ad  maturani  xta- 
tem  pleiiitudinis  Chrisii  (Ephet.  4.  13).  Oinnis  enira 
qui  lacle  aliiur,  imperitus  est  in  rationo  Jusiitis  : 
parvulus  eniin  est.  11»  igitur  animae  quai  necdum 
pepcrerunt,  sive  qiias  necduin  polncrunt  qiiae  gcne- 
ruta  suiit  alere ;  cuin  Tiderint  sermonem  kaereticum 
stantcm  in  Ecclesia,  cito  scandalizantur  861  et 
pcreunt :  et  in  tcmpesuile  atque  persecutionibus  per- 
uiancre  non  possunt,  prapserlim  si  otium  babuerint  bo- 
liorum  operam,et  non  ambulaverint  in  via,  qua:  Ckri- 
stusest  (Joan.  14«  6).  Deiiac  abominatione  huirelicaD 
pcrvcrsxque  doclrin»  dicebat  Apostolus,  quod  komo 
iniquitatis  et  adversarius  elevet  se  contra  oiunequod 
diciiur  Deus  et  rcliglo,  ita  ut  audeat  stare  in  Teni- 
plo  Dei,  ei  osleiidere  se  quod  ipse  sit  tanquam  Deus 
(2.  Thea,  2.  4 ) :  cujus  adveiitus  secundum  opera- 
tioneni  Salknx ;  et  ea  quac  conccpta  suiit  facit  perire 
abortio ;  et  qux  sunl  nata,  ad  ptierltiam  et  ad  pcr- 
feciam  aRiatem  pervcnire  non  posse.  Quamobrcm 
orandus  est  Doininus,  ne  in  exordio  ftdei  et  crescen- 
tis  «tatis  oriatur  hiems,  de  qna  scriptum  est :  Htemi 
tramiit^  imber  abiit  iibi  (CaiU.  2.  II) ;  iic  otio  tor- 


(a)  Tictorius  ex  Yulgata  edilioae  ac  Florenlinis  qnibus- 
dain  Mss.  aliisque  Brixiaais,  non  poteit  abscondi,  cui  favet 
ct  Graec.  afti^x. 

ib\  Alii  adJunl  Stno,  qood  ejus  morlis  est  nomen. 

(c)  Sic  edlli  libri  oinnes  anle  Martianaium  :  sic  ralio 
scDSiisque  omnis  pelil.  Ille  tamcn  ex  nesclo  quibus  de- 
pravalis  Mss.  fvo  hom  iegil  homicidium^  quae  lecllo,  ut 
nihil  ad  rera  sit,  eliaiu  ex  ejus  explicaiiooe  panini  sa- 
ram  doclrinam  coallnet.  Ad  inargtnem  quoctue  commini* 
scitur.  £iod.  locum  XXI.  22.  qui  nculiquam  est  acl  Hier. 
mcuiom. 


pcamua  :  sed  immincDte  naufragio,  soscilemus  dor- 
uiieiitem  Doroinum,  atqiie  dicamos  :  Bteeceptar 
sa/va  Kos,  pifimui  (Matth,  8.  25)« 

CAP.  Y.^Quid  sibi  velit,  quod  seriptum  est  in 
Evangeliosecundum  Lucam :  Et  wm  receperunt  eum : 
quoniam  faciei  ejui  erat  (d)  vadem  %n  Jerutalem  (Luc.  9. 
£3).  Festiiians  Dominiis  pergere  in  Jervsalem,  ut  com- 
piercntur  dies  assumptioais  ejus»  ei  Pascba  celebra* 
ret,  de  quo  diierai  :  Deuderio  deiideravi  hoe  Paecha 
CQtnedere  vobiicum  entequam  paliar  (Ibid.  22.  15), 
et  bibere  calicem,  de  qno  ait :  Calicem  quem  dedii 
mihi  Pakft  non  bibam  UiHm  (Joan.  IS.  II)?  om« 
nemque  doctnuam  suam  patibulo  roboraret,  Jiixta 
illuJ  quod  so-lpiuin  est :  Cum  exaltatm  fuero  a  Urra^ 
onmia  traliam  ad  meipium  (Ibid,  12.  32) ;  oblirinavii 
£acicm  stiam,  ut  iret  Jernsalein.  Obfirmaiione  eni#a 
et  foriitiidiiie  opus  est  ad  passionein  spoiiie  prope* 
ranti.  Unde  et  Eieckieli,  cui  dixerai  IMus  :  Fiti  hof 
minii  in  medio  icorpiotmm  tu  hakilai^  et  nc  timeat. 
eos  :  (e)  obfirmavi,  inquit,  fnciem  /tiam,  et  dedi  faciem. 
tuam  aneam^  et  frontetn  tuam  ferream  (Ezech.  %  6, 
ei  3.  9) ;  ut  bi  forsilan  surrexissei  conira  euja  mal- 
leus  universx  lerra*,  quasi  iiicus  durissiina  8G2 
resisteret,  nialleumque  coiitcrerct,  de  quo  scriptum 
cst :  Quomodo  confractm  eH,  et  contrilui  at  malteui 
univennB  terrce  (Jer.  30. 23)  ?  Et  misit  nuntioi^  id  esl,. 
Angelos  anle  faciem  iuam  (Luc.  9.  52).  Ju«>tum  cniiw 
erat  ut  Dei  Filio  (f)  Aiigeli  minidtrareiit.  Sive  Aii- 
geios,  Aposlolos  vocat :  quia  ei  ioanncs  prxrurso^ 
Domini,  Angelus  appellaius  est  (Malach.  3;  et  Matth, 
11).  Cumque  ingressi  essent  vicum  Samarije,  ii^ 
prxpararent  ei»  non  suscepcrunt  illum  :  qtm  faciet 
ejm  erat  vadens  m  JermaUm,  Hostili  inler  se  S.uiia.- 
ritani  atque  Juda:!  discordant  odio,  et  cum  omnes. 
odcriiit  gentes,  proprio  conlra  se  furore  baccbaii- 
iiir»  dum  utrique  de  Legis  possessione  conlenduui, 
el  intantuin .  se  mutuo  persequuntur,  ut  postquam 
Juda;i  de  Babylonia  gunt  reversi,  aediflcationcm 
Templi,  Samarilani  scniper  impedicrini.  Cuniqiio 
velleut  et  ipsi  cuni  eis  o^dificare  Templum,  rcspon* 
dcrunt  Judati :  Son  licet  nobii  et  gobii  eedificare  do^ 
mum  Dondni  (1.  Eidr.  4).  Deniqiie  pro  snmma  in- 
juria  Pkariso:!  exprobrabant  Doiiiino  :  Nonne  da:^ 

(rf)  Vlctorius  eral  obRrmata  vadem ,  qwe  vox  obfir' 
mala  in  cimctis  Mss.  desideratur,  pnto  in  lis  eiiam,  quos 
Murliaaieus  coniulit,  taineisi  iectorem  niinime  admoneat. 
Quiu,  eiiam  a  Graeco  codice  abest,  ubi  taulum  Sn  ti  «pi- 
•MMv  «&wo  V  «e^nd^vw  :  atqoe  ab  ipso  Vulgato  interprete, 
qnonimn  facies  ejus  erat  eunlis^  etc.  £am  tainen  Reatiiius 
interpres  reliDert  omnluo  debere  coniendit,  quod  ex  sub- 
nexa  Hieroaymi  inlerpretalioae  ooDstei,  ab  eo  ieciaun 
fuisse,  nam  subdit,  obnrmatume  enm  et  forlitudine^  alia- 
que  inrra  his  similia.  Sed  plurimum  vereinur,  quin  i|  se 
alitque  edilores  salls  atlente  animadverterint,  omttem  ex 
suiHiriori  contexlu  historiam  abs  Hierouymo  rcpcli  su£ 
ut  inserviatex|licationi,  verbaque  obfirmavit  faetemsttam, 
ut  iret  Jeruiatem^  ex  prscedenii  Evangelii  versiculo  esse/' 
ad  quem  adco  toia,  quam  keic  S.  Docior  obfirmaiumis 
ineuticnem  ingertt,  referenda  est ;  minime  vero  ad  hiinc 
quioquagesimum  terlium,  «luem  ubi  itentm  |iaulo  infra 
reciiat,  conslanter  alisque  ejus  vocis  adjeetione  legit. 


[e]  idem  Vicior.  o^/frmarmTvif,  e\c. 
(/)  Vul  '      '•■       •    


Vulgo  Mngeloi  quidem  si^mtical  Graecum  vocabulura 
An^t  sed  nuniios  tamen  pksnque  Pairum  iDterpretantur 
kcic  loci,  eosque  liomines  fuisse,.  et  de  nomine  Jacobum, 
ct  Joamicm  serio  asscruut  atii. 


1017  CMSTOLA 

monium  habei^  et  SamttrUanw  e$?  (Joun.  8.  48).  Ei 
in  parabola  de  Jerusalein  descendcnlis  Jeiiclio,  Sa« 
inariUnus  ponitur  pro  signo  aique  miraculo,  qnod 
malus  bene  feceril  {Lue.  10):  etad  puleum  SaniarU 
tanao  tcriptuiu  esl ;  Son  eniin  couluntur  Sumarilani 
Jndait  {Joan,  4.  9).  Videiites  ergo  Samariius  Domi« 
uum  Jerusalem  pergere,  id  esl^  ad  bosles  suot»  (|uod 
audierant  a  discipuiis  ejus ,  qni  ad  parandum  bospi* 
liuni  venerant,  Jiidaum  esse  cognoscunt :  cl  quasi 
Juda*um  atque  alienum,  et  cum  qui  ad  itiiuiicos  pcr* 
gerei,  suscipcre  iialueruiii.  Qtiauquaro»  ct  alia  nobis 
subjicialur  (a)  iiitetligeniia,  quod  voliintaiis  Domini 
fucrit,  non  suscipi  a  Saniariiis,  quia  feslinabai  iro 
Jerusalein,  ibiquc  |>ati,  et  sanguinem  fuiidere,  ne 
occupatus  suscoptione  Samariiica,  et  doctrin:i  gentis 
iliius,  passioiiis  dilTcrret  diem,  ad  quam  vcnerat  su- 
siincDdam.  Unde  dicit  el  alio  loco  :  iVoii  vtni  nim 
ad  ove$  perdila$  S63  domus  hrael  (Blntih,  15. 
24).  Ei  Apostolis  prx>c<*pii :  Civitatem  Samaritanorum 
non  inirabiiit  (/6ic/,  10.  5),  voleiis  lollcrc  omuoin 
occasionem  persocuiiunis  Judaicx  :  ne  poslea  dice- 
rent,  cruciftxiiuus  eiim,  quia  so  ininaicis  nost^is»  et 
hostibns  junxcrnt,  Facics  igiiur  ejus  erat  pcrgeniis 
Jerusalcm.  £i  idcirco  jiixia  aliam  inielligcniiam, 
|ion  rcccpcruul  eum  Saiiiariiac  :  quia  festinaliai  in* 
gredi  Jerusalcin.  Ui  auiera  eum  non  recipcreni,  fuit 
Pominicx  volunlatis.  "benique  Apostoli  iti  Loge  verw 
sati,  iu  qua  tautuni  justiiiam  noverant »  oculuin  pro 
ocuto,  denlcni  pro  dcnte,  ulcisci  niluniiir  injuriain, 
tt  iinitari  Eliaiii,  ad  ciijus  vocem  duos  pcntccoiitar- 
cbos  niilitiiu)  ignis  absuinpscrat  :  dicuiilque  ad  Do- 
ir.inum  :  ViSf  dicimus,  ui  igniM  descendat  de  cmlo^  el 
^OMumat  eot  (Ltif.  9.  51)  ?  Pulcbre,  F»,  inquiunt, 
4icimn%  :  nam  et  Elias  dixcrat  :  Si  homo  Dei  siim, 
igm  descendat  de  cxlo  iuper  vo$  (4.  Reg,  i.  10). 
^rgo  ut  Apostolorum  serino  erncicniiam  babe:it, 
vb!uuta(i«  est  Domini.  Nisi  ciiim  ille  jusserit,  frusira 
dicuni  Apostoii,  ui  ignis  desccndai  super  eos,  et 
quodainiDOdo  verbis  aliis  hoc  loquuiiiur.  Si  ad  servi 
flliae  injuriam  ignis  descendit  de  coelo,  el  uoii  Sa- 
Qiariias,  sed  Juda:os  consumpsii  iiicendiuin,  quaiiio 
magis  ad  conieiiiptujn  Filii  Dei,  in  iinpios  Samariias 
debet  llainma  sa^virc  7  E  regione  Dominus,  qui  non 
ad  judtcandum  venerai ;  scd  ad  sal\aiidum»  non  in 
potostate,  sed  in  buuiitilale,  iioii  in  Patris  gloria, 
sed  in  hominis  vilitate,  iiicrepat  eos,  quod  non  nie- 
ininerini  docirina:  sux,  et  boiiitaiis  Evaiigelica;,  in 
qua  dixerai :  Qu\  te  percusserit  in  (b)  maxiilam,  prwbe 
^i  et  alteram  (i/af/A.  5.  59) :  Et,  Diligite  inimicos  ve^ 
ttros  (Luc,  6i.  55). 

(a)  lia  Aralirosiuft  quoq^c,  ei  Tl^eopbiUictus  ui  hunc  kn 
ciim  videnlur  seutire,  quum  iamen  inleliigenliain  mm 
prorsus  iuiinerilo  alii  iinprobaiit,  ei  repugiistre  sacro  ies^- 
ttti  conteBduul.  Kqukiero  si  ChrWiuni  retinere  Sa^iuaritani 
faaud  valueruui,  quod  ipse  feslmabai  4t?rusa(ein  peri^ere, 
ipseque  ali  eis,  qui  voluisseui  eum  8uacipere«  susciui  ta- 
luen  noloii ;  quid  caiisa;  fuii,  mI  dneipuh  ejui  Jaeoous  et 
Jo.nnes  postulareui  Dominum,  ui  ignis  descenderet  de 
oiblo,  ei  Sauvdritaposcomburerel,  quo  accepUm  ab  els  In- 
Juriam  ulciscereiur. 

(fr)  Sic  Mss.  atque  editi  ono  ooosensu  :  yulgatot  addit 
dexieram^  et  tiiani,  qoahim  vocum  aliera  eiiam  in  veiu^ 
siiuriboa  Grxcis  codicibus  desideraiur.  Facile  e  veteri  La« 


CXXL  1011 

CAP.  VI.— Alteram  dc  Evangelio  Luc»  (Cap.  i6. 
V.  I.  et  sqq.)  qu«8tiunculam  proposuisli  :  quis  sit 
viUicus  iniquiutia,  qiii  Domini  vo.e  Uudatus  esl. 
Cujus  cum  vcllem  scire  raitonem,  ei  de  quo  fonte 
proccsserit,  revolvi  volunien  Evangeiicum  ,  ei  iuiei 
caHera  reperi ;  quod    appropiiiquantibus  Salvalori 
publicaiiis,  et  peccatoribus,  ui  audirent  cuin,  niur< 
niurabani  Pliarisxi  et  Scribae,  dicentei :  Quore  iste 
peccatores  suuipit,  et  comedit  cum  eis  (Luc.  15.  2)  ? 
Qui  locutus  est  eis  paraliolam  centttin  ovium ,  et 
uiiius  perditae,  qiiae  invenU  pastoris  bumeris  repor- 
UU  esi.  Et  cur  essel    864    proposita,  stalim  iih 
tulii :  Dieo  vobis^  sk  erit  gaudium  in  ceeto  super  uno 
peccatore  pendtentiam  agenie^  magis  quam  super  nona^ 
ginta  movem  /lafts,  qui  non  kabenl  opus  peenitentia, 
Aliani  quo(|ue  parabolam  decem  dracliroarum  unius* 
qiie  perditx,  et  reperiai  curo  proposoisset,  siniili 
eam  fiiie  complevit.  Sic  ifko  vo4is,  gaudium  erit  coram 
AftqeUs  Dm  super  uno  peecatare  peenitentiam  ageute, 
Tetiiain  quoque  parabolam  proposuit  horoinis  ba- 
bcniisduos  filios,  et  dividenlis  iuter  eos  snbsumiaiH. 
Cumque  minor  racttluiibus  perdiiis,  egcre  ccepisse*, 
et  coroedere  siliquas,  porcoruro  eiburo,  reversus  ad 
patrero,  ausceplus  ab  eo  est.  Frater  quoque  iuvidens 
seuior,  patris  voee  correptus  est,  quod  keUri  do- 
buerit,  et  gnuderet  quia  frater  ejus  mortuus  foerat* 
et  revixit :  perditus  erat»  et  intentus  esu  Um  tres 
parabolas  conira  Pbarisacos,  et  Scribas  locutos  ett, 
qiii  Dolebant  recipere  pcenileniiaro  peccatorum,  ei 
Publicanorum  saluienn  Dieebat  autem,  inquit,  et  ad 
disdpulos  suos  (Ibid,  16.  i),  baud  dubiuin,  quiii 
parabolam,  sicui  prias  ad  Scribas ,  et  Pbarisnos : 
qna  parabola  ad  cleroeniiaro  discipulos  boriareiitr, 
et  aliis  diceret  verbis  :  Dimiite,  et  dimitietur  vobis 
(Lue,  6.  7) ;  ut  in  Oratione  Doininiea  libera  froiite 
poscatis,  Dimitte  nobis  debita  nostra^  sieut  et  nos  di'* 
n^ttimus  debitoribus  nostris  (Mattk.  6.  li).  Qux  est 
ergo  pnrabola   ad  cl^mcntiam    discipulos   cobor- 
tantis?  Homo  qnidam  erat  dives^  qui  habebat  vUlicum 
(Luc,  16.  i)  sive  dispefiialorem,  lioe  enim  •Ixe«^/ui9t 
signlficni.  Yiiliciis  (c)  aulem  proprie  vill»  gubernator 
esl,  undc  ei  a  vitla  viUicus  nomen  aceepil.  Ofx«yi/uii£ 
aiitcmiam  peciiniaD,  quam  frugum,  ctomuium  qiia» 
dominus  possidei,  dispcnsalor  est.  Unde,  et  ctaify&^ 
fntnU  Xeiiopboniis  pulclierrimus  liber  csL,  qiii  noii 
gubernaiioiiem  villae,  sed  dispensatiotiem  uoiversn» 
domus  (  Tullio  interpretante  )  significai.  Iste  jgitur 
dispcnsaior  accusaius  est  ad  doroiouro  suum,  quod  ' 
dissiparet  suiistautiam  ejiis.  Quo  vocato  disit :  Quld 
hoc  audio  de  te  f  liedde  rationem  disfyensationis  tuse^ 
ueque  enim  ultra  mea  poieris  dispensare,  Quid  dixit  ii^ 


lioa  Interpreutione  ulraque  a1)erat,  nam  ct  TertuIIianua 
de  Paiientia  cap.  7.  Ferberanti  te  in  puiem^  etiam  aturam 
genam  oifverte, 

(c)  Pro  quocttmque  dispensaiore,  et  custode  generatlra 
accipitur,  maxime  in  sequiori  a!Uie.  Cassiodor.  Yariar. 
Y.  epist.  39.  ad  flu.  t  Yilfioorum  quoque  genus.  quod  ad 
damnoaam  tuiiionem  qoeruniur  iuveiUum,  lam  de  |  rivau 
liosseasione,  quaa  publica  ftmdiius  volumus  amoi^eri,  quia 
non  esi  defeosio,  qu»  prsesUiur  inviMs :  sttsyecium  esi 
quod^ittutur  noleutcsk 


fOlf 


SAMCTl  IHKUONYAII. 


i020 


tra  $emei\ipm\:QMdfaeiMm^qidMdomiim  meu$Mfert 
M  me  di$peHmhnem?  Fodere  nan  valeo^  meiidi- 
care  865  erubeeeo.  Scio  quid  faciam,  ut  quando 
e^bluia  mihi.fverit  diepeneaiio^  $uuipiani  me  in  domoi 
$ua$.  Voeawil  itaque  nnguloe  debHore$  domini  s«i,  ei 
dixit  primo :  Quanlum  debee  Domino  meo  T  Qui  dint 
e% :  Cenlmn  bato$  olei.  Ail  illi :  ToUe  eaulionem  tuam^ 
ef  uden$  eito,  Hribequinqtia^nta.  Deinde  ad  alium  lo^ 
eutu$  e$l :  Tu  aulem  quantum  debe$?  At  ille  retpondit : 
Centnm  coroe^tritici,  Diantque  ei :  ToUe  caulionem  tunm^ 
et  ecribe  oetoglnia,  E(  laudavit  Dominu$  wUlcum^  sive 
di$peH$atorem  iniquitalU,  quod  prudenter  feceril :  quia 
filH  $eecnU  kuju$  prudemicre$  $nnt  fiUin  lMci$  in  geno' 
ralione  $ua,  Et  ego  dico  9obi$y  facite  vobi$  amico$  de 
iniquo  mamona :  ut  quando  defeceritie^  recipimU  vo$ 
in  estema  iabemaeula.  Qui  fidelie  e$t  tii  parvo ,  et  in 
multo  fideHe  e$t.  Qm  minimoiniquu$e$i,  ei  in  muUo  ini- 
quM$  eril.  Si  ergo  wi  iniquo  mamona  fideie$  non  fui' 
siii,  quod  verum  «sf ,  91111  credet  vobi$  ?  Et  $i  in  aiieno 
fidele$  non  fui$ti$,  qnod  ve$trum  esi^  quis  dabit  vobi$  ? 
Ifemo  $ervu$  poteei  duobue  Domini$  $errire :  aut  emm 
unum  habebit  odio^  et  allerum  diligei :  aut  unum  audiei^ 
ei  alierum  eoniemnet.  Non  poie$ti$  Deo  $ervire,  et  ma- 
'  monoB*  Audiebani  auiem  hesc  onma  Phari$ea,  qui  erani 
avarif  ei  $ub$annabani  iUum.  Tulani  parabolae  hiijus 
lexlum  posttl,  nt  noii  nobis  iiileUigentiain  aliunde 
^uxrainus,  et  iu  parabola  cerlas  nilaaiur  inrenire 
personus ;  scd  Imerpreieniur  cain  quasi  parnbolnm, 
hoc  est  sttnilitndinem,  qu:c  ab  eo  vocatur  quod  allert 
feetftifiiilUw,  hoc  est,  assiiiiilatur,  et  quasi  unibra 
pneviuin  vcritatis  cst.  Si  ergo  dispensator  iuiqui 
mainonaB,  Domiiii  voco  laudatur,  qtiod  de  re  iniqna 
siiN  jusliUam  praopararit :  et  passus  dispendia  Domi* 
Bus,  laudaidispensatoris  prudentiam,  quod  adversus 
Dominum  quidem  fraiidulenter,  sed  pro  se  prudenter 
egerii :  quanto  magis  Gliristus  qui  nullum  damiium 
sustinerc  potesi,  ei  pronus  esi  ad  cleincnilnm,  lauda*» 
hii  discipulos  snos,  si  in  eosqul  crediluri  [nl.  erediti] 
sibi  sunt,  miserieordes  fucrini?  Deniquc  post  para- 
huLim  intulit:  Ei  ego  vobi$  dico,  facile  vobi$  amico$  de 
imquomamona.  Mamona  aulem,  non  Hebrxorum, 
scd  Syroruffl  liiigua,  divitis  nuncupantur,  (a)  quod 
806  ^^  uiiquiuie  colh!Ct:e  sint.  Si  ergo  inlqui* 
ias  hene  dispensaia  veriiiur  in  justiiiam :  qaanto 
BUigis  sermo  divinus,  in  quo  iiulla  est  iniqnitas,  qui 
ei  Aposiolis  crediius  est,  si  bene  fuerii  dispensatus, 
dispensatores  suos  levabit  in  coeluni?  Quamobrero 
sequitur :  Qui^fideiie  e$t  in  mtnimo,  hoc  cst  iii  carna* 
libus,  ei  in  muiti$  fideii$erit,  hoc  csi  in  spiritualibus. 

(a)  Scillcet  compositam  vocem  esso  arbitralus  est,  ei 
fui-lM  deduxil  ex  pN  et  p,  Minavoa  de  iniqiiiiaie,  p< 
quippe  vanila$,  et  iniquita$  est.  Ipse  eiiaro  S.  Irenacus  I. 
5.  c.  H.  ucscio  quaro  adjeclionera  compositiooemque  boc 
Iv  vocabulo  iovenit,  sed  cubat  ia  mendo  locos.  lutcrim 
Clialdaice  ac  Syre  unum  esl  verbum,  lOTDQ,  quo  ejus 
tem(  oris  idiomate  utentes  Judaei,  divilias  a|ipelUibani,  eas- 
qiie  prxclpue,  qu»  aiteri  cum  fiaeoore  creduiaur.  Uude 
veram  e]us  nomiois  etymologiiim,  |m)SI  varias  doctorum 
bomiuum  opiiiiones,  ooo  aliam  puiamus  esse,  quam  quje 
deducilur  ex  Hebraioo  p3Mn  credidU,  ex  quo  iCmQ 

eredUmn,  quod  Grsbce  esi  u^Mym,  sive  fantu$,  Qux  iulcr- 
tifeuitio  mirura  Evaogelii  locis  quom  coni^rual. 


Oiii  flii/«Mi  m  parvo  intqutt$  «/,  ut  non  del  fratribOsad 
iMcndtim,  qnod  a  Deo  pro  oniuiims  est  creatum ;  isle 
et  in  spirituali  pecunia  dividenda  iniquus  erii ;  utnon 
pro  necessitate,  sed  pro  pcrsonis  doclriuam  Domini 
divtdat.  Si  autem,  inquit,  eamalcs  divitbs  qux  labun- 
iur,  non  hene  dispensatis,  veras  xlcrnasque  diviiias 
doctrinae  Dei,  quis  eredct  vobts?  Ei  si  in  hisqu.ne 
aliena  suni  (nlienum  auicm  esi  a  nobis  omne  quod 
saeculi  est)  infideles  fuisiis,  cn  quas  vestra  sunt,  et 
proprie  dcpntaln  homini,  qiiis  vobis  credere  poterii? 
Unde  corripit  avaritiam,  et  dicit  eum  qui  ainat  pccu- 
nhm,  Deuin  amare  non  posse.  Igitur  el  ApostoliSy 
81  velint  amare  Deum,  pecuuias  esse  contemnendas  • 
Unde  Scribx  et  Pharisxi  qui  eratii  avari,  adversnm 
se  dictam  intelligcntes   parabolam,   subsannnbant 
eum :  carnalia,  ui  ceria  ei  prxseiiiia»  spiriiuatibus  ac 
futurls,  ct  quasi  incertis  praeponentes ,   Tlicopbilus 
Aiitiochen»  Ccclcsix  [b)  septimuspost  Pcirum  Apo- 
stolum  Cpiscopus,  qui  quatuor  Cvaiigciisinnun  in 
unum  optis  tficta  compingens,  ingenii  siii  nobis  mo- 
nqmenta  dimisil  [al.  reliquii]^   hcc  supcr  bnc  paca- 
bola  in  suis  Commentaiiis  est  locutiis.   c  Dives  qui 
habebai  villicum,  sive  dispensntiirem,  Dcus  omnipo- 
iens  est,  quo  nihil  esi  ditius.  lliijus  dispensator  csi 
Riulus,  qiii  ad  |)edes  Gnmnlielis  sacras  Lilleras  didi- 
cit  {Act.  ^.  5),  el  Lcgeni  Dei  ^usccpcrat  dispen^anr 
dam.  Qui  ciiui  coepissei  cr>  dciitcs  iii  Christo  persc- 
qul,  tignre,  occidcrc,  et  onincin  Domini  sui  disstpare 
subslanliain,  corrcptus  a  Domino  cst :  Saule,  Saule 
qnid  me  per$equeri$?  Durum  est  tibi  conlra  stimulum 
catcitrare  {Actor.  9.  4.  5).  Dixilque  in  corde  suo  :  Quid 
facinm?  quia  qui  magisier  fui,  ei  villicns,  cogorcssc 
discipiilus  et  opcrarius.    867    Podere  non  vatea. 
Oniuia  eniin  mandatn  Legis,  qux  terrx  incubabant, 
ccrno  dcslructa :  ct  Legem  atqne  Proplie:as  usquead 
JoaiineinBaptistnm.esse  finilos.  Mendicare  erubeeco^ 
ui  qiii  doctor  fucram  Jnda^orum,  cogar  a  genlibus  et 
a  discipulo  Annnia,  saluiis  ac  fidei  mendicare  dociri- 
nam.  Faciam  igiltir  quod  mibi  utile  esse  inlelligo  : 
ul  posfqnam  projcctus  fucrode  viilicntioue  mcn,  rc- 
cipiani  ine  Cliristiani  in  domos  suns.  Coepilque  cos 
qni  priiis  versabaulur  in  Lege,*  ci  sic  in  Cbristum 
credldernnt  (c),  ut  arbilrnrentur  se  iii  Lege  justifi- 
candos,  doccrc  Legem  aboliiam  (d),  Prophetias  pnc- 
terisse,  el  qnx  antea  pro  lucro  fuerani,  repuuri  iii 
stcrcora  {PiiiUpp.  5.  8).  Vocavit  itaque  duos  dc  plu- 
ribusdcbiloribus.  Primum,  qui  debebat  centum  batos 
olei,  cos  vidcliceiqui  ruerantex  geniibus  congregnii, 
et  inngnn  iiidigcbaiit  misericordia  Dei ;  et  de  centena- 
rio  numero  (qui  plenus  esi  atque  perfecius)  fecit  cos 
sci  ibere  qiiinqiiagen:trium,  qui  proprie  pcenitentium 

(b)  Aliier  in  Caulogo  jextum  dixii  Anliochensis  Eocie- 
siai  £|iisoopum.  Sic  Thcophilensis  ad  Aulolycum  operis 
iuscripiio  010^00«  ustH^w  htun  L^twj^  Pelrus  scilicel  una 
uon  oomputalur,  quud  oassim  usuveoit,  Apostolos  pro  |k>* 
t«*sute  eorum  Apostolica  iDdicuiis  Autislitum  pntfigere 
vol  iis  eximere. 

(c)  Ex  veiustiori  edito,  unoque  Ms.  legiuius,  v/,  quod 
senes  orationis,  quaeque  praBpoiiiiur,  stc  parlicula,  jxistu- 
lare  visae  suut :  aulea  enun  erat  tie  arbUrarentur.  Contra- 
rio  sciisii,  ac  Cidso. 

{d)  Plcriquc  aiii  edili  rroplivta$. 


I03t  mSTOLA 

esl,  iuxia  jubikeiim»  d  illani  in  Evangelia|KiraboIani, 
iti  qua  alieri  quingenli,  alieri  quiiiqiiaginta  denarii 
dimiUuAiur.  Secundum  autem  vocavil  populum  Ju- 
dxorum,  qul  trilico  mandatorum  Dei  nutrilus  crat, 
et  debebat  ei  cenlenarium  numerum,  et  coegit,  ul  de  • 
centnm»  octoginta  facerel,  id  est  crederet  in  Domiiii 
resurrecljone,  quae  ociavai  diei  nunieroconiinetur,  et 
jde  Qcto  completur  decadibus :  ut  de  sabl>ato  Legi9 
transirel  ad  primain  sabbati.  Ob  haiic  causam  a  Do« 
inino  prxdicaiur,  quod  bene  fcoerii;  et  pro  salutesua 
in  Evangelii  clem<>ntiain  de  liegis  aueteriiale  (a)  mu- 
latiis  sit.  Quod  si  quaesieris,  quare  Tocelur  ftiUkui 
mquitaliif  in  Lege,  qux  Dei  esl;  iniquus  erat  villi* 
cus,  quibene  quidem  oSerebai,  sed  iiou  beuc  divi- 
dciial;  credens  in  Patrem»  sed  Filiuin  peraequens; 
kabeiis  DcHin  omnipoteiitem»  sed  Spirituni  Sauctuin 
negans.  Prudenlior  ilaqiie  fuit  Paulus  Aposiohis  iu 
iFansgrcssiane  Lcgis  filiis  quondam  lucis,  qui  in  Legie 
observalioiie  versati,  Christuin  qui  Dei  patris  vcriim 
luinen  cst,  perdiderunt.  Ambrosiiis  80B  Metlit)*- 
lanciisis  Cpiscopus  quid  de  hoc  loce  senaerii,  in  €0111- 
menlariis  ejus  kgere  poteris.  Origenis  et  Didymi  in 
Jmiiic  parabolam  explauatioiiem  invenire  nonputui; 
ei  ntrum  abolita  sit  temporum  vettistate,  an  ipsi  non 
acripserinl,  incertum  habco.  Mihi  juxta  priorem  iii- 
terpretationem  hoc  videtur,  quod  de  iniquo  inaino- 
iia  dcbeamus  uobis  aniicos  facere,  non  quoslibet  pau- 
pcres ;  sed  eos  qui  nos  possint  recipere  in  domoa 
suas,  el  in  xterna  tabernacula :  ut  cum  eis  parva 
prxbuerimus,  rccipiamus  ab  iilis  magna,  el  dantcs 
aiieiia,  uosira  suscipijimus,  et  scmiueiiius  in  bciiedi* 
Gtione,  ut  metamus  benedietioncm  :  Qui  enim  farce 
senttnaverit^  paree  et  metet, 

CAP.  VII.  —  Quo  f ensn  accipiendnin  sit,  quod  in 
Epistolo  legimusad  Riunauos :  Vixetiim  pro  iustoquie 
marUnr,  Nam  pro  bono  forulan  qw$audeal  mori  {Rom. 
6.  7).  Duae  baTcses  ex  occasione  hujus  lesiimonii, 
qnod  non  intelligunt,  diverso  qutdem  errore,  sed 
pari  iiiipieiate  btasphemant.  Marcion  enim  qui  justum 
Deum,  et  Creatorem  Legis  facit,  et  ProphiHarum; 
bonum  autem  Evangeliorum,  et  Apostolorum,  cujus 
vult  esse  Filium  Christum,  duos  iiitroducit  dees :  al- 
teriinv  justuin,  ct  alterum  boiium.  Et  pro  jusio  asso- 
rit,  vei  nullos,  vcl  paucos  oppeiisse  mortem.  Pro 
bono  autcm,  id  est  Christo,  iunuinerabiles  Martyres 
extitisse.  Porro  Arius  jusiiiin  ad  Christom  refer(,de 
quo  dictum  est :  Deus  JHdidnm  tuum  regi  da,  etjusH' 
liam  tuam  filio  re§i$  {PettL  7i.  I) :  Et  ipse  de  se  in 
Evangelio:  Non  enim  Paier  judlcat  quemquam;  $ed 
omnejudicium  dedit  Filio  {Joan,  5. 22);  Et,  Ego  sicut 
audiOf  $ic  judico  (Ibid,  30).  Donum  autem  ad  Deum 
Palrem,  de  quo  ipse  Filius  confitetur :  Quid  me  dki$ 
bonum  :  Nemo  e$t  bonu$,  tu^  unu$  Deu$  Pater  {Luc, 
18.  19).  Cumque  hucusque  blasphemiae  su»  devios 
callcs  potuerit  invenire,  in  consequentibus  impingit, 
et  corruit.  Quomodo  eniro  pro  Patre  quis  audet  mori, 
et  pro  Pilio  vix  moritur,  cuin  propter  noiiicn  Chrisii, 

(a)  Viiiose  quklam  edili  mutuatus  sU. 


tantus  Martyrum  eanguis  effusus  sit?  Qui  igitur  sim- 
pllciter  bunc  esponii  locum,  hoc  potcst  dicere  quod 
iii  vcieri  Lege,inqua  justiilaest,  vix    8Q9    pauci 
invenli  sunt,  qui  suum  ruderint  sanguincm.  In  novo 
auiem  InsirumeiUo,  in  quobonitasesiatqueclemen- 
tia,  innumcrabiics  exstilerunt  Mariyres.  Sed  ex  eo 
qiiod  posuil,  forsilan  gws  {b)  etiam  audeat  mori^  ci 
pciidulo  gradu  sententiam  temperavit,  invcniriposse 
tioimullos,  qui  audeant  mori  pro  Evangelio,  ostendit 
non  eic  accipiciiduni ;  sed  ex  supcrioribus,  et  iiifc- 
rioribus  sensuni  loci  liujus  debcre  tractari.  Dicen^ 
enim  Paulus  se  gloriari  in  tribulationibus :  quia  tri- 
bulatio  patientiam  oper^itur ;  patientia  autetu  probalio^ 
nem;probalio  vero  spem;$pe$  autem  non  confundU 
(tiom.  5. 4.  et  5),  qua^  exeo  certara  liabeat  promissio* 
nein,  (/uia  cariias  Dei  diffusa  est  in  cordibus  noetris^  per 
Sjnritum  Sanctum  qui  daius  est  nobis  (Ibid,) :  secunf 
dum  illud  quod  Dcus  dixerat  pcr  Propiielaro :  £/fiifi«' 
dam  de  spiritu  meo  super  onmem  carnem  (Joel.  i .  2g)> 
miraiur  bonitalein  Cbrisii,  quod  ^  impiis,  et  infii^ 
mis,  et  peecatoribusmori  volucrit,  ct  mori  opportuno 
tempore,  de  quo  ipse  dicii :  Tempore  opportuno  exau^ 
divi  tCy  et  in  die  saluti$  aummu$  sum  tui  (/«ri.  49. 8)* 
Et  rursum  :  Ecce  nunc  tetnpu$  acceplakiie,  ecce  nune 
dies  saluti$(±  Cor.  C.  2).  Quando  omues  peccavc- 
ruut,  simul  inutiles  /acii  sunt,  non  fuit  qui  faccn  l 
bonum,  non  fuit  usque  ad  ununi  (P$aL  13.  i).  Incre- 
dibilis  ergo  boniias,  ei  clemcntia  inaadita,  roori  |>ro 
iiiipiis,  vix  enim  pro  jiisto  aliqueni,  et  bono  suom 
saiiguinero  fundere  (c),  ineiu  ntortis  cuncta  lerrenie. 
Nam  inveniri  intcrdum  poiest,  utaltquis  pro  rejusta, 
el  bonaaudeat  inori.  Carilas  autem  Del,  quaro  habuit 
in  oobis,  hiiic  maxime  comprobatur,  quod  cnm  ad* 
huc  peccatoreft  essemus,  Chri$tu$  pro  nobis  moriuu$ 
e$l,  et  eublata  e$t  de  terrU  vita  ejns :  Et  pro  iniquifatt^ 
bus  populi  dueiu$  e$t  ad  mortem :  Et  portavit  peccaia 
nostra,  Et  trodita  e$t  in  mortem  anima  iUiu$,  Et,  rtc»)i 
imqui$  depntatu$  est  (Isai.  55) ;  ut  nos  impios,  ^t  in- 
firmos,  ci  pecciitorei»,  pios  et  robustos,  et  jiistos  fa- 
ccrei.  Nonnulli  ita  iiitcrpretantur.  Si  ille  pro  nobis 
impiis  mortuus  est.  et  peccatoribus,  quanlo  magfs 
nos  absque  dubiiaiione  pro  juslo,  elbono  Chrlstodo- 
bemus  occumbere?  Justuro  aiuem,  et  bonum  nfm 
putemus  esse  diversum,  nec  aliquam  propric  signl- 
ficarepersonam;  sedabsolutc    870    juslam  reni, 
et  bonam,  pro  qiui  diffii-ulier,  sed  inierdum  allqnis 
invetiiri  potest,  qui  suum  sangoinem  fundat. 

CAP.  YIU.— Quid  sibi  velitquodadRomanosscri- 
bit  Apostolus  :  Oeeamne  accepta,  peeeatumper  man- 
datwn  operalum  est  in  me  omnetn  concupiscentimn 
( Rom.  7,  7 ).  Poiiamus  lotum  testimonium,  etsingula 
Christi  auxilio  disserentes,  quid  nobis  videalur,  sim. 
pliciier  indicemus,  non  prarjudicantes  tuo  scnsoi, 
quid  velis  intelligere,  sed  nostraro  sententlam  breviier 
explicantes.  Quid  ergo  dicemus  ?  Lex  peccatum  est  ? 
Absit.  Sed  peceatum  non  cognovi^  nisi  per  Legem.  Nmn 

{b)  Ex  Graeco  xai,  etiam  :  qu»  vox  in  Latinis  codidljtu 
desideraiiir. 


(0  Addunt  editi  vetustiores  contingit. 


1025  SANCTl  lliERONYMi 

eoncuplicenthan ne$ciebamf  nlnLexdieereif  non  concur- 
piices.  Oceatwne  mtem  aeeepta^  peceatum  per  manda* 
ium  operatum  «fet  in  me  omnem  etincupi$eentiant.  Sine 
Lege  emm  peccatum  tnortuum  erat,  Ego  aniem  vivebam 
aliquando  Mine  Lege  :  ted  ubi  venit  mandatum ,  peeca^ 
tum  revixit.  Ego  autem  mortuut  sum ,  et  inventum  eu 
tttihi  mandatum  quod  eral  ad  vitam,  hoe  e$$e  ad  mortem* 
Peceatum  etAm  ,  dccamne  aeeepta  per  mandaium ,  $e^ 
dttxit  me\  et  per  fttHd  ocddii,  Itaque  Lex  qmdem  lan- 
eia,  €i  mandatum  $aneium^  el  juetum^  et  bonum^  Quod 
efrgo  bonum  eif,  mihi  mor$  (a)  e$tt  Ab$ii,  Sed  ui  jm* 
tatum  appareai  peeeatumy  per  bonum  mihi  operatum  e$i 
mortem  :  «I  /lnr  $upra  modum  peecane  peccntum  per 
maHdatum.  Stimue  wim^  quia  Lex  $pirHali$  e$t :  ego 
tmtem  eamaii$  $um^  venundatue  $ub  peceato,  Quod 
tnim  operor^  ignoro[skh  non  inteHigo],  iVoit  enim  quod 
\Mdo  (b)  f  Hfdc  ago  t  $ed  qttdd  odi^  iilud  facio,  Si  autem 
quod  not&\  hoe  facio,  coneentio  iegi,  quia  bona  e$t» 
Nunc  autem  lam  nen  ego  operor  iliud,  $ed  quod  habitai 
ht  me^  peeeaiunh  Scio  enim  quod  non  habitat  in  me^ 
koe  e$im  came  inmi,  bonum,  Veile  enim  adjaeet  wtAf, 
perfieere  autem  bonum  (e),  non  invenio.  Non  ettim  quod 
Mo,  faeh  bonum  :  $ed  quod  nolOy  maium,  hoe  ago,  Si 
emiem  quod  ho/o,  koe  faeio  :  jam  non  ego  operor  iUud^ 
eedquod  habitut  in  me  peecatutn,  Invenio  igitur  tegem 
Menti  mihi  faeere  bonum  :■  qtda  mihi  matum  adjatet. 
Condeleeior  enim  iegi  M  eeeundam  interihrem  hotni*- 
Mm.  Yideo  autem  aliam  iegem  in  mettdnri^  mei^  repu" 
gntmtem  iegi  mentiemete,  ei  eaptitum  me  ducetttetn  in 
iege  peceati^  qtue  e$t  im  membri$  mei$i  infelix  ego  hoitto^ 
tpn$  me  libera^t  de  corpore  ^71  *f^ort't$  hnjtuf 
tiratuL  (d)  Deo  per  Jetum  Cbrittum  Domittutn  noetrum, 
Quomoiio  medidfio  non  esi  CAUsa  mortis,  si  osiendnt 
venena  moriifera,  Kcei  bis  mali  homines  abutatUur  ad 
^ortem,  et  vel  se  tniiirficiant»  vcl  inaidientur  iiiimi* 
^is :  sic  Lei  d:ita  est,  ut  peccatorum  venena  monslrei ; 
et  boffiinem  malc  liberute  sua  abutenlem,  qui  prius 
ferebatur  improvidus,  ei  per  prxcipitla  labebatur, 
ftcM  Lcgis  raiineat,  et  composttis  doceal  ineedere 
gressibus,  iia  tttserviamus  in  novitatespiriius,  ct 
non  in  veltisiate  tiUerae,  id  est»  vivamus  sub  prxce* 
pto,  qui  prius  an  madum  brutorum  animalium  dice- 
barous ;  Manducemut  tl  bitamu$^  era$  ettim  moriemur 
(I.  Cor^  i5.  di).  Quod  si  tubinlrante  Lcge  (qtix 
docet  quid  facere,  et  prDhibei  quid  mNi  facere  dcbea- 
mus )  vitio  nostro  e^  ineontinentia  feramur  coiKra 
ftcita  legalia,  videiMir  Lei  causa  esse  peccaii :  qiioe 
dum  probibet  concupisceiitiamt  quodammode  eam 
infljmmare  cognosckur.  &)ecttlaris  apud  Graccos  sen- 
teniia  est :  Quidquid  licet,  rainus  desideratiir.  Ergo  e 


lOM  . 
eontrarfo  quidquid  non  licct,  fomenlnm  acdpit  desi* 
derii.  Undeet  tullius  de  parricidarum  suppHcitsapud 
Aiheinenses  Solonem  scripsisse  negat,  ne  non  tam 
prohibere,  qiiam  commonere  vlderetur.  IgitHr  Lei 
apud  contemptores  et  legum  prspcepia  calcanies,  vi- 
detur  esse  occaslo  dl&lictorum :  dum  prohibcndo  quod 
non  vult  fieri ,  ligat  eos  vincuiie  mandatOrQin ;  qui 
prius  absqDie  leg^e  peccanle^,  non  tenebintiir  crimini- 
bos.  Heee  diiimiis,  Legem,  qttae  per  Moysen  daia  esi« 
Intdltgentlte.  Yerum  quia  fn  consequentibiis  scriptum 
est :  Lei  Dei,  et  lei  camts  aique  rocmbronim,  quae 
ptignat  adversus  legem  mcntis  HOsirae,  et  captivos  no$  ^ 
iucit  In  Lcge  peccaii,  shnulqiie  quatuor  leges  ooQira 
se  dimicanies  iii  uno  loco  scripus  esse  cogmisco,  aoa 
abs  marbitror»  si  requiram  quot  genera  (e)  legis  in 
Scripiurissaiictis  esse  memOreniur.  Diciiur  Lex,  qii« 
pcr  Moysen  daia  est,  seiinndum  illud  qiiod  scripium 
est  ad  Qaiatas  :  Qttetquoi  enim  ex  opetibtu  Lep$  eunt, 
$ub  maieditto  $uni.  Seriptum  ett  enim  :  Uaiedktue 
omni$  qui  non  permunci  tn  oumbut  qitm  ecripta  $uni 
872  <'<  Mtro  hegi$,  ut  famai  eu  (GaL  ^.  10).  Et 
rtirsum  in  eadem  eiusioln  :  Lex  propter  pnemmoaiio' 
ne$  pouta  eei,  donec  vcHiret  $emen  eui  reprotni$$tui$  eei^ 
di$poeita  per  An^loo  in  moHu  mediatorie  (iiaiat.  5.  lU)^ 
Ci  iteram  :  itaque  Lex  peedagogu$  no$Ur  fuil  in  Chri^ 
s/o,  ui  ex  fidejnefificemur,  Po$tqumtn  auiemvemi  fidee^ 
nequaquam  uitra  $ub  paidagoge  $uam$.  Omne$  eittm 
filii  Dei  e$ti$  per  fidem,  qum  e$t  in  Cltrieto  Je$u  ( GaltU.  5» 
i4.  et  eeqq. ).  Hisioria  quoque  quse  pRrCepia  non  con*- 
iinett  sed  quid  raelum  sit  refert^  ab  Apostolo  Lei 
appellatHr.  Dicile  miAi,  inqiiit^  tfui  tub  Ltegu  vuitie  e$$e^ 
Legem  non  legi$ti$  t  Scriptum  e$l  enitn,  qma  Abraliam 
dnot  fiUot  Itabttit,  unum  deaneilla,  et  allerum  de  libera^ 
Sed  qni  ex  ancilia^  eeeundum  camem  naiu$  e$i ;  qiU 
autem  de  Hbera,  per  repromkeiotiem  (ibid,  4.  2i£.  23)» 
Scd  ct  Psalmi  Lei  appcliantur  :  Ui  eotnplereiur  termo 
qm  in  Lege  eornm  eon$criptu$  e$t :  Quia  odio  habuerunt 
me  gratit  { P$ai.  68»  5  ).  Uuut  qu(K|uc  Propheiiam , 
Legem  A|OSlolus  vocat(l.  Cor.  14.  31)  :  in  Lege 
ecriptum  e$i :  quoniam  in  aiii$  lingui$^  ei  in  alU'$  iabii$ 
loquar  populo  huie  :e4  neceic  meexaudieni^  didi  Do* 
minu$  ( l$ai,  21 ).  Quod  juxla  Ilebraicuni  et  Aquilam 
in  Isaia  scriptum  reperi.  Appcllntiir  ciiam  Lei,  mj- 
Slica  Scripturariim  intcUigemia  :  Scimu$  quia  JjCx  $pi- 
riiuaii$  e$i  ( Rom.  7.  U).  Et  eitra  haec  omnia,  oaiu* 
ralem  legem  scripum  in  cordibus  noitris»  idem 
Apoaioltts  docet.  Cum  enim  Gente^^  qum  Legemnon  ha- 
benlf  naturaliter  ea^  qurn  Legi$$unt^  faciunt :  i$ti  Legem 
non  habenlee  ip$i  »bi  $utti  Lex :  qui  indieani  opu$  Leg/i$ 


(a)  Gr»c.  i|Mi  MMtTot :  tametsi  alii  cumLatinis  addunt  ^i- 
fwft,  faciteia  ettk 

(t)  Sic  melioris  not»  Latiiii  Mss.  Graecique  lexius  eiem- 
phuia.  Vulgataautem  edilioaddilheic  bonum  et  iu  sequenii 
oppositio  membro  maitmi.  Aroii  enmt  quod  velo  bonum  hoc 
ago,  $ed  quod  odi  mo/imi*  iUud  facio, 

[c]  Doo  codd.  absque  Invenieodi  verbo,  tanlum  lial>ent 
nequaquam.  Qcemadmodom  ia  Grsds  qooqoe  Mas.  baud 
sane  paucis  «b  tantum  pro  4ux  h^iinm. 

(d)  Plerique  Latini  Mss.  et  Patres,  Grai*a  Dei ;  sed  qu« 
Rier.  soquitur  Graeca  exemplaria,  ti^mf»^  ty  ii£.  sive  xi^t^ 
ii  Ty  tiy  :  Gratia  Deo,  quemadmoduiii  apud  iu$am  Yulgaiam 
oliiu  extiiisse  Lucas  Brugensis  putat. 


[e)  Hsec  de  muliiplid  Legis  aoceptione  et  Origene 
sumpta  suut  fere  ad  verbum,  ex  tomo  IX.  in  epist.  ad  Ro- 

mauOS,  iii  «M   ^tf^  ^tXm  kAt<A  AmS.  mO:  tiA  *\mhm  %hn^^ 

wfc....  bTi«^rcader««UYtT«u'5«MT>«ai^y6|u»pibn,  etc.  eic. 
iisdem  plane  vestigiis,  qoibus  Uieroiiymus  insislit.  Tuiu 

li||iclvmi  Mii  i  «afA  litMd  «raTiifciiykiini  Impui  dM  t%  iii|Mc,  fivMK, 
6«  Aro  •e^  mn^  kswvik^  teri  XaSAv,  U  «ow,  Atfaa. '  |mI,  CtC.  Oi^  xol 
xw^  4^1|iovc  4vo]MiCo{Um«  «<)MV|  m^  ^Xov  tx  toS,  Im  sXi)f«4^  etC.  cIa4 
Md  ^  -ffo&  BocuoC  «fOfiitiU  v6f«H  KBf4  tf  ««ovtAy  Hxnm.  fAosom.  Av  tA 
yifl/m  Tif^xxax.,.  cufov  rif  t«  io«^oMi|wwvi«  tf  xl{«  tc^ib  I»  tf  tou 
Ajii»\oo  ifii^ti^  u'4Uva*  AlTrtsi  v6fM{  xal  ^  (MotixMtipK  i«l  lcMtifs  tov 
v6|M0  Ixlox^.  «iif  iv  tf'  OlS«|i«v  fkf  ii^  o  v6|Mc  «vi&|Mtii6c  iotu  «Kfa  ii 
T«6t«    Xiyrau   v6|Mc  o  xnk  xki  xoniA<  ivvola«  ivcffVftjfilvof  tf  jivxf  et 

cielera  qu«  oonlnlisse  opcne  prelium  eriu 


%^ 


feMStOLA  CXXl. 


llD2k 


tcnpittm  tn  ewdtbm  suh^  Uslimonittm  pertubeiue  UU 

Touscientia  ( Jtid,  S.  U  eH5).  Ista  lex  qa»  in  corde 

scribitur,  oinnes  coiilinet  naliones  :  ei  nutlus  homi- 

ntim  esl,  qui  bsnc  lcgem  oescial.  Uude  omnis  inunJus 

sub  peccaio,  et  univcrsi  hoinines  prasvaricatores  legis 

sunl :  ei  idcirco  justum  judiciuin  Dei  est  scribeniis  in 

corde  humani  generis  :  Quod  libi  fieri  no/iierfi,  alteri 

ne  feceris.  Quis  enim  ignoret  iioinicidium,  adulterium, 

furtuiiii  et  omncin  concupiscentiain  esse  nialum ,  ex 

co  qiiod  sibi  ea  nolit  fleri  ?  Si  eiiim  inala  esse  nesci- 

ret,  nequaqtiam  doleret  sibi  esse  illaia.  Per  bnnc  na« 

iuralein  legeni  ct  Caiu  cognovit  peccalum  suum ,  di- 

cciis  :  Mujor  esi  cauia  mea,  quam  ki  dimittar,  El  Ad;>m 

et  Eva  cognoverunt    g73    peccaliitn  suuin^  el  pro* 

pterea  abscoiiditi  sunl  sub  ligiio  vita;.  Pburao  quo<|ue 

aiitcqiiain  Lex  daretur  per  Moyscn,  siiinulaius  Icge 

nalurap,  siia  criniina  confilelur,  et  dicil  :  Dominu$  ;m- 

stn$,  ego  autemel  populus  meusimpii  (Exod.  9,  27).  (a) 

llanc  legem  nescit  puerilia,  ignorat  iiifanlia^  el  pec*- 

cans  absqwe  mnndato,  doii  lenetur  lege  peccali.  Ma- 

lcdicil  potri  et  mairi,  et  parenies  verberat  :  et  quia 

necdum  accepil  legem  snpientix»  mortuum  est  in  eo 

pcccalum.  Cuiii  aiitcin  niandatiim  vencrit,  hoc  est» 

icmpus  inieliigeniix  app«tenlis  bona,  ci  vitaniis  mala  : 

tiiiic  iucipit  pcccatum  reviviscere,  et  iiie  niori,  reus- 

qiie  esse  peccaii.  Alqiie  iia  fit,  ut  teinpus  inieiligen- 

\\x,  quo  Dei  mandaia  coguosciinus,  ut  pervetiiamus 

fld  \it9m,  0|>cretur  in  nobis  inoriem  :  si  agamtis  ne- 

gligcniius,  et  occasio  sapientix  seducat  nos  aique 

feupplantcli  Gl  ducat  ad  mortcm.  Non  quod  tntelligeiH 

lia  peccaium  sit  (Lexenim   inicliigeiili:e  saticia  ct 

jiista  ct  bonaest)8ed  per  iutelligetaiam  peccaiorum 

ntque  virtutum  mibi  pcccatum  nasciiur,  qiiod  prius- 

qiinm  iiiiclligerem,  pcccatum  ease  noii  novcnun.  Ai- 

que  iia  factuni  cst,  ut  qtiod  mjhi  pro  boiio  daium 

cst,  meo  viiio  mutetur  in  malum ;  et  ut  byperbolice 

dicam,  iiovoqtie  verbo  utir  ad  exp!icanduin  sensum 

meuin :  peccatum,  qiiod  priusqiiam  haberem  iiiielligen- 

liam,  absque  pcccaio   erai,  per   pra^varicationcm 

in.indati  incipiat  uiihi  essc  peccantius  pcccalum.  Prius 

qnxranius  quas  sit  isia  concnpisrenlia,  de  qna  Lel 

dieil  :  Non  coneupisces.  Alii  pulant  illud  csse  ni.-in- 

datum,  qiiod  in  Decalogo  scriptum  est  :  iVoii  eoncupi' 

sce$  rem  prommi  lui  ( Deut,  5.  21 ).  Nos  autem  per 

conciipisceniiaro  omncs  perturbationes  aiiiins  sigtii- 

ficaias  paiamus,  quibus  inceremus  et  gaudemus ,  li- 

incmus  ct  concupiseiinus.  Et  hoc  Aposiolns  vas  ele- 

ctiouiSy  cujas  corpus  templum  erat  Spiriius  Sanctit 

et  qui  dicebat :  An  experimenlum  quceriiis  ejus  qui  in 

me  loqmtur  Uirislus  (i.  Cor.  13. 5)  ?  Et  in  alio  loco  : 

U^rislus  nos  redemtt  ( Galat,  3. 13) :  Et  itcruiii  :  Yito 

aulem  jam  non  ego^  vivit  vero  in  me  Umstus  ( Ibid,  2. 

20 ),  noii  de    874    ^^  loquilur,  sed  de  co,  qiii  vult 

{a)  Isib«c  quoque  exOrigene  explicatio  suroiiur,  cujus, 
Aafflno  iaterprete,  Infusmodi  senienila  est  :  notari  Pauli 
verbis  bominem  in  idfiinlia,  qui  tamdiu  legem  Ignorat , 
quamdiu  vsuMs  processu  noverit  inter  bonum,  et  inalum 
di&cerDere,  et  a  oonscienlia  audierit,  ivon  coneupisces.  At 
plerique  alii  Patres  interpretaDlur  in  universum  naturara 
iiumanam  in  Pauii  persona  repraesentarl ,  primum  quidein 
liberam,  deinde  Lege  consuricuim.  YiUe  CJnTsost.,  et  prae- 
cipue  Aug.  lib.  1.  conlra  duas  l^tistolas  PeUigianonim. 


post  iMiCcata  tg^ra  pasniieniiam  :  et  Mb  p^rsooa  suti, 
fmgUiiaiero  describii  conditionis  humanx  :  qiim  dtto- 
ruRi  homiiium,  iuierioris  et  exterioris  pugnantiuilk 
inter  se  bclin  perpeiilur.  Inicrior  lioino  consentit  el 
scripiae  ei  iiaturaJi  legi.  qiiod  boiia  sii,  et  saneta,  eC 
josta,  ct  spirilualis.  Exterior,  Ego,  inquil,  camaiis 
ium,  venundaius  sub  peceato,  Quod  enim  operw  nesdo^ 
et  non  quod  voio  lioc  ago^  sed  quod  odi  (  Rom.  7.  14  )i 
Si  auiem  exicrior  facit  qiiod  non  vuli ,  et  operaiur 
quod  odit,  o.-tendit  boniim  essc  maiidatum,  et  noti 
se  operari  quod  est  malum ;  sed  li.ibitaiie  in  soa  came 
peccatum  :  hoc  est  ritia  eorporis,  et  desideria  vohi* 
piatis,  quae  propier  posteros  et  soboletn  inlliaesi  bu- 
manis  cor|)oribUs  :  ct  si  fines  fuerit  egreesa,  vertttur 
iii  peccntnm.  Se  unusiiiitsqite  consideret,  et  aocusa^ 
tor  sui,  tractet  incentiva  vltiorum  i  qnomodo  et  in 
sermonei  etin  cogitatione,  et  In  calore  eorporis  aaepD 
loquatur,  et  cogiiet,  et  pQtiattir,  qiiod  non  vuit :  uolo 
dicerc,  faciat,  ne  sanctos  viros  tidear  aceusaire,  d6 
qiiibus  scriptum  est  :  Erat  ille  homo  verus  et  imtnacu* 
lulus,  justus  Dei  cuUor^  recedens  ab  omni  opere  malo 
(Job  1.1).  Et  de  Zachariat  et  Eiizabeth  :  EratH 
justi  amho  in  conspectu  Dei,  ambulanles  in  omnibus 
mandatis  et  justi/icationibus  Domini  absque  qnerela 
(  Licc.  1.6).  El  pntcopluin  est  Aposlolis  :  EstoUper^ 
fccti,  sicut  Paler  vesler  ccelestis  perfeeius  est  (  Mallh.  5* 
46 ).  Nunquaiu  aulem  hoc  Apostolis  impcraret,  nisi 
sciret  homiiicm  posse  esse  perfectum.  (b)  Nisi  furie 
ii:)c  dicainus,  f|uod  recedens  ab  oinui  malo,  cinenda' 
tioiicm  signiftcel,  et  de  erroribiis  piieriiise,  ei  de  viiiis 
lascivientis  setatts^  transilum  ad  correclioueni  utqiic 
Tiriutes ;  justitiaiii  qnoque  qnx*  in  Zacharia,  et  Eliz:r- 
bcih  pnrdicaiur,  foris  csse  ;  conciipisceniiam  vero 
qiiai  iiunc  habitare  in  membris  nostris  dicitiir^  ver- 
sari  inirinsecus.  Scd  et  Aposiolis  non  pneris  pra!ci«* 
piiur,  vcrum  jain  xtatis  robusi»,  ut  asbumant  |>et  fe- 
ctionem,  quain  ei  nos  confiiciiiur  inxtate  csscpeifccia« 
Nec  ha^c  di  cntes,  adulamur  vitiis ;  sed  auclnritatcm 
seiinimiirScripturanim,  g75  qiiod  nulliis  homo 
sii  absque  peccato,  sed  coiiciusit  Dcus  o:i  nes  sub 
peccaiu ;  ut  omnium  niisereator  ( Cal.  3.  22) :  absqiie 
eo  solo ,  qtd  peccatum  non  feeit ,  nec  inventus  est  dolas 
in  ore  ejui  ( hai,  55).  Uiide  ct  per  Salomonem  dlci- 
iur  :  quod  serpenlis  vcsligia  non  inveniantur  in  |)ctr:i 
(  Prov.  50  j.  Et  ipse  de  se  Dominus  :  Ecce^  inijuil^ 
venit  princeps  mundi  hujus;  et  nihil  in  me  iuvenit 
(Joan.  14.  30),  id  esi^  sui  operis,  suique  vesiigii^ 
Ob  hanc  causain  jubciur  nobis,  ne  exprobrcmus  ho- 
mini  reverienti  a  peccatis  suis,  et  ne  aboniinemur 
iEgypiium  :  quia,  et  ipsi  quondam  in  ^gypto  fuimus } 
et  de  liilo  ac  latenbos  Pliaraoni  civiutes  extruximos 
(  Deul.  i3 ) ;  et  quia  captivi  ducti  sumus  in  Babylo- 

(b)  Vides  superiora  dubitando  proponJ ,  non  pro  cerlis 
consiitui ;  nam  siaiim ,  quasi  retractans ,  illa  de  bominom 
perfectione  senteniia  qnomodo  acciiiienda  sit ,  cxi.Ucat< 
Ubi  vero  buiusmodi  loca,  et  exf^mpla  Pclagiani  iu  nasre- 
sim  suam  irahere  conati  sunt,  iribus  inicsris  libris«  tueluf 


el  calumniis  liberat.  Epistola  ad  Ctes'phoniem  num.  XIII. 
t  Quod  aolem  in  Scripturis  sancUs  mulii  jusii  appelleniur« 
ul  Zacharias,  et  ElizaDclh....,  et  roulti  quorum  nominibus 


t  Quod  aolem  in  Scripturis  sancUs  mulU  jusii  appelleniur« 
ul  Zacliarias,  et  ElizaDclh....,  et  rouUi  quorum  nominibus 
sacra  Scriplura  conlexu  est....,hoc  breviter  perstriniisstf 
sufBciat,  qiiod  iusii  aupellcutur  :  non  quod  omni  vitio  ea-* 
reant,  sed  quod  majari  parle  virtutum  eommendentur.  i 


1027 


SANCtl  HIERONYM^ 


im 


nem  lege  pecc^ii ,  quod  in  inembri»  fliostrift  moraba- 
iar.  Gumque  vidcreiiir  eslrema  desperaito»  imo  aperia 
confessio ,  omncm  liomiiiera  diaboli  laqueia  irreliri , 
conversus  in  se  Aposiolus,  imo  homo,  sub  cujus 
persona  Aposlolus  loquilur,  agit  gratias  Salvalori, 
quod  rcdemptas  sit  sanguine  ejus,  ct  sordes  in  ba- 
ptismo  deposucrit,  et  novum  Gliristi  assumpserit  ve- 
stiraeniuint  et  moriuo  veleri  homine,  natos  sit  homo 
iiovus ,  qui  dicat :  Mi$er  ego  Uomo^  qwi  me  Uberabii 
de  corpore  morlis  hujus  (Rom.  7.  24}  ?  Gralia$  ago 
Deo  per  Je$um  Oiri$ium  Dominum  no9lrum^  qui  me 
de  corpore  mortis  liberavil.  Quod  si  cui  non  videlur 
sub  persona  sua  hoc  Apo^lolus  de  aliis  dicore,  ex- 
ponat*  qiiomodo  Daniei,quera  justum  fuissc  novi- 
mu6  (a),  quasi  dc  se  dicat,  cum  pro  aliis  deprecalur  : 
Peccavimue ,  inique  fecimu$ ,  inju$te  ge$$imit$  ,  imfrie 
egimu$ ,  et  rece$wnu$ ,  ac  declinavimue  a  mandati$ ,  et 

^  judicii$  tui$ ,  et  non  audivimH$  $ervo$  iuo$  Propheta$  ^ 
^ui  toculi  $uttt  in  nomine  tuo  ad  rege$  no$tro$ ,  et  prin* 
eipe$  f  et  patres ,  et  ad  omnem  populum  terro!,  Tibi 
Domine  ju$tiiia »  nobi$  autem  confu$io  ( Dun.  3.  29, 
tt  $eqq, ).  Uhid  quoque  qnod  iii  Iricesimo  priiiio  Psnl- 
mo  dicititr :  Pcccatum  mewn  cognitum  tibi  feci^  et  ini- 
qmtalem  meam  non  abecondi^  Dixi :  Confitebor  adver$um 
me  injtt$tiiiam  meam  Domino  ,  ct  tu  remimti  impieta' 
tem  peecaii  mei.  Pro  hac  orabit  ad  te  omni$  $anctu$  in 
lempore  opportuno  ( P$al,  31.  5.  et  $eqq, ),  non  David, 
et  justo  viro,  el  (ut  simplicilcr  g79  loqoar) 
Prophctae ,  cujus  verha  narranlur,  sed  peccaiori  con- 
gruit.  Gumqiie  juslus  sub  pcrsona  fice.iiicniis  lalia 
profudisset,  a  Deo  mereiur  audirc  :  InteUigere  te  fa- 
dain^  et  docebo  te  in  via  hac  qua  ambulfibi$  :  confir' 
mabo  iuper  le  ocuto$  meo$  ( Ibid.  8 ).  in  tricesimo 
quoque  septimo  Psaimo,  cujtis  li:uliis  est,  In  comme- 

^morationein^  ul  doceat  nos  seiuper  pccratorum  nosiro- 
rum  mcmorcs  esse  dobcre,  et  agcre  pQeniicntinm  , 
tale  qiiid  legimus  :  Non  e$t  pax  OHibu$  mei$  a  facte 
j.cccatorum  meorum.  Quoniam  iniquitatc$  mcos  'elevatas 
i^unt  $uper  caput  meum^  qua$i  onu$  grave  gravata:  $ttni 
ftuper  me.  Corrupmtunt ,  et  putruerunt  cicatr\ce$  mew, 
a  facie  in$ipientiw  mecB.  Aglictu$  ^um^  e(curvalu$  $um 
u$que  ad  fineni  (  P$al.  37.  4.  et  $eqq, ).  Tolus  hic 
Aposioli  locus ,  ct  in  supcrioribus ,  ct  iii  eonsequcn- 
libiis,  imo  omnis  Epistela  ejusad  tl>nian()s,  uimiis 
obscurilatibus  involiita  est,  et  si  volucro  ciuicla  dissc- 
rere,  nequaquam  milii  tiniis  liber ,  scd  niagna ,  et 
miilta  eriinl  scribenda  volumina. 

GAP.  IX. — Quare  Apostolus  Pauliis  iii  eadom  ad  tto- 
manosscribil  Epistola :  Oplabam  ego  ip$e  anathema  e$$e 
a  Chri$to,  profralribu$  mei$  ac  propinqui$  juxtacarnem^ 
qui  $unt  Uraelitce ,  quorum  adoplio  et  gloria^  et  te$ta- 
menta^  et  legi$tatio^  et  cutiue,  et  repromi$$ione$  :  quo^ 
rum  patree ,  et  ex  qnibu$  e$t  Chri$tu$  iuzta  carnem  : 
qui  e$i  $uper  omnia  Deu$  benediclu$  in  $acttla ,  amen 

(a)  In  Commeniariis  in  hunc  locmn,  « Et  ccrte,  inquit , 
Ires  pueri  nou  peccaveranl,  nec  ejus  a^iatis  erani,  qiiando 
ducLi  sunl  in  Babyloneui,  ut  propier  sua  vitia  punirentiir. 
Ergo  quomodo  hi  ex  persona  populi  loquuntur,  sic  iliud 
Aposloli  legeodum  est,  »  ^'on  enim  quod  volo  hoe  ago,  scd 
quod  nolo  illud  operor. 


(Rom*  9.  3  et  $eqq.).  Roverii  valida  quxsiio ,  quo- 
modo  Apostolus  qui  supra  dixerat :  (iui$  no$  $epara' 
bit  a  caritate  Chri$ti,  tribulatio^  an  angu$tia^  an  pcrtc 
eutio,  an  fame$,  an  nudita$  ,  an  pericuium ,  an  gladiu$ 
(Ibid.  8.  35)?  Et  rursuin  :  Confido  autem,  quia  neque 
mor$^  neque  t>ita,  neque  Angeli,  neque  Principatu$,  ne- 
que  praseentia ,  neque  futura ,  neque  fortitudo ,  neque 
excel$a,  neque  profundum,  neque  alta  creatura,  poterit 
no$  $eparare  a  caritate  bei ,  quam  habemue  in  Chri$to 
Je$u  bomino  no$tro  {Ihid,  SS.  39),  nunc  sub  jurcju- 
rando  confirmet,  et  dicat :  Veritatetn  dico  in  Chritto 
Je$u ,  Ron  mentior ,  te$timonium  milii  perfuhente  con» 
ecientia  mea  in  Spirilu  Sancto,  quoniam  tri$titia  e$i 
mihi  magna^  et  coniinuu$  dolor  cordi  meo :  Optabam 
eium  anathema  e$$e  a  Chri$lo  pro  fratribue  fnei$ ,  et 
propinqui$  juxta  carnem ;  et  reliqua.  Si  enim  in  Deum 
tantx  est  cariiatiS,  ut  ncc  meiu  mortls,  nec  spe  vitr, 
ncc  perscculioiie  ,  nec  fame,  nec  hudiUKe,  nec  peri< 
culo,  nec  gladio,  possit  separari  a  caritate  ejtis ;  et 
si  Aiigeli  quoque,  et  Potestatcs,  ct  vel  prxsentia ,  tcI 
fuiura,  ei  omncs  cdelorum  Fortitudines ,  etexcelsa 
pnriier  ac  profunda ,  et  nnivCrsa  simtil  creatura  ci 
ingruat ,  quod  neqiinqiiam  potest  fieri :  tamen  non 
srparclur  a  carilale  Dci,  quam  habet  in  Ghristum  Je» 
suin  :  qux  est  isU  tanta  mniaiio ,  iino  inattdita  pru- 
dcntia,  ut  pro  caritate  Ghri>ti,  nollt  habere  Gliristum  ? 
Et  ne  ei  forsilan  non  crcdamus ,.  jurat ,  et  confirmat 
iii  Clirisfo,  et  conscicntlai  suae  testcm  invocntSpiri- 
ium  Sanctiim ,  se  habcre  tristitiam ,  non  leveni  ac 
foriuitam ;  scd  mngnam  et  incredibilem ,  ei  habcrc 
dolorcm  iii  cordo,  non  qiii  ad  lioram  pungat  ct  traiH 
soai,  scd  <l>ii  jiigiler  in  corde  pcrmaneat.  Quo  lendil 
ista  tiisiili:!?  Ad  quid  proficit  incessabilis  dolor?  Op- 
tat  anutlicma  cssc  a  Cbristo,  et  perirCy  ut  alii  salvi 
fiaiii.  Scd  si  consideremus  Moysis  tocem  rc^antis 
Deuin  pro  populo  Jiidxorum,  atque  diccntis  :  Si  di- 
mitti$  ei$  peccaium  $num ,  dimilte ;  $i  autem  non  vi$ , 
dele  me  de  libro  tuo  qu^m  tcripsiiti  (tiod.  52.  3i.  32), 
pcrspiciemus  euindcm,  et  Moysis,  ei  Paiili  crga  crc- 
dilum  sibi  grcgem  affecinm.  Paslor  enlin  bonus 
ponit  animam  suam  pro  ovibUs  sdis.  Mercennrius 
aulem,  cuin  viderit  lupum  venicntetn,  fugit,  quia  non 
sunt  ejus  uvcs  {Joan.  10.  ti.  12).  Et  hoc  ipsuin  e>t 
diccre  ;  Opiabam  analhema  e$$e  a  Chri$to;  et  dcte 
me  de  tibro  tuo  quem  $crip$i$ti.  Qiil  enim  delcn- 
liir  de  libro  viventiom ,  et  cum  jiistis  non  scri- 
boutur,  anatliema  fiont  a  Domino.  Simulque  ccrne 
Apostolum  quantx  carilatis  in  Christum  sit,  ut  pro 
ilio  cupiat  mori,  et  solus  pcrire,  duinmodo  omne  ili 
illom  credat  bominum  genus.  Perlre  aulem ,  non  {b) 
in  perpeiuum,  sed  imprxseniiarum,  Qui  enim  perdi- 
derit  animam  stiam  pro  Ghristo,  salvam  eam  facit 
{Matih,  10.  39).  Undc ,  ct  de  quadragesimo  lertio 
Psalmo  assumil  cxemptum  :  Quoniam  propter  le  mor^ 

(6)  Chrysostomus  tamen ,  quse  ejus  haod  salis  ooogroa 
scnlentia  videatar ,  H^to»  inquit ,  «k  fiumf  mxhw,  xm,  cM^ 

«a^^o(H;>«K  xoXdtfct,  IfiA^  -rou  tov;  ioutciovf  ohMImu.  <  Opiavit  10   ge* 

hennam  desceiidere,  »ternis(|tte  tradi  crueiatibiis,  dnui- 
niodo  Jud»i  saluteiu  conseouerenuir. »  HieroDymut,qiiem 
aiil  passim  secuii  sunt,  ex  Origene  accepit* 


1029  £PISTOLA 

.iifcamur  tota  iit>,  reputaU  Hunm  ut  <wtfs  ocdrionii 
(P«.  43. 33).  Vull  fliyg  ergo  Apostolus  perire  in 
came,  ui  alii  salveniur  in  spiriiu ;  suum  sanguinem 
fundere»  ul  muiionim  aninKB  consenreniur.  Quod  au- 
tem  anatliema  inierdum  occisionen^  sonel ,  muilis 
Teieris  Insiruroenii  leslimoniis  probari  poiest.  £t  ne 
levem  puiemus  esse  tristiiiam ,  et  modicam  causam 
doloris,  jungit»  ei  dicit :  Pro  frairibut  nieii,  et  pro» 
pinquiijuxta  camem.  Quando  propinquos  appeliat,  el 
frairesjuxla  carnem,  in  spiritu  a  seostendit  alienos. 
Quorum  eeU  inquit,  adoptio^  quas  significantius  Grxcc 
dicitur  vcoOwfo»  dc  quibus  quoudam  Dominus  loque- 
liatur  :  Fiiiut  primogenitue  meut  hraet :  £t ,  filioe 
genui.  et  exaltavi  {hai,  l.  2) ,  nuncdicit :  Fiiii  aUeni 
mentiti  $unt  itii/ii  (P$at.  17.  46).  £i,  qttorum  ghria^  ut 
de  cuuciis  geiitibus  eligerentur  in  peciiliarem  popu- 
lum  Dei  :  £t,  ^aontm  («flaiiiejtla  (a),  unum  iii  iitiera, 
atierum  in  spirilu  :  iii  qui  prius  in  carne  servierani 
cxremoiiiis  Legis  aboliix ;  postea  servireni  in  spi- 
rilu  maiidatis  Evangelii  sampiienii.  Et  (egislaiio ,  ad 
utrumqtie  respoiidet,  ei  novi,  ei  veteris  liisirumenli. 
Et  cuUui^  id  esi»  vcra  religio.  Et  repromiuiones ;  ui 
quidquid  rcpromissuin  esi  pairibiis,  complereiur  in 
filiis.  Et  (qiiod  omnibus  roajus  esl)  ea^  quilmt  Chriitus 
de  Maria  geiiiius  virgine.  Ei  ui  scirerous  quis  isie  sii 
Cbrislus ,  caosas  doloris  sui  uno  sermone  compre- 
beodii,  qui  est  super  omnia  Deus  benedietus  in  sa^uia, 
aiii«n..£l  iue  ianlus  ac  lalis,  ab  eis  iion  recipitur,  de 
quorum  siirpe  geiieratus  est.  £t  nibilominus  laudai 
judicii  veritaiem,  ne  scnienlia  Dei  in  propiiiquos  ei 
rraircs  siios  di&plicere  videaiur,  et  vel  austera  esse, 
vel  nimia.  In  quibus  igiiur  tania  fuerunt  bona,  dolei 
cur  nunc  laoia  mala  sinU  ^ 

GAP.  X.  Quid  velii  inteliigi,  quod  idcm  Apostolos 
scribii  ad  Golossenses :  Nemo  vossuperet,  votens  in  hu- 
mHitate  mentis  et  reUgione  Angelorum^  qum  non  vidit , 
ambulans  frustra  infatu»  sensu  carnis  suai,  et  nontenens 
caput^  €x  quo  totum  corpus  per  nexus  et  conjunctiones 
submimstratum  el  conpinctum  crescit  in  augmentum 
Dei  ( C0/0SS..2.  18.  19),  et  reliqua.  Iliud  quod  crebro 
diximiis  :  Et  siimperitus  sennone,  non  tamen  scientia 
(2.  Cor.  11.  6),  nequaquam  Paulom  do  bumilitate, 
878  sed  (6)  de  conBcienliae  veriiaie  dixisse 
eiiam  nonc  approbamus.  Profiindos  enim  eirecondi- 
Cos  sensus  lingua  non  explieai.  £i  cum  ipse  scDtiai 
quid  loquaiur,  io  alienas  aures  puro  npn  potesi 
ir^nsferre  sermone.  Quem  cum  in  vernacula  lingua 
lialieai  disertissimom  (quippe  Hebrsens  ex  Hebraeis, 
ei  ertidiius  ad  pedes  Gamalielis ,  viri  in  Lege  doctis- 
ffiini)  seipsum  iiiterpreiari  cupiens,  involvitur.  Si  aii' 
tem  in  Graeca  lingua  hoc  ei  accidit,  quam  iiutritus  in 
Turso  Giliciae  a  parva  aeuie  imbibcrat ,  quid  de  La- 
iiuis  dicendum  est ,  qui  vcrbum  de  verbo  cxprimere 

(a)  Pturiam  numero  praeler  graeca  exemplaria,  AugusU- 
m»  quoque  ei  Anibrosius  lefftJai;  quod  vero  vetos  ac  no- 
vuni  losirttineQium  Uier.  lulerpreuuir,  lameisi  mul- 
ios  ex  aotiquis  hal>eai  Odejussores,  suoi  quitHis  videatur 
non  esse  ad  Apostoli  menlem,  quod  veieris  populi,  seu 
Syoagog»  f.rarogaUva8  ille  enunierel ,  noo  Ecciesi». 

{b)  Vkl.  £pisi.  superior.  ad  Hedibiam.  Qusest.  XI. 
UMb, 

^8.  H18RONYIII  L 


GXXt.  1030 

conanies,  obscuriores  fatiuni  ejus  sententlas  :  et  ve** 
luli  herbis  cresceniibus ,  frugoin  sirangiitani  ubcrU* 
tem  7  Gona1>imiir  itaquc  iMpufpotffxix&i  sensus  evol- 
vere,  et  iricas  implicati  eloquii ,  suo  ordini  reddere 
aique  juncturse;  ut  simplici  stamine  verborum  fila 
decurranl :  puroque  sublegmine,  Aposiolici  sermonis 
iexiura  succrescau  Nemo  vos  superet ,  id  est ,  ncmo 
adversum  vos  braviuro  accipiat :  boc  eiiim  Graece 
dicilur,  x«Ta(pa6<viT6>  qiiando  quis  in  certainine  po&i- 
ius,  iniquitatc  agonotiietae,  vel  iiisidiis  magistrorum, 
€pcdUio9  ei  palmam  sibi  debitam  perdit.  Muliaque  bunt 
vcrba,  quibus  juxU  morem  urbis  et  provincix  suae 
faroiliarius  Apostohis  uiiiur.  £  quibus  (exempli  graiia) 
paiica  poneiida  siinu  Mihi  autem  parum  esi  judicari 
ab  humano  die  ( 1.  Cor.  1. ),  buc  esi,  An6  Mpvnhvn 
ifiipoi :  £i|  humanum  dico(Rom.  6),  hoc  esl,  «v^^iccvev 
Xiy» :  Et ,  cu  ic«rcM(pxn<r«  h/tSii,  boc  cst,  iion  ^ravooj  vos 
{t  Cor.  12)  :  et  quod  nunc  dicitiir,  finZglt  {t/jAnMw 
9pa€tviw  id  est,  nii//iis  bravium  acripiat  adversuni  vos» 
Quibus  ei  altis  muliis  verbis  usque  hodie  uluiilur  Gi- 
Uces.  Ncc  hoc  niircmur  in  Aposlolo ,  si  utalur  ejus 
linguae  consuetudine ,  in  qua  naius  esi  et  nuiriius , 
cuin  Virgilius ,  alter  Homeros  apud  nos ,  patri;e  sux* 
aequeus  consueiudinein ,  sceieratum  frigus  a|ip(*llct 
(Georg.  %).  Nemo  ergo  vos  superei  ac  daviiicai, 
880  volens  huiniliiaiem  liiiene  sequi ,  ei  {c)  Aii- 
geloruin  religionem  aique  culturam ;  ut  non  ser- 
vialis  spiriiuali  intelligenli» ,  sed  cxeinplaribus  fulii- 
rorum,  qua^  nec  ipse  vidit,  qui  vi»s  snpcrare  deside- 
rai,  sivevidet  {d)  (uiruroque  cniin  babelur  in  Gra*co) 
pnescriim  cum  iumens  ambulel ,  ei  incedat  inflaliis, 
mentisque  superbiam »  gestu  corporis  prxferat ,  Ikic 
enim  significat  i/teotniM^.  Frustra  auiem  inflatur  ei 
lumei  sensu  carnis  suae,  camaliter  cuncu  iiitelligens, 

(c)  Confer  GoromenUr.  in  Malthapum  cap.  V,  deqne 
Judaica  in  Aiigelos  reiigione,  PorphTrium  lib.  4.  de  Abcili- 
neotia,  OrigeDem  contra  Celsum  lib.*S.  TertuUiaQum  de 
PraescriptioDibus  cap.  45.  ubi  de  Simooe  ac  Cerioilio*  Pla* 
nissime  vero  Clemens  Alexaodruius  lib.  6.  Strom.  de  Ju- 

dafis  iradit,    ImIvoi  i«ivov  it&iuvot  t^  «ciy  YU^Mnutv,  o&s  Uifftvvim  Xb. 

«pcAovTK  d^ovf,  mI  i^fjjKrrtOMti.  iUt  unum  Deum  se  putantes 
cognotcere,  mm  intelltgunif  se  Angeios  atque  ^rchangetos 
adorare,  elc. 

[d]  ExplicatReatinus  editor,  ex  eo  qnodntrumqtie  tem^ 
pus  Grcca  vox  u>fmv  exprimat,  cum  sit  «fnti{uvo«.  Vide 
num  ejiis  vim  verbi,  el  forte  Hieronyiiu  raentein  propius 
asseculi  nos  stmus ;  neque  enim  UifLc*  aliud  quara  prae* 
ierilum  lempus  si^Dificve,  mioime  vero  ad  |ir»seiis  usur- 
ijari  un^uaoi  novimus.  Dupllcem  putamus  innui  Paulioi 
ioci  leciionem,  qiise  iisdem  tamen  e  veri)is  oriretur,  alte- 
ram  sdlicet,  qoam  liodieraa  exemplaria  prseferuni  Hfnm 
ifjt^xbtm,  alteram  Ufa  uvc)i<«TiMM,  sub  alia  tantumniodo  syl- 
hbarum  distinctiooe :  et  |.riorem  vidttt  neroioe  diffiieuie, 
aliam  vero  videt  ex  imperfecto,  quod  et  iustantis  vim  ha- 
beal,  sJgniflcare ;  »iv  enim  qiiod  est  frmtra,  ex  wwiv,  cum 
i{i(a«<6Mv  ex  Grec'£  lingu»  ingenio  coqjunctom,  periude  est 
ac  Umeoter  ambulaoi  ex  vana  gloria.  Hinc  verissime 
utrumque  iempus  in  Graeco  haben,  affirmari  rK)terit.  Nec 
dissimulamus,  quod  Au^slintis  Epist.  149.  aJ  Paulinnm 
num.  28.  tradii,  in  quibusdam  codicibus  omilti  negaudi 
particubm,  ac  legi  aute  vidit.  Quin  eliam  ejusiuodi  Latinos, 
et  Grsoos  Mss.  aliquoi  inveniri  sciinHS,  nee  diffliemur 
idem  abs  Uierouymo  inuui  potuisse  apud  quem  adco  pro 
videl,  legeodum  sit  vidit.  Sed  cum  Gra^um  ille  uuum  ap- 
pellei,  nec  tantam  in  eu  variaiionem,  qiianta  inter  negan- 
dum,  aique  affirmandum  est ,  videalur  notare  :  deniquo 
mauustemere  ejus  verbis  noii  sit  iuferenda,  satlus  iuud 
Uif«  seu  poiius  i^,  augmento  quod  facile  librarii  iudUxe- 
rint,  demplo,  jttvtikfotc&vv  innui  cooiicimus.  Profecto  rainiuit) 
omuium  audicndus  Hrasmus,  qui  S.  Docloris  meotem  noo 
assecolua,  dc  suo  legc rat,  sive  audivit. 

(Trente-trois.) 


(^31  SVNCTI  nieRONTMl 

el  iraditioDum  ludjiieaniiii  deliramenlt  perqnirens , 
ei  non  lencn»  capnl  omnimD  Serlpiwnnim,  illod  do 
qno  Bcriptnm  est  :Cfl|wi  mri  CM$tu$  ett  (i  Cor. 
f,  5;  Ephe$.  f.  ««  4  «i  5;  Cola$$.  i  ).  Caput  aulem 
:ic  principium  lotins  corporis.  eoruinque  qui  cre- 
dunt»  el  omnis  inteliigenli»  spirituaKs.  Ex  quo  capile 
eorpus  Eccleslae  per  suas  conipages  atque  juncluras 
viulem  doctrinae  coBlcstis  accipit  saccum ,  ut  omni.-i 
INiulatim  inembra  f^eientar ,  et  per  occultos  vena- 
rum  mcatns,  fundalur  del^calus  sanguis  ctl>ornm ,  el 
tiiinistretor  alque  sncerescat,  imo  teneaCnr  lemperan- 
tia  corporis,  vt  de  fonte  capiiis,  rlgaii  artus  crescanl 
in  perffeclionem  Dei ,  et  impleatur  Salvaioris  oralio  : 
Fflfar  vdto,  ut  $lcut  ego,  et  tu  unum  $Kmu$ ;  $k  et  i$ti 
in  nokh  unum  $int  (Jom.  i7.  21) :  ut  postqnam  nos 
Christus  iradideril  Palri,  sit  Dcus  omnfa  in  omnlbus 
(i.  Cor.  i5.  IS).  Ta!e  qnid,  et  in  wbis,  el  in  sciisi. 
bus ,  ei  In  genere  locotionis  obscurissiine  scribit  ad 
Epbesios,  Yeritatem  autem  loquentee  in  eariiate,  cre^ 
$eamu$  in  illo  per  ofnnia^  ^f  e$t  caput  Chri$tu$,  ex  quo 
totum  eorpue  eompaetum  et  connexum  per  omnem  jun-' 
eturam  $ubmini$trationi$ ,  $eeundum   operalionem  in 
meneuram  [al.  menittrd]  uniu$cuju$que  membri ,  «- 
gmentum  eorpori$  faeit  tn  mdxficalionem  $ui  in  earitate 
{Ephee.  4.  15. 16).  Super  quo  el  in  Commentariis 
ejusdem  Epistol»  plenius  diximns.  Loquitur  aatem 
uui?ersaconlra  eos,  qui  credenics  ei  Judxisin  Do- 
minum  Salvaiorem ,  Judaicas  c«rcmonias  obserTare 
ciipiebanl    Super  qua  re  el  in  Aciis  AposloIorom 
ggf  non  (Cap.  1 5)  parva  quaeslio  concitau  csU  Unde 
et  supra  Paulus  ait ,  de  liis  qui  magistros  Legls  esse 
se  jacl:int  :  Nemo  to$judicet  in  eibo  et  poiu  (Colo$$. 
1. 16),  qtiasi  alla  munda  sint ,  alia  Immunda  ;  aul  ln 
parte  diei  feiti,  ut  alios  dies  fcstos  putent ,  alios  non 
fesios  (o)-  Nobis  enim  qui  C  iristum  credimus  resur- 
gentem ,  Jugis  ,  ot  a:tcnia  fcsliTlUs  est.  Aut  in  parte 
neomenimt  l)oe  est,  Calendamm ,  et  mensis  novi, 
f|uando  decrescens  luna  finittir,  et  noctis  umbris  te- 
gitur.  Christianorum  enim  lumen  aeternum  est ,  et 
semper  Solis  justiti»  radtfs  lUustratur.  Aut  in  parte 
sabbai&rum^  ul  iion  faciant  servilo  opos,  et  onera  non 
portent»  qnia  not  snmns  Christi  liberUte  doiiati ,  et 
ooen  peccalorom  portare  desivimus.  Bme,  inquit* 
onuiJa  iiiti6ra  'tunt  futurorum ;  et  imagines  ventune 
felieiUiis,  ut  io  quibus  Judaei  haesiunt  juxU  litleram, 
et  tencntur  In  lerra ;  tios  joxU  spiritum  transeamos 
ad  Christum « qui  ad  disiinctionem  umbrarum  ,  nunc 
corpus  appellatiir.  Quomodo  enim  in  eorpore  Terius, 
ft  \n  corporis  umbra  mendacium  t  sic  in  spiriluali 
intelligeiitia  mundus  omnis  (b)  cibus ,  et  potus ,  et 
tou  festivius,  et  perpetus  Caleudae ,  et  aeterna  re- 
qaies  exspecunda  est.  Qnaerimus  qukl  diecre  volue- 
rit,  tn  hemUtaie  etreligione  Angetorum,  aut  quem 
Kensum  babeat.  Ex  quo  Dominus  locutus  est  ad  disci- 

(a)  U  Origenes  tomo  contra  Celsum  8.  ploribos  probat. 

vif««.  et  ^tito Infirabew^ev mI  Ali«Xiinf  irtbton^aa  pi^, 

^  (b)  Tcrtullian.  lib.  5.  contra  Mardon.  cap.  19.  ^tfjwjs 
//itol,  quiex  vi^ombm  Angcttds  dieebant ,  cibl$  abtii' 
neaaum. 


tm 

Swrgke^  eamm  kiue  (loau.  14.  31)  :  Et,  lle- 
llfi^iieAir  vobis  domu$  we$tra  demta  (Uauh.  23.  38) : 
Et,  Loeue  in  quo  Dominue  erueifixue  e$t ,  $pirituatilef 
jEggptue  eoeatur  et  Sodama  (Apoe.  ii.  8),  omnis  in- 
daicarum  obserrationnm  cuHura  defttnieu  est,  el 
quascumque  offeront  Tictimss,  non  I>eo  offerant,  sed 
Angdis  refugis  el  splrilibus  immundis.  Nec  mimm, 
si  boc  p(ist  passionom  Domini  fadant,  cnm  per  Amos 
quoque  PropbeUm  dlcalur  ad  eos :  Numquid  hoetiae 
et  vietimae  obtuli$ti$  miki  quadraginta  aatue  m  deeerto 
domu$  Itraei;  et  a$$ump^^$ti$  tabemaeutum  Moloek^ 
et  $idu$  dei  veetri  Rempham,  figurae  qua$  fedsllj,  ut 
adoretie  ea$  (Amoe.  5.  25. 28)  ?  Qiiod  pleuius  in  coo* 
cione  Judaica  Stephanus  Mariyr  cxponens,  et  rcTol- 
Tftns  hisiorisra  veierem,  sle  locotus  est :  Et  oitulum 
feeeruntin  88S  ^''^u*  <^>St  etobtulerunt  ho$tia$idotOf 
et  Uetabantur  in  operibue  manuum  euarum.  Conwereue 
autem  Deu$ ,  tradidit  eo$ ,  ut  eolerent  mititiam  ccHi : 
eieut  ecriptum  e$t  in  iibro  PropheUtrum(Act.l.  41. 43). 
Miiitia  (I)  autem  coeli,  non  tantum  sol  appellatur,  et 
liina,  et  astra  rutibniia ;  sed  et  omnls  Angetica  mul- 
tiludo,  eonimqoe  exercitns,  qui  Hebralce  appcllantnr 
sxnioTa,  id  est,  viHutumt  slve  «eerctfttsm.  Unde  et  in 
Evangelio  Juxu  Lucam  legimm  :  Et  euhito  facta  esi 
cttiN  Angelo  mnititudo  militiw  eeete$ti$f  iottdantium 
Deum  et  dicentium  :  Gtoria  in  aUi$$imi$  Deo  tt  in  terra 
pas  honunibue  bonm  voluntati$  (Lue.  2. 15.  24).  FacH 
enim  Deus  Angelos  suos  spiriios,  et  nitnistros  suos 
Ignem  areniem  (P$al.  i05).  Et  nt  sciamus  sempcr 
eos ,  qui  colebant  idola ,  licet  in  Templo  liosiias  tI- 
derentur  offerre,  non  Deo  eas  oblullsse,  sed  Angelis, 
per  Ezechiel  plenius  discimos  :  Dedi  ei$  ju$fificationf$ 
non  bona$t  et  prmcepta  non  bana  (Exeeh.  20.  2$).  Non 
enim  sanguiuem  hireonim ,  aut  tanronnn  qmerit 
Deus;  sed  sacrificlum  Deo  est  spiritus  contribubtvs, 
cor  cotttritum ,  et  hnmiliatum  Deus  non  despicit 
(  P$al.  50 ).  Ct  propierea   qni  vitulum  fecerant  in 
llorcb,  ct  colucRint  sidus  dei  Rempbam ,  de  qno  In 
PropheU  Amos  plenios  disseruimus,  adoravemnt 
({«•uras,  qoas  ipsi  fecenint :  et  tradidii  eos  Deus ,  ut 
scnrlrent  militlaB  coeli,  qn»  nunc  ab  Apostolo  dlcitur 
religio  Angelomm.  Pro  humidtate  in  Graeco  twincvo- 
ffKoxmi  legiliir,  id  est|  humiUtae  menti$,  sWe  iensiis. 
Vcre  eitini  humilis  sensos,  et  mtseranda  superstiiio, 
Deum  credere  hirconim  aique  uuromm  sangutne 
delectari,  et  nidore  Uiymiamatis,  quem  sappe  hoinines 
declinamus.  Quod  avtem  scqnitur  :  Si  mortui  esfti 
cum  Chri$tOt  ab  elementi$  mundi,  quid  adhue  tanquam 
vivente$  m  mundo  decemiti$  f  ne  tetigeritie,  neque  gu- 
$iaveriti$  ,  neque  contreetaveriti^  :  qum  $unt  omnia  m 
JM£eri(ttm  tpso  u$u ,  $ecnndum  prmeepta ,  et  doetrinat 
Aotttinttm,  qum  eunt  rationem  qmdem  habenHa  eapien- 
tim^  in  $uper$titione,  et  kttmiUtaie^  et  (c)  adnon  par- 
eendum  corpori ;  non  in  honore  aiiquo  ad  eaturitatem 
earni$  (Colo$$.  2.  20  ei  $eqq.),  hunc  nobis  babere  sen- 

(c)  Aliier  ,einonad  parcendum ,  juxu  Yul^alam. 

(1)  Coelestes  orties  anima  atque  intefligeaua  i>r«ditos 
Hehrai  doctores  opinsU  sant ,  ul  ex  Rsbbl  Movse ,  David 
Kimdiios  In  Psalm.  49.  exuonll.  Noll  iiwiper  Judaei  eoeb- 
eola^,  de  ^iiibus  io  Cod.  Theodostono.  Reeole  snperiorein 
proxlmc  Notaou 


1033 

siim  videttir.  CnrrMHiis  per  singula, 
tctiriutem  fiensanm  atque  verfoornm ,  Cbristo  resa* 
ninle,  pjindamus.  Si  baptizati  esUs  iu  Cltristo,  et 
cnm  Cliristo  in  liaptismate  consepulti ,  mortui  autem 
nb  elemenlis  hujos  muiidi,  pro  eo  qiiod  est  elmenA$  ; 
cur  meciim  non  diciiis,  Mihi  autem  absH  gUman^  nisi 
iti  cruce  Dowim  noUri  Je$u  Ckrieii :  per  quem  mtAt 
mMndui  erueilixui  esl,  et  ego  mundo  {Gaiai.  6. 4)7  nec 
audisiis  Dominnm  dicentem  ad  Patreni :  De  mundo 
non  iunl :  »eui ,  ei  ego  non  ium  de  mundo ,  et  mun« 
dns  odtt  eos,  quoninm  non  sont  de  miindo ;  sicut  el 
ego  iiM  sum  de  mundo  (Joait*  i7.  16,  ei  15. 19). 
Sed  e  eontrario  quasi  viventes  in  mundo  decemiiis, 
ne  tatigiiiriiis  corpiis  liominis  moriui ,  nec  Tcstimen- 
lum ,  nec  scabelkim  in  quo  sederit  mulier  men- 
siruata  :  neque  gttstareritift  camera  suillam,  ei  lepo- 
mm^  et  sepiarum,  ei  l»liginuin,  mureMe,  et  aiiguillae, 
et  unirersoram  piscinm,  qui  squainas ,  et  peniiulas 
non  iiabeni :  qu»  omniii  In  corroptionem ,  et  interi- 
tum  snnt  ipso  uso,  et  stercore  dlgeruiiuir?  Eica  enim 
tentrif  ei  uenter  eieii ,  Et ,  Omne  quod  intrat  per  o<, 
itoii  eoinqmMit  kominem  ;  ud  ea  qum  de  nohii  exeunt 
(l/auA.  15.  I! ;  ei  Marc.  7.  15).  Seeundum  praicepla, 
liiqitit ,  et  doeirinai  kominum  ;  secondum  iUud  quod 
Isaias  loquilur :  Popului  tdc  labui  me  konorat ,  cor 
autem  eorum  tonge  at  a  me  {Ita.  29.  i3>.  FruOra  au' 
tem  colunt  me,  docenlee  doetrinoi  Aomintnii,  et  prw'' 
repta  {Mattk.  15.  8.  9).  Dnde,  et  Doininus  corripit 
rbariaieos,  dicens :  Irrilum  feditii  maudatum  Dei,  ut 
tradilionei  oeetroi  itattieretii.  Deui  enim  dixtl ;  Honora 
fMtfran,  et  matrem ,  et  qni  maledixerit  patri  vel  matri , 
werl#  moriatur.  Fos  auiem  dicitii ,  ^'cmn^iis  dixerit 
patri  vel  matri ,  miaius  quodcuntque  eU  exme^  tibi 
froderil :  et  non  konorifcabit  [al.  AonoH/icavtl]  palrem 
mum  aut  matrem ,  et  reliqua.  Quibiis  infert ,  Et  irri- 
tum  fecitlii  mandatum  Dei ,  propter  tradilionci  valrai 
{ Ibid.  V.  4.  5  cl  6 ).  QuanUe  traditiones  Pharisxo- 
rwn  884  *^"^  4^^  ^'^'^  vocant  (a)  acvrtf^cis, 
et  quaiu  aniles  fabuLe,  evolvere  nequeo.  Neque  eiiiin 
librl  patitur  niagnitudo,  et  pleraque  tam  turpia  sunt, 
ot  embeseam  dicere.  Dicam  tamen  unum  in  Ignomi- 
nlam  geiitis  iniinicx.  Prxposiios  liabent  synagogis 
sapieiitissimos  quosque,  faedo  operi  delegatos ,  ut 
sanguinero  virginis,  sive  menstruatx,  muiidum ,  vel 
immundum,  si  oculis  discernere  non  poiuerint,  gustu 
prolienl  [al.  prmiibeni],  Pneterea  quia  jiissnm  est,  ut 
dielMis  sabbaioruin  sedeat  unusqiiisque  in  domo  sua, 
et  non  egrcdiatur  {Exod.  16.  29) ,  neque  ambulet  de 
loco  In  qiio  habilat;  si  quando  eos  juxta  liiteram  co- 
perimus  arctare,  ut  non  jaceant,  non  ainbulent,  non 
steiit,  sed  taatum  sedeant,  si  veiint  prxcepia  servare, 
solent  respondere,  ei  dicere  (b) :  Barachibas,  et  Si- 


EPISTOLA  CXXi.  i%u 

et  ob-     meon,  el  HeUel  magistri  nootri  tradiJerunt  nobis,  ut 


(a)  Yitlose  legeranl  vetosliores  edili  ipntf»4fni,  He- 
braieo  aulem  voeabulu  ITrSVD ,  Hisiiajoth ,  qui  ti.ialus  est 
lil)ri ,  quo  iri»iuis  buas  Iradiiiones  Jain  tuin  oullegerant 
Pbarliuet,  Gnecuiii  nispoatJei  iwxiii^ui^  queuiadmodum 
oliao:  ia  JuriUuiaui  Novclla  146.  uiiiicu|)aiur. 

(b)  Viciorius  |>ot>t  £r;unn.  Rub  abika  et  Simeon  et  BiUe  ^ 
quo  oriori  iiomine  inaxiiue  peccalum  ab  eis  Hartiaujeus 
contencUl.  Iliiume  auteiii  aniiuadverlil  ijromiscoe  abanii- 
quis  vocari  et  Bor  actUban,  et  Ratakibanf  quin  hiinc 
l(«um  Hierooynol  locum  ubi  reeiut  Agobardus  eootra  Fe- 


bis  mille  {c)  pedes  arobolemus  in  sabbato,  ei  cxtera 
istiusmodi,  doctrinas  bominum  pra:ferentes  doctrin» 
Dei.  Non  quod  dicamus  sedendum  seniper  csse  in 
sabbato,  etdeioco»  inquo  quis  fuerit  occupalus  (d) 
peniius  non  recedendum;  sed  quod  id  quod  iropossi- 
bile  Legis  est,  in  quo  infirmatur  per  carnem,  spiri- 
tuali  observatione  complendum  sit. 

Sequilur  :  Qum  iunt  rationem  qttldem  liabentia  ia- 
pientia»  Hoc  luco,  quidem,  cpnjunctio  superflua  est : 
quod  in  plerisque  locis  proptcr  imperitiam  ariis 
Graminatica:  apostolum  fecisse  reperimus.  Neque 
eulm  seqiiilurs€d,  vel  alia  conjunclio,  qux  solet  ei 
praepositioni,  ubl  quidem  posiiuiii  fuerit,  respondere. 
Videntur  igiiur  observationcs  Judaicx  apud  imperi- 
los,  et  vilem  plebeculam,  imaginem  habere  rationis, 
bumanffiqiiesapieniix.  Unde,  etductoreseorum  vfoi, 
lioc  est,  lapienlM  vocniUur.  Et  siquandocertis  diebos 
iradiiiones  suas  885  exponunt,  discipiilis  suis 
solentdicere,  «t  «ofot  (e)  Ztvxipannv  id  est,  iapientei  do- 
cent  Irodfltones.Proitiperi/tlioRe  iu  Grxco  i$gXo$pviw(tt 
positum  est ,  hoc  est ,  faUa  religio  :  et  pro  humiliiau 
TKirttwf^e^ni,  quas  magis.virtutem  soletsonare,  quam 
vitium.  SedhiCTtcirtcvo3»^4fcy,  sic  est  inteHigendum, 
quod  buniilia  sentiant  atque  terrena,  A*fii^te  auteni 
«A/ueT9f,  cujus  nomen  Laiinus  sermo  non  explioat, 
apud  nos  dicilur,  ad  non  pareendum  corpori,  Non  par- 
Guiit  Judxl  corporibus  siiis  in  assumptione  ciborum, 
coniemnenies  interdum  qua:  habeut ,  et  quaerenies 
qu»  non  habent.  Exquanccessitale  debllilates  Inler- 
dum,  et  morbos  contrahunt.  Nec  honoranl  semet- 
ipsos,  cuin  omnia  munda  sint  mundis  (fti.  1. 15), 
nihilque  possit  esse  polluium,  quod  com  gratiarum 
actione  percipitur,  et  idcireo  a  Domlno  sit  creatum, 
ut  saturitate,  et  adimpletione  carnis,  bomanos  artus 
vegeiet  atque  sustentet.  Elementa  autem  mundl,  a 


licem  cap.  X.  Rdb  Jckdfom  legit,  tametst  Rarachiam. 
Massonus  ediderii.  S.  quoque  Epiphanius  («miiim»,  et 
Maimipfo ,  Imo  et  simpllciter  4»^»  vocat.  Vldriterea. 
aV.  et  XII.  XXXIII.  ubi  quaBdani  de  eo  diountur ,  que 
cum  his  oonUilisse  non  poeoitebit.  Nec  aliter  &ctum  abs 
Hierooymo ,  qui  etJam  absolute  ^ldban  vocat  In  Isatam  lib. 
3.  cap.  8.  smnai,  inqult,  el  Hitlel^  ex  qmbui  orli  eunt 
scribee  H  Pkarisan,  quorum  iuicepit  tcludam  Akibas^  quem 
ma^istrum  Aqwlm  proieiuti  autumant.   Ad  guem  locura 

{»lura  de  alils  duobus  nngi^ris  Simeone  et  Ileyel  cooui» 
imus.  Interim  ma^jis  ipse  MartiaoflMis  peocat ,  qui  Heitei , 
subsiiluit  pro  quod  nos  emendavimus  ex  Mss.  et  vetemm 
testimoniis  aiU>i  suo  loco  redlandis. 

(c)  Intellige  bis  mille  passus,  ex  sentenlia  quippe 
Hebraecrum ,  quam  etiam  Orlgenes  laudat  llb.  4.  m^  if^ , 
bis  mtlle  cubitos,  li«xiU«K  «4^««,  sive  ul  RulBnus  verut  , 
iliiO  miUia  utnarum  eontinet  iter  sabbati :  uode  etiam  in 
libro  Juris,  qui  inserihiUir  sebole  Lechetk  Tract.  22.  c.  de 
Sabbaio,  iUr  duorum  milUum  passiuan  mediocrium  ter- 
minui  eonsiiUiiiur.  Passus  itaque  mlnor ,  et  cubitus  pro 


eodem  sumitur  a  plerisque:  Uieroovmus  vero  cul)ilos  ipsos 
pedes  inierpreUiiur.  Nunc  etiam  Ulud  ijiacet  adiieciere , 
nioduli  hujus  definiUonem  ex  Jomo  3.  4.  peti ,  ubi  inter 


Arcam ,  et  poiMilum  bis  miile  cubiU)rum  iotervallum  esse 
prxcipitur ,  unde  traditiooem  de  Sabbati  ithipre,  sic  alii 
cxplicaui  ex  Rabbinis»  ui  soilicet  eo  tantum  dle  ad  Arcam 
accedere  licuJssel. 

{d)  Deerat  vox  penitUMf  quam  ex  Mss.  et  veUisiiorl 
ediliooe  sufrecimus. 

|e)  Ceiebreexodinm,  qnnd  HebralcedionntD^DSn,  171 
tradunt  iOfner^fi:  unde  Graace  i^m^w,  vel  ' 
pcssime  enim  hraam.  tvmfAviH' 


lOlS  SANCTl 

quibus,  (a)  imo  qiiil)iis  moflQi  «101089  ^t^  Moysis, 
etomne  velus  Instrumentum  intelligeRdom  est :  qui- 
bus  quasl  elemeutis»  ei  religionis  exordiis  Beam  disci- 
mus.  Quomodo  enim  elementa  appellanlur  litterx, 
per  quas  syllabas  ac  verba  coiijungimus ,  et  ad  le« 
xcodam  orationem  longa  mediiatione  procedimus : 
ars  quoque  Musica  liabet  elementa  sua ,  et  Georoe- 
iria  ab  elemeniis  incipit  linearum,  et  Dialectica  atque 
lledicina  babent  «VeeyMyflec  suas  :  sic  elementis  Tcteris 
Tesiamenli,  ut  ad  Evangelicam  plenitudinem  veniat, 
sancti  viri  eruditur  infantia.  Unde  ceniesimus  deci- 
mus  octavus  Psalmus,  et  omnes  alii  qui  litteris  pra:- 
notantur,  per  Ethicam  nos  ducunt  ad  (6)Tbeoricam, 
et  ab  elementis  occidentis  litierae,  quae  destruitur , 
transire  faciuni  ad  splriium  vivificantem.  Qui  ergo 
inundo,  el  elemeniis  ejus  moriui  sumos ,  non  debe- 
inus  ea  observare,  quae  muiidi  sunt ,  quia  in  altcro 
itiiiuiin,  in  altero  perfeclio  est. 

GAP.  II. — Quid  sit  quod  idem  Apostolus  ad  Thes- 
Kalonicenses  scribil :  Niu  diueuie  886  f^^'' 
jyrlmum,  et  revelalM  fuerit  homo  peceati  ( t.  Theu»  2. 
3 }  et  reliqua.  In  prima  ad  Thessalonicense:»  Epislo- 
la  scripserat :  De  temporibui  autem,  et  momentis^  fra- 
tres  non  neceese  habetis  ut  scribam  vobie  :  ip$i  entm  dh 
ligenter  icilii^  quia  dies  Domini  sicut  fur  in  nocie,  ita 
veniet.  Cum  enim  dixerint ,  pax^  et  securitas  :  tune  re  - 
pf  n/tiitt4  ilUs  instabit  inleritus,  sicut  dotor  in  ulero  ha- 
bentis,  et  non  elfugient  (i.  TAeis.  5.  i.  seqq.),  Supra 
enim  ad  eos  scripserat :  Boc  vobis  dicimus  in  verbo 
Dominit  quia  nos  qui  vivimus,  qui  residui  sumuSf  in  ad- 
ventu  Domini^  non  prasveniemus  eos  qui  dormierunl : 
quoniam  ipse  Donunus  in  jussu,  et  in  voce  Archangeii  , 
et  in  tuba  Dei  dacendel  de  ccelo^  et  mortui  qui  in  Chri- 
sio  ninl,  resurgent  primi,  Deinde  nos  qui  vivimus,  qui 
relinquimwr^  simul  rapiemureum  illis  in  nubibus  obviam 
Christo  in  aera,  et  sic  semper  eum  Domino  erimus.  Itw- 
qns  consolamini  invieem  in  verbis  istis  {Ibid,  4.  i4.  et 
sqq,),  Quod  audienles  Macedones,  non  intellexerunt, 
«|uos  secum  viventes,  Apostolus  vocet,  et  qui  dican- 
Mr  residiii,  qui  eom  illo  rapianiur  in  nobibus  obviam 
i:omino,  sed  arbitrati  sunt ,  dum  adhuc  essent  in 
rorpore,  et  anteqiiam  gustareni  mnrtem,  Cbristuro 
iu  suamajestate  venlurum.  Quod  Apostolus  audiens, 
rogat  eos ,  et  adjurat  per  adventum  Domini  nostri 
Jestt  Cbristi,  utnon  cito  moveantur:  neque  per  spi- 
rituro ,  neque  per  sermonero  ,  neque  per  Epistoiam, 

[a]  VHiose  editi  vetusUores,  a  quibus  censepuUi,  imo 
qttibus  nwrlui 

(b)  Per  Ethicara  oos  duci  ad  Tbeoricen ,  sive  ex  Mo- 
rali  ad  Inspeciivam ,  qaae  in  sola  coniemplaiiooe  versalur, 
proAcere ,  alibi  ex  occasione  hujus  118.  Paahni  Hlerony- 
iiius  docuit,  precipue  vero  in  Epistola  ad  Pauiaai  de 
Hebraice  Alpbat>eto ,  ubi  conlra  vulgatuin  errorem  osten- 
ilimus  ex  Origcnis  testimonio  penes  antiquos,  tGenerales 
(li&d|liaas,  qoibos  ad  rerum  scienliam  pervenitur ,  tres 
este ,  quas  Graeci  Ethicam ,  Phystcam .  et  Theoricam 
aDpellaveruat ,  nos  dicere  possumus  Moralem,  Naturalem , 
ta*  lospecUvam ,  qua  sopergressi  visibilia ,  de  diviois  ali- 
quid  et  coelestilius  conteropraQiur ,  eaque  sola  meole  iu- 
luemar.»  Interim  pro  Theorica  hoc  quoqoe  in  loco 
vulgali  Ubri  omnes  l^erant  rheologiamf  quem  errorein 
•^liaip  absque  Mss.  siilfragio  emeodare  non  duLitavimus 
v\  Hleronymi  seoso  .  quem  iu  iaudau  :»d  Pauiaia  epistola 
uique  aiibi  iaiius  eipiicamus.  Confer  st  iubcl  etiam  Com- 
w.*nlario8  in  Kodesi:isteni  cap.  I. 


BI£»ONTIIi  m 

tanquam  ab  eo  scripiam ,  qaasi  insiel  dies  I>omiiii. 

D008  autem  esse  adventus  Domlm  Silvatoris,  et 

omnia  Propheumm  doeent  Tolomina,  et  Evangelie« 

rom  fldes  :  qaod  primam  in  harollluia  veaerit ,  t\ 

postea  sit  veniiinis  in  gloria,  ipso  Domiiio  protesUn- 

te,  qum  ante  consammationem  muodi  veniara  sint, 

et  qaomodo  venturus  Anlichrisius,  qaando  loquitur 

ad  Apostolos»  Cum  videritis  ubominalianem  desoiatioms^ 

qum  dicta  est  a  Danieie  Propheia,  siantem  in  loeo  «m- 

cto ,  ^iif  let^,  inuUtgat,  tunc  qui  m  Judam  «im/,  fu^ 

giant  ad  montes,  et  qui  in  tecto,  nan  deseendant  iqllere 

aliquid  de  domo  sua  {Matth.  U.  15.  «f  seqq.  an.  D 

9 ) .  (c)  Et  iterum  :  Tunc  si  quis  mMj    gg^    disent, 

ecce  hie  Christus  aut  iitie,  nolke  eredere.  Surgent  enim 

Pseudoehnsii,  et  Pseudoprophetes,  etdabunt  tigna  ma- 

gna,  et  prodigia ,  iia  ut  in  errorem  inducaniur,  st  fieri 

polesi,  etiam  eUcti.  Eece  preedixi  vobis.  Si  ergo  dixerint 

vobis,  eeee  in  deserto  est^  nolite  eaxre ,  ecu  in  penetro' 

libus,  nolile  credere.  Sicut  enim  fuigur  exit  ab  (hienU, 

el  paret  usque  in  Occidentem^  ita  erit  et  adventus  FilH 

hominis,  Ac  deinde  ;  Tunc  apparebit  signum  Fiiii  ho- 

minis  in  cceto,  {d)  el  videbunt  FiHum  homittisvementem 

in  nubibus  cceli  cum  virtute  multa ,  et  majeHau.  Et 

miitet  Angeios  suos  cum  tuba,  et  voce  magna ,  et  «0«- 

gregabunt  elecios  ejus  a  quatuor  ven^  a  aummo  cetlo- 

rum  usque  ad  terminos  eorum  {Ibid.  23.  et  seqq.).  Rnr- 

sumquede  Antichristoloquilorad  Judaeos:  J^o  veni 

in  nomine  Patris  mei  ^  et  non  credidistis  miki.  Si  atius 

venerit  in  nonnne  suo,  iitum  susdfnetis  {Joan.  7.  45). 

Igitur  Tliessalouicensium  animos,  vel  occaslo  non  in- 

telleciae  Epistolae,  vel  ftcta  reveiaiio ,  qaae  per  so- 

mniuin  deceperat  dormientes,  velaliquorumconject»* 

ra,  Isalae,  et  Danielis,  Evangeiiommqoe  verba  de  Anii* 

cbrisio  praenuntianiia,  in  illud  lempas  inlerpretaniium 

moverat,  atque  turbaverat :  at  in  majestaie  sua  tune 

Christum  sperareni  esse  venturum.  Gui  errort  mede-» 

tur  Apostolus,  et  exponit  quae  ante  adventum  Cbri- 

sti  debeant  praestolari ;  ut  curo  illa  facta  viderint : 

tuiic  sciant  Antichrlstaro,  id  esi,  bominem  peccati,  el 

iiliuro  perditionis,  qui  adversatur,  etextoltitur  sapra 

orone  quod  dicilur  Deus,  aut  quod  colitur;  iu  at  in 

Templo  Dei  sedeat,  esse  venturum.  Nisi,  inquit,  ve- 

nerit  discessio  primum,  qnod  Gnccedlcilur  ««ovToeffte, 

lU  omncs  gentes  quje  Romano  imperio  subjacent, 

recedant  ab  eis,  et  revelaius  fuerit,  id  est ,  ostensus, 

quem  omnia  Prophelarum  verba  pRenuntiant ,  hoino 

peccati,  in  quofons  omnium  pecc:iloruin  est;  et  liliits 

perditionis,  Id  est,  {e)  diaboli ;  ipse  esl  eniin  univer^ 

sorum  perdilio,  qul  adversatur  Ghristd ,    888    ^^ 

ideo  vocatur  Antichrisius  :  et  extolliinr  supra  omnc 

quod  dicitur  Deus,  ut  cunctarum  gentiam  dtiOs,  sive 

probatam  oinnem,  et  veram  rcligionem  sdo  calcet 

{c)  Addit  Yiciorius  ex  Brixianis  codicibus,  el  qui  m 
agro ,  non  revertaiur  tollere  tunicam  suam, 

{d)  iLerum ,  atque  ex  iisdem  Mss.  et  Evang^lii  textu 
addit  idem  Victorius ,  et  tunc  plgngent  omnes  trnms  terree, 
quse  reiiceoi  codices  nostri. 

[e]  In  Commenur.  io  Daniel.  Vlt.  t  Non  eum  putemos 
jttxia  quonimdam  opiaioaero,  vel  Diabolum  esse ,  vel  Dse- 
mooem ,  sed  uuum  ex  bomioibus,  in  quo  lotus  Satan  babft* 
Uturus  sit  porporallter.f 


iaj7  £P1ST0LA  GXXIIw 

p«de  :  ei  in  Xeinplo  Dei,  vel  ierosolyniis  (ut  [a\  qtii- 

«km  pulanl )  vel  in  Ecclesiji  [  ut  veriu»  arbilramuF  ] 

sederii »  bstendens  se  lanquam  ipse  sii  Chrislus ,  et 

Filitts  Dei.  Nisi,  inquit,  fuerit  Romaiium  imperium 

:inie  desolatum ,  et  Anticbristus  pKecesserit )  Ghri- 

6UIS  non  veniet :  qui  ideo.iia  venturuseslt  ut  Anti- 

ciiristum  desiruat.  Meministis,  ait »  quod  biec  ipsa« 

qu;e  nunc<scribo  per  Epistolam,  cum  apud  vos  essem» 

pr£seiiti  sermone  itarrabam  :  et  dicebam  vobis^Cbri* 

fitum  non  esse  venlurum,  nisi  praecessisset  Anti- 

eliristus.  £l  ntfnc  quid  deltHeai ,  tcilit :  ut  rmUiur  in 

suo  ttmpote :  boc  est,  quae  causa  sit,  ut  Autichrisius 

in  prxsentiarum  non  veniat ,   oplime  nostis.  Nec 

vult  (^^apertediccre  Romanum  iroperium  destrueu- 

dum,  quodipsi  qui  imperant,  aeternum  pulant.  Unde 

secundum  Apocalypsimioannis»  in  fronte  purpuraias 

meretricis ,  seriptum  est  nomen  blaspbemije,  id  esi» 

Homm  anema.  Si  enim  aperte  audacterque  dixisset , 

non  veniet  ADiicliristus,  nisi  prius  Romanumdeleatur 

impertum,  jusu  causa  persecutionis  in  orientem  tunc 

Ecclesiam  consurgere  videbatur. 

Quodque  sequitur :  Jam  emm  m^slerium  opffratur 
ittiquitatie ,  tantum  ul  qui  teuet  nune,  teneat ,  donec  de 
tnedio  fiat^  et  tune  revelabitur  ille  iniquue  ^  bunc  babet 
sensum  :  Multis  malis  atque  peccatis,  quibus  (c)  Ne- 
ro  irapurissimus  C^esarum  munduin  premii,  Auticbri- 
sti  pariurilur  adventus,  etquod  iUe  operaturos  est 
poste^i ,  in  islo  ei  parte  comjplelur,  tantum  ut  Ro- 
manii»  imperium,  quod  nunc  universas  gentes  tenet, 
recedat,  et  de  niediofiat,  ettuno  Anticliristus  veniet» 
fons  miquitatis,  quem  Dominut  Je$ii$  interfidet  epiritu 
ori$  nii ;  divina  videlicet  pote&tatet  et  suae  majesu- 
fis  889  iinperio,  cujus  iiississe,  fecisse  est;  non 
in  exerciius  muliitudine,  non  in  robore  mililum,non 
in  Angiflorum  auxilio  :  sed  slatim  ut  ille  advcnerit, 
iTiierficietur  Anlicbrislus.  Ei  quomodo  lencbrae  so- 
lis  fugantur  adventu  :  sic  illuetratione  adtentue  fni, 
oum  Dominus  destruet  atque  delebit.  Gujus  opera, 
Satanae  sunt  opera.  Et  sicut  in  Christo  plenititdo  di- 
vinilaits  fuit  corporaliter  (Coloee.  2.  9),  ila  et  in  An- 
ticbristo  omnes  ertmt  fbrtitudines ,  et  signa,  et 
|irodigia,  sed  universa  mendacia.  Quomodo  eniin  si- 
gnis  Dei,  qux  opcrabatur  per  (d)  Moysen ,  Magi  suis 


141:8 

restilere  mendaciis,.  et  vhg»  Moysi  devoravit  virgas 
eormn  (Exod.  7) :  lu  mendacium  Anticbristi  Gbrl* 
sti  verius  devorabit.  Seducentur  autem  ejus  menda- 
eio  qui  [al.  quia]  perditioni  sunt  prxparaii.  Et  quia 
ucita  quasstio  poterat  commoveri,  cur  enim  conces- 
sit  Deus  omnem  eum  habere  virtutem  ,  signa  aiqae 
prodigia»  per  quae  seducantor ,  si  fieri  potest ,  etiani 
electi  Dei ;  solutione  praevenii  quaestionem,  et  quod 
opponi  poterat,aolequam  opponator,  absolvit.  Faciet, 
inquit»  hxc  omnia  non  sua  virtute,  sed  concessione 
Dei,  propter  iudaRos,  {e)  ut  qui  noluerunt  cariutem 
recipere  veriutis,  hocest,  Spiritum  Der  per  Ghrisiuffl, 
quia  cariias  Dci  diffusa  est  iu  corda  creientium 
(Rom.  £;.  5) :  Et  ipse  dicit  :  Ego  $um  veritae  (Joan^ 
I  i.  6) :  de  quo  in  Psalmis  scriptuin  est :  Yeritaedeter" 
ru  ortae$t(P$ai.  84. 12).  Qui  ergocariutem,  et  veri- 
tatem  non  reeeperuni,  ut  Salvatore  suscepto ,  salvi 
fierent,  mltlet  illis  Deus  non  operatorem ,  sed  ipsam 
operationem,  id  esi»  fonlem  erroris  ut  credant  men- 
d;icio.  Qiiia  mendax  est  ipse,  et  pater  ejus.  £t  siqui- 
dom  Anticbristus  de  virgine  natus  esset,  ei  primus 
venisset  in  mundum,  poterant  ipdiei  liabere  exeusa- 
lionem,  et  dicere,  qiiod  puUverint  veriutem,  et  id- 
circo    mcndacium  pro  veritale  susceperinl.  Nune 
autem  ideo  judicandi  sunt ,  imo  procul  dubio  coo- 
deinnandi  :  quia .  Gbristl  veriiaie  conteiupu ,  po- 
sica  mendacium  ,  id  est,  Anticbristum  suscepturi 
sunt. 


(a)  £x  his  Hippolylus  fuit ,  juoior  Umen  ille  Thebanus 
Orat.  dc  consuin.  mondi,  num.  XXV.  iteroque  Cyrillus 
Jerosolym.  Calech.  15.  et  Dam-jscenus  lib.  i.  cap.  28 
aliiquc.  Apposite  vero  Theopliylactus  ad  Hieronymi  men- 

tom.  Owx  >i;  tov  iw  i«fO«eXb|M^  yain  Vfti«« ,  «XV  t\i  xAf  lxxXn«l«<  obcXAc, 
»A  «AvT«  vo&y  lcley. 

(b)  Chrysoslomus  item  ImijAv  Si^t^LxuKvuiSx^knM-^^^ 

fH9V»,  (WtM;  i{viS«Te,  x«l  tiwf  fi)0i  toQto  mMOwmfyJtmi.  0&  ifdiip  ip«^Xno 
«tffTKK  (x*f«<  imUiiahn  mtX  «yovi|TOU<  KW<tvoe<.  £t  Aug.  llb.  XX. 

de  Civii.  Dei  c.  19.  n.  3.  c  Quidam  (jutant  . . .  Pmilum 
Aposiolum  non  id  aperte  scribere  voluisse ,  ne  calnmniain 
videlicei  incurreret,  quod  Romano  unpeno  male  optaverit, 
cum  speraretur  aeteruum. » 

(c)  Gonfer  in  Daiiiel  XI.  Commentarios  •  ubi ,  MuUi , 
iuquit,  no$trorum  puiant  ob  sa?rt(ta?  ae  turpittuiim$  magni'' 
tttdinem  Domitium,  Neronem  dntichri$tum  fore :  et  recole 
ciu»  in  euni  locum  adnotamus.  Auguslinuro  quoque  de 
Uvii.  Dei  loco  siipra  citato ,  et  Suetonium  in  Nercne  t  et 
Taciium  lib.  1  Histor. 

(d)  Solemoe  id  quidem ^l  Patribus  mendacia  Anlicbristi 
miraculji  llagorum  adversus  Mosem  praesUgiis  comparare ; 
eaque  Theodoreius  dixU  xk  Mikmi  oU  «x^^  taAvMmi,  etc.  Gon- 
terendus  est  tamen  Augustinus  lib.  8S.  Qusestionum  qus!»t. 
.79.  n.  3.  ei  4 


890  ePISTOLA  CXXtl  (/). 

AD  RCSTICVM  ,  (g) 

De  Pmitentia. 
Rdsticdm,  quod  fn^omietam  eum  uxore  Artenna  con- 
tinentiam  fregerat,  ad  poMitentiam^  et  ut  eaneta  in- 
vi$atf  conjugi$  exemplo^  loca^  kortatur. 
i.  Quod  (\)  ignoius  ad  ignotom  aiideo  scribere, 
saiictoi  aucillai  Gbristi  HedibiaB  ,  et  lili»  roe.K , 
conjugis  tuae  ,  Artemiae ,  imo  sororis  ex  conjuge  at- 
qiie  conservae,  fecit  deprecalio.  Quas  neqiiaquam  pro- 
pria  salute  conienla ,  tuam  et  anle  quaesivit  in  pairia 
et  nunc  in  sanctis  Locis  qnaerit ;  imitari-  ciipiens 
Andreas  et  Philippi  Apostolorum  henevolentiam :  quo- 
rum  uterque  inventns  a  Christo,  fratrem  Sunonem, 
et  amicum  Nathanaet  invenire  desiderat;  nt  alter 
eorum  mereatur  audire  :  Tu  e$  Sinu>n  fitiue  (k)  Joan" 
ni$ ,  (tf  vocaberi$  Cepha$  ,  quod  interpretator ,  Petru$» 
Alter  donum  Dei  (  hoc  enim  h'ngua  nostra  sonat  Na- 
thanael)  Ghristi  ad  se  loquentis  testhnonio  stiblevetnr, 
Ecce  vere  hraetita ,  in  quo  doiu$  non  e$t  {  Joan,  I  ). 
Optaverat  quondam  et  Lot  cum  filiabus  salvare  con- 
jugem  suam,  et  de  incendio  Sodomas  et  Gomorrae  peno 

(e)  Qutdam  ediU  vetustiores  oi/,  ^  ;  sed  irt  pio  uipoU 
esi  accipiendiun. 

BMia$*»,  seripta  circa  an,  MJS, 
Potal  Erasmus ,  nomen  ejus ,  ad  quem  data  est  toc 
epismla,  data  opera  a  Hieronymo  praeiermissum,  nefiimani 
ejus  notaret ,  adeoque  ab  alio  qoopiam  ftilsse  fnseriptam 
ad  Ru$ticum.  Nos  quod  constaoter  Mss.  praeferunt,  ger- 
manum  hominis  nomen  esse  non  dobitamos. 

(k)  Yulgati  veteres  fiHu$  Jokanna ,  alii  cum  YulgatS 
editione  Jona* 

(i)  Cnr  Hieronymi  styhim  haec  Epistela  non  videatur 
Rumno  rcdolere ,  sane  non  videQ. 


#039 


SANCTl  HIERONTMI 


fO40 


ftemlutttia  erumpens,  educcre  eatn»  qux  prUUnts  ▼ilils 
fenebatur  astricta  :  sed  ea  desperatione  irepida ,  re- 
spidensqae  post  tergnni,  xterno.iafldeiitatis  titolo 
Gondenmaiur.  Et  ardens  fldes  pro  una  muliere  perdl« 
la ,  totim  Segor  til>enit  civitaiem.  I>cnique  postquam 
Sodomiticas  vallcs  ac  tcnebras  derellnquens,  ad  mon- 
tana  conscendit,  orlus  esl  ci  Sol  in  Segor,  qo.x  intcr- 
pretatup  partvla :  ut  parva  fides  Lot,  quia  majora  non 
poterai,  saltem  minora  servaret.  Neqiie  enim  Gomorrffi 
qnondam  et  erroris  habitator ,  siaiim  ad  merldiem 
poteret  pervenire ,  in  qua  Abrabam  amicus  Domini 
cnm  Angelis  suscepit  Deum.  Et  Josepb  fralres  pascit 
in  iEfypto ,  spoiisusqoe  aodit  a  sponsa  :  (Jbi  eubai  f 
itM  paHit  in  mcridie  {Cani.  1.  6)?  Samuel  qiiondam 
plaogebat  Saulem  (i.  Reg,  45) ,  quia  superbiffi  vulnera 
.pcenitenti»  medicamine  nun  curabau  891  ^^ 
Paulus  lugebal  Gorinlbios ,  qiii  rornicalionis  inactilas 
lacrymis  delere  nolebani  (I.  Car.  5  2;  d  S.  Cor.  ^.  1). 
Dnde  et  Eaechiel  iibrum  devorat  scriplum  intus  et 
feris,  carmine,  et  planclu  •  ei  v-^e  (Execk.  2. 9.  el  5.  i). 
Carmine,  snper  laude  Justorum  :  phiiictu ,  super  pcB- 
niteniibos ,  vae ,  super  his  de  qnibus  scriptum  est : 
Cum  vencHl  impiut  in  profundum  malorum^  conlsmmt 
(  Prov.  iS.  5  ).  Quos  ostcndit  Jsaias ,  diceiis  :  Vocamt 
Dominu$  $abaoili  in  die  iila  ad  fletum  ei  planctum  et 
decatuaiioneni  et  accinclionem  eUiciorum  :  ipsi  autem 
feeeruni  tanitiam  ei  exullalionem ,  mactanlee  mtuioe,  ei 
occidentet  avet,  ut  comedereni  carnes  (1)  dieentes  : 
3Iandueemtt$ ,  et  bibamue ,  cra$  enim  moriemur  ( iMit. 
22.  ii.  i3 ).  De  quibus  et  Ezecliicl  loquilur  :  El  tu 
fili  honunie  dic  domui  hrael,  $ic  locuti  e$ti$,  dicentee  : 
Erroree  no$iri  el  iniqmtate$  no$irtB  $uper  no$  eruni ,  et 
in  ipm  eoniabeecinme :  ei  quomodo  ealvi  e$$e  poterimue  f 
Dic  m  :  Vivo  ego,  dicii  Dominu$ :  Nolo  mortem  impii, 
$ed  ui  eontertaiur  a  v\a  sua.  Et  ilernm  :  Revertimini 
reeedente$  a  via  ve$tra :  quare  moriemini  domu$  I$rael 
(  Estech.  53.  ii )?  Niiiil  ita  oflendit  Deum,  quam  de- 
speralione  meiiorum  haerere  pejoribus  [al.  prioribue] : 
licel  et  ipsa  desperatio  incredulitaiis  indicium  sit.  Qui 
cnim  desperat  salutem ,  non  puuit  fuiurum  esse  judi- 
cium.  Quod  si  meiuerei ,  utique  bonis  operibus  se  ju- 
dici  praepararct.  Audiamus  per  Jereiniaiii  loqucntem 
Deuin  :  ConverLe  pedem  tuum  a  via  a$pera ,  et  guttur 
tuum  a  uU  ( Jerem.  %  23  ).  £t  ileruin  :  Numquid  qui 
cadit ,  non  re$urget :  aut  qui  aver$u$  e$t ,  non  revertO' 
lurf  £t  per  Isaiam :  (a)  Quando  conver$u$  ingemueri$, 
tunc  $alvu$  eri$,  ei  $cie$  ubi  fueri$  (I$a.  30  et  i5).  Scire 
Don  possumus  aegroiaiionis  niala,  uisi  cum  fuerit 
lanitas  consccuia.  £t  quantum  boni  virlus  Iiabeat, 
vitia  demonslrant :  clariusque  fit  lumcn,  comparatio- 
ne  tenebrarom.  Ezechiel  quoque  iisdein  verbis ,  qiiia 
eodcm  ct  spiritu  :  Convertimini ,  inquit ,  el  rediie  ab 

[a]  Fnistra  hunc  locum  apud  Vulgatum  ioterpreteDi  re- 
qoiras ,  qui  aliier  legit ,  si  revertanwn ,  et  quie$cati$.  $alvi 
eritis.  Esi  aulem  e\  veteri  LaUna  versione  Isalat:  30. 15. 
juxtaLXX.  proferluniue  ad  buuc  modumaS.  Opriaiio 
iQ  Tractatu  de  lapsis ,  et  epist.  28.  poslremae  editiouis , 
iiemque  a  S.  Gaudeulio  Brixieosi  Seriii.  primo  noii  longe 
a  iine ,  atqoe  iterum  ab  ipso  Uieronymo  epist.  ad  Sabinia- 
num  drca  medium. 

(1)  Addit  Gravioae^  biberent  vinum ,  sacrum  conlexluiii 
ul  ei]  loat. 


iniquitatibui  veitm ,  ifomirt  leraei;  et  non  eruni  vobis 
in  iormemum  impiataiee.  ProjidU  omne$  impietaus 
vesirai ,  ^i^iis  impia  egis^i  advereum  me ,  et  fadte 
vobii  cor  novum  ei  ipiritum  wmm.  Ei  qnare  moriemini 
domui  iiraelfNoio  enim  mortem  peccatorie,  dicit  Do- 
minu$  (Ezeck.  i8.  30.  3t.  ei  35.  ii,  et  i8.  52).  Unde 
et  in  eonseqaentibus  loquitor  :  gM  ^^^  *9^  i 
i^fcjf  Dommiis.  Noio  moriem  peceatorii ,  nisi  iK  rever- 
iatur  a  via  $ua,  ei  vivai;  ne  [al.  nee]  meiis  incredula  de 
bonororo  repromisskme  desperet,  et  semel  perdiiloni 
animus  deslinatus,  non  idbibeat  volneri  curaiionem, 
qood  nequaqaam  eiistimat  posse  corari.  Ideireo  jura- 
re  se  dicit,  ot  si  non  credimus  promittentl  Deo,  cre- 
damtis  saltem  pro  nostra  salute  juranii.  Qtiam  ob 
catisam  jostos  precaior » et  didt :  Converie  no$  Deu$ 
ioiutarii  noHer,  ai  averu  furorem  tuum  a  ttobii  (P$at* 
lU.  4).  Et  itertim :  Domine,  in  voluniau  tua  pree$lid$ti 
deeori  meo  foriitudinem.  AverHiU  faeiem  iuam  ame,el 
factui  ium  eaniurbatui  (Piol.  20.  8  )•  Posiquam  eiiim 
fesdiiaiem  deliaorum  meorum  virlntam  decore  muu- 
viy  iufirmitatem'  mearo  iua  gratia  roborasti.  Ecce  au- 
dio  pollicentem  :  Penequar  inimicoi  mea$ ,  ei  compre- 
hendam  illoi^  et  non  eanvertar  [al.  revertar]^  donec 
defidant  ( Ps.  17.  58 ) :  ut  qui  le  ante  rugiebaui ,  et 
inimicus  eram,  tua  compreheiidar  manu.  Ne  ccsses  a 
persequendo ,  donec  deficiam  a  via  mea  pes&ima ,  ct 
reveriar  ad  virum  menm  pristinum ;  qui  mihi  dabit 
liiiteamina  mea,  et  oleuin,  et  similam »  et  cibabit  ine 
pinguissimis  cibis.  Qui  idciroo  olisepsit  aique  praeclu- 
sit  vias  meas  pessimas»  lit  eam  invenirem  viain,  quae 
dicit  in  Evangelio :  Ego  ium  via,  veritai^  et  vita\Joan, 
14.  6).  Audi  Propbeiam  loquentem  :  Qiii  ieminani  in 
lacrymii^  in  gaudio  meieni.  Euntei  ibant  ei  fleba^a, 
partantei  iemina  $ua.  VenienUi  aulem  venient  in  exui- 
taiione^  poriantee  mampuioi  iuo$  (  Ps.  i25.  6.  7 ).  Et 
loquere  cum  eo :  Lavabo  per  $ingula$  noctee  lectum 
meum,  in  iacrymi$  mei$  $tratum  meuni  rigabo  (P$al.  6. 
7 ).  Et  iteruni  :  Sicut  deeiderai  cervu$  ad  fontee  aqua- 
rufiiy  ita  deeiderai  anima  mea  ad  te  Ueu$.  Sitivit  anima 
mea  ad  U  Deum  (b)  fontem  vivum  ,  quando  veniam  et 
apparebo  ante  faciem  Dd  f  Factas  $unt  mihi  lacrgmce 
mem  panee  per  diem  et  noetem  (  P$ai.  41.  i.  el  uqq ). 
Et  in  alio  loco  :  Deui  Deu$  meu$ ,  ad  te  de  tuce  vigilo. 
SittvH  aninia  mea  ad  te ,  quam  muttipticiter  tibi  caro 
mea.  In  terra  deeerta  et  invia  ei  inaqnoia,  $ic  in  eancio 
apparui  tibi  (P$at.  62.  2  el  5).  Quanquara  eiiiin  sitie- 
rit  te  anima  inea ,  taroen  muUo  te  plus  carnis  niex 
labore  qussivi,  et  tibi  in  sancto  893  apparere 
nou  potui ;  nisi  prius  in  terra  dcscrta  a  vitiis,  ei  invia 
adversarils  potestatibus ,  et  absque  humore  ct  rben- 
inate  ullius  libidinis  commorarer.  Flevil  et  Dominus 

[b)  Sic  edili  praefenint,  et  Mss.  pro  qtio  fartem  Yolgatas 
interpres  babet  ex  GraecO  x^  \«z»o«» ,  quod  est  iit  Complu- 
tenst  Ms.  alii  enlin  omues  juxta  Hebneum ,  ^  tVv  otm  h* 
(An* ,  ad  Deum  vivum,  quaro  lectioiiem  Anibrosius  quoque 
et  Auguslinus ,  et  pleraetiue  alise  versioncs  probaiit.  Sed 
fontem  pro  /brlcffi  olim  quoque  tn  Vulgaiae  editioiiibus  niy 
tinuit ,  douec  in  Clemeniiua  yscensiooe  cmeiidatiuu  est ; 
sed  et  Ambrostantun  quod  vocant  Psalterium  legit ;  nec 
dubium  videtur,  quiu  ex  Lstiuonnn  ciltioonim  ii^eitio 
factum  sit ;  sed  nobis  heic  apud  Ifieron.  inmuUre  m  o 
licuit. 


1011  EPISTOLA 

super  civiUiieiD  Jenisalcin»  <|ttla  noB  egisseni  pceni* 
lentiam  {Luc.  19.  41)  :  el  Pelrus  IriMim  negalionem 
amaritudine  abluil  lacrymarom  {Matth.  26.  75) ,  iro- 
plevitqoe  illud  Propbeticum  Exim  aquarum  deduxt- 
ruta  oculi  md  ( Psal.  ilS.  136  )•  Plangii  et  Jeremias 
pnpulum  pcenitentiam  non  ageolem ,  dicens  :'  Quis 
dabit  capiti  meo  aquam ,  ei  oeuUt  miit  fonUtn  lacryma" 
rum  9  el  ptorabo  populum  itium  per  diem  et  noeiem 
{Jerem,  9. 1)?  Gur  autem  plangat  et  defleat,  sequenti 
sermoiie  demonstrat :  Nolitt  fere  mortuum ,  neque 
piangatit  eum.  Flete  planctu  qmeqreditur,  quianon 
rewertetur  ultra.  Nequaquain  igiiur  Genlilis  plangendus 
esl ,  atque  Judaius ,  qwi  in  Ecclesia  non  fuerunt ,  el 
semel  mortni  sunt,  de  quibus  Salvator  dicit :  Dimitte 
mortuot  tepelite  mortuot  tuot  (  MaUh.  8 ) :  sed  eos 
plange,  qui  per  scelera  atque  peccala  egrediontur  de 
Eeclesia,  et  nolunt  ultra  rcverii  ad  eam ,  damnaiione 
vitiorum.  Unde  et  ad  viros  Ecdesiasiicos .  qui  muri 
et  turrcs  Ecctesiae  nuncupantur,  loquitur  sermo  Pro- 
pbeticus,  dicens :  Muri  Sion,  proferte  taerymat  (Thren. 
«.  18 ) :  implentes  iliud  ApostoU  :  Gaudere  eum  gau- 
dentibut ,  fiere  eum  fleniibut  {  Rom.  12.  25 ) ;  ot  dura 
corda  peccaniioin  veslris  lacrymis  provocelis  ad  fle- 
tom,  ne  perseverantes  in  malilia»  aiidianl :  Ego  plan* 
tam  te  vineam  frugiferam^  omne  temen  verum :  quomodo 
verta  et  in  amaritudinem  vitit  atiena  {Jerem.  2.  21)  7 
El  iterum  :  Ligno  dixerunt,  paler  meut  etttt;et  tapidi^ 
iu  gentutti  me;  et  verterunt  ad  me  dorta^  et  non  faciet 
tuat  { Ibidem  27 ).  El  esl  sensus  :  Noluerunt  ad  me 
coiiverti,  ui  agerent  poenitenliam ;  sed  per  cordis  du- 
ritiam  in  injuriam  meam  sua  terga  Terteniat.  Quam- 
obrem  el  Dominus  ioquitur  ad  Jeremiam,  Tiditti  quas 
fectrunt  mi7ii,  habitatio  Itrael?  Abieruni  tuper  omnem 
montem  S94  excettum,  ei  tubter  omne  tignum 
frondotum ,  et  fornieaU  tunt  ibi ;  et  diai  pottquam  for- 
nicata  eti  et  fedt  hcee  omnia  :  ad  me  revertere ;  et  non 
est  reverta  {Jerem.  3;  Isai.  67). 

2.  0  clemeniia  Dei !  o  nostra  doritia !  dom  el 
posl  tania  scelera  nos  provocat  ad  salutem.  Et  ne 
sic  quidem  volumus  ad  meliora  converti :  Si  re/igiia- 
rit^  Inqutt,  uxor  virum  tuum,  et  alH  nupterit^  et  voiue» 
rit  pottea  reverti  ad  eum  r  numxfuid  tutcipiei  eam,  ei 
non  detettabitur  [Jerem.  2.  1] !  {a)  Pro  quo  scriplom 

(«]  Textos  alil  Bebrasos,  Graecus,  Latinusqiie  ipse  vul- 
gaios  e  oonirario  baheoi :  c  Si  dimtserii  vir  uxorem  stiain, 
ei  recedens  ab  eo,  duxeril  virum  alternm,  numquid  re- 
verteiur  ad  eam  utira.  Muroquid  non  ijoISuU  et  oontami- 
nau  erii  mulier  illa  ?  >  sive  ui  in  HeI)r»o,  « terra  ilia.  > 
Sed  quod  uroposilo  conducit  magls^  aliera  ejus  versiculi 
pars  nempe,  «  ei  iu  fornicaU  es  cum  amaioribus  muliis, 
Umen  rcvei  iere  ad  me,  dicii  Dominus, »  heic  anud  Hie- 
rooynium  librariorum  incuria  deneriii  onaB  omnkio  sup- 
plenda  esi,  ui  consiet  quorum  ioco  habeantur,  quae  ia 
Hebraica  veriuie  dicnntur  esse,  in  Grxcis  vero,  ei  Laiiiiis 
codicihus  desiderari.  Quod  cum  praesiiieris,  gTavlsslma  ad- 
buc  difttculus  est  cxplicanda;  non  enim  quod  heic  con- 
sUiuii  in  Hebraico  baberi,  t  et  lu  reli  loisti  me,  Uraen 
oouverlere  ei  susclplam  ie,  dicii  Domlnus,  »  in  hodiemis 
exemplaribus  inveniiur,  sed  UnlumTOlDTiricaT  nifl 
mv  DtC  hv^  aroi,  «  et  tu  fornicaU  es  cum  araaloribu» 
multis,  et  reverlere  ad  me,  diciiDomwus; »  queniadmo- 
dum  et  lilH-i  omnes,  alque  ipsa  eiiain  praefen  Hierony- 
miana  versio  ex  Hebraso.  Excidisse  autem  ex  aniiquion- 
bus  libris,  umeisi  ob  liiierarum  simUiiudioem  prochve 
fuerii,  iemere  ac  sine  auciore  qui  aflirmabii.  Ei^men  hi 
Hcbr?»  arclieivpo  lacwiam  altqtia'1!  ex  hoc  ipso  S.  Doclo- 


CUtl.  fOi^ . 

est  joito  Hebraieam  Teritalem,  q«od'  io  ^mm  et 
Litinls  codicibos  iion  liabetor  :  £l  tu  re^quM  mr, 
tamen  eonvertere^  ei  tuteipiam  /«,  didt  Dominu».  laaiM 
qiioque  in  eumdem  sensum  iisdein  pene  loqiiiiurser- 
monibos  :  ConveHimhti  qui  profundum  cotttikum  co^ 
giiatit^  ei  iniqtmm,  fiiii  Itrael :  reveriere  aa  me,  et 
redinmm  ie.  Ego  Deut  et  non  ett  aliut  prceter  me^juttut 
ei  talvator  non  ett  abtque  me.  Revertimitti  ad  me^  ei 
talvi  eriiit^  qui  ettit  in  extremit  terme.  Recordamim 
horum^  ei  ingemiteite  et  agite  poBnitetUiam  qui  erraiit. 
Convertimini  eordet  ei  mementote  priorum  a  tcecuto : 
quoniam  ego  tum  Deut^  ei  non  eti  a/iict  abtqtte  me 
(Itai.  21  et  31.  ei  45).  ScribitelJoel :  Converlimiiii  ad 
me  ex  toto  corde  vettro^  in  jejunio,  ei  iaerymit^  ei 
ptanctu :  teindite  corda  vettra^  et  tton  vettimenia  vetira. 
Mitericort  enim  ei  miteraior  eti  Domintu^  ei  agem 
pomtenliam  euper  matitHt  (Joel.  2).  Qoanl«  aoteni 
sit  misericordi»,  et  qoam  (ut  ita  loqaar)  nimiae  inef- 
fabilisqoe  clementiae,  Osee  ProplieU  nos  doceat,  per 
qoem  loqoitor  Deos  :  Ouid  tibi  faciam  Ephraim? 
quowodo  ie  protegam  Itraet  ?  quid  tibi  inquam  faeiam  ? 
Sieui  Adama  ponmn  te^  et  ticut  Seboim.  Convertum  eti 
eor  titeum  in  me,  ei  eonturbaia  eti  poenitudo  mea.  Ne- 
tpiaquam  fodam  teetmdum  iram  furorit  mei  (Otee  6). 
Unde  et  David  loquitur  in  Psalmo  :  Non  eii  in  morte 
qui  memor  tii  iui :  in  inferno  autem  quit  eonfitebitur 
iibi  {Ptat.  6)?  El  inalio  loco :  Peccatum  meum  notum 
feci,  et  iniquitatem  meam  S9S  ^^^  abtcondi.  Dim^ 
pronuniiabo  contra  tne  iniquHatem  nteam  Domino^  ei 
tu  dimkitti  impietatem  cordit  [aU  peccaii]  mei.^  Pro 
hac  orabit  ad  te  omnit  Sanctnt  in  tempore  opporiuno. 
Yerumtamen  in  dituvio  aqtutrum  muttarum  ad  eum  nou 
approximabunt  (Ptal,  3i). 

5.  Vide  quanta  rongnitndo  sit  fleiunin,  ot  aqtia- 
rum  dilovio  compareior.  Quos  qoi  liabuerit,  et  di- 
xerit  cuin  ieremia  :  Non  titeat  pupitta  ocuti  mei 
(Ttiren.  2),  stalim  in  iilo  complebilur,  Mitericordia 
ei  veritat  obviaverunt  tibi ;  juttitia  et  pax  otcuiatce  tunt 
[Ptal.  48] :  (a)  ut  si  te  justiiia  ei  verius  terruerlnl, 
misericordia  el  pax  proyocent  ad  salutem.  Totam 
poeniieiitiam  peccatoris  ostendit  Psalmus  quinqoa- 
gesiroos,  qoando  ingressus  esl  David  ad  Bethsabee 
uiorem  \}r\x  Etbaci«  ei  a  Natban  propbeiante  cor- 
reptos»  respondil :  Peccavi.  Staiimque  meroil  au- 
dire  :  Et  Dominut  abt  te  abttulii  peccaium  (2.  Reg, 
11).  Adolterio  enim  junxerai  homicidiom,  et  Umen 
conversos  ad  lacrymas  :  Miterere,  ait,  mrf  Deut^ 
tecundum  magnam  mitericordiam  tuam:ei  teeundum 
mniiitudinem  tniterationum  iuarum^  deie  .iniquilatem 
meam  (Ptat.  50).  Magnuii  enim  peccatum,  magna 

rls  testimonio  suspicari  necesse  esi ;  Inm  eliam  ex  Mss. 
codicibus  ejusdem  ex  Hebraeo  verstonls.  in  quibus  vel  hi 
contextu,  vel  ad  margioem  eius  versiculi  addiiur,  el  ego 
tuteipiam  le,  quod  quidem  gfossema  Hartianaeus  puui,  ei 
ad  llbri  calcem  reiedl,  revera  Umen  ex  Hieroovmi  caiamo 
profecuim  esl :  nam  ei  io  Commenuriis  in  eunidem  tocom, 
Vln  HebTKO,  inqoil,  eliam  post  fornicaiionem  SUSCIPIT 
POENITENTEH,  eihortalur,  iit  reverUlur  ad  se ;  in  LXX. 
vero  non  nrovocal  ad  pcBniientiam,  »  etc.  Vide  qua  ibi  et 
iu  Biblioiheca  dlvina  latius  in  hunc  sensum  edisseraimos 
ia\  Olhn  erat,  t  ut  sii  Jusillia,  ei  veritas.  qO»  servave- 
rini,  mlserloordta  ct  pai,  qwe  i.roTOceut  ad  saluteok 


lOIS 


8ANGT1  HtERONTMI 


iM 


Indtg^it  mherieordia.  Unde  Jungii  et  dicii :  Multum 

km  me  ab  iniqmtaU  mea^  et  a  peceato  meo  munda  me. 

Qucniam  iniquitatem  meam  ego  agnosco,  et  delictum 

metttn  contra  me  e$t  $emper,  Tibi  ioii  peceat/i  (rex 

enim  eram,  alium  non  timebam  [al.  erat  et  timebat]) 

et  matttm  eoram  te  feci^  ut  ju$ti/ieeri$  in  sermombue 

tuie^  et  vinca$,  cum  judieari$.  Conclusit  enfm  Deus 

omnia  sub  peccato,  ut  omntbus  misereatur  (Aom.  II. 

32).  Tantumque  profecit,  ut  dudum  peccaior  et  poe- 

nitens  transierit  in  magisirum,  et  dicat :  Docebo  ini' 

quo$  via$  tuai,  et  impii  ad  te  eonvertentur  {P$al.  50). 

Conrcssio  enim  et  pulchritudo  coram  eo,  ut  qui  sua 

cOiifessus  fuerit  peccaia,  et  dixerit  :  Putruerunt  et 

corruplK  $unt  ckatrieee  mete  a  facie  in$ipientiaf  meee 

(P$al,  57.  6),  foeditalem  Tulnerum  in  sauitalis  deco- 

rem  commutet.  Qui  enim  ab$condit  iniquitatem  sfmm, 

non  protperabitur  {Prov,  28).  Achab,  rex  impiissimus, 

vineam  Nabuibx  cruore  possedil  (5.  Reg,  21 )  :  et 

cum  Jezabel  non  tam  conjngio  sibi,  quam  crudclitate 

conjuncta,  Elix  increpatione  corripiiur :  ncee  dicit 

Dominu$  :  Occidi$iif  et  po$$edi$ti,  Et  886  itcrum  : 

In  ioco  in  quo  Unxerunt  canee  $anguinem  Nabuilioe^ 

ibi  iingent  eanguinem  tuum  :  et  Jexabel  cane$  comedent 

ante  muro$  Jezrael,  Quod  cum  audisset  Acliab,  scidit 

testimenta  sua,  et  posuit  saccum  super  carnem 

iuam ,  jejunaTitque  et  dormivit  in  cilicio.  Faclus- 

qiie  est  sermo  Domini  ad  Eliam»  dicens  :  {a)  Quoniam 

teveritm  e$t  Achab  faciem  meam^  non  inducom  maium 

tfi  diebue  ejtt$,  Uiium  scelus  Acbab  et  Jezabel,  tamen 

Gonverso  ad  poeniientiam  Achab,  poena  differiur  In 

posteros ;  et  Jezabel  in  scelere  persevcrans,  prxsenil 

judicio  condemnalur.  Loqnliur  et  Dominus  in  Evnn- 

gelio  :  Viri  Ninivilce  eurgent  in  judicium  cum  genera" 

tione  hac^  et  coudemnabunt  eam,  quia  egerunt  posni- 

tentiam  in  proedicaiione  Jonce  {Matth,  12) :  £t  iterum : 

iVoft  enim  veni  vocare  ju$tos^  $ed  peccatores  ad  pceni- 

tentiam  {Ibid.  9.  13).  Drachma  pcrit,  ct  tamen  inve- 

nilur  in  siercore  {Lue.  5).  Nonaginta  novem  oves 

relinquuntur  in  soliiudine,  et  una  ovis  quas  ^berra- 

verat,  pasioris  humeris  reporlatur  {Ibid,  15).  Unde 

et  Ixiilia  Angelorum  est  super  uno  peccatore  agente 

poeniieniiam.  Qiianta  felicitas  ut  de  salute  nostra 

exullent  coclesiia?  De  quibus  dicitur  :  Poenitentiam 

agite,  appropinquavit  enim  regnum  calomm,  Nullum 

in  medio  spatium.  Mors  et  vita  sibi  contraria  sunt, 

et  tamen  poeniteniia  copulantur.  Luxuriosus  filius 

totam  prodegerat  substaiitiam  :  et  procul  a  patre 

vix  porcoruin  cibis  inediam  sustentabat.  Reveriitur 

ad  parentem,  iminolatur  ei  viiulus  saginatus :  stolam 

accipit  et  annulum  {Luc,  15),  ut  Cbrisii  recipiat  ve- 

stimentum,  quod  dudnm  polluerat,  et  audire  merca- 

tur :  Candii/a  $lnt  $emper  ve$iimenta  tua  {Eccl,  9); 

receptoqoe  signaculo  Dei,  proclamet  adDominum  : 

Pater^  peccam  in  coRlum^  et  coram  te;  et  reconciifatus 

osculo,  dic^t  ad  eum  :  Signatum  e$t  $uper  no$  lumen 

(a)  Aliter  vetustiores  edili  «  Quoniam  reversus  est 
Aclnb  ad  bumililatem  mci  causa,  min  inducam  maium  in 
daeb  is  eius,  sed  iiiiis  suis.  Quia  licet  peccasset  unnm  sce- 
lus  Adiab  et  Jezabel,  lainen,  »  elc.  Nos  Dem  voculam  ex 
Msa.  $up|'1evimiis. 


vuttue  tui  Domine  {P$al.  4).  Jusiitla  jasti  non  Hbera- 
bit  eum  in  qoacumque  die  peccaverlt :  et  inlqnitas 
iniqui  non  nocebit  ei,  quacumque  dte  conversns  fue- 
rit  [Ezech.  33.  2].  {b)  Unumqucmqne  Judicat  Dens 
sicut  invencrit.  Nec  praterila  considerat,  sed  praj- 
sentia  :  si  tamen  vetera  crimina,  novella  conversione 
mnlentur  (c).  Septie$  cadit  justus^  et  resurgit  {Prov, 
24).  Si  cadit,  quomodo  justus,  si  897  justus  qtio- 
modo  cadil?Sedjusti  vocabulum  non  ainiitit,  qui  per 
pnenitentiam  semper  resurgit.  Et  non  solnm  septies, 
sed  septuagies  seplies  delinquenti,  si  converutur  ad 
poenitenliani,  peccala  donantur  {Matlh,  18).  Cui  plus 
dimitiitur,  plus  diligit.  Meretrix  lacrymis  pedes  Sul- 
vaioris  lavat,  et  crine  delergil  :  et  in  lypum  Eccle- 
si»  de  gentibus  congregatae  merctur  audire  :  Dimit' 
tuntur  tibi  peccata  tua  {  Luc.  7).  Pharisxi  jostitia 
perit  superbia  :  et  publicani  humilitas  confessione 
salvalur  {Luc.  28).  Per  Jeremiam  coniestitur  Deos  : 
Ad  $ummam  loquar  eontra  gentem  et  regnum^  ut  era» 
dicem  et  de$truam,el  dieperdam  iUud,  Si  peenitentiam 
egerit  gen$  illa  a  malo  sue,  quod  loeutu$  sum  adver$um 
eam  :  agam  et  ego  pcenitentiam  $»per  mato^  quod  cogi- 
tavi  ut  facerem  ei,  Et  ad  $ummam  loquar  $uper  gentem 
et  regnum^  ut  cedificem^  et  ut  ptantem  iilud,  Si  fecerit 
matum  in  coiupectu  meo,  ut  non  audiat  vocem  meam  : 
pcenitentiam  agam  $uper  bono^  quod  toeutue  $um  ut 
facerem  ei,  Slatimque  infert :  Ecce  ego  fingo  contra 
vo$  matum^  et  cogito  contra  vo$  cogitationem.  Reverta* 
tur  unusquitque  a  via  $ua  malOf  et  dirigite  via$  ve$tra$ 
el  $tudia  ve$tra,  Qui  dixerunt  :  De$peravimu$ ;  po$t 
eogitatione$  enim  no$tra$  i^imus,  et  unu$qui$que  post 
pravitatem  cordis  stci  (1)  matum  faciemu$  {Jerem, 
iS),  Stmeon  justus  in  Evangelio  loquitur  :  Eccebic 
posUus  est  in  ruinam^  et  in  resurrectionem  muttorum 
{Luc.  2),  in  ruinam  videlicet  peccatorum,  et  in  re- 
surrectionem  eorum,  qui  agunt  poenitentiam.  Apo- 
siolus  scribit  ad  Corintbios  ;  Auditur  inter  vo$  forni- 
catiOf  el  tati$  fornicatio^  quaU$  ne  inter  gente$  quidem^ 
ita  ut  uxorem  patri$  atiqui$  habeat,  Et  vo$  inftati 
e$ti$f  et  non  magis  tuctum  habuistis,  ut  totlaiur  de 
medio  vestrum^  qui  hoc  opu$  fecit  (1.  Cor,  5).  Et  in 
secunda  ad  eosdem  Epistola,  Ne  abundantiori  tri$tiiia 
pereatf  qui  ejuemodi  e$t  (2.  Cor,  2),  revocat  eum,  et 
obsecrat,  ui  conQrmeiit  super  illum  caritatem ;  ut 
(jui  incestu  perierat,  pceiiitentia  conserveiur.  Nut(u$ 
quidem  mundu$  e$t  a  peceato  :  nec  $i  uniu$  quidem  did 
fuerit  vita  ejus  [Job,  15  et  25];  (d)  numcrjbiles  autem 
anni  vit»  illius.  Astra  quoque  ipsa  non  $unt  munda 
in  con$pectu  eju$  :  et  adver$um  angeto$  $uo$  perver$um 


[b]  Est  celebre  eOatnm  quod  tanquam  Salvaloris  refer- 
Uir  a  Justino  Marlyre  Dialog.  cum  Iryphone  i»  d^  i»  1,^0^ 
MwUK  ^v  '«"v^  «^  xfiiA  AJii  aiiis  iribuuul. 

(c)  Yictorius  £ep/tes  in  die  caditjuetust  sed  doo  verba 
fit  die  nec  Msi».  babent,  neque  io  Hebrseo  lexiu,  aut  ver- 
sione  ulU  Scripturs  inveniuniur,  qu£  adeo  hcic  atque 
iiifra,  Erasmum  quoque,  aliasque  vetusUores  eUitioues 
secuii  expunximus.  CxMisuie  quae  apud  Hierouym.  UIk  5. 
contra  Pelagian.  cap.  1.  adnotamus. 

{d)  Alii  edili  ac  Hss.  c  quanto  mmus  muadi  numerabi- 
les  erunt  aoui, »  vel  t  si  aumerabiles,  i  aot  «  st  numerosi 
crunl  anni.i 

(1)  AU)ue  heic  Gravius  matif  ex  Grarao  ^  LXX. 


1045  EPISTOLA  CXXIIf. 

quld  exeogUmt  { Job.  4. 18).  Si  in  coelo  peccaium»      senie  Deo  spopondisti 

quanto  magis  in  terra?  Si  delictum  in     89B     '^i^ 

qui  carent  (cnlalioue  corporea  :  quanlo  magis  in  no- 

biSy  qui  fragtli  carne  circuinilamur,  el  cum  Aposiolo 

dicimus :  Mi$er  ego,  homo,  qui$  me  iiberabit  de  corpore 

morii$  huju$  (Rom,  7)  t  Non  enim  hnbnat  in  earne 

noilra  bonumy  ncc  agimus  quod  volumus,  sed  quod 

nolumus,  ut  aliud  anima  desideret,  aliud  caro  facere 

cogntur.   Quod  si  quidam  (a)  justi  appellantur  in 

Seripturis,  et  uon  solum  jusli,  sed  jusii  in  conspectu 

Dei,  juita  illam  jostitiam  appellantitr  jusiS,  juxta 

quam  supra  dictum  est  :  Septies  cndit  justu$,  et  re- 

vitrgit  {Pra9,^k).  Etjuxtaquod  iniquitas  inl^ii  non 

nocebit  ei  in  quacumque  die  conversus  fucrti  {E%ech, 

55. 12]  (6).  Dcnique  et  Zaciiarias  pater  Joannis.  qui 

scribitur  jtistus,  pcccavtt  in  eo  quod  non  crcdidit, 

et  slalim  silentio  condeninaiur  (Luc,  i).  Et  Job,  qui 
.  justus  et  imm:tcul:itas,  ac  sine  querela  in  principio 

voluminis  sui  scribitiir,  ptistea  et  Del  sermoue,  et 

confcssione    sui   peccnior  argoitor.   Si  Abraham , 

Isaac  et  Jacob,  Prophelae  quoque  et  Apostoii  iiequa- 

quam  caniere  peccato :  si  parisslmum  triiicum  h:ibuit 

inixtas  paicas ;  quid  de  nobis  dici  poicst,  de  quibus 

scriptum  illud  cst :  Qwd  palei$  ad  [rumentum^  dicit 

Dominu$  {Jerem,  23)  f  Et  tamen  paleae  futuro  reser- 
vantor  incendio,  et  zizania  hoc  temporc  mixta  sunt 
scgetibus  frainentorum,  donec  veniat  qui  habct  ven- 
tilabrum  in  roanu  sua,  et  purgaverit  aream,  ut  con- 
greget  tritieum  in  borrea,  et  quisqnilias  gehenn» 
igni  comburat. 

4.  Hspc  omnla  quasi  per  pulcberrima  Scriptura- 
rum  prata  discurrens,  in  nrnim  locum  volui  congre- 
gare,  et  de  speciosissiinis  floribus  coronam  tlbi  te« 
xere  pcenitentiue ,  quam  imponas  capiii  tuo  :  et 
assumas  pennas  colombas,  et  voles,  et  requiescas 
{P$ai,  5i),  et  clementissimo  reconcilieris  Patri.  Nar« 
ravit  mihi  ttxor  quondam  tua,  nunc  soror  atque  con* 
serra,  quod  juila  pneceptQm  Apostoli  ex  consensu 
al>stinueriiis  vos  ab  opere  nuptiarum,  ul  vacarelis 
oraiioni;  luaque  rursum  vesligia,  qiiasi  in  salo  po- 
siu  fluctuasse,  iino  (ut  apertius  loquar)  osse  prolapsa. 
Illam  auiem  audisse  a  Domino  cum  Moyse,  Tu  vero 
hic  $ta  mecum(Exod,  53);  el  dixisse  de  Dofflino  : 
StatuH  $upra  petram  pedee  meo$  {P$ai,  49).  Tnam, 
domum,  quoB  fandamenta  893  ^^^1  solida  non 
habebat,  poslea  diaboli  tiirbine  concidisse.  Porro 
illius  pcrstarc  in  Domlno,  etsuum  tibi  liospiliam  non 
iiegare^  ut  cui  prius  conjunctus  fueras  corpore,  noiic 
spirilu  copuleris.  Qui  enim  adhmret  DotimOy  unu$ 
\ipirHu$  e$t  cum  eo  (1.  Cor,  6).  Cumque  vos  rabies 
barbarorum,  et  immiiiens  caplivitas  separarel,  sub 
jiisjiirandi  testificatione  poHlcitum  [al.  poiiieitus  e$], 
ul  ad  saiicta  transeuniem  locn,  vel  statim,  vel  posiea 
seqiiereris,  et  servares  animam  tuam,  quam  visus 
fucras  negligentia  perdidisse.  Redde  igiiur  qtiod  pr.p- 


{a)  Yld.  aoperior.  Epist. 
Qq.  Qot.  b, 


ad  Algaslam  Qosest.  TIII.  ad 

{b\  Vetusliores  vulgati  sub  interrogaadi  nota  addunl, 
I  de$perandum  e$t  ? 


Inoerta  ost  vita  mortalium  : 
ne  anie  raplaris,  qitmn  taam  impleas  sponsioncm, 
imitare  eatn,  quam  docere  debuoras.  Proli  pndor, 
frngilior  sexus  vincit  sneciihim,  et  robiisiior  snpora- 
tiir  a  sscculo.  Tanti  dux  feniina  faeti  e$t  (ex  VirgH,)  : 
et  non  seqtteris  eam,  in  ciijus  saiute  candiilatiis  es 
fldci  ?  Quod  si  te  rei  familiaris  teneni  reliqaia^,  iil 
scilicut  et  inortcs  amicorum  et  civiom  videas,  et  nil- 
nas  urbium  aiqtie  villarum,  saltem  inter  captiviiatis 
mnla,  et  feroces  hostium  voUus,  et  provinciae  tase 
inflniia  naofragia,  tcnelo  labulam  pcDnilentim  :  et 
memento  conservae  lu.i>,  quae  tuam  quotidie  suspirat, 
nec  desperat  salutcm.  Tu  vagaris  in  patria,imo  non 
poiria,  qoia  patriam  perdidisti :  ista  pro  te  in  locis 
vcnerabilibus  Resurreciionis  et  Crucis,  et  Incunalm- 
loruin  Doinini  Salvatorls,  in  quibus  parviiius  vagiit, 
tui  nomiiiis  recordaiur,  leqne  ad  sc  orationibiis  lra« 
hit :  ut  si  non  tuo  mcHio,  saltem  hujus  salverisflde. 
Jacebat  qnondam  P.iralyticas  in  lectiilo,  et  sic  erat 
cuiictis  artubus  dissolutus,  at  nec  pedes  ad  ingre- 
diendum,  nec  manus  movere  posset  ad  precnndnm  : 
et  timen  profertur  ab  aliis,  et  restituitor  pristin» 
sanitati,  ut  portaret  feclolam  {Mare,  2;  etJoan,  5), 
qui  diiduin  purtabalur  a  lectnlo.  Et  te  igitur  absen* 
lem  corpore,  praeseniem  fidc,  ofllert  conserva  tua 
Domino  Salvatori ;  et  dlcit  cum  Chan.ifiaea,  Fiiia  mea 
male  tfexatur  a  damonio  {Matth,  .45).  Recte  enim  ap- 
pellnbo  animam  iiiam,  filiam  animje  ejus,  qaac  sexos 
ncscit  900  diversitatem  :  quia  te  quasi  parvn- 
lum,  atque  lactentem,  et  necdum  valentem  sninere 
solidos  cibos,  invilat  ad  lac  infantia^,  et  natricis  tibi 
alimentademonstrnt ;  at  possisdicereciim  Propheia  : 
Erravi  ncut  ovi$  pertUta  :  queere  $ervum  Uimn,  quo- 
niam  mandata  tua  non  $um  oblitu$  {P$ai,  H8). 
EPISTOLA  CXXIII  (c) 

\D  AOERUCHIAX   (d), 

De  Monogamia, 

Ageruchiam  adole$eentttiam  viduam  a  ueuniU$  nuptii$ 
dehortatur^  rejiciene  argumenta  quce  in  contrarium 
facere  videbantur^  atque  in  hunc  eumdem  fmem 
mundi  calamitate$  ilii  ob  ocuio$  ponen$. 
i.  In  vetcre  via,  novam  semitani  qiiaerimns,  et  iii 

anliqua  detritaque  maieria,  rudem  artis  excogitamus 

(c)  Alia$  li.  seripla  anno  4/Od. 

(0)  Yariaot,  ui  ab  aiiis  quoque  adnotatum  est,  M&t. 
exemiilaria,  aliis  Genmtiam^  vel  Gerontium,  afiis  /qeru" 
mun^  vel  Acheruxiam,  vei  tandem  Acherundim,  lcgeiiti- 
bas.  Yera  tamen  ex  Uicronymi  allusioue  prolMlur  lectto, 
Aqerochia^  noo  ut  Martinnso  visutn  esi  ab  A'p[e«c.  quae  vox 
immortatem^  vel  non  $entientem  tenectntem  sigiiincet,  sed 
neque,  ul  Viclorius pulal,  a  con^egaDdo,  quoU  Giaecis  est 
ciTti^,  ducto  Doinioe  fuiurorum  vaticinio,  quod  siilicet  aviif, 
nijlrts,  amilseque,  probalarum  in  CUrtsto  femiiiarum.  eam 
turba  circumsturet ;  verum  a  slrenuilate  animique  constau- 
tia,  ac  farliludine,  ut  GraK:e  sonat  nomen  «rtp^'-**  ^qero^ 
claa,  quo  sensu  et  a  Gregorio  Nuzianzeoo  de  Noiia,'  et  a 
Philosiralo  I.  3.  de  Yila  A|iOl1oiiii,  et  ab  alii^  sumitur,  et 
Hier.  lieic  qiiasi  digilo  notat.  Lexicum  Gnecum  iiieditum 
mirand»  vetuslaits,  cujus  a(Ogra|ihum  a|iud  nos  esi,  et 
MT«  ik^m^  xw  hfdu»,  celet)rem  iiempe  iUiim  ac  debiderali:i- 
simum,  iuscribitur,  ATip«>xo;  inier|treuitiir  i  hj»,  «vjroy,  qni 
vaide  gloriatur^  qu»  proposilo  noslro  eiymotogia  ipsa  quo< 
qne  incongrua  non  est.  Quod  autem  Viciorius  >irgincra 
Ageruchiam  vocat,  mi-morise,  ut  vidctur  1;q)su,  dixerit. 


i04f 


SAMCTl  HiERO?iYIII 


tm 


eiegaatiaoiv  iH  ncc  «dani  lUiU  «I  eadom  sint.  UDom 
iw»  «t  fMrveiiicadi  quo  capiMt  mulu  compendia. 
Sacpe  ad  viduat  tcrlpsimua,  et  in  exhorlalionem  ea* 
dum  miilia  de  Scrtpmria  aancUs  exempia  repeteotes, 
variot  tesiimomorum  florea  in  unam  pudiciiie  coro- 
nam  lexuimus.  Nunc  ad  Agerucliiam  nolns  aermo 
eat,  qnas  quodam  valicinio  fuiurorum,  ac  Dei  praeai- 
deniia  auxilio,  iiomen  accepiU  Quam  avi»,  mairts, 
amitxqttet  proiiauruin  in  Q&riaio  femiuarum»  nobi- 
lis  luriNi  circumstat.  Quarum  a>ia  Metronia,  per 
quadragiiua  aiinos  vidua  perseverans,  Annam  nobis 
fliiam  Pbanueiis  de  Evsngelio  reiolit  {Lue,  3.  36). 
Benigna,  matar  qiiarium.  ei  decimum  viduiuiis  im- 
plens  annnm.  oentenario  virginum  cboro  cingiiur.  (I) 
Soror  Celerioi,  patris  Ageruchix,  qui  parvulam 
niilrivii  infantem,  ei  in  suo  naum  suscepii  gremio» 
per  annoa  vigiiiii  mariii  solatio  desiiluta»  erudii 
aeptem ;  docens  quod  a  maire  didicii. 

S.  901  Haec  brevi  sermone  perslrinxl»  tti  oslen- 
damadoiesceniulam  meam  non  praesuremonogamiam 
generi  suo,  sed  reddere ,:  nec  iam  laudandam  esae. 
bi  iribuaty  qoam  omnibos  execrandam,  si  negare 
lenUverit :  prxaeriim  com  iHMibuinus  ejus  Simpli- 
cius  nomen  pairta  referat,  ei  nulla  sii  excusaiio  de- 
serta»  ac  sine  bacredibus  domus ;  sub  quorum  patro* 
cinio  interdum  sibi  iibido  blanditur,  ui  quod  pnipier 
Imemperaniiam  soam  faciunt,  videaniur  facere  dcsi- 
derio  liberorum.  Sed  quid  ego  quasi  ad  rcirecun- 
tem  loquor,  cuin  audiam  eam  muitos  Palaiii  (a)  pro- 
cos,  Ecclesiae  viiare  praesidio,  quos  cerialim  diabolus 
inflammsi,  ul  viduac  nosirs  castiutem  probent,  quam 
ei  nobilius,  ei  farma»  ei  xUs,  «.t  opes  faciuni  cun- 
ciis  appctibilem ;  ui  quanto  plura  suiit ,  quas  iin- 
pognant  pudiciiiaro ,  Unto  viciricis  mujora  siiit 
prscmia  ? 

3.  Ei  quia  nobis  de  portu  egredienlibus,  quasi 
quidam  scopulus  opponilur,  ne  possimus  ad  pelagi 
tuU  decurrere,  ei  Aposioli  Pauli  scribeniis  ad  Ti* 
moilieum  profcriur  aucioriuis,  in  qua  de  viduis  dis- 
puUns  aii:  Voio  attlemjuniore$  nubere^  fUioi  pro' 
creare^  matretfamilias  esae,  nii//am  oeeaiionem  dare 
advenariOf  muiedkli  gralia,  Jam  enim  qHtedam  abie' 
runt  reiro  poii  Satanam{\,  7iw.  5.  14.  el  15):  opor- 
iei  priiuutti  sensttin  iraciare  pr?^Gepli,  et  oinnem  loci 
Iiiijus  coiiiinenliam  (contexlum  eive  eomptexum  oratiO' 
nii)  disculere;  au|ue  iu  Aposiolicis  vcsiigiis  insi- 
sicntem,  ne  Iransversum  quldem,  ui  dici  solel,  un- 
guein  in  parletn  alieram  dcclinare.  Supra  scripserai 
qtiaris  vidiKi  esse  dcberel :  Uniut  viri  uxor,  qua  libe- 
roi  edueatitf  qum  in  bonii  operibut  habuit  lettimonium^ 
euo!  tr.bulatii  de  tua  tubttantiota  tubminittravit  (/6id.  9. 
ei  iO)  ;  cujiis  spes  Deus  est,  ci  quae  permanoi  in 
obsecraiione,  ei  orationibus  nocie  ac  die  (Ibid»  5). 

[a]  Victorias,  quem  Marliansus  sequilar,  proceret, 
baua  saliH  oougrua  ieclione.  procot  vero,  quam  iios  repo- 
suimus,  ei  Verunen.  Ms.  ei  vetu&liores  iaipressi  liliri  om- 
ue»  (irobanU  eslquc  in  primis,  couiexttuu  si  aileuderls,  ad 
Uieriuiyuii  aieuLein. 

(1)  tiravio  ijrobauir  magis  Soror  celerini  patrit  jgero' 
dtto^  ui  ipsa  quoq«e  amiu  sorcr  Celerini  polris  Agerochia 
nofflinau  sii 


Posi  quae  jttngii  conirarU  ;  Qum  amm  iu  deliciii  ett, 
viveni  mortua  eH.  Suiimque  inferlf  uidiscipulum 
suum  rouniai  omni  ane  docirinae :  Adoletcemioret 
autem  tiduoi  devita,  quce  cum  tatcivierint  in  Chritto, 
nubere  votutU :  habenta  damnationem  quod  primcM 
fidem  irritam  fecerunt  (1  7im.  11  et  12).  Propler  bai 
igiiur,  quae  fomicaiae  snnt  in  injoriam  viri  soi  Cbri- 
sii  (lioc  enim  xararr^igvt&MMi  (b)  Grxcus  sermo  signi* 
ilcai)vuliAposioIus  alterum  90S  matnmonium,. 
praelerens  digamiam  fornicaiioni :  secundum  indult> 
gentiam  duniaxai,  non  secundum  iroperiuro. 

i.  Simulque  singula  ieslimonti  vcrba  tractanda 
sunL  lip/o,  uoquit,  adoiaceniutai  nubere.  Cur  qusso  T 
quia  nolo  adoleseenittias  fornicari.  Procreare  pHot, 
Qnam  ob  cattsam?  ne  meitt  parttts  ex  adttlterio, 
filioa  iiecare  coganiur.  Matreifamitiai  eae.  Qoarc 
obseero  f  quia  muito  iolerabilitts  esl  digamam  esse, 
qiiam  scortBm,  et  secttnduro  babere  virum,  quaro 
plures  adulieros.  In  aliero  enim  miserianim  consola^ 
iio,  in  altero  poena  peccati  eai.  Sequiiur :  ^utlam  oc- 
coikmem  dare  advenario  mateMcti  gratia;  in  quo 
brevi  accincioqae  praecepio,  muiu  siiAul  moniia 
eoniineoiur.  Ne  propositum  viduae  exquisiiior  euUus 
inbmei.  Ne  oculorum  nutibus,  ei  bilariUie  vulias, 
juveoum  posi  se  greges  trabat.  Ne  aiiud  verl>o,  aliud 
balMiu  poiliceaiur,  ei  cooveniat  ei  versieulus  iile 
vttlgattts : 

Aistl,  ef  arguio  qmddam  promiiii  oceUo^ 
(Ovm.  in  Etegiii  amatoriii,  lib,  3.  Eteg,  22)v 

Atque  ui  omnes  nnliendi  causas  brevi  sermone  con- 
clttderet,  cur  hoc  pr«cepisset,  osiendiit  dicena  :  Jam 
enim  quwdam  abierunt  retro  pott  Satanam,,  Ideo  ergo 
sccunda,  el,  si  necesse  est,  teriia  incontiuentibiisaperil 
roatrimonia,  ul  a  SaUna  abslraliai,  ui  magis  mulierem 
qiialicumque  viro  junctam  faciat  esse,  quam  diabolo. 
Sed  et  ad  Corintbtos  Ule  quid  loquilur  :  Dieo  auiem 
inmiplii,  sf  ridNis  :  6oRum  ett  t//ts,  «i  iie  permammnt^ 
ui  ego.  Si  auum  non  ee  continent^  nubant :  Metiui 
enim  eet  nubere^  quam  iiri  (i.  Cor,  7.  8.  9).  Cur  Apo- 
atole?  SUiim  iutulil,  quia  pejus  esi  nri  (i). 

5.  Alioquin  absoiulttm  boiium  est,  ei  sitie  compa- 
raiione  p^ris,  esse  quod  Aposiolus  esi,  id  est,  so- 
Ittinm,  non  iigaium;  nec  servum,  sed  liberam;  co 
gtUntem  ea  qttoe  Dei  siini,  non  ea  quae  uxoris.  £l 
protinus  in  conseqtieHlibiis  :  Mutier^  inquii,  attigaia 
eit  viro^  quanuiiu  vUr  ejui  vivit;  quod  si  dormierit  vir 
ejui^  tibera  ett  :  cui  vutt  nubat,  tanlum  in  Domino. 
Beatior  auUm  erit^  ti  tic  permamerit  iecundum  cona- 
iium  meum,  Puto  autem  quod,  et  ego  tpiritum  Dei  ha- 
beam  (Ibid.  39),  et  iii  boc  idem  seusus  esl,  quia  idem 
spiriius ;  903  Diversac  Epislolae,  sed  unus  auctor 
Episiolanim.  Vivenie  v:ro,  inulier  al!igau  est;  et 
moriuo,  soluta.  Ergo  matrimonturo  vinculuro  est,  et 

(b)  Plerique  omnes  MmtmrvnArlm  interpreunlur  lioeoifr, 
seu  ittolliter,  auiilelicaie  se  gerere,  deliciari,  lascivire, 
aul  qukl  bimile ;  quod  auiem  tbruicari  iu  injiiriam  Chrisli, 
Mieroiiyiu.  expiiuai,  laiiori  equiUem  sensu  accipieuduui 
videaiur.  .  .    « 

(1)  H»c  duo  verba.  qtmm  wri  in  boc  oontextn  oMuc' 
vult  Gravius  juxU  fldem  veieris  exemplaris,  ei  conse- 
'queutlaw  eermonis. 


iM  EPISTOLA 

ifiduitM  soliiilo.  Uxor  aili^MU  etl  viro»  el  nr  u&ori 
alligatus  est :  in  lantum,  ut  sui  corporls  noa  habeant 
potcstalem,  et  allerutrnm  debiiiim  reddant.  Nec  po»- 
sini  babere  pudiciiiae  lil>eruitem,  qut  serviunl  domi- 
nalui  nupliarutu.  Quodque addidit,  taaiumin  Donuno^ 
ampulal  Eihnicorum  conjugia,  de  qoibus  in  aiio  loco 
dixerat :  ffoUle  jugum  dueere  eum  tnfideltbue,  Qwb 
entm  parileipath  juilUim  eum  iniquitalef  Aut  qum  io* 
eietae  lueit  eum  tenekris?  Qumeonveniio  Chriiti  cum 
BelialfAni  qnm  par»  fideti  eum  infideli  f  Qui  eoneeniui 
tempio  Dei  eum  idolii  (2.  Cor.  6.  i^.  ei  ieqq,)  ?  Ne 
scilicet  aremus  in  bove,  el  asino  {Deuter.  22. 10) : 
ne  tunica  nuptialis,  vario  sU  texta  sobiegmlkc.  Ex- 
lemploqiie  lollit  quod  concesserat«  el  quasi  pceni- 
teal  eum  senientiae  suae,  reirahii :  Beatior  erit^  li  iic 
permamerit ;  suique  hoc  magis  (a)  dicit  esse  consiiii. 
Quod  ne  coniemnator  ul  liominis :  Spifltus  Sancti 
auctorilaie  coiifirmat,  ut  noii  iiidolgens  homo  fragiii- 
lali  carnis  hnmanse ;  scd  in  Aposiolo  Spirilus  Sanclos 
prgecipiens  audialur.  Ncc  sibi  in  eo  annorum  puells- 
rium  debel  vidna  blandiri,  quod  non  minus  sexage- 
nariam  eligi  praKsipii  (i.  7im.  5.  9).  Ncque  enim 
innuptas,  vel  jiivenculas  cogil,  ul  nubant,  qui  de 
iiuptis  quoqiie  loquilur :  Tempni  tneve  eet :  Supereit, 
fi/,  et  qui  habent  uxorei  iie  mt^  quoii  non  haheant 
(1.  Cor,  7.  29) ;  sed  de  his  viduis  dispntal,  quae  suo- 
nim  nuiriuntiir  alimeiiiis,  qus  filiorumy  el  nepoium 
cervicibus  imponunliir.  Quibus  imperat,  ul  discant 
domum  suain  colere,  ei  remunerare  parenles  el  suf- 
ficienler  eis  Iribuere,  ui  non  gravelur  Ecclesia,  et 
possit  cerlis  viditis  ministrare*  De  quibus  scripluro 
est :  Honora  viduae^  qnm  verm  vidum  »unt  (I.  Tim.  5. 
5),  hoc  esl,  qn»  omni  suorum  auxilio  desiituUe» 
qu»  manibus  suis  laborare  noii  possunl,  quas  pau- 
perlas  debililal,  xlasque  conficil  :  quibus  Deus  spes 
csl,  et  omne  opus  oratiQ.  Ex  quo  daiur  inlelligi, 
adolesceniulas  viduas,  excepiis  bis  qoas  exciisat  in- 
firmitas,  vel  suo  labori,  vel  liberorum,  904  ^^ 
propinquorum  ministerio  delegari.  Honor  autein  iin- 
praeseniiarum,  vel  pro  eleemosyna»  vel  pro  miinere 
accipilur,  ut  est  iilud,  Prednfteri  duplici  honore  digm 
habeantur^  mamme  qui  laborant  in  verbo^  et  doetrina 
(i.  Tftu.  5. 17).  Et  in  Evangelio  Doiniiius  disscril 
mand;itum  Legis,  in  ^iio  diciliir:  Honora  patrem 
tuum^  ei  matrem  tuam  {Exod.  20.  21) ;  iion  in  vcrbo- 
rum  sono,  qui  iiiopiam  parentum,  cassa  potest  adn- 
lalione  friislrari,  sed  in  victus  necessariis  minislrnn- 
dis  debcre  inielligi.  iubeiile  eniro  Domitio,  ut  fiiii 
alerenl  parenies  pauperes,  cl  reddercnt  beneficia 
senibus,  qiia»  parvuli  acceperanl,  Scriboc,  ei  Phari- 
un  e  eonirario  docebanl  filios,  ut  parentibus  respon* 
d«renl :  Corban^  hoc  est,  doitatN,  quod  altari  pollici- 
tus  sum,  el  in  leropli  dona  promisi,  {b)  si  lu  a  mo 

(a)  Heic  vocem  dicit  restituimus,  et  supra  aique  infra 
qujedam  alia  minoris  momeiiti  emendaviinus. 

[h)  Lilieiaiiis  legerein  etsi  amenm  acceperis,  ut  eli  tm 
Yiclorius  conjecerai.  Hic  eiilin  esl  sensus,  (|uem  Hier.  in- 
leudlt,  elbi  nempe  lemi^lo  iion  \M  dedero,  venelur  lamen 
douuiii  In  luum  refrigerium.  Gravius  in  oosiram  setilen- 
liam  etiam  veterom  exemplarlum  fldem  contesiatur,  el 
Origeois,  ac  Hierooymi  in  Mattba.-um  interpreuikmes 
ItiKjat. 


GXXUL  loM 

acceperiaeOK»!  verlelar  ia  Mm  rifrigerioro.  Atqae 
ita  flebal,  nt  egontibns  pMre,  el  maire,  saerificium 
offerrent  filii,  qood  Saeerdotes  Scribxqne  consume* 
ront.  Si  ergo  Aposlolua  pauperes  vidiias  (eas  lamen 
qiiae  adoleacenlulae  sunt,  ei  nulla  debiliiale  frangun- 
lur)  cogil  suis  mauibus  iaborare,  ne  gravetnr  Eccle» 
sia,  et  possit  aniis  viduas  suslenlare ;  qtia  excusalione 
tttelurf  qu»  opibus  mundi  afBuit,  qiue  potesl  ctiam 
alils  miitistrare,  et  de  iiiiquo  mammona  sibi  facere 
aniicos,  qui  possinl  eam  in  acierna  labernacula  reci- 
pere  ?  Simulque  considera,  qiiod  vidua  non  cligaiur 
nisi  uuius  viri  uxor  :  et  nos  (c)  pulamus  Saoerdoluni 
hoc  lanluni  esse  privilegium,  ul  non  admtltalur  ad 
altare,  nisi  qui  nnam  haboeril  usorem.  Non  solun 
eniro  ab  ofBcio  Sacerdolii  digamus  excluditur;  sed  el 
ab  eleemosyna  Ecclesiap»  dum  indigiia  putainr  siipe, 
qu®  ad  secunda  conjugia  devoluta  esi*  (^uanqnani 
lege  Sacerdotali  {d)  lenealur,  ei  loicns,  qni  laiem 
prsebere  se  debel,  ot  possit  eligi  in  Sacerdotium. 
Non  eniro  eligitur,  si  digamus  fuerit.  Porro  eliguntur 
ex  laicis  sacerdoles.  Crgo  ei  laicns  teneiur  man- 
daio,  per  quod  ad  sacerdotinro  pervenitur. 

7.  Aliiid  est  quod  vuli  Apoalolua  :  iliod  guod  C(h 
gitur  vello.  Ul  concedal  secunda  roatrimonia  meas 
est  incoiitiiientije,  80S  ^^^  *^^'^'  volunlaiis.  Yolt 
omoes  esse  sicul  seipsum,  et  ea  cogitare  quai  Dei 
sunly  el  soluios  nequaquaro  ullra  alligari.  Sed  si  la- 
l)entes,  per  incontiiientiam  ad  baralhrum  siupri  vi- 
derii  pervenire ;  digamiae  porrigil  manum,  oi  cuni 
una  magiSy  quam  curo  pluribus  volutentur.  Quod 
nequaquaro  ut  amare  dtctuin,  et  contra  Aposloli  re- 
golam,  secundus  nuptiator  exaudiat.  Du»  eniro  sunt 
Apostoli  voluntates :  una  qua  praecepil,  Dico  autem 
imtuptii,  et  viduii  :  bonum  eit  illii  ii  iie  permanie" 
rint^  eicut  et  ego.  Altera  qua  indulgel :  Si  auiem  non 
u  continentf  nubant,  Meliui  eet  enim  nuberCt  quam 
uri,  Prirouin  (|uid  velil :  deinde  quid  cogatur  velle, 
demonstrat.  Yull  nos  pcrmanere  post  nuptias,  sicoi 
seipsum  :  el  proposiUe  beatitudinis  Apostolicum  po» 
nitexemplum.  Sin  autem  nos  viderit  nolle  quod  i|)se 
vult,  iucoutiuenii£  nosirae  tribuil  indulgentiam. 
Quaro  e  dnabus  eligimus  voluniatero,  qiiod  roagis 
vult,  el  quod  per  se  bonum  est :  an  qiiod  mali  coro- 
paratione  fit  levius,  ei  qiiodam  modo  nec  bonum 
csl,  quia  prxrcrlur  -malo  ?  Ergo  si  eligimus,  quod 
Aposlolus  iion  vult,  scd  velle  €oni|)ellitNr,  inio  ac- 
quiescil  delerlora  cupientibu»,  non  Apostoli,  sed 
nosiram  facirans  volunuteni  (I)  Legimus  iii  veieri 

(c)  Contra  Hieronymi  mentem  leffcrat  Editor  Benedi- 
ctiuus,  Et  ttOi  putanwi,  Beatiuus  pauTo  rectius  puldbamui : 
sed  neque  liaec  leclio  nobis  saiis  i^roliatur,  Itfgendumquo 
arbittiunur,  et  non  putandwn. 

(d)  Sumptum  arguuienlum  ex  Tertulliani  lib.  de  Ex- 
bortatione  casiitalis,  iibi  monogamiae  sic  a$u*uii  nec&tsi* 
fitem,  c  Oinnes,  inquit,  nos  Deus  vu^l  dispositos  e;sse, 
uiubique  5acraineuii:>  ejus  olieuudis  a}ti  siinus.  Uuu.s 
Deus,  una  fliies,  una  et  discii  liua.  Usqu^  adeo  ntsi  et  biri 
ea  o1)serveiit ,  per  qiise  Presinteri  alleguntur,  qttoiiiodo 
eroni  Preshyteri  qui  de  laicis  aUegumur.  » 

(t)  Praesidio  veieris  codicis  huuo  qiieui  depravatum  pu« 
tal  locum,  sicGraviiis  resliiuil.  cLegiiiiusia  veteri  Tesla- 
mento  Pontifices  seroei  raariios,  el  filis^  sacerdotum  at 
viduae  fuerinl,  ele.  i.  lo  qoam  rem  Levitici  locum  addudl, 
•  Si  fllia  Sacerdotis  cuihbet  e  po|falo  nupto  fiierfl,  de  Ids 


\m  8AMCTI  BJERONTin 

Testaroanto  {Le9it.  tt ;  d  EMich.  44)  s  Seinel  mari* 

uuts  fllias  SacerdotttiDt  si  viduae  roeriiit»  vo6d  de- 

bere  de  snecrdolaltbus  eibis  :  inortttisque  (a)  sieut 

p:)iri,  ct  in:i(n  sic  cxhibonduin  inreriarum  ofiicium* 

Siii  auieui  alios  viros  acccpeiiHl,  alienas  eus,  et  a 

paire,  et  a  sacrificis  fieri»  et  inter  exlernas  debere 

depoiari. 

8.  Qood  qnidem  observat,  ct  gentilitas,  in  con- 
demnaiionein  nostri,  si  hoc  non  exbibeat  veritas 
Cbrislo,  quod  tribuil  ineiidaciuin  diabolo;  (1)  qui  ei 
easiiiaiem  rcperii  perdiiricem.  Hierupliaiita  apud 
Atheiias  (0)  cjurat  virnm,  ct  «lerna  debilitae  fit  ca- 
SIU9.  Flamen  unius  uxoris  906  ^^  sacerdolium 
adiniuiiiir.  Flaminea  qitoqiie  uiiius  mariti  eligiiur 
uxor.  Ad  tauri  iEgyptii  sacra  seinnl  maritus  assumi- 
tur.  lit  oiuiltam  virgiiies  Vesto!,  el  ApoUinis»  Juno- 
nisque  (c)  Aciiivie,  et  Dianae  ac  Miiierv;e,  qiige  per- 
petua  sacerdulii  virginitaie  marcescunt.  Slriiigam 
breviier  regttiaro  Cariliaginis,  quae  magis  ardere  vo- 
liiii,  quani  lliarlia^  regi  nubere  :  et  Hasdrubalis  uxo- 
reni,  qu.nB  apprebensis  uiraque  manu  liberis,  iu  sub- 
jectum  se  prjL»cipitavit  incendium,  ne  pudicilix  damna 
seiiiirel  :  et  Locreiiam,  qux  amissa  gloria  castiiaiis, 
noltiii  pollute  coiiscienlia;  supervivere.  Ac  ue  muUa 
Iniigo  sermoiie  coiitexam,  quae  potes  dc  primo  conira 
Jovinianum  volumine  ad  aedificationem  luam  su- 
mere,  uiium  tanliwi,  quod  in  patria  tua  geslum  esty 
rcpetam;  ui  scias  pudicitiam  eiiaui  barbaris  ac  reris, 
H  sangiiinarits  geniibus  esse  venerabilem.  Geiis 
Theutonum  (d)  ex  ultimis  Oceani  atqae  Germanise 
profecta  litioribus,  omnes  Gallias  iuundavit;  sae- 
ptusque  caesis  Romanis  exercitibus,  apud  Aquas 
Sextias  Mario  piignante,  superata  esi.  Quorum  ire- 


lOSi 


(a)  Yictor.  mortuuque  uc  a  palre  exhibettdum  mferiarwn 
oficium,  elc. 

(b)  Hariianxns  alique  eclili  ettro/itr,  lalso,  pro  duobas 
verbis  efural  itruiN,  vel  ut  alii  Mss.  habenl,  tjerat  virum, 

2uae  nobis  leclio  restiluta,  unaque  vera  esl,  et  ad  flilem 
Iss.  Neque  enim  eviratus  eral  apnd  AtheDas  Hieropbanta, 
sed  virum  ejorabal.  Ejerare  autetn,  sive  ^urare,  renun- 
Uare  esi,  sive  al)dicare,  atque  adeo  virumderare,  periode 
est  aiaue  ab  omui  generatione  absijnere.  Ejurat,  quljurat 
quod  desideralur,  a  se  praesiari  non  posse,  ait  Sext.  Pom- 
.  beius.  Petrouius  quoc|ue  io  Salyrico :  Si  efuras  lu>diemam 
hilenu  una  ecmabifmu.  lacilus  cousubuim  el  imperium 
ejurare  ,dixit.  Tandein  Seneca  in  Suasoria  pro  M.  Tullio 
Asinii  Pollionis  :  Nec  mora  fuit,  quin  ^uraret  sua$,  quae 
cujridisdme  effuderai  oralionet.  De  Hieropbaniis  vero  Ja- 

liaOUS  Orat.  Y.  6lmi  il«ft  ««eA  Jltitv^low»  el  tOv  «f^twv  «hertfitcMi 
WMiTdc  An,  wA  i  xvirm»   K^pzwy  ItfOfikrTiK  MircfcstM  «Cmv  t^v  •fi- 

vur,y,  c  A|>ud  Athenienses  qui  arcana  illa  tractiint,  caslis^iine 
degimt,  tum  eorum  Anlisies  Hierophanta  ab  omni  gcntra- 
tione  iirorsus  aiisLbiei. »  £x  qiiibus  plane  vidi^as  quam 
male  apud  Hicronymum  hoc  ejurandi  verbum  docli  viri 
exturbant,  conlra  Mss.  quam  et  ipsl  proferunt  fldcin. 

(c)  Teriuilian.  I.  1.  ad  Uxorem  c.  6.  jichete  Junoni^  in- 
qoit,  ajmd  A^gium  cppidum  virgoiortitur,  Pro  Achivce  an- 
iein  voce  Erasm.  Argitce  legendum  ceusuit,  qiiod  non 
probatur  ;  alii  malleiit  Achaicce^  quemadmodiim  allbi  apud 
Terlulliaii.  lib.  de  Exhortat.  casuiaiis  legitur. 

{d)  Manian.  itost  Erasm.  ex  uUimis  GoUorum  Oceani 
(itque  GermanicB.  Vid.  Valer.  Haziin.  lib.  6.  cap.  1« 
(|uae  sanctificata  sunt,  et  de  primlliis  non  vescetur.  Sl  au- 
tem  vidua ,  vei  re|iudiata  et  absque  liberis  reversa  fuerli 
:id  doniiim  |  alris  iui,  sicut  puella  coosueverat,  aleiur  de 
cibis  |«lris  sui. 

(t)  £x  TeriuUian.  de  £xhortaL  casliutis,  notante  Gra- 
vio.  c  Invenit  diabolus  post  luxuriam  castitatem  perdiiri^ 
cem,  quomodo  reus  sli  thrisiiaaus  qui  casiiiaiem  recusa- 
verit  c^iQservairicem» 


ceiiias  natrons,  cam  allis  se  viria  eaptivUatia  eondi- 
tione  tradendas  esse  dldicisaeni,  primum  Gousulein 
depreeai»  suiil,  ut  iemplo  Gercris  ae  Veneris  in  ser- 
viiium  traderenlur.  Quod  cum  non  impetrarenl, 
subuioveiiie  eas  iictore,  parruiis  cxsis  liberis,  inaue 
niortuae  suni  repcrtae»  siiirocaiis  laqueo  faucibus,  et 
niutuis  Gomplexibus  se  ienenies.  - 

9.  Quod  igilur  barbarae  casiitati  non  poiuii  inferre 
captiviios,  hoc  mairona  nobilis  faciei?  ei  eyperieiiir 
alterum  vinim,  qu»  priorem  aui  bonum  perdidii, 
aui  malum  experta  est^  ui  mrsom  contra^  jiidiotuui 
Dei  faeere  iiii;Uuv  ?  Quid  si  siatiin  secundum  perdi- 
derit,  eoriieiur  et  lertiuin  [al.  sodeiur  et  lertio]  7  el  si 
ille  doriiiierii,  in  quartum  qitintiimque  prooedet,  ut 
nihil  907  fiiiquo  a  iiiereiricibus  diflerai?Oiiibi 
ratione  vidti»  providendum  est,  ne  castitaiis  prinios 
excedat  limites.  Quos  si  excesserit,  ei  verecundiam 
riiperii  niatronalemy  in  omnem  debacchabiiur  luxu- 
riam,  iia  ui  Propiieiam  mereatur  audire  diceiiiem  : 
Fades  meretrieis  facla  est  tibi :  Impudorata  es  tu 
{Jerem.  3.  3).  Quid  igitur?  Damnamus  secunda  nia- 
irimonin?  Minime;  sed  priina  laudamus.  Abjicimus 
de  Ecclesia  digamos?  Absii :  sed  monogamos  ad 
contineniiam  provocamus.  In  Arca  Noe  iion  soiuiii 
monda»  sed  et  immunda  fueruni  animalia.  nabuit 
homiiies,  habiiit  ei  serpentea.  liudomo  quoque  nia  • 
gna,  vasa  diversa  suni;  alia  in  honorem,  alia  iji 
coniumeliam  (2.  Tim.  2. 20).  Esi  cr;.ter  ad  bibeii- 
dum  ;  est  ei  matula  ad  seerciiora  naiurai.  Nam  cunv 
in  semente  lerrae  bona;,  centesimuro,  ei  sexagesi  • 
mum,  ei  trigesimum  frucium  Evangelia  doceant 
{Matth.  15.  8) ;  et  cenlenarius  pro  ▼irginilaiis  co- 
roiia,  primum  gradum  teneat ;  sexagenarius  pro  la- 
bore  viduarum,  in  secundo  sii  numero ;  tricenarius 
foidera  nupilarum,  ipsa  {e)  digitorum  conjunctioue 
iesietur,  digamia  in  quo  eriiiiumero?  Imo  exira  nu- 
meram^Gerte  in  bona  terra  non  oritur,  sed  in  ve- 
priboSy  et  spineiis  vulpium,  qua:  Herodi  impiissiroo 
comparaniur,  ui  in  eo  se  putei  csse  laiidabilem,  si 
scoriis  melior  sii :  Si  publicarum  libidioum  victimas 
superei,  si  uni  sit  prostituia,  non  pluribus. 

iO.  Rem  diciurus  sum  Incredibilem,  sed  multe- 
rum  tesiimoniis  approbatam.  Atite  annos  plurimos, 
cum  in  chartis  Eeclesiasiicis  juvarem  Damasuni  Ro- 
manae  urbis  Episcopum,  ei  Orienils  alque  Occiden- 
tis  Synodicis  consultaiionibus  responderem,  vidi  duo 
inter  se  paria,  vilissimorum  e  plebe  hominum  coin* 
parata,  unum  qui  viginli  sepelissel  uxores,  alteram 
qua;  vicesimum  sccuiidiim  babuissei  maritum,  ex- 
tremo  sibi,  ui  ipsi  pulabani,  mairimoni<^  copulatos. 
Sanima  omnium  exspectalio  virorum  pariter  ac  fe- 
minarum,  post  tantas  rudes  quis  quem  prius  efTerret. 
Vicii  mariius,  et  toiius  urbis  populo  confluenie,  eo- 


[e]  Veierom  morem  per  dialtos  numerandi  innuit,  dc 

auo  plura  dicenda  nobis  erunt  lib.  1.  advers.  Jovinianuin. 
[cic  unuui  atque  alleruin  Bed«  locuiu  prxslabii  rcco- 
luisse.  c  Cum ,  inqult,  triginla  nolare  volueris,  ungurs 
indicis  et  pollicis  biando  coQjunffes  ainplexu.  Cum  dicis 
sexaginla ,  poUicem  curvstum  uuuce  circumilexo  diligen- 
ter  a  fironte  prftdnge.  » 


IQ5S 


msfOiA 


ronatuSy  et  iMlmam  lenens,  (a)  adoreamqne  per 
slngulos  sibi  acclsmantes,  uxoris  multinnb»  fere» 
irum  praccedebat.  Quid  dicemustali  mulieri?Nempe 
illud,  quod  908  Dominus  Samaritan»  :  Yiginti 
duos  habuisti  mariios,  el  isle  a  quo  nunc  sepeliris, 
nnn  est  tuns  {Joan,  4). 

41.  Iiaque  obsecro  te»  rcligiosa  in  Christo  filis^,  ut 
icsiimonia  ista  non  noveris,  quibus  incontinentibus 
ct  miseris  subvenitur ;  sed  illa  potius  leciitcs,  quibus 
pudiciila  coronalur.  Sufflcit  libi  qood  primum  per- 
didisii  virginitatis  gradum,  et  per  teriium  venistl  ad 
secundum,  id  est«  per  officium  conjugale,  ad  vidui- 
tatis  contineniiam.  Extrema,  imo  abjecta  necogites : 
tiec  aliena  et  longe  posita  exempla  perquiras.  Ilubes 
aviam,  matrem,  et  amilam.Jiuarum  tibi  afoundans 
imiiatio  alque  doctrina,  ei  prascepia  vivendi,  norma 
virlutum  esl.  Si  enim  mnliaj  in  conjugio,  viveniibus 
adliuc  viris,  inlelligunl  illud  Aposloli :  Omnia  ticent, 
ted  non  omnia  expediunt  (1.  Cor»  6.  i2),  et  castrant 
sc  propter  regna  coelorum,  vel  a  secunda  naliviiaie 
post  lavacrum  ex  consensu,  vel  post  nuplias  cx  ar- 
dore  fidei ;  cur  vidua  qu»  judicio  Dei,  virum  habere 
dcsiit,  nou  illud  lastabunda  congeminel,  Dominus  <U- 
dit,  Dom.nut  abUutil  (Job.  i) ;  et  oblatam  occasio- 
iiem  arripiat  liberialis,  ui  sui  corporis  habcat  pote- 
statem,  ncc  rursuni  ancilla  fiat  hominis?  Ct  cert( 
mullo  laboriosius  est,  non  frui  eo  quod  habeas, 
quam  desiderare  quod  amiseris.  Unde  et  virginiias 
in  co  facilior  est,  quod  carnis  inceniiva  non  novit : 
etviduitas  in  eo  solliciiior,  quod  pra4eril:is  nnimo 
recolit  voluptales  :  HAXiiiE  si  se  virum  putet  perdi- 
disse,  non  prxmisisse  :  quorum  alterum  doioris, 
alterum  gaudii  est. 

ii.  Primi  hominis  crealura  nos  doceat,  plures 
uuptias  refuiare.  Unus  Adam,  et  una  Eva,  imo  una 
ex  eo  costa  separatur  in  feminam.  Rursiimque  quod 
divisum  fuerat,  nupiiis  copulaiiir,  diceute  Scripiura : 
Erunl  duo  in  carnem  unam ;  non  in  duas,  nec  in  ires. 
J^ropter  quod  relinquei  homo  patrem^  ei  matrem^  et 
adheerebii  uxori  euw  (Genet.  2.  U) ;  certe  non  uxori- 
1)U8.  Quod  testinnonium  Paulus  edisserens,  ad  Cliri- 
sium  refert,  eiad  Ecelesiam  (i.  Cor.  6.  i6.  et  $eqq,) ; 
ut  primus  Adam  in  carne»  el  secundus  in  spiritu 
nionogamus  sit.  (1)  Sit  una  Eva  roater  cunctorum 
viventium,  et  una  Ecclesia  parens  oninium  909 
Cbristianorum.  Sicut  illam  inaledictus  I.aniech  in 
duas  divisit  uxores,  sic  haiic  ba^retici  in  plures  Cc- 
clesias  lacerant,  qw  juxta  Apocalypsim  Juannis,  s^y- 
iiagog»  magis  diaboli  appeilandai  sunt  (Apoc.  2.  9), 
quam  Cbristi  conciliabula.  Legimus  in  Carmimtm 
libro,  Sexagittta  sunt  reginas^  et  octoginta  eoncubinfe^ 
et  adoleteentutos^  quarum  non  e$i  numerui,  Und  e$l 
columba  meuj  perfecta  mea  :  una  ett  niatri  sua^  electa 
genitrid  $wb  (Cant,  6).  Adquam  scribit  idem  Joaunes 


ide 


Ja)  Nobis  placeret,  adorea$que  per$lngula$  tubclanumte, 
eiicet  populo:  qu»  lectio  ex  i|)sis  Mss.  ubi  esi  adorea^' 
sue  per  tinguta  tubctamante$ ,  levissima  mntatioDe  iodu- 
cu  cooflcilur. 
(\)  li^gl  Gravius  Jubet  nc  una,  ete. 


cxxifl.  mi 

Epiatolan»  Seittor,  (a)  EleetiB  domiwB,  et  /Unt  ejm 
(2.  Joa».  i)«  Sed  et  in  Arcam  quam  Petms  Aposto* 
IttS  sub  typo  inierpreiaiur  Ecclesin  (U  Petr,Z),  Noe 
com  tribas  filiis,  singulas,  non  biiias  Uxores  intro- 
duxit  (Genee.  6).  Etiam  de  immundis  animaUbus 
bina  sumuntor,  masculus,  et  femiiia :  ut  ne  in  besiiis 
quidem,  serpentibusque,  crocodilis,  ac  lacertis,  di- 
gamia  habeat  locum.  Quod  si  de  niuadis  septeiia  po« 
nuntur,  id  est,  imparia  :  el  in  hoc  vtrginitaiis  ac 
pudieiti»  palma  monstraiur.  Egressus  enim  de  Arca 
Noe,  Deo  viciimas  immolavit :  non  utique  de  pari, 
sed  de  impari  numero,  quia  alterum  fcetibus  atque 
oonjngio,  alterum  sacrificio  praeparatum  est. 

i3.  At  [al.  Atqui]  Patriarchx  non  singulas  liabue- 
rnnt  uxores ,  imo  ei  concubinas  liabuere  plurimas. 
Et,  ne  hoc  parum  sit,  David  mulus ,  et  Salomon 
habuit  innumerabiles.  Judas  ad  Tbamar,  quasi  ad 
scortom  ingreditur.  Ei  juxta ,  eccidenlem  iitleram, 
Osee  Propheta  non  solum  meretrici,  sed  etiam  aduU 
terao  copulaiur  (0$ee  i).  Quod  si  ct  nobis  jure  con- 
cediiur,  adhimiiamus  ad  omnes  Teminas,  et  in  exem* 
pliim  Sodoms  et  Gomorrx,  ab  ultimo  dle  depre- 
hendamur  vendentes,  et  ementcs,  nulienies,  et  nuptui 
tradentes  (Matih.  24.  38),  et  tunc  sit  finis  conjugii , 
qiiando  terminus  vitas.  Quod  et  si  post  Diiuviuiu ,  ct 
antc  Diluvium  viguit  ista  senlentia  :  Cre$cile  el  mul- 
tipUcamini^  ei  replete  terram  (Gene$.  i.  28),  quid  ad 
nos ,  In  quos  fines  sxculorum  decurrcrunt ,  quibus 
dicitur  :  Tempu$  brepe  e$t  (i,  Cor.  7.  29) :  Et,  Jam 
teeurit  ad  radicet  arborutn  pouta  ett^  qn;c  silvam  Le- 
gis,  et  nuptiarum   Cvangelica  casliute  succidat? 
Temjput  amplexandi^  ei  temput  longe  fieri  ab  amplexi' 
bttt  (Eeclet.  3.  5).  Jeremias,  captiviuie  propinqua, 
uxorem  prohibetur  accipere.  Ezechiei  in  Babylone, 
Mortua  es^inquit,  iixor  mea;  et  apertum  ett  ot  tneuut 
(Exech.  24.  28).    910    ^^^  ducturus  uxorem,  ncc 
ille  qui  duxcrat,  |)Ossunt  iii  opere  conjugali  liliere 
prophetare.  Olim  glorix  erat  illum  audire  versliulum : 
Ft7it  tui  ticut  novell<B  [  al.  novetlalio  cum  August.  et 
Hilario]  olivarum^  in  circuitu  mentw  tuas;  Ct,  Videat 
filiot  filiorum  tuorum  (Ptal.  i27).  Nunc  de  continen- 
tibus  dicitur  :  Qui  adhieret  Doniino,  unut  tpiritut  ett 
(I.  Cor.  6.  ii).  Et,  Adhostit  anima  mea  po$t  ie  :  me 
tutcepil  dextera  tna  ( P$,  62.  9).  Tunc  oculum  pro 
oculo  :  nunc  verberanti  niaxillam ,  pra^bcmus  et  al- 
leram.  Illo  leinpore  bellaloribus  dicebatiir :  Accingne 
gfadio  tuo  tuper  femur  tuum,  Potent\$$ime  ( J*$aL  44. 
4) ;  inodo  audit  Petrus  :  Conde  gladium  tuum  in  tagi- 
nam,  Qui  enim  gtadio  percutit,  gladio  morielur  (Matih, 
26.  52).  Hxc  diciinus ,  non  separantcs  Legem ,  ct 
Evangelium,  ut  Marcion  caluinnialur ;  sed  muim  ai« 
que  eunidem  suscipionics  Deum ,  qui  pro  varietaic 
lcmporiim  alque  causaruni  principiuin ,  ct  finis ;  se- 
rit,  ut  meiat;  plantat,  ut  habeal  quod  succidat;  jacit 
fundamentum,  ut  xdificationi ,  coiisuinmnlo  sasculo  , 
culinen  imponat.  Alioqui  si  ad  sacramenu  venia- 
inusy  et  fuiurorum  typos,  non  uostro  arbitrio,  sed 

(a)  Nomen  J?tecl0,  ut  proprinm  boc  loco  alqiic  alibi  s«i  c 
Bier.  inierpreUtur. 


«035 


SANGTI  HKIIONTM 


im 


Apottolo  dbMrente  (a)  eontiderMMit ;  Agar,  et  Sftrt, 
▼el  mMis  Sii»,  el  Slon ,  dtio  Testamcnta  sifcnifteant. 
Lto  li|i|«ient3Mis  oeitlt»»  et  RaelieU  qvsmi  iacoli  ftmnbal 
plitrunnm  (  Grm.  S9  ),  Synagogam  Ecclcsiamque  le* 
«tantur.  Uiide  ct  Anna  priiis  sicriliSf  FennenaR  ubertate 
foecundior  est  (I.  Reg.  I).  Licet  et  moiiogamia  iios 
in  Isnac,  et  Rebccca  prarHSCsserii :  ciijos  sotius  parlos 
Domiiil  revebtio  est.  Nec  oUa  alia  reinlnanim  Deom 
per  seipsam  consuluit.  Qiiid  loqnar  de  Tbaiiiar,  {b) 
qiueZaram,  ct  Pliarez  geminos  fudit  iiifantes?  In 
quorum  naltvisate  divisa  macerla,  diios  populos  sepa- 
ravH  :  et  ligaia  manus  coccino,  oonscieiitiam  Judso- 
rum  jam  tunc  Christi  passione  respersii.  Ac  de  scorte 
proplieUco,  cujiis  ciimilitudo  vd  Ecclesiam  signiflcat 
de  geotibits  congregatam  :  vel  (quod  ipsi  loco  roagis 
eonvenli)  Synagogam  primum  assumpum  de  idolola- 
tris  per  Abrabam»  el  Moyscn :  deinde  post  adulierium, 
el  negatlonem  SaWaloris,  sedentem  plurimo  tempore 
sine  aliari,  Sacerdotibos  ae  Proplielis,  el  viri  pristinl 
<«asonium  prxsiolanlem ;  ut  postquam  subinlraverit 
plenitudo  genliom»  tonc  omnis  Israel  salvus  iiat 
(Aom.  11). 

811  ^^-  Q^^^  ■i^  ^^"'^  ^^^^^  latissimos  terra- 
roin  aiUis  oslendere  voiui,  ut  pergam  ad  alias  qus- 
siiunciilas;  qiiarum  prima  de  Anme  consUio  est : 

Sctane  perjfetua  mmren$carpereJMventaf 

Mec  dnleei  naiei^  Venms  nec  pramlo  iioris? 

Id  cinerem^  aut  manee  credii  cwrare  iejmtto$f 
€ui  breviter  rcspondeat  ipsa ,  qu»  passa  est : 

Tii  laerymte  emcla  mei$ :  tn  fnrima  furmtem 

Jifft,  ^ermmio,  mafts  oiianas,  atque  objicie  Aotlt. 

ifott  licuit  thaiami  expertem  nne  mrnitttvflew 

thgere  more  fene^  iale$  nec  tangere  cura$. 

Man  eervata  fide$  cineri  premu$a  Sichmi 

{yEneid.k). 

Proponis  mibi  gaudia  nuptiaruui :  cgo  libi  oppo- 
nam  pyram ,  gladiom ,  ct  incendium.  Non  laniiim 
boni  estin  nuptiis  quod  speramus,  quanium  mati, 
quodaccidere  potest,  et  timendum  e&t.  Libido  traiis- 
ACTA  scmper  sut  rciinquit  pceniludinem  :  nunquam 
satialur;  et  extincu  reaccendiiur.  Usn  crcscit,  ct 
deficit :  nec  raiioni  parei,  quas  impetu  duciiur.  Sed 
diccs  :  Amplae  opes,  et  disspensatio  rci  fiimiliaris 
egenl  aucloritale  viri.  Scilicel  perierunt  domus  coeii- 
bum,  et  nisi  cum  servulis  luis  ipsa  scrvicris,  hmWix 
tuac  imperare  non  poleris.  Avia  tua,  roaler  et  amila, 
nonne  aucioritaiis  prisiinx,  lionorisqtie  mojoris  suiil, 
diim  eas,  ei  lola  provincia,  et  Ccclesiarum  principcs 
suspiciuntt  Ergo  {c)  roililcs,  et  peregrinanies ,  sine 

fff)  Hanc  voeem  eoneiderenmh  qnae  deerat,  ei  edilis 
vetosiioribus  reposuiinus. 

[b)  Turpi  errore,  et  quem  antea  Realinos  editor  emen- 
daverat ,  tienedictinus  ErMmum  seeuuis,  Ezron  legit  {iro 
Xaram.  Vide  Geo.  3B.  v.  29  et  50.  Quod  porro  sukidit  in 
eorum  naltvitaie  duos  populos  seiiaraios,  Judaeos,  et  Gen- 
tites  siguificari ,  ex  veterum  Paimm  esi  seosu ,  quem  tn 
Mich  la:  cap.  1  luculentius  exi^oniL 

(c)  Ormi  nempe  mililes  ab  uxoril>us  dncendis  lege  pro- 
biliebanlur,  quod  lucutcnUssime  in  primis  lcsuiiir  Dio 
lib.  00.  ubi  de  Claudio  loquens,  ooncessa  dixit  ab  illo  ma- 
ritorum  Jura,  t^  r«^TrMta««c,  i««^  yiNiCMc  «te  iKvm  u  ^ 
««*  yifm  ^n» :  0$  qm  militabant  qMomam  uxore$  ex  teg  biu 


nxoribus  atia  hospitiola  non  regunt,  et  nec  inviunt 
nd  eonvivia,  nec  inviuntur?  Quasi  non  possi$  pro- 
haiaa  «latla  babere  bmulos,  vel  liberios»  in  quorum 
nuirtta  es  manibus ;  qui  pnesint  domiii,  ad  publicii» 
respondeaiit»  tribula  pcrsolvant;  qiii  tesuapiciaiit, 
nt  paironam  ,  diligant,  ut  alumnam ,  venerenlur,  vt 
sanctam.  Quxre  priinom  regnum  Dei,  ei  hxc  omnia 
adjicientnr  libi  {Matth.  6.  35).  Si  de  vesie  cogilave- 
ris,  lilia  libi  de  Evangelio  proponuntur,  Si  de  cibo , 
remittcris  ad  aves,  qus  non  serunt,  neqiie  nietuiil, 
et  Paier  tuus  coelestis  pascit  ilias.  Quantas  virgines  ei 
9U  ^iduasabsiiue  ulla  sorde  rumorlSy  suam  sub- 
siaiiiiolam  gubernaruni? 

15.  Gave  ne  jiingaris  adolesceniulis  :  ne  his  ad- 
hsercas,  propier  quas  Apostolus  conccdit  secunda 
niatriinonia«  et  sustineas  in  media  traiiquiliiiale  nau- 
fragium.  Si  Timotheo  dicttur  :  Adoleuentiore$  wduai 
devita  :  Et  iterum  :  Ama  anu$,  ut  matre$ :  adole^cen- 
iula$,  ut  $orore$  cum  omni  ca$titate;  quare  tu  me 
cominonentem  non  aodias!  Fuge  pcrsonas,  in  quibus 
potest  malas  conversaiionis  esse  suspicio ,  nec  para« 
lum  babeas  illud  e  irivio  :  Sunicil  milii  conscientia 
mea  :  non  curo  quid  de'  me  loqiiantur  bomines.  Et 
cerle  Apostoius  providebat  bona ,  non  tanlum  coram 
Deo,  sed  eliam  coram  hominibus  {Rom.  12),  ne  per 
illum  noroen  Dei  blasplieinaretur  in  gentibus  {Ibid. 
2.  24).  Habebal  uiique  potesutem  sororem  muliercm 
circumduccndi,  sed  nolebat  se  judicari  ab  (d)  infideli 
conscientia,  Et  ciim  posset  de  Evangelio  vivere,  die- 
bus  ac  noctibus  laborabat  manibus  suis ,  ne  qiiem 
gravaret  credenlium.  Si  $candalixat,  liiquii,  e$ca  fra* 
trem^  in  atemum  camemnon  manducabo  (f.  Cor*  2. 
15).  Dicamus  et  iios :  Si  scaiidalizat  soror,  vel  frater, 
non  unum,  et  alterum,  sed  lotam  Eccleslam ;  nec  so- 
rorem  videbo,  nec  fratrein.  Melins  esi  rem  familiarem 
minui,  quam  salutem  aniinae  perire.  Melius  est  amit- 
tere,  qiiod  velimos,  nolimns,  aliquando  perilurum 
est.  Melius  est  sponie  dimitlere;  quam  id  amitiere, 
pro  qtio  oinnia  diiniltcnda  soni.  Quis  noslrum ,  non 
dicam  cubiium,  quod  enorme  est ;  sed  unius  onciolas 
deciroam  partem  adjicere  potest  ad  sutoram  suam? 
ct  soHiciti  sumos  quid  mandiicenras ,  aut  qnid  biba« 
nius  ?  Ne  cogitemus  ergo  de  crastino  :  Sufieit  diei 
malitia  $ua{Matth.  ^.  54).  Jacob  fratrem  fugiens, 
roagnis  in  patris  domo  divitiis  derelicti.s,  nudos  per- 
git  [al.  proftigu]  in  Mesopoumiaro;  cl  ot  irobis  forti- 
tudlnis  suse  prsberet  exemplum,  lapide  capiti  suppo- 
stto  y  vidii  scalam  ad  cofelum  osque  subreclam ,  ct 
Dominum  innitentem  euper  enm  :  per  qnam  ascea- 
debant  Angdi  et  descendebont  {Gem.  28.  5) ;  ut  nec 
peccaior  desperet  saluten ,  nee  |ustos  in  sua  vir- 

habere  nan  poiermt,  Ceteruro,  quod  Gravius  nolat,  es 
Tertulliano  de  Exborlaltoo.  casiiUlis  locus  exi^riiuiiar. 
c  Sciticel  solts  mariiortim  domiiius  bene  est :  |>erierimi 
caelibuin  &niiliaB,  spaaouum,  roiUlum,  aut  peregrinauUuui 
sioe  uxoribus. » 

(d)  Sic  legisse  videiurapud  Aroslolum  t.  Corinlh.  X.  29. 
ab  infideli  con»cientia  pro  ab  alieua ;  uam  oi  aliqiiDt  Lv 
litii  codices  ejus  leeUonis  su(  ersuiii,  el  Auclor  de  bi.ijs;ula- 
riiale  Uerlcorum  iiiler  Cn^riaDi  opera,  et  Primasiu^  ad 
euiu  modum  habefil.  Grscus  quoque  £Jo«,  et  ni^tn  pro 
inlkleli  aliculM  aceipitur. 


im  EPtSTOLA 

uite  seeimM  sil.  Aique ,  ut  mslia  pratoream  ( Mque 
Miim  lampiis  est « ui  Msumpii  tesUmonii  omnit  edit- 
ieram)  813  pott  «nQOt  viginli  dives  derainus»  et 
poler  [at.  palre]  ditior,  qui  dadum  Jordaoem  in  ba- 
eulo  iraiisteraU  cum  iribus  tunuis  gregum  in  pairiam 
revertitur.  Apo^loli  lolo  orbe  pcregrini,  noii  «s  in 
lona  t  non  virgam  iu  inaiiii ,  non  caligas  liabnere  in 
liedibtts,  cl  tamen  diccre  potcranl :  iViAti  kabenUi,  el 
emma  pM$idenu$  (2.  Cor.  6. 10).  £i,  auriim  et  ar- 
genluin  iion  esl  nobis,  quod  auiem  liabemus,  lioc  libi 
damiis :  in  nomitte  Jeou  Chriui  Naxttrem^  turge^  el 
amkdM  {Aci.  3. 6).  Non  enim  erant  diviiiarum  sarcina 
pragraTsiti.  Et  ideo  suinies  (1)  cum  Elia  in  foramine 
peiraB,  per  aiigusUas  acus  Iransire  poteraoiy  et  poste- 
riora  Doinini  contemplari  (3.  Reg.  19).  Nos  vero  ar- 
demus  avariila,  et  conira  pecunias  dispuianies,  auro 
sinum  expandimus ;  uibilqne  nobis  salis  est.  Et  illud, 
qood  de  Ifegarensibus  dicitur,  jure  miseris  coapuri 
poCeM :  ^ificani  quasi  semper  victuri :  vivunt  quasi 
altera  die  niorituri.  Et  haec  facimus ,  qvia  Doroini 
verbis  non  eredimus;  ei  quia  »las  opiata  conciis 
Bon  viciiiiam  mortis,  quas  debetor  roorulibus  lege 
natofaB ;  sed  cassa  spe ,  annorom  nobis  spatia  polli- 
ceior.  Nemo  enim  Um  fractis  viribus»  et  sic  decre- 
plla  senectuUs  esty  ut  non  putet  se  unum  adhuc  an^ 
nom  esse  viclurom.  Unde  siibrepii  oblivio  condiUonis 
soae»  ot  terrenom  animal,  et  jam  jaroqoe  solvendom. 
erigator  in  soperbiam,  ei  animo  coelum  leneal. 

16.  Vemm  quid  agoT  FracU  navi  de  mercibus  dis- 
polo.  Qoi  lenebai,  demedio  Ai,  ei  non  intelligl- 
nHM  (e)  Anilchrisiom  appropinqoare,  qoem  Dominos 
iesoa  Christus  inleraeiei  spiriio  oris  sul  (2.  Thee,  i. 
8).  Vm  preegnmMno,  et  murientibw  in  illa  die  {Mare. 
13.  17;  et  Luc.  t\) ;  qoorum  otromque  de  frociibus 
nopUarum  est.  PrsesenUum  miseriarnm  paoca  per- 
curram.  Quod  rari  hucusque  restdemus,  non  nostri 
niertii ,  sed  Doinini  misericordiae  est.  Itinumerablles 
ei  ferocissiinas  nationes  universas  Gallias  oceiipa- 
ruiit.  Quidquid  inter  Alpes  ei  Pyrenaeum  est,  quod 
Oceano  ei  Rheno  incloditur,  Qoadus,  Wandalus,  Sar* 
mala,  Halani,  (6)  Gipedes,  fleruli,  Saiones,  Bur- 
gnndiones ,  Aiemanl ,  et ,  814  o  lugenda  respo- 
litica  t  hostes  Pannonii  vastarunt.  Efenim  Asaicr  vemt 
eum  iUii  {Piol.  8%.  9).  MogunUacum  [al.  Maguntia" 
cum],  nobilis  quondam  ciyilas,  cnpia  aique  subversa 
esl  •  el  in  Eeclesia  niulia  hominum  miilia  irucidata. 

Cff)  Ex  ApoSlolo.  2.  ad  Thessnloa.  2. 7.  qufbiisBomanl 
imperii  flaem  ante  AnU^rtsti  advenium  slsniOcat.  Sole- 
mnis  porro  isibxc  veterumScriplorum  querela,  ia  gravLssi- 
mis  snorum  temponim  calamftaiibtts,  ADtichristum  adven- 
ure  ut  crederent.  Hilarius  oontra  AuieaUum  nnm.  5.  ob 
Arianomm  vtoleniias,  Necesu  esi,  inquit,  ht  ipstm  noe 
maum  ymtichriuiincidisse,  Paria  habentBasilius  epist.71. 
et  Ambroslus  Ith.  X.  inLncam  cap.  1.  elOrationede  obiui 
fratris  sni  Satyri.  Suipltius  Sever.  Dtalog.  2.  Chrysosto- 
inus  homil.  35.  in  Jonam,  ei  prscipue  Gregorius  Magnos 
|)lurlbus  h)cis,  ut  aiios  seqntomm  temponun  omitumos. 
Id)  In  qnodam  Vormattensi  Cbronico  GeHpedes, 
(I)  FacMe  sibi  nersuadet  Gravius  scripsisse  Hieronymnm 
eum  Moyse  ex  aiiisHieronymi  iocts ,  ut  in  Ecclesias.  c.  12. 
Si  Moysi  dieUur  :  ponam  U  m  forandne  petro! ,  etc.  et  in 
Isai«.  cap.  2.  Mogsee  quoque  tn  foramine  petra  poni- 
iuTf  eie.  Helias  auiem  stetfll  In  ostio  speloocae,  S.  Rcg. 
l^ele. 


CXXin.  i05S 

Vangionea  longa  obsidiene  deleli.  Remomm  urbs 
pnepoiens»  Ambiani,  Attrebal»,  {c)  exlremiqtie  ho- 
minum  Morini ,  Tornacus ,  Nemet» ,  Argenloraios , 
Iranslaiae  lu  Germauiam.  Aquiiani.'e ,  Noyemqne  po« 
piilortim ,  Lugduneiisis ^ ei  Narbonensis  provinciapy 
prai^ter  paiicas  urbes  popnlala  suiit  cuncta.  Quas  cl 
ipsas  forift  gladius,  iutus  vastai  fames.  Non  possuni 
absqiie  lacrymis  Tolosse  faccre  mentionem ,  quae  ul 
hucusque  non  rueret ,  sancli  Episcopi  Eiuperii  me- 
rila  praestileruitt.  Ipsas  llispaniae  jam  jamqne  peri- 
iurac ,  quotidie  coniremiscuni ,  recordanles  (d)  irru« 
ptionis  Cimbricae »  et  quidquid  alii  semel  passi  suni , 
illas  semper  timore  patiuntur. 

17.  Caeiera  Uceo,  iie  videar  de  Dei  desperare  cle* 
mentia.  Oliro  a  mari  Pontico  usque  ad  Alpes  Julias, 
non  erant  noslra»  qu;c  noslra  sunt.  Et  per  aiinos  tri- 
ginta  fracio  Danubii  limite,  in  mediis  Romaiil  imperii 
regionibus  pugnabatur.  Aroeruiit  velusute  lacrymae. 
Prxter  paucos  senes ,  omnes  in  capiiviuie  et  olisi* 
dioite  generati ,  non  desiderabani ,  quam  noii  nove* 
rant  libertatem.  Quis  boc  credet?  quae  digno  aermone 
historiae  compreliendent?  Romam  in  gretnio  suo,  non 
pro  gloria ,  sed  pro  salute  pugnare?  imo  ne  pugnare 
quidem,  sed  auro  ei  cuncia  supellectile  viUm  redi- 
raere?  Quod  non  vitio  Principum  (2),  qui  vel  reli- 
giosissimi  sunt ,  sed  scelere  semibarbari  accidii  pro- 
ditoris  (3),  qui  nostris  conira  nos  opibus  armavii 
inimicos.  iEterno  quondam  dedecore  Romanum  ka* 
borabai  impcrium ,  quod  Galiis  euncU  vasiaiiiibus , 
fusoque  apud  Alliam  exercitu ,  RcNmam  Breniina  in- 
iravit.  Nec  pristinam  poterai  abolere  ignominiam , 
donee  ei  Galliaa,  geoiule  Gailorum  solum,  ei  Galio- 
graeciam ,  in  qua  oonsederani  Orientis  Occidentiaqne 
▼ieM>res,  suo  imperio  subjugassei.  Hantiibal,  do 
Hispanim  flnibus  oru  ienipesias,  cora   vasUiset 
915    lialiam ,  wrdii  urbem ,  nec  aosus  esi  obsi- 
dere.  Pyrrhum  lanta  teiiuit  Romani  nominis  reve- 
rentia ,  iit  deleiis  omiiibus ,  e  propinquo  recederet 
li>co :  nec  audehai  victor  aspicere,  quam  regum  di 
diccrat  civiiatein.  Et  umeu  pro  hac  injur!»  (iion 
enim  dicam  soperbia)  (e)  qo»  bonos  exiius  babuii , 
alier  (i)  tolo  orbe  fugitivus,  taiidem  Bithyiiis  mor- 
lem  veneiio  reperit;  alter  (5)  reversus  in  pairtam, 
in  suo  regno  occubuil ;  ei  utriusque  proyiitcta»  populi 
Romani  vcctigales  siint.  Nunc  ut  oinnia  prospero 
fitie  eveniant ,  praler  noslra  quac  amisimus,  non  ha- 
hcinus  quod  viclis  hoslibus  aufcramus.  Potentiam 
Romana^  urbis ,  ardens  Poela  describens ,  ait :  Qwd 
eatit  ett^  st  Roma  parum  est  {Lucan.in  Y.  Pharsai) 


(c)  HemlsUchium  est  Tirgniannm  ex  iEneid.  IX.  Extre- 
mtifue  hominum  Morini,  Rhemstfue  bicomis,  Tum  ad  se^ 
metCB  vocabolum ,  recemius  urbis  noinen  adduut  quidam 
oodd.  td  etH  Spira. 

Id)  Landaturo  yormalien.  Cbronic.  Irrifp/iORia  ^frtae. 

\e]  Ex  ingenio  Gravius  negandi  particulam  inlerserilf 
qum  non  bonos  exituSf  qua  sine  sensum  vitiarl  i^utat. 


(2)  Arcadiuseinonorliis. 
(5)  StUioonVaiidaUsoognatus. 
h]  Uannibal. 
(5   Pyrrhus. 


1050 


SANCTl  HllSRONTlil 


lOQO 


Quod  1108  alio  nuleiniit  elo|io  :  QM  i^tmm  nt »  n 
Roma  peritf 

Non  mihi  m  Ungum  emtum  ^nJt^  oraqne  eenlnm, 
Ferna  voXy  omne$  eapiorum  dieere  pmnas « 
Omnia  cwtorwn  percarrere  nomina  potsim. 

(  VuiGiL.  JSndd.  6 ). 

Ei  bxc  ipsa  qu»  dixi ,  peiiculoM  sunt ,  lam  loquen- 
tibus,  quam  audidnlibus,  ul  ne  geroilus  quidem  lil)er 
sit ,  nolentibus ,  imo  nec  audeutibus  nobis  Oere  qux 
patimiir. 

18.  Responde  milii,  carissinia  in  Cbrislo  (llia,  in- 
ter  isia  nuptura  es?  quem  acceptura  virum,  cedo? 
fugiiururo,  an  pugnaturum?  Quid  uirnmque  sequatur 
inielligis.  El  pro  Fescenntno  carmine  (1)  terribilis 
tibi  niuco  sonllu  buccina  concrepabit :  ul  quas  babes 
pronubas,  habeas  forte  lugenles.  Aut  quibus  dcliciis 
aflluas,  quae  possessionum  tuarum  redditus  perdidisii ; 
qua;  obsessam  faroiiiolam  luam,  morbo  el  fame  cernis 
coiitabescere?  Sed  absit,  ut  de  te  talia  senliara ,  ut 
siiiistrum  quippiam  siispicer  de  ea ,  quic  suam  Do- 
niiiio  animam  consecravit.  Non  tam  libi ,  quam  sub 
tuo  nomine  aliis  sum  locutus :  quae  otiosae  et  curiosa;, 
atque  verbosx  domos  circameunl  matroiiarum  :  Ttca- 
rum  Deui  tenter  etl ,  el  gloria  in  eonfuuone  earum 
{Phiiipp,  3),  quae  nibil  aliud  do  Scripturls,  nisi  di- 
ganiiae  prapcepta  noveruot;  qux  in  alieno  corpore, 
sua  desideria  consolantur,  ui  quod  ips»  fecerint,  aliaa 
facere  vldeant ,  el  malanim  816  societaie  pal- 
pentur.  Qiianim  cum  impudentiam  et  proposiiiones , 
Aposioiicarum  senteiiliarum  iiiterprelalione  contrive- 
ris,  It^giio  qiiomodo  tibi  in  viduitale  ser^'anda  viven- 
dum  sit ,  librum  ad  Eusiochium  de  Virgiiiilate  ser- 
vanda  ( Epistola  XXII.  ad  Euttoeh. ) ,  el  alios  ad 
Furiam ,  atqoe  Salvinam  ( Epia.  LIY.  ad  Furiam  et 
LXXIX  ad  Salmnttm),  quarum  altera  Probi  quondam 
coiisulisnurus,  aliera  GildoniSyqui  Africam  leiiuit, 
lilia  est.  Hic  libellus  de  Monogamia  sub  noiiiine  tuo, 
litttlum  possldebit. 

EPISTOLA  CXXIY  (a). 

AD  AVITUH  (b). 

Quid  eavendum  in  LiMs  ntpl  «px^y. 
iAlnrum  Origeme  iccpl  oepx*'^  R^^^  pridem  Rufinut  tu- 
bietta  fide  Latine  reddideraty  addent  mutilantque  ali* 
qua,  Bierongmut  eum  a  Pammachio  rogatut  denuo 
verlittet,  nihU  immutant,  quo  pottet  dtra  fidei  peri- 
eulum  legi,  ottendit  qua  nnt  in  eo  impie  dicla,  atque 
ut  haretica  eaveri  debeant. 

1.  Anle  annos  circiter  decem,  (e)  sanctus  vir  Pam- 
macbius  ad  me  cujusdam  schedulas  misit ,  qux  Ori- 


jal  /fios  50. ^rtpto  <i(6  onno  410^ 


,  .  Idem  videlur  isle  Avitus  qui  fiieronymo  auctor  fuit, 
aJ  Salvinam  oi  scriberet ;  et  cujus  alibi  ipse  memiaii,  et 
Geniiadius  qitoque  cap.  47.  Huelius  duos  Aviics  Hispaoos 
ri^feuiaoa  lue  ialectos  distioguil ,  atque  eoruin  alieruiit 
huQc  esse  sUluil,  ad  quem  Hierouymi  istbxc  eLisloIa  dau 
eat. 

(c)  Recole  Epistolam  LXXXIII.  Panunacbii  ad  Hierony- 
miim,  eaque  in  primis  :  quasumus  Pr<Bstantiam  tuam,  ut 
ttipradktum  Ubrum  Origenit  ad  fid&n^  quemadmodum  ab 
tpto  Auciore  editus  est^  tuo  sernume  manifestes,  et  qtue  a 
^fensoreejus  tntirvolaki  smt  prodas,  ete. 

(1]  carmen  miptiale. 


gepla  «^  %«» iolerpffoiaia  Tolomlna  eQDiinerent, 
imo  vitiaia;  hoc  magnopere  potiulam,  ui  Crscam 
Terilalem  Lalina  servarei  iransiaiio ,  et  in  utramqiie 
pariem  seu  bene,  sou  male  dixissel  ille,  (d)  qui  scri- 
psit  f  absque  uuerpretis  palrocinio,  Romana  liiigua 
eognoscerel.  Feci  ut  voluit,  misique  ei  libros,  quos 
cum  legissel «  exborruit,  el  reclusii  scrinio,  ne  pro- 
lati  in  vulgua,  multorum  animos  vulnerareiii.  A  quo- 
daro  fratre  qui  babebal  zelum  Dei,  sed  noii  seeundum 
scieniiam,  rogatus  ut  Iradereiad  legendum,  qiiasi 
statim  reddiiuro,  propier  angustiam  tempori»,  frao- 
dem  non  potuit  suspicari.  Qui  acceperai  legendos , 
adbibilis  notariis  opiis  omne  descripsit ,  ei  mnito  ee- 
lerins  qoam  proroiserat,  codiceni  reddldil.  Eademqiie 
temerilate ,  ei  ( ul  levius  dicam )  inepiia ,  quod  male 
surripueral,  pejus  (e)  alils  credidil.  El  quia  diffidle 
grandes  libri  de  917  rebus  mysiicis  disputanies, 
notarum  possunt  servare  conipendia ,  prxsertim  qoi 
furtiiu  celerilerque  dictanlur;  ita  in  illis  confosa 
sunl  omnia ,  ut  el  ordine  in  plerisqiie ,  ei  sensu  ca- 
reaiil.  Quamobrem  pelis  ,  Aviie  carissime,  ul  ipsum 
ad  te  ezemplar  dirigam,  qdod  a  me  olim  Iraiislatoiii, 
et  nulli  alii  iradilum,  a  supradicio  fratre  perverse 
editum  est. 

2.  Aocipe  igilor  quod  pelisli  :  aed  ita,  ul  scias 
ddestanda  ilbi  in  eisesse  qiiam  plurima,  el  )iiYia 
scrmonem  Domini,  iiiter  scorpiones ,  ei  colnbros  in- 
cedendum  {Lue.  10) ,  ol  est  illud  slalim  in  primo 
volumine  :  CUrislom  Filinro  Dei  non  (/)  natum  esse, 
sed  factum  :  Deum  Palreni  per  iiaiuram  iiivisibilem, 
eiiam  a  Filio  noa  videri.  Filiuin,  qui  sit  itnago  invi- 
silnlis  Patris,  comparalum  Palri,  non  esse  verilaiem : 
apud  nos  autem  qui  Dei  omnipotenlis  uon  possumos 
recipereveriiaiem,  imaginariam  veriiaiem  videri ;  ol 
majeslas  ac  magniiudo  m^goris,  quodatnmodo  cir- 
cumscripla  sentialur  in  Filio.  Deum  Pairem  esse 
liinien  incomprebensibile.  Cbrisliim  colbilione  l^tris, 
splendurem  esse  perparvum  ^  qiii  apud  nos  pro  ini- 
beciHilaio  no^^lra  magntis  esse  videaiur.  Duarom 
statuarum  majoris,  et  parvulae ;  unius,  qiiae  rouiidum 
impleal,  el  magHiiudine  sua  quodauimodo  Invisibiiis 
sit,  et  alterius,  qu»  siib  oculos  cadai ,  ponii  ezem- 
plum  :  priori  Paircm,  posteriori  Fiiium  comparans. 
Deum  Palrein  omnipotentem  appellat  bonuro»  et  per- 
fect»  boniiatis.  Filiiim  non  esse  bonum,  sed  auram 
quamdam,  ei  imaginem  bonitalis;  ul  noa  dicaiur 
absolute  bonus,  sed  cum  additamento,  pastor  bonut, 
el  cslera.    91g    Terlium  dignilale ,  ei  hooore 

[d]  Utrique  Origenes,  non  Ruffinus,  ul  perperam  Viclo- 
rius  puut. 

(6)  Aniea  erat  alH,  Hox  Reginae  cod.  490.  grandes  U- 
brot  €t  de  rebus,  etc...  pom  sei^vare. 

Ifl  Nibil  hujiismodi  eo  iu  iibro  ex  RufiSot,  quae  nna  su- 
peiesl,  iitterprelatioue  inveuias;  uou  tamen  usque  ade<i 
recie  de  ChrisU  nalivitale  seosisse  Origeuem ,  aui  saheju 
non  satis  l)onis  verbis  boiiain  senlenliaui  protulisse ,  uiulia 
suspicio  est.  Pa:»Sim  ilii  objeclum  est ,  luisse  persuasmu 
corjius  ChrisU  nequacjuam  ex  Haria  natum,  sed  e  cudis  ad- 
vectum  :  quam  iusaoium  ex  inquinotis  Harcioni>larum  la- 
cunis  liaiisiam  Gennadius  quoque  Hassiliensis  iu  lihro  de 
DogmaUbus  c  2.  in  illum  derivat ,  ac  paria  de  ipso  iradtt 
^nuras  Ub.  2.  Reliaiia  de  Patre  invisibili ,  ejusque  supra 
Fiiiuin  excelleutia  in  Noiis  ad  Synodicam  n.  2.  expeudi- 
rous.  Vide  insuper  lituum  n^  i^jfl^  ca|>.  2.  de  Cbristo. 


iMt  EPISTOLA 

posl  Palrem »  et  FiUain » asseril  Spiritmn  Saiictnm. 
DequocuniignorareBedicat,  (a)  utrum  facios  sU,  an 
iofeclus,  in  poslerioribus  quid  de  eo  sentiret,  etpres- 
sit :  nibil  absque  solo  Deo  Patre  infectom  esse  con- 
firmans.  (1)  Filium  quoque  minorem  Patre,  ep  qvod 
secundus  ab  iilo  sit,  et  Spirilum  Sanctum  inferiorem 
Filio,  in  sanctis  quibusque  Tersari.  Atque  hoc  ordine 
majorem  Patris  forlitiidinem  esse,  quam  FilU,  et 
Spiritus  Sancti.  Et  rorsum  majorem  Filii  foriitudi- 
nem  esse»  quam  Spiritus  Sancti,  et  conseqoeniST 
ipsius  Sancii  Spiriius  majorem  esse  Tirtutem  eaete- 
ris»  qoae  sancla  dicuntur.  .  t 

3.  Gunique  Tenisset  ad  raiionales  creatoras,  et 
dixisset  eas  per  negligentiam  [al.  negtigentiM]  ad  ter- 
rena  corpora  esse  delapsas,  etiam  hoc  addidit  : 
Grandii  mgligenHw  atque  demdia  eet^  intantumjmum- 
quemque  defluere  atqueevacuari^  ui  ad  viCta  vemem^ 
irrationabilium  (b)  jumentorum  poMil  cras$o  (orpore 
eoUigari.  Et  in  conseqnentibns :  (2)  Quilm;  inquit,  moH 
diefmtationibue^  arbitramur  eua  eponte  alios  eue  m  nn- 
mffo  Sanetorum ,  et  ministerio  Dei ;  alioe  ob  eulpam 
proffriamde  eanetimonia  corruentei,  in  tantamnegU^ 
gentiam  cornctfie»  ul  etiam  in  contraria^  {ortHutHnei 
vertereHtur.  Rursumque  nasci  ex  fine  principium ,  et 
ex  principio flnem, et  ita cuncia  variari,  ut etqui  nunc 
homo  est »  possit  in  alio  mundo  daemon  fieri ,  et  qni 
daemon  est,  et  negligeniius  egerit,  in  crassiora.cor* 
pora  (c)  relegetur»  id  est,  ut  homo  fiat.  Sicque  per« 
miscet  omnia,  utde  Archangelo  possit  diabolosiieri, 
et  rursus  diabolus  in  919  Angelum  revertatur. 
Qui  vero  fluetuaverint  ^  et  motis  pedibue  nequaquam 
corruerinlf  eubjicientur  omnino  diepemandi  et  regendi^ 

[a)  Rutfinus  veriit,  natus,  an  innatus  :  Adamanlfns  vero 
scriixserit  T»vqtk,  4  «T&vntoc.  Vide  Ruffini  de  Aduller.  hb.  Ori- 

geuis  bac  super  re  insignem  locum.  Notatom  pQrro  est 
[uelio  si  «TiviiTov  accipias  non  creatum^  vei  non  genitum^ 
Spiritui  Sanclo  conveoire  :  non  item  »  pro  eo  quod  prin- 
cipiocaret,  usurpetur;  unde  eam  appetlationem  a  Spiritu 
Sancto  removeri  jubent  veteres  Paires ,  Basilius  Homil. 
17.  contra  Sabeiliom»  et  TheodoretusDialogo3.  Latini  au' 
tem  Patres  quidam  vocem  iUam  oiTbviitov  infectum^  et  iruti>e' 
ratum^  oi  ongirds  expertem  expouunt.  Observaodum  enim 
diversas  vocc»  esse  T«ijt4»,  et  T«witt*v^  quarum  aitera  esi  a 
T(w«M  qigno,  altera  a  -fit^ofM,  «wm,  existo  :  uode  iftkntp^  qui- 
dem  de  Filio  a  Catholicisdicehatur,  i^y^^  non  item.  Uiac 
quod  de  Spiritu  Sancto  dixit  Origenes  dubiure  se  ,utrum 
T>yi|T^,  ^  <iyivi|to<  sit ,  priorisensuaccipiendumest,  sive  an 
geitilm  esset,  an  ingenitus  :  quod  ex  sul)seq.  contextu  li- 
quet  dixisse  iiium  ex  soiemni  GrsBC.  scriptor.  sententia , 
quara  Athanasins  Or.  2.  contra  Arianos  laudat :  iv  xA  ^w^ 
i  Oflmio :  Una  e^t  res  infecta  Pater. 

{b\  Yidendus  Leonlius  Bvzantius  Scholior.  Act.  IV.  cu- 
jus  aliquot  vcrba  inhanc  Ongenis  sententiam  supra  ad  Sy- 
nodicam  adduximus  :  tum  noster  qaoquo  Hieronymus  u 
Jeremiam  29.  i4.  •  .       . 

le)  Muliorum  Mss.  oodicum  et  vetuslissimae  editionis 
lectio  est,  reHgetw,  et  paulo  post  Re^uae  liber  supracit. 
nequaquam  ommno  eorruerint,  subjicientur  dispiBnsan'' 
dt;  etc.  Vid.  epist.  ad  Algasiam  quaest.  t.  sub  fln.  fiot.  b. 
quibus  adde  Gregorinm  Iiyssenum  de  Opifido  hominis  c. 
%.  hanc  Origenis  sententiam  inter  Grsecamcas  £sibulas  re- 
censentem. 

(1)  Grsca  Adamantii  verba  exhibet  Justinianus  iaid  Me- 

VUn  in  fine  ,  Oxi  6  («Iv  e«^  aol  Um^  wtt/w  t&  «eBvt«  fMcvu  Ai 
Ikavtov  tflv  Svt«v»|UtaXi^uii<  Ui^it,  ohti  tou  Ulov,  t&  iTvai*  ^  t^  lotiv. 
Oaittcw  ii  i6p6«  tw  «atifA  i  «14«  f «avw»  UX  {i^va  ta  ^tw**  *«»wf«i5  T*?  *«* 
toO  «atfif.  Iti  ii  ^ttov  t4  icvi&tiA  *r4  ii^m»  l«l  |«Svov<  toin  irfimi  ^«UvC- 
luvov.  &Tn,  wtk  toOto,  fAi^  i  W*«p5  to3  wt^  w^  tiv  uUv  lal  t& 
«vtC|ia  tA  d-pw ,  «luiov  ^  4i  tou  vloS  «0^4  ti  «vtviui  ti  ixvov,  xol  *Xkv»  ^ia- 
«ipovra  {laDaov  toO  iviw  «vw|UitO{  ^  ^wvohk  «afi  ti  «Ua  irpm. 

[i]  Gonfer  Ruffinianam  intcrpreUtiouem  lib.  1.  cap.  v. 
in  liiie,  ut  ejus  fluxae  roolcsueque  fidei  periculum  bcias.  ^ 

S.  UlRRONYMI  I. 


cxxiv.  loet 

atqueadmekoragubemandi  PrineipaHbue,  Potestati- 
buM,  ThroMs^  DominaHonibus ,  et  (orutan  ex  his  komi- 
num  constabit  genus  in  uno  aliquo  ex  mundis ,  quando 
juxta  Isaiam^  ccUum,  el  terra  nova  fient{ls.  65).  Qui 
vero  non  fuerint  meriti,  ut  per  genus  liominum  revertan* 
tur  ad  pristinum  statum,  fient  diabolus  et  Angeli  ejus^ 
etpessimi  damones  :acprovarietatemeritorumin  wigu- 
lis  mundisdiversaofidasortientur^  Ipsosque  dsinones 
ac  rectores  tenebramm  in  aliqao  niando,  vel  mun- 
dis,  si  volaerint  ad  meliora  converti,  fieri  homines, 
et  sic  ad  antiquum  redire  principium  :  Ila  dunlaxat, 
ut  per  sopplicia  atque  tormenta,  quae  vel  muito 
vel  brevi  tempore  sustinuerint,  in  liomiiium  eniditi 
corporibus,  rursum  veniant  ad  Angeloramfastigia.  fix 
quo  consequenii  raiione  monslrari,  omnes  rationabiles 
creaturas  (</)  ex  honiinihus  posse  fieri,  non  semel  et 
subito,  sed  frequentius  :  nosque  et  Angelos,  futuros 
dxmones ,  si  egerimus  negligeniios ,  et  rursum  dae- 
mones,  si  voluerint  capere  virtutes,  pervenire  ad  An- 
gelicam  dignitatem. 

l.  {e)  Corporaies  qnoque  substantias  penitns  dila- 
psuras  :  aut  certe  in  fine  omnium  hoc  esse  fuiura 
corpora ,  quod  nnnc  est  aether  et  ccelum,  et  si  quod 
aiiud  corpus  sincerius ,  et  purius  inieliigi  potest. 
Quod  cum  ita  sit,  quid  de  resurrectione  sentiat ,  per- 
spicuum  est.  Soiem  quoque ,  et  lunam  et  astra  cae- 
tera,  esse  animantia  :  imo  quomodo  nos  homines,.  ob 
qiiaedam  peccata  his  sumus  circumdati  corporibus , 
qu»  crassa  sunt  et  pigra  [al.  ptnfirttta]  :  sic  et  coeli 
luminaria  talia  vel  taiia  accepisse  corpora  ,  ut  vel 
plus  vel  minus  Iticeant,  etddemones,  ob  majora  deii  - 
cia,  aereo  corpore  esse  vestitos.  Omnem  creaturam, 
secundum  Apostolom ,  vanitati  esse  subjectam,  ct 
liberari  in  revelationem  filiorum  De\{Rom.  18.  i9, 
20).  Acnequis  putetnosirum  esse  920  <|nod 
dicimus ,  ipsius  verba  ponamus  :  In  fine  aique  con- 
summaUone  mundi ,  quando  velut  de  quibusdam  repa- 
gulis  atque  carceribus  missa  fuerint  a  Domino  animee 
et  rationabiles  creaturag ,  alias  earum  lardiusineedere 
ob  segmtiem  ,  alias  pernici  volare  eursu  propter  indu- 
striam.  Cumque  omnes  Hberum  habeant  arbitrium^  et 
sponte  sua  vel  virtutes  possint  capere  vel  vitia;  illm 
muUo  in  pejori  conditione  erunt^  quam  nune  sunt. 
Hm  ad  meliorem  statum  pervenient :  quia  diversi  motuSf 
et  varim  voluniates  in  ulramque  partem  diversum  acci- 

[d]  Voculam  fosse  ex  Regio  exemplari ,  et  quibosdam 
vulgatis  supplevimus;  sed  pro,  hominibus,  plures  Mss.  alque 
editi  omnibuSf  quae  incongrua  lectio  visa  est,  non  enini  ex 
omnibuB  mundi  rebus,  sed  ex  bominibus  rationales  alias 
creaturas ,  Daemones  videiicel  atque  Angelos  fieri  posse 
Origenes  aifirmabat. 

(e)  Gonfer  quae  ad  Synodicam  adnotavhnus  num.  2.  not. 
c.  Ruflinus  e  contrario  veriit,  aut  saltem  aliter  in  Graeoo 
exemplari  legit,  « In  boc  fine  si  quis  materialem  naturam, 
id  est  corpoream  penitus  interiturara  putet ,  nullo  omnino 
genere  inteliectui  meo  occurrere  potest ,  quomodo  tot  et 
tantae  substantiae  vitam  agere ,  et  subsistere  sine  coriiori- 
bus  possunt,  cum  solius  Dei,  id  est  Patris,  etFilH,  et  Spi- 
ritus  sancti  naturae  id  proprium  sit,  ut  sine  materiaii  sub- 
stantia ,  et  absque  ulla  corporeae  adjectiimis  societate  in- 
lelligatur  subsistere.  Alius  TorUsse  dicet,  quoniam  in  illo 
fine  omnis  substantia  oorporalis  ita  pura  erit ,  atque  pur- 
gata,  ut,  aetheris  in  modum,  et  coeiestis  cujusdam  purttatH 
atque  sinceriutis  possit  inteUigi.  Gertiustamen  quaiilerso 
hai)itura  sit  rcs,  scit  solus  Deus,  »  ctc. 

[Trenie^ualre.)  v 


i0iS' 


sAmtf  RicnoRfirf 


im 


nMin»,  rt  nirwm  ^  Air,  Aiwiriww^  ««T  Aii^ 
/laiir.  Gumi^  ownrisf  wlo  gefii»n«  trtctsisscti  «8«- 
r«B*  (i)  diabbhnr  iWft  ificaffaeenii  esie  tlrtirtis  ,  et 
tanen  neoluin  ▼«We  caffcw  VJriulttit ,  ad  etircimum 
Beniroiie  tetfedhiw  «fepttiatti;  ^mD«»«ni,8Wean!mam,' 
ant  cette  teiiioirem,  «ftfos  fflrtf»  fcBerrr  esse  ntteta, 
sed  djfefsjfrow  ▼dlunMWmr ,  pt»  d«igniiu«ne  fc^gli- 
geotks,  et  ftiolUtldl  jwrtWihtiiih  plM»«  *crfr,-  cl  pH*  *>^ 
!of«  pmittMi  ci  ilpnfte  ardwe/  (c^  hiftigh  8?^ef6  ut 
brocdni  iwiittil  sH ,  « IH  aqul*  BaWM»  et  ftadtftife  ; 
ae  eoitiis  nssuiiiere  frtjiMl  tel  iniiis  til5(ii^«  i  lil  do-i 
bii  noli  «e!WA  qfttaclttip^nitt',  sed,  et  pi^iM  fe«ll6ri( 
sM  tlnfeWi.  Et  sd  exirfcfentA,  rte  l^irefeliBt  l^ytfft- 
gorid  dogMdtis  teus,  <|0l  asscf It  ,UTtni>ifx<^tr,  (f )  post 
tam  nefimdam  dlspotalionem,  tjua  \htlbth  inimnm 
vBiiief Jrtil ,  Httw,in(|U!t,  ittxfn  iwrtrtf^  Mi»rr«rfrftf»ik 
nffit  «m  dtfjmrta,  ttd  ^twtttto  nmfiim  tUque  prdjecia , 
ne  fteniiia  Mtraetma  Mereniitf. 

5.  CAP.  II.  —  In  secundo  auicM  Hbro  Hrtttrdosl 
a8^<im  innumferaWies;  «m,  jtilta  lipietirom,  drioiertl. 
po:e  pkirtnios  ct  M  Simikss  ;  sed  poist  aiteflus  nfertdl 
finem,  srtterius  a^ie  p*hi«p5*im.  Et  aWefemC  nditruto 
mundatt,  Alnmt  ftiis*e  muiidum.  Ct  pdit  iiunt;  aflWmf 
esse  faiotdm,  «  post  ilfom,  adidm  :  rnrsfnm(r<rc  e*-* 
teros  p<«rea*fetoB.  Bt  dubiiat  utrom  feturns  iit  mdn- 
dus  ah<?ti  mundo  ita  ex  parte  [t  ^  «^  P^^^^  ^^ 
similis,  ttt  nuiio  i*ief  981  se  distareTideatttrii-  (e), 
aii  ceric  noliqoarti  mrnidusalieri  muBdo(d)ex  tOW  In- 
di»cr<Jtus  «t  aimnis  sit  fcluros.  IWrsUrtqiie  post  modl- 
cum  2  («)  *  81  omohi,  ininiit ,  (»1  ^^  diVMaiiortl* 

(d)  SeMslt  ehiin  v<^.  ^ccrbitB  ^u^jitoa  rt  a)f  ^rt , 
^.:K»c*oaHMrimtAs  vesti^mur, itlix>tc stmtiliqia  ct  aerea. 
^  ftrG^Ti^  SSrpreU^^^^^  adduijt  veuisliores 
vuSli libri! «S tranmitrmtiam ; *u  *rima;  de  cor. 

SLSmSor^,  et  ogbis  probrtur.  Tum  fedmua  m  mW 

leciioTst .  ex  bls  enim ,  ^ua  mox  Hier.  adducil ,  OfJJfnis 
/crbis  serrtperdlssitAnes^nittndW  faisse,  eiforc,  rtlSBi  as- 
IlJer-ioe  coostat.  t  Wdrco  arWtror  pro  wfettte  ca«a- 
rum  diversos  mundos  fieri^  el  elidi  errpres  " .  qui  si- 
miles  sul  tnuftdbs  esse  3oi[iifendu«t.  •  Oudd  JU:,i1uft[nuS 
quoque  tradii  in  eptetola  ad  Menam,  (M»ti»c<*  «i  jwA  lutfi^ 

Sare,  parllm  pr«terttos.  parUm  ^^-^y^^'^ 
Hierou.T8.  nam.  ei  lib.  3.  ««i  %*»  eadem  Origenes  ira- 

"^'fi)  Ex  Kuftno  auiem  Ifb'.  f.  fcap.  ^J^^jp^^^^ 
manttmif,  fbisse <t«idem^Miequamc^T«  E^ 
tulis  capicein ,  sed  tm  iddrcp  qviapotuii  tffSS^^J^I??^ 
etm  mua^  Ca^erum  Graeca  qusdam  priffcnfe  ve?l)a  d6 
1^«^  ca»<5e  epi^lofe.ad  Wenam, 

SuS^im  HieronjmiMia  inierpretaijone  plane  Cbncordai. 
^S)  Auftitte,  te.rcap.  5.  tSi  enirti  aliquiS  poiest  Ti- 
vfere^n^cdrpore,  pdssunl  el  orania  ««se  sme  corpore, 
omnia  eoim  ad  unum  flaem  lendere  soperfor  tracuiios  edo- 
cnit.  9i  auterti  omnla  possunt  carere  corporibus,  sine  dubio 
Bon  crit  subsUnlia  cOTiwatis,  cujus  usos  nullus  existel.  » 
S  niox.  tSi  verum  est,  quod  corruplDnle  boc  induet  m. 
SJrruFiUoncm,  et  moriale  hoc  intfaet  *«;]™oriahui«n , 
ei  ouod  absorbealur  mors  in  flnem,  non  aliod  quam  ma 
llrSSn  mTram  exlerminandam  declarat,  in  qua  ope- 
rati  mors  aliquid  poteral,»  et  paulo  post,  t  si  fta» 
Sico  l2*ere  wnseqoerttiam  vldeaiur  reliqmim  cst  ut 
st^tns  noster  allquando  incorporeus  mturus  esse  cre- 
iSilur,  dttod  ri  recipilnr,  et  omncs  subiidoudiin  Chrisio 
es»e  dicomurv  necesBe  e^  ut  omuibus  el  boc  deieraiur,  m 


ordo  com(ientfysfinrc6rp(m¥if  «Hht,  c6nsiAYietorcoi^- 
poraldi  iinWef^a*  natoi^,  etf  redifetuir  iWnffiilUin,  (fntt 
aliqmiDdo  fiietii  est  de  nltailo  :  e^tqtie  tem^u9 ,  quo 
U808  e}u8  iterottr  miceoesriu!{  sit.  Et  in  eonsequenti* 
bos  :  SiB  aoieiAf  ,•  m  ra^e  et  Scriptnraruih  aucto-' 
ritate  mohsiranim  tki ,  Mmtpftmim  koe  indvtrit  iir- 
emuptimteiit^  et  mormte  hoe  indM&rft  immmiaHtatem 
(f.  C(rr»  f5),  ibsorbcMtur  moti  in  ▼ictotiam,  etcor^ 
mptio  iit  incortupiimmm,  ee  fotsitanf  oninis  eorporea 
natorat  toHetar  e  medi<y,'  in  4da  soli  pK^teit  mor» 
operari.  f  £»  poit  pMlulmff :  f  91  inee  «oii  stftit  e6ri«ta-s 
ria  Odei,  forsitan  sinecorporilHie  MqjiMidti  fltenfii?. 
Sln  aniem  <pii  perfecte  8ab}eeto<  est  Ghrfsto^,-  aAsque 
corporo  intettigitiir;  omrfOi  imtem  sul^eiemlr  Mi 
GhrlstOy  et  nos  erimus  siiie  oor porii$tt9,  qcmdo  ei  afd 
perfeeiomsfibiecti  foeriimMv  » Et  in  tMm  io«o :  ^Si 
sufa^ecti  fuerint  otanes  i^  f  onmes  deposttuti  sonf 
corpora,  et  tanc  corporaiimii  rerom'  tlbiTersa  natura 
80ltetur  in  nihiiam.  Qufi  f\  seeundo  neees^itim  po^ 
stuiarit,  ob  iapsum  raiionffbiliam  creaiorarmn  mr- 
808  ctistet.  Bcos  enim  iir  eertamcn ,  er  hiotam  ani* 
mfl^  derellqoity  m  inteiiigani  ptenmfr  censifmMttam- 
qaotkioriamf  non  ex  propria  se  fbrHtmllne,'  tfCd  ex 
Dei   gralia  consectitao.   Ei  Meiroer  «fticnir   pro 
▼arietate  causarum  diversos  mundoO'  A^i ,  et  elidi 
errinres  eoruhi,  qui  simiies  ooi  immdbf  08^0  eontea" 
drnit.»   Et  iierum  :  <  Triplex  ei|^  susilicilSF   ffgjj^ 
nobis  de  finc  srtggeriiar  :  e  qtnbos  qme  teiti  dl  me^ 
lior  sit,  leelor  inquiratv  Aot  enim  slnft  corpore  thfc- 
mns,  cum  subjecH  Ghrisl6,  sdbjiclemof  Deo,  et  Deus 
fuerit  omnia  fav  olnnibaa  ;  aot  qamiNHlo*  GfiHste^  Sub- 
jecta,  cum  ipoo  Ghrioio  sabjielenMlf  ^,  et  iii  ummi 
fo&dus  arctabuntur  :  iU  omnis  subsUntia  redigeior 
in  optimam  qiiaiilaiemy  et  dissoiTOtur  ia  mthcrcm, 
quod  purioris  sfmpllcidrlsqtte  nsttiroef  e^t :  aut  certe 
Bphsra  iila,  qmmi  8«pri  appelltTimas  ^y^jia»^, 
ei  ^iiidqtkid  itllnS  drculo  contioetrttr<ii!^solvetar  in 
nibilum :  illa  vcr o  qoa  oevrc?^  ipsa  tenelor ,  ei  cin- 
gitttt,  vo6iDit(nr  tetta  b6tta  :  nec  iion,  et  aliera  sphaerat 
qoaa  liane  ipeam  lerram  circum  ambit  vertigine,  d 
dn^Itor  eo^m ;  in  fialnetorum  ha^ritaculum  conser- 
vabitur.  t 

6.  Com  baeddiedt,  iionrte  m^itifepstiS8iiM(f  |efitium 
seqoitur  errorem «  ci  Pbihwophorom  delirafflenia , 
BrmpHcicarii  in^ettt  Ghiistiansbr  Et  fri  eodem  libro: 
c  Mestal  at  invisihiUB  sit  Deos.  Si  MHem  invisibilis 
pet  irirturartr  est,  li^que  Salvatori  vi^is  erit.  fit  in 
inierioribus :  Nulla  alia  anima^qu»  ad  eer  poo  T 


qu»  pigdl  CTScri- 
1 4M  iriboeiit 


quos  pervei^it  sobjisctio  Ghristt/ 1  Mc 
bere,  sed  preslabit  coDtnlisse  ut  q 
Btiflhin^  in  Imerpretaiido  vkteas. 

(e)  Hanc ,  et  quae  proxime  sequitur,  Gnecas  voccs  hln 
plernmque  elertiehtis  exhibenl  Mss.  ANAI.^HN  ,  ei 
ANA!«!nH.  Sed  impressam  lectiooehi  Rnfflui  hilerpreuifo 
conftrinal,  qoamheicsubjicinius,  (|uod  simul  lucem  huic 
loco  conlerat,  tOmni,  raquit,  corrupilbirilale  decusSl 
alque  ptirgau,  omnique  hujus  mundi  sUln,  qul  a«ijp«wdi' 
citut  sphera^ ,  supergresso  atque  superaJo ,  soper  lllam 
quae  Apianes  dldlur  sphaeram,  piorum  atqtre  Ijeatoi-um  su- 
uo  colfocatur,  quasi  in  terra  bona,  ct  iii  terra  vivorum ,  » 
et  caetera  quaj  consuluisoc  iion  pcenitebil.  Kecole  epistoU 
ty.  ad  AjEnaodum  num.  5. 


dit  humaniiili,  ^uram  et  germanDio  simiruucfinem      defendit.  >  Et'  io  ikM)  aecundi 


signi  in  se  prioris  expressil,  nisi  illa  de  qua  Salvator 
loquilur  :  aemo  toUet  animam  meam  a  me ,  sed  ego 
pono  eam  a  meipto  (Joan.  10).  Et  iu  alio  loco  :  Uncfe 
cum  infinita  cautione  (ractandum  est,  ne  forie  cum 
aninrae  salutem  fuerint  consecOtae,  et  ad  beatam  ti- 
tam  p^rvenerint,  ainimae  esse  desistant.  (1)  Sicut 
enim  venit  Doroinus  atque  Salvator  quaerere»  at  sal- 
vttm  fiicereqood  perierat  (Luc.  19),  utperditttm  esse 
deslslai :  6c  923  anima  quae  perierat,  ei  ob  cu« 
jus  salutem  venitOomimis^cum  salva  facta  fuerit^ 
anima  esse  cessabit.  lllud  (|M»qQe  pariter  requirevv* 
dum,  titrum  sicut  perditum  aiiqaando  non  foi^  per- 
ditum,  et  erit  tempus  quando  perditom  wm  erit: 
8ic  et  anima  aliquaindo  fuerit  anima,  et  fore  tempas^ 
quan(fo  nequaquam  anima  perseveret.  Et  poal  mul- 
tumdeanima  tractatum,  haec  intulit,  m6s,  id  est,  mens 
corruens,  facta  est  anima,  et  rursum  anima  inslructa 
viriuiibus  mens  fiet.  Quod  et  de  anima  Esau  8cru« 
tanles  possumus  invenire »  propter  aiHiqtta  peccata 
eum  in  deteriorl  vita  esse  damnatum.  £t  de  coelcsii- 
bus  requirendum  esi,  quod  iiod  eo  lempore  qiio  fa- 
ciiis  est  nlundus ,  solls  antmay  vel  quodcumque  eam 
appellari  c^tet,  e^se  coeperit,  sed  anlequam  lucens 
ilfud,  et  ardend  corpus  intraret.  De  luna  et  steilis 
simiruef  sentiamiis,  quod  ex  causis  praecedentibus » 
licet  invitse,  contpulsae  slnl  subjici  vaniiati,  ob  prae- 
mia  fuiurorum,  non  suam  facere ,  sed  Creatoria  vo- 
luntalem,  a  quo  in  haec  offKia  distributae  sunt« » 

7.  Ignem  (a)  quoque  gehennse ,  et  tormenta»  qua& 
Scriptura  sancta  {>eccaloribus  comminatur,  <  non 
ponii  in  supplicii$! ,  sed  In  conscientia  peccatorum , 
quando  Dei  virti/ie,  ei  potentia  omnis  memoria  de- 
licloi^um  ante  oculos  nostros  ponitur.  £t  veluti  ex 
quibusdam  seminibus  in  anima  derelictis,  universa 
vitiorum  seges  exoritur  :  et  quidquid  feceramus  in 
vita  vel  turpe,  \el  iropiiioL^  omiiis  eorum  in  eon- 
speciu  nostro  pictura  describitur,  ac  pr^teritas  vo- 
luplates  mens  intuens ,  conscieiitiae  punitur  ardore , 
et  poenitudinis  stimulis  confodiiur*.  £t  iterum :  Nisi 
forte  corpus  hoc  pingue  atque  terrenum  caligo,  et 
lenebrae  nominandae  sunt ;  per  quod ,  consummato 
hoc  mundo,  cum  necesse  fuerit  in  alium  transire 
mundum,  rursum  nascendi  sumei  exordia.  Haec  di- 
cens»  perspicue  fuxt/i^xfi^w  Pyihagorae  Platooisque 

(a)  Martianaens  ignes,  Yictorios  auiem  iqnb,  ei  mox  nm 
pmut  pro  noH  fHmit  i  miiiiifesl»  eprore,  m  imtem  Orig^ 
niani  quem  siigillal  Hier.  locus  operis  lib.  1  capit.  11.  ubi 
rectUU  tsslia^  Senteiliia  SO.  II  :  tf  Ambulate  M  lumiQiaf 
iguis  vestri,  et  flammai  <^am  accendislis :  Per  auoB,  in- 
quit ,  serfnones  hoc  videlur  iodieari,  leccator  ut  flammam 
sibi  tpse  proi)Hi  ignis  accendat ,  et  noa  in  ahquem  ignem , 
qui  anle  fuerai  accensus  ab  aliOy  vel  aote  Ipsum  suostite- 
rit  demergatur. »  Vid.  Hierooym.  denuo  lih.  3.  in  epist. 
ad  Ephes.  5.  6.  cQiria  igitur  smit  plenque  qui  dicdnt,  uoa 
futura  propeccaiiseflsdsttppiicia,  oeo  exiriniecnB  adbi^ 
benda  tormenta,  sed  ipsam  peccatum,  el  conscienliam  de- 
licli  esse  pro  poena,  >  elc. 

(1)  Ilacc  pnrro  Graece  qtioque  habentur  ad  cakem  Jusli- 
nianse  Eprstolas  ad  Menam.  ^9%»^  tfAoai  xh  chw>MU<  •^^w  i 

«Affat  ifXti  ^ri^t  «S  oA««  tb  amoXt»)^t  e^Tt  (iCvtt  •^vjii  4^  ow9(X<ra  ^'i^t 
ouTiTocKoVuXjof.fTi  paoavurtiov  A,  wom^  th  ehcoXuMs  ij  it%  oux  ditoXa^Xi'., 
aat  toTai  «OtI  Sti  oCnt  lorai  dicoXuXo^,  oCtw  m\  ^  ^/i^  ^v  erti  ovx  ^v  ^ujji , 
mI  io^VM  vn  oU  toToi  ^X'^' 


4006 

vohjminif  de  Perfie- 
ciione  noslra  disputans,  intulit :  (3)  c  Gumque  in  tan- 
tum  profecerimus,  atnequaquam  caroes,  ei  corpora, 
forsitan  ne  animae  quidem  fuerimus  ^  sed  mens  ei 
sensuft  ad  perfectum  824  veoieiis ,  miUia(|ne  per« 
turbaiionum  nubilo  caligans»  intuebitur  [fort.  tiuic€- 
bimur]  rationabiles  intelligibilesqQe  substaotlas,  fa- 
cie  ad  faeiem.  > 

S.GAP.U1.— lalibro  qnoquetertiohaecTitia  CMit* 
neniur:  «Sin  autem  8emelrecepimus,qHodexpraB6«* 
dentibuscauslsatiudTas  inhonoreni  aliudin  eontii' 
meliam  sit  creatum ,  cur  non  recurramns  adanima^ 
arcanum,  et  inlelligamus  eam  eglsse  antiquitiis,  pro- 
pier  quod  in  altero  dileeta ,  in  altero  odio  habiu  sit 
(Malaeh.  i.  2),  antequam  in  laeob  corpore  supplaa- 
tarei,ei  in  Esau  planta  teneretur  afraire  (Gen.  25.ft5)?> 
Ei  iterum : « Ut  auiem  aliae  animaa  fierent  in  boBOrem» 
aliae  in  coftUimeliamy  materiarumr  causarumque  bmk 
rita  praecesseriiBt.  Et  in  eoden  loco :  Jusla  ims  ai»- 
tem  ex  pra^cedeniibus  merilis»  vas  qood  in  bMoram 
fuerit  fabricatum,  si  non  digniim  voeabul»  suo  opus' 
fecerit^  in  alio  saeculo  flel  vas  eoiiittmeil»|  ai  raraum 
vas  illud^  quod  ex  anleriori  oulpacoRiQmelusnemeii 
acceperat,  si  in  prssenti  vkacorrigi  voluerii,  in  nova 
creatioue  iiet  vas  sanctilicatum ,  et  utile  Domine^  el 
in  omne  opus  boBum  paratum.  Statimqne  sobjiingii : 
Ego  arbitror  posse  qaosdam  faoroines,  a  parvis  viiiie 
incipientes»  ad  tantam  nequitiam  pervenire,  si  tamen 
noluerinl  ad  aieliora  coiiverti ,  et  posBibeiiiia  eme»- 
dare  peccata,  ni  ei  eentrariae  fortitudines  ftatti  ^  et 
rursum  ex  iBimieis  coBlrariisque  virtHiibus,  Ib  laBiiHii 
quosdam  per  mulla  tempora  vulneribiis  sulsadliibere 
medicinan>^  el  flaentia  pvius  deycta  coAsirifigBre^ 
ut  ad  leoBiB  transeafii  eptiniorum.  Seepius  dixinus  ^ 
h\  iafiAiiis  perpeiulsque  ssevlis ,  Ib  quibus  aBJOMi 
subsistit  el  vivit^  sie  nonnullas  earum  ad  pejora  ear- 
rtteverBt  vUimummaKtiae  locum  teneant^  elsic  quas- 
dam  proficefev  ul  de  ultime  maliiiae  grada,  adper- 
fectara  yeniani  consaiBiBatanqtte  virtttlem»  >  Quib«s 
dictis  eonator  osieadere^  el  bomines»  id  esi^  SBiinas 
posse  fieri  daenMmee,  el  nirsum  dceiBOBes  ib  Angeli* 
cam  redigi  dignitaien<  Aiqoe  ib  eoden  vdoaiine: 
c  8ed  etboerequirend«m,§Bare  humana  aBiHia  Base 
ab  his^  nunc  ab  aliis  virliitibas  ad  divers»  mevealttrr j 
£t  puiatguorumdam  aBteqaan  venirenl  in  (^)  cttrpmii 
merita  88|^  praeeeisi8se,ale8tiUadJeaanlsexal- 
tantls  in  utero  mairis  suae,  qaando  ad  vocem  aahita* 
tionis  Mariae#  indignam  se  conffabalaiiene  ejus  Eliia- 
beUi  conflteiur.  Siatimque  sabjangii:  « £i  e  eontra- 
rio  parvuli  licei,  el  pene  laotenle»  malis  replentiiv 
spnriiibus»  ei  in  dlvijios  atque  harioles  insplranlur  s 
in  tantum,uletiam  daemon  (a)  Pythonicus  quosdam  a 
t^n^f a  a^late  possldeai ;  quos  defcliclos  «sse  apnd 
providentiam  Dei,  cum  nihii  lale  feeerinl,  ut  istiu^- 1 


(b)  Antea  erat  corpore.  Alia  quseifem  huiascemodi  stt  . 
pra  atqiie  infiwi  emendamBs. 

(c)  pythoncs  vocani  Gr«d  spiriius  qu«  fntura  praed^» 
curil. 

(^)  Lib.  %  cap.  ullim.  quae  Ru0inus  aduUerat. 


i067  SANGTI  HIERONTMl 

inodi  insaniam  snsiinerent ,  non  est  ejog  qoi  niliil 
TQlt  absqne  Deo  fieri,  et  omnia  illius  justitia  guber- 
nari. » 

9.  Rttrsumque  de  mundo :  c  Nobis  autem ,  inquit» 
placet,  et  ante  honc  mimdum  aliom  foisse  roundum» 
et  post  istum  alium  foturum.  Yia  discere,  quod  post 
corruptionem  hujns  mundi  alius  sit  futnrus?  audi 
Isaiam  loquentem  :  Eril  ccelum  novtim,  et  terra  nova^ 
qnes  ego  facio  permanere  in  contpectu  meo  (Cap.  66. 
22).  Yis  nosse,  quod  ante  fabricam  istius  nuindl,  nlii  * 
mundi  In  pra'terilo  fuerint  ?  Asculta  Ecclesiasten  : 
Quid  eit  quod  fuit?  ipttim  qnod  erit.  Et  quid  e$t  quod 
factum  ett  ?  ipsum  quod  futurum  ett.  Et  non  e$t  omne 
novum  9ub  tote^  quod  loquatur^  et  diciU  :  Ecee  hoc  Rd« 
«Hfn  ett,Jamenim  fuU  ir.  t4ieeulit  prittinit,  quafuerunt 
mite  not  {Eccle.  I.  9. 10).  Quod  lestimoninm  non  so- 
lum  fuisse,  sed  fuiiiros  mundos  esse  lestator :  non 
quod  stmul,  et  pariier  omnes  fiant ,  sed  alius  post 
alium  :  statimque  subjungit :  (a)  Divinilaiis  habitaco- 
lum  ei  Teram  requiem  apud  superos  exisiimo  intdli- 
gi,  in  qua  creaturae  rationabiles  commoranles  anie- 
qaam  ad  inferiora  descenderent ,  et  de  intisibilibus 
ad  vislbilia  eomroigrarent,  ruentesque  ad  terramy 
crassis  corportbus  iudigerent»  antiqua  beatiiudine 
fruebantur.  Unde  coiidilor  Deus  fecit  eis  congrua  hu- 
milibus  locis  corpora ,  et  mundum  Istum  visibilem 
fabricatus  est :  ministrosque  ob  saluiem  et  corre- 
ptionem  eorum,  qui  ceclderunt,  roisit  in  mundum  :  ex 
quibus  alii  certa  obtinereirt  loca ,  et  mundi  necessi- 
tatibus  obedirent :  alii  injuncta  sibi  officia ,  singulis 
qoibusque  temporibus »  quae  novit  ariifex  Deus ,  se- 
dola  mente  tractarent.  £t  ex  bls  sublimiora  mundi 
loca ,  Bol,  et  luna,  et  stell»,  quse  ab  Aposiolo  crea- 
tura  dicuntur,  acceperunt.  Quae  creatura  vanilati  sub- 
jecta  est  {Rom.  8),  eo  quod  crassis  circumdaia  cor- 
poribus ,  et  aspectui    926    palc^t.  Et  tamen  non 
3ponte  subjecia  est  vanitati :  scd  propter  voluniatem 
ejus,  qui  eam  sitbjecit  in  spe.  Et  iterum  :  alii  vero  in 
singulis  locis  atque  temporibug,  qux  solus  artifex 
novit,  niundi  gubernaculis  serviont,  quos  Angelos 
ejnsesse  credimus.  i  Etpostpaululum :  c  Qiiem  reruro 
ordinem  toiius  mundi  regit  provldentia ,  dom  ali» 
virtutes  de  sobliinlonbus  corruimt»  ali»  paulalim  la- 
buntur  in  lerras.  Istae  voloniari»  descendunt ,  aiiae 
praecipitaniur  invitae.  Hae  sponte  suscipiunt  minieteria, 
nlruenttbus  inanum  porrigant :  illae  cogunlur  ingrat», 
ib)  uttantotempore  in  suscepio  ofHcio  perseverent. » 
Et  iternm  :  cEx  quo  sequiiur,  ut  ob  varios  moius, 
varii  creentur  et  mundi ,  et  post  bunc  qiiem  incoli- 
mus»  alius  multo  dissimilis  mundus  fiat.  Nullusque 
alius  diversis  casibus,  et  profeclibus,  et  vel  virtutum 
praemiis,  vel  vitlorbm  suppliciis,  et  in  praesenli,  et  in 


1068 


(a)  Locum  ope  Regii  codicis  resiiUiimus,  cum  antea  editi 
omnes  viltose  haberent,  Divinitut  hatntaculum,  Abest 
etlamab  eodem  exemplari,  iniegro  tamen  senSD,  con/h 
mofanlet.  Caeterum  ex  interpreiatione  Ruffini  nihil  de 
vero  Origenis  sensu  consUtuas.  Confer  quae  hinc,  usquead 
subseouentem  numerum,  sunt. 

{h)  Regium  idem  exemplar,  cui  partim  vetus  editio  suf- 
firagatur,  &  et  tauto  vel  tanto  tempore  in  suscepto  officio 
perseverant, »  etc. 


futufo,  atqoe  in  omnibns  et  retro  (e)  et  postea  tem- 
poribus  potest  merita  dispensare,  et  ad  unom  rursum 
finem  cuncta  pertrahere,  nisi  solusconditor  omnium 
Deo9,  qui  scit  causas  propter  quas  alios  permittai 
soa  perfrui  volontaie,  et  de  majoribus  ad  uliima  pau- 
latim  delabi,  alios  incipiat  visitare ,  et  gradaiim  qua- 
si  manu  data,  ad  pristinom  retrahere  statum ,  et  in 
soblimibns  collocare.  > 

9.  Comque  de  fine  dlspuUre  coepisset,  hxc  in- 
tulit:  c  Quia  (ut  crebrojamdiximus)  principium  rur- 
sus  ex  fine  generatur,  quaerliur  otrum,  ei  tunc  fuiura 
sint  corpora,  an  sine  corporibus  aliqoando  vivendum 
ait,  cura  redacta  In  nibilum  fuerint,  et  mcorpora- 
lium  vita,  incorporalls  esse  credenda  sit,  qualem  et 
Dei  novimos.  Nec  dubiumest,  qoin,  si  omnia  corpora 
«d  mondum  istum  sensibilem  periineant,  quae  appel- 
hintur  ab  Apostolo  visibilia  {Rom.  i ),  futura  sit  vita  in- 
corporaliom  incorporalis.  i  Et  pauio  post :  c  lllud  quo- 
qoe  qood  ab  eodero  Apostolo  dicitor :  Ommt  erealura 
Uberabitur  a  tervitute  eorruptionit,  in  libertatem  glorix 
filiarum  Dei  {Rom.  8.  21) ,  sic  intelligimus ,  ut  pri- 
mam  creatnram  rationabilium  et  ineorporalium  esse 
dicamus,  qiiae  non  serviat  corruptioni,  eo  qnod  non 
sit  vestiu  corporibos ;  ei  ubicomqoe  927  cor- 
pora  foeriiit,  siatim  eorroptio  subseqiiatur.  Postea 
autem  liberabitur  de  servitute  corruptionis ,  qnando 
receperinl  gloriaro  filiorum  [al.  /S/n]  Dei ,  et  Deus 
fuerit  omnia  inomnibos.  >  Etineodemloco  :  c  (Jt  au- 
tem  incorporeum  finem  omnium  renim  esse  creda- 
mos,  illa  nos  Salvatoris  orallo  provocal,  in  qiia  ait : 
Ut  quomodo  ego  et  tu  unum  tumuty  tic  et  itti  in  nobi$ 
unum  tint.  Etenim  scire  debemus,  quid  sit  Deus ,  ei 
qoid  sit  fuluros  in  fine  Salvator ,  et  quomodo  {d)  in 
sanciis  similitudo  Patris,  et  Filii  repromissa  sit,  ut 
quomodo  in  se  illi  unum  sunt,  sic  et  isti  in  eis  unum 
sint.  Aut  eniin  suscipiendum  est  universitaiis  Deuni 
vestiri  corpore,  et  quoroodo  nos  carnibus,  sic  illum 
qualibet  materia  circumdari ;  ut  similitudo  vitx  Dei, 
in  fiiie  sanclis  possit  xquari ;  aut  si  hoc  indecens  est, 
mnxime  apud  eos,  qnl  saltem  ex  minima  parte  Dei 
sentire  cupiunt  majestatem,  et  ingenitx  atque  omnia 
excedenlis  naturae  gloriam  suspicari ;  e  duobus  alte- 
rnm  suscipere  cogimur,  nt  aut  despcremus  similiiu- 
dinem  Dei,  si  eadem  semper  sumus  cor}K)ra  habituri, 
aut  si  beaiitudo  nobis  ejusdem  cum  Deo  vit;e  pro- 
mittitur,  eadem  qua  vivit  Deus,  nobis  conditione  vi> 
vendum  est.  > 

10.  Ex  qoibos  omnibos  approbalor,  qoid  de  resur- 
rectione  sentiat,  et  quod  omnia  corpora  interiiura 
eonfirmet:  ut  simus  absqoe  corporibos,  qoomodo 
prius  fuimus ,  antequam  crassis  corporibus  vesiire- 
mur.  Rorsomqoe  de  mondorum  varietate  disputans, 
et  vel  ex  Angelis  daemones,  vel  de  daemonibos  An- 
gelos,  sive  homines  fotorosesse  contestans,  ei  e  con- 


[c]  Marttanaeus  priora,  quod  emendavimus  ex  Victoril 
ediiione ,  quae  tamen  in  hoc  peccare  videtur,  quod  meriSo 
legit  pro  meriia.  Paulo  inferius  vocem,  paulaHm  ex  Mas.  et 
veteri  edit.  sufrecinius. 

{d)  Alii  editi  in  sancti,  sed  in  particula  expnncU,  se- 
quentem  ut  ad  sensus  perspicuiiateni  supi>lcvimus  e  Mss. 


1M9  £PIST0L4 

trario  ex  hominilws  daunones,  el  omnia  ex  omnibus 
sententiam  snam  tali  flne  confirmat :  c  Nec  (a)  du- 
biumesty  qiiin  postquaedam  intervalla  lemporumy 
rursus  materia  subsistat,  et  corpora  fiant»  et  mundi 
diversitas  constmatury  propter  varias  voXuntates  ra- 
tionabUium  creaturarumy  quas  post  perfectam  beati- 
tudinem  usque  ad  finem  omnium  rerum  paulatim  ad 
inferlora  dilaps»,  tautam  malitiam  receperunty  ut  in 
conirarium  verterentur :  dum  nolunt  senrare  princi- 
pium ,  et  incorruptam  918  beatiiudinem  possi- 
dere.  Ncc  boc  ignorandum,  quod  muUae  rationabiles 
creaturae,  usque  ad  secundum,  et  lertium »  et  quar* 
tum  mundum  servent  principiam ,  nec  mutationi  in 
se  locum  tribuant.  Aliae  vero  tam  parum  de  pristino 
siatu  amissurae  sint,  ut  penenihii  perdidisse  videan- 
tur,  et  nonnullae  grandi  ruina  in  oitimum  praecipi- 
landae  sinl  baraibrum.  Novilque  dispensator  omniimi 
Deus,  in  conditione  muiidorum  singnlis  abuli  juxta 
meritum,  et  opportunitates  et  causas,  quibus  mundi 
gubernacula  suslentantur,  et  iniliantur  :  ut  qui  om- 
nes  vicerit  nequitia»  et  penitus  se  terne  coaeqoaveril, 
in  alio  mundo,  qui  posiea  fabricandus  est,  fiat  dia- 
bolus,  principium  plasmationis  Domini ,  ut  illudatur 
ei  abAngelis,quiexordiiamiserevirtutem.  i  Quibos 
dictis,  qald  aliud  conatur  ostendere,  nisi  bujus  mundi 
hominespeccatores,  in  aliomundoposse  diabolum  et 
daemones  fieri?  Et  rursum  nunc  daemones»  in  alio  mwi- 
do  posse  vel  Angelos,  vel  homines  procreari?  Et  post 
disputaiionem  longissimam ,  oua  omnem  creatoram 
corporearo  in  spiritualia  corpora,  et  tenuia  didt  esse 
mulandam  :  cnnctamque  substantiam  in  uuum  cor- 
pus  mundissimum ,  et  oroni  splendore  purius  con- 
vertendam ,  et  talem ,  qualem  nunc  humana  roens 
potest  cogiiare,  ad  extremum  mtuiit :  *  Et  ml  Deu$ 
omnia  in  ommbus^  ut  universa  natura  corporea  redi- 
gatur  in  eam  subsiantiam,  quae  omnibus  melior  est, 
in  divinam  scilicet,  qua  nulla  est  melior.  > 

41.  CAP,  IV.— In  quarto  quoque  libro,  qui  operis 
ejus  extremus  est,  haec  ab  Ecclesia  Christi  damnanda 
interserlt.  t  Et  forsitan  quomodo  in  isto  mundo  qui 
moriuntur  separatione  carnis  et  animae,  juxu  ope- 
rum  differentiam,  diversa  apud  inferos  obtinent  loca : 
sic  qui  de  coelestis  Jerusaiem  ( ut  ita  dicaro )  admini- 
straiione  moriuntur.ad  nostri  mundi  inferna  descen- 
dunt,  ut  pro  qoalitate  meritorum ,  diversa  iq  lerris 
possideant  loca. » Etiterom :  t  Etquiacomparavimus, 
de  isto  mundo  ad  inferna  pergenles  animas ,  iis  ani' 


(fl)  Hlc  Undem  locus  exemplo  sit,  qnara  callide  Orlffenia 
errores  Ruffious  disslmuUiverft,  qnanaoqulderhanc  iS 
j)ervulgaiain  ejus  de  Beatoriiii  lapsibus  sementlS^S 
inierpretalione  sua  adscribit  I.  3.  c:  6.  •  Verom  \^m  pS^ 
?/i  J™"?»*^"''^'"^^^^  creaturS^uS,^^ 

m.n  «.^i-  ^^"^  *J"^™  permanere  in  eodem  ^IS. 

et  Deus  eis  sit  omma,  si  nuUatenus  eas  socielas  natur» 
corporal,  admoveat,  Alioquin  exislimant  gK  rmma 

dt^^SS  nl''"'  iT  '^^T  Or\fs^^tm  id  conrulantem  iX 
nl^^^'  ! ^"  ^"^  ?^f"  {beamdvm)  etiam  perma- 
deSnm"^'-  ^^  unmutabiliier  Creatoris  volunute  4  crl 
iw?""™V^^™  ^^^  ^«"^«  sententia  Apostoli  dh^ntte 
Domum  habemus  non  mauufactam  ateraaiTin  «^^  »    ' 


CXXIT.  1070 

mabus,  quae  de  so|)eriori  ccelo  ad  nostra  babiucula 
pervenientes  quodammodo  mortuas  sunt,  prudenli  in- 
vestigatione  rimandum  929  est,  an  boc  ipsam 
posslmus  etiam  in  nativiute  dicere  singularum ,  ot 
quomodo  quae  in  isu  terra  nosira  nascuntur  animx, 
yel  de  inferno  rursum  meliora  cupientes,  ad  supe- 
riora  veniunt,  et  humanum  corpus  assumunt ,  vel  de 
melioribus  locis  ad  nos  usque  descendunt ;  sic  et  ea 
loca  quje  supra  sunt  in  firmamenio,  aU»  animae  pos- 
sideant,  qux  de  nostris  sedibus  ad  meliora  proficlant : 
alise  quae  de  ccelestibus  ad  firmamentum  usque  dela- 
psae  sint,  (b)  nec  Unlum  fccere  peccatum,  ut  ad  loca 
qu%  incolimus,  truderentur.  Quibus  dictis  nitiiur  ap- 
probare,  et  firmamentum,  id  est  ccelum ,  ad  compa* 
rationem  superioris  coeli  esse  inferos,  ei  banc  terram, 
quam  incolimus ,  coUatione  firmamenii  inferos  ap- 
pellari,  et  rursum  ad  comparationem  inferorum,  qui 
subier  nos  sunt,  nos  cceliim  dici:  ut  quod  aliis  infer- 
nusest,  aiiisccelumsit.  >  Nechacdispuutionecontco- 
tus,  dicit,  c  In  fine  omnium  rerum,  quandoad  coele* 
fltem  Jerusalem  veversuri  sumus,  \c)  adversariiuD 
Foriiludinum  conira  populum  Dei  bella  consurgere , 
ut  non  sit  eorum  oliosa  virtus ,  sed  exerceanlur  ad 
praelia,  et  babeant  materiam  roboris,  (d)  quam  con- 
sequi  non  possint ,  nisi  fortes  primum  adversariis 
resiilerint :  i  quos  ralione,  et  ordine,  et  solertia  re- 
pugnandi ,  in  libro  Numerorum  legimus  esse  supera- 
tos  (iVicm.  10.  it6.  ^). 

42.  Cumquo  dixisset  juxta  Joannis  Apocalypsim 
{Cap.  4.  «.  6),  Evangelium  sempiiemum,  id  est,  fii. 
turum  in  coelis,  Uutum  praecedere  hoc  nostrum  Evan- 
gelium,  quantum  Chrisli  praedicatio  Legis  veievis 
sacramenu,  ad  extremum  imulit  (quod  et  cogiuste 
sacrileglum  est )  pro  salute  daemonum ,  Cbristmn 
etiam  in  aere,  et  in  supernis  locis  esse  passurun. 
Et  licet  ille  non  dixerit,  umen  quod  consequens  sit» 
,  intelligitur  :  sicut  pro  bominibos  horoo  factus  esi,  iit 
horoines  liberaret :  sic  et  pro  saiute  dnmonum,  Deim 
futururo  quod  sunt  hi,  ad  quos  venturus  est  liberandos. 
Quod  ne  forsiun  de  nostro  sensu  putemw  asserere, 
ipsins  verba  ponenda  sunt.  c  Sicui  enim  per  nmbram 
Evangelii,  umbram  Legis  implevit  :  sic  quia^i^kso 
omnis  lex  exemplum ,  et  umbra  est  ca:remoDiarum 
coelesilum,  diligentius  requirendum ,  utruro  recte 
intelligamus  Legem  quoqoe  coeleslem,  et  caert»- 
moniassuperni.cultus  pleniiudinem  non  babere  ;  se4 
indigere  Evangelii  veriuie,  quod  in  Joannis  Apoca- 
lypsi  Evangelium  legimus  sempitcrnum,  ad  compa* 
rationem  videlicet  liujus  nostri  Evangelii,  quod  tem- 
porale  est,  et  in  transiluro  mundo  ac  sxcuio  pracdi- 
calum.  Quod  quidem  eliam  si  usque  ad  passionem 
Domini  Salvatoris  inquirere  voluerimus,  (e)  quan. 

{b)  Re^um  exemplar,  nec  tantum  fecere  peecaU^  ut  ad 
loca  mferma  fjues  mcoUmm,  etc.  #-        »     «• 

(c)  Hinc  fecile  inlelligas  quid  sibl  voluerit  Theophilus 
Paschah  1.  cum  somniasse  Origenem  dixit,  ascendere 
anmuu  ad  cmtum,  et  descendere ,  et  nunc  proficere  •  nuftc 
admferwradetabi.  '        ' 

[d\  Sic  resiituimus  e  Mss.  aliisque  vulgatis  com  penes 
Martianaeum  esset ,  quam  vt  consequi ,  ct  mox  insttterint. 

{e]  Hunc  locum  Graeco  ex  lexuu  sic  repraesentat  JusU- 
manus  epist.  ad  Menam  olib.  4.  «^  *««»,  «cque  esl  wJgo 


itri 


S4MCT1  IHERONYHI 
Mimemym^  iiiMb  nm  quaeme     miiiiiit  An«ett»  «I  ?mmMm. 
:  tMnen  g1  •fiiiiMili*  Mq^itiut  in  coAuU 


%«•  smic,  et  fion  eful)(ttdfliu8«raeem  DonM  «o»ftteri 
fiopler  doMrectteiien  eeram,  ^m  «m  faeiiene  4e- 
eiraxit :  cnr  timeMnin  etlem  4b  Mpemf 9  ImAi,  in 
«onsnmnialiotte  ettcnlonim  ellqnid  slmHe  fiUBficeH » 
«  omiriinm  toeoram  f  eatee  iflh»  paftsione  MiMn- 

IS.  Rmranmqne  «aepliemanfi  de  Filio  sie  loeottts 
eetrt  Sienira  Patrem  cognosckTOins,  viietur  In^ 
qnod  imvit  Fatrem ,  posse  enm  eomprelieAdere  :  nt 
ei  dlcamua  artificis  amfflum  arlts  seire  meneuram* 
fiee  dnMam,  quin  (o)  b\  Pater  mt  in  flUe,  et  com- 
ivebendalar  ab  eo  in  que  est.  fiin  aulem  compre- 
lienstonem  eam  dicimua,  utnon  aolam  aensu  quis,  el 
sapientia  comprehendat ;  sed  et  virtute,  et  pdenita 
euttcta  teneat,  qul  coffnofit ;  non  posMnnus  dicere , 
qnod  comprebendat  Fllios  Pairem  ■:  Pater  rcro  omnia 
comprdiendtt.  inter  omnia  auiem,  el  Fnius  est,  ergo 
ei  FiRura  comprehendit.  i  El  ui  sciremus  causas , 
qnilnis  Paler  comprehendat  Fiiium,  et  Filias  Pairem 
non  queat  compreiiendcre ,  fcaBC  veriw  subnectit : 
«  Goriosus  lector  inqutrat  utrnm  ita  a  semeiipso  co- 
^scatur  Pater,  quomodo  cegnoscitur  a  Fillo :  sciens- 
qne  itlud  quod  scripium  est :  P&Ur  qtd  misit,  (h)  mn- 
jer  mmim  amnihu  {iomi.  44.  tS),  ▼erum  esse  ^- 
4enM  tfort.  eomoethi],  ut  dicat,  et  in  cogniUone 
Fillo  Pairem  esse  majorem,  dnm  perfectius,  et  purtns 
n  flB»ieiii|wo  eognoseiior,  quam  a  Filio  >  (1). 

14. 1l««ii#»x^i»quoqoe,etabcARionem  9S1 
ooifornm,  fer  Iwc  rarwim  sontire  con^neHur.  t  «i 
4|ms<auimn  «pomerit  ofltendcN  incorporalem  rationa- 
Memqne  nnmnm,  ^Jnm  «sfollaTerH  ee  corpore . 
vinnre  per  oenMlipsam,  ette  pejori-conditione  esse, 
I  ^orporilHis  Toaiilnr ;  in  meliorl ,  qnando  IHa 
tsMlK-dnblnm^  oerpora  nnn  prineipaliter 
sed  per  Intenralla,  el  ob  fartos  inolns 
ovltoabilinm  creainrarnm  mnc  fieri^  «t  •qul  Us 
indigeitt,  ▼estnMnr,  etwsnm  «am  llla  depravado- 
oe  {e)  lapsnomee  ad  mdiora  eorreserim,  dissolvi  in 
«Ibilnm,  nt  bac  semper  successione  tariarl.  i  Et  ne 
fmvam  pnuremus  M^tatem  esse  eorum,  qumpns- 
«dsenit,  in  e)u6dem  vOlunnnis#ne  oonjunglt :  Omnes 
wtoMiblles  natoms,  idiest  Ptftrem,  et  FiKmn  et  Hpi- 
ifHnm  Sanctnm,  Angclos  Potesttites,  Dominationes, 
tBBternaqne  VirtoM,  tpsnm  qnoque  hominem  secun- 
4uffl  anlmtt  digmtaiem,  unius  eGse  snbstanti».  t  In- 
tellecinniem,  ioqntt,  rationabilemque  naturam  sontit 
8,  nt  unigeiiitos  Fllios  cjus,  et  Spiritas  Sanctus : 


editUS,  s&v  ittjfl  toO  ie&l<NS  xvi  Xn^>  -n^V^  ft45M  rniOv  ^  tO» 
o6fi»(Mv  tteiw  «W  J^ftOn,  dftX*   A  tm  nnvMAx^mnn^  h  x<^ 

ttAmjfint,  w  mMU  ivk  t«6  «iwvlim ,  olwi  t»  wul  ««pewl^jw»  iiiimi 
ybfUftoixkMXV^,  fcKT^«<wvT»UU«xo0wtvT4««lftvH,90f^tV«|»»lfc 

[a]  RegiB»  liber  H  vocutam  non  agaoscit. 

Ib)  Depravatam  anliqaam  lectionem  secuiQsMarliaiMeiis, 
leglt nuifor  ea ommbta,  quod  nuHibi  scriitum  est.  Nos 
veium,  ut  putamus,  ex  Reginae  exemplarl  el  Viclorii  edi- 
Hoiie  expressimus  /       , 

(c)  Vlclorius,  Uipsos  ooniendit  legendum  esse ,  quod 
wmLi  non  probatur.  ^  „  .    . 

(i)  Aliter  Gravius  Ktt^J^vj^  quoqufi  et  (^mom  corfKh 
rmn  Inc  rtirstcm  comeRtire  coRtnttdtiir. 


v^n^RCS  f 
aentii  inSerior ImmOt  ^i nd  imaginam,  ^slBilliiii- 
4inem  fiioi  «oodiMK  eit  eKif00  4ipnfllnditor,  lltnm, 
«s  iuae  qnodammqdo  (^  «nius  «sao  niiitimily.  i 
dfmim.addH  uoBbmi,  ^MNlflpwMeits,  uteaoi  aaerilegii 
cnmen  ningeret,  ot  qni  iBnlie  doeoKlinm,  etfipi- 
tilmn  fcmcturo  noniv«it<s)idePalns«iee«ubatM«la, 
«le  diviuiaiem  io  fiartea  aoinn  jrideainr,  natamBi 
«niup«ianiis  Dei  djiigeiis  iiomlnibnaqoe  Imfitor. 

15.  iGttm  bme  Ma  se  lifl|jrnnt,qn»  inaania  e8t,fNM. 
«is  de  Fiio  ei  %iwm  Saaeio  <omflMitatis,  qnae  aper- 
lam  blaspboniam  prasCsrebant ;  emlera  SUiHseripu 
suBt,  protuliiso  in  medivm,  et  impia  voee  Isndasse : 
«um  uiique,  et  illa»  et  ieu  de  nno  kiipietatis  fonte 
prooesserint  7  ▲dveraum  omnSa  seribere,  fiee  bujui 
est  temporis,  et  omneB  qui  adversus  Ariiim,  et  Es- 
noHttum,  #M  ManiciMiumqne ,  et  diversas  scri- 
pserum  iueffesoii,  faii  qonqne  impietatiiws  roapondisse 
tfodcndi  siuU.  4)ais<|ois  igttur  bos  voilunrit  iegere 
libren,  et  calciatis  pedibus  ad  temm  repromissionis 
t^gene ;  ne  alieubi  a  &oppeniibn8(inordeator,  ei  ar- 
euaU)  Scorpii  vttinere  veBberetor,  ie^at  pvius  hoac 
UMWffl »  iCt  attfcequam  ingradiaiur  viam ,  qn»  sibi 
oaienda  sim^  jmvorit. 

£Pi&iOLA<:;ixv.(0. 

4»  (^)  MsiieoH  «Huucmiii. 

0ef ^,  quefmMlmodtiitt  oporteal  instituere  tftmn,  Mom- 
€hi  ^ffnam  nonme;  monelque  imprimi*  vitandam 
fMSpeclaram  /emMarttm  coneuetmdinetn  :  tutiu*  aulem 
^i»ejwmnem4nc€BnobiOtquttmin  eoHUtdinetnlam  agere. 
Tum  eero  ud  doeendum,  et  ecribendoe  iibroe  eue  u- 
niendum  :  obtrectatorum  fantiHarHatem  modie  omm- 
ilttf  fugiendam. 

1.  tlibll  Christiano  felicius,  cui  prqmiltitur  ri^aam 
coelorum.  Kihil  laboriosius,  qui  quoiidie  de  vi(a  pe- 
riclitatur.  Nihil  fortius,  qai  vincii  ,diabolum.  J^ihil 
imbeoillius,  qui  a  carne  snpcratur^  Up^iusque  rei 
exompla  suni  plurima.  Latro  credit  in  cruce»  et  stji- 

(d)  E  contra  in  libro  ad  Pammachium  fdversus  Jo(ui. 
ieroBolym.  eat^P*  ^*  ^'^-  Manichai  non  Origenis  banc 
4lxH  tuiase  iosaniam,,  oifiiiftis  homimtm  partan  mse  m 
natnrce,  vel  de  vei  subslantia.  Uode  Augu$Ua.ide  Givjt. 
Dei'lib.  14.  cap.  95.  i  Animas  dicunt ,  nou  qutdem  partes 
•Pei ,  sed  (aelas  a  Deo  pecomse.,  a  oondiyire  eeaeoendo, 
et  diversis  progressibus  pro  diversilate  ,peccaM)riuii  a 
oo^is  usque  ad  terras  diversa  corpora  ,  quasi  viocula 
meruiase . .  .JiiQC  Orlgenos  jure  culpator ;  in  lilms  <«nim, 
quos  appelianl  icco\  i^jfiv  >  id  est  de  PTincjpiis ,  hoc  sQmU 
otseripslt.»  'Qumetiam  (pse  Hieronymus  denuo  h\mo\ 
subaecteuda  episl.  126.  aa.llar<iclliuum  et  Aaaittvohiafn, 
•  super  animse ,  inquit ,  statu  utrum  lapsa  de  CGelo*sit ,  ut 
Pythagoras  philosophus,  omnesque  Plalonici,  el  Origeoes 
putanl,  au  a  propria  Dei  subslnntia,  ut  Sloici,  Manicaseus, 
et  Hispana  Priscilliani  hseresis  sys^caiUiir,  •  etc  AUamen 
propoMtai  io  Adamantium  orimioatioDi  succlmt  Justiaianus 
£{)ist.  ad  Y.  Syood.  qua  exprobrat  Origenistis  dictam 

liivd(ui  «««f^  tiv  Itov,  h^wttM  T*A«*"  «Aerum  onuiiuin 
ratioualium  unitaiom  esse ,  cum  idemsuit  subslantia ,  et 
.operatione ,  ac  virtule ,  quae  esl  api»d  Deum  .Verbum,  iom 
sdunaUone ,  et  agmiione.,» 

Veius  ediiio,  de  Dei  Polris^  «tc* 

AiasA.  scripiaamwM. 

Hic  idem  est  RusUcus,  qui  poslca  Narbanen«ir 
Episcopus  fuit ,  ad  quem  eliam  S.  Xeo  Papa  Epwlolam 
scripsii.  Patfia  quideui  Massilieusis ,  .sed  non  «jnsdem 
Mooaiiierii ,   ut  aliquibus  v#iemr.,  imo  vero  Tolo»M'i 
monacbos. 


1075  EPKTOL^ 

tim  meretur  audire :  Amen  dieo  tibi :  hodie  mecum  eris 
in  paradiMo  (Lue.  iS.  46).  Iikbfi  de  ApoBC^tatw  i^sA- 
gto,  in  (a)  perdilimris  iftHANMn  ^abkur,  et  nee  lami- 
•iiaritaieconvivii,  nee  inslinctionelMicceH»»  necoseuli 
graiia  tonffitur,  ne  ^ari  4ioiDfaiein  tndac*  queni  fH- 
iluRi  Dei  noveval.  Qoid  temaritana  «tliiist  tfoo  ao- 
4iun  ipsa  oredidit,  et  poat  sei  .woi  «nuin  Hnrenit 
Dominiun  ,  MesMttqiie  cognovit  ad  iConlea,  4|ttein  ifi 
Templo  Maaoruni  popuius  ignorabat :  eed  et  anotqr 
ftt  salaiis  nMillON»y  et  Aposioiis  omentiixue  eitxis , 
esurientam  fefioit ,  taasumque  sustent^t  (Jmn.  4i}. 
Qmd  Salomone  sapieniiufi?  Atiamepi  OM  *** 
fatuatiir  amoriAHis  mulieFum(5.  Heg.  41.  i).  Itoaum 
est  strt  ,miMam<^iie  sacHAeium  absqne  iiu>iis  asperoone 
susdpitur  {Lev*  %).  Unde  et  Aposi<)liis  prsecepit: 
Sermo  weetor  iemper  in  ^raiia  saie  eU  eondiuu  (fiohoi. 
4. 6).  Quod  si  infatuaiur,  «foras  pro|ieitur  {Harc.  S)  , 
in  lantiunqucperdk  nominis  dignitauem»  iit  ne  in 
sierqutlinium  quidem  otile  sit,  quo  solent  credentium 
arva  eondiri,  etateriie  animarum  solum  pingueseere. 
H;ec  dicinuis,  iit  prima  4e,  fili  Rustice,  fronle  docea- 
mus,  magna  eepisse ,  et  excelsa  seetari ;  et  adole- 
■sceal'ue,.imo  pubenatis  iocentiva  ealcaniem,  perrect» 
quidem  «laits  gradum  seandere  :  sed  lubricum  iier 
esse,  per  quod  tugrederis  ;  «iEC  tantuii  sbqui  gloriae 
post  Ticioriam,  quaiHuin  ignominiae  post  rulnam. 

2.  Non  milii  iWBcper  Tirtutum  prata  ducendus  est 
rivillos  :  nec  laiMiBaadiim,  ot  ostendam  libl  varioriim 
puiobritudinein  iorum  i  quid  ia  se  liiia  liabeant  pu- 
ritaiis,  quid  rosa  iTereeundiae  possideat»  quid  violae 
luirpofa  promiitat  in  regno,  quld  ruiiiaiitium  spon- 
deat  pictaMgemmarom.  lamenim,  propitio  Oomino, 
BtiTniB  tenes.  Jam  -teeiom  atque  solariom  cum  Petro 
Aposlolo  conscendisci ;  ^ui  esuriens  in  Judaeis,  Gor- 
noiii  saturatar  4i4e^  ei  famem  incredulitaiis  eoram  , 
4i;entiuro  conTersionerestingmt :  atque  in  Tasefivan- 
felionun  quadrangulo,  qnod  de  c^o  descendit  ad 
terram,  4ocetur,  et  «NseU  omnes  bomines  posse  sal- 
von.  Hursiimqaequod  Ttderai,in  specie  condidissiffli 
iJnteamiDisin  superna  Iransfertur^etcredentHim  twr- 
ebam  deterris  ad  coeium  rapit :  ut  poliic^taiio  Domini 
complealor  :  BeaH  mundo  eorde  ;  qnomam  ipei  Demn 
^videbunt  (MaUh. «.  %).  Totum  quod  apprebensa  manu 
insinnare  tibi  cupio ,  quod  quasi  dootos  naota,  post 
mulu  naufragi^,  /udem  conor  instruei^  Tectorem » 
illud  ost,  ut  lo  qoo  iittore  podieiti»  pirata  sit  [ari. 
firata  sim]  jiOTaris ;  obi  Cbarybdis,  et  radix  omnlum 
jnpiorum  avaritia ;  obi  Seyltol  obtreciatotrum  eanes, 
dc  quibus  Apostobis  loquitur :  tie  mordeniei  inoicem, 
mulm  394  MiuiutMnam  <Cra/ol.  li),/:quomodoin 
mcdia  tranquiilitate  secori,  hfbitk  iMerdom  Tiiio- 
rum  JSyctihus  obniamur ;  qoid  Teneoatorum  aoioian- 
tiiim,  desertott  liojusMeiiii  ootriat  [al.  deeeria  Att 
-  nuliian^]. 

5.  Navigames  ftobrom  maf^,  la  qoo  optaa^ufn 
jiobis  est,  ut  .Tenis  Pbarao  cum  .apo  inecgaiiir,«xar- 

(fl)  yi<$Vl^mJ^if^proflitjmii,m9  lo<%  wbJ  ipsa 
:l^/i»Wntt  tartarum  dicitiu" ,  ^qu^  prodia&^. 


CXXV.  107^ 

citn,  multis  dilHcttlutibus  ac  periculis  ad  (b)  urbcm 
^uxaaq^m  {>ervoiifofii.  «troquo  4o  IHlore  GeMes 
Tagae,  imo  belluae  habiunt  feroeissim».  ^emper  sol- 
4imil,  «emper  onnati,  loeios  anai  veliunl  eibaria. 
-Lalenlibus  saws  vadiiqoa  dorisiimis  pleno  soot  Om- 
,ua,  iia  «t  4^)  «peeolator^  ei  4ootor  la  «omma  niftli 
.OKboBaaadeat,  u  indei^oodaa^el  GiaeimEiAecten4de 
maa/ia  dioiata  freedicet.  4Peiix  ciirsos  est,  ai  post  sex 
ioeoses  sap^adtciar  «nbis  poirlum  4000^01,  a  qoo«e 
4noipU  aperire.Qoeaous ;  perquem  ria  aono  perpeioo 
mA  indiam  pesvenkor,  t^  ad  <Gangem  luviiuin  <qoem 
Pidion  ^aoom  ^optura  .CQOunemorat)  qoi  circumlt 
4Qtaio  tacram  £»]«,  ei  Aiui(a  gcaneoBi  pigmeatacum 
de,paradi$i  di^Mlur  fanlejdeA'#liei;e.  Iilbi  oascitur  car- 
baucuius,  et  smaragdus;  el4nai!garila.caudfuii^,  et 
JuniQues,  qAij^us  iiobiUtim  'feminanim  ardet  omltttio : 
.Biontasqu^  aurei,  qoos  adiiie  propter  gryphns,  m  dra- 
xones,  et  immensoj-tmi  corporum.mon^tra,  bominilHis 
impo&sibkLeisa  :  ot.oateud»tiiroobis,  quaies  oustodes 
Jiaboiil  avariiia. 

4.  ^iuorsum  iala  ?  Pecspicoum  M ,  si  negotiaiores 
«coU  ta^  susiiiient,  ot  ad  inceitas  periturasqoe 
«ivkias  perveoiaai,ot.servent  com  animaexliserimine, 
qoae  multis  pericuHs  quaesieruoi,  quid  €brisii  nego- 
4iaiori  «Taciendum  es4,  qoi  vendjlis  omnibus  qoajrit , 
pretioslssimiim  margarilum?  qiii  toiis  subsianti»  su« 
opibus  emit  agroro,  in  quo  repcriat  Ihesaupuin,  quem 
oec  te  etfTodec^,  nec  «latro  possit  aufeire  ? 

^.  iScio  me  offensorom  esse  quamplttrimos ,  qui 
f  eneralem  de  viiiis  dispot.^viionem,  in  suam  refcrunt 
eoniumelium;  ^35  ei  dum  mibi  irascomur,  suam 
indicfuit  consoientiam  .'«loltoque  pejiisdese,  quam 
de  roe  judieaot.  Eko  eitim  oemioem  nomlnabo  :  nec 
Toteris  ComcBdia}  Hcentia  certas  personas  oiigam  at- 
>quc  perstringaui.  Pbijdevitis  tiri  bst,  ac  prudeniium 
4ieminarum,  itssimolare ,  imo  emendare  qood  in  se 
intelligiint,  et  indignari  sibi  magis  quam  miM  ;  nec 
-in  mooitoreni  malediota  coogerere.  Qiii  oisi  iisdem 


(b)  Ve^eres  bbrarh  vocem //ifn«9«n  qu|d  sibi  vejle  non 
as^ebuH ,  Jfawmam,-faciliMerarum  mufitione  siibstlliie- 
irunt.  $CjM\w^  4€(i^rayMWS  iofiu$  cituqem  figfttHisronv- 
piajDis  anie  nos  ediioribus ,  dum  varia  commeiitaniur  ut 
guK  fnteffigenda  sit  urbstec  JUaxmh,  'dlvinando  dS:eam. 
HarAiAiw^u»  de  4iMi  ii^(«et|itiir  •  qu(»l  ui  Libco  Loco- 
rura  j^d.banc  vocem  hjec  legaomr ,  Mari  Bubro  wide  ex 
MgmHo  m  tndumnamgatwr:  Alii  irireliciori  a)nieciura, 
mbbm  iutoIUgunt,quod  baee  dvftas,  HiecpQyno  teste,  in 
cap.  25.  liie<±ielis.  »rwrfe  %  (nfpMletur  mame  ob 
magmtudmem,  Rabbam  eium  hasinui  &cita',  NOs  men- 
.dum  bi  ipao  vocabulo  cubare  saaiientcs,  ^nTWtftfnw  cor- 
rigendum  duwmus ,  cum  ex  ipagni  Yii:i  Lucaj  JUQlstenii  in 
«tephaniim  ByzanUnum  notis  conjecturam  nosKim  flpmari 
dldicimus,  utvcram  iectionqmreponeccex  aiiisauciQfiitate 
non  amplius  dubilaremus.     Erai  quippe  Aomma  ,    vel 

SOTum  urbs  .^ltn^u^Se^^^  iPetoJ?oj!f^1K^^^ 

Jearto  quarto  etdimidio  graiju  laUtudinis  se4enCrionaljs, 
Tiec  oisiqgadr^ginla  quinque  leucis  LusiUuicis  cJislansa 
man  Rubro ;  cu]us  Insigne  emporium  fuisie  iradil  Arriahus 
m  periplo  raaris  £ritbriei ,  ut  non  Uiiti  lacienda  videaiur 
ea  difficultas ,  quoda  mart  faoe  iatervaUo  absit,  cum  re- 
Aittli^.PDinia  qpjB  hoic  meinpcantur ,  ei  perquam  bene  con 
iV^i?#. 

{c)  A(a«i.s^lac^flt  dw^r ,  «ive,  ui  Victorius  legii,  .sw> 
fvkkos  ^mufij^i^  r«n\t4iutibu»  ^^ 


4078 

UHieaiar  criioiiiibiM,  certe  iq  eo  «elior  est,  quod  saa 

ei  malt  Don  plaeeiil. 

6.  Andio  reygioeam  habere  te  matrem»  maltonmi 
anDorum  ▼idoam,  qaa  aluil,  que  erudivit  inlliiitem : 
ac  post  Btudia  Galllanim,  qnae  vel  itorentissima  snnt, 
raisit  Romam,  non  parcens  sumptibus,  et  absentiam 
(llii,  spe  sustinens  futurorum  ;  ut  uberUtem  Gallici 
niloremque  sermonis,  gravitas  Romana  condiret :  nec 
calcaribus  in  te,  sed  fraenis  uteretur,  quod  et  in  di- 
sertissimis  viris  Graeci»  legimus,  (a)  qui  Asianum 
tumorem  Atlico  siccabant  sale,  et  luxuriantes  flageliis 
vineas,  falcibos  reprimebant,  ut  eloquentise  torcula- 
ria,  non  Terborum  pampinis,  sed  sensuum,  quasi  uva- 
rum,expre8sionibus  redundarent.Hanc  tu  suspice,  ut 
parentem  :  ama,  ut  nutricem  ;  venerare,  ut  sanciam. 
Nec  aliorum  Imiteris  exemplum,  qui  relinquunt  suas, 
et  alienas  appeiunt :  quorum  dedecus  in  propatulo 
est ,  sob  nominibtts  {b)  pieutis  quaerentium  suspecU 
consortia.  Novi  ego  quasdam  jam  maturioris  aeUtis , 
et  plerasque  iibeptini  generis  adolesceniibusdelecUrl, 
et  filios  quaerere  spirituales  :  paulatimque  pudore 
superato,  per  ficU  malrum  nomina  erumpere  in  li- 
centiam  mariulem.  Aliae  sorores  virgines  deseronl » 
et  externls  viduis  copulantur.  Sunt  quaeoderuiit  suos, 
et  non  suorum  palpantur  affectu  :  quarum  impatien- 
tia«  index  animi,  nullam  redpit  excusationem ;  et 
casaa  (c)  impudiciliae  velamenU«  quasl  aranearum 
fila  disrumpit.  Yideas  nonnuiios  accinctis  renibus  » 
pulla  tunica,  barba  prolixa,  a  mulieribus  non  posse 
discedere,  sub  eodem  manere  lecto»  simul  inire  con- 
vivia,  ancillas  juvenes  habere  in  ministerio,  et  prae- 
ter  vocabulum  936  nuptiarum  ,  omnia  esse  ma- 
trimonii.  Nec  haec  culpa  est  Cbristiani  nomlnis,  si 
simulator  religionis  in  vitio  sit :  quinimo  confusk) 
gentiliuro,  cum  ea  videot  Ecciesiis  dispiicere»  quae 
omnibus  bonis  non  placent. 

7.  Bofit  Monachi  ofieium.  —  Tu  vero  si  mo- 
nachus  esse  vis,  non  videri,  habeto  curam,  non 
rei  familiaris,  cui  renuntiando,  hoc  esse  coepistl , 
sed  animae  tuas.  SoaoiDiB  vestes  candidae  men- 
tis  indicia  sint  :  vilis  tunica  contemptum  saeculi 
probet :  iU  duntaxat,  ne  animus  tumeal,  ne  habitus 
sermoque  disseniiant.  Baluearum  fomenU  non  quae- 
rat,  qui  calorem  corporis ,  jejuniorum  cupit  frigore 
extinguere.  Quae  et  ipsa  moderau  sint,  ne  nimia  de- 
bilitent  stomachum,  et  majorem  refectionem  poscen- 
tia,  erumpant  in  crudiutem,  quae  parens  libldinum 
est.  HoDicus  AC  temperatus  cibus  et  carni  et  animae 
utilis  est.  Matrem  iu  vide,  ne  per  illam  alias  videre 

(a)  Recole  apud  Qaiatilianam  lib.  13.  cap.  iO.  exempbi, 
Giceronem  quoque  in  Oralore.         .   „   .         ^     . 

(b)  Acute  suggillat  Agapetas,  fedissimum  hominum 
ieni.quicariuUs,  sive pieUUs obienlu ,  iUidUimcum 
femiuis  oontdbernium  fucabant.  In  epistola  XXII.  ad 
Eusiochium  AgapeUxtxm  peslem  vocat  Nazianzenus ; 

et  aucior  Irbri  de  SingulariUlc  clericoram :  cnudam, 
iuquit  roediUlem  velamento  boni  nominis  tegunt ,  dum 
apud  eos  sub  &lsa  dileclione ,  vera  dilecUo  violatur. » 

(c)  YicloriusprajferipMdtdto,  quae  lecUo  incongrua 
ipsa  quoque  non  est. 


SANGTI  Hl£RONYMi 


fc 


i076 

oogaris  :  quarum  vulcvs  cordi  tub  Uittreant,  Et  taci-^ 
imnvimu  tub  p^ttore  mUnut  (JEnM.  4).  Ancillas  qus 
iUi  itt  obsequio  sunt,  Ubi  scias  esse  in  insidiis ;  quia 
qoanlo  vilior  earum  conditio,  Unto  facilior  est  ruina. 
£c  Joannes  BaptisU  sancUm  matrem  babuil,  PonU- 
ficisque  filius  erat ;  et  Umen  nec  matris  affectu,  nec 
patrisDpibus  vincebatur,  ut  in  domo  parenlum  cum 
periculo  viveret  castiiaiis.  Vivebot  in  eremo  (Lw. 
1),  et  oculis  desideraniibus  Christum,  niliil  aliud  di- 
gnalMitur  aspicere.  Vestisaspera,  zona  peUicea,  cibus 
iocuste,  melque  silvestre  (  Mare,  1  ),  omnia  virtuU, 
et  conUnenti»  prseparala.  Filii  PropheUrum  (quos 
nonaehos  in  veteri  TesUmento  legimus)  xdificabant 
sibi  casulas  propter  fluenla  Jordanis,  et  turbis  ur- 
iHum  derelictis,  polenu,  et  herbis  agresUbus  vicUU- 
bant^4.  Reg.  6).  Quamdiu  in  pauria  tua  es,  habeto 
cellulam  pro  paradiso  :  varia  Scripturarum  poma  de* 
cerpe :  bis  utere  deliciis  :  harum  fruere  complexu. 
Si  seandalizat  te  oculus,  pes,  manus,  projtce  ea  (MaUh. 
5).  Nulli  parcas,  ut  soli  parcas  aninue.  Qui  viderit , 
inqnit  Dominus,  mutierem  ad  concupitcendum  ftfm^ 
jmn  mmchaiut  e»t  eam  in  corde  9Uo,  Quig  gloriabitw 
eanum  n  haberecor  (Prov.  20.  9)?  Astra  non  sunt 
rounda  in  conspectu  Domini :  quanlo  magis  homines 
(JoK  95.  5.  6),  quorum    937    viu  tenUlio  esl? 
Y<e  nobis,  qui  quoties  concupiscimus,  loUes  fornica 
mur.  InebriatuM  mI,  inquit,  gtadiu»  meu»  m  costo  (iaat. 
54.  5),-  multo  amplius  in  terra,  qu»  spinas,  et  tribu- 
los  generat.  Yas  elecUonis,  in  cujus  ore  Cbristus  re- 
sooabat,  macerat  corpns  suum,  et  subjicit  servituU 
(1.  Cer.  9.  27) ;  et  umen  ceriiit  naturalem  carnis 
ardorem  suae  repiignare  sentenUse,  ut  quod  non  vuit, 
hoo  agere  compellaiur,  ei  quasi  vim  patiens,  vocife- 
raliir,  el  dicit :  Mi$er  ego  homo^  guii  nu  liberabil  de 
carpare  moriii  huju»  (Rom.  7.2i)?  Et  tu  te  arbitraris 
absquo  lapsu  et  vulnere  posse  Uransire,  nlsi  onini 
custodia  servaveris  cor  tuum,  et  cum  Salvatore  dixe- 
ris  :  Mater  m«a,  et  fratree  mei  hi  $unt^  qui  faciunt  vo- 
tuiOatm  Patrii  mei  (Matih.  12.  50;  et  Mare.  3.  55)  ? 
GrudeliUs  isla,  pieus  est ;  imoquid  lam  pium,  quam 
sanct»  matri  sanctum  filium  custodire  ?  Optat  ei  illa 
te  vtvare,et  non  videre  ad  tempus,utsemper  cum  Ghri- 
sto  videat.  Anna  Samuelem,  non  sibi,  sedTabernaculo 
genuit(i.  Reg.  2).  Filii  Jonadab,  qui  vinum ,  et  si- 
ceram.  non  bibel>aiit»  qui  habiubant  in  tenioriis,  et 
quas  nox  compulerat,  sedes  habebani,  scribuntur 
in  (ii  Psalmo  (Pwl.  70.  $eq.  LXX)^  quod  primi  capti- 
viUtem  SHsUnuerint,  qui  ab  exercitu  Cbaldaeorum 
vasUnie  Judaeam,  urbes  introire  compulsi  sunl. 

8.  Viderint  alii  quid  senliant.  Unusquisqne  enim 
snosensu  ducitur.  Mini  omnuii  carcer,  et  so|ttudo 
paradisttsesl.  Quid  desideramus  urbium  frequenUam, 
qui  de  singulariute  censemur  ?  Moyses  ui  praeesset 
populo  Judseorum,  quadraginU  annls  eruditur  in  cre- 
mo  (Exod.  5)  :  pastor  ovium ,  hominum  factus  est 

((/)  Designat  Psahni  70.  Utulum  jtixU  LXX.  quibns 
inscribitur  «lov  i«i»a«ip  aaa  xOn  't^anmi  ■ixjMimirfiivtw-  ia"Vulgat. 
Filiorum  jonadab,  et  priorum  c(n>ti^rnm.  via,l!*pist. 
LYIII.  ad  Pauliaum  num.  5.  sub  finem. 


4077 


EPISTOLA  CXXV. 


1078 


pastor  {Luc.  5. 10).  Aposloli  de  piscalione  lacus  Ge- 
nezaretb,  ad  piscationem  hominum  transierunt.  Tunc 
[al.  qui  tunc]  habentes  patrem ,  rete ,  nayiculam ,  se- 
cuii  Dominum  ,  prolinus  omnia  rellquerunt ,  portan- 
tes  (a)  quoiidie  crucem  suam ,  et  ne  virgam  quidem 
in  manu  habentes.  Haec  dico,  ut  etiam  si  GlericalQS  te 
liiillat  desiderium,  discas  quod  possis  docere ;  et  ra- 
tionabilem  hostiam  offeras  Ghristo  :  ne  miles  ante- 
quam  liro ,  ne  prius  mngister  sis ,  quam  discTpuIus. 
Non  est  humlliialis  me» ,  neque  mcnsurui ,  judicare 
de  Clericis ,  et  de  ministris  Ecclesiarum  sinislrum 
quippiam  dicere.  Habeant  illi  ordinem,  et  gradum 
suum,  quem  si  tenueris,  quomodo  938  ^^^^  ^"  ^ 
vivendum  sit,  edilus  ad  Nepotianum  iiber  {Epist,  LH), 
docere  te  poierit.  Nunc  monachi  incunabula,  morcs- 
que  discuiimns  :  et  ejus  monachi,  qui  liberalibus  stu- 
diis  erudiius  in  adolescenlia,  jugum  Ghrisii  coUo  suo 
imposuit. 

9.  Laus  vit(B  Cosnobilic(B.  —  Primumque  tractandum 
est ,  ulrum  solus ,  an  cum  aliis  in  monasierio  vivere 
debeas.  Mihi  quidem  placet,  ut  habeas  Sanclorum 
contubernium,  nec  ipse  te  doceas,  et  absque  (1)  du- 
ctore  ingrediaris  viam,  quam  nunquam  ingrcssus  es, 
staiimque  libi  in  partem  alteram  declinandum  sit,  et 
errpri  pateas,  plusque  aut  minus  ambules,  quam  ne- 
cesse  est ;  ne  aut  currens  lasseris,  aul  moram  raciens, 
obdormias.  In  solitudine  cito  subrepit  superbia  :  et  si 
parumper  jejunaTerit,  hominemque  non  viderit,  puiat 
se  alicQjus  esse  momenti :  obliiusque  sui ,  unde ,  et 
quo  venerit,  intns  corde,  lingua  foris  vagatur.  Judi- 
cat,  conlra  Apostoli  yolimtatem,  alienosserros  :  quo 
gula  voluerit ,  porrigit  manum  :  dormit  quantum  vo- 
luerit :  nullum  veretur,  facil  quod  voluerii,  omnes 
iiiferiores  se  putat,  crebriusque  in  urbibus,  quam  in 
ccllula  est :  et  inter  fratres  simulat  verecnndiam,  qui 
piatearum  turbis  colliditur.  Quid  igitnr?  Solitariam 
vttam  reprehendimus  ?  minime  :  quippe  quam  sscpe 
laudavimus.  Sed  de  ludo  monasteriorum ,  bujusce- 
modi  volumus  egredi  milites ,  quos  eremi  dura  rudi- 
menia  non  terreani :  qui  specimen  conversationis  siiae 
multo  tempore  dederint :  qui  omnium  fuerint  minimi, 
ut  primi  omnium  fierent :  quos  ncc  esuries  aliquando, 
nec  saiuritas  superavit :  qui  paupertate  Isetantur :  quo- 
rum  habitus,  sermo,  vultus,  incessus,  doclrina  vir- 
luium  est :  qui  nesciunt  secundum  quosdam  ineptos 
homines,  daemonum  pugnaniium  contra  se  portenta 
confingere,  ut  apud  imperitos,  et  vulgi  homines  mi- 
raculum  sui  faciant,  et  exinde  lucra  secteniur. 

10.  Vidimus  nuper  el  planximus,  Croesi  opes  unias 
mortc  deprehensas  :  urbisque  stipes ,  quasi  in  usus 
pauperum  congregatas,  stirpi  et  posleris  derelicias. 

(a)  Illud  quotidiB  haberi  tantum  juzta  amiqua  exempltt- 
ria  docet  ipse  Hier.  ia  mox  subDeclenda  £pist.  127.  ad 
Principiam  num.  YI.  £t  locus  quidem  videtur  iDQui  Luc» 
9.  25.  ubi  I  lcrique  codices  Graeci  illud  uav  maoay  omittunt, 
Lalinus ,  aliique  interpretes  exhibent ;  secTm  perquam 
simili  senteniia  sunl ,  qui  addilamentum  istud  veterum 
exemplariorum  ad  Mattn.  16.  24.  alii  ad  Lucse  14.  S7. 
referant. 

(I)  Antea  erat,  doctore^  pro  quo  Gravius  saiis  apposite 
legeDdum  ductore  monuit* 


939  Tunc  (6)  fermm  qnod  lalebit  in  profundo» 
supernatavit  aqu»,  et  inter  palmaram  arbores,  Mer« 
rhse  amaritudo  monslraia  est.  Nec  mirum  :  lalem  et 
socium  et  magislrum  habuit ,  qui  egentium  bmem » 
suas  fecit  esse  divitias ;  et  miseris  derelicta,  in  suam 
reservavit  miseriam.  Quorum  chimor  tandem  perve- 
nit  ad  coeium  ,  et  patientissimas  Dei  vicit  aures ,  iit 
niissus  Angelus  pessimus,  {c)  Nabal  Garmekio  diceret: 
Slulte ,  hac  nocte  auferenl  animam  tuam  a  te;  qwB  ati- 
tem  pr(Bpara$tiy  cujus  erunl?  {Luc.  12.  2). 

41.  Yolo  ergo  te,  et  propter  causas  quas  supra 
exposui ,  non  habilare  cum  matre ;  et  pr^ipue ,  ue 
aut  offerentem  delicaios  cibos,  «renuendo  conlrisl^s  : 
aut  si  acceperis ,  oleum  igni  adjicias ;  et  inler  fre- 
quenliam  pueliarum  per  dlem  videas,  quod  nocte  co- 
giies.  Nunquam  de  manu  et  ocnlis  tuis  recedat  liber, 
discatur  Psalierium  ad  verbum ;  oratio  sine  iniermis- 
sione ;  vigil  sensus,  nec  vanis  cogitationibus  pateiks. 
Corpus  pariter  et  animus  tendatur  ad  Dominum.  Iram 
vince  palientia  :  Ama  scientiam  Scripturarum,  et  car- 
nis  vitia  non  amabis.  Nec  vacet  mens  lua  variis  per^ 
turbaiionibiis,  qux  si  pectori  insederint  dominabun- 
tur  tui ;  et  te  deducent  {d)  ad  delictum  maximum. 
Faciio  aliquid  operis,  ut  te  semper  diabolus  inveniat 
occupatum.  Si  Aposioli  habentes  potestatem  de  Evan- 
gelio  vivere  ,  (e)  laborabant  manibus  suis ,  ne  qnem 
gravarent;  etaliis  tribuebant  refri^eria,  quorum  pro 
spir  lualibus  debebant  metere  carnalia  (1.  Cor*  9. 11), 
cur  tu  in  usus  tuos  cessura  non  pra^pares  ?  Vel  fiscel* 
lam  texe  junco ,  vel  canistrum  lentis  plecte  vimini« 
bus  :  sarrialur  humus  :  areolae  xquo  limiie  dividan- 
tur  :  in  qnibus  cum  olerum  jacta  fuerint  040 
semina,  vel  planlse  per  ordinem  positae,  aquo)  ducan- 
tur  irriguae,  ut  pulcherrimorum  versuum  spectator 
assistas : 

Eece  superciliOp  clivon  tramitii  undam 
Elicit,  illa  cadent  raucum  per  lavia  murmur 
Saxa  det  seatebrisque  arentia  temperat  arva. 

{Georg.  L  3.) 

{b)  £leganiissime  alludit  historiam  Helis»i,  cuiosopera 
ferrum,  quod  uni  ex  fiiiis  Propbelarum  ligna  ca;denli,  m 
aquam  cecidil ,  ad  summum  rediil ,  et  aquae  superaalavit. 
Quod  subsequitur  MerrhcB  oomen  nos  ita  ex  iDgenio  emen- 
davimus,  cum  antea  perperam  essot,  Myrrhoff  in  editis 
omnibus  ac  Mss.  Gonsule  Exod.  15.  vers.  23.  et  seqq.  ut 
liquido  veritas  emendationis  conslet,  veteres  eoim  exscri- 
plores  hujus  fontis  Merrhce,seu  m  Yulgata  habet,  Mora, 
nomen  nescientes ,  cum  Myrrhce  ,  ob  amariludinis  et  no- 
minis  similitudinem  facillime  confuderunt ,  unde  et  Hier. 
alibi,  et  Latinorum  aliorum  libri,  ubi  eum  locum  alludunt , 
sspius  depravati  sunt. 

(c)  Veronens.  Hber  voeulam  sicut  praepooit  hls  Nabal 
carmelio.  Hunc  vero  ,  qui  David  ejusque  sociis  alimenti 
aliquid  postulantibus  deo^vit ,  et  ab  Angeio  percussus 
est ,  cum  Evan^elioo  divite  simul  erudite  comparal ,  et 
utramque  histonam  uno  verbo  innuit.  Pro  auferent ,  alibi 
repetent,  juxta  Vul^aiam. 

(d)  Pravam  cogitationem  opere  compleiam  delicium 
maximum  dicit,  ut  insequent.  epist.  130.  ad  Demelriadem, 
et  in  cap.  10.  Ecdesiast.:  idque  ex  Psalm.  18.  si  mei  nm 
fuerint  dominati ,  (sive  donmuUa)  tunc  immacuiatus  ero, 
et  ennmdabor  a  delicto  maximo. 

{e)  Apostolos  inter  evangelizandum  artes  suas  exer- 
coisse  et  S.  Isidorus  in  Regula ,  et  aUi  qiridam  tradunt ; 
sed  aliier  consUtuil  Augustinus  lib.  de  Operemonachorum 
cap.  ^.  ubi  Pauluiu  dunuxat  et  Bamabam  miimihua 
operatos  tradit. 


4079 

Insertnlnr  (a)  infruclaosa  arbores,  vel  gemmis,  it\ 
MiMuig ,  Qt  (WT«  fioM  (eiifvre,  la^ofis  liPi  4ii|da 
fMmia  ieoarfMS.  Ai»n  4ibmcare  aliearia»  ad  quas  4e 
«nittaDl&loBoma  fifovoibia  (i^/ov.  6«  8.  ;itM  tXX}; 
et  BMaaaierioravi  ordioom,  ac  regiam  discipliaam, 
in  |Miii¥i8  4iace«orporibw.  fexanuir  al  iina  caiiien,- 
dts  pisoibiu»  coribanlor  libri^  ul  olJ9ianu9  opereMif 
4»i)um,  01  ammua  ieciiano  aaiiireUir.  (b),  l»  deti^^m 
£9t  omnJi  oftOMW  (Ptm.  i$.  44.  ;iu4a  IIX).  MgJ- 
^tovom  Monaateria  iittac  movem  4aneat ,  ut  nuUum 
absqoe  operls  laboro  ausdpiant ,  aon  Um  propter  vir 
€tQ8  nocossitatem,  quam  propter  animae  saiutem.  Ne 
^agelur  pernlciosta  cogilationibus;' mena ,  et  instAr 
fomicamis  leruealem,  omni  traaaeunti  divaricel  pe- 
de6SB06(£aecA.47.25). 

42.  Dum  essem  juvenia,  et  aoiitudinia  me  deserta 
^allareni»  incentiva  vitiorum  ardoremque  natune 
ferre  non  poleram,  quem  cum  crebris  jejuniis  Iraa- 
f  erem,  mens  tamen  cogilationitms  «atuabat.  Ad  quam 
edomandam,  cuidam  fratri,  qui  ex  Hebr«i8  credide* 
rat ,  me  ia  disciplinam  dedi ,  ut  posi  Qoiatiliani  acu- 
minn,  Cieeronis  Hnvios,  gravilaiemque  Frontoais»  et 
ieniialem  Plinii,  alphabetum  4iacdrem »  et  stridenlia 
•anbolantiaqiie  verba  medilarer.  Qtiid  ibi  laboris  in- 
«umpaerim,  quid  euatiauerim  dtfilculiatls ,  quoties 
dcsperaverim,  quotiesque  cessaverim,  eicoiaentione 
041  diseendi  ruraus  inceperim  ,  tesiia  est  coa- 
scienlia,  lam  mea  qui  paasos  sum,  quam  eorum  qui 
mecum  dHietunt  vitam.  fit  graliasago  Domioo,  quod 
de  amaro  semine  iitierarum  ,  dulces  Cructus  carpo. 

45.  Dicam  et  aliud,  quod  in  ^gypto  viderim : 
Graecus  adolescens  erat  in  ccenobio ,  qoi  nulla  «b- 
.atiaentia  [al.  cotKtfitfRlia],  nulla  operis  magnitudlne 
flammam  poterat  carnis  eiiingiiere.  4func  pericliian- 
tem  Pater  monasierii  hac  arte  servavit :  imperavit 
cuidam  viro  gravi,  ut  jurgiis  atque  conviciis  insecta- 
retur  hominom,  .^  ^t.irr.f>gat9ro  ipjurifNm,  pi;imus 
veniretad.qnQrimooiam.  itocati  tfistes.p^eolpque- 
baniur,  qoi,CQiittumeliAm  Tecen^i.  C^)  Fier^  ille  con- 
tra  mendai^iiiio ,  quod  nnllus  crederet  verilali :  solos 
Paier  defensionem  suam  callide  opponerc,  neabun- 
dantiori  iristitia  absorberetor  Iraler.  Quid  roulla  ? 
,Ita  annus  jluctus  est :  quo  expleto,  interrogaius  ado- 


(a)^Vid.  Trilteaaum-lib.deLaode  aeriptorum  manaalium 
cap.  5.  In  Regula  S.  Fecrioli  cap.  iS.  c  pagiiiam  pingat 
digUo,  qui  ierram  non  (rasccUHl  aratroi  cmia  qui  agricul- 
turain  exercere  aon  valel ,  iegere ,  scribere ,  quod  est 
pra^cipuuai  opos ,  piscium  eliam  providere  capluram ,  et 
qiix  simdia  sunt  faccre  alque  imylere  potesl.j  Adde 
Scvcrum  Suliialium  iu  Yiu  S.  MarUnl.  Paliadium  ia  LaiH 
siaca  cap.  86.  ^ 

[b)  Usc  sententia  profertor  aStephano  io  Regola  cap. 
38.  el  Salomooi  adscribitnr :  «  quia  oiiosus  corpore  moiia- 
cbus  menle  a  sordidis  cogitatiooibasnunquam  poierit  esse 
oiiosus,  dicenteSalomone :  lu  desideriis  esL  omais  oUosus.  t 
Kst  autem  hic  iocus  tanium  in  Gneoo  apud  LXX.  h  haihrJmi 
Ut!'  «fi«  ai^.  Proverb.  13.  4.  Cil|it  Cassiaous  quoque 
Collai.  24.  cap.  14.  at  Uier.  alU»  in  Jizech.  cap.  16.  pro 
oinnis  oUasus^  liabet  oamis  aaima  oUosa. ' 

(c)  Martianaeus  fUre  iUe  conira  mendacium  cospitf  quod 
4iultus  crederet  veriKi/i,  et  mox  oppoaere  sluduity  quae  duo 
tamen  verba,  ccepit  et  stvduU,  pierumque  Mss.  uou  babent, 
aut  altemin  lantiun  habent ,  ut  Veroa.  major ,  eaque 
revera  elegantius  subiiiteHigi  sciunt,  quil^tiue  sciunt, 
contra  quam  Martianeo  videiur ,  qui  sensum  absque  iis 
4oUi  t  et  sokacis  scatere  puut. 


SANCTl  HIERONYMI  «080 

4e6cena  super  cogitationibus  pristinis,  an  adhncmo? 
lesU^e  aUquid  av$ti,i^efet ;  pap»;  ii^itj  viv^re  mihi 
9on  licjet :  e^  loiiiicari  libeat  ?  Ui^  si  sqlus  ^uissel, 
qiio  ad^uiore  ^operasseiT 

ii.  (4/)  PhilQSOphi  s;)eculi  so\ent  amorem  veiercm 
^ore  novo,  qua^^i  (^lavum  clayo  expellere.  QuQd  et 
;flkssMero  regi  sepl^m  principes  fecere  Persaruni ,  ut 
Vasl.hi  regin^e  desiderium ,  aliarum  puellaru^  amore 
compescerent  {Estfi.  %.  5).  ,1lu  ymuft  yfrio  ^  peccar 
tumqae  peccalp  medicapinr,  nos  amore  viriuium , 
vilia  superetiQus.  DeeUna^  ait,  a  naa/p,  et  (acbomm 
{^Ps.  36.  37) :  Quaere  paeeni^  et  per^uere  ,eam.  Msi 
oderimus  malum ,  bojptum  amare  non  pos^inus. 
Quin  potius  iacienduqi  est  bonpm ,  )ut  declinemas  a 
malp.  Pax  quaerenda,  .ut  bclla  fugiamiis.-  Nec  sufli- 
cit  eam  quaarere,  .nisi  inyepum  Xugientemque  omoi 
studio  persequamur,  qu^  ex^uperai  onfinem  sensum : 
942  ^^  94^  ha^itatio  Dei  esi,  dicenieProphei^: 
Et  factus  est  in  pace  locus  ejus  (75. 2).  Pulchrequepe^ 
j^ecutio  j[>9cis  dicilur,  juxUj|llud  Apo.slQli  :  H^spiia- 
litalem  perscquentes  {Bfiiti»  i^-  13],  ujL  non  levi  usi- 
Utoqiie  sermone,  ct  (ui  lia  loquar)  suaunis  iabiis 
hospites  iiivitcmus;  sed  ipto  mentis  ardore  lepea- 
mus ,  (e)  quasi  auferentes  secum  de  lucro  nQstrp 
j^tque  coi.nperidip. 

15.  NuIlaars.absq\)iemagisirodisd(ur.  Efiamroula 
animalia ,  et  IJer^rum  jgreges,  duG^^e|i  ^equunuir 
suos.  In  apibus  principes  ^ui^t :  ([rues  jyuiain  ;^eji).ttUQ- 
tur  (()  prdine  littersiiQ.  Imper^lQr  pj^^ui^  :  /udei 
pnus  provincix.  Roma  ui  condiia  esi,  duo^  fratres 
siroul  .babere  rogo^  non  polpir,  et  jparricidio  dedica- 
tur.  lu  ftebeccoe  utero^  E^au,  etJacoh  beilagesse.- 
ruiit  (Cen.  25.  2!^).  Sing^li  Ecclesjarum  £pis<;opi, 
singuli  Archipresbyteri ,  singuU  Archidiacdni :  et 
Oinnis  ordo  Ecclesipsiicus  suis  je(;tqri(bu#  pitUur.  in 
oavi  unus  guberxuu,^  :  y^  .dorno  mvifi  Doininps :  in 
quamvis  grandi  ej^e^citu ,  ui^iu|i  ^igniuio  exp^utur. 
^l  ne  pl^ra  replicaii^o  Es^Lidii^p  l^eoti/aciam,  pcr 
bscc  omnia  ad  Ulud.^ndit.oraiio;  ut  docesMO  te,nQQ 
tuo  arhitrio  dimitteudum ,  ped  vivere  detnere  in.(^) 
monasterio  jsuh  i^qiu^  ^i^ciplioji  Patris,  consoi;lioque 
muliorum,  ut  ab  alio  ^mzs  lipmiUiate^^  nb  4io 
paiieiiitiam :  hic.te  silcnilum ,  ilie  dooeai  ^ia^jtsuelu- 
dineoi.  ^on  facias  4\iod  ,vis,  <M^(^?  WR4  jpberis, 


(i)  Ex  Ciceron.  1. 4.  Tusc.  n.  35.  «Ettam  novo  qiriddiia 
(/oi.  quodani)  amor^  veieyrem  amorem  tanquam  olavo  ob- 
yum  ejiciendumpuUut»  :  et  Ovidius  in  Remedio: 
jUerius  vires  subtrahU  aUer  amor. 
4^  Antea  erat  ^fuast  egexenlejt  secutn  Ufcrg.  Kqs  longe 
me^'orem  sensum  ex  Veronensi  majori  l^.  pra^fc.rendum 
arbitrati  sumus,  quasi  auferentes  secum  de  lucro  tioslro, 
mo  euim  quasi  offereniesse,  jure  moneremur  reUnere, 
sed  quasi  aulereutes  lucrum  nostrum ,  tpto  j(u.entis  grdore 
reUaendi  sunl.  •  • .     .• 

[f]  Plinuis  tib.  iO.  c.  33.  gruum  ordmem  In  voUndo 
observaus ,  a  tergo ,  inquit  sensim  diktante  se  euneo,  poT' 
rigUuragmen.  Eoordiiie  disposit»,  Y  littcram  repraesen- 
taut,  ciuus  actem  ductrix  efomat;  unde  et  f^Uuoedis 
lives  vulgo  audiuQt.  Claudianus  de  bello  Gildonico , 
OrdinUius  variis  per  nubila  tecatur  atis- 
liUeia ,  pmuxnmque  noUs  murxbiuur  aer. 
(^)  Hiuc  multa  ex  Uierunymo  iu  aliquot  S.  patrum  He- 
guus  adscita  suut.    Yid.  Coucordiam  Kegularum  cai'.  3. 
paragraph.  4.  et  cap.  %,    pai*agra|4i.  3.  al^ue  aiibi. 
Couter.  S.  qiioque  Leandrum  de  lustiiulione  V|i'gui.  cuji. 
16.  imo  fit  iheodoretum  .de  viiis  Patruiu  c.  4$. 


1081  EPISTOL\ 

mfltiare  qaod  acceperis,  operis  lai  pensum  fer^oliwft» 

8ubiiei,aris  .cui  non  vis,  hssus  ad  stnalain  veAU)i/s « 
ambulansque  dor/nites,  et  necdum  [al.  nec  demwn] 
explcto  somno,  su^gere  compellaris.  DicasPsalmum 
ip  (a)  ordine  t^p ;  in  jouo  rm  dulcedo  vqc|s  ,  $ted 
menlis  affectus  ^uaeritur^  dicenle  Apo$tolo;  PsaUpn 
ipirim,  ptallam  fi  menle  (L  Car.  14.  15)  :  El,  Cflw- 
tantes  in  cordibu$  vestrU  Diomino,  Legerj»^  euim  .esse 
prseceplt^m,  P^ilite  sapienter.  S^rvias  ^43  ^^^' 
trlbus,  hospiium  laves  pedes ;  passus  in|uri9m  la- 
ccas ;  Pr^positpm  iponasterii  timea$  ul  dominum , 
diligas  ut  parentem.  Gredas  tibi  saluiare  quidquid 
illc  praceperii ;  nec  de  majorum  senienlia  judices  , 
cujus  oftiCM  est  obcdire,  et  implere  qua  jussa  sunl, 
dicen.te  Moyse  :  Audi  Itrael^  et  tace  (Deut,  %1.  9. 
juxta  LXX),  Tanlisnegoiiis  occupalus,  nullis  vacabis 
cogitatiombus,  ct  dum  abalio  trnnsis  ad  aliud,  opus- 
que  saccedit  operi,  illud  solum  meute  tenebis,  quod 
$iger^  compelleris. 

i6.  Fa/«  itf  onac/ii.— Yidi  ego  quosdam,  qui  postquam 
renuntiav<^re  sseculo,  vestimetuis  duntaxat ,  et  vocis 
professione ,  non  rebus ,  nihil  de  pristina  convers^- 
Vione  mularunt.  Res  Tamiliaris  magis  aucla  quam  im- 
minuta.  Eadem  minisleria  servulorum,  idem  appara- 
tusconvivii.  In  vitro,  et  patella  fictili  aurum  comedi- 
tnr,  el  inter  tprbas  et  e^Lamina  ministrorum,  noroen 
sibi  vindicant  solitarii.  Qui  vero  pauperes  sunt,  et 
tenui  substantiola,  videnturque  sibi  scioli;  (b)  pom- 
parum  ferculis  similes  proceduot  in  publicum^  ut  ca- 
ninam  exerceant  facundiam.  Alii  sublalis  in  altum 
humeriSy  et  intra  se  nescio  quid  coriiicantes,  stu- 
pentibasque  in  terram  oculis,  tumentia  verba  tniti- 
r  ^a),  «t  ii  Psaacooem  addideris,  putes  incedere 


(a)  Est  qaoqu[e  istud  noslra  observatione  d\gpum ,  quqd 
eHt  &  hocBerdB  psallehdl  oonsuetudine  alienum ,  dum  udo 
.taciRieote ,  #e^  .{^aeQiii^e ,  uuUi  iofcos  nfiahnoe  utruKipe 
invicem  decaniaut.  Iq  multis  Ecclesiis  olim  monacbi  sive 
'Clerici  non  omnessimul  cahebaht,  sed  unus,  quo  psalleote. 
alii  ^iiQptius  auscuttahMit ,  nuaioie  veco  reapondttbaot.  Id 
autem  estBieroDyruo,  aliisque  ^us  etsequiQris  aevi  ajicto- 
ribus ,  psidmum  w  ordbie  sito  dfcere ,  sive  juxta  ordmera 
snum ,  ftin^UMim »  fiam  ut  scripserat  ia  PriBraiiQQ^  ad 
ttegulam  ST  Pachoraii,  « Quicumque  monasterium  pnmus 
ingreditur,primussedet,  primus  ambulat,  primus  Psalmum 
ciicit  p*  .quae  in  aitis  eiioqMe  reguUs  Maoharii ,  S.  FruQtuosi, 
et  S.  Beuedicii  couDrmanlur.  Manavit  ab  iEgyptiis  mooa- 
chis  consuetudo,  apudquosetiampnedpueviguit.  €assian. 
iib.  2.  c.  5.  ftQuQUdiaQosiwatiopum  ritus  voiieaAiba6  eeler 
/irare,  unus  in  medium  psalmos  cantaturus  exurgit,  seden- 
tibus  CHDOtis ,  ut  moris  est  nunc  usqoe  in  /Egypti  partibus 
ei  in.psaUefUis  verba  omni  Gordis  il&tQutioae  adixis. »  £t 
cap.  10.  cTantum  a  cunctis  silentiuni  prsBbetnr,  ut  cum  ia 
uaum  tam  numerosa  fratrum  multitudo  coaveniat,  praeier 
lilum  qui  consurgens  psalmum  decantat  iumedio,  nuUus 
loiyinum  prpri>us.gde9se  credatur. » 

(b)  £x  uceron.  1.  OfQcior.  c.  56.  cCavendum  est,  qe 
tarditatibus  uumur  in  gressu  niollioribus ,  ut  similes  pooi- 
naruin  ferculis  esse  viueamur.»  Erant  enim  fercula  gcsta- 
rnina  quaedam,  in  quibus  Beorum  simulacra,  hoslium 
spolia ,  hisque  similia  in  pompis  deferebantur.  Porro  de 
^aiiina  Cacuudi^seu  nialedica  Appii  diclum  supra  exposuimus 
ex  QuintiUano.  Alj^  deaique  sententia  expressa  est  e^ 
illis  Persii  versibus  ^ 

obstipo  capite  et  figentes  luxmne  terram 
Atque  expprrecto  trulinantw  verba  labello, 
Nescio  quid  tecum  grave  cornicaris ,  inepte, 

(c)  Symmachus  Epist.  tib.  1.  pra;ce(/ebafPr(CCo,  adv^ 
vire  l^rcefecturam  ubique  denuntians :  et  Cassiod.  l^ivin. 
liuitft.lib.  2.  M  praifectum  vox  Prmcom  enmtkty  etc. ,  at 
lil).  Vf.  Yariarum  in  formub  Prsefeclur»  Praeioriaaae. 
«Llpsamhodieque  resouat  vox  Prsec^nis  insiruens  jiidiceni, 
ne  se  pafjatur  esse  disf>imitem.. 


GXXY.  1082 

Pjr»laolaram.  Sunt  qni  humore  cellarum,  immode- 
^Ufpe  jc^ujiiis^  ^u^  «olkmdiiiiB,  Jicaiiaak  toolione, 
dumiclie{^us  «bc  «oetibiis  «iribiJtt.suiB  pmMMiiy  ver- 
(uni^r|4)  mcil^oMiMD,  a]iiH»or^tlBMag»|Miien- 
tis»  fljifafB  w^\m  nion^iis  in^igeat.  jBli^ue  wtibiis , 
^  pego^i^ttionibns  priHiiiiBjCttBeM  non  Dossaot,  laa- 
tatisqipe  AomiAiim  iBSiiitfinui,  «aiem  eiercent  oqbi- 
mxfx^  i  AOQ  Tietvm  «t  i'eaiiA«iiB,^d  Aposiolas 
prjeci|ut  ($.  Jivii,  A) ,  sed  majQra^qoMii  ancali  iiomifies* 
en^iIumQQta  .seMetanltee.  Et  {«ius  ^uid^  «b  044 
JSdiUbus»  quos  «yo^n^^f  £fffiCi  App^'^ »  ^^- 
dejuium  eoer«el^aMv  i^o&^  nee  ani  iadpaae  pac- 
cajium.  Nunc  aot^oi  s^  neiigjeius  Ikiile  exjeMeiiUir 
injusi^  Cpnii^ndia  [al.  co%imerc\a\,  bt  juMioii  nomipis 
Giitisiiaai  Xraudem  «pfigislacit,  quam  paliiMr.  4iuQd- 
que  pude^  dicere ,  sed  neeeese  cfit,  ut  .«alieva  sie  ad 
Dosir^m  erubescamus  dedeeus,  pufaKee  exte&deoCes 
mauus ,  pannif  aurum  (eglipus :  aX  >eoDtra  omaMim 
opinlonem,  pl^nis  ^aqcuiisiBorimur  4iviles,4|in4]aasi 
pauperes  yixinMi^.  Ti|)i  j^^m  'm  mQaaateiio  Aiene  » 
haec  facere  non  licebit :  et  inolescenl£j[>aiilatini  eoB- 
suetudine,  quoi^  .primam  GQgebaris^  vel  iacipies,  et 
delcctabit  te  labor  tuuS)  al)UUisque  ftfSBteriiarum , 
semper  priora  sectAberis  ;4(e(}mquam  eoDSidenaas, 
quid  ^ii  mali  faciant,  sed  ^uid  booilalaeere  dalMMB. 

17.  Qiericorw»  {aiM,— Neque  vero  ^ccaBtiamiaefi- 
ris  muliitudinej  et  te  pereiuiiUi«i.tunba  eolliQitet ,  ut 
tacitus  cogites  (1) :  Quid:if  >ergo^am^  i^rikittDt,  qai 
inurbibus  (uibitant?  Ecce  Uli  /ruiiAtur<ftui6  JceiMii, 
nunistrant  Ecclesiis,  adewiU  bali;^,  uiigiieAta  aqq 
sperA^nt ;  et  tamen  in  wnniuin  Qre  TersanlMr.  i4 
quod  et  ante  re^pondi,  et  nuac  lirevilQr  respQDdeQ^ 
jne  in  prxseiiti  opu^lo  non  de  Ciencis  4li6putaiue , 
sed  monacbum  ipsfitufire.  Sauc^M  fiaol  €leciei  et  ooi- 
^nium  vita  laudaJiiiilis.  .Ita  ergo  ageriet<iwKeiiijDQDa« 
alerip,  ut  .Glericus  j^  loiereaiis^  ut  iidQles«eoAiain 
j.u^(^i  nuUa  sQrde.<;qmfaaci4e«,  ut  ad  aUore  Oliriati 
quasi  de  tbalamo  vii|$Q  proceda^,  et  iif|beas  detibiaa 
bop^fn  ,testlmoi\ittm  4  «^ii^i^  Mmen  ituam  Aove- 
rint,  et  vultum  tuum  jue^ia^t.  fjm  ad  .p^rfectam 
,9!ta,tem  veneris,  si  tamen  vilt,a.Qomes  finerit,  et>te  vel 
.populus^  vel Pontifex  civitatis,  in.Glericum.elegerit, 
^gito,^u£,Glericisunt^etinter  045  ipsQe«eeiafie 
mellores.  QmA  u<  oiiNicQndi^iooe.et  gradu*  iOptiauB 
mi.Xit;!  suoit  jpe^$iima. 

18.  jaiw<i,caMenrfam.  — Ne  afl  jwribe^i^u«i,ci^prQ(|i' 
lias^,.^t^e;vi  ^Mcaris  iusonia.  l^iiip  t€»npQr.e(di§Qe,qaQd 
.doceas.  Necr^das  laudatQri|b)ist4v.^,\pioii;rjei9ribaSjaur 
rem  ne  libenter  accommodes;  qui  cum  te  adulationibus 
ibveriot^et  qaodammodo  impotem  meiitfs  efrecerint , 
^i  subito  resjiexeris,  (d)  autcicopiarui^4<^rehende^ 
-post  te  coila  curvari,  aut  manu  aiificulas  agitaFi 
asini,  aut  sstuaniem  canis  protendi  linguam.  NuUi 
<detrahaa  oec  in  eo  ie  sanctum  putes,  si  eseteros^la- 

[d)  Ex  Persii  Satyr.  1.  tres  hosoe  inidandimodog ,  ex- 


o  Jane  a  tergo  quemnuUa  cicmda  piasU , 
fiec  maaus  auiicuias  imitaia  est  motiUs  aibas , 
yec  lingua  tanlnm  sitiat  cams  ipputay  tantum. 
({)  Gr^k>  sic  distingui  locum  piacet:  Quider.go?jQm' 


i083  SANCTl  HIERONYMI 

ceres.  Aeciminus  saepe  quod  facimus,  et  contra  nos-     idem  vir  sapiens 

meiipsos  diserti,  in  nostra  viiia  invehimur,  muti  de 

eioquentibus  judicantes.  Testudineo  Grunnius  ince- 

debat  ad  loquendum  gradu ,  et  per  intenralla  quae- 

dam,  vix  pauca  verba  carpebat,  ut  eum  putares  sin« 

gullire ,  non  proloqui.  Et  tamen  cum  mensa  posita, 

llbrorum  exposuisset  slruem,  adduclo  supercilio, 

conlractisque  naribus,  ac  fronte  rugaia,  duobus  digi- 

tulis  concrepabat,  hoc  signo  ad  audiendum  discipulos 

provocans.  Tum  nugas  meras  fundere,  et  adversum 

singulos  declamare :  (a)  criticum  diceres  esse  Lon- 

ginum,  (i)  Censoremque  Romanae  facundiae,  notare 

quem  vellet ,  et  de  Senaiu  doctoruni  excludere.  Hic 

bene  nummatus ,  (i)  plus  placebat  in  prandiis.  Nec 

miruro,  si  qui  multos  inescare  solitus  erat,  facio  cu- 

neo  circumstrepenlium  garniloruro ,  procedebat  in 

publicuro  :  intus  Nero,  foris  Cato.  Tolus  ambiguus, 

ui  ex  contrariis  diversisque  naluris,  unum  monstram 

novamque  bestiam  diceres  esse  compactam,  juxla 

illud  poeticum : 

(6)  Prima  leOy  poiirema  draco,media  ipsa  chimmra. 

i9.  Nunquam  ergo  tales  videas,  nec  bujusmodi 
iiominibus  appliceris,  nec  declines  cor  tuum  in  verba 
malidae ,  et  andlas  :  Seden$  advenus  fratrem  tnum  lo- 
quebaris,  et  adverws  filium  matris  tuw  ponebas  standor 
lum.  Et  iterum  :  FilH  hominum,  946  ^^^^*  ^o* 
fttm  arma  et  sagittee  {Psal.  56.  5).  Et  alibi  :  MoUiti 
suntsermones  ejus  super  oleum,  et  ipsi  sunt  jacula 
{Ps.  54.  SS2).  Et  apertius  in  Ecclesiaste  :  Sicut  mordet 
serpens  in  siUntio ,  sic  qui  fratri  suo  occaile  detrahit 
{Ecei.  iO.  il).  Sed  dices :  Ipse  non  detraho,  aliis 
loquentibus  quid  facere  possum  ?  Ad  excusandas  ex- 
cusationes  in  peccatis  (PsaL  i40)  ista  praelendimus. 
Christus  arle  non  illudilur.  Neqoaquam  mea,  scd 
Apostoii  senientia  est :  Nolite  errare  :  Deus  non  irri- 
detur  {Gaiat.  6.  7).  llle  in  corde,  nos  videmus  in  facie. 
Saiomon  loquitur  in  Proverbiis  :  Ventus  aquilo  dissi' 
pnt  nubest  et  vultus  tristis,  tinguas  detrahenlium  {Prov, 
25.  23)«  Sicut  enim  sagitla  si  miliatur  conira  duram 
materiam ,  nonnuuquam  in  miiientcm  revertiiur,  et 
vulnerat  vulneranlcm ;  illudqnc  completur  :  Facti 
sunt  mihi  in  arcum  pravum  {Ps,  77.  57).  Et  alibi  :  Qui 
mittit  in  alfum  lapidem,  recidet  in  caput  ejus  {Eccl.  27. 
28) :  ita  detraclor  cum  tristeni  faciem  viderit  audien- 
tis ,  imo  ne  audientis  quidem ,  sed  obturantis  aures 
suas,  ne  audiat  judicium  sanguinis,  illico  conticescit, 
pallet  vultus,  baerenl  labia ,  saliva  siccalur.  Unde 


I0S4 
Cttffi  delraetoribuSy  inquit,  nenti-' 
scearis :  quoniam  repente  vernet  perditio  eorum  et  ruinam 
utriusque  quis  novit  {Prov,  24.  2i) :  tam  scilicet  ejus 
qui  loquitur,  quam  illius,  qui  audit  loquentem.  Yb- 
1UT4S  ANGULOS  uon  amat ,  nec  quaerit  susurrones.  Ti- 
motheo  dicitur  :  Adversum  presbyterum  aeeusutio' 
nem  {c)  cito  non  receperis,  Peccantem  autem^  coram 
omnibus  argue^  ut  et  casteri  metum  habeant  (i.  Ttni.  5. 
i9.  et  20).  Non  est  facile  de  provecta  aetate  creden- 
dum,  quam  et  vita  praeterita  defendit,  et  honorat  vo- 
cabnlum  dignitatis.  Yerum  quia  homines  sumus ,  et 
inlerdum  contra  annorum  maturitatem,  puerorum 
vitiis  labimur ;  si  me  vis  corrigere  delinquentem , 
aperle  increpa,  tantum  ne  occulte  mordeas.  Corripiet 
me  justus  in  misericordia,  et  increpabit :  Oieum  autem 
peccatoris  non  imjnnguet  caput  meum  { Ps.  i40.  5). 
Quem  enim  diligit  Dominus,  947  ^orripit :  casii* 
gat  autem  onmem  fiiium  quem  recipit  {Prov.  3.  i2).  Et 
per  Isaiam  clamat  Dominus  :  Populus  meus,  qui  bcor 
tos  vos  dtcunt,  seducunl  vos,  et  semitas  pedum  vestro* 
runt  supplantant  {Isai.  5.  ii).  Quid  enim  mihi  pro* 
dest,  si  aliis  mala  referas  mea?  Si  me  nescienle, 
peccatis  meis ,  imo  detractionibus  tuis  alium  vulne- 
res ;  et  cum  certatim  oronibus  narres  •  sie  singulis 
loquaris ,  quasi  nulli  dixeris  alteri  ?  Hoc  est  non  me 
emendare  :  sed  viiio  tuo  satisfacere.  Praecipit  Domi- 
nus ,  peccantes  lu  os  argui  debere  secreto,  vel  adhi- 
bito  teste;  et  si  audire  noluerint,  referri  ad  Ecde- 
siam ,  habendosque  in  malo  pertlnaces,  sicut  elhni- 
cos  et  publlcanos  {Matth,  i8). 

20.  Haec  expressius  loquor,  ut  adolescenleD 
meum,  et  linguae  et  aurium  prurigine  liberem  :  ut 
renatum  in  Chrisio,  sine  ruga  et  macula,  quasi  pudi- 
cam  virginem  exhiheam ,  castam  tam  menie  qnam 
corpore ;  ne  solo  nomine  glorietur,  et  absque  oleo 
bonorum  operum ,  extincia  lampade ,  excludatur  a 
sponso.  Habes  isiic  sanctum  doctissimumque  Ponti- 
ficem  {d)  Proculum,  qui  viva  et  praesenti  voce  nostras 
schedulas  superel ,  quotidianisque  tractatibus  iter 
tuum  dirigat ;  nec  paliatur  te  in  partem  alteram  de- 
clinando ,  viam  relinquere  regiam ,  per  quam  Israel 
ad  terram  repromissionis  properans ,  se  transiturum 
esse  promittit.  Atque  utinam  exaudiatur  vox  Eccle- 
siae  implorantis  :  Domine ,  pacem  da  nobis  :  onmie 


(a)  Antea  vitlose  erat  creticus ,  quod  nos  emendamos 
ex  ingenio  et  Lalinii  aucioritate,  nam  praeterquam  quod 
nec  Crelicus  erat  Longinus,  sed  forte  Emessenus,  minime 
ad  rem  esset  hoc  in  loco  ejus  patriam  roeniinisse.  Eoon- 
Irario,  sical  Aristarchi ,  ita  Longiiii  nolissima  in  Crilicis 
nomina  apud  Antiquos,  quibus  isie  In  primis  sfiTuubTato«  au- 
diit :  Celebre  est  qooque  ilUid  (^uasi  Proverbium  oo  mtA 
\oTYivov  Kfivtiv,  quod  esl  temere  judicare. 

Ib)  Expressus  hic  versicidus  ex  illo  Hesiodi  Theogoniae 
323.  vel  Homeri  Iliados  C-  181. 

np&ffltXiMy,  8«ur4tv  li  IfiMtv,  (tim)  ^i  y^uKpft* 

Id  est  eapra.  Habel  Latiae  et  Lucretius  l.  5. 

(1)  Gravius  censoriwm  reponi  veilet.  Paulo  post  ubi  di- 
cilur  plus  piacebat. 

(2)  Eidem  purior  baec  videtor  lectio :  Pbis  ilta  ptacebat, 
At  vide,  num  legendum  forte  sit  Pii»  iUa  ?  nempe  de 
prandtts  sermo  est. 


(c)  lo  quibushaec  lectio  exemplaribos  fnveniatur,  baud 
scio,  certe  Hiernnvroo  anliquiora ,  quod  innuimus  Nota  a 
in  Epistolam  XXVlI.  ad  Marcellam  num .  5.  omnino  non 
recipieDdam  adversus  Preslmerum  accusationem  praefe- 
rebani :  ad  eumque  modum  S.  Cyprianus  legit,  etqui  Am- 
brosiaster  audit,  Hilarius  Diaconus ,  Primesius ,  aliique. 
Noslcr  vero  clausulam  apponendam  ibi  conslituit ,  ne  re- 
ceperis,  nisi  sub  duobus,  aut  tribus  testibus^  cui  leciioni , 
quam  eisi  Graecus  texlus  et  Yulgatus  interpres  retiaeDt , 
recentiores  quidam  superfluam  putaot ;  hsec  ipsa  cito,  cal- 
culam  utcumque  addit,  quod  seduio  notari  velim. 

(rf)  Procuius  Massiliae  Episcopus ,  qui  grandem  sibi  fa- 
mam  sanclitalis  comoaraverat ,  elcui  Taurinense  Conci- 
lium  concesseral,  ut  lipiscopis,  quos  a  se  dixerat  ordinaios, 
tanqiuan  rater  /i//»  honore  prunatus  assisteret,  Sed  ma- 
gn;)m  postmodum  sibl  invidiam  creavit,  usurpata  MelrO' 
politani  digniute,  unde  a  Zosimo  damnatus  est.  Confer 
tres  ejus  Papae  epistolas  ad  Patroclum  Arelatensem  £pi« 
scopum. 


1085  EPISTOLA 

emm  (I)  dedUli  nobii  {h.  M.  $ee.  LXX  ).  Ulinam 
quod  renaDtiamus  saeculo,  volnnlas  sit,  non  neces- 
•  siias :  et  paupestas  habeat  expetila  gloriam,  non 
illata  crucia(um«  Gaeterum  juxia  mtserias  bvjus  tem- 
poris,  et  ubique  gladios  sacvientes,  satis  dives  est, 
qui  pane  non  indiget.  Nimium  poiens  est ,  qui  ser* 
vire  non  cogitur.  Sanctus(a)£xuperius,  TolosfiEpi- 
scopus ,  vidu»  Sarepiensis  imitator,  esuriens  pascit 
alios  :  et  ore  pallente  jejuniis»  fame  iorquelur  aliena : 
omnemqne  substantiam  Ghristi  visceribus  erogavit. 
Nihil  iilo  ditius ,  qui  Gorpus  Domini  [al.  Chriiti]  ca- 
nislro  vimineo ,  Sanguinem  9W  portat  in  vilro. 
Qui  avaritiam  ejecit  e  Templo  :  qui  absque  funicolo 
et  increpatione,  caibedras  vendentium  columbas ,  id 
est,  dona  Sancti  Spiritus ,  mensasque  subvertit  ma- 
monaBy  et  nummuiarlorum  aera  dispersit;  ut  domus 
Dei,  domus  vocelur  orationis ,  et  non  latronum  spe- 
lunca.  Hujus  e  vicino  secure  vesttgia ,  el  c»ierorum 
qui  virtutum  illius  similes  sunt,  quos  Saeerdoiium  et 
humiliores  facit  et  pauperes.  Aut  si  perfecta  deside- 
ras ,  exi  cum  Abraham  de  palria  et  cognatione  tua , 
et  perge  quo  nescis.  Si  habes  substantiam ,  vende,  et 
da  pauperibus.  Si  non  babes,  grandi  onere  liberatus 
es :  nodumGhrislum,  nudussequere.  Durum,  grande, 
dilficile ;  sed  magna  sunt  prsemia. 

EPKTOLA  GXXVI  (6). 

AD  (C)  MARCELLINOII  ET  ANAPSTCmAlf. 

Exponit  diversas  senientias  de  origine  ammos ,  hortans 
ut  reliqua  petant  ab  Augustino,  et  indicans  quibus 
ipse  sit  oceupatus  studHs, 

Dominis  vere  sanciis  atque  omni  officiorum  carl- 
tate  venerandis  filtis  MARGELLINO  et  ANAPSY- 
GIIIiE,  UIERONYMUS  in  Ghristo  salutem. 

I.  Tandem  ex  Africa  vesirae  litteras  unanimitatis 
accepi ;  et  non  me  poenitet  impudentiae,  qua  tacenti- 
bus  vobis  (d)  epistolas  meas  frequenter  ingessi ,  i^ 
rescriptum  mererer,  et  vos  esse  sospites ,  non  aliis 
nuntiantibus,  sed  vestro  poiissimum  sermone  cognos- 
cerem.  Super  animae  stalu  memini  vestras  quffisiiun- 
culae,  imo  maxime  ecelesiasticae  quaestionis  :  Utrum 
lapsa  de  ccelo  sit,  ut  Pyihagoras  pbiloaophns,  omnes* 
que  Platonicl,  ei  Origenes  pulant :  An  a  propria  Dei 
substantia,  ul  Stoici,  Manichaeus,  et  Hispana  Priscil- 
liaiu  haeresis  suspicanlur :  An  in  thesauro  habeantur 
Dei,  olim    949    conditae,  ul  quidam  (e)  Ecclesia- 


(a)  Hunc  plurimum  laudat  etiam  in  superiori  epistobi 
i23.  ad  Agenicblam ,  nom.  16.  ubi  de  Barbarorum  irru- 
utionibus  paria  bls  queritur ;  ad  eumque  data  esl  iu^gtiis 
Innocentii  Papae  epistola,  consutenti  It^f,  etc. 

(b)  At,  82.  scrxpta  an,  411. 

(e)  Marcellious  hic  ille  est  Tribunus ,  ac  Notarius  ab 
Hoaorio  in  Africaui  missus,  ut  Gollaiionis  CarUiagioiensis 
sequester  esset ,  ac  Judex.  Qui  cum  sententiam  oontra 
DoDatistas  dixisset ,  eonim  contra  so  odio  condlato ,  sub 
hwidia  tyranmdis  HeracUanee  ab  hcereticis  innocens  casus 
est,  ut  ipse  Hieron.  queritur  in  flne  libri  3.  adversus  Pe- 
lagianos,  in  quem  locum  phira  de  illo  congessimus. 

(d)  Interciderunt  hujusmodi  epistol» ,  neque  aetatem 
tulil  illa  MarceUini  et  Anapsychiae ,  cui  nunc  super  animae 
staiu  respondet. 

(e)  Puta  Clementem  Alexandrinum  Stromatum  lib.  2. 
(i)  Atque  heic  Graviusmavult,  reddidisti  ex  Grxco  iu. 


CXXYL  1086 

stici  stoUa  persuasione  confidonl :  An  qiiotldie  a  Dco 
iiant,  et  mittanlur  in  corpora,  secundum  iliud,  quod 
in  Evangelio  scriptum  est,  Pater  meus  usque  modo 
operatur^  et  ego  operor  { Joan.  6. 17) :  An  cerle  ex 
traduce ,  ut  Tertullianus,  {f)  ApoIIinaris,  et  maxima 
pars  Occidentalium  autumant ;  ut,  quomodo  corpus 
ex  corpore ,  sic  anima  nascatur  ex  anima,  et  simili 
cum  brutis  animanlibus  condiiione  subsistai.  Super 
quo  quid  mihi  videretur  [al.  videatur] ,  in  opuscuiis 
conlra  RuIlGnum  scripsisse  me  novi,  adversus  eum  (2) 
libellum,  quem  sanctae  memoriae  Anastasio  Episcopo 
Romanae  Ecclesiae  dedit  [al.  edidit] :  in  quo  iubrica  ct 
subdoia,  imo  stulta  confessione,  dum  auditorum  sim- 
plicitaii  illudere  nitltur,  suae  fidei,  imo  perfidiae  illu- 
sit :  quos  libros  reor  sanclum  parenlem  vcsirum  ha- 
bere  Oceanum.  Olim  enim  editi  snnt,  muliis  Ruffini 
libris  adversus  calumnias  respondentes.  Gerte  habes. 
ihi  virum  sanclum  el  erudilum  Augnslinum  Episco-^ 
pum ,  qui  viva  ,  ut  aiunt ,  voce  docere  te  poterit  ei 
suam,  imo  per  se  noslram  explicare  sententiam. 

2.  Ezechielis  volumen  olim  aggredi  voiui,  et 
sponsionem  creberrimam  studiosis  lectoribus  reddere; 
sed  in  ipso  dictaudi  exordio  ita  animus  meus  Occi- 
dentalium  provinciarum,  et  maxime  urbis  Romae  [al. 
Romanee  ]  vastatione  confusus  est,  ui,  juxta  vulgare 
proverbium,  proprium  quoquelgnoraremvocabuium: 
diuque  lacui,  sciens  tempus  esse  lacrymarum.  Hoc 
auiem  anno  cum  tres  explicassem  libros,  subitus  im- 
petus  barbarorum,  de  quibus  tuus  dicit  Yirgilius, 
lateque  vagantes  Barecn  (  ASneid.  4  ),  et  sancta  Scri- 
ptura  de  Ismahel,  Contrafaciem  omnium  fratrum  suorum 
habitabit  {Gen.  16. 12),  sic  iEgypli  limitem ,  Pal»- 
stin»,  Phoenicis,  Syriae  percurril  ad  instar  torrentis 
cuncia  secum  trahens,  ut  vix  manus  eorum  miseri- 
cordia  Ghristi  potuerimus  evadere.  Quod  si,  juxta  in- 
clylum  oratorem,  silent  inler  arma  leges  (Ocero  pro 
MH&ne),  quanto  magis  studia  Scripturamm  ?  quae 
et  librorum  multitudine,  el  silenlio,  ac  librariorum 
sedulitate,  quodque  proprium  9^  est,  securi- 
late  el  otio  dictantium  indigent.  Duos  ilaque  libros 
misi  sanctae  fiiiac  meae  (5)  Fabiolae,  qoorum  exempla 
[al.  exemplaria.]si  volueris,  ab  ipsa  poleris  muluari. 
Pro  angustia  quippe  lemporis  alios  describere  non 


el  3.  Pierium  quoque  Alexandrinum  ,  ut  ex  Phoiio  ood. 
119.  compertum  esl.  Nemesium  Ilb.  de  Naiura  hominis 
c.  2  et  3.  Nyssennm  denique  de  Opiflcio  hominis  c.  28.  ut 
plerosque  alios  omiltamus.  In  eios  sententia  invidiam 
ipsum  quoque  Hieronymum  ex  aliquoL  GommenUriorum 
ejos  ad  cphesios  locis  trahere  conalur  Ruffinus  cui  iOe 
reponit  libro2  el  3.  Apologiae,  atque  ipsam  criminaiionem 
xetorquet ;  Yide  Allatium  in  Notis  ad  Hethodium  p.  389. 

'"  .(n  .Nemesius  cap.  2.  ApolUnariusputai  animos  ab  ani- 
rrns  mgm,  ui  e  corporibus  corpora.  Conferendus  Aihana- 
sms  de  Incamatione  Chrisli  contra  eumdem  Apollinarium : 
tum  qu£  heic  adnectitur  Augusiini  Epistola  131.  ad  Hie- 
ronymum  de  Origine  animae  num.  1.  et  seqq. 

(2)  lUum.  iu  sequent.  tom.  suo  loco  exhibebimus,  cui 
staUm  inilio  Apologiae  secundae  Hier.  respoudet.  Eius  ini- 
tium  est,  Audivi  qmsdam,  etc. 

(3)  Haec  eadem  aUpie  illa  videam,  ad  quam  scribil  An- 

fusUnus  Epist.  267.  alia  utique  ab  illa ,  ad  quam  Noster 
Ipistolas  illas  dedit  de  Yeste  Sacei*dotali«  ct  de  mansio- 
nibiis.  £t  mirnm  tamen  hujus  Fabiolae  pernecessarium 
Oceanum  in  subsequenti  hujus  Epistolae  numero  memo- 
raH. 


iWf 

itottl :  qabs  mh  lefnrifl  et  fefltifeiili  TMterifl^  fueiiw 
eaflioctm  erH^qiurt&ifl^aiHcMarflldMius^  Sedcredo 
i»  M  AiBdricAfdifl/  q^  Ms  idjvf II  in  diOlemno 
priiMffrte  flii^sdfeti>  «|^#i»i  #M«  it^  ad}iiTe«  €i  lA 
feMrttlnii»  pyo|nield<  piiHllNffl,  kt  ««Hms  Qog  e^  Hli> 
g^  ieltfl  nflfWMirte.  ei  M  eiireAftfi,  io  4iii%ii^  8Mn^ 
ilMliirt  einMiplleibHlfl  MM»pH  Mlieefto,  tririeiflfl» 
ifiertfleriifiie'  ddmiMMr. 

3.  8«MfM  fHfei'  Msl^i'  C^eitia» ,  M  ttMf  enfm 
ceflMiieMMij  ttoHis  ^l  Mini'  ^i,  ef  mt  e^uaftcM  iu 
Lei^lMNiirtv  af,  nU^  iteeir^  rdgflta,  it^rofiete  [al. 
fffiwliMflftf )  m  pdMff ,  df  iiosf  mm  siitwiff  ctfMtifl  qpm^ 
siionilNiflSefi|y((ifflr(iin  pl^ifiedMo  eoniiiHitiift  itigenft 
eifftievffl  seittetfttifltil.  iireblume^  ftti  ef  |H*olix4  flitace 
Hmi^Htkf  tikfhinh  D^iiS  tiostei^  tueaitir  oiDnipOtens, 
DMriiitersfflflneli. 

fSmtOhk  CXXYII  (fl>. 

▲^  IPkJNCll^/Aft  YIRGINEII  .   SIVE  M4RdELLJE  VlBdiE 


BPrrAPHrcii. 

iMidiBl  MwreeUam  primm  noMiiaii$  mtUmmf  tpm 

tefHim»  a  fmpfijs  mmu  wtb  orbala,  4eMe  CtnaUm 

Censuiefli,  nii|iltM  eput  ani6i«nl«nl,  rejeeUf  eeHena^ 

ckm  vitumf  jmma  mfbUium  fwmnanm  emea  eet  Ra* 

mm  fnrQfiterif  maUae  ad  idem  inetkmtma  perttakem  : 

imn  ab  ip$o  i/MroNymo  diMNM  liUerae  diHgeaiieeimS 

Bomee  didicU :  ateenii  eeepe  ecripeii;  ejue^  tandem 

opera  factio  OrigemsUsnmy  qum  in  urbe  ceeperai  tn- 

vakeeere^  prodUaattpne  eMincia  sif.  ObiU  paucie  dio^ 

bus  pott  urbem  a  Gothi*  direptam, 

i.  aftpeelnsdlHfir  ffflgilflSyVirgo  CRrielilhindpffl, 

ul  menrariflM  gBl  sflncl»  leminae  (6)  Hareelte  iitfe«» 

ris  reofllflnif  eltoMfls  qvo  dio  froiti  sntnns,  eliam  c»- 

teris  Aoseeikdflflif  )miiaiidiniM|wo  defldrfliflm.  Sntisqne 

doieo»  41101I  liomirifl  flfonie  Cflrreniem,  ei  nse  flrbi-» 

tpflris  ihdifero  pMbue^  ^i  n^iibi  ipiMflro  in  ejufl 

dileelioootODeedflin  2  itHilleqiie  pios  aeeipiflffl,  qoflni 

irilNiflfls  beneftsH  tantflnMn  reeordfltiOAO  yfriflium< 

Nflfln  fli  huflnsqne  reticereiili,  ei  iiieniifflin  pfalleri* 

rem  sileniiOt  non  fuildisstnMiiatkmis,  nlmnle  eiiflti'' 

mas,  fled  trifliiiia  ineredibilifl^  qn«  ha  roenn  oppres» 

sit  flniflsumi  nl  nettns  jodicflrem  lacere  inprBsentin^ 

riim,  quam  niliil  dignum  illiuslaudibusdicere.Neque 

TeroMareellamioflm,  imo  meam,  et  ut  verius  loquar, 

Doslram,  oroniuroque  Sflnetora»|  el  propriffi  Roma- 

nae  nrbls  InclytQffi  d6cus  hisfituns  rheromm  pr^di- 

cabo;  ut  flnpviiain  iiiostrem  faniillflm  ,  fliii  flangniMfl 

decns,  et  stemmflta  per  (e),Consules  elPr^Cectos  Prat- 

lorio  decurrentia.  Nihil  in  illa  laudabo,  nisi  qnod 

proprlnm  est,  et  eo  nobilins,  quod,  opibus  et  nobilitate 

conieinpla,  facia  esipaupertateei  bumilitflie  nobiiior. 

%.  Orbi  [al.  &rbaiil\  patris  mono:  viro  quoqae 

pofll  Bttplifls  fleplimo  H»ense  privau  cflt.   Cnmque 


&4NCTI  lilEI^ONTIII  %m 

eam  (d)  Gerealls  (eujns  damitt  InfefCc^oM  niMiei 
esi)  propler  istaiem  ei  aiitlqnitiiten}  Milfis,  et  fnsl- 
gnen  (qnod  maiinie  vlrls  pftfcere  consncvit)  deco- 
reflt  eorperifl,  ae  mornm  temperflnllam  ambitioslafl 
peierefl*  siiaflqoolongievoftponieeretntdititifls,  etnon 
qnnM  in  «orenH'  flHi  qOM  in  iHflin  vdlefdoboiionem 
iransldndero :  AlMMntoOmflier  tflfn  clamih  praesldimo 
vidoai»  dosras  nNrOflf  peforeii  Hlfl  respondlt:  ^vencm 
nnbere,  ei  non  mo  cupereitosternfl*  pndicfdfls  dedicarc, 
uHqiiB  mflrHHMi  qmsrerem,  non  hastMKaiem.  nioque 
mnndflnfe,  ^OSse  4i  sones  din  ti^re,  et  Jtnttten  che 
mort,  eleganfof  Insir  :  JtfVehifl  qolikm  fkriest  cito 
mori;  sed  senel  div  tivere  noii  ^ten^  Qoa  sententia 
refradifltns,  otemplo  e^i^ris  fflll,  tif  djiiirifnpttis  de- 
sperareni^  Legimos  in  Ev angeiio  seeMfdtfni  Ln^m : 
Bt  erm  Arnia  PrapkeUtta  jiUa  Pkamatte  Oe  iffH  Aterr 
Ee  hm  prevecta  mtenk  in  dMbme  99|  f^rimh. 
ftxorattfue  eum  vtro  tua  mnHftepim  d  fir§MMe  tuaf 
et  irm  vidaa  amHe  oete^nta  ^naftfdr,  nee  retedebai  de 
Tpmflo  s  jefwn^tque  m  obteiraiionlbHt  Bomino  eervient 
mcte  ae  die  (  iMc»%.  36. 37  >.  Nee  mlnni^^  sl  videre 
inernii  ftilvflioremi  queflfl  tanto  labore  q'n«f^f. 
Conferflmnfl  flepfem  flnMOfl^  septem  meneibofl :  9pe« 
rare  Cbrisium,  ettenere  3  nnlntt  eonfllerl^  01  Ih  ern' 
cifixum  credere,  parvniun  non  nognref  el  virum  gaii- 
dere  regnantem.  Nonfacio  ullam  inter  flanclas  femi- 
nas  dtfferenliaro,  quod  nonnulli  iniersanctos  virose* 
Ecclesiarum  prlncipes  stulte  facere  consueverunt : 
sed  illo  tendil  assertio,  ut  quarum  uniis  est  labor, 
unum  ei  praemium  sit. 

5.  DHBeffe  esi  in  nialedica  dvftate,  6i  in  nfhe^  in 
qilfl  otbis  quohdbtnf  popultfs  fuit,  palniaqne  Ti  tioruro, 
si  honestis  derftfberent,  et  pura  ac  munda  mscula- 
rentf  non  aiic|uam  sinisiri  rnmorifl  fflbnlafl»  ooniralie- 
re.  Undfl  fuasi  rem  diflieillinflmr  ol  peno  Iflipoflflibi- 
lem  opui  ProplieU^  potiuflquflm  prttflnntia,  dieons : 
BMfi  immamUati  in  via^  qui  omMmH  m  U§a  Domkd 
{PtaL  If  ^  l><  loMHflenlfllOfl  i»  vi*  bnHis  flflMli  ap- 
peilfll,  quos  nniifl  obscseni  mmoris  Mirn  mfleulnril  3 
qui  opprobrium  non  aeceperinl  adverflus  prflkimos 
suos.  De  quiiMis  Snlvalor  in  Evanffllio :  £s<o,  niqnit, 
benevoluty  sive  bene  tmuietut  de  advartario  tuo^  dam  m 
itt  via  cmm  illo  [Uattk,  5.  25).  Quis  «nquan  de  bae 
rouiiere,  qnod  displiceret,  .ludiviti  ulerederel?  quis 
credidity  ut  non  roagis  se  ipsuui  maligiiiutis  el  iiiCi* 
miae  condemnaret?  Ab  hac  primum  confusa  gentill- 
tfls  esi,  ddm  OSMlibtts  painit  quae  essef  vidultas  Cbri- 
stiano,  quam  et  eonscientia  et  babitu  promiuebat. 
lllae  enim  solem  pttrpurisso  etcernsso  ora  depingere, 
sericis  nitere  vesiibus,  splendere  gemmis,  at.ruin 
ponare  cervicitjns ,  et  anribus  perforatis  ,  (e)  Rubri 


(o)  M.  16.  Scripta  an.  413. 

m  wm  ta^Mm  iMdum,  et  nommi(B  sanctUads  e:mir 

C^  voc^it  \tk  Prooemio  In  Cpist.  ad  Ephes.  et  Praefat.  in 
iet.  GoDSobriQun  PamcDacfaio  dictt  Episi.  48.  ad  cuii> 
dem ;  tmn  Prteftt.  in  Epist.  ad  Galatas,  el  Prxfat.  com- 
menl.  in  Gcechielenr  tmpense  laudat. 

(c)  Yiciorius  per  proconsules.  Sunt  vero  i^  si'  Censula- 
res  trabcae  in  familia  Marcellae  uotissimae. 


(d)  Neratius  Cerealis  qui  cum  Batiano  Consul  fuit ; 
35o.  non  ul  Baronio  visam  est,  iuslini  Irater,  sed  Gallie, 
qu8B  Galli  Csesaris  mater  fuiL  Uude  vetus  auctor  epi^Aol.-e 
ad  Marcellam  ut  adversa  toleret ,  quam  |K)6tremo  tomo 
exhibemus,  se  eam  viJisse  dicit  eo  teinpore,  quse  ejus  do» 
vmn  negaiH  alfimtas  aiiibiebal.  Yide  Aminiauum  lib.  XIV. 
cap.  XI. 

{e)  Tcrtullianus  lib.  de  Kesurrectione  carnis  \ocat 
Rubenlis  maris  grana  camtenlia.  At  niox  Victor.  ct  Bollan- 
jus,  fragrare  musco  inure.  quod  ilie  nomen  additum  puut« 
ut  a  iiiusoo,  saxis ,  arboribui>que  aUh»reate  inicrnosce- 


EPistoti  ctiiri. 


10^6 


marb  pretibfilssima  grana suspendere,  /ragrare  mure,      el  vile  in  populis  iiomen  assumirbl  hsSc  ab  Alexan- 


lidaritos  ita  plahgere ,  ut  tandem  dominaiu  eorum  se 
caruisse  ixientur,  quacrantque  alios :  non  quibus 
juxta  I>el  sententbni  serTianl,  sed  quibus  impercnf. 
(jnde  ei  pauperes  eligunt,  ut  nomen  tanlum  virorum 
liabere  videantur»  qui  9*53  pstLienLer  rivales  sa- 
siiheani;  si  mussitaverini,  illicb  prbjiciendi.  Nosira 
viJiia  talibus  usa  est  vesiibus,  quibus  arceret  frign^, 
hoh  membra  nudaret :  auruin  usque  ad  anhuli  signa- 
culum  repuciians,  et  magis  in  vetitribus  egenorum, 
quam  in  marsupiis  recondeus.  Nus^uam  sine  matre : 
nullum  Glericorum,  aut  litonachorum  (quod  amplse 
domuS  interdum  exigebat  hecessitas)  vidit  absque 
arbilris.  Semper  in  comilalu  suo  virgines,  ac  viduas, 
et  ipsas  graves  femina^  babuii  :  sciens  ex  lascivia 
pucllarum  ssbpe  (fe  dofhtri^rum  moribus  judicari ;  et 
qualis  quxquesit,  taliuin  consorlio  d^electari. 

4.  Divinai^um  Scriplurarum  ardor  erat  incredibilis, 
semperque  cantabat  :  In  corde  meo  abscondi  eloquid 
tua,  ut  non  peccem  tibi  (Psai.  118. 11),  El  illud  de 
perfecio  viro  ;  Ei  in  lege  Domini  votunfas  ejus ,  et  m 
legeejus  meditabilur  dieac  nocte  {Psat,  1.  2).  Medi- 
tniionem  iegis  non  in  replicaiido  quae  scripla  sunt, 
iit  Judaeoriim  existimant  Pharisaei ;  sed  in  opere  in- 
telligensf,  juxta  illud  Aposlollcum  :  Sive  comedilis^ 
sive  bibilis,  stve  quid  agitis;  omnia  t;i  glori&m  Domini 
{acienies  (1.  Cor,  10).  £i  Propbeice  verba  diceniis  : 
A  mdhdalis  tuis  intellexi  (PsaL  Il8. 104) :  ul  poslquani 
mandata  coinplesset,  lunc  se  sciret  mereri  iiitelligen- 
fiain  Scriplurarum.  Ouod  et  alibi  legimus  :  Quia  coe- 
pit  Jesus  faceire  et  docere  (Acl.  I.  i).  Erubescit  enim 
qtiamvis  pr:£clara  doclrlha,  quam  propria  reprehen- 
dit  conscientin;  frustraque  ejus  lingua  prxdical  pau' 
periaiem,  et  docei  eleeinosynas,  qoi  Crcesi  diviliis 
lumet ;  tilique  operiiis  pallio»  pugiiat  cOnlra  tineas 
tesiium  sericarum.  (a)  llli  erant  moderala  jejunia, 
carnium  abstineniia,  vihi  odor  magls,  qnam  gustus, 
propier  siomachum  ei  frequ^ntes  inflrniiiated 
(1.  Tim.  5)i  Haro  procedebat  ad  pubiicum,  elmaxi- 
me  Bobilium  malronarini»  viHrb»!  ddYriOs,  ne  co^ere- 
tur  videre  quod  contemps^rat.  Apbstolorum  et  Mar- 
tymffl  basAleas  9S4  ^cih&tisi  e^Mfans  oraiioiii- 
bus»  et  quae  popuiorum  frequeAiiaia  declinarent. 
Mairi  in  tantum  obediens,  ut  interdum  faceret,  qtio4 
uolebat.  Nam  cum  illa  suum  negiigeret  sanguinehfi, 
ei  tbaque  lUiie  et  nepotibiii;  vellet  In  frairi»  libero» 
uuiv^rsa  conferre  :  ista  pauperes  eligebat,  et  tametf 
matri  comraire  non  peierat :  montiia,  ei  qnidquid 
siipelleetilis  fuil^  divUibus  perittira  concedens,  ma- 
gisqseToleiis  peeuniAm  perdere^  quam  parentia  an!« 
mum  coniristare. 

5.  Nnila  eo  tempore  n«fbiliom  Hftminariim  noverat 
RomsB  proposiium  Monachorum,  nec  audebat  propler 
rei  Dovitatero,  igiiemfnioBum^  ut  tunc  putabatar,  (1) 


reiur;  reveratameii  heic  vacat.  In  Jovioian.  Ilb.  ^.  siuscits 
n  peregrini  itmris  pelticula. 

(a)  aI.  moderatajeiimia,  ottt  modcrata  ei,  etc. 

^l)  Velusla  exem|jlaria  aduoiat  Gravius  in  hanc  leciio- 
iHem  conseniire,  nt  tmc  putabatur^  vetmnomen  asmnere, 
«lae  tamea  baud  piacet. 


dHnis  (b)  Sacerdotibus,  Papaque  Xttahasio,  ei  postea 
Peiro,  qiii  persecutionem  ArianaBhKfeseosdecIihan- 
fcs,  quasi  ad  tutissimiiih  commuhlonis  suse  portura 
ftomkra  confugerant,  vitani  beaif  Antoiiii  adhuc  lutic 
viveiitis,  mohasteriorumque  ih  tlieliaide,  f>achomii, 
et  virginom  ac  vrduaViim  dfdicit  cfiscijHinam.  Nec 
eruburt  prbfilefi,  quoJ  Chrislo  plicerc  cbgnoverai. 
Jlanc  multos  postanhbsifhiialaesi^ophroniaiai.  $o- 
p^rohrtt»»i],et  iVix :  quibus  f6ci7ssime  illod  Ennlanuni 
aptari  pote^l :  (c)  Vtindm  ne  m  nemore  Pelio.  Ilujns 
aniicltiis  froiia  est  Paula  veherabilis.  In  hujus  cubi- 
cuIohutfita£usiochium,virginilaiisdecus  :  ulfacilis 
astimaiio  sTt,  qualis  magislfa,  ul)i  iafes  discipul». 
Rideat  fdf^an  iiifrdelis  lectof ,  M  in  mufiefcularum 
laudlbus  immorari,  qfti,  sf  recordetur  siiiictas  femlnas, 
CbiVilie^  l>ominl  Salv^orfd,  (^tfai' mmi-sifiibaril  ei  de 
«ffia  sob^taniirf,  61  im  Mafrias  sta^hftes  iiM  Cfucero, 
Ifcria^que  prbprie  Md^dalem,  qtias'  bb  sedtifitafcto 
<!t  irtfofenfi  fldel,  turrii^  nomeh  a^ejej^ff,  et  pf1m5 
anie  ApOSiofos,  Clirisiurii  viderefAi^fuiifesOl-geniem, 
1^^  pbtius  ftupefbiaj ,  qunirf  nos  ^tfifdcfftiitillilt  inepCia- 
f hm  :  aui  vmxoTE^  nori  sexrf,  s^d  ^gl  animo  ju- 
mcamus;  eoniempiafe^oe  noMlitaiiS  ac  tfivifiarum  ma- 
jbfenli  glofiam  dttcimfds.  Dild^  ei  Jestrs  Joanncm 
KYartgelisfani  amabat  ptafirtidrti :  (ju!  (d)  pfopter  ge- 
iftt^iS  nobilftatera  «j^atnottB  Poniiflcl,  6t  Judaeorum  in- 
4Miis  non  ttinebal:  iri  tantum,  uit  Pelfurti  introdu(Je- 
f^t  in  afriurt,  et  staret  solds  A|jo«tolororii  ahfe  cro- 
Itetn  :  ttatr6mqac»  SttlvalorlB  Iri  (efsixk  fccipetct;  f^ 

(b)  Vidorius,  H(bc  ab  Alexandrvm  prius  sacerdotUm^ 
Ctfm  primum  nempe  Athanasius  Romam  venit  circ.  an 
WO.  eratiflie  Petres  ^  quera  sabdit^  Aleiandriotf  Ecetesia^ 
Presbyier.  qui  ei  Aibtnasio  in  Episcopatu  successH.  Hunc, 
qul  srn.  573.  Vef  374.  Ronfijfe  fuit ,  moiiastica»  vitse  prgece- 
pf6rem  Vfr^imilid»  tebMi  M9Ve«li«4  ^MHlrtf  iuscHiMa 
secuta  esl ,  cum  antea  ab  Athjieasio  ,  de  ore  tantum  , 
etempla  tnonacno^um  p6luerit  (fTdicisse,  Caeterum  eliani 
^asiiaus  Ub.  de  MorUDua  Eedealft  eap.  ts.  c  Roiq« 

Jlura  monasteiia  cogoovit ,  in  quibus  singuli  graviiate . 
tqtre  pr<idenl!a ,  et  dlvind  siiiehtfi  pollenles ,  cletens  se- 
c«ai  balffiantitoes,  firaeerriii^Ctnrfstiana  etrliatei  flaneUtate. 
et  liheriate  viveotibus.  » 

(c)  EifuiiUs  Irt  frugtneoiis  qu^e  supersuot  Mede*.  Siint 
autem  fsU  Nmricls  vfrt»  SQromepere  optMiiB,  oe  vmmam 
ad  Cholchidos  sious  Argooaui^  appuiisseiH.  • 

c  tbutm  ne  Ut  timorS  fem  seci&ibus 

ctem  ceMkml  abieflna  dd  torram  ifms  i 

Hete  inde  navis  inchoandne  exordinm 

Ceptsset^  quCb  mmc  nominatur  notnine. 
.  Argo,  qna  vectei  ArgM  deUciti  «tre^  ettf; 
Sed  prima  verba  litimm  ne  in  nemof$  Petio.  Ijcet  non 
peffecio  sensu,  in  Prbvetbiuiri  evasere ;  quo  usi  Cicero  de 
Finibus  i.  et  Ortt.  pro  Celio,  Quintliiaotti.  I.  ».  aHiqtie  j 
ul  damni  alicujus  caiisam  deplorareoL  Quod  autem  So- 
phronf»  afilsciue  in  Romano  moriasterio  Euiiiaiium  isiurf 
aptari  pesse  dicat  Hler .  minm  am  titia  qujBdiim  lom: 
teinporis  irrepseraut,  aut  ab  illis  apUri  posse  dicit,  qui- 
bus  mooachorum  iostituta  sordebaoi ;  uisl  si  mavis,  reciis- 
sioie  aplari  pfoverbiuoi,  sed  Aio  et  cdutrario  ieosii. 

(d)  Suot  qnibus  hajc  mioioie  probeiur  de  Joannis  no- 
biliiate  seoteolia,  quam  haud  scio  praeter  Hieronyniuni , 
an  apud  aliUm  probaium  auctorem  inveneris.  Occasionem, 

llt    Vi<lae      fan\\     illi     r*t\mwniwAm^.^^At^     ^—     ^t..^     f?..^ .      M  nr 


alii  ),osi  Chrysosioiiiuui  inierprelanlur  :  plerique  auteoi 
recouliores  nogpiii.  £i  Nonous,  ui  iisum  Evaugelistam 
desigoari  seoiiat ,  quod  lamco  Pontifid  notus  esset ,  uon 
generis  ejus  nobilitali,  sed  illi  ipsi  Piscaloris  arli  iribuit , 
alii  Le^is  in  eo  pcriiiam  causantur,  quse  haud  prolMibiikK 
res  conjeaurae  siiiii. 
(e)  ^on  pauci  Mss.  codices  in  suam  Id  est  matreffl,  Juxta 


1091 


H^REDiTATEM  virginis  Dominiy  virgincm  malrem  fi- 
lius  virgo  susciperet. 

6.  Aunisigilur  plurimis  sic  suam  iransegil  JBtatcm, 
ul  ante  se  vclulam  cernerel,  quam  adolescenlulam 
fuisse  meminisset,  laudunB  illud  Plalonicum,  qui 
Piiilosophiam  medilalionem  morlis  esse  dixit.  IJnde 
ct  noster  Aposlolus  :  Quoiidie,  inquit,  marior  propter 
ve$iram  uilutem  (1.  Cor.  15.  31).  Et  Dominus,  (a) 
jnxla  antiqua  exemplaria  :  Nisi  quis  tulerit  crueem 
8uam  quolidie^  et  seeutus  fuerit  me,  non  poiest  meus  esse 
discipulus  (Luc.  14.  27.)  Mulloque  ante  per  Prophe- 
lam  Spiritus  Sanclus  :  Proptcr  te  mortifieamur  tota 
die,  wstimati  sumus  ui  oves  occisionis  (Rom.  8  56).  Et 
post  multas  xtaies  illa  senteritia  :  Memento  semper 
diem  mor/ts,  et  nunquam  peccabis  {Eccli,  7).  Disertis- 
simique  praeceptum  (6)  Saiyrici : 

Vive  memor  lethi^  fugithora^  hoe  qucd  loquor,  inde  est, 

Sic  ergo  (ut  dicere  coeperamus)  aeUlem  duxit,  et 

vixii,  ut  semper  se  crederet  esse  morituram.  Sic  in- 

duia  est  vesiibus,  ut  meminisset  sepulcri,  offerens  se 

hosliam  raiionabilem,  vivam,  placentem  Deo. 

7.  Quando  Romam  venit.  —  Denique  cam  et  me 
Romam  cum  sanctis  Pontificibus»  Paiilino  et  Epipha- 
oio,  Ecclesiasiica  (c)  traxisset  necessitas  (quorum  al- 
tcr  Aniiochenam  Syriae»  alier  Salaminiam  Gypri 
rexit  Ecclesiam)  et  verecunde  nobiliuin  feminarum 
oculos  declinarem,  ita  egit  secundum  Apostolum, 
importune,  opportune  (2.  Ttm.  4),  ul  pudorem  roeum 
sua  superaret  indusiria.  Et  quia  aliciijus  tunc  nomi- 
nis  esse  956  exislimabar  super  studio  Scriplura- 
rum,  nunquam  conveuit,  quin  de  Scripluris  aliquid 
interrogaret :  oec  ut  statim  [al.  nec  statim]  acquie- 
sceret,  sed  moveret  e  contrario  quaestione);  non  ut 
conienderet,  sed  ut  quaerendo  disceret  earum  solu- 
liones,  quas  opponi  posse  intelligebat.  Quid  in  illa 
virtiitum,  quid  ingenii,  quid  sanctitatis,  quid  purita- 
tis  invencrim,  vereordicere,  ne  fidem  creduiit.itis  ez- 
eedam,  et  tibi  majorem  doloremincutiam,  recordanii 
quanto  bono  carueris.  Hoc  solum  dicam,  qood  quid- 
quid  in  nobis  longo  fuit  studio  congregaium,  et  medi- 
Ulione  diutuma,  quasi  in  naluram  versum;  hoc  ilia 
libavit,  hoc  didicit,  atque  possedit :  ita  ut  post  pro- 
fectionem  nostram,  si  de  aliquo  teslimonio  Scripiu- 
ranim  esset  oborta  contentio ,  ad  illam  judicem 
pergeretur.  Et  quia  valde  prudeus  erat ,  et  noverat 
illud,  quod  appellant  Philosophi  rd  icpinov  id  est,  de- 
cere  quod  facias  :  sic  ad  interrogata  respondebat,  ut 
eliam  sua,  non  sua  diceret,  sed  vel  mea,  vel  cujuslibet 
alterius,  ut  in  eo  ipso  qnod  docebat,  se  discipuiam  fa- 

Vulgalaffl  editionem,  sed  verius  pleriqne  alii  juxta  Grse- 
cum  (U  t*  tti«,  m  sua,  Id  est  inter  propnas  res ;  quajque  ad 
se  spectant. 

(fl)  RefertViclorinspuUre  aliquos,  sed  falso,h«c  »erba 
juxta  antiqua  exemplaria  traDsposiia  beic  esse  ,  et  prae- 
poDl  debere  his  et  Dominus ,  ut  referantur  ad  snperiorem 
focum  Pauii,  quem  Hier.  aliter  quam  vulgatum  essct  apud 
Graecos  eo  tempore,  citaverit;  hodierna  quippe  exempia- 
ria  pro  salute  babent  Mi»pi(nv,  gtoriam,  Ut  miDime  arrideat 
baec  conjectura,  vide  qua;  in  superiori  epistola  ad  Rusti- 
cum  Dum.  19.  nou  d  observamus. 

[b]  Kx  Persii  Satyr.  5.  Sed  vitiose  Marlian.  twli  lege- 
rat,  et  paulo  post  sc  voculam  anle  hosliam  omisil. 

(c)  Ad  sedanUum  Auiiodienum  schisma. 


SANGTl  HIEKONTMI  I09S 

terclur .  Sciebat  enim  dictum  ab  Apostolo:  Doeereautcm 
mulieri  non  permillo  (1)  (i.  Tim.^,  2);nevirilisexui, 
et  interdum  Sacerdoiibus,  de  obscuris  et  ambiguis 
scisciuntibus,  facere  viderelur  injuriam. 

8.  In  nostrum  locum  staiim  audivimus  te  illius  ad- 
hscsisse  consortio,  et  nunquam  ab  illa  ne  transversum 
quidem  unguem,  ut  dicitur,  recessisse.  Eadem  domo, 
(d)  eodem cubiculo  usam,  ut  omnibus  in  urbe  claris- 
sima  notum  fieret ,  et  te  matrem ,  et  illam  filiam 
reperisse.  Suburbanus  ager  vobis  pro  monasterio  fiiit, 
et  rus  electum  pro  solitudine.  Mulloque  ita  vixisiis 
tempore,  ut  ex  imilatione  vesiri,  (e)  conversalione 
multarum  gauderemus  Romam  facum  Jcrosolymam. 
Crebra  virginum  monasterla,  monachorum  innume- 
rabilis  multitudo;  ut  pro  frequentia  servientium  Deo, 
quod  prius  ignominiae  957  fuerat,  esset  postea 
gloriae.  Inlerim  absentiam  nostri  mutuis  solabamur 
alloquiis,  et  quod  carne  non  poieramus,  spirllu  redde- 
bamus.  Semper  obviare  epislolis ,  superare  ofliciis , 
salutationibus  prsevenire.  Non  mulium  perdebat  ab- 
aentia,  qux  jugibus  sibi  litteris  jungebatur. 

9.  Origenisio!,  —  In  hac  tranquilliute ,  et  Domini 
servituie,  haeretica  in  his  provinciis  exorta  tempesias, 
cuncu  turbavit;  et  in  lanlam  rabiem  conciuta  cst, 
ut  nec  sibi,  nec  ulli  bonorum  parceret.  £t  quasi  pa- 
rum  esset,  hic  universa  movisse,  (f)  navem  plenam 
blasphemiarum  Romano  intulit  portui.  Invenilqoe 
proiinus  palella  operculum,  et  Romanae  fidei  puris- 
simum  fonlem,  lutosa  coeno  permiscuere  vestigia. 
Nec  mirum  si  in  plaieis,  ei  in  foro  rerum  venaliuro, 
fictus  arioius  stuiiorum  verberet  (g)  nates,  et  Qblorlo 
fusie  deniesmordentium  quatiat  :cum  veiienata  spur- 
caque  docirina  Romx  invenerit  quos  induceret.  Tunc 
librorum  n»pi&px&'*  infamis  inlerpreiatio :  tuncdisci* 
pulus0>/8io«,  (h)  vere  nominis  sui,  si  in  talem  magi- 
strum  non  impegisset.  Tunc  nosirorum  (i)  ^iAXvcci 
contradictio,  et  (2)  Pbarisaeornm  turbata  est  scbola. 
Tunc  sancta  Marcella,  quae  diu  se  coliibiierat,  ne  per 
xmulationem  quippiam  facere  videretur ,  poslquam 


■(d)  Qu»dam  exempiaria^quaeYictorinscoDsuluit,  habenl, 
eodem  cubiU  usam ,  et  alia,  eodem  cubicutoy  uno  cubiU 

(e)  Yictorius  mavult ,  et  conversione,  Quod  BoUandiu 
senuitur. 

(f)  RuiBni  Romam  appulsum  noUt,  de  qno  iterum 
Apot.  2. 

(g)  Reatinus  edilor  Nares  legit,  atque  alibi  ipse  Benedi- 
ctinus  Apol.  1 .  c.  4.  Credo  equidem  fictus  ariolus  aut  cir- 
culalor,  ad  moveudum  popiilo  risum,  siuiii  aliciqus  oates 
percutiebal,  cui  etiam  interdum,  si  mordere  vellet,  obtorto 
niste  dentes  qualiebat.  Simile  quidpiam  lovenire  est  apud 
Lucioianum  de  morte  PeregriDi,  mu»  Mi  «Ki<pii««  WfOi^  dc 

[h)  Mac^rium  innuit  Rufflni  discipulum,  quod  nomen 
syDouymum  Graece  esi  buic  SkSw^,  bealus,  ei  quippe  inter- 
prelationem  libri  %t^  d?xAy>  Ruffiniis  inscripserat. 

(i)  LeeeratVictoriusin  suis  Mss.  StStuxtMA*  coniradictio, 
eamque  reciiODem  secutus,  alia  exemplaria  iuveoisse  dicit, 

aua;  pro  latina  voce,  contradictio,  legereDtGraece,  «»tif«n;. 
lecte  Martian.  emendavit,  ^id^of. 

(1 )  Id  aatiquiori  ood.  ad  huDC  modiun  le^ ,  et  sequen- 
tem  periodum  juogi  testatur  Gravius :  c  Ne  virili  ergo 
sexui ,  et  ioterdum  Sacerdotibus  de  obscuris  et  ambiguls 
sciscitautibus,  facere  videretur  injuriam  ,  in  nostrum  lo- 
cum  eos  statim  ire  suasit.  Audivimus  te,  »  eic.  quae  mioi* 
me  quidem  probatur  nobis ,  sed  expcndenda  tamen  dUi- 
gentius  est  lectio. 

(2)  Fortasse  Roinanos  Qcricos  hoc  innuit  noraine.  Coo- 
fer  Praefat.  ad  lib.  Didymi  dc  Sp.  Sanctp. 


\m  EPISTOLA 

fcnsit  fidem  apo>lolico  orc  IaiidaUim(i2onr.  i.  18), 
iii  plerisque  violari,  iln  ut  sacerdotes  qiioque,  el  iioii- 
nuUos  monadiorum,  maximeque  s:rculi  hoinlnes,  iii 
assensum  sui  iraberet ;  ac  simplicitali  iUudcret  Epi- 
scopi  (1),  qui  de  siio  ingenio  c;vteros  a^stimalm,  pu- 
blice  restitit  :  malens  Deo  placere ,  quam  homiul- 
bus« 

10.  Laudat  Salvator  in  Evangelio  villicum  iniqui- 
tatis,  quodcoiiiradoniiiium  quidcm  rra,udulenter,alta- 
men  pro  se  priidenter  fecerit  {Lue,  16.  iO).  Gernen- 
lcs  ha;retici    de  parva  sciniilla  maxima    incendia 
concitati;  et  suppositam  dudum  flammam  jam  ad 
95g    culmina  pervenisse ;  nec  posse  latere,  quoil 
inultos  deceperat,  petunl,  et  impetrant  ecclesiablicas 
epistolas  :  ut  communicaiites  Ecclesi»  discessisse  vi- 
derentur.  Non  mulium  tempus  in  medio«  succcdit  in 
pontificatum  vir  insignis  AiiasUsius ,  qncm  (a)  diu 
Ronia  babere  non  Dieruil,  ne  orbis  caput  sub  tali  ^ 
episcopo  tnincareiur.  Imo  idcirco  rapius  aique  trans- 
faliis  est,  ne  semcl  laum  seiiteniiam,  precibus  sths 
ficctere  conaretur  :  dicenie  Domino  ad  Jeremiam  : 
Ne  oraverii  pro  poputo  hto^  neque  deprecerii  in  bonunu 
Quia  tt  Jejnnmeriul,  non  extmdiam  preces  eorum,  Et  ti 
holocauittt  et  victimas  obluleriut,  non  siucipiam  ea$.  In 
gladio  enim  et  fame ,  et  pe$tilentia  ego  consumam  eo8 
[Jerem.  14.  11.  I^).  Dicas.quid  baec  ad  luiidcm  Mar- 
celtx  ?  Damnationis  lixrelicorum  bxc  fuit  priiicipium: 
duin  adducit  teslcs,  qui  priusabeis  eruditi,  etpostea 
ftb  h.eretico  fueraiit  errore  corrcpii  :  dum  oslendit 
muUitudinem  deceptoriim,dumiiiipia  nipj  opx^  inge- 
rit  voliimina  ,  qu:e  emendala  manu  scorpii  (2)  mon- 
siraliantur  :  dnuiacdtt  frequcntibu«  litteris  hoireiict, 
nt  se  defendereiit ,  venire  non  suiit  ausi  :  tantaque 
vis  coiiscicmi»  full,  ut  (b)  magis  absentes  (c)  danina- 
ri,  quam  pracsentes  coargui  maluerint.  Hujus  tam 
gliirios^c  victoriA  origo  Marcella  est  :  tuque  caput 
horiini  et  causa  boitorum,  scis  me  vera  narrare :  qu» 
nosii,  Tix  de  multis  pauca  me  dicere,  iie  iegenti  fasti- 
dium  f;iciat  odiosa  repticatio ;  et  videar  apud  maleviH 
los  sub  occasioiie  laudis  alterius ,   siomaclium  meum 
digercre.  P<ergam  ad  reliqua. 

11.  De  Occideiitis  partibus  ad  Orieriicm  tarbo 
transgressus,  minitabatur  plurimis  magna  naufragia. 
Tunc  impietum  est :  Putas  vemens  FUius  bondms  fi- 

(a)  Triennlo  enlm,  et  paucis  diebns  Romaoain  sedem 
obiiaalt,  et  orbls  capat,  id  est  Roma  sub  ejus  suocessore 
Ixiuoceulio,  trancatum  est,  stve  itla  a  Gothiif  capta. 

(b)  Abest  apud  Victor.  magiSf  qul  pleooasiiius  est  scrl- 
ptoritjus  iaiiais  baud  iusolens. 

(c)  Hloc  pro  certo  poauot  pleriqoe,  RuiBnuni  non  modo 
accusaimn,  ac  cilatiu»  Roaiam,  sed  etiam  dainoatnoi  Ana- 
stasii  p«pu:  seutentia.  Naui  et  llb.  2.  Apoiog.  Rafilao  eas- 
dem  romaai  pootiflcis  litteras  iagereos  S.  Doctor,  tfl, 
inqnit,  sinmvis  audire  fralrem^  audias  eptseopum  conde-* 
nmamem.  Sed  bsc  ex  aliis  ejnsdem  Uieronyini  testimooiis 
commode  inteliigi  possunt,  nimiram  eateous  dixisse  da- 
nEknatum;  quateous  damnato  Origene,  condemnati  cense- 
r<entiir  et  hi  qui  erroribus  iisdem  implicalMotur.  Cene 
neiiae  ipsa  Auasu&ii  epistola  ad  Jo.  Jercscilym.  Ruffinum 
auailiemaie  percellit,  neque  id  aliis  velerum  mooumeatls 
prodiium  est :  quin  iaio  dle  ad  inortem  usciue  amidtiam 
coluit  aanctissimorum  virorum  Paulini  Nolani,  Cbpomaiii 
Aqaileieasis,  Gaodeutii  Brixiani,  allorum^ae,  qaoruro  iie- 
eeasitndiue  aii  eum  jjotuisse  mioime  parest  credere,  si 
damoatioois  vinculis  fnit  irrelitus. 

(1]  Siridus.  Vid.  1. 3.  Apolog. 

S    HlBRONTMI.   I. 


CXWH.  _        109i 

dem  vweniet  super  lerrm  {Lue.  18.  8)?  Refrigeraia 
caritate  midiorum,  pauci  qui  amabant  (idci  v^itaUMn, 
nosiro  lateri  jungcbantur,  959  quoriim  pciblice 
petel>:itiir  caput  :  contra  quos  opcs  oiimes  parabnii- 
tur ;  ita  ul  {d)  Rarnabas  quoqite  ducereiur  in  iilam 
siniulationem,  imo  npertiiin  parricidium ,  quod  iion 
viribus,  sed  volunliile  comiiiisit.  Et  ccce  uiiiversa. 
tenipestns,  Domino  flante,  doieia  eat ,  expleimnqiic 
vaticiniuin  propbelale  :  Auferesspiritum  eorumet  defi^. 
cienl,  et  in  pulverem  suum  revertentur  (P%.  105.  29)' 
In  illa  die  peribunt  omnes  cogitalioncs  eorum  {Ps.  I^ 
4).  Et  illud  Evaiigelicum  :  StulU,  iiac  nocte  aufereiur 
anima  tua  a  te :  quce  autein  presparasli^  cujus  erutU 
(/-Mc.  12.  20)? 

12.  Duin  haec  aguntur  in  Jebiis  {Jerusatem)^  terrl« 
bilis  de  Occident  c  riimor  aflfertur,  obsideri  Romam»  (e) 
et  aiiro  saluicm  civium  redimi ,  spoliatosque  rursum 
circumdari,  utpostsubsiantiam,  vitam  quoque  pcirde- 
reni.  Hxret  vox  ,  el  siugultus  inlercipiunt  verba  dl- 
ciantis.  Capiiur  Urbs,  qwe  totum  cepit  orbem  :.imo 
faine  perit  antcquam  gladio,  et  vix  pauci  qui  caperen- 
tur,  invcnti  sunl.  Ad  neCandos  cibos  enipit  eaarien- 
titiin  nibics ,  ct  sua  invicem  membra  laniarunt,  dum 
matcr  non  parcit  laclenti  iiifantia^,  et  recipit  [al.^ 
suo  recipit]  utero ,  quem  paulo  aiite  effuderai.  Noeie 
Moabcapta  esl,  nocte  cecidil  murus  ejua  (itot.  15. 1). 
Deus,  venerunt  gentes  in  Iwreditatem  tumu^  poHueruiU 
templum  sanctum  tuum.  Pnsuerunl  Jerusaiem  in  po- 
morum  euslodiam :  posuerunt  cadavera  sauelarum  /«0- 
rioN  eseas  volatilibus  cmli ,  carnei  Sanetwrum  tuoruni 
bestiis  terrcs.  Effuderunt  sanguinetn  eorum^  tanquuK 
aquam  in  dreuilu  Jerusatem,  et  lum  erai  ifri  sepeHrei 
{Ps.  78. 1.  el  setfq.). 

Quis  cladem  itlius  noetis,  quis  funera  fanda 
Expiicet^  aut  possit  lacrymis  cequare  doiorem  f 
Vrbs  antiqua  ruit ,  multos  dominata  per  annos  ; 
Plurhna,  perqnevias  sparguntur  inertia  passim 
Corpora,  perque  domos^  ei  piurima  mortis  imago, 

(VntoiL.  /.  II.  JSneid.). 
900    ^^-  Cumiriterim,  m  in  tania  eoDfiisloiie 
rerum,  Marcellae  quoqiie  domum  cruentus  vicior  iii- 


(d)  RafBnumne ,  an  Joaonem  Jerosolym.  sob  Barnabsi 
nomine  iotelligat,  non  est  facile  divinare.  Certe  carissiiuum 
olim  amiuum  iuouit,  qui  poslea,  ui  BamatNisa  Paulo  sepa- 
raius  est ;  quod  in  primis  Buffino  cooveoit.  Tum  inteuta- 
tam  sibi  ab  eo  neeem,  quod  item  Ruffino  apiatur,  de  quo 
In  tertio  sus  Apologiae  lil»ro,  minaris,  ioquit,  interUum  , 
niss  taeuero.  Sed  etiam  Joanues  Inyusmodi  violeotias  Hie- 
ronyroo  tnteotaverat,  ui  ex  liiiru  ad  Pammacbium,  el  Ettfst. 
82.  ad  Tbeopbilum  contra  illum  oooslat,  quaeque  inira 
subdit,  ad  eumdem  optime  reteni  possuot.  HuetiUb  Ori- 
geoian.  1. 2.  sect.  2.  Joannein  CJirysostonium  sob  Barnab» 
iiofflioe  obscure  perstriniri  |.utai :  qood  nempe  illc  cuni 
SO.  Origenlstas  a  Tbeopbflo  expidsos  beoigne  excepissct» 
eiiam  aactoritale  sua  fovit  a|>ud  Arcadium,  et  Kudoxiam  , 
conira  Tbeopfaili  legatos,  qui  de  calumnia  couviai  ac  gra- 
viter  cftsi,  detrusi  sunt  io  carcerum,  et  paulo  1  ost  lo  iiisu- 
lain  Proconuesum  deportali  :  quul  a  Puiladio  traditum 
eat. 

\e]  Nimirum  anno  409.  ab  Alarico  Golhorum  rege,  qul 
urbem  Invadt^re  ac  def)Opulari  t^otuisset,  immen^a  auri 
aique  Argeiili  vi  salutem  redemerat  ii0|>ulu9  roin;inu.s.  Sed 
auoo  Insequeiui  cum  oblatas  ab  eodem  pacis  condiliones 
respttibset  Huiiorius,  i!ie  llerum  obsedit  Romam ,  et  dejto- 
I  ulalus  est.  V  ide  in  banc  rem  sapertores  epsstobs  1^3.  ad 
Agerucbiam,  ei  li5.  ad  Ruslicuui,  etc. 


(TVente-cin^.] 


i095  SANCTI  lllEROXYai 

greJilar.  Sit  mihi'ftn  ottditaloqui  (Ex  VinciL.  JEneid, 
i.  Ti),  imo  a MiHHisvins  vi»A  narrarc.  qni  iiilcrrutTe 
.  pracsenM,  qui  te  (Hcunl  in  periculo  quoque  ei  fuisse 
«oci^iam.  intrepido  vuliu  exccpisse  cliciiur  introgrcs- 
m  !  cumque  posocrcliir  aunim ,  el  defossas  opcs 
▼iti  excusaret  lunica,  non  lanicn  fecit  Adem  Tolunta- 
riae  paupertatis.  Gxsam  Aisiibus  flngellisque ,  aiunt 
non  sensisse  lormenta;  sed  lioc  Incrymis,  hoc  pedi- 
bus  eorum  prostraiam  egisse,  ne  le  a  suo  consortio 
sepnrarent :  ne  sustiiieret  adolesceniia ,  qiHNl  senilis 
oBtas  timere  non  poierat.  Cliristus  dtira  corda  moHi- 
vit,  et  Inter  cruentos  gladios  invenit  locnm  piet^^s. 
Cnmqne  et  illam  et  te  ad  (a)  apostoli  Pauli  basilicam 
barbari  deduxisscnt ,  ut  vel  salutem  Tobis  ostende- 
rent ,  vel  sepulcrum ;  in  tantam  lactitiam  dicitur  eru- 
plsse ,  ut  gratias  agerei  Deo ,  quod  te  inlegram  sibi 
reservasset :  qood  pauperem  illam  non  fecisset  capti- 
vitas,  sed  invenisset :  qnod  egerel  qiiolidiano  cibo : 
quod  aalnrata  Qirisio ,  non  sentiret  esuriem  :  quod 
et  voce  et  opere  loquereiur,  Nuda  exiti  de  miero  ma- 
iris  mew^  nuda  el  rrdeam,  Sicut  Domno  viwm  e$t ,  ita 
el  faetum  e$t.  Sit  nomen  Domini  benedictwn  {Job  I . 

il,  Post  aliquot  dics,  sano,  integro,  vegetoque 
corpusculo,  ol)dormivit  in  Domino  :  et  le  paupcrta- 
Ifilic  suse,  imo  per  le  pauperes  reliquit  hxredes, 
chniilens  oculos  in  manibus  tuis,  reddens  spiriiiim 
in  tiiis  osciiHs ;  dum  tnler  lacrymas  tuas  illa  (b)  ri- 
dcrct  consf  ienlia  nUx  bonx,  et  pnamiis  futurorunu 
}f»>c  lihi,  Marcella  vt^ncrahills,  ct  hxc  libi  Priiicipia 
flli:i,  uiia  cl  brcvi  liirubraHone  dlctavi,  non  eloquii 
vcniistnfe,  sed  voliinlnle  in  vos  animi  gralissimi,  et 
Deo,  et  Irgcntiluis  placere  desidcrnns. 


•WaO 


EPISTOLA  CXXYill  {e).     961 

AD    GAUDENTIUM. 

De  Pacatulo!  infantulas  educalione. 
Docet  quibu»  rudimenii$  iinbueHda  nt  ntdig  eetmi  pmiilm^ 
mrgiaitati  de$tinatw,  jmu$  quam  boni  maligue  di^cri" 
tuen  Hoveri^* 

1.  Causa  dirricilis,  4)urviilx  scrii)ere,  qux  non 
iiitolligil  quid  io^iuaris  :  cujus  aitimnin  nescias  : 
du  cujiis  voluiitate  periciilose  promitlas;  ut  se- 
ituudum  praeclari  Oraioris  (d)  exodium,  spes  in  ea 

{(i)  Id  scilicet  Orosius  Iradil.  I.  7.  c.  59.  pneeeijisse  Ala- 
ricuiii,  caiJta  urbe,  t  ut  si  qui  in  saocia  loca,  liraBclpueque 
wl  saticlorum  aposiolorum  Pelri,  et  Pauli  basilicas  coufu- 
giiiseni,  hos  in  prlmis  iovtolaios,  securosane  e»e  sine- 
rcut.  »  Ei  Sozomenus  1. 0.  c.  10.  auamdam  feminam  narrat 
ad  S.  Petri  l^asilicam,  ut  ejus  pudori  parceretur,  a  inilite 
^iisse  nenluctam. 

(b)  Maiiiaa.  videret :  perperam ,  nisi  si  ^pogra|)hi  eat 
cienuum. 

(c)  A}a$  12.  scripla  circ.  an,  iiS. 
a)  Falso  Harliauaeus  post  Erasmum,  exordiutn,  SciUim 
lorro  esl,  exodia  did  sentenliosas  dausu^s,  sumpto  ab 
uiUiqua  Sct>na  vocabulo ;  in  quo  saeiiius  usurpal)aniiir  quasi 
iUverbia,^qu£  ad  verienduui  spectalorem  ex  tragids  affe- 
clilms  ad  hilariULcra,  febulae  subjiciebaiilur.  TaJc  quid 
Eu:i|.iilos  omnibus  fere  Tragouciiis  suis  adlexuil,  ut  est 
!llud,  nMmi  iiko^i  xAy  l«uu>vtw»,  quod  in  Alceste,  alque  Au- 
dromache  repfiit.  Vid.  Epist.  130.  ad  Demctriadem  iium. 
1.  ubi  Cico.roiiis  iic  Rt>p.  locum  iiidicamus 


magis  laudanda  sit,  quam  res.  Quid  enim  honerisad 
continentiam,  qu»  placentas  desiderat?  quae  in  sinu 
matris  garrula  voce  balbutit?  cui  dulciora  sunt  mel« 
la,  quam  verba  ?  Audiat  profunda  Apostoli,  qua:  ani- 
libus  magis  Tabulisdelectatur?  Prophetarura  xnignia- 
tasentiat,  quam  iristior  gerulae  vultus  eiagiui? 
Evangelii  iiMCiligat  iiiajestaiem  ,  ad  cujus  rulgura 
oninis  mortaliuin  seiisus  bebeiatur?  Ut  parenti  sub- 
jiciatur  horter ,  qu«  manu  tenera  rideniem  verbcrat 
matrem  ?  Iiaque  Pacatula  nostra  hoc  epistollum  post 
lectura  «uscipiat.  Interim,  modolilterarum  eleroenla 
cognoscat ,  jungat  syllabas ,  dlscat  nomina ,  verba 
consociet :  atque  ui  voce  tinnula  isia  meditetur^ 
propoiiantur  ei-crustiHa  :  {e)  mulsa  prxmia,  et  quid- 
quld  gustu  suave  est :  quod  vernat  in  floribus,  quod 
rulilnt  in  gemmis,  qiiod  hlaodiiiir  in  pupis,  acceptura 
fesiinet.  liiterim  ct  tencro  tcniet  pollice  flla  ducere : 
rumpats;cpe  siamiiia.ui  aliquande  non  rumpat:  post 
laborem  lusibi:s  gestiat :  de  matris  pendeat  collo : 
rapisit  osculn  propinqnorom  :  {^suIn>os  roercede  de- 
canlet  :  amet  quod  cogitur  discere ,  nt  non  opus  sit, 
sed  delectatio,  non  necessitas ,  sed  voluiiLis. 

2.  Solent  qu:rdam,  cum  ruiuram  virginem  spopon- 
derint ,  pulla  tunica  eam  9QJ|  indiiere,  et  fur\'0 
[  al.  fulvo  ]  operire  pallio  ,  auferre  linteamina  : 
nibil  in  collo ,  nihil  tn  capite  auri  sinere :  revera 
bono  consilio,  ne  liabere  discat  in  tenero,  quod 
postea  ponere  compellatur.  Aliis  vero  econtra  vide- 
lur.  Qwd  enim,  aiunt,  si  ipsa  uon  habuerit,  haben- 
les  alias  non  videbit?  (/)  f  1X6*09/1^  genus  femineum 
est;  multasque  ciiaui  insignis  pudtcitia;,  quamvis 
sulli  virorum ,  tainen  sibi  scimus  libeiiter  ornari. 
Quin  poiius  liabendo  sitielur;  etcernatlaudarialias, 
ifiix  isia  non  habeant.  Meliusque  est,  ot  satiaia  con- 
iemnat,  quam  non  habendo,  babere  dcsiderel.  Tale 
vero  quid  et  Israelitico  fecisse  (g)  populo  Dominum, 
ut  cupientibus  aegyptias  carnes,  nsque  ad  nauseam* 
et  vomitum  pncberet  exainina  coturnicum  :  multos- 
que  sxculi  prius  bomines,  facilius  carere  experu 
corporls  voluptate,  quam  eos  qiii  a  pucriiia  libidinem 
iiesciant.  Ab  aliis  en.m  noia  calcari,  ab  aliis  ignoia 
appeti^  lllos  vitare  iXKniicudo  siiaviuiis  iasidias , 
quas  fugerunt  :  hos  carnis  illecebras,  dulci  titill.v 
tione  corporis  blandientes  dum  mella  putant,  venena 
noxia  reperire.  Mel  enim  diMlare  tabia  mereirid$ 
{Prov.  5.  juxta  LXX) ;  quod  ad  teinpus  inipinguat 
vescentium  fauces,  et  posiea  fclle  amarius  inveiiitur. 
Unde  et  in  Doinini  sacrificiis  mci  11011  olTcrum^  ce- 

(e)  Quidam  Godices  Mvimprema^  quam  Jeclioocm  edtior 
BeuedicUnus  ad  libri  oram  rejedt ;  commode  auiem  referri 
potesi  ad  crusiulam  ipsam  mulso  pressam  atque  ooaditam. 
£x  Horatio  expressa  sentenUa  esl  r 

....  ifl  pueris  quondam  dmU  cru$tiUa blandi 
Doctore$ ,  eiemenia  vetint  ut  di$cere  prim  t. 

(f)  Pro  Gr»ca  voce  fiXfao«ii«v.  velustiores  ediU  libri,  wi- 
oariimi/eatteni.moRtfiMii^e  et  nUeliarum,  {iegerim  mitet' 
Ittrum  )  utcumque  autem  sit,  ine}jtum  gtossema  nobis  vi- 
detur ;  oam  genus  femiaeam  esse  fO^MaiM*,  perinde  est  ac 
dicere  ornatus  avidum  atque  sindiosnui. 

(g)  Vetuslior  editio,  qua  sspe  utimur,  et  Victorius  di* 
cltonem  vide$  iuterseront,  elpauioinfra  provoce  priue 
logunt  reperies,  bono  »quc  sensu»  sed  in  Mss.  haiid  iu 
iiiveniiims. 


mi 


raquc  contempta,  qiue  mellis  hospUitim  esi ,  olcum 
«ccenditur  in  templo  Dei  (Levil.  2) ;  quod  dc^mari- 
tndltie  cxprimilur  oliTarum.  pascha  quoque  cum 
amarrlludiuibus  comedi  (Ex€d.  12)  in  azymis  sinceri- 
tatis  el  veritiltsCl.  Cor.  5.  8}  :  (a)qttasqiii  habuerit, 
in  sxculo  persccuiionemsttslinebiuUndeetPropheta 
fnystice^aitlal :  Sedebam  $olu$^  quia  amariludme  re' 
pletusium  (Jerem,  1-5.  i7)-. 

5.  Quid  igiiur?  iuxuriaiidum  ^t  in  adolescetitla^ 
lii  poslea  luxnria  fortiits  contemnatur?  Absit  vero, 
iiiqujimt,  Vnutquiufue  ^nim  in  qua  voea^^ne  vocalue 
ett,  in  ea  penua»eat(i.  Cor.  7.  24).  Circumcisus  quls» 
Id  est»  virgo  vocaius  est ,  iion  adducat  prseputium, 
hucest  uon  qujTat  pelliceas  tumcas  nuptianmi,  qui- 
4>u$  Adatn  rjcctns  de  paradiso  virgiuitalis ,  iiMhi-* 
tus  963  ^^*  ^^  prmpulio  qm*  vocatus  est^  boc  est, 
habeiis  uxoretn  ,  et  malrimonii  pelle  circumdalus, 
Qou  quxrat  vir|;itiit:itis,  et  setern»  pudicilix  nudita- 
lem,  quamsemel  habere  desivit;  sed  uialiir  vase  suo 
in  saticiiricalioue  el  pudicilia  (1.  Theu,  4.  4),  biliat- 
sque  de  fonlibus  suis  ,  et  non  quxrat  cisternas  lupa- 
rum  dissipatas,  quie  purissimns  aqiias  pudicitioe  coii- 
iinere  iiob  possuiH  (Prev.  5).  Unde  et  idem  Paulos 
in eodem  capituio,  de  virgiiiitaie,  et  nupliis  dispntans, 
«ervos  cariiis  vocai  in  matrimonie  coRStituios  :  libe- 
ros^oSy  qui  absqiie  jiigo  nupttamm,  loia  Domino 
«erviuni  iiberuie.  Quod  loquimur,  non  in  aiiiversum 
toqiHfflur,  sed  in  parte  traciamus  :  nec  de  omnibus » 
ted  de  quibttsdamdiicimus.  Ad  utrumqiie  enim  sexuin, 
uon  solom  ad  vas  inlirmuro»  ooster  sermo  dirigitur. 
Virgo  es ,  quid  te  molieris  delectii  societas?  quid 
fragilem^  et  (b)  suiilem  ratem  magnis  commiitis  flu- 
ctibus,  et  graiide  periculum  iiavigatioiiis  iucerl»  se- 
curus  asceiidis?  Noscis  quid  desideres ,  ei  tanieo 
fiic  (c)  ei  juitgeriSy  quasi  aot  anie  desideraveris ,  aui 
(ut  levissime  dicam)  postea  desideraiurus  s>is.  Sed  ad 
miiiisierium  iste  sexus  est  aptior.  Elige  ergo  anum 
deformem,  elige  probat»  in  Doniiiio  coniineiitiae. 
Quid  te  adolescentula,  quid  pulcbra,  quid  luxuriosa 
delectat?  Uteris  balneis,  cute  nitida,  rubicundis  ge- 
nts  incedis,carAibusvesceris,aGlluiKdivii«is,  preiiosa 
-vtste  circumdaris,  et  juxta  serpeniem  moriiferum 
seoure  dormira  te  credis?  At  non  habitas  io  eodem 
hospitio.  lii  nocte  dumtaxal.  Caeterum  totos  dics  in 
bujus  confabulaiione  consumis.  Quare  soliis  cuin 
sola,  et  noa  cum  arbitris  sedes ,  ut  cum  ipse  aoo 
pecoesy  aiiis  peccare  videaris  ;  ut  exemplo  sis  mise- 
fis,  qui  nomiiiis  tui  aucioritaie  deliuquant?  Tu  quo- 
que  virgo,  vel  vidua,  cur  lam  lougu  bermone  viri 
retmeris  ?  cur  cum  solo  relicia  nou  meluis?  Saltem 
alvi  te,  et  vessica»  cogal  neeessiUs,  ut  eteas  foras,  ut 
deseras  in  hac  re  euin,  cum  quo  licentius,  quum  cum 

4a)  Itenun  VlctoriusadditMeter. 

(^)  Eadeui  edit.  et  Viciorius  mblitem ;  bod  satis  beoe  , 
et  renileotibus  Mss.  Yirgilius  iEneid.  VI.  gemuU  tub  poti- 
dere  cwnba  sutiiis,  elc. 

(c)  Marlianaeiis  cum  Erasmo,  eis,  quasi  non  aoiea  Yicto- 
rius  r&>cri|>sisset  ei,  id  esl  mulieri,  cujus  supra  iiuprubat 
socieuiem.  Mox  eUam  erat ,  post  ea  desideratus  sisy  (|u  e 
cuhereoter  ex  Veronensi  majori  Ms.  et  Victorio  emeuu  • 
vimusy  poatea  detideraturus  tit. 


EPISTOLA  CXXVUf.  |098 

germano  :  muko  iiiveiccundius ,  quam  com  roariio 


egisti.  Sed  de  Scripturis  aanciis  aliquid  interrogas  :. 
Inierroga  publice;  audianl  pedisseqiis,  audient  co-. 
mpdn  964  I"®*  ^^^  ^^^  manife^lur^  iux  esl, 
(Epket,  5. 15).  BONOS  ssiuio  secreta  non  quaerityquin 
potius  delectaiur  laudidus  suls  ei  leslimoniopbirimo* 
ritm.  Magisier  egregiiis  contemnit  viros,  despicii 
frirtreSf  et  in  unius  muHerculne  secreta  eruditioue 
dcsudat. 

3.  Dectinavi  panimper  de  mea  dlspulatione^allo* 
rum  occasione ;  et  dum  infantem  Pacatidam  iiisiituo, 
inio  et  nutrio,  multarum  subito  mibi  male  pacai:irum 
bella  suscepi.  Revertar  ad  propositum  :  Sexus  (emi- 
Mus  suo  jungalor  sexiii :  nesciat,  imo  limeai  c«m  ^ 
pueris  ludere.  NiiHum  impndicum  verbum  noverit; 
ei  si  forte  in  lumuliu  familim  discurreniis  aliquid 
aiidiat,  iioii  intelligat.  Matris  miiuni  pro  verbis  ac 
monitis,  ei  pro  imperio  habeai.  Amei  iit  pareniem, 
subjictaCur  ut  dominae,  timeat  ut  magistram.  Cum 
autem  vii^gunculam  rudem  et  edeniulam,  sc|iiimu8 
aelatis  annus  exceperit,  ei  ceperit  eruheH^e ,  scire 
quid  laceat,  dubitare  quid  dicat :  discat  (d)  mcmoriv 
ter  Psalierium,  et  usque  ad  annos  puberutis,  libnis 
Salomonis  :  Evangelia,  Apostolos ,  et  Propbeias  sui 
cordis  tbesaurum  faciat.  Nec  liberius  procedat  ad 
publieum,  nec  semper  ecclesiarum  quaerat  celebrita- 
tem.  In  cubiculo  suo  ioias  delicias  liabeat.  Nunquam 
juvenculos,  uunquam  cincinnatos  videat,  vocis  duU 
cedines  per  aurero  aoimain  vulneranies,  pueJlariim- 
que  lascivia  repellaniur.  Quxquaiito  licentiusadeunt, 
tanto  diflicilius  evilaniur  :  ei  quod  didiceriinl,  secre  ^ 
to  docent,  inclusamque  Daiiaen  vulgi  sermonibiis 
violant.  Slt  ei  magislra  c»mes,  pxd;igoga  cu^ios :  noA 
niullo  vino  dedila  :  non,  jiixla  Apostolum,  oiiosa  at- 
que  verbosa;  sed  sobria,  gruvis,  lauilica,  et  ea  tan- 
tum  loquenSt  qiia;  animuin  piiellarem  ad  virtuieiii 
iustiiuant.  Ut  enim  aqua  in  areola  digitum  scquiiiir 
priccedeiitero,  iu  »M  moliis,  et  ienera  in  utramqne 
partem  iexibilis  est,  ei  quocumque  duxeris»  irabiinr. 
Soletti  lascivi  ei  compiuli  juvenes  (1)  blandimcniis « 
affabilitale,  mumisculis,  adiium  slbi  per  nutrices  aut 
aliimnasquaerere ;  et  cum  clemeaier  iiitraveriiiL,  de 
scintillis  inceodia  concitarey  paolatiroque  itrofice- 
re  865  ^^  impudenliaro  :  et  nequaquam  p<is  e 
prdhiberi,  iUo  in  se  versicuio  oomproiiailo :  .^^re 
reprehendat «  quod  mmt  eoneueuere.  Pndei  4icere  : 
et  tamen  dicendum  esi :  Nobilcs  feroiuae ,  (i)  qii:e 
nobiliores  babucre  negleciui  procos,  vili<<sima»  condi- 
tiouis  bominibus,  et  servulis  cojmkiufur;  ac  sub 
nomine  religiouis,  et  umbra  conltiieniix  ,  intcrdum 
deserunt  viros ,  Uelenae  sequuntur  Alcxandros,  iiec 
Menelaos  perlimescunt.  Videntiir  lia*c,  plaguntnr, 
et  non  vindicaiitur  :  quia  mullitudo  |>eccaniiuiu 
peccandi  licentiam  subministrai. 


I  Paria  habet  in  sequeoii  epist.  (30.  ad  Demetrlad. 

(1)  Al.  comatuHs^  ut  et  roox  libri  alii,  bUmdimemi^  alfa- 
„„Jtem^  mumuctms  adiium^  eic. 

(2)  Qiiidam  Mss.  NiMles  fenums  mMUores  haMturw  prih 
coSf  m  qpibus  paulo  tnira  nec  parlicuia  ame  Menelaos  noni' 
babetur. 


1099  5ANCTI  inEKONTMI 

4.  Proh  nefUyOrbis  lemrom  ruil,  in  nobis  pec- 

caia  non  ruant.  Urto  inclyia  el  Roroani  imperii  capnt, 

nno  hansia  esl  litcendio.  Nuil:i  esl  regio,  quac  non 

eioles  Romnnos  balicat.  In  clneres  »c  faTilias  sacras 

quomlAm  Eccicsiae  eoncidenitit,  ei  lamen  siudemus 

avariil».  (a)  YmMos  Q04si  altera  die  moriiuri ,  et 

aMliflcamus  qunst  seinperin  hoc  sneculo  ▼ictnri.  Auro 

parletes,  auro  laquearia,  atiro  fulgetit  oipila  columna  • 

nmi,  et  nudus  atqne  esuriens  ante  fores  nostras  Chri- 

slns  In  panpere  inoriiur.  Ijegiinus  Aaron  Ponliflcem 

isae  obviam  fiirenlilius  flammis,  et  acretiso  thurtbulo, 

Del  ir.im  cohibiilsse  ( Num,  16 ).  Sictii  inter  mortem, 

el  Tilam  Sacerdos  m.ignus,  nec  ulira  Tesligia  ejiis 

Ignis  proccdere  aiisus  esi.  Moysi  loquitiir  Deus  :  Dt* 

mU$  mey  et  dtUho  popuiuiu  istum  ( Exod.  5i.  10 ). 

Quando  dicil  :  dimUie  me,  ostendit  se  leiieri  posse , 

ne  faciat  quml  niiiiains  est,  Dei  eiiiin  poteniiani  Mrvi 

preces  Inipedicbant.  Quis  pulas  illo  sub  cceio  esl,  qni 

iMinc  irae  Dei  possit  oecnrrere?  qui  oiiviare  flammis? 

et  com  Apostolo  dicere ,  Optabam  ego  anaihema  es$e 

yro  firalribu$  mfii  ( Hom,  9.  5)  ?  PercuDt  cum  pasUiri- 

Inis  greges«  quia  sicut  popubis,  sic  Sacerdos.  lioys(*s 

compassionis  loqiiebatur  affi^ctu  :  Si  dimttis  populo 

Imle,  dimitte :  tin  autem,  deie  tiie  de  Hbro  iuo  {Exod,  52. 

51.  5%).  Vult  pcrire  cuin  pcreuntibus,  nec  propria 

ftalnle  contentus  est.  Gioria  qitipi»e  regiSy  muilitndo 

pupHti  ( IVot^.  14 ).  Hts  Pac:itula  noslra  nata  est  lcin- 

piiribus.  Iiilcr  lt.Tc  creput*dia  primam  carpitxiaiein, 

aiite  lacryiiiiis  scitura ,  qiiani  risum  ;  priiis  fletnni 

908    sciisiira,  quam  gauctum.  Necdum  introitus, 

jain  eiitus.  Talein  seiniier  piiiet  fuisse  mundum.  Ni*« 

sclat  pr.i'tcrita ,  fitgiat  prasscniia,  futura  desidereu 

H:i;c  ut  iiimiiltoario  scnnone  dictarem,  et  posi  nei  es 

amtconiiii,  liiciiiuiqiic  perpeiiiom,  infanti  scnex  Inni^o 

poslliminio  scriberein,  tua,  Gaudenli  frater,  impulit 

carilas  :  in^luique  parum,  qiiam  nihil  otunino  po- 

srciiti  d:ire  :  quia  in  allero  vohintas  oppressa  luclu , 

4n  altcro  amicitiae  dissiinnlatlo  est. 

EPISTOLA  CXXIX  {b). 

AD  PARDATIOll  (^). 

J)e  Terra  promsvoms. 

Terram  prowlsiionti  noit  eam  esse^  quam  Judwi  posM- 
derunt  :  sed  aiiam  -ccsiestem  iutelUgeudam ,  terram 
nempe  muentium^  nntibus  in  Etangelio  reffromissam» 
NequeaHam  eamtan  miseriarum  et  eetema:  eaptmla" 
tis  Judteorum  esse^  qumn  snnguis  Cfiristi  efusus,  et 
execrabiie  fociitMS,  quo  moetemipsi  inferre  non  limue' 
runt. 
1.  Qn.neris  Dardane,  -{Ihristianorom  nobllissiine , 

et  (d)  nobilium  cliristianissitne,  quse  sit  lerra  repro- 


1100 
niissionis,  quam  ltid.«i  redeunles  ei  iEgypto  posse- 
deriimy-cum  a  majorilms  eonim  jam  ftterit  ante  pos^ 
scssa,  ic  prohide  non  sH  promissa,  sed  Teddita }  Hii 
enim  verbis  oteris  in  'calce  epistol»  tu«.  Qood  iDtei^ 
rogans,  videris  illud  sentire,  quod  plurimis  nostro-  * 
rum  placet,  altam  repromissionis  lerram  esse  qu»- 
rendam,  de  qua  et  David  loqoilur  in  psalmo :  Credo 
viderebona  Dommi^  in  terra  mentimm  {PsaL  Sfl.  15). 
Et  Domiuus  in  Evangelio  :  Beati  mHes ,  quonittm  ipti 
posmdebunt  ierram  { Matth.  5. 4  ).  Ulique  David  qiiando 
hxGCaAtabat  in spiritn, ln  lerra  repromissiOBis  erai» 
el  non  solnm  in  Judaso  ftnlbns  morabatur,  sed  mul- 
tamm  in  eircuitu  nationum  vicior  extiierat ,  qu«  a 
torreiite  ifigypti,  qui  est  Rhinocorurac,  iisque  ad 
Euphratem  fluvlum  lendebantur;  dicens  in  allo  loco  : 
In  idumeeam  extendam  eaiceamentum  987  nieinii ; 
nnhi  aiiemgeniB  (e)  sertient  (  Psai.  59.  49 ).  Quomodo 
ergo  80  credebat  accipere ,  quod  Jatn  vicloria  possi* 
dctiat  ?  Et  ne  forsilan  iegenlibns  Juda*is  aniliiguifm 
dereiinqiiat,  qu«  sit  illa  lerra,  quam  videre  ciipiebat, 
ipso  seniione  demonstral»  dicens  :  Credo  videre  bona 
Dominif  in  terra  meenUum.  Ergo  terra  Judxa",  qu» 
ditimiis  lllins  erai,  non  est  lerra  viventinro,  id  est 
Abraham,  baac,  et  Jacob»  de  quibus  Dombms  hi  quae- 
stioiic  Kesurrectionis  dicit :  Non  est  Oeus  martuorum^ 
sed  tiventium  (  Matih.  29.  52) :  verum  tenra  et  f^io 
mortuorum ,  de  qnibiis  loquitur  Ezechiel  :  Antma 
quee  peccaverit^  ipsa  morietur  { E*eeh,  18.4).  Et :  Non 
mortui  iaudobunt  le  Dondne^  sed  nos  qui  vieimus 
{D  {Psai.  115, 47.  ei  18) :  quiet  in  resurrectione 
occursuri  suirt  Domitio  Salvatori ,  dicenie  Apostolo : 
Moc  enim  dico  vobis  in  termone  Domim^  qumiiam  nas  qui 
vivimus,  qui  reiinqHimur  in  adventum  Doim*m,  roii  prtB- 
veniemus  eos  qui  {g)  dormiunt  (1.  Thess.  4«  14) :  de 
qiiibus  et  Jereiiiias  loquitur  :  Bereiinquentes  <e,  tii|wr 
terram  scribentur  { Jer.  17.  15).  Quodque  Oavid  pro« 
tnillii  :  Credo  videre  bona  Domini ,  ad  spiriialem  nos 
perspicue  traliU'  inielligentiam.  Qh»  enim  IxHia  rei 
alia  ret|uirebat,  aut  quo  iudigebai,  qni  tatit»  polenti» 
fuit,  ut  pariis  per  illum  optbus ,  Saloroon  filius  ejus  ) 
(  quo  nullus  in  orbe  ierrantm  ditior  fuit )  contenlus 
essei?  Sed  in  terra  viveoiium  bona  iita  qiiaerebai, 
quae  iicc  oculus  vidit ,  nec  auris  aiidivit ,  nec  in  cor 
bomniis  ascenderunl,  qti»  |jrii«pnravit  Deus  diligcnli- 
bus  sc.  Qiiod  aatcni  in  Evangelio  dioltur :  BeaU  mitet, 
quofuam  ipti  possidebunt  terram  { Matlh.  5.  4 ) ;  Juxia 
lilleram  sibi  videtur  esse  contrariiim.  Non  eoim  lerra! 
possessio  mansuctoiuin  esi  ct  mitimn,  qui  sa*pe etiain 
a  paroiitibits  dcrelicta  perdunt  propier  inansuetudi- 
nem  :  sed  viromm  fortium  et  violeniorum ,  qui  sunt 


(a)  Perquam  siiDiU  scnieDlia  dictum  de  Megareosibos 
ifadit  epist.  Ii5.  ad  Agerucbiam  nuro.  15.  quod  aedfficarent 
quasi  semper  vleturi,  vivereni  quasi  aliera  dle  iuurHuri. 
Simild  qirio  eiiam  invenias  io  Luciani  quodam  epigramnuile, 
quod  i|  se  eliam  es  Socraie  hausit. 

lb\  M.  Ii9.  scripta  circa  amtum  414. 

(c)  Hic  est  CLAVDIANVS  POSTVMVS  DARDANYS 
V,  INL.  ET  PATRICL«  DIGNITATIS,  ut  velus  Inscri- 
|4io  bal)et,  quam  proferunt  Sirmondus  et  Gotbofredus. 

(d)  Duo  bxc  Tcrba^ notilium  diristianis^ime,  vetustssi- 


mus  Regia»  cnd.  215.  non  babet;  sunt  Umen  ex  Hieronymi 
iugeoio,  qui  et  Pammadiium  ita  compellai  episi.  61 .  Cliri- 
siiaiiorom  nobiiissimum,  et  nobiliuro  cbristianissimum.  Nec 
nioramur,  quod  e  cootrario  Sidonius  ApoUioaris  lib.  5. 
Epist.  9.  bunc  Dardanum  nequissunum  hominem  fiicit,  in 
quo  alii  omnia  simul  crinma  execrarentur. 

[e]  lUiid  terricnt  neque  fontibus  Uel)raM>  et  GraMo  re- 
spoodel,  neqiie  in  vclen  ulla  Lalina  versioue  mveuimiis. 
lid.  Episi.  106.  ad  Sunniam  et  Fretelam  n.  69.  Forle  ii^ 
aliquo  Graeco  exemplari  olim  erat«icmT(««vw  pro  mcctiT««ni. 

(f)  Addunt  Erasni.  et  Viclor.  beneMmut  Dondno^  qu» 
Mss.  libri  non  agnoscunt.  Hox  sumus  pro  ttmt. 

07)  Editi,  et  qiiidam  Hss.  donitiermU. 


KWI  EPISTOLA 

ad  bella  prompUsskni*  Demqtie  cl  iii  |»kiIiiiu  qjuadra- 
l^imo  quarto»  qui  sub  nomine  9alom<mis  ad  Chrisli 
Eccleaiaeqae  ejus  sacrameiiuim  refcrtur ,  seiibiliir  : 
Accingere  qUidio  tuo  $uper  femur  iuum^  PoleHtUtime. 
Spede  iua  ei  deeore  Hio,  iniende^  ei  fwosperere «  ei 
reynu.  Propler  maiuuetudinem  eiju$liiium  ei  periiaiem^ 
ei  deducei  U  mirabHiier  dexiera  iuu.  808  ^**^  ^ 
qui  ei  in  alio  psaimo  loquelMUir :  Uemento^  Domine^ 
Datidf  el  omuii  maniueiudim»  eju$  (P«aM31.l)« 
£t  tCerum  :  Aeeumens  maneuelo^  Dominue  ( P$al.  446. 
t>).  Et  aperlius  in  Evaiigelio  :  Di$eiie  a  me,  qma 
hMmilie  $um,  ei  maneueiue  eorde  {Muiih,  II.  ^). 
In  cujus  typum  el  lloyses  omiiiiuii  hominum, 
qui  erant  super  terraui,  ikiaiiaueiisaimus  scribitur 
( iVfim.  iS.  3>. 

2.  Haec  est,  ot  dixiiiiiis.  terra  \ivemiuro,  in  qiia 
8»iictis  Yiris  mqiie  maiiSuHis  boiia  Domini  pnrparan* 
lur  ;  qu«  aiite  adveitium  in  cariie  Domini  Salvalorfs, 
liec  Ahpaham,  nec  Isaac,  nec  Jacob,  uec  Prophet», 
«i  alii  justi  viri  conseqiii  potueruul.  Denique  et 
Abrahain ,  licet  diversis  locis,  cuni  Lazaro  videtor 
apud  inreros  (Lue,  16) :  et  Jacob  vir  justos  dicit : 
LHgen$  ei  gemeiu  deteendam  ad  Infernum  (  Gen.  37« 
35).  Sanguis  Coristi  ,  davis  pAradisi  est,dicenti8 
ad  latronetn  -.  Hodie  mecum  eri$  in  paradi$o  ( Luc,  23. 
43 ).  Istii  est,  ul  dixiinus,  tcrra  viveiitiuin,  terra  divi* 
liarum  ei  bonorum  Dei  (a),  quam  primos  Adam  per- 
didit,  et  secuudus  Adam  iiivenit :  imo  ab  illo  perdi- 
lam  jste  restituii,dicente  Aiiostolo  :  Regtmiimor$ab 
Adam  ueque  ad  Moy$en  (sob  cujus  persona  lex  intel- 
ligitur )  jii  mnulUudinem  pramrieaiiome  Adam,  qm  e$t 
forma  futwri  (liom.  5.  14).  Volumus  scire  manire- 
sttus,  qoae  sit  h.TC  terra,  legamos  in  Malachia  :  Beaioe 
vo$  dicent  omnee^  dicii  Dmninu$  :  quoniam  eriii$  90$  (b) 
in  terra  voluniaria  {Maiach.  5.  12)  fal.  volHpiaria], 
qua^aigiiifiGaniius  Grxce  appeUatur  e^Xnrit,  quam  vel 
Sancti  desideranl,  vei  qu£  placeat  Deo.  kaias  quoi- 
que  III  ha!C  vcrba  coiisentit,  diceiis  :  Ki  erii  wr  abe- 
conden$  $ermone$  $uo$,  ei  apparebii  in  ierra  Sion,  $icui 
liumu$  glorio$u$  in  terra  $itienli  (l$ai,  52. 2.  $ee,  LXX). 
Qua  est  UTra  Sion,  iu  qiia  apparebit  fluviiis  gioriosus? 
illa  videlicei,  de  qua  idem  David  in  allo  psalino  ca- 
iiit :  Glorioea  dicla  $unt  de  le,  citiiae  Dei.  El  iterum  : 
Diligit  Dominue  poria$  Sion,  $uper  omnia  iubernacuia 
Jacob  (P$ttl.  86.  5).  Numqoid  isus  porlas  diligit 
Deiis,  qiias  videnms  in  cineres  et  faviHas  esse  roii- 
ver^ias  ?  Non  dico  prudentibus,  sed  iie  siuliis  quidom 
hoc  persuaderi  potest.  Ego  arbiiror  et  illud,  quod  in 
aexagesimo  qiiarto  Psalmo  legimos  :  Vi$iia$ti  ierram, 
ei  inebria$li  eam  :  multiptieaeti  locnpteiare  illam,  F/«- 
vitt$  868  ^^ repktu$ e$i aqui$  :  para$ti etbumilto' 
rum,  quoniam  $ie  e$t  prteparatio  «t|ics  ;  $nIco$  eju$  in- 
ebria^  muttiptica  genimina  ittiue  :  in  $lillicidii$  eiu$  toh 
iabiiur  germinan$;  huic  sensur  conveu>re.  Illa  enim 
terra  quotidie  visit.ilur  a  Deo,  ct  inebriatur,  cunciis- 
que  pleiia  est  diviiiis.  De  hac  fluvius  egrediior  Dvi, 

(a)  Vartiansus,  quaprimm  Adam,  ct  mox  imo  perdUa. 
.refereDS  ad  6orta,  non  ad  f erran. 

%  Graecus  autem  Malacliiae  textus,  ant  Hd^rseas  non 
nsbeot  ui  ierra^  sed  terra  siinpliciter  in  -tiu. 


CXXIX. 


il(» 


de  quo  scriptmn  est :  Ftunmm  impeiu$  teHipcai  de^ 
iai*'m  Dei  (P$at.  45.  5) ;  qui  et  in  descriptione  lempU 
Ezechiel  mysilco  sermone  narrator  ( Ezech.  47 ) :  in 
citjiis  ripis  arbores  siint,  ex  otraque  parte  per  siiigo- 
lus  meiises  iiovis  frugibus  abondanies.  De  qua  terra 
et  in  Proverbiis  vir  scripsit  sapientissimus :  Qw*  ope- 
ralur  terram  stiaiti,  implebitur  panibu»  (Prov.  12. 11)* 
Qiiod  si  de  h:ic  lerra^uam  cernimos ,  et  quas  magis  a 
peccatoribus  possidoitir,  de  qua  scriplum  MiMatedicia 
lerra  in  operibue  tui$  (Gen.  .5. 17 ),  aliqois  iuielligpu- 
duni  puiat;  respondeatqoouiodopossilhxcsiareseu- 
lentia  :  Qui  operatur  terram  $uam  impiebitur  panibu$. 
Qoaiiti  enim  operaiitor  terrani,  et  exercent  vonierc: 
et  lamen  multis  iinpedientibus  cuusis ,  egesLite  coufi- 
ciuutur  et  peuuria?  Std  considerandum,  Scriptura 
quid  dicil :  Qui  operatur  terram  ttfnm,  qiuc  pruprie 
juris  sui.  esl,  de  qiia  nunquam  ejici  potcst :  siM^uudiiiu 
quem  sensum  et  iliud  scriptum  est :  Redemptio  auimm 
viri ,  propriw  divitiw  (Prov.  15.  8).  Et  hoc  secuiiduin 
litteram  seutiri  iion  poiest.  Quanti  eniiu  alienis  aiui- 
corumque  redimuntur  pecuniis?  Hujiis  terrae  culiores 
et  agricolx,  Apostoli  suiit,  quibiis  dicitur  :  Yo$  e$ii$ 
eatierrm  (Mattli.  5. 13).  Et  in  alio  foco  :  Inpatieutia 
ve$tra,  po$$idebi{i$  anima$  ve$tra$  (Luc.  2LI.  19>:  qiio- 
riim  uniis,  vas  eiectionis, coiilidcMUi.ssune  loqiiebatur? 
Dei  enim  cooperatore$  ^umus^  Dei  agricuttura,  Dei  esdi- 
ficatio  e$ti$  (1.  Cor.  3.  9);.cl  luulu  alia  ,  quai  idcirco 
110(1  replico,  ne  seiisuni  videar  iegeniis  obiundere,  ct 
memoriac  iliius  diClidere. 

3  lllud  quoque  sollicila  mente  tractemos»  et  Scri- 
pturarum  iios  doceat  auc^ritas,  sancios  Iiujus  terrx, 
qiiatu  Judjei  teri*ain  repromissionis  autumant,  iiou 
liabiiatores  csse,  sed  accolas  aiqiie  peregrinos.  Kx 
jli^ti  viri  [lersoiui  lcgiiniis  :  Advena  enm  ego  et  peregri" 
mu^  $ieut  omne$  paire$  mei  (  P$at.  38.  13).  Qui  cuui 
diu  in  teme  hujiis  tencbris  versaretur,  flebililer  inge- 
miscit  et  dicil,  tleu  me,  qnia  peregrinatio.mea  proton  ■ 
gata  eil,  Imbitavi  cum  870  habHantibu$  tedar,  (c) 
muUum  incota  fuit  anima  mea  (,V$at.  119.  5).  Ubicuni- 
qiie  auiem  habiiator  ternr  tegitur,  et  priora,  el  media, 
et  exireroa  traclemus,  ci  liquido  SiTipturaniin  pote- 
ril  regula  comprobari,  seiiiper  h.nbiiatores  lerr.x  pec- 
catores  ap|)eUari :  de  qoibiis  iii  Apocalypsi  Joanuis 
illud  eiemphiin  e.st :  Vie  habitatoribue  ierree  (  Apoc^ 
8.  13)*  Ahraliam  ad  queui  priinnm  facta  estrepro^ 
missio,  dicente  Domiiio  ;  Tibi  dabo  terram  hanc  et  sc- 
mini  iuo  (Gen.  li.  7),  juila  Stephani  primi  in.Chrii»lo 
marlyris  coiiciouem ,  ne  vesti</iuni  qoidem  pedis  hu- 
jus  lerrac  diciiur  accepissc.  lu  eniiii  scriptum  est  : 
Tune  egre$$u$  de  terra  Lhatdworum  hakiUml  in  Carran  : 
et  inde ,  po$tquam  moriuu$  est  pater  eju$ ,  migravU  in 
terrmn,  in  qua  vo$  nunc  habiiaii$  :  oi-non  dedU  ei  po$- 
$e$$ionem^  ne  veitigium  qnidetn  pedt$ ,  quam  repromitii 
dare  ei  in  peeeeeehnem ,  ei  $emini  eju$  po$i  eum  (Aci. 
7.  4.  ei  $eqq.).  Ac  ne  forsitau  lecioris  tiicitn  cogiiatio 
tvahai  eom  ad  illain  inleiligeniianH  ut  qiiod  iion  ett 

(c)TeUisliorem  lectionem  eithlbet  KegtnsE;  Ifs  peregri^ 
naiio  mea  tonqe  f.irta  esL  cui  ffre  concinit  AuguslHiiis,  (lui 
legit  Umgiiupui  fticta  c$t,  inin  Virfgata,  fureto  fuU,  eiim 
i^icusis  autea  et  |.leri:iqtie  Mss. 


§m 


SANGTI  IIIEftONTlH 


IIM 


daiuni  parenCi ,  reddatur  posteris,  vas  eleettonts  lo- 
qttitur  ad  liebrasos  :  Fideqm  vocalur  Abraham^  chedi- 
vk  eqredi  in  hcum,  quem  aeeepturut  erat  in  potMMto- 
nem :  et  e§reuu$  eir,  neiciens  quo  iret.  Fide  peregrina 
iu»  eU  in  terra  repromtiiom$ ,  qtMii  in  atiena  :  in 
tabernaeuHs  halriiam  eum  I$aae  et  Jacob,  et  eoharedi' 
bui  ejuidem  promiaionii  :  exipectanl  enim  fundamen- 
twn  kabentem  ehritatem  ,  cujui  arlifex  et  creator  Dem 
eit  (Mebr.  if.  8^  et  eeqq.).  El  ilerum  cum  de  Abel  et 
Enocb,  et  Noe,  Sarac^ue  dixissei,  iniulil :  Juxta  fidem 
mortui  euni  hi  omnei^  non  acceptii  repronnmombui^ 
$ed  procul  eai  mdenta  et  iatutantei  et  confiienlei^  qma 
perefrini  ei  advenm  erant  iuper  ierram.  Qui  enim  heee 
toquunlwr,  oHenduni  quod  qutrrant  pntriam  :  et  iiqui- 
dem  UHui  reeordabantur^  de  qua  egreui  erant,  habebani 
iempui ,  ui  reverterentwr :  nune  eero  meliorem  daide" 
foftl,  idea  ecileitem  {Ibid.  13.  et  uqq.).  Multisqiie  in 
inedio  Sanciis  comraemoratis ,  ad  exlremuin  intulit, 
Ei  hi  omnei  teitimomum  habentei  in  fide,  non  aecepe- 
runi  repromiaionem,  Deo  de  nobis  meliui  quid  provt- 
deule^  ne  mne  nobii  perfecli  fiereiH  (tbid.  49.  ef  ieqq.). 
Accetiimui  enim  ad  montem  Ston  et  civitatem  Dei  men- 
iit,  Jeruialem  ccelestem,  (a)  ei  muUa  miiUa  angelorum 
iolemnitatii^  et  Eccledam  primitiwrum,  qui  icripti  sunt 
in  cesHi  (Hebr.  12.  22.  25).  Nec  me  fiigK,  quod  perfl- 
dia  Judxoritm  haec  lesiimonia  non  susciptai ,  971 
qus  ttiique  Yetcris  Teslamenii  aucloriiate  flrniaia 
suDl.  Illud  nosiris  dieenduin  esl ,  bane  epislolam  qiiae 
inscribiiur  ad  Helirxos ,  (b)  non  solum  ab  ecelesiis 
Orleniis ,  sed  ab  omnibus  reiro  ecdesiasiieis  Grarci 
sennonis  scriploribus,  quasi  Pauli  aposioli  suscipi , 
lieel  pieriqne  eam  vel  Barnabae,  vel  Clementis  arbi  • 
trenlur;  einibil  baere8se,cujussil,cum  eccleslaslici 
\iri  sit,  ei  quotidie  eeciesiaruro  lectione  celebreliir. 
Quod  si  eam  Laiinorum  consueludo  non  recip^t  inier 
Scripitiras  canonicas ;  nec  Grxcorum  qtiidem  eccle-  . 
six  Apocalypsin  Joannis  eadem  libertate  sueeipiunt ; 
et  tamen  nos  ulramque  suscipiinus,  nequaquam  btijtis 
temporis  consuetudinem ,  sed  veterum  scriptorum 
auctoritatcm  sequenles ,  qui  plerumque  ulriusque 
aDutuntur  tesliiMoiiiis,  iion  ui  iiiterdMm  de  apocry- 
pbis  faccre  sokiit,  qtiippe  qui  et  genlilium  liueranuii 


[a]  Ad  buuc  modum  fere  omnes  Hss.  codices  legere 
fsiietur  etiaiu  Maniaoxus.  tamelsi  eorum  sequi  fidem  uo- 
luerit,  sed  cum  vulgalio  tegerit,  ei  muUorum  milUum  on- 
gelorum  frequeniiam.  Kobis  a  nosiris  non  Ucet  abscedere , 
eoque  mtaus,  quod  ex  veteri  iQieruretaltone  Lalina  islbaec 
recitaulur,  et  pressius  adhaerent  Grxeo  textni,  MfonkniMvn 

(b)  Victorius  Eccleiiis,  el  Grcecij  etc.  cuin  paulo  posl  at- 
queailbi  fateatur  Hieronymusjamdiu  alatinis  ecclesiis, 
e.i  uraicipue  romana  ioter  canoaicas  non  fuisse  receptaro. 
lu  fsai.  1.  3.  EamiMtim  comueludo  nonrecipU,  et  in  Catal. 
i:i  Cajo,  apud  Ronuam  unme  hodie  quasi  Pouli  aposioU  wm 
ikobelur.  Simiiia  babeiad  c.8.  Zachartae  et  in  Matln.  c  26.  et 
euislobi  ad  Evangel.  et  alia  ad  Pauiinum.  Non  immulamus 
Mariianflei  leciionem ,  cui  &vent  nonnulii  eodices  nostri , 
Ecctetiaeticii  absque  et  copida ;  ijenecnie  taniefl  booa  est , 
quam  alii  el  quidem  vetustiores  pr;A:ferunt  reiro  EccksUe 
Grasci  sermomty  e  quihiis  pauci  relro  vocem  omittunt.  Cae- 
terum  vid.  Augusl.  de  Civit.  Dei  L  16.  et  de  Doclrina 
Ctiristiaaa  1. 2.  c.  8.  namoperam  fere  luderemussi  Grscos 
Patres,  qui  ex  ea  recilaiii  testiuKnia,  heicde  nomine  tan- 
tuui  addiiocroiiiub.  Unus  |  ro  cuiiciis  Tlieodorelus  coiistdi 
poterit  in  Pr»fal.  aU  banc  ipsuin  J£|  islolaui. 


raro  titanrur  eiempiis,  sed  quasi  canonicis  et  eccle« 
aiasticia. 

4.  (c)  Reapondeant  mlbl  qui  hane  terram  (quai 
nwic  nobis  Chrlsti  passione  et  resurreeiione ,  temr 
repromisaioiiis  dfecta  est)  possessam  pntant  a  popnlo 
Itidaeonrai,  postquam  reveraus  esi  ei  iEgypto,  qoafr 
inm  possederit;  mique  a  Obu  usque  Bersabee ,  qua» 
▼ix  ceiitum  sexaginia  miHiam  in  longum  spaiio  tendi» 
tur.  Neque  enim  David  et  Salomon  poientissimos  re* 
ges,  exceptis  (d)  iis  quos  post  vietoriam  iii  amicitiaro  re- 
ceperunt,  plu»  tenuisse  Scriplera  le&tatur  (2»^^^.  i7>. 
Et  boc  dioo,nt  taceam  quinque  PalestiM  cWiUteSy 
S7S  Cazaro,  Ascalonem ,  Geth»  Accaron,  et  Azo^ 
tum :  idumaeos  quoqne  (1)  a  meridiana  plaga  vix  (<> 
septuaglnta  qoinqoe  millibos  ab  Jerosolyma  separa- 
los,  Arabas  et  Agarenos,  quos  nonc  Sarracenos  vo- 
cant,  in  vieini»  arbis  Jernsalem.  Pudel  dlcere  latku» 
dinem  terrae  repromitsionis ,  ne  ethnicls  occasionem 
bkspbemandi  dedisse  videamnr.  Ab  Joppe  usque  ad 
vieulum  nostrum  Beibteem,  qoadraginia  sex  mlllia 
sonl,cui  snccedit  vastissuiia  atdilodo,  piena  fereciuoi 
barbaronim  de  quibas  dicilur ,  Comn  fdeiem(f)  om- 
niumfratrum  iuorum  habilabii  (Gen.  16. 12);  et  quo» 
rum  facit  Poeta  eloquentissimus  mentionem.  Lateque 
tagantei  Barcen ,  a  Barca  eppide ,  qiiod  in  solitudine 
sitiim  esi ;  quos  nonc  corruplo  sennone ,  Afri  Bari- 
eianos  vocant.  HI  sunt  qni  pro  locorum  qualilatibus , 
diversis  Beminibus  appellamur ;  el  a  Maiirilania  per 
Afrieam  ei  iEgyplom,  Palaeslinamqtie  et  Phcsnicem ,. 
Cceb^n  Syriam  ct  Osrhoheiiem,  Mesopotamiam»  atque 
rersideiu  lendnnt  ad  Indiam.  Il;ec  est ,  Jud:i»e,  tua- 
riiin  loiigiiodo  et  latiiodo  lcrrafuin ;  in  his  gloriaris, 
super  his  le  per  diversas  provineias  ignorantibus  ja- 
cHlas. 

Ad  populum  phalerai,  ego  le  intui  ei  in  cuie  novi. 
(Persh  Satyr.  5). 

5.  (g)  Qiiod  si  objeccris  terrnm  repromissionisdic^ 
qtias  iii  Nutnerorttin  vnlu.nine  ceiitiMelur  (Cap.  34) , 


(c)  EHcherius  ei>iscQ4>nsin  qi.atfam  ad  Faustum  episiohi 
at>iid  Labeuin  ia  nuva  Bibliolheca  Mss.  1. 1.  p.  705.  t  Igiiur 
longitudo  sive  niain  laiiiuiio  Jiid»ae  qiianta  slt  S.  Hieroiiy- 
rous  delerminavit  ia  quadani  e|>isiok)  ad  Dardanum.  Ex 
qno  nos  hDic  0|»eri,  quae  necessaria  Tidebantur  excerpsi- 
mus,  hi(iua  adversos  Jiidaeos  de  ierra  rc|)roniissionis  disse- 
rens,  etiam  addidit  haec.  Rcspondeani  mihi,  qui  lianc  ter- 
rain,  »  elc.  per  ioium  istud  ac  subsequens  capiiuluro,  quae 
meliart  ex  ODdice  nonnultis  in  locis  legii. 

(d)  £x  Eucherii  episiola,  exceptii  iii  non  hiSy  quae  re- 
clior  videaiur  leciio.  Supra  per  christi  poiiUmem  et  resifr- 
rectUmem. 

(e)  Tum  nostri,  ttmi  Martiaoaei  codicesMss.  fere  habeot 
viginti  quinque  ahJerosotyma  mUlibns,  etc. 

(f)  Vetuseditio,  acReginse  Ms.  liber  frairvm  tuormn 
habiiabii,  Tiun  Viigilii  exemplaria  habeni  (uremei  pro  va- 
gantei.  Hoc  ilem  hemistichio  ulilur  iu  superiori  epistola 
ad  Maroelliottffl  et  Anipsychiam.  Sed  unicaiii  gentero  iam 
late  fuisse  diffusam,  ut  beic  Hier.  Indicai,  Bocharlo  non  esl 
verosimile,  tantumque  vuH,ut  quemadmodum  Marmariea 
hodic  diciiur  deseriiim  Barca,  iia  Barcaeos  olim  eosdem 
fuisse  cum  Libybus  et  Marmaricis,  qui  erant  circa  Cyrenen. 
Apposite  vero  Hieronyinus  notal,  diversis  eoe  iwiuinii)iis 
appeHari  pro  locoruin  qiialltatibus,  quos  occaparptit. 

(g)  Iterum  citaia  Eucherli  epist.  Qi  od  ff  quii  otjexerU^ 
quse  minus  cohaerent  his  qus  infra,  ei  ego  f.Uebor  hax 
IfW. 

(I)  Ducjeus  qd  meridianatn  pbgamrQpmM  cx  aliquot 
libris,  oouciiinitis 


nm 


EPISTOLA  CXXIX. 


ilOO 


m  inerldie  maris  Saliaamni  per  (a)  Sina  ei  Gideft* 
Barnet  usquead  lorreniem  iEfiypti*  qui  juxia  iUiiiio- 
coniram  mari  magno  influil ;  et  973  ^^  oecidenie 
tpeuin  mare,  quod  Palesiinae,  PlKeiiici,  Syri»  Goeies, 
Ciitctfleque  (b)  protenditur ;  ab  aquiloiie  Tauriim  nion*^ 
tein  ei  Zepiiyrium  iisque  Cmaili«  qua*  appcllaiur  Epi- 
pluinia  Syriae;  ad  orientem  vero  per  Aiiliochiam  et 
lactim  Cenerelli ,  quae  nunc  Tyberias  appellaiur,  et 
Jordanem ,  qal  mari  tnfluit  Salinarum ,  quod  nunc 
Mortuum.  dieiiur ;.  irans  Jordanero  aotem  diiarum  et 
BeiDls  Iribuum  possessio  est,  Ruben  el  Gad,  et  dimt- 
diae  tribus  Maunsse.  Ei  ego  faletior  b;3ec  libi  repromis- 
8a ,  noii  tradiu :  si  observasses  mandata  Dei ,  et  iii 
praeeeptis  illius  ambulasses  ;  si  non  pro  omnipoienle 
Deo  coluisses  Beelphegor  et  (c)  Baalim,  Beelzebub  et 
Chamos ;  quos  quia  pnstaiisii  Deo ,  onniia  quae  iibi 
promissa  rueraut ,  perdidisli.  Et  milii  in  Evangelio 
promiuiiniur  regna  ceelorum,  qiio;  instrumeiuum  ve- 
lusouiiiiiionon  nominai.  Sed  si  non  fecero  qux  prae- 
eepla  suni,  nequaquum  eriiculpa  in  promittenie,sed 
in  me  qui  proniissum  aecipere  non  merui.  Ubi  euim 
opiio  proponiiur  ad  cligendum ,  qui  operari  reniiis ,. 
frusira  citpias  quod  promissum  esi.  Lege  libnmi  Jo* 
Mie  el  Judicum,  et  quaniis  possessionum  angiisiiis  sis 
«oarciaius,  inielliges.  Quld  diversarum  urbium  alieni* 
genas  commemorem,  quos  populus  Judoeorum  non 
quivii  expellere  de  urbibus  el  sedibus  suis,  cum  ipsa 
metropolis  iua  prius  Jebus ,  postea  Salem ,  teriio  Je- 
rosolyma,  et  nunc  ifili.iy  Jebusaeos  cxpeUere  non  va- 
luerit;  sed  manserit  cum  ei&in  scandalum  excmpium- 
qpe  vicinorum  :  intantum  ul  ibi  templiim  tuum  con- 
dilum  sit,  ubi  area  Orne  ftierit  Jebusxi,  et  ipsuin 
templum  sepiuaginla  mitlium  (d)  laiomorum,  et  ocio* 
ginta  millium  vectonim,  lioc  esi,  ceiiiuin  quinqunginxa 
inillium,  exceptis  prasposiiis  operuin,  prae  muliiiudine 
habilantlum  tecuin  incircumcisorum,  ab-eibtiicis  ex^ 
trucium  sit. 

6.  Nec  hoo  dico  in  suggillaiionem  terrx  Judaex,. 
nt  baerelicus  sycophania  meniiiur ;  aut  qiio  auferam 
historiae  veritaieiu  ,  quae  fundamentum  est  inielligcii<- 
liae  spiritalis,  sed  ut  deculiam  supercilium  Jiidaeonim, 
qui  syiiagogae  angusilas,  Ecclesiae  laruudiiii  pnrfe- 
runt.  Sl  enim  occideniem  ianiiim  sequuniur  974 
liiteram ,  et  non  spiriium  vivincaiiiem,  oslendani  ier- 
ram  repromissionis  lacte  et  melle  luananiein.  Sin 

(a)  Sic  quidem  editiac  Mss.  atqiie  Eocherius  ipse  legit 
Sma»  Sed  eroendaBdum  cootendit  Relandus  vocein  sina  ^ 
et  subsiilut  Sm,  neo  eoini  Sina  huc  periiuet,  ei  liqueiSiu 
legendiim  esse  ex.Nuin.54.4.£Ko  vero  roalim  sulisUiiien- 
dum  senna  (ico  sina  ex  eodera  Numerorum  loco..  A  meri- 
die  eniin  marissalsissiroi,  vel  salioaruro  per  Seuna  et  C:Mies 
Barne  iransiiur,  eic.  Consuie  map|)aro.  Uicr.  iistiem  verbis 
iu  c.  47.  iiizechielis  hunc  Numerorum  iocum  ex(ilicaiis , 
«  A  solHudine  Sin,  quie  est  juxi^  Edom..^.  per  ascensuin 
Scorpionis,  et  per  SENNA,  et  Cades-Barne....jperveniiur 
usque  ad  torrentcm  iEgypii,.qu^  juxUr  urbem  Ahinocoru- 
rain  roart  influii.  » 

{b)  Bonam  aniea  ediionim  lectionem  depravat  Mariian. 
legeiis  PhfBnicis,  ei  pertenditur,  Resarcitttr  ex  nosu^is  Mss. 
imo  eiiam  ex  Cioniacensi  apud  eumdem,  el  laudata  ad 
Fausiom  episiola. 

(c)  Veierps  ediii  Baal, 

(a)  Numerus  artificum  in  Scriptura  eliam  versionis  llie- 
ron.  poniinr  vice  versa ,  nempe  t  septuagiiila  roilliu  eo- 
rum  qui  onera  porlabant,  ei  ocioginta  millia  laiomonun.  « 


auiein  per  tropob^iain  diclum  puiant  |>ro  rerun» 
oiniiiuiu  abundantia  :  et  ii06  tiirtam  confessiouis 
terraniqiie  viventium  ,  lerriB  veprtum  pnefcreiiius , 
dicenie  Domiiio  ad  Moyscn  de  altjeitione  IsraeiiH  et 
assumpiione  geniiuni ,  IHmiite  me,  ut  deleam  populum 
istum^  et  faciam  te  in  gentem  magnani  (Exod,  52.  lU). 
£i  eodem  Patre  ad  iiHuin ,  Ponula  a  me ,  et  dabo  tibi 
hwreditatem  tuam^  el  pos$ewonem  tuant  terminos  terra: 
(P$al.  2.  &).  Et  apertiiis  per  Lsaiam ,  Parum  tibi  e$t , 
ut  $i$  puer  meu$  ad  $u$citanda$  tribtt$  Jacob ,  et  fece$  , 
vel  reliquiae  Israei  congregandat,  Dedi  te  in  lucem 
cunctit  gentibii$ ,  ut  sis  $alwtor  utiiver$(e  terras  (  /sa. 
.49.  6 ).  Ex  qtio  perspicue  deinonstraiur ,  omnia  ilUus 
popnli  in  unibra  et  lypo ,  et  iiKagiue  praecessisse , 
s(Tipia  autem  esse  pro  iiobis ,  in  quos  lines  s^eculi 
decurrerunt. 

7.  Miilta,  Judsee,  scclcra  commisisti,  cunctis  circa 
te  ser^isti  nationibus.  Ob  quod  facium  ?  utiqiie  propier 
id.iloiairiam.  Gumque  servisses  crebro  ,  misertus  tut 
est  Deos,  et  inisit  Jtidiees  et  salvaiores,  qui  te  de  fa- 
mulatu  Moabilarum  et  Ammonilarum,  Philisttim  quo- 
que  et  diversarum  gcntium  Kberaruiit.  Novissime  sub 
regibits  offcudisti  Deum ,  et  otnttis  tua  provincia , 
gente  (e)  BiiliyliUiica  vasUnte,  deleU  est.  Per  septua« 
ginta  aniio.^  tcmpli  soliiudo  pennausit.  A  Gyro  rege 
Persaram  esi  laxata  captivitas.  Esdras  Iioc  ct  Nehe- 
mias  planissime  refcrunt.  Exstructum  est  templuiii 
8ub  Dario  rege  Persarum  atque  Medorum  a  Zorobabel 
filio  Salathiel ,  et  Jesu  (ilio  Josedec  sacerdote  niagno. 
Qiia}  passi  sitis  a  Medis,  iEgypiiis,  Macedoiiibusque  , 
non  enuniero.  Nec  iibi  adducam  in  inemoriam  Aiitio- 
chum  Epipliancm  crudclissimuni  omnium  tyraiinoruiu, 
nec  Gn.  Pompeium  ,  G  ibiiiium  ,  Scaurum  ,  Varum  , 
Gassiuin  ,  Sosiuniqiie  replicabo  ,  qui  iuts  urbibus  et 
pra^cipHC  Jerosolyinie  insiiliavcre.  Ad  extremum  sub 
Vespasiano  ei  Tilo  urbs  capla  ,  iemplumque  stibver- 
sunvesi.  Deinde  civiiutis  usque  ad  H;idrianum  priiici- 
pein  per  quinqunginta  annos  manscre  reliqui».  Posi 
eversinnetn  Teinpli  paulo  iuiiius  pcr  qtiadringenios 
975  ^unos  el  urbis  et  ieinpli  ruinae  permanent. 
Ob  quod  tanium  faciiius  ?  Gcrie  iioti  colis  idola ,  sed 
etiam  servieiis  Persis  aiqiie  Pioinanis  ,  ct  caplivitatis 
presstis  jiigo,  ignoras  alienos  dcos.  Quomodo  clcmen- 
tissiinus  qtiondain  Deus,  qui  nunqtiam  tui  oblilus  esl : 
nunc  per  ianta  spaiia  teinporum  niiseriis  tiiis  non  ad- 
diicilur,ui  solvat  captivitaicm,ct  ul  veritis  dicam,ex- 
peclatum  Ubi  miibii  Aiiiiclirisium?Ob  quod,  inquain, 
f;icimis  ,  ci  tam  execnibilc  sceliis  avertit  a  te  ociilos 
suos?  Igiioras?  Alemenlo  vocis  parenlum  tuoruni , 
S(mgui$  eju$  super  nos  ,  et  super  filio$  no$tro$  (  Matth, 
27  25).  El,  Veuiie  occidamus  etiwi,  et  uystra  erit  hw- 
redita$  ( Ibid,  21.8).  Ei ,  itoit  habt>tnu$  regeni ,  nisi 
Cassarem  (  Jonn,  19.  15).  Ilalies  q-io  I  clegisii,  itsqiie 
ad  rincm  niundi  serviiuriu»  es  Crsari,  donoe  gentium  * 
iniroeai  plcnitihlo  ,  et  sic  oinnis  Isriel  salviis  fiat ,  ut 
qni  qiiondain  >r:il  in  capite,  vertatur  in  catidam. 

8.  Il;ce  tibi,  vir  eloqueiitissime,  in  (/)diiplicts  Pra> 

(e)  QuaMlaro  veiustii  exempl.  apud  Mart.  Jkjbytomo  pro 
gente  nainfloinca. 
(0  Bisuempe  Prwf  Prtetorio  Gailiarum  fuit.  i^  iniiita 


1107  SANCTI  HIERONTUl 

fdcluras  hoiiore  traosacto, nunc in Cbristi  lionoraiior. 
tmiiaUuftria  et  brevi  lucubratione  diciavi «  ne  videfer 
omnino  reiicere.  Eodem  eoini  lempore ,  imo  eodem 
milii  die ,  et  litteraB  tua reddiue sunl,  elmeaa (e) ex- 
petii»,  ut  aui  tacendum  fuerit ,  aut  iBcompto  eloquio 
respoiHlendiitti  :  quorom  alierum  pndoris,  altcruiu 
carilalis  est. 

EPISTOL^  CXXX  (»). 

Ad  Demetriadeh. 
De  tervanda  VirguiUate. 

Laudai  Demetriadem  Vvrginem,  Julianm  fUiam^  nepUm 
ProbtB ,  quod  $e  CfiriUo  eonuerarit ;  hortam  ui  per- 
uterel ,  utque  etalim  ob$it  instinctibui  (UaboU  $oUiei' 
ianiii  ad  iurpia.  De  studio,  de  jejunio^  de  obedieniia^ 
de  fu^enditjoeie ,  ccBterieque  rebui^  qwB  ad  virginii 
institutum  pertinent ,  prwcipit* 


flM 


1.  Inter  oihnes  malerias ,  quas  ab  adolesccniia 
usque  ad  lianc  aetatem,  vel  mea,  vel  notariorum  scri- 
P^'  876  mano,  nibil  pnesenli  opere  difTicilius. 
Scripturus  eniin  ad  Deinelri;idem  virginein  Chri!»ii , 
qiias  et  nobilitale  et  diviliis,  prima  est  in  orbe  Koma- 
110,  si  coneta  virtutibus  ejus  congrua  ditero ,  adiilari 
pnUibor :  si  qusdam  subiraxero ,  iie  incredibilia  vi- 
deaniur,  damnum  laudibus  ejus  mea  faciet  verecundia. 
Quid  igiiur  faciam  ?  Qaod  implere  noii  possum,  negare 
uon  audeo  :  lanta  est  avia:  ejus  et  matris ,  insignium 
leiiiinaruio ,  in  jubendo  auciorius ,  in  pelendo  lldes « 
in  exiorquendo  perseveraniia.  Neque  enim  ut  novum 
et  praecipuum  quiddam  a  mc  flagitant,  cujus  ingetiium 
in  bujusceniodi  materiis  sa^pe  delrilum  esi :  sed  ne 
vocis  meae,  pro  virili  parie,  desit  testimonium  in  ejus 
virtutibus  explicaiidis ,  cujus  ut  iiiclyti  oraloris  ular 
sententia  ,  (c)  Spes  magis  laudanda  est ,  quam  res. 
Quanquani  piicllitres  annos  fldei  ardore  superarit ;  et 
inde  cceperii.nndculias  desisse,  perfecUe  coosumma- 
laeque  virliiiis  esi.    . 

2.  i'rocul  [al.  tit  procu(\  flbtreciatio  :  facessat  invi- 
dia.  Nullura  iii  ainliilione  sit  crimcn.  Igiioti  ad  ignotam 
scribimus,  duinlaxat  juxta  faciem  corpuraleuu  Alioquin 
iolerior  bomo,  pulclire  sibi  cogniius  est  illa  uoiitia,  qu.i 
ei  Paulus  apostoliisCk>lo6sensesmultosquecredeiitioin 
miverat,  quos  anie  iion  viderjt.  Quantum  slt  apud  me 
ineriium,  iino  miraculum  virginis  iiosirae,  biiic  poiest 
:cstimari ,  qiiod  occupalus  in  explanatione  Teinpli 
Ezcchielis,  qut>d  upus  in  oinnibus  Scripluris  sanctis, 
v6l  dinicilliuiutii  csl :  et  in  ea  parie  delubri,  in  qoa 
Sancta  saiicionim,  et  tbymiamails  allare  describitur, 
inalui  parumper  uii  boc  diveriiculo,  nt  de  aliari  irans- 
irem  ad  aiuirc,  ct  bosliain  vivam,  placentem  Deo,  ac 
siue  ulla  macula,  xiernae  pudicitiae  consecrarem.  Scio 

quidem  Prsefeclura  In  annum  Incidit  i09.  ut  opUme  Go- 
ttiofredos  ex  Lege  CLXXI.  Jit.  1.  de  CeDlurionibus  ;  al- 
lera  vero  in  an.  413.  ui  ex  01y:npiodoro  apiid  Phoiium  in 
gcsis  hujus  aniii ,  et  Tironis  Prosperi  Curonico  eruilur. 
AU  IXIfdanmii  hunc  p|risiolam  scribil  etiain  Augustiuus. 
(aj  Forlc  reciius  liahei  Regina:  exemplar,  ei  mece  expe- 

3id  esi,  exurata^t  confectiB. 
aHos  8,  scripta  eod»  anno,  4U. 
Ciccroiiis  ha:ic  fiiisse  sentculiaro  in  Dialog.  de  Re- 
docet  Servius  iii  VI.  itliiciUos.  ubi  eaiu  hisce  verbis 
^«sciut.  «0  ^''uniii  caiisa  diflicilis,  Uudare  puerum,  non 
^nim  res  kaudanda,  scd  si>cs  esi. »  Afferiur  eii^m  a  Quio- 


quod  ad  imprecailonem  (d)  ponllBciSy  flammeum  vir- 
ginalem  sanctum  operocrit  caput ;  et  ilhid  apoMolicae 
vocis  insigne, eelebraium  ait :  Volo  auiem  m  wmet 
uirginem  caMam  txkibere  Chriiio.  Quakido  astitit  regina 
a  dexlris  ejus,  in  vesiitu  deaurato,  circuiudaia  varie- 
tiile.  Qiia  vesie  polyinita,  et  niuli.')rum  virtotuin 
877  diversitate  contexia,  indutua  falt  et  Joseph , 
et  regiim  qnondam  ulebaiitur  dliu).  Uiide  et  ipsa 
spoiisa  laetalor  ac  dicit :  introduxii  me  rex  in  cubieulum 
euum  ( Cant,  i.  3^.  Sodaliumque  respoiidet  cIkitus  : 
Oiimfs  gloria  fUiee  regie  intrintecue  (  P$.  44.  U).  Sed 
et  iiosira  oraiio  dabit  aliquid  emolumcnli.  Eqoorum 
cursus  favnre  periiicior  lit«  Pugilum  forlitudo  daino- 
ribiis  iiicitatitr :  paratas  ad  prxlium  acies,  &lrictosque 
niiicrones  ,  senno  luipcratoiis  accenditi.  Igitur  et  iu 
o, cre  |>r.i?sonli,  avia  quidein  iiialcrqtie  plantaveruiit ; 
sed  et  iios  rigabinius,  ei  Oomious  iiicrenieiitum  dabiu 

3.  ithetorum  disciplina  est,  ab  avis  et  aiavis,  ei 
omni  reiro  nobililaie,  ornare  («)quem  laudes,  ut 
ramonim  steriliutem ,  radix  roecunda  compeiiset ,  ei 
qiiod  iii  fructu  non  teneas,  mireris  iii  truoco.  Seilicet 
niiiic  mibi  Proborum  et  Olybriorum  clara  repetenda 
stiiit  Domina  :  et  illusire  Aiilcii  sanguinis  genus ,  iu 
quo  aut  nullus,  aut  rarus  est,  qui  non  meruerit  Coii- 
siilatum.  Aut  proferendus  (/)  Oljbrius  virgiuis  nostne 
paler,  quem  immaiura  morle  subtractum  Ronia  cou- 
geinuit.  Vereor  plura  dicere,  ne  sanctae  matris  vuluus 
cxasperem ,  ei  virtutum  ejus  recordatio ,  fiat  doloris 
iiisiauratio.  Pius  filius,  vir  amabilis,  clemensdominus, 
civts  nflabilis,  Coosul  qiiidein  in  pueritia;  sed  moruin 
iioiiitate  Seiiator  illuslrior.  Felix  morle  sua ,  qui  nor 
\iilit  palriam  corrueiiicm;  iino  felicior  sobole ,  qui 
D.  melriadis  proavle  noblliiatem  ,  insigniurem  reddi- 
dii,  Demetriadis  Ulis  perpetua  casiiiale. 

4.  Verum  quid  ago?  Oblitus  propositi,  dum  admiror 
jiiveiieni,  laudavi  aliquid  bonorum  sa:culariuin ,  cum 
in  co  mihi  virgo  magis  nostra  laudniida  sit,  qood  hxc 
uiiiversa  contempseril,  quod  se  nou  nobilein,  non  di- 
viliis  praepollentem  ,  scd  liominem  cogitarit.  lucredi* 
bilis  animi  fortitudo,  iiiter  gemmas  et  sericum  :  iuier 
eiiniichoruin  et  puellarum  citervas,  et  adulationein  ac 
miiiisleria  faroilia;  perstrcpentis,  et  exquisiLns  epulas, 
qiias  amplae  domus  praibebat  abuiidanlia,  appetisse 
eam  jcjiiniorum  laborem,  asperitatein  vesiium,  viclus 
coiiliiientiam.  Legerat  eiiim  Domiiii  verba  878 
dicenlis  :  Qui  molUbue  ve$tiuntur ,  in  domibu$  regum 
$unt  {Maith,  i  i.  8).  Slupebat  ad  couversaiionem  Eli» 
et  Joaimis  BaplisL'» ,  quorum  uterque  zona  pellicca 
astrinxit  et  morlificavit  luinlMis  suos  :  alter  venisse 
narralur  in  spiritu  ct  virtule  E!ix,  prjccursor  Domitii, 

tiliano  L  tO.  c.  3.  Vid  supcriorem  ei-i&t.  ad  GauJeutium 
iuilio. 

(d)  lotellige  AurcUam  Cai'thagin.  e^  i^pum.  Uox  erot 
|n'n(*s  Marl.  operuit, 

(e)  Aiii.  qnam  laudai^  vel  quem  laudae, 

(f)  Auiea  erat  otibni,  Vetus  inscrii)tio  Musa^i  noslri 
doaiosiid  Holybrium  exhihel ,  aspirata  priuri  huera.  iiic 
potTO  Deuiclriadis  |ialer  CoDsuIaiuin  egit  an.  505  cuiu  Ani- 
(-i>  i*robin>  fratre.  Caeterum  uoii  ■iuUHf  queiuadmodum 
Erasm.  et  Martian.  sed  Mricii^  ut  Aldus  io  Orthograpbia 
iitooct  cx  Capilolinis  Lipi«iibus ,  aUisijoe  apud  Relaiidu:ii, 
SvTilMSiidum  cst.  Vid«  (•riiierijiiuin  lapidein  CC^IIl.  ± 
in  quo  uiulia  Olyhrii  ooiuiuis  dccora  coutineiilur. 


im  EPiSTULi 

in  titeropropheUnsparentis»  elaule  diem  Judicii,  judi- 
cis  voce  Iaudalu8(l).  Annx  fllLe  Pbanuelis  miral>alur 
ardorem,  quse  orationibus  atque  jejuniis  usque  ad  ul- 
liroam  senectnlem  in  teniplo  Domino  serviebat.  Qua* 
tuor  virginum  filiarum  Pbilippi  desiderabat  cborum , 
et  unam  se  illarum  esse  cupiebat ,  qiise  pudiciiia  vir« 
ginali,  Prophetix  graiiam  consecutse  suiit.  His  et  hu« 
juscemodi  cogilationibus  pascebat  animum  ,  niliil  ita 
metuens,  quam  aviam  matremque  (a)  offendere.  Qua- 
rum  cum  incltaretur  exemplo,  volunlate  ei  studiis  ter- 
'  rebatur :  non  quo  displic^ret  eis  sanctum  proposiium, 
sed  quod  pro  rei  niagniiudine ,  optare  id  et  appetere 
non  auderent.  iEhluabal  Cbristi  tyruncula.  Oderal  or- 
naUim  suum ;  etcum  Esther  loquebatur  ad  Dorainum  : 
Tu  no$li  quod  odaim  insigne  capitis  ma  ( hoc  est  dia- 
dema,  quo  utebatiir  quasi  regiiia )  et  tanta  ducam  tm- 
munditiai^velut  pannum  menstruatce  ( Esther.  14  16  )• 
Aiunl  sanctae  et  nobiles  (eminae ,  qu»  eam  viderunt , 
quae  norunt ,  qttas  de  litiore  Galliaruni  ad  babitatio- 
nem  sanctorum  Loconim,  hosiiuin  per  Africam  com- 
pulit  saeva  tempestas,  nociibus  et  secreto,  consciis 
tantum  virginibus  Dei ;  quas  in  matris  et  avije  coniitatu 
erant,  nuriqiiam  eam  linteamine,  nunquam  plumarum 
usam  molltiie;  sed  ciliciolum  in  nuda  humo  habuisse 
pro  stratii,  jiigibus  faciem  rig  isse  lacrymis,  Salvatoris 
geitibus  menie  advoluiam  ,  ut  suuin  reciperet  propo- 
aitum ,  ut  implerei  desiderium ,  ut  aviae  animum  ma- 
trisque  molliret. 

5.  Quid  ultra  diflero?  Cum  jam  nuptiarum  appro- 
pinquaret  dies ,  et  futuro  malrimonio  thalamus  para- 
retar  :  secreto  et  absque  arbitris ,  noctemque  habens 
pro  solatio ,  talibiis  se  fertur  armasse  consiliisl  Quid 
agis,Demetrias?  cur  pudicitiam  tatito  pavore  defendis? 
Libertate  opus  est  et  audacia.  Qu:s  879  ^^^  ^n 
pace  metuis,  quid  faceres  iii  martyrio(6)|)erpeliemlo? 
Quae  tiiorum  viillum  ferre  non  pnies,  quomodo  susti- 
iieres  iribunalia  persecutontm  ?  Si  te  virorum  exem- 
pla  non  provocant ,  horlelur  facintque  securam  beaia 
martyr  Agnes  qiiae  et  oDtatem  vicit ,  et  lyranniim ,  et 
titulum  castitatis  mariyrio  consecravii.  Noscis  misera, 
iiescis  cui  virginilatem  tuam  debeas.  Diidiim  inter 
barbaras  iremuisli  manus,  avi.e  iiiatrisf|ue  sinu  ,  et 
palltis  legebaris.  Vidisti  te  capiivam ,  et  pudicitiam 
tuam ,  non  tux  poiestatis.  Ilorruisti  iruces  bosttuin 
vnttus  :  raptis  virgines  Dei  gemitu  lacilo  conspexisti. 
L^ibs  tun,  quondam  orbis  caput,  Romaiii  popidi  sepul- 
crutu  est;  vi  lu  in  Lihyco  Hilore,  exulem  viriiin,  exut 
ilisa  accipies?  Qiiaiii  habitiira  pruniilKim?  qiio  dedu- 
ceiida  comit'Uu?  S-.ridor  Punici^  linguae  procaeia  ti- 
bi  (c)  Fescennina  cantabit.  Runipe  moras  omnes. 

(a)  Mss.  quidam  osiendere,  uiide  verior  foriasse  et  coo- 
cinnior  sensus  exorietur,  sl  Ifgas  avia  matriqm ;  uompe 
earum  ftigiebat  as|)ectum  Denietrias,  ne  ab  austeriorts 
viue  propobiio  deterreretur,  enixasque  ad  Deuin  preces 
fuDdebat,  ui  amB  animum  nuUrisque  moUiret,  quod  iaira 
prodiiur  manifestius. 

(b)  Sic  blerique  Mss.  atque  editl ,  at  Martian.  cnm  alils 
.perpetranao, 

(c)  NVAum  quam  licenlia  essent  ae  lasciva  Fea^ennina, 
qua»  cantabauiur  in  Diiptiis.  Prudeniius  in  Hamarligenia, 
tonvivate  calentis  carmen  nequiticB  vocaL 

(I)  Annotal  Gniv.  ex  Cjpriaui  lib.  de  «  Eleemosyn.  Mul- 
tiini  beaia  niulier  ct  gloriosa,  qiia  eilam  anie  dtem  judir'' 
meruii  judicis  voce  laudari.  » 


CIXX. 


1110 


Perfeeta  Dei  dileetio,  foras  mittitMmorem  (I.  Joan,  4. 
i8  ).  Assume  scutum  Gdei ,  loricaro  justitiae ,  galeam 
salutis,  procede  ad  prxlinm.  Habet  et  servala  pitdict- 
tia  mariyrium  suom.  Quid  incluis  aviam  7  quid  for- 
midas  parentem?  Forsitan  et  ipsas  velint^  qiiod  te 
velle  non  credunt.  His  et  aliis  quainpluribiis  iiiflam- 
niata  stimulis ,  omnem  corporis  ciiltuin  ,  et  habitiim 
saecularem,  quasi  propositi  sui  impediinenta,  proj'ecit : 
Pretiosa  motiilia,  ei  graves  censibus  uniones ,  ardeu- 
tesque  gemmae,  reddunlur  scriniis  :  vili  tunica  indui- 
tur ,  villori  tegilur  palllo  :  et  in8|»erata  avia;  genubus 
repenle  provolviliir ,  Qetu  tantuin  et  planclibus  quae 
esset  ostendit.  Obstupuit  sancia  etgravis  feroina,  alie- 
nam  habitum  iii  nepte  cimHpiciens.  Maier  gaudio  sta- 
bat  attonila.  Utraque vermii noncredere, quod  verum 
esse  cupiebanl.  Hoisit  vox  faucibus,  et  inter  ruborem 
et  pallorem  meiumcpie  atque  IxMiiiam ,  cogitationcs 
varias  nutabant. 

6.  Succumbendum  est  huic  loco,  iieqoe[r.  nequid] 
narrare  aggrediar ,  (|uod  dicendo  ininus  faciam.  Ad 
explicandam  incrodibilis  gaudii  inagnilodinem  ,  et 
Tulliani  fliivius  siccareuir  iitgenii,  et  contortas  Deiiio« 
stbenis  Tibrat&que  sententiae ,  Lirdius  languidinsque 
ferrentor.  Qnidquid  poiest  cogitare  animus,  quidquid 
8B0  senno  potest  [  al.  tion  pote$t  ]  explic»re,  illo 
in  tempore  facium  est.  Gerlatim  in  oscuia  neptis,  (d)  et 
filia,  mater,  el  avia  ruunt.  Ubertim  flere  pr»  gaudio , 
jacenlem  manu  aitollere ,  amplexarique  trepidantem. 
Aynoscere  in  illias  proposito  menteni  suam  ,  et  gra- 
tulari ,  qood  nobilero  ramiliam ,  virgo  virginiute  sua 
nobiliorem  faceret.  Invenisse  eam  quod  pnrstaret 
generi ,  quod  Roman»  urbis  cineres  mitigaret.  Jcsii 
b«ne,  quid  illud  in  tota  domo  exuliationis  fuit?  Quasi 
ex  radice  foecunda,  multse  simul  virgines  pullularunl, 
exemplumque  patronae  et  doroinas  scciita  est  clien- 
tum  lurba  alqiie  famulanim.  Per  oinncs  donios  ferve- 
bat  virginiiaits  professio  :  quabuh  cuh  impar  essei  in 
carne  conditio,  unum  erat  praRmium  castitails.  Panim 
loquor.  Cunctx  per  Afiricam  Ecclcslne  quodam  exul- 
lavere  tripudto.  Non  solum  ad  urbes,  oppida,  viculos- 
que :  sed  ad  ipsa  quoque  magalia  [al.  mapalia],  cclebrls 
faina  penetravit.  Omnes  inter  Africam  lialiamque  in- 
sulre,  hoc  rumore  completae  [tk\,  repleUB]  sunt»  et 
inoffenso  pede,  huigius  gaudia  cucurrere.  Tnnc  lugu- 
bres  vestes  Italia  inutavit,  et  setniruta  urbis  Rom» 
moenia,  prisiiitum  cx  parie  recepere  fulgorem,  propi- 
tiom  sibi  existimantes  Deuin,  in  alumnx  conversione 
perfecta.  Putares  extinctam  Gotiliorum  nianum ,  et 
colluviem  perfugnrum  at(|ueservornin  Domini  desuper 
ititonanlis  fuliiiiiie  concidisse.  Non  sic  posiTrebiam  , 
Tiirasyinenum,  el  Caiinas ;  in  quibus  locisRomanornm 
excrcituum  caesa  siint  millia,  (1)  Marcclli  primuin  apitd 
Nolain  prailio,  se  popnlus  Romaniis  cre\it.  Minori 
prius  gaudio  strala  Gailorutn  agmitia,  auro  redempta 

(d)  Ita  ex  ingenio,  levlssima  tamen  imrootatione,  emen- 
dare  placuU,  cnm  amea  esset  inconcinoo  sensu,  cl /ifto 
maler,  Ueic  quippe  neptim  com  lUia,  et  matreiu  cura  avia 
oomponil  Uieronymus.  l 

(I)  £x  Clcerone  in  Bmto,  posl  cannensetn  ttlmu  catmmi*  ^ 
tatem  prinwm  Korcetti  ad  yotam  praHo  poputus  »e  ttomtt' 
itH^iiicxit,  Oiavius. 


Illt 


nobilitas ,  et  seniiiiariiim  rofnaiii  gcneris  in  arce  co- 
gnr>vii.  Peneiravlt  liic  romor  Orieniis  litlora,  et  in  roe- 
diierraneis  quoqiie  urbibus ,  cbristianae  glorise  iriiinr- 
|ihus  audilus  est.  Qiiae  Tirginuni  Gliristi  noii  hujus  se 
socielale  jactavit?  qude  niatcr  non  tuum  ,  Juliana , 
beaiumclamavit  uierum?  Iiieerta  apud  inrideles  sinl' 
praemia  fuluronim.  Plus  interiiii  reccpisd  virgo , 
quam  obtulisti.  Quam  sponsam  iiomiiiis  una  lantiin»\ 
proviiicia  noverat,  virginem  Christi  totus  orbis  audivil,  | 
Soleiit miseri  pareiitcs,  et non  plenas  fidei  981  Chri- 
stiaiio,  dcrormes  el  aliquo  membro  debiles  Ulias,  qul^i 
dignos  gencros  non  inveniuiit ;  virginitali  iradere.  (<i) 
Tanli ,  ut  diciiur ,  viirum ,  quaiiti  niargaritum.  Cerie 
qui  religiosiores  sibi  videntur ,  parvo  sumplii ,  et  qui 
vix  ad  alimenta  sufiici»t,  virgiuibus  dalo,  omnem 
cciisum  in  utnique  sexii^  saecubiribus  liberi»  largiun* 
tur.  Quod  nuper  In  bac  url)e  divcs  qiiidaiii  fccit  Fre- 
sbyler  utdiias  liiias  iii  proposilo  virginalL  iiiopes  relin- 
queret,  et  aliorum  ad  omnem  copiam  filiorujn  lusuri» 
atque  delicits  provideret.  Feceruiii  hoc  mukx ,  prub 
dolor  »  nostri  proposiii  femlnae ;  atque  atiiiam  rarum. 
esscl  exenipium,  qtiod  quanlo  crebrius  csl,  tanto  isue 
feliciores,  qux^ne  plurimamm  quidem  exempla  se- 
cutae  Sttnt. 

7.  Fertur,  et  omnium  christianonim  laude  celc- 
bratur,  quidquid  fuerat  nupiiis  prxparalum,  a  sancta 
Chrisli  (b)  synoride  virgini  tradiluin,  iie  sponso  fieret 
injuria:imo  ul  dotata  pristinis  opibus  veniret  ad 
sponsum  :  Et  quod  in  rebos  mundi  periiurum  erat , 
doinesticoruin  Dci  sustenuret  inopiam.  Quls  hoc 
credat  ?  (c)  Proba  itla  omiiiiMu  dignitatum,  et  cunctx 
itobilitaiis  iu  orbe  romano  nmnen  iUustrliis ,  cujus 
saiiciitas  et  iii  universos  effusa  bonitas  ,  etiam  apud 
barliaros  veneiabilis  fuii;  quam  irium  lilierorumi 
Probiui ,  Olybrii ,  et  Probi ,  noii  faiigarunt  ordinarii 
Coiisulatus;  cum  [al.  et  eum\  incensis  direptisq^iie 
omnibus  in  Urbe  capiivitas  sit,  nunc  (d)  habitas 
venundare  dicitur  possessiones  ,  el  lacere  sibi 
ainicos  de  iniquo  mamona ,  qui  se  rceiplant  in 
scterua  t:il)eriiacula  ;  ut  EauBESGART  omnis  Kcclesia- 
stici  iiiinisicrii  gradus,  el  cassa  noinina  inonachoruin 
emere  pra.'dia ,  tanta  iiobilitate  vendcnle.  Vix  barba- 

[a]  Proverbliim  fere  obvium  io  Auctore  nostro ,  qui  vi- 
tri  uomhie  gemnias  vilreas,  qu»  veras  iroiteutur  inlelligit. 
Sic  TertuUianiis  ca|iile  3.  libri  ad  Murlyres  c  Tanti,  ail, 
vilrcuiii,  quaiili  veriim  margurituiii  ?  quis  non  I.benlis.stmo 
taaium  fH-o  vero  lial>eal  emjcare,  quanium  alii  pru  ialsu?t 
£x  AnasUsio  ctiani  de  \"\Ai  Ponlificuiu  discimus,  ct  vi- 
treas  gemnias  in  nr<*tio  fuisse  aliquo. 

(b)  Aviani  iniellige  ei  Mairem  s»ic  enim  par,  htm^,  vel 
mntifiq  Gnece  dicitur,  el  -c^  Wmf^iia  tAv  i^x^,  par  fruirnnu 
Maluiimis auieiii  luiue reponere btjnoruipf  ut  codices Mss. 
aique  iinpre.ssi  alii  haheiil,  quam  juxia  Mariiaoeum,  oivw- 
fiii,  .iiiod  vitiosuiii  esi,  pro  «««^1^«,  inio  «v  ufiin. 

(cj  Anicia  Failoutu  l*rolKi  Sexii  Anicii  Pelronii  Pmbi,  ' 
qui  Cotisul  fuit  an.  371.  uxor,  avia  Denielriadis  virgiuis, 
i|  siiisque  m;itris  Julianse  non  vere  inaier,  sed  socriis,  ut 
ex  Auguslino  lih.  de  Dono  viduiutis  c.  19.  colligiuir.  Tres 
auieni  pe|>erit  Hlios,  quorum  prior  Anicius  Herino^eniauus 
Olybrius  Juiiane  marilus,  et  Deinelriadis  jater,  Consnl. 
an.  Z^.  Alier  Anl"iiis  Probinus  eodem  anuo  Oinsui.  Ter- 
tlus  Aniciiis  Probus  Coiisul.  an.  406.  Quidam  ProlKim  no- 
ySlnm  Deuieiriadis  aviain  cum  Prol)a  Falconia ,  qu:e  lauda- 
'  tissimuiQ  Vigilioceiitonem  de  Chrislo  composuil,  |<erperaiu 
corifiiiidiint. 

{t(j  Olisii  erat  fivUfis,  quani  leclioQcm  suut  qui  lucaiilur, 
Std  .Mss.  sof;in  |irasuil. 


»\NCTt  niERONTMT  tt» 

rorum  eflTugerar  .manua^;  et  aviiFsas  de  complexu  svo 
virgines  fieverat,  cum  subito  intolerabili,  quod  nun- 
quam  timnerat,  (e)  amanliasimi  filii  orbilate  percuti- 
tur ,  et  quasi  96S  futura  Ylrginis  Gbristi  avia , 
spe  foturorum  mortirerum  vulnus  exeepit :  probans 
in  se  verum  esse,  quod  in  lyrioo  carmine  super  jusii. 
praeconio  dtcitur  i 


$i  /iraehti  Utabatur  orbh^ 
imfMvidum  ferteni  rmme. 

(HoRAT.  lib,  5.  Carm.  Oda.  3). 

Legimus  in  volumine  Job  :  Adhue  i$to  loqueniet  venit 
alius  nnnliui  (Job  1).  Et  in  eodem  :  Tenfafto,  sive^ 
(4it  melius  babetur  in  Hebraico)  miUtia  e$t  vUa  ho- 
mni%  $uper  terram  (Ibid,  7.  I)»  Ad  lioc  enim  labora- 
mus ,  et  in  s^eculi  btijus  periclitamur  militla ,  ut  in« 
futuro  so^culo  coronemur.  Nec  mirum  hoc  de  homi- 
nibtts  oredere,  cum  Dominus  ipse^ientatus  sit  (Uaith,. 
i).  Et  de  Abraham  Scriplura  lestatur  :  quod  Deus 
teiitaverii  eum  (Gene$.  2i).  Quaro  ob  causain  ei^ 
Apostolus  loquitur  :  Caudenle$  in  iribulatione.  Et  ^ 
Ktefilcsi  quod  Iributatio  patientiam  operatur :  patientia^ 
probationem  :  probatio^  $pem :  $pe$  auiem  non  eonfun- 
dit  (Rom.  5.  et  $eqq.),  Et  iu  alio  loco :  Qm$  no$  eepa- 
rabit  a  earilate  D&  [al.  Chri$ti,]  ?  tribulatio,  an  angw- 
$iia  ?  an  per$eculio  ?  an  fame$  ?  an  ttudiia$  ?  an  pericu" 
lnm  ?  an  giadiu$  ?  Sicut  $criptum  e$t :  Quia  propler  ie- 
morii/ieamur  tota  die,  tB$timati  $umu$  ut  ove$  occi$ioni$- 
(liom,  8.  55.  5(j).  Et  Isaias  buiusceniodi  honiines^ 
cohorlaiur,  dicens  :  Qui  abiaetati  e$ti$  a  laete ,  qw 
a9ui$i  ab  ubere ,  iribulalionem  $uper  tribuiatiotiem  ex* 
$peetaie  :  $pem  super  spem  (l$ai.  28.  7. 10).  Non  $unt 
condigna  pat$ione$  liuju$  tempori$  ad  futuram  gloriam, 
qwe  reveiabiiur  in  nobi$  (Rom,  8.  18).  Cur  ista  repli- 
eaverim ,  scquens  sermo  monstrabit.  Qux  de  modio* 
mari  fumantem  viderat  patriam ,  et  fragili  cymbas ,. 
salutem  suam  suorumque  commiserat,  crudeliora 
invenit  Africae  litlora.  Eicipitur  enim  ab  eo  qiiemi 
nescias  ,  utrum  avarior  ,  ati  crudelior  fnerit  (1) :  cui 
nihil  dulce  praeter  vinum ,  et  prclium ;  et  qui  sub* 
occasione  pariium  cieinentissimi  Principis  (2) ,  s»- 
vissimus  omnium  exlilit  tyrannoruin;  et  (ut  aliquid^ 
loqiiar  de  fabulis  Poeiarum)  qiiasi  Orciis  in  tariaro , 
non  tricipitem,  sed  muitorum  capltuiii  liabuit  Certie- 
rum    9B3    4^"  cuncta  Iraherot  ac  laceraret  (5). 
Uic  mairum  gremii$  abdueere  paeta$;.  itegoliatoribiis 
ct  avidisstmis  mortalium  Syris,  nobiliiim  pueilaritin 
nupiias  veudere  :  noii  puplllarum ,  noti  vidiiarum , 
non  virginum  Cbrisli  inopi:c  parccrc ,  inagisqiie  iisa- 
niis  rogautium  spuctare  qiiam  vultus.  ilanc  feraui 
Charyl)dim ,  Scyllamque  siiccinclam  multis  canihus , 
fugiens  barbsiros  matrona  susliiiuit;  qul  nec  nau- 
fragiis  parcerent ,  nec  captivit:i|ibus  floctcrentitr. 
Imitare   crudelis    saltem    hostein    Romaiii     impc- 

(e)  Nem|te  Olybrii,  qui  Demetriatlis  pater  erat»  drca 
an.  409.  demortui. 
(1)  Heractianus  Africa!  Cnincs. 
(ii  Honoriiis. 
(5)  Sabiuus  Ueracltaui  gcuer. 


f IfS:  BPISl^Li  CXIX 

fii«(«)BreDmis  noitri  tcfnporis»  lantum  qiiod  invenerat 
tiilit :  ty  qusrift  quod  iion  iBveuis«  Et  uiirantur  aiinuli 
(Tirius  enlm  seinper  invidiae  |iaiet)  ciir  tanbiniin 
seeum  pudieitiam  tacita  proscriptione  incrcata  sii, 
cum  et  iile  partem  dignatus  sit  accipere  •  qui  tptuin 
iMlult  auferre :  et  liaec  quasi  Comiti  negiire  non  ausa 
'sit,  qo»  se  intelligebat  sub  noniine  privatse  digniiatis 
lyranno  servieniein?  Scniio  me  Iniroicorum  patere 
morsibus?  quod  adulari  videar  clarissimu!  el  iiobi- 
Ussimae  femin» ;  qni  accusare  non  polerunl ,  si  me 
scierint  [ah  ident  }  hucusque  tacuisse.  Ni^que  eniui 
•audavi  in  ea  unquain  antiquilaiem  generis,  divtlki- 
rum  et  potentiae  magniludiiiem ,  tiro  vivente  vel 
inortuo,  qiie  alil  forsitan  mercenaria  oralione  liiuda- 
verint.  Milii  proposiliim  est  siylo  ecclesiasiico  laudare 
ayiam.  virgtnis  roeap,  et  gratias  agere»  quod  volunia- 
tem  ejus  ,  sua  adjuverit  voluntate.  Alioqiiin  cellula 
nonasterii,  vilis  cibus»  vestisqiie  conieropta,  et  aetasT 
Yicina  jatn  morti,  brevisqoe  lempori  vialicuin,  carent 
omni  asseiilalionis  infaniia.  Deiiique  in  reiiquis  par- 
libus ,  omnis  mihi  seriiio  ad  virgiiteni  dirigclur » 'et 
virgineiii  nobilein,  et  nobilein  non  niinos  sanctitaie» 
quain  geiiere :  cujus  quamto  subliinior  ascensus  est , 
tanio  lapsus  pcriculosior. 
(6)  Unum  illud  tibi  nala  Deo :  prmque  omnibus  ununu 

Prcsdicam^  et  repelem,  iterumque  ilerumque  monebo^ 
ut  animum  luum  sacrae  leciionis  amore  occupes :  nec 
in  bona  lerra  pectoris  9B4  'v>  semeniem  lolii  ave- 
narumqiie  suscipias :  ne  dormiente  patrefamilias  :  (qui 
est  voCf ,  id  esl,  aiiimiis,  Deo  semper  adhxrens)  inimicus 
hoino  zizania  supcrseuiinet ;  sed  semper  loquaris  : 
iii  noctibM  qnwmi  quem  dilexit  [al.  dtUifit]  anima  mea 
(Caii/.  3.  i),  ubi  puscis,  ubi  cubas  in  tneridie  (  Ibid.  !• 
6)?  Elf  Inhmsii  posl  te  anima  mea^  me  suscepit  dexttra  tua 
(Ps.6i,  9)Jllii(lqueJereini;u :  Non  laboravi  sequens  te^ 
neque  enim  est  dohr  inJacob,  nec  labor  in  Israel  {Jerem, 
17).  Quaiido  eras  in  sa^culo,  ea  qu:e  erant  saeciili 
diligebas.  Polire  faciem  purpurisso ,  et  cerussa  ori 
depingere ;  ornare  crinem,  et  alienis  capillis  turriium 
Terticero  struere.  Ut  taceum  de  inaurium  pretiis, 
candore  margaritarum,  Rubri  maris  profuiida  testaii- 
liiim  ,  siiiaragdorum  vtrore ,  cerauniorum  flaniniis » 
liiacyntfaorum  pelago ,  ad  qus  ardent  et  iiisaniunt 
studia  mairoiiariim.  Nunc  atiiem  cjuia  sxculum  re« 
liquisti,  ct  secundo  post  baptisinnm  gradu«  iiiisli 
pactum  cum  advcrsario  t^io ,  direns  ei  :  Renuntio 
iibi^  diaboli*^  et  saculo  tuo^  et  pompo!  /i«r,  et  operibus 
[ai.  opil^MsJ  luis ,  serva  foedns  qiiod  pepigisti,  et  esio 


II  ti 


(a)  Atoricum  intellige,  Gothorutn  Rcgem,  quemKreiino 
Galloruiii  J)uci  ex  eo  c^iii{>arai ,  quod  uierque  Po|.uii  Ko- 
niaui  hoslis ,  uierque  Koiuatu  obsedertt,  uierque  ut  obsl* 
diuneai  emnieret ,  a  Poi.ulo  Romaiio  ar^enio  doiiatus  sit. 
Pejorem  auiem  iii  eo  Ueracliauuui  Sicii ,  quod  transfugas 
ii  sus,  qui  ouuiia  perdiaeraui ,  spoliaret  infainis  avariiiae 
causa. 

{b)  £i  Virgiiti  iCneidos  lib.  3.  ubi  ille  nate  Dea.  Sed 
quidumoodd.Uieronymiani  priureiu  versuin  iiuuiulunt,  iino 
lulluQt  ex  auianueosiuui  errore.  itlttd  tibi  mua  reo,  pro 
qioomiua  retiquuti,  utaan  pra^dicmn^  etc.  Ut  auiem  edidt- 
luus,  legerai  eliatu  oliin  Aquisgraiietise  CoiiciUuin  an.  8itf. 
sul)  Ludovico  Pio,  quod  ex  hoc  toco  reliqua  bujiis  C|>istulai 
iiiHjori  ex  parte  exscribiti  unJe  et  mclior  qtiaiuluquc  tcclio 
resiiHittur. 


consentiens ,  pactiimqnc  costodicns  ctim  adTcrsario 
luo,  duin  es  in  via  biijus  sxculi ,  ne  forte  tradat  te 
jiidici,  et  le  de  suo  aliquid  usiirpasse  convincat :  tra- 
darisqiie  minislro ,  qui  Ipse  cst ,  el  iiiimicus  ct  vin- 
dex  ;  et  mitlaris  in  carcercm  {Matth.  5)  el  iii  lenebras 
exteriores,  quae  (|uanto  a  Christo  vcro  lumine  sepa- 
raaiur»  tanto  nes  majori  liorrore  circumdaut ;  et  iion 
kide  exeaSy  nisi  solvas  novissimum  quadrantem  ,  id 
est ,  nMnimum  quedque  delictum  :  quia  et  pro  otioso 
verbo  reddiiuri  sumus  rationem  in  die  judicii  ( Ibid^ 
12.36).    - 

8.  Haec  dieta  sint,  non  inrausto  contra  le  yalicinjo, 
(c)  sed  pavidi  cautique  monitoris  ofTicio ,  ea  qiioque 
in  te ,  quae  tula  sant  formidantis.  Si  spiritus  iuquit, 
polestatem  habentis  ascenderil  super  te,  locum  tuum 
ne  dhniseris  {Eccles.  10.  4).  Quasi  in  procinclu,  et  in 
acie  starous  semper  ad  piignam.  Vuit  nos  loco  mo- 
vere  bostis,  et  de  gradu  decedere ;  sed  solidanda 
Tesligia  sunt,  el  diceiidum.  Statuil  supra  petram  peden 
nteos  (Ps.  39.  3) ;  Et ,  Petra  refugium  leporibus  (Ps. 
103.  18) ,  pro  quo  muUi  Herinaceos  legitnt.  Herina- 
^eios  animal  965  parvum ,  et  Tugax,  et  spinarum 
seiitibus  praegravatum.  Sed  ideo  Jesus  spinis  coro- 
naiiis  est,  et  noslra  delicta  porlavit,  et  pro  nobis 
doliiit,  ul  de  sentibus  et  tribulationtbiis  feminnrum  , 
ad  quas  dicilur ,  In  anxietaiibus  •  et  dohribus  paries 
mulier^  el  ad  virum  (d)  conversio  tua,  et  ipse  tui  donU" 
nobiiur  {Genes.  3),  rosae  virginiUilis,  et  lilia  castitatis 
nascorcnliir.  Unde  et  sponsus  pascitur  inter  lilia ,  el 
iuler  eos  qui  vestimenta  sua  iion  coinquinaverunt , 
virgines  eniin  permanserunt ,  audienintqiie  pnpce- 
pium  :  Candida  sint  semper  vestimenta  lua  (EccL  9. 
8) ,  et  qiiasi  auclor  virginitalis  et  priiiceps  toquitur 
coiifldenler  :  Ego  flos  campi ,  el  Ulium  convaUium 
{Cant.  2.  1).  Petra  igiiur  leporum  est ,  qui  In  perse- 
culionibus  fugiunt  de  civilate  in  civitatem ;  iiec  it- 
ineni  illud  Propheticum :  Periil  fuga  a  me  (Pc.  Ul. 
5).  Montes  autem  excelsi  cervis^  qiiorum  colubri  cibus 
sunt,  quos  educit  puer  par\  ulus  de  foraniine,  quando 
p;irdtui  et  hocdtis  requiescunt  simul ;  et  bos  et  leo 
conicduiit  palens,  ut  neqiiaquam  bos  discat  feriiatem» 
sed  leo  doceatur  maiisuetudinem.  Revertamur  ad 
proposiluin  tostimoniiim.  Si  spiritus  potestalem  fra- 
bentis  ascenderit  super  te ,  locum  Inum  ne  dimiseris, 
Posl  qiiod  seqiiilur  :  Quia  curatio  quiescere  faeii  pec* 
caia  niaxima.  Qni  versiciiius  hunc  habet  scnsum  :  Si 
in  cogiiationes  tuas  coluber  asceiiderit,  omnt  custo- 
dia  serva  cor  luuin,  et  cum  David  canito  :  Ab  occultig 
meis  munda  me,  Domine  :  et  ab  alienis  parce  servo  tu^ 
(Ps.  18.  13),  et  ad  pcccatum  maximum  ,  (e)  qnod 
o|>ei'c  perpeiratur,  nequaqiiain  parvenies :  sed  iiicen- 
tiva  vitioruin  sialim  in  meiite  jiigulabis ,  etparviilos 
D:ii)ylonis  allides  ad  petram ;  iii  qua  serpentis  vesii- 
gia  non  reperiuiitur,  cauteque  Domino  promitles  :  Si 

(r)  Duo  Mss.  sed  pavido  utlque  mordtorum  officio. 

(d)  Mss.  adduui  tuum  post  Wrrmi ;  quemadmodum  ei 
bet)raeus  textus  babet,  atque  io  primis  graM^is,  ex  quo  lo- 
cuin  hunc  Hieronymus  rccilat,  nd  xfi^  tiy  MfOL.  ^n  i  «<•- 

(e)  Vide  cpi.<:.  i^.  uum.  11.  not. 


fll5 


SANCTI  lllEnQNY!^n 


(\i« 


mei  nott  ftterinl  domlnati :  lune  mmaculutttt  ero  ;  et 
emundobor  a  delicto  maximo{Pt.  18.  li).lto€cstqiiO(l 
alibi  Sci*iplura  lesialiir :  Peccata  patrum  reddam  in 
filioi  iu  tertiam  etin  quariam  generationetn  {Num,  14. 
18) ;  ul  c^igilaiioiies  noslrns  iiieiitisque  docrelum  , 
non  staliin  puutat ,  sed  reddal  iii  posteiis ,  id  cst  In 
nialis  opei  itius,  ci  iii  delictorutn  perseverantia,  tf|uo- 
niam  pcr  Aiiins  loquiliir  :  Super  tribut  et  qualuor  im- 
pieiatibttt  illiut^  et  iHitit  civiialit,  nonne  avertabor  eam 
{Amot.  i.3.  eri.  4)t 

ggiQ  9.  ll;ec  ciirsim  quasi  de  prato  pulcherrimo 
saiictaruin  SLTiptuiaruni,  parvos  florcs  carpsisse  suf- 
llciiit  pro  coiiiuionilione  tiii ;  ul  et  claiidas  cubiculuin 
peclorts ,  et  crebro  signarulo  crucis  munias  rrontein 
luam,  ne  exlerniinator  iEuypti  iu  tc  locum  reiieriat ; 
sed  priinngciiita,  qii»  apud  ^gyptios  pereunl,  iu  liia 
mente  salventur,  et  dicas  cuin  Prophela  :  Paratum 
cor  meum^  Deut,  paratum  cor  meum :  cantabo  et  psal- 
iat».  Exurge  gloria  mea,  exurge  ptalterium  et  eitkara 
{Ptal.  107. 1 .  et 2).  Qunni assumere  jubetur  et  Tyrus. 
iiiuhis  pcccatortiiu  t-onrossa  vuliicribus ;  ut  agnt  poc- 
ni:e;iti;ini,  et  niaculas  pristioic  fa^diiaiis,  citiii  Tetro 
amaris  lacryinis  abluat.  Veruiii  nos  (a)  igiiorciitiis 
pceiiitentiam,  ne  facile  peccetniis.  Illu  qiiasi  secunda 
post  iiaurragium  niiserts  labula  sit :  in  virgiiie  iiitegra 
servetiir  navis.  Aliud  est  quxrcre  quod  perdiditris, 
aliud  est  possidere  (luod  nitii(|uam  aiuiseris.  Uiide  et 
Apostolus  Ciistlgabat  corpus  suutn,  et  in  servitittein 
redigebal ;  ne  aliis  pr:vdicans,  ipse  reprobtis  inveiii- 
retur ;  coriiorisqiie  ex  persotia  gciieris  htitnani  in- 
flammaUis  ardorilitis,  loqitebalur  :  Miter  ego  hotno, 
quit  ineUberabit  de  corjme  mortit  hujus  (ftoiii.7.21)? 
El  ileruiii  :  Scio  quia  tion  habitat  in  me,  hoc  ett,  in 
carne  mea  bottttm  :  Velle  enitn  adjacet  mihi ;  ut  faciam 
antem  bottum,  uequaquam.  Neque  enitn  quod  volo^  bo- 
iiMiii,  ted  quod nolo  malum^  hoc  fttcio  (lbid.\%.  et  10). 
Et  deiiuo :  Qni  in  carne  suiil,  Deo  placere  non  pottunt. 
Vot  autem  non  ettit  in  came ,  ted  in  tpiritu  :  ti  lamen 
tpiritttt  Dei  habitat  in  vobit  {ibid,  8.  8.  et  9). 

40.  Posl  cogilatioiium  diligtmtissiinaiii  cautio'nem, 
jcjiiiuotiitii  tibi  arnia  siimcnda  sui;t,  ct  cauiMulum 
cuin  David  :  Uuiuiliavi  in  jejuttio  atiimam  meam 
(Ptal.  G8.  11).  El,  cinerem  tanquam  panem  mandttcavi 
{Ptal.  101.  10).  Et ,  cutn  moletti  erant  ffit/ii,  iiiduebar 
cilicio  {Ptat.  54.  13).  Eva  pcr  cibiim  ejci  ta  esl  de  pa- 
radiso.EIias  qitadragiiita  dicritm  exercilalus  jejutilo, 
igneo  curru  rapi  tir  iii  rojlura  (  3.  Reg.  19  ).  Moyses 
qiiadragliita  diubus  ac  uoclibus,  ramiliaritate  et  scr- 
nione  Dci  pasciuir  (Exod.  24.  et  34) ;  iii  se  verissi- 
mum  probans  qiiod  dicitiir  :  Non  in  tolo  pane  vivii  ^ 
hotno^  ted  in  omni  verbo  quod  proccdit  de  ore  Dei 
{Matth.  44).  Salvalor  geiieris  himiatii ,  qui  virtutum 
cl  cmivcrsjitionis  stii»  iinbis  rdiqitil  (b)  exeniplut», 
9S7    P^^^  baptisnituu  sintitu  assiiitiitur  a  i>pii'ilu 

(a)  Negandi  iwinlculam  addit  Clslerciense  exem|ikir, 
fenitn  nos  nontqrwremut ,  elc,  qua;  nobis  non  probainr 
lcilio,  quod  ad  Hieronynil  mentem  non  sii. 

[b]  Voculas  a  tpinln ,  ex  aliis  impressis  ac  M.ss.  re|H>- 
siiiiinis  quoruni  aucioritatein  sequimur  ct  iam  paulo  |4)st  ail 
AptTstoli  verba,  ubi  tub  pedibut  restrk  U  ffiinus  j»«ia  Cne- 
cuui,  et  Yulj^alain,  cuai  aiilca  cssol  ttosins. 


nt  piignetconlracliabolum,  et  oppresstAn* alque con^* 
tritum ,  Iradat  discipuiis  conculcandiim.  Unde  et 
Aposiolus  loquiior  :  Deut  autem  conteret  Satanam  tub 
pedibut  venrit  velociler  {  Rom.  16.  20).  Et  lamen  ho- 
siis  autiqiius  posl  qiiadraginfa  dieruni  jejuniiim  ,  per 
'ctbiim  nioliiur  insidias,  et  dicil  :  Si  Filmt  Dei  et,  dic 
ttt  iapidet  itti  panet  fiant  {Uatth.  4. 5).  lii  Lege,  mensc 
seplimu  post  ciaiig«)rem  tiibarum  decimodie  mensis 
totitts  gcnlis  llebrx«T  jejuiiium  cst ;  et  exterminatur 
illa  aiiiina  de  popiilo  suo,  quae  saliiritaiem  praeiulerir 
coniinentiae.  In  Job  scriptum  est  de  dracone  :  VirtMt 
ejut  in  tumbit  ejut,  et  fortitudo  ittiut  tuper  mmbiticum 
venlrit  ejut  {Job.  58).  Adversntii  jnvencs  el  pnellas  , 
xtalis  ardore  liostis  noniier  abutitur,  et  inflaminat  ro- 
tam  nativitatis  noslRc,  et  impH  illiiil  Oiee  :  Omnet 
adttiierantet ,  qmti  eiibanttt  corda  eorutn  {Otee.  7.  4); 
qux  Dei  nitsericordta ,  et  jejuiriormn  Hgore  [»l.  fri- 
gore  ]  restitiguuntor.  Ifxc  stint  ignita  diaboli  jacuia, 
qnae  simnl  et  vuliierant  et  iiiflaiuniaiit,  ei  a  regeOaby- 
lonio  tribits  puerl,  pncpjiranlur,  qui  siiccendil  fonta 
cetii  qnadraginta  iiovciu  ciibitoruui,  baliens  et  ipse 
scfitcin  hebdomadas  ad  perditioneni,  qitas  Doiniiiin 
oliservari  jusserat  ad  salutem.  Sed  quoinodo  ibi  qiiai* 
lus  specieni  liabens  quasi  fllii  lioroinis,  immensog 
luiiigavit  ardores,  et  inlcr  camini  .n^siiiantis  incen* 
dium  docuit  flammas  calorem  aiiHtlere,  et  aliud  oru- 
lis  comminari,  aliud  prebere  laciui,  sic  et  in  aniunr 
vii:giiiali ,  rorc  coeflesti,  et  jejunioroni  rigore  [  al.  fri^ 
gore]^  calor  pitellaris  exlinguitor;et  in  huinano  cor- 
pore,  aijgeloritm  intfieiratur  conversatio.  Qtiam  ob^ 
rem  et  vas  electionis  de  vlrgitiibiis  se  dicit  Domitir 
non  liabere  praiceptuui  (1.  Cor.  7),  qoia  contra  natu- 
rain,  imo  ulira  naturain  est,  iioii  exercere  quod  nata 
sis  :  interficere  in  te  radicem  luani,  et  sola  virginiia- 
tis  poina  decerperc,  nescire  ilioriiin,  oinnero  virorom 
hotrcre  contacturo»  et  in  corpore  vivcresiiie  corpore. 
II.  Neque  vero  immoderaia  tibi  imperamiis  jejii- 
nia,  et  eiiorniem  ciboruni  alistitieiitiaiii ,  quibus  sta- 
lini  corpora  delicala  988  rranguntur,  et  aute 
xgrolare  iucipiunt,  quain  saiicta:  coitversatioiiis  ja- 
cere  rnndamcnta.  Pbilosopborutn  qiioque  sentenlla' 

CSt  ,  {a)  fuoSriireti   KptxK;,  vn«^ol^«  xotxioe«  tljat ,  quocf 

laiiiius  ila  polest  sermo  resQuare,  moderatat  ette 
virtulet,  excedentet  modum  atque  menturatn,  inler  vitia 
reputari  [al.  deputari].  Uode  et  uiitis  de  sepiem  s.i- 
pietitibus,  tie  qitid,  ait,  tmiits.  Quod  tnui  celebre  ra- 
ciiini  esi,  iit  ccmiico  qiioquc  vcrsu  cxprossiim  sit.  S  c 
debcs  jejunnrc,  ut  non  palpites,  et  respirare  vix 
possis,  et  coiiiitum  tuaruin,  vcl  porleris,  vel  irahnris 
nianibus;  sed  ut  ft-acto  corpnris  appeiiin,  ncc  iii  lc- 
ciione,  nec  iu  Psnlmis,  nec  iu  vjgiliis  solito  quid  nii- 
iitt>  racias.  Jejuniuin  non  perrecia  virtus,  se«l  c.Tte- 
ranini  vinutum  rundamentuin  est;  et  sanctificaiio 
:itt|ue  pudicitia,  sine  qua  nenio  vjdebit  Deiim,  gradiis 

[e)  Vide  In  Epitaphio  Paulae,  sive  epist.  108.  n.  20. 
grascain  banc  senlentiain  ubi  repltcat.  Uonin  illom ,  quem 
tacito  noinine  de  sei)tem  sapieDlibus  dicit,  Diogeaes  Laer- 
tius  tradil  Sokmem  (uiste,  cojus  graeca  verba  jf^  4«»,  vel 
^  iM|li*  «E^  cuin  voculaid  esl,  vulgali  llliri  oomes  interse- 
riint,  Benedictiiia  editione  exce|(ta,  et  Mbb.  quonun  nut- 
lum,  (lui  ca  retinerety  invenimoa. 


HI7  EWSTOL 

praebec  ad  samma  scaQdeiitibus,  iiec  lamen  si  sola 
fuerit,  virginem  polerit  eoronare.  Legamus  Evangc- 
linm  sapiaitium  et  stollaniin  Tirgtnnm  ;  quarum  alt» 
cubiciilum  sponsi  ingrediuntur  :  alia:  iMiiorum  ope- 
rum  oleum  non  habeutes ,  eistinctis  lampadibus 
eicludoiitur  {yattk.t^),  Latusest  supcr  jejuniis  cam- 
pus,  in  quo  ei  nos  sxpe  cucurrimus,  et  muUorom 
proprii  babenUir  libri,  ad  quoruni  te  miuimus  lectio- 
iiem,  ul  discas  quid  boni  habeat  conlincniia,  etquid  e 
oontrario  mali,  saluritiis. 

42.  Imiiarc  (a)  spoiisuin  luum  :  esio  aviae  mairique 
siibjeeui.  Nullum  virorum,  et  maiime  juveiium,  nisi 
cuinillis,  Tideus.  Nullum  scias,  qnem  illas  nesciant. 
Saecularis  quoqiie  seiKentia  est.  (6)  Eadtm  velle^  etea- 
dem  noUe^  ea  demum  firma  amieitia  est.  UC  appeteres 
Tirginitaiem,  ut.Christi  pnecepta  cngiiosceres,  ui  sd- 
rcs  quid  libi  eipedirel,  quid  eligere  [al.  diliifere]  de- 
licres ,  illarum  le  eiempla  docuerunt :  sancta  donii 
instrniit  conversatio.  Non  igitur  'solum  putes  tuiim 
esse  qiiod  inum  esi,  sed  earuni  qu.-e  siiain  in  te  ei- 
prcssere  pudicitiam  ,  et  boiiofabirtnm  iiupiiarum , 
eubHisftfie  immaculaii  piHstiosissimum  gcrminavere 
ie  lloreni  :  qui  perrectos  Qfieret  fructut<,  »i  huiiiilia* 
Terts  te  sub  poteiiii  inanu  bet^  960  ^^  scriptum 
semper  memineris :  Supertni  Deu$  reeinii^  humilibui 
autem  dafgratiam  (  Jacab.  4.  6).  Ubi  autetn  graliat 
non  operom  retribuiio,  sed  donantis  est  largitas ;  ui 
implealiir  dictum  Aposloli :  Noh  e$t  voUntit,  neque 
currentis^  sed  Del  miurentii  (Rom.  9.  46;.  Et  timen 
Tette,  et  nolle  nostnim  esl :  ipsomque  qiiod  Hostrora 
est,  sine  Dei  miseratione  nostrum  noii  est. 

45.  EiuMicliornm  quoque  libi ,  ei  pnellarum  ae 
servolorom  mores  magis  eligantur  quam  Tultuum 
elcgantia,  quia  in  emni  seiu  et  aeiale,  el  troncato^ 
rum  corporum  Tiolenta  pudieitia,  anlmi  coiislderandl 
suiil,  qui  ampuiari,  iiisi  Ohrisii  timore  non  possunt. 
Scurrililas  aique  iasciria ,  te  praesenie,  non  babennl 
,l0€nm.  Nunqoam  Terbum  inboiiestum  attdi.is  :  attt  sl 
audiet is,  non  (c)  inesceris.  Perditas  meniis  homines 
uno  fpequenter  levique  sermoiie,  tenianl  claostra 
pudiciiiae.  Ridere,  et  rideri,  saecularibus  derelinqne. 
^raTitas  I4]ain  personam  decel.  (d)  Calonem  qiioqne 
(illum  dico  Censorium)  et  veslrae  quondam  urbis  prin* 

(a)  Christum  nempe  de  quo  in  Luca  prodilum  est,  quod 
eral  subdHun  Marhe  el  Josetih. 

[b]  SumpU  senteniia  ex  CaliliDX  oraUone  apod  Sallo- 
slium  cap.  30.  auam  alil)i'nec  uno  in  loco  Hieronymiis  re- 
cttal,  ut  in  A|)Olog.  contra  Rufllnum  cap.  2.  Sed  ei  nosier 
Zeno  VerODettsis,  ui  alios  oiuiltamus,  Sermone  de  Palien- 
tia.,  Tu^  inquit,  amidtitmi  idem  velle  atque  idem  quoque 
uotie  docuisti, 

{c\  Plevique  Mss.  quibvs  et  vetustiores  editi  concinuol, 
non  irascaru  pro  biesceris.  Mox  Victorius  i>ro  m&Ues  tumti^ 
nimi  emendanduin  putavit  nientis  /tomines,  quod  nos  ex 
Aquisgrauensis  Syoodi  iectiQne,  ac  uno,  alterove  Ms.  reei« 
piiiiiis. 

(d)  M.  Crassiun  qnidem  semel  in  viu  risisse,  alibi  quo* 
que  ex  Lucilio  Hieronymusdocuit,  aut  verius  ex  Cicerone, 
qui  lib.  V.  de  Finil)us  id  ex  Luciiio  iradidil ;  non  vero 
idein  unquam  de  Catone  prodituni  t»cio.  Cuiu  uinen  lioc 
loco  ideui  testiinontuiu  ad  utruin(]ue  relerat,  meudum  silt>- 
esse  lectloni  sus|jicor,  et  prsecipuc  huicvoci  quoque,  cu- 
jus  loco  fortasse  iegendum  sit  iM)sce^  vel  imilaret  aut  quid 
simile.  Nam  vetores  eliam  niembranae  \mi  M,  Crassum, 
relativum  quem  adduut ,  quem  si  addidcris,  rcctior  scnsus 
MnsUbit. 


\  (XXX. 


41III 


cipeiii,  qiiicitreinau:lategr»cas  litterAS,  nec  crubuii 
censor,  nec  dcsperavit  senex  discere :  ei  II.  Grassum 
seinelinviiascribit  risisse  Luciliiis.  Fiierit  illa  alTe- 
cUta  seVeriUs,!"!  gloriainqu:crens  auRiniquc  popula- 
rem  :  nos  afTectns  et  perturbntioncs,  (inaindiii  iu  la- 
bernaculo  coi-potis  hiijus  hiibitamus,  ei  fragili  eariie 
circumdamur,  inoderari  ei  rcgcre  possunius ;  ampu- 
Ure  non  possumus.  Uiide  et  Psali.nisU  dicil  :  Irasci* 
mini,  et  nolite  peccare  (  /'la/.  4.  3 ).  Quod  Aposiolus 
edisserens.  So/,  inquil,  no/i  occidat  superiracundiam' 
vestram  (Ephes.  4.  StJ)  ;  quia  el  irasci  hominis  esi,  et 
finem  iracundlnc  impoiiere,  chrisiianl. 

i4.  Supcrflunm  rcor  tc  motiere  contra  avaritiam, 
eum  gcneris  tui  sit,  et  liaberc  ct  calcare  divitias,  el 
Apostolus  doccac  avariliain  essc  idolorum  culhim 
(Ephes,  5.  5),  Dominusqne  respondcal  sciscitaiiti  : 
Magisler  bone,  quid  boni  fadens,  vilam  aiernam  pos' 
tidebo  f  Si  vis  esse  perfectus,  vade,  vcnde  omnia  qum 
habes,  et  da  pauperibus,  et  habebis  thcsaurum  in  coHiSj 
et  »«11.  sequere  me  (Malth.  19.  46.  et  21).  Aposlolici 
fastigii  est,  perfecta»que  virluiis,  veiulere  oinnia ,  et 
pauperibus  distribuere ,  et  sic  990  '^^ciii  aique 
expedituni,  ciini  Christo  ad  cccKtia  siibvohirc.  No* 
bis,  inio  tibi  diligens  crcdita  Cbl  dispcnsatio,  qiiaii- 
quaiu  iti  hoc,  omni  aelali,  omiilque  pcrsona;,  liberias 
arbitrii  relicta  sit.  Si  vis,  iiiquit,  me  perfectus.  Noii 
cogo,  non  iinpcro ,  scd  propono  paliuam  ,  osteudo 
prxiiiia  :  tuuni  est  eligerc,  si  voiucris  iu  agoiic  at- 
quc  ceriaminc  coroiiari.  El  consideremns ,  quain 
sapienter  ^apientia  Sit  lociita  :  Vende  quw  habes.  Cui 
ista  pra-cipiuutur?  Neinpc  ilii,  cui  dictum  cbi :  Si 
vis  esse  perfectus.  Non  paricm  boitoriiin  tiioriiin 
veiide  :  sod  omma.  Cumi)iic  vcndideris,  qiiid  sequi- 
lur?  Et  da  jHiuperibus.  Non  diviiibus,  non  propin- 
qui»,non  ad  luxuriam,  sed  ad  iicccssilatcui.  Sive  ilte 
saccrdos  sit,  sive  cognatus,  cl  affliiis,  nihil  in  illo 
aliiid  consideres,  quain  paupertaieiiu  Landent  le 
esurieutiuni  visccra  ,  noii  riiciaiitium  opuleiita  coii- 
Tivia.  In  Aciis  Apostolortim  (Cap.  i.  v.  5),  quaiido 
Doinriii  nostri  adhiic  calcbat  ciuor,  et  fervebat  rc- 
cciis  in  credentibus  fides ,  vetidebant  omnes  posses  • 
sioncs  suas,  et  prctia  earumnd  Apostolorum  deferc- 
baiit  pe<les,  ut  ostendcrctit  {iccunias  csse  caicatidas : 
dab  ilurqne  bingulis,  proul  cui<|ue  npus  erat.  Ananias 
et  Sapphira  di.spensatores  tiiiiidi,  inio  cordc  duplici, 
et  idco  coiidemiiati,  qiiia  post  votum  obtulei  unt  qua<i 
sua  ct  iioii  ejus,  cui  seniel  ea  voycnint :  pariemijue 
sihi  art<Mia:  subsiantiae  reservaverunt,  nieluenies  fa- 
ineni,  qiiani  veralides  non  timet,  pracsenicm  uicruerc 
viudiciaiii  ;  non  crtidelitate  seiitenlia^,  sed  correptio- 
nis  exeniplo.  Denique  et  apostolus  Peirus  ne(|ita- 
qitam  imprccatur  cis  mortcm,  ut  siuliiis  Porphyrius 
caliimiualur;  &ed  Dci  jiidicium  propheiico  spiritu 
aunitiitiat,  ut  pobtia  duoruni  honiinuiu  sit  doctrina 
inoltorutu.  Ei  co  lempore,  quu  viiginitati  perpcluaQ 
consecrata  es,  tua  ,  non  ttia  sunt,  iu:o  vcre  tua,  quia 
Christi  esse  caspcriint,  qii»,  avia  TiTeiite  vel  malre, 
ipsarum  arbiirio  disiicnsanda  sunu  Sin  autem  obie- 
rini,  et  somi.o  Sanc!(^-*".ni  requievertnt  (  scio  euim, 


1119 


ei  lioc  illas  opiare,  ul  (e  Itabeant supersUiein),  cum 
.Tias  iiiaturior  rueril,  et  voliinlas  gravior,  rirmiorqud 
«cnlenlia,  991  facies  quod  tibi  visum  rnerit ; 
•imo  quod  Doniinus  imper:irii  {  al,  imperai)^  sciiura 
nihil  te  liabiluram  ,  nisi  quod  iu  bouis  <>peribus  «ro- 
gaveris.  Alii  a;diriGeiii  Ecclesias  ,  vesliaiit  parietes 
iiiarroorum  cruslis;  coliMnuarum  ntolos  adv^banU 
earuuiqiie  de;uirent  capiia  preiiosum  oniatam  non 
» seiilientia  ;  ebore  argcutoque  valvas,  ei  gemmis  au- 
rula  dislinguant  altaria.  Non  reprelteiidis  Aoii  abnuo. 
Uiiusquisqiie  iu  sensu  suo  abundet.  Meliusque  est 
boe  facere,  quam  lepositis  opibus  iucubare.  Sed  libi 
uiiiid  proposilumest :  Cbrisium  veslire  in  pauperibus, 
visitare  iii  languenlibus,  pascere  iu  esurieiitibusy 
suscipere  iu  liis  qui  tecto  iiidigeutv  et  uiaKime  i«  de- 
iiiesiicis  fidoi,  virginum  alere  monasteria,  scrvoriim 
Dei,  et  pauperum  spiritu  babere  ciirain  ,  qui  diebus 
et  iioclibus  serviunt  Domiiio  tuo :  qui  in  terra  positi, 
imilautiir  aiigeloruiu  coiivcrsatiouem,  et  nibil  aliiid 
loquuiilur,  iiisi  quod  ad  biudes  Dei  periinet :  kabeii- 
lesque  victuin  et  v&siitum,  (a)  bis  gaudeiii  diviiiiSy 
qui  |>lus  babere  nolunl :  si  lameA  servant  proposi» 
4um.  Alioqui  si  aniplius  desideraiit,  bb  i|<ioque  qu» 
iiecessaria  suni,  probaiitur  iadigui.  Uxcad  virginem 
divitem,  et  virginein  nobilem  suui  locuius, 

15.  Nuiic  kiuium  ad  virginem  loqiiar  ,  ui  esi  nou 

ea  quic  extra  le,  sed  in  le  suiit,  tnntum  cimslderauft. 

Prxter  psnlmorum  et  oraiionis  ordiueui,  quod  libi 

Hora  Tertia,  Sexu,  NofMi,  a^  Yesperum,  Media  iio« 

cte,  ei  Maiie  8eiiq|>er  esi  exerceudum,  sutiie  quot 

boris  sanciam  Scripluram  ediscere  debeas ;  qtianto 

lempore  legere,  non  ad  laborem,  sed  ad  delecutio- 

-     nein  ct  insirucliouem  aniiiix.  Cumque  ba^c  fiiiieris 

spaiia,  et  frequenler  le  ad  rigeiid:i  genua,  sollicitiido 

anim»  susciiaverit,  b;tbelo  l.inam  semper  iii  maiii- 

bus,  yel  staminis  pollicc  fila  dcdiicito,  vcl  ad  tor- 

queuda  subiegmina  in  alvcolis  Tusa  Terianlur  ;  alia- 

rumque  neta  ,  aui  in  globum  collige,  aui  iexenda 

omiione.  Qu:v  lexla  sunl,  iiispicc  :  qux  errala,  re- 

prebeiide :  qu»  facieiida,  consiitue.  Si  taniis  operiim 

varteutibiis  rueris  occiip:iia,  nuiiquam  dies  libi  longi 

erunt :  sed  quamvis  «-estivis  lendantur  solibus,  breves 

videbunlur,    99S    '"  quibus  nliqnid  nperis  praeier- 

niissum  (6)  est.  Ilac  observans,  ci  leipsam  salv:ibis, 

et  alias,  el  eris  magistra  saucl:c  conversationis , 

mulurumque  castilatein  liicrum  tiium  facies,  Scri- 

plura  diceiilc  :  In  dc$idcrih  esl  omnis  anima  otiosi. 

Nec  idcirco  iibi  ab  operc  ccss:iudum   est,  quia  Deo 

propiiio  nulla  re  indiges  :  sed  idco  cum  omuibus  la- 

borandom  est,  ut  per  occasioncm  operis*  nibil  aliiid 

cogiles,  nisi  quod  :id  Domiiii  perlinel  scrvilutem. 

Sinipiiciter  loquar.  Uu:imvis  omnein  censum  tuum 

in  pauperes  disiribiins,  niliil  apiid  Cliiisluin  erit  pre- 

iiosius  ,  nisi  quod  iiiaiiibus  luis  ipsa  coiifeceris,  vel 

IH  iisus  proprios,  vel  m  fxcniplum  virginum  cailera- 

(a)  Addunt  quidam  Mss.  his  coatenti  snni.  Paiilo  supra 
pro  rirginwn  alere,  eic,  erat  rirQtnem,  eic.  NoshoiusmoJi 
viua  pussim  etiam  incciisuUo  lcctore,  cjuendavimus. 

(b)  Falso  el  coairariu  seiisu  Vicioriu;»  cutn  impressis  ple- 
riat|ue  alits,  prtetenhisnm  non  est. 


SANCTI  niERONT»!  im 

riim  :  vel  qiiod  aYl»  mairiqoe  olferaa,  majora  ab  eis 
in  refcctionem  paupenim  pretia  receptura* 

16.  Pene  praeieriiy  quod  Tel  prxcipmtm  eal.  Dvm 

esses  parvula,  ei  saiiciae  afc  beaix  memorm  Anastv 

siiis   cpiscopns   romanam  regerel    eccleuam,  de 

Orientis  panibus  iiaRreiicorum  saeva  tenipestas  sim- 

plicitaiem  fidei,  qax  Apostoli  voce  laiidau  est»  pol- 

luerc  ei  labefacUre  conata  e»t.  Sed  vir  ditii^liMB 

pauperiatis    ei    aposioiicas    ftollicitudinis «  auiim 

noxiuni  percnlit  capui»  et  sibilaiitia  bydrae  ora  com- 

pescuit.  Et  quia  vereor,  imo  rumore  cognovi,  in  qui- 

busdain  adbuc  vivere  ei  puliiilare  vencnala  planu- 

ria,  illud  le  pio  caritatis  affeclu  pRemonendam  puio, 

ut  saiicii  Innocentii,  qul    apostolic»  catliedrae,  et 

sopradicti  viri  soccessor  et  filiiis  esl,  leneas  fidcm  : 

nec  peregrinam,  quamvis  tibi  prudens  callidaque  (c) 

videnri«,  doclrin:im  recipias.  Soleni  enim  hujusce- 

modi  per  augulos  miissitare,  et  quasi  jusiiliam  Dd, 

qa:crere.  Cur  iila  anima^  in  iUa  e$i  nata  ffnwneia  f 

Quid  canto!  exetitH^  ut  otH  4e  ckristianis  imsam- 

Mir  parentibus ,  alii  inter  feras  et   santissimas  iialfo- 

nesv  ubi  nuUa  Dd  noiida  est  f  Ciimque  lioc  quasi 

scorpionis  ictu  simpliees  qiiottsquc  pcrcu^serinu  et 

fisiulaio  vulaere,  locum  silu  ieeerini,  veoenn  diffun- 

duni«  Puiasne  fmsin  infaat  parvito,  ei^  (i>  vix 

ttwtrem  risu,  ei  vidliis  bilnriiace  cognoscnt;  qnt  oae 

iimii  aliquid  fecil ,  nec  nsali  dxmoue  corripllar , 

morbii  opprimiiur    908    regio^t  ea  sosiiuet»  qiue 

videmus  impios  boniiues  non  susiinere,  ei-snstiiiere 

Deo  servienies?  Sin  auiem  judicia  siini,  inqniuni,  Do- 

mini  vera,  jiistificaia  in  semeiipsis  {Psal.  i8),  ei  nibil 

apud  Deum  iiijusium  esi ;  ipsa  raiione  compellimur, 

tti  credamns  animas  fuisse  iii  cmlestibus»  ei  propier 

quaBdam  aiiiiqua  peccata  dnmiiaus  in    corporibiis 

lMimauis,et  ui  iu  loquamur,  sepulus,  nosqtie  in  valle 

kicrymarum  popjias  Itiere  veii^rum  (leecalorum.  Unde 

ei  Proplieia  dicii  :  Priusquam  humiliarer^  ego  peecati 

{PsaL  118.  67).  £i :  Educ  de  carcere  animam  meam 

{Psai,  Ui.  8).  Et :  Iste  peccavit^  ut  ctecus  ex  utere 

naseeretur^  an  parenies  ejus  {Joan.  9.  2)  ?  ei  caelera 

bis  similia.  Haec  impia  ei  scelerafa  docirina  olim  in 

iEgypto  et  Orienib  partibus  versabatur,  et  nonc  ab- 

scondite,  quasi  in  foveis  vtperarum  apud  plerosquc 

vcrsatur,  illarumque  parlium  polluii  puriutem  ,  et 

quasi  haerediurio  malo,  serpii  in  paucis»  ul  perve- 

niat  ad  plurimos  :  quam  cerius  sum,  quod  si  andierts 

non  rcetpias.  ilabes  enim  apud  Deum  magisiras, 

quarum  fides  norma  dnctriii%  esl.  Iiitelligis  quid  lo- 

qunr.  Dalui  enim  tibi  Deiis  in  omnlbtis  intellecimii. 

Noc  sUlim  adversum  saevissiroam  bacresim,  el  mul  o 

his  iteqiiiora ,  quae  diu,  responsionem  {d)  boRiiiiis 


(c)  Martianaeus,  pandque  aiii  ex  editis  libris  el  Hss.  rr- 
deatnr,  quod  referuat  ad  doctrinam.  Plurium  est,  qoae  uobis 
prol)alur  lectio,  simulqoe  concimiior. 

{d)  Oiim  ia  vemsU  edilione  erat  Ordinis  pro  homim; 
al  iieuirum  revera  |jlacel.  Porro  quod  offert  Demeu^iadi 
0(  us,  Don  aliud  videlur,  esse  quam  ad  AviUim  e;  istob, 
124.  in  qua  Origeniani  libri  «tfi  A*nfi>»  fraudes  deiegit,  ei 

(\)  £xpre$siim  ex  illo  Virgilii  versu  Edog.  4, 
mcipe  parve  puer  risu  cognoscere  tnatrem. 
Gravlua. 


liSI 

flngiiabis,  ne  non  Um  proliibulsse  videar,  quain  com- 
nioniiisM  :  cum  pracsenlis  operis  sil  insii(ii«;re  [  aL 
iniiruere]  Tirginem»  iion  hacreticis  respondere.  Gaele- 
miti  omnes  fraudulenlias  eorum,  et  ciiniculos  quibus 
niluntur  subvertere  veritaiem ,  in  alio  opere  Deo 
adjuvanle  ,  siibvertimus  :  quod  si  Tolueris  »  prompte 
ivbenterque  mitiemus.  Ultroiieas  enim,  aiuiit,  piitere 
merces ;  et  pretia  facilitate  de<^rescunt  [al.  deerescere] 
qiiae  semper  in  rariiate  majora  sunt. 

17.  Solet  iiiter  plerosque  esse  certamen  ,  Utrum 
soliiaria,  an  cum  multis  viia  melior  sit  :  quarum 
prior  prjcreriar  quidem  secund»;  sed  si  in  ▼!• 
ris  periculosa  est,  ne  abstracti  ab  hominum  frequen- 
tia,  sordidis  et  irapiis  cogiutionibus  pateaiit ;  et  plenl 
arrugantiac  et  siipcrcilii,  cuncios  desptciant,  armeiit- 
que  lingiias  suas,  vel  clericis,  Tel  aliis  monachis 
(lctrahendo ;  de  quibus  rectissime  dicitur  :  Filii  ho- 
minumjdeulee  earum  amui  etea^uw^  ei  Hngua  eorum 
994  g^o^^i"*  aculue  {Peal.  56.  5) :  qiianto  magis 
iii  reminis,  quarum  mmabilis  fluctuaiisque  sentiiiitia, 
si  suo  arbitrio  relinquatur ,  cito  ad  deteriora  dclabi- 
lur  ?  Novi  ego  in  uiroi|iie  sexu»  per  nimiam  absiinen* 
tiam  cerebri  saniutem  quibusdam  fuisse  Texatam. 
Pixcipiieque  in  his  « qui  in  humectis  et  fngidi$  habi- 
taverunt  [al.  hakiiant]  celiulis  :  iu  ut  nescirent  quid 
agerent,  quove  se  verterent :  qnid  loqui,  quid  taeere 
delierent.  Certe  si  nides  sa>ciilarium  liitcrariim  de 
tractaiibus  hominum  disertorum  quippiam  iegerinl, 
verbositaiem  solam  discunt  ^  absque  notitia  Scriptu- 
ranim ;  ei  juxU  vetus  elogium  :  cum  loqui  nesciant» 
tacere  iion  possuiit :  doceiitque  Scripturas  qiias  nou 
intelliguiii ;  et  cum  aliis  perstiaserint,  eruditorum 
sibi  assumiini  supercilium  :  prius  imperitorum  ma* 
gistriy  qiiam  doclorum  discipuli.  Bonuiii  esl  igitur 
obedire  inajoribus ,  parere  praefectis [al.  perfeeiii]e% 
posi  regulas  Scripiurarum ,  vitae  suae  tramitem  ah 
aliis  discere  :  nec  prxcepiore  uii  pessimo,  scilicet 
praesumpiioiie  sua.  De  taiibus  feminis  el  Apostolus 
loquitur  :  Quoe  circumferuniur  amni  venlo  docirinee 
{Ephes.  4. 14) :  semper  discentes,  et  nunquam  ad seien' 
tiam  veriiaUs  pervementes  (i.  Tim.  3.  7). 

18.  Vitanda  sacuiarium  coftjor/ta.  —  Maironaruro 
maritis  ac  saeculo  servieniium,  tibi  consortia  decli- 
nentnr  ,  ne  sollicitetur  animus ,  et  audias ,  quid  vel 
niaritus  uxori ,  vel  uxor  locuu  sit  viro.  Venenat» 
suiu  Inijuscemodi  confabulaliones.  Super  quarum 
d^mnatione,  saecularem  versom  assuinens  Apostolus, 
fecil  Ecclesiasticum  :  Corrumpunl  mares  bonos  con- 
faMationes  pessitnee  (1.  Cor.  45).  (a)  Cujus  lambici 
nictrum  dum  vnbmn  servat  ex  verbo  ,  nequaquam 
expressit  iatina  iranslatio.  Graves  fcmiiiaj,  et 
niaxime  vidu;e ,  ac  virgines ,  tibi  comiles  eligautur  i 

w^nJL^SST  ?I"P**  «ententia  ex  Ocerooe  pro 
Scxt.  RoMo,  ubi  de  Solone  agens,  quj  in  parriddam  «ui>. 
Dlicmm  nullum  consliuiisset,  iie,  loquit,  >Si  Srn^rX 
bere,  mtam  admonere  videretur.  Grav.  ^  "^  *™  ^^*^ 
(«)  Ex  Menandro,  ui  alibi,  nec  uno  in  loco  nolatum  esi, 
fitifmwty  ^  x?4«ti  Vt^5«i  MnoL  Ejus  vero  meiri  ratioinl^iiria 
Ktt"";  "'  ^"^'^  animadvenii,  servali  iullllSJ 
Mores  Ifonos  colioqm  corrumpimi  twtla. 


EPISTOLA  CXXX.  1121 

qiiarum  probata  est  conversaiio,  sermo  moderaius , 
sancla  yerecundia.  Fuge  lasciviam  puellarum  ,  q«jao 
ornant  capita,  crines  a  fronte  demittunt ,  cuiem  po^ 
liunt»  olniitur  (t)  pigmeiitis,  adsirict.is  babent  maiii- 
cas,  Testimenu  sine  ruga,  soccosque  crispaiites  :  ut 
sub  nomine  virginali,  vendibitius  pereant  [al.  pareant]. 
Mores  eniin  et  studia  doniiiiarum,  plerumque  ex  ati- 
cillarum  et  comitum  moribus  judicantiir.  Illa  tibi  sit 
pulcbra,  llla  amabilis,  itla  babenda  995  inier 
socias  qu»  se  iiescil  esse  pulchram ;  quas  negligit 
fortnae  bonuin,  ei  procedens  ad  piiblicuin,  noii  pcctus 
etcolla  denudat,  nec  pattio  rcvoluto  ccrviccni  afic- 
rit ;  sed  quae  celat  faciem  ,  et  vix  ui;o  oculo ,  qui 
Yi»  necessarius  est,  patente  ingreJitur 

19,  Quid  fugiendum.  —  Diibito  an  loqnar  :  scd 
Teliin ,  nolim  ,  quia  crebro  fit ,  diceiidum  est  :  non 
qoo  bicc  in  te  timere  debeain  ,  qujR  ista  forsiian  ne- 
scias ,  nee  unqiRim  audieris  :  sed  quo  per  occasio- 
nem  tui,  caeterae  praBinonend.e  sitit.  Gincinn:ituIos 
puerosetcalamistratos,  et  perogrini  inuris  olcntcs 
(6)  pelliculas ,  de  quibus  illud  (c)  Arbitri  est  :  Non 
bene  oiei^  qui  bene  semper  olet,  quasi  qtiasdam  pestcs 
et  venena  pudiciti»  virgo  deviiel :  ut  laceam  de  cw- 
leris,  (rf)  quorum  importuna  visititio  et  se  iiiramat, 
et  alias ;  ut  etiaro  si  nibil  mali  per|>etretur  :  tamen 
bocsit  vel  maxlroum  muluin ,  frustra  patere  maledi- 
ctis  et  morsibtts  Etbnicoruni.  Nec  boc  de  omnibus 
dicimus,  sed  de  his,  quos  Gcclesia  ipsa  rcprebeiulit ; 
qnos  interdoin  abjicil ;  iii  quos  iionnunqiiaiH  episco- 
porum  et  presbyierorum  censura  desaevit :  ui  propo 
periculosius  sit  lascivls  piictlis  ad  loca  religionis , 
quain  ad  publicum  procedere.  Quae  vivunt  in  nioiia- 
slerio,  et  qoarum  simui  magnusest  numeriis,  nuiiqtiam 
8ol«,  nunquam  siiie  inatre  prucedaiit.  De  agmiiie 
colnmbaroro  crebro  accipiter  unam  separat,  quam 
staiim  invadat  et  laceret ,  cujus  carnlbus  ei  cnioi  e 
saturelnr.  Morbid»  oves  suum  rctinquuiit  gregem,  et 
luporum  faucibus  devorantur.  Scio  ego  saiictas  virgi- 
nes,  quae  diebus  festis  propter  frcqueniiam  populo- 
rum,.  pedem  domi  cohibeni ;  nec  tunc  egrediuntur , 
qiiando  major  est  adbibenda  custodia  ,  et  publicuni 
penitus  devitandum.  Ante  annos  circiier  triginta  ,  de 
Virginitate  servanda  edidilibrum  {Epist.  xx.  /.  aa  fcV 
etochium),  in  quo  nccesse  fuit  mibi  ire  contra  viiia» 

{b)  Victorius  maluit  peliieuia,  otpote  qntt  noD  ad  oten- 
teSf  sed  verius  ad  piieroi  referenda  sit.  At  olere  verbum 
cam  accnsandi  easu  jungiinr  elegaotira.  Has  autem  rnu- 
rinas  pelles,  qoaruro  usum  alibi  quoque,  et  in  Jovinian 
Ub.  2.  acrUer  reprehendllf  Jornandes  in  GeUcis,  ab  Hunu^ 
furis,  qu»  ff ens  Uunnlca  esl,  in  orbem  Romanum  tradit 
unponatas.  Vid.  sop.  episL  137.  n.  i . 

[c)  Martialts  quidem  lib.  9.  Epigramm.  hcjosmodi  esl 
yersus;  apud  ^trom  vero  non  biveirfo;  sed  ex  ejos 
hbris  quaedam  adhuc  desiderari  notnm  :  et  &cile  uterqno 
Auctor  eamdem  potuit  usurpasse  sententiaro,  ut  mulias 
alias  reyera  habent  inter  se  oommunes.  PoUos  Cisterc ien- 
sis  Ms.  lecuoaem  expendi  veiira,  ubi  pro  jrbtlH  nomtne 
est  frtnt ;  propne  euiin  iitud  irim  dicitur,  pro  vuigau  po- 
pu  I  aermone  seotentia,  cniusmodi  hac  videuir  fhisse. 

(a)  Post  Erasm.  edilor  BenedicUn.  auarum^  quod  emeo- 
daoi  alii  excusi  et  vetustiores  nostri  Hss.  cum  palam  sit 
dejuvenibos  sermooem  osse,  qui  virgioes  cretNO  invi- 
serent. 

(1)  A1.  iumentis  pro  quo  iomentis  Gravins  probat  ex  iUo 
Martiat.  lib.  3. 

Lomento  rugas  uteri  quod  condere  temoi. 


1123 


SANCTI  HIEUONYMI  i\u 

inslmciionem  Tirginis ,  quam      tiidine  quam  ineomptam  Tideris ,  dominam  suspice- 


el  profMer 
monel>am,  di»t)oU  insidias  palefacere.  Qui  sermo  of« 
feiidit  |ilurinio8,  dum  unusquisque  in  se  inieliigciis 
qiiod  diccl)atur,  non  quasi  nionilorcm  iibenter  aiidi- 
vii,  scd  quasi  criminatorem  sui  opcris  aversatiis  est. 
Verumiamen  quid  proruit  armasse  everciuim  recla- 
mantiuin,  et  vulnus  conscicutix  dolore  monstrassc? 
Lilter  mnnet ,  iioniiiies  prnRlerierunt.  Scripsi  et  ad 
plerasqiievirgincsacviduas  (a)  vnov&iff/MCTMc^et  quid- 
quid  dici  poterat ,  in  illis  opusculis  defloratum  est  : 
ui  aut  superfliio  cadem  a  noliis  repeuniur,  aut  nuiic 
prxterinissa ,  plurimum  noceant.  Ccrte  et  l)eatus 
Cyprianus  egregtumde  virginiiate  volumcn  edidit , 
ei  inulti  aiit ,  tain  lalino  seriiione ,  quam  gnrco ; 
oinniumque  gcnliuin  lilteris  atque  linguis,  (b)  pr.i*ci« 
pue  iii  Ecclesiis  «yvib  vita  laudata  est.  Sed  Ikoc  ad  eas 
perliiieat,  qux  iiecdum  elegerunt  virgiiiitalem,  et 
cxburtatione  iiidigeiit,  ot  sciant  quale  sit ,  qtiod  di- 
gcre  debcaiit.  Nobis  elecia  servanda  sunt ,  ct  quasi 
iiiter  scorpioiies  ct  colubros  incedcndum,  ut  accincits 
iuiubis ,  calceaiis  pedibiis ,  et  apprelieiisis  manu  ba- 
culis,  iter  per  iiisidias  hujus  saeeuli ,  et  intor  veiiena 
laciainus  ;  ut  possimus  ad  dulccs  Jordanis  pervenire 
aquas,  et  leriam  reproroissionis  inirare,  et  ad  duniuin 
Dei  ascendere,  ac  dicere  ciim  propheia  :  Domiite , 
dilexi  decorem  domus  tnte^  el  locum  hnbilalionii  glorim 
iuie  {Pt.  25.  8).  Et  illud  :  Vmim  peiii  a  Domino^ 
hrtitc  reqmram  ,  ul  inhabiiem  in  domo  Dumini^  oituii- 
bus  diebiu  mtm  mete  (P«.  26.  7;.  Felix  illa  couscientia 
et  beata  virginitas,  io  cujus  corde,  pratcr  aniorein 
Chrisii,  qui  esi  sapientia,  casiiUs ,  patieiitia  atque 
ju-tilia,  caetencque  virtiiles,  niilius  alitis  versatur. 
ainur;  ncc  ad  recordaiioiicm  boininis,  aliquando 
suspirat;  iicc  vidcrc  dci^idcrnt,  queni  cum  vtderitt 
397  ''^^*^  diiiiittere.  Sancluiu  virgiiiuin  propo- 
situiti,  el  (r)  calestis  Aiigcloriiinque  faniili»  gloriaro, 
qiiariund:iui  iion  bene  se  ageutium ,  iiomcn  iiifaoMt. 
Quibus  apcrte  diceiiduin  est,  ut  aul  uubanl,  si  se  non 
possuut  coiitinere,  aui  coiitineani,  si  iiolunt  nubere. 
Digtia  res  risu,  imo  plnnclu,  inccdculibusduminiSy 
aiicilla  virgo  procedit  ornatior,  ut  pru  niinia  consue- 

[a)  Seciuiniur  vetcres  libros  ninnu  exaratos,  In  qultnis 
fcre  oimtthiis  raor^AKMATiA  Itabetur,  iioii  mAiav^r*,  ut 
alii  typls  viibali.  Dinniiutiva  vox  esl,  quse  IdKin  fere  ac 
wzMiatfMfi*,  id  est  opiMCti/f/»  sed  |>aido  breviora  siKnificat, 
juxui  Grsecse  liugua;  iDgeninn),  et  anatogiam,  t^inetsi  apud 
GnBcoa  aucUires  aul  Lexicogra].b(iei  noii  occurrorii. 

{b\  Yocem  prcBdpue^  quae  iii  Beucdirlin.  edit.  deei*at, 
«sx  aliis  oiii:tilius  iibi-is  supplevimus.  Sed  staliin  gravioi-ti 
inetido  lalioraiaHl  bucuMiue  editi,  i:i  quibiis  cnit  .(fues 
riia,  unde  B.  Ag.ielis  vium  inleudi  cx  pra^oiioepta  opi- 
iiioue  sup.  u.  5.  lesliinooiu  credituin.  Illa  vero  iioii  onMiitim 
^entiuui  litleris  aU|ue  liugitis,  sed  EoetesiasUcis  indilo  ce- 
iebrata  est,  sive  iioa  etiam  al)  Etbnieis,  sed  a  Fidelibus 
ia>itum  :  et  inartyrium  quiJem  laudatur  prsB  vita,  qu»  Aiu- 
hru  lo  teste,  iredecim  annorvm  fuisse  truihiwr,  nec  profe- 
nHida  videalur  ad  virgimuiis  siiigulare  exeniplar ,  qua 
aiktle  probari  vlx  lum  iiice|>it,  si  luartyrium  loiige  .s{  leu- 
didius  fecit.  £uiendantus  ilaqiie  versi:»  iii<^raM;uin  littfris 
M,  agnet  quod  est  custn^  aul  ovI^a  tv^  IjA^  ts»  i^iv^, 
itta  artim  venereis  pura,  qiiod  uuuui  jLis  U;eronymo  iti- 
tendi,  ex  toio  euniexiu  hquel. 

[c\  Yiciorio  probalur  btec  alia  lectio  ccelcstium  Angelo» 
rum  consimHem  gioriam^  Syiiodus  Aqu.sgranensis  cctle- 
stium  consiantem  gloriam.  Placerel  quod  ferme  baiiet 
Cisterc.  Ms.  CiBlesHnm  Angeiorum  fatmiimi  et  gloriam, 
6ed  iu  re  uvAius  tcrc  momenti  iinmutare  tiou  placuit. 


ris.  Nonnulla  separata  et  absque  arbilris  qu»runt 
bospilia,  ut  vivant  Itcimttus :  utantur  balneis,  faciaot- 
qtie  qnod  volunt,  et  devitent  conscientias  plurima- 
rum.  Ha;c  videmus  et  patimur,  et  si  aureus  nammus 
affulscrit ,  inter  bona  opcra  deputamus. 

20.  Fiiieni  jungo  iirincipio  :  nec  seroel  monuisse 
cofitcntus  siim.  Ama  Scripiuras  sanctas  ,  et  amabit 
te  sapiontia  :  dilige  eam,  et  servabii  te  :  lionora 
illam,  et  amplexabitiir  te.  H«c  monilia  in  pectore,  et 
iit  auribiis  iuis  hxreant.  Nibil  aHiid  noverit  lingua , 
nisi  Cbristutn.  Nibil  possit  sonare ,  nisl  qiiod  sanc- 
cium  est.  Avias  tuae  tibl  seniper  ac  inatris  in  ore 
duliedo  ver^ur  :  quaruin  imilaiio  forina  virtu- 
tis  esl. 

EPISTOLA  (d  CXXll  (e) 

AOCUSTIIII   AD   HlBBeKTMDM    SITB  LIBER  (/)  DB  OBICUB 
AlflliiB   HOmillS. 

Reeensons  varias  dt  tmimas  origine  sententias,  cupU 

doceri  qnm  potiseimum  ienenda  nt,  ei  quomodo  ad^ 

venus  Pelagianorum  dogma  defendi  possii  m,  quam 

HicroH.  in  superiore  epislola  126  iimm  esse  fere  fnn> 

nuavii ,  c  singulas  ammas  nouas  nasceniibus  fieri.  i 

1 .  c  Deuin  nosirum,  qui  iios  Tocavii  in  suum  regnum 

et  gloriam,  et    806    rogavl  et  rogo,  iit  hoc  quod  ad 

le  scribo ,  sancte  frater  Hieronynie ,  cousiilens  te  de 

liis  qiise  nescio,  fructuosum  esse  iiobis  velii  [al.  vWiiJ. 

Qnanquani  etiim  te  inulto  qtiam  ego  sum  a*tate  ma- 

jorem  ,  tamen  eiiam  Ipse  jain  senet  consulo.  Scd  ad 

discendimi  quod  opus  est,  niilla  mibi  astas  sera  vi- 

deri  polest ;  qiiia  etsi  senes  m.igis  decet  docere  qiiam 

disoere,  magis  tamen  discere ,  quain  quid  doceant 

ignorare.  Nihil  equideni  niolcstius  fcro  in  omnibus 

angttsliis  mcis,  quas  pntior  in  difftcillitnis  quaisiioui- 

biis,  quam  tn  tam  longinquo  (tt;c  caritails  absentiam , 

ui  Tii  possim  meas  dare,  (g)  vel   recipcre  lilteras 

inas,  per  intervalla,  non  dicrnni,  non  iiiensiuin,  sed 

aliquoi  aiinortini :  cnm,  si  lleri  posset,  quotidie  prx- 

((/)  De  hac  et  sequenU  Auguslini  enislolis  ad  Hierony* 
muiii  sic  ii'.se  auclur  loquiiur  lib.  11.  Ketract.  cap.  45. 
(8crt|bi  etiam  duos  libros  ad  Hieronyraum  ^estiyte- 
ruiii  sedeuiein  iu  Beiblehem ,  uuum  « de  Origine  aui- 
niae  lioininis  :  t  alieruiu  «  de  Senientia  Jacobi  ApOfitoU,  > 
ubi  ait,  t  Quicotnque  totam  legein  servaverii ,  offeudat 
auiem  in  uno,  facius  est  oninium  reiis ; »  de  utroque 
coiisulens  euni.  Sed  iu  itlo  priore  quaesiionem,  quam 
pro|)08tti,  ipse  uoii  solvi ;  In  posteriore  auiem  qiiod  niihi 
de  illa  solveiida  videreiur,  ipse  iiou  iacui ;  sed  uurum  hoc 
a|  probaret  eiiam  flle,  consului.  Rescn[jsii  aiUem,  laodans 
eamdeni  consukaiionem  meam,  Sibi  tamen  ad  responden- 
duin  otiuiu  non  esse  respondit.  E^o  vero  quo  uaque  esset 
ili  crir|iore,  hos  litiros  edere  nolm,  ne  forte  respooderet 
aliquaiido,  ei  cum  ipsa  respon^ioae  ejiis  [volius  ederemur. 
Illo  autem  defuncU)  ad  hoc  edidi  priorem,  ui  qui  legii  ad- 
moneaiur,  aui  nou  quaererc  omniuo  qoonKNlo  deiur  aninia 
nasceniilius ;  aut  cerie  de  re  obscurissima  eam  solu- 
tlonein  qussiionis  bujtis  admiitere,  quae  coniraria  non  sit 
aperiissimis  rebus,  quas  de  origioali  peccaio  fldes  catho- 
lica  novit  iii  |>arvulis,nisi  re^enereniur  in  Cbrislo,  sine  du- 
Jnialione  damuaiidis :  posieriorein  vero  ad  hoc,  ui  quaesiio- 
nis  de  qua  ibi  agiiur,  eiiam  qus  nol)is  visa  esl  soluiio  ipsa 
uoscalur.Uocopussicincipii:  /  evmnoUrumqninosvocavit]. 

(e)  rilias  inier  uieronymLnas  non  compuiai€L  scripia 
an.  415.  vemo  temfore. 

if)  lu  veiusiissimo  Ambrosiano  excmplari  212.  iuscri* 
bliur ,  c  ConsuUaiio  Aureiii  Augusliiii  ad  Hieronyuium 
Presbyicniin  de  Ortgine  aiiimaruin.  » 

{g)  Idem  Aiiibnisiau.  vix  recivere^ 


%en\em  te  babereveHen),  eum  quo  loqvcrer  quidquid 
vellem.  Nec  idco  tamcn  non  debni  facere  quod  poioi, 
61  non  potui  tolum  quod  voltii.  i 

2.  c  Ecce  venitad  me  religiosos  juvenrs,  caihollca 
pace  frater,  aetate  fflins,  lionore  compresbyter  noster 
Orosias,  vigil  mgento,  (a)  promptus  eloquio,  flagrans 
ftudio,  utile  vas  in  domo  Domini  esse  deslderans,  ad 
i-efeilendas^^falsas  pemiciosasque  doctrinas,  qu» 
tmimas  Hispanorum  multo  infelicius ,  quam  corpora 
barbartcus  gladios ,  trucidarunt.  Nam  inde  ad  nos 
tisqoe  ab  oceani  littore  properavit,  fama  eicitus,  quod 
a  me  possetde  his,  qnx  scire  vellet,  quidquid  vellet 
audire.  Neqne  nuHum  cepit  advenlus  sui  fructum. 
Prlmo  ne  de  me  mulium  famae  crederet.  Dcinde 
doctti  hominem  quod  potui :  quod  autem  non  potui, 
Qnde  diseere  posset,  admonui ,  atque  ut  ad  tc  iret 
bortatus  sum.  Qua  in  re  censilinm  vel  praeceptum) 
meum  cum  libenter  et  obedienter  acciperet ,  rogavi 
eum  ut  abs  te  veniens,  per  nos  ad  propria  remea- 
ret.  Quam  ejus  pollicilaiionem  tenens ,  occasionem 
mihi  credidi  a  Domino  esse  concessam ,  qua  tibi  scrt- 
berem  de  his,  qox  per  te  scire  cupio.  Qua^rebatn 
enim  quem  ad  te  miilereni ,  ncc  mihl  flicile  occurre- 
bat  idoneus  et  llde  agcndi,  ct  alacritaie  obediendi  ct 
SOB  exercitatione  pcrcgrinandi.  Ubi  ergo  istuni 
juvenem  ^expertus  sum,  eum  ipsiim  esse  qualem  a 
Domino  petebam,  dubiiare  non  poiul.  i 

5.  c  AcciPE  ^itur  qu»  mihi ,  peto,  apcrire  ac  dis- 
aerere  non  graveris.  Quaestio  dc  anima  multos  movil, 
in  quibus  et  me  esse  confiteor.  Nnm  quid  de  anima 
firmissime  teneam,  nou  tacebo.  Deinde  subjtmgam 
quid  mihl  adhuc  expcdiri  vetim.  Anima  hominis  im- 
inortalis  est,  secundum  qnemdam  modum  siram.  Non 
enim  omni  modo  sicut  Deus ,  de  quo  diciQin  cst ,  i 
qni  lolttM  hubet  immorialitatem  (1.  Tim.  6.  io ). 
c  Nam  de  animae  mortibus  sancia  Scripiura  mulla 
commemorat :  uiide  illud  est,  »  sine  morinoi  sepe- 
tire  mortuos  tuos  (Matth.  {t.  2^).  c  Sed  quod  ila  niO- 
ritur  alienaia  a  vita  Dei,  ut  tamen  in  naiura  sua  vi* 
vere  non  omnino  deslstai  :  ila  mortalis  ex  aliqua 
causa  invenitiir,  ut  eiiam  immortalis  non  slne  raiione 
dicatar.  Non  est  pars  Dei  anima.  Si  enim  Iroc  essei, 
omni  modo  incommutabilis  atque  incorruptibilis  cs- 
aei.  Quod  si  esset,  nec  deiicerei  in  dcterius,  nec  pro- 
ficeret  In  melhis ;  ncc  aliquid  in  semetipsa  vel  inci* 
perct  habere  quod  non  habebai,  vel  desineret  habere 
qtiod  habebat,  quantuin  ad  ejus  ipsius  aifectiones 
pertiiiet.  Qoam  vero  aliter  se  habeat ,  non  opus  est 
e^trinsecus  lestiroonio;  quisquis  seipsum  adveriit, 
agnoscit.  FruMra  aulem  dicilurab  cis,  qui  animam 
Dci  partem  esae  volunt,  lianc  ejus  labem  uc  turpitu- 
dinero,  quam  vidcmiis  in  nequissimis  liominibus, 
hanc  dcnique  infirmiuieni  et  a^griludineiny  quam 
sentimos  in  omnibus  homlnibus,  non  ex  ipsa  illi  esse, 
sed  ex  corpore.  Quid  interest  uiide  a^grotet,  quas  si 
essel  incotiimutabilis,   {b)  undelibet  »grolare  noo 

(a)  Apod  Ibrtiaiiaemn,  qui  post  Erasmum  banc  epislo- 
lam  tn  {losireinum  lomuro  rej^jcit,  paraim  eimjnto. 

[b]  AiUlunl  Krasm.  ac  Mariiau.  cliquo  modo^  el  paulo 
post  accidiitet  pro  accideret. 

S.  HiEaoNYHi  I. 


KPISTOLA  GXXX| 


posset  ?  Nam  quod  vere  inrommutablie  et  incormpti* 
bile  est,  nullius  rei  ncccssu  coinniuiari  ic\  comimpi 
poiest.  Alioquin  non  Achillea  tantum,  sicut  fabula 
Terunt,  sed  omnis  caro  cssel  invulnorabilis,  si  nollus 
ei  casus  accidercl.  Non  esi  itaque  nainra  inoommii- 
tabilis,  quae  aliquo  modo ,  aliqoa  causa,  aliqua  parta 
mntabilis  esi.  Dcum  autem  nefasesi,  nisivcre  samine- 
qiie  incommutabilem  credere.  Non  csA  igitur  aniroa 
pars  Dei.   > 

4.  Xmma  incorporea.  —  Incorporenm  quoque  esse 
animani ,  etsi  difficile  tardioribus  persuaderi  potest» 
mihi  tamen  fateor  esse  persuasum.  Sed  ne  verbi  con* 
troversiam  vel  superfluo  faciam  vel  nierlto  paliar , 
qtioniam  cuii  be  kb  constat  ,  non  csl  opus  cer- 
tare  de  nomiiie  :  si  corpus  est  omnis  subsfantia  vel 
esscntia,  1000  ▼^^  si  qui^  aplius  nuiicupalur  id, 
quod  aliquoinoiJo  est  in  seipso,  corpus  esl  anima. 
liem  si  eam  solam  incorpoream  placei  appellare  na- 
turani,  quae  suinme  iiicomnHJlabilis  et  ubiqiie  tola 
es(,  corpus  e^  aniiii:i ;  qnoniam  tale  aliquid  ipsa  noii 
esl.  Porro  si  corpus  non  csi,  iiisi  quod  per  loci  spa- 
tium  aliqaa  loBgitudiue,  laliludiiie,  et  ahitudine  iia 
si&tilur  vel  inovetor ,  ut  inajore  sui  psiite  inajorem 
locuin  occupct,  et  breviore  breviorem,  rniniisque  sit 
in  parle  quam  in  tolo,  non  cst  corpus  auima.  Per 
tolum  quippe  corpus,  quod  aiiimut,  non  locali  diffu- 
sione ,  sed  quadam  vilali  hitentione  porrigilur.  Nam 
per  omnesejus  pariiculas  tota  siinul  adest,  nec  roi- 
nor  10  minoribus,  et  in  majoriluis  raajor,  sed  aiicubi 
intensius ,  alicubi  remissiiis,  et  in  omnibiis  tota ,  et 
in  singulis  toia  est.  Neqiie  eiiim  aliter,  quod  iu  cor- 
pore  etiam  noo  (c)  toio  sentii,  taineii  luta  seiiiit.  Nam 
cum  exiguo  puncto  In  carne  viva  aliqiiid  langiiur, 
quamvis  locus  ille  non  solum  totius  corporls  iion  sit, 
sed  vix  in  corpore  videatur,  aniiiiaui  tamen  toum 
non  Intct  :  iieque  iil  qtiod  scntiiur ,  per  corporis  cun- 
cu  disciirr|t ,  sed  ibl  taiiUim  sentilor  ubi  fit.  l]ndo 
ergo  ad  lotam  mox  pervenit,  quod  non  lii  toio  fit, 
nisi  quia  et  ibi  toia  esl  ubi  0(,  iiec  ut  tola  ibi  sit,  cae- 
teradeserit?  Vivunt  enini  el  illn  ea  praesenie,  uba 
nihil  lale  faclum  esi.  Quod  si  ficret,  etutrumque  si* 
mul  fieret,  simui  utrutnque  totani  pariier  non  latcret. 
Proinde  et  in  omnibus  siinul ,  el  iii  singulis  particu- 
lis  corporis  sui ,  toia  simul  esse  nofl  possel,  si  per 
illas  ita  difiunderciur,  ut  videinus  corpora  diffusa 
per  spatia  locorum,  minoribus  suis  partibus  minora 
occupare,  et  amplioribus  anipliora.  Quapropier  si 
anima  corpus  esse  diceiida  esi,  noa  est  certe  corpus 
quale  terrenum  est,  nec  qtiale  humidum,  aut  aerium, 
aut  setherium.  Omnta  quippetalia  roajora  suut  in  ma- 
joribus  locis,  et  iiiinora  in  minoribus,  et  nihil  ^oruui 
in  aliqua  sui  pnrte  totum  adest :  sed  ut  suiit  parlcs 
locorom,  iia  occupantur  pariibus  corporum.  Uiide 
intelligilur  auiiiia,  sivecorpus,  sive  titeorporea  di^ 
cenda  sit,  pmpriam  qoamdam  habere  naturam,  om- 
nibua  bis  mundanse  molis  elemoniis  cxcellcndore 
substantia  crealain ,   qua*  veraciicr  iion  possit  iri 

(c)  Mfls.  aliqnot  penes  Bcnedictinos  quod  in  corpcre  nm 
toto  sU  Itutfen,  elc 

{TrenU-six,) 


1127 


SANCTI  HIERONTMI 


IIA 


aliqiia  phnnlasia  corpnralinm  imaginnin ,  quas  per 
earms  scnsus  percipimus»  C(»gitari,  sed  mente  intcU 
Jjl^I,  vilatiue  sentiri.  Neque  haec  (a)  proinde  Huor, 
ui  (e  quac  libi  oola  sunt  doceam  :  sed  u(  aperiam 
1001  ^^^^  firmissimc  de  anima  (encam  ,  ne  me 
quisquam,  cum  ad  ea  vcnero  quse  requiro»  ntbil  de 
anima  vel  scieniia  vel  (ide  icnere  arbHrelur.  » 

5.  Amma  $ua  cutpalaptQf  $ola  Dei  miserieordia 
liberatur,  —  <  Ger(us  etiam  sum ,  animam  nuiia  Dei 
eulpa ,  Dulla  Dei  neces«ttaie  vel  sna ,  sed  propria 
voluntale  in  peccatum  esse  collapsam  ,  nec  lil^erari 
posse  de  corpore  mortis  Inijus,  vel  su£  voluntatis 
virtule,  lanqnam  8il)i  ad  hoc  sufficiente,  vel  ipsius  cor- 
porismorte,  sed  gralia  Dei  per  Jesum  Chrlslum  Do- 
minum  nostrum  :  iicc  omnino  esse  aniinam  ullam  in 
generehumano ,  ciii  non  sit  ncccssarius  ad  liberatio- 
nem  mediator  Dci  et  hoininum  homo  Christus  Jesus. 
Qnxctunque  aulem  siiie  gralia  mediatoris  et  sacra- 
mcnloejus,  in  qnalibct  corporis  aetaie,  do  corporc 
I  xierit,  et  in  poenain  rutiirain,  et  in  ultimo  judicio 
recepiuram  corpus  ad  pajnim.  Si  autcm  post  gene- 
rationein  bnmanain,  qune  facla  est  ex  Adam ,  rege- 
iicrenlur  in  Christo  ad  cjus  pcrtinens  socictatcin  ,  et 
reqotem  posl  moriem  corporis  habituram ,  et  corpus 
ad  gloriam  reccpturnm.  lla^c  snnt,  qux  de  anima 
firmissime  leneo. »' 

6.  Aninue  reatus  unde,  —  <  NoNC  accipe ,  quaeso , 
qiiid  rcquiram,  et  noli  me  spernere,  (b)  sic  non  te 
spernat,  qut  pro  nobis  dignalus  csl  sperni.  Qua.*ro 
nbi  coniraxerit  anima  reatum ,  quo  trahitur  in  con- 
dcmnationem ,  ctiam  infantis  morie  prxventi ,  si  ei 
per  sacramenlum  quo  ctiam  parvuli  bnptizantur  , 
Christi  gralia  iion  subvenerit.  Non  enlm  es  cx  illis  , 
qai  niodo  novn  qiixdjin  gnrrire  coeperunl,  dicenles, 
nnllum  reatum  csse  ex  Adain  tractum  qul  per  ba- 
piismum  in  infniite  solvatur.Quod  le  sapcre  si  scirem, 
iino  nisi  te  id  iion  sapere  scirem ,  nequaquam  hoc 
al)8  te  qnacrerem  aul  quxrundum  pularem.  Sed  qnia 
tenemas  de  hac  re  scntcntiain  (uam  concinentcm 
catholic;e  fundaiissimxque  fidei ,  quia  et  Joviniani 
vaniloquia  redaignens,  adhibuisti  (estimonium  cx 
libro  Job,  NemomunduM  in  conspectu  tuo ,  iiec  infans 
cujns  est  dia  unius  vUa  super  terram  (  Job  15.  4.  see. 
LXX) :  deinde  adjuiixisll ,  Tenemurque  rei  in  simili' 
iudinem  prcewiriealivnis  Adce  :  ct  liber  tuus  in  Jonnm 
prophelam  satis  hoc  insigniter  dilucider|ue  declarat, 
nbi  jejunare  parvulos  propter  Ipsum  originale  pecca- 
uiin ,  merllo  coacios  cssc  dixisti  :  iion  inconvenieii- 
ler  abs  le  qiijero  hunc  rcntuin  nnima  ubi  coiilraxerit, 
lOOS  ^^^^  oporteat  eam  etiam  In  illa  aelate  per 
sncramentom  Christiancc  gratias  liberarl.» 

7.  <  Ego  qiridem  ante  aliquot  annos  cum  libros 
qiiosdam  scribercm  de  tibero  arbitrio,  qui  in  mullo- 
rnm  mnnus  exieruiil,et  (c)  nunc  ha!>cntur  a  pluri- 
niis,    qiinltior  opiniones  de  anim;e  Incamalione , 

|rt)  Erasm.  ac  MarUan.  perwrfe,  et  raox  senliam  pro 
teneanit 

(b)  Denuo  Manian.  posl  Erasm.  st  non  le  spemat,  (a- 
melsi  ia  ipsa  Auguslini  recensioiie  Erasui.  ne  te  spernat. 

{£)  Illudwmc  apiid  Erasm.  el  MarUaa  deskleralur. 


Utrum  ex  llla  una ,  qox  primo  homini  data  esl ,  cs- 
terae  propagentur,  An  singnlis  quibusque  novse 
etiam  modo  fiant :  An  alicobi  jain  exsistentes,  vel 
miitantur  divinitus,  vel  sponte  labantur  in  eorpora; 
Ha  putavi  esse  (ractandas ,  ut  quxlibet  earum  vera 
esset,  non  impediret  intentlonem  mcam,  qua  tuoe 
adversus  eos  quaniis  poteram  yiribus  agebam ,  qui 
naturam  maii  suo  priiicipio  (d )  praeditam ,  adversus 
Deum  conantur  inducere ,  kl  est  contra  Maniehaeos. 
Nam  de  Prlsciilianislia  adhuc  nihil  audteram ,  qoi 
non  miiiium  ab  isils  dissimilcs  blasphemias  fabulan- 
tur.  Idco  quintam  opinionem  uon  addidi ,  qoam  la 
tua  epislola  inter  caeteras  coromemorasii ,  ne  aliquam 
pr.Ticrires,  ubl  qusestione  interroganti  rescripsisti 
religios»  memoriie  viro ,  nobisque  in  Cbristi  cari- 
tate  gratissimo  Marcellino ,  quod  anima  (e)  non  sit 
pars  Dei.  Primo ,  qula  non  de  iiicarnaiione  ejus ,  sed 
de  natura  quaeritur,  cuin  hoe  quo^ritur.  Deinde  quia 
hoc  sentiunt  illi  contra  quos  agebara ,  et  id  maxiroe 
agebam,  ut  Creatoris  ineulpabiiem  inviolabilemqiie 
iiaiuram  a  ereaturx  Tiiiis  ei  labe  secernerem ,  cum 
illi  a  substanlin  maii,cui  proprium  principium  priii- 
cipesque  tribttunt ,  ipsam  bonl  Dei  subsuntiamex 
parte ,  qua  capta  (f )  est  corruptam  et  oppressam ,  et 
ad  peccandi  necessitatem  penluctam  essecontendual. 
lloc  iiaque  excepto  hxrelicae  opinionis  errore ,  ex 
quatuor  reliquis  opinionibus  qua:nam  sit  eligeiida 
scire  desidero.  Quaecumquc  eniro  eligeuda  esl,  absit 
ut  impugnet  hanc  fidem «  de  qua  eerti  sumus ,  <mu- 
ni  anim»  etiam  parvuli  infantis  necessariam  esse  libe- 
rniionem  ex  obligatione  peccati ,  eamqiie  niiiiam 
esse  nisi  per  Jesum  Chris(um,et  hunc  erucifixum  > 
8.  <  PaoiiiDE  ne  longum  faciamus,  hoc  cene  seniis, 
qnod  singulas  animas  siogulis  nasceniibo&  eiiam 
modo  Deus  faciat.  Cul  sententi.ie  ne  objiciatur,  quod 
onines  creaturas  sexto  die  consummaverli  Deos,  et 
septimo  die  reqoleyerit, 'adhibes  1003  testimo- 
niuin  cx  Evangelio ,  Pater  meus  utque  nme  operatur 
(Joan.  5. 17) :  {g)  Sic  eiiim  ad  Marcellinum  scripftisli: 
in  qna  episiola  etlam  mel  commemoratioiiem  benevo- 
leutissime  facerc  dignatos  es ,  quod  bic  me  baberct 
in  Africa ,  qui  ei  Ipsam  facilius  possem  explicare 
sentenliam.  Quod  si  potuissem ,  non  ille  hoc  abs  te 
tnm  loiige  posito  inquureret ;  si  tamen  id  tibi  ex 
Africa  scrlpsil.  Nam  quando  scrip&errt  nescio;  un< 
tum  scio  quod  de  boc  bene  cognoverit  cunctationem 
meam :  unde  me  Inconsulto  facere  voIuit«  Qiianquam 
ciiam  si  consuleret ,  inagis  hortarcr,  et  gratias  age- 
rein  quod  nobis  omnilius  confcrre  possct ,  nisi  tu 
breviter    rescrlbere»  quam  respondere  maluisses. 

-  [d\  InLovantensiediUone,nolantibas]leQedicthiis,erat 

eduatn.  .    ,  ...  »    ^     . 

(e)  Neenndi  partlculara,  quam  ediu  cum  Ambrosiaoo 
Mh.  pra^&funl,  resiiluiiiius  a  Benedidiiiis  cxpunctam; 
iiiiiurum  isliid  rescripseral  Hieroiiymos  ad  MarceUinum 
CoiiUa  Manicha?oruiu  sentenliam,  aniinaiH  |«iriem  Del  ooa 
csse. 

(f)  Scx  Mss.  apud  Bcnedictmos,  qucecapta  etf,  elc. 

(fl)  Addil  Marlian.  ikjsi  lirasni.  ei  ego  operor  :  qiia  qul- 
dem  cuin  uccessione  afferuir  locus  ia  Hieronymiaiia  ad 
.Marcclllimm  epislob  123.  quam  modo  exiCndU  Augu* 
&li.ius. 


tlS»  EPISTOLA 

€redo  ne  superfliio  laborares ,  ubi  cgo  essem ,  quem 
puiabas  id  opiime  scire ,  quod  ille  quxsiverat.  Ecce 
Tolo  ut  illa  senienlia  eiiam  raea  sit ,  sed  noiidum 
esse  contirmo.  t 

9. 1  Misisti  ad  roe  discipulos ,  ut  ea  doceam »  qua 
iiondum  ipse  didici.  Doce  ergo  quod  doceam.  Nam  ut 
doceam,  muUt  a  me  flagitant,  eisque  me  sicut  alia 
multa ,  et  Iioc  ignorare  confiieor.  £t  forlasse  quam- 
vis  in  os  meumycrecundentur,  lamen  apud  se  dicunt , 
fu  et  Magisterin  Itrad,  ei  hcec  ignorasf  {Joan.Z.  10). 
Quod  quidem  Dominus  ei  dixit ,  qui  erat  unus  ilio- 
rum ,  quod  deleclabat  vocari  Rabbi.  Uude  etiam  ad 
verum  magisirum  nocie  venerat,  quia  fortassis  eru- 
bescebal  disc^re ,  qtii  docere  consueverat.  Me  auiein 
polius  ma^istrum  audire ,  quani  velut  magistrum  de- 
lectat  audiri.  Rccolo  enim  quid  dixeril  eis ,  quos 
prae  cxleris  elegit :  Yes  auiem  ,  iiiquit ,  nolile  vocari 
eA  hominibtts  Rabhi :  ums  esi  enim  magitler  vester , 
Christus{il(aih,  23.  8).  (a)  Nec  alius  docuit  Moyseo 
etiam  per  Jetro,  iiec  aliiis  Corneiium  eiiam  per 
priorein  Peinim,  iiecalius  Petrum  etiain  per  poste- 
riorem  Paulum.  A  quocumqiie  enim  verum  illo  donante 
dicitur ,  qiii  est  ipsa  verius.  Quod  si  ideo  adbuc  isla 
neicimus,  ct  ea  neque  orando ,  neque  legendo,  neque 
cofiuiido  et  rallocinando  invenire  poluimus ,  ut  pro- 
bemus  noft  sohim  indoclos  quanta  caritate  doceamus, 
verum  a  dociis  eliam  quanta  bumiliiate  discamus  1  s 

10.  <  Doce  ergo,  q^wso»  quod  doceani,  doce 
quod  leneam,  et  dic  niibi»  si  auimae  singiilaiim  in 
singuris(^)  bodiequennscenlibus,  Ikni»  ubi  in  par- 
vuiis  peccent,  ul  indigeant  iii  sacrameiHiii  Chrisii 
reroissiofie  peccaii ,  peccanles  iu  Adaro ,  exquo  earo 
est  propagata  1004  peccati :  aul  si  non  peccant» 
qiia  justilia  Creaturis  ita  peccaio  obligantur  alieim^ 
cum  exinde  propagatis  membris  mortsilibus  inserun- 
tiir,  ut  eas ,  nisi  per  Ecclesiam  subvenlum  fuerit , 
damnntio  consequaiur;  cum  in  earum  potestate  non 
sit ,  ut  eis  possit  graiia  bapiismi  subveniri.  Tot  igitur 
animaruni  millia ,  quie  in  mortibus  parvulorum  siue 
induigentia  Christiani  sacramenti  de  corporibus  ex-  . 
eunt,  qua  xquitaie  damnantur,  (c)  si  novaecreaiaey 
nuILo  suo  praDcedente  peccaio ,  sed  voluntaie  Crea- 
toris  siiigulae  siiigulis  iiascentibus  adh^eserunt,  qui- 
bus  eas  aniiiiandis  illecreaviiet  dedit,  quiutique 
iioverat ,  quod  unaquaeque  earum  niilla  sqa  culpa 
sine  baptismo  Cbristi  de  corpore  fuerat  exilura  ? 
Quoniam  igiiur  neque  de  Deo  possumus  dicere ,  quod 
vei  cogai  anim:i$  fieri  peccatrices,  vel  puniat  innocen- 
les ;  neque  iiegare  fas  nobis  est ,  eas  qu»  sine  Cbristi 
sacramento  decorporibus  exierint ,  etiam  parvulo* 
rum  ,  non  oisi  in  damnationem  trahi :  olisccro  le, 
quoniodo  bxc  opinio  defendilur,  qua  creduntur  aiii> 
mae  non  ex  illa  una  primi  bominis  fieri  omiies,  sed 
sicut  illa  una  uiii^  ita  singulis  sioguias?  i 

ii.  c  Ea  vero  quae  dicuntur  aliacontra  liancopi- 

{a)  Idem  cuin  Erasm.  addit  Jesus,  mox  eliam  adverbium 
primo  ioco  omiiUt. 

(fi\  Abest  ab  Erasm.  el  Martian.  hodleque. 

\c]  AJnotaiit  Ifeiiedictiai  ia  Mss.  non  |;aucis  iQveniri 
siv«  novm  creatarm. 


nionem,  facile  puiome  posse  refcllcre ,  siciit  edt 
illud ,  quo  eam  sibiqiridamvidenlur  urgere ,  quomodo 
consummaverit  Deus  oninia  opera  soa  sexio  die,e:  septi- 
roo  requieverit  (Gen.  2.  2),  sl  novas  adbuc  animas 
creal?  Quibus  si  dixerimus  quod  ex  Evangelio  in 
supradicta  epistola  posuisli,  Paler  meus  usque  nunc 
operalur  {Joan.  5. 17) :  respondent,  operatur,  dictum 
est ,  institutas  adininistrando,  non  novas  instiiuendo 
naturas ,  ne  Scripturae  Gcneseos  coiitradicatur  ubi 
apertissime  legiiur  consummasse  Deum  omiiia  opera 
sua.  Nam  ct  qiiod  eum  scriptum  est  requievisse , 
ulique  a  creandis  nobis  crealuris  intelligendum  eat, 
noii  a  gubernandis ;  quia  tunc  ea  qua;  non  erant , 
fecit ,  a  quibus  faciendis  requievit :  quia  consumma- 
veratomnia,  qiiac  antequam  essent,  viditessefa- 
cienda ,  ut  deinceps  non  ea  qua;  non  erant,  sed  ex 
his  quae  jam  cranl,  crearet  et  faceret  quidquid  face- 
ret.  Ita  ulriimque  verum  essc  monstratur,  et  quod 
dictum  est,  Requievit  ab  operibus  ium  :«t  quod  di- 
Ctiim  est,  Vsque  nunc  operaiur :  quoniam  Geoesi  non 
pole«t  Evangelium  esse  contrarium.  > 

12  I  Yerum  bis  qut  lixc  ideo  dicunt  ne  credatur 
modo  Deus,  sicut  illani  unaro  novasanimas^quaenon 
eraiit,  facere;  sed  1005  exilla  una,qi/a!jamerat, 
eas  creare ,  vel  ex  ronle  aliquo  sive  ihesauro  quodam, 
quem  tunc  fecit,  eas  miitere,  facile  respondeiur, 
ctiam  illis  sex  diebus  multa  Deum  creasse  ex  his 
naiuris,  quas  jam  creaverat,  sicut  ex  aqois  aliies  et 
pisces;  ex  terra  auiem  arbores,  foenum ,  animalia  : 
Sed  qiiod  ea ,  quae  non  erant ,  tunc  feceril ,  roanife- 
stnm  esi.  Nulla  enim  erat  avis,  nullus  piscis,  nulla 
aibor,  nullum  animal :  et  bene  intelligilurab  bis 
creatis  requievisse,  quae  nbn  erant,  et  creata  sonc , 
id  est  cessasse  ,  nec  ulira  qu.ne  iion  erant,  crearen- 
tur.  Sed  nunc  (|uod  diciiur,  (d)  animas  non  in  nescio 
qtio  ImKe  jain  exsisicntes  mittere,  nec  deseipso  tan- 
qiiani  suas  pariiculas  irrorare,  nec  de  illa  uoa  origi- 
nalitcr  trabere,  ncc  pro  delictis  ante  carnem  com- 
missis  canieis  vinculis  compedire ,  sed  novas  creare 
singulas  singulis  suam ,  cuique  nascenti ,  non  aliquid 
facere  dicitur,  quod  ante  non  feceraU  Jam  enim  sexto 
die  fecerat  hominem  ad  imaginem  suam,  qiiod  uti- 
qiie  secundum  animam  rationalem  fecisse  ii^telligilur. 
(e)  Hoc  et  nunc  facii ,  non  institueudo  quod  non  erat, 
scd  mulliplicando  quod  erat.  Unde  etillud  verum  esi, 
qiiod  a  rebus,  quae  non  erant,  inslituendis  requievit.  Et 
hocverum  esi,  quodiioqsolumgubernandoquaefecii, 
verum  etiam  aliquid  tionquodnondum^  scd  quod  j;im 
creaveral,  numerosiuscreando  iisqne  nuiic  opern:ur. 
Vei  sic  ergo  vcl  alio  modoquolibet  eximus  ab  eo,  (jiiod 
nobis  objicitur  de  requie  Dei  ab  operibiis  snis ,  nc 
proplerea  non  crednmiis  nunc  usquc  licri  aniiitas 
novas ,  non  cx  iiia  una ,  sed  sieut  ilbim  uiiam. 


[d]  Paulo  aliier  pones  Martian.  a  aniroas  nescio  ({uo 
fbnte,  iam  exisieiiles  non  mtUere.  t 

{e)  Mss.  quinque  Vaiicani,  et  sex  Gallieanl  apud  Pene* 
diotinos  lixc  iaferuni :  t  Taudem  post  longam  dlspulaiio- 
nein,  ecclesiasiioani  conflrmasU  sealentlani.  »  Quam  siu- 
diosi  alicujas  marginalem  notam,  postea  in  lexlum  aiaie 
inlrusam  fuisse  nou  dubito. 


I(M 


15.C  Nam  quod  clicitur,  Quare  racil  attimas  eis,  quos 
Tiovtt  cilo  mortluros?  Possnmus  respondere ,  paren- 
tiiin  hinc  pcccata  vel  coiiviiici,  vel  flagenari.  Possa- 
nius  etiam  recte  illius  moderationi  ista  relinquere , 
qttetn  scirous  omnibus  tetnporaliter  trnitseuntibus  re- 
bus,  ubi  sunt  eiiam  aniinalium  ortus  ei  obilus ,  cur- 
sum  ornatissimum  atque  ordinaiissimum  dare;  sed 
nos  ista  sentire  non  posse,  qus  si  sentiremus,  dele- 
ctatione  ineffabiti  mulcereiniir.  Non  enim  frustra  per 
PropheUm,qui  hxc  divinitus  iiispirata  didicerat, 
dictum  est  dc  Deo,  Qui  proferl  (a)  ntimeroie  iwcutum 
(/i.  40.  26).  Unde  musica ,  id  est  scientia  sensusve 
bene  modulandi,  ad  admonitionem  magnae  rei,  eiinm 
mortalibus  ralioiiales  habeniibns  auimas  Dei  largl^ 
tate  concessn  esi.  Undc  si  homo  factendi  carminis 
1006  srlifex  novit  qiias  quibus  moras  vocil)us 
iribuat,  iit  iilud  qitod  canilur,  decedentibiis  ac  succe- 
dcntibus  sonis,  piiichcrrinie  ciirrat  ac  tratiseat; 
qtianto  magis  Deiis .  cujus  saptentia ,  per  quaro  fecii 
oiMiia,  Iimge  onittibus  artibus  pnderenda  esl ,  niilU 
iii  naiuris  nasccntibiis  et  occideiitibus  temporum 
spatb ,  qii»  tanqtiain  syllabae  ac  verba  ad  parlicuJas 
hujus  sxculi  periincnt ,  in  lioc  labentium  rerum  lan- 
qniin  mirabirt  canuco,  vcl  brevius,  vel  productius, 
«jiiain  modttlntio  praH^ogiiila  ct  prirfiniia  deposcil , 
piMlerire  iiermiitit?  Iloc  cum  eliam  dc  arboris  Tolio 
(lixorim,  et  de  no^iroruni  numrro  capiiloruin  ;  quanlo 
niagis  dc  hominis  ortu  et  occnsu  ,  cujiis  teroporalis 
>ila  brcviits  produciiusve  iion  lcnditur,  qnam  Deus 
disposilor  tcinporum  iiovit  universilafts  nioderamini 
coiisonare?  > 

14.  ( Id  ctiam  quod  aiunl,  omne  qood  in  tempore 
coppii  esse ,  immort:iIe  esse  non  posse  :  qnia  omiiia 
orti  occldunt,  et  avicia  senescunt,  nt  eo  moilo  credi 
cQgaid,  aiiiinuro  liuinanum  ideo  esse  immorlalem, 
qiiod  attte  omnla  teinpora  sit  creatus,  non  movet  fi- 
dem  nostram.  Ut  ettim  alia  taceam ,  coepit  esse  in 
tempore  iiiiinorlnUtas  cnrnis  Christi,  qnte  tamcii  jam 
noti  inoritury  et  mors  ei  ultra  non  dominabilur  (Rom. 
6.9).i 

15.  ( Illud  veroqiiod  innbroadversos  Rumnum  po- 
suisli  {Ub.  5,  cap,  tiUimo)  (6),  quosdatn  huic  senicn- 
tix  caliimntari ,  qnod  Deuni  dare  atiinias  adulterinis 
conceptibiis  videatur  indignum ,  «inde  conantur  ad- 

-  struere  meritis  gestx  anle  cariiein  ViisR  animas  qiiasi 
:id  ei^astula  hujus  mundi  juste  posse  pefduci ,  non 
ine  movet  multa  cogitantetn,  qulbus  b.Tc  possit  ca- 
liiinnin  refutari.  Et  qnod  ipse  respondisli ,  non  csse 
viirum  semeniis  in  tritico  quod  furlo  dicilur  esse  su- 
blalum ,  sed  in  eo  qui  frumenta  fiiraitis  sst ;  nec 
idcirco  tcrram  non  debuissc  grcinlo  suo  scinina  con- 

(a)  £x  LXX.  i  UfipiM  iMT*  «fiV^v  tIv  s^i^ov  a>o5,  Vnlg.  in 
munero  mUHiam  eorum. 

(b)  Id  nempe  urgebat  Ruffinus,  c  et  iibi  est  justltia  Dei, 
itt  de  adulterio  iDcestuque  nascentihus  aniinas  largiatur  ?  » 
Nimirura  ex  Origcae  %»^  ifjfi^  lib.  3.  c.  5.  c  Non  aliler  po- 
terit  rcsponderi,  iU  nt  absque  omhi  iojustilix  culpa  pro- 
viileniia  demonslretur,  nisi  [iviores  qtiaedam  fuisse  eis 
caiisae  dicanlur,  quibus  antequain  in  corpore  nascerenlur 
.inimse,  aliquid  coniraxerint  culpae  in  sensibus,  vel  motihus 
Kiiis.  ^  Paiilo  post  Benedictini  ito  hnjus  mvndi  legunt 
1iUf..iini0iii» 


SANCTI  IIICRONYMI  uy^ 

fovere,  quia  sator  ImmuDda  ea  projecerit  ro^nu; 


elegantissima  similitudo  est.  Quam  et  antequain  le- 
gerem  nullas  mthi  ol^ectio  isu  de  adultertois  feetibas 
in  hac  quxsilone  Taciebat  angustias ,  generaliter  in- 
luenli  multa  bona  Deum  facerc,  eiiam  de  nostris  ma- 
lis  nostrisque  peccatis.  Animalis  autem  cujuscumque 
creatto,  sl  habent  pium  prudenletnque  considcralo- 
rcm ,  ineffabilem  laudem  Greatori  excitat ;  qiiant^ 
magis  creaiionon  cujoslibet  animalis,  sed  hominisi 
Si  autero  causa  creandi  quaeritur ,  nulla  citius  et  me- 
lius  respondetur ,  nisi  quia  oronis  creatura  Dei  b<ina 
est.  Et  quid  dignius  quani  m  bona  faciai  1007 
bonns  Deus,  quae  neroo  potest  facere  nisiDeus?  > 
16.  I  IIxc  ct  alia  quae  possoro,  sic«t  possum,  dico 
adversus  eos  rpii  hanc  opinionero,  qua  credunlur  ani- 
m»  sicut  ilia  una  singuiis  fieri,  labefaciare  conantur. 
Sed  cum  ad  posnas  ventum  est  pnrvulorum,  magnis, 
niihi  crede,  coarctor  angusliis,  nec  quid  respondeam 
prorsus  invenio  :  non  solitm  eas  peenas  dico ,  quas 
haliet  post  hanc  Yiiaro  llla  damnatio,  quo  nccesse  est 
trahanlur,  sl  de  corpore  exierint  sine  Ghrislianffi 
gratiae  sacraroenlo ,  sed  eas  ipsas ,  quae  in  hac  vita 
dolentibus  nobis  versanlur  anie  oculos ;  quas  eno- 
mcrnre  si  velim ,  prius  temptis  quam  exempla  defi- 
cient.  Langucscunt  :rgriludiuibus,  lorquentiir  dolori- 
bus,  fame  ei  siii  cruciniiiiir ,  debilitanlur  membris, 
privantiir  sensibus,  vcxanlnr  ab  iinniundis  spiritibns. 
Deinonstrandum  est  {c)  \iCu\nc ,  qooniodo  ista  sine 
ulla  sua  iiiala  causa  jiiste  pati.iiilur.  Non  etiim  dici  fas 
csl ,  aut  ista  ignoranle  Deo  fieri,  iint  enin  non  posse 
resisiere  facientibiis ,  aut  Injuste  i>la  vcl  fiicere  vel 
permiltere.  Numquidnam  sicut  animalia  irrationabilia 
recte  dicimus  in  usiis  dari  naluris  excelleiuioribus , 
eisi  viliosis,  sicufl  npcrtisshne  iii  Evnngelio  videmus, 
porcos  ad  usum  desidcratnm  concessos  esse  daenio- 
nibiis  {Matth,  t.  ^) ;  hoc  ct  dc  hoinine  recte  possii- 
mnsdicere?  Aninral  est  enim,  sed  raiivHiale,  elsi 
inortale.  Anlma  est  ralionaHs  in  illis  meiubris,  qu:e 
lanlis  affliciionibus  poenas  luit  :  T)eus  bomis  est, 
Dens  justiis  est,  Deiis  omnipotens  est;  hoc  dubiinre 
oimiino  demeniis  est.  Tantorum  ergo  malnrura,  qn:c 
fiunt  In  parvulis ,  causa  jusia  dicaiur.  Nempe  cuin 
majores  isia  patiuntur  [al.  patiantur],  solemus  dicere, 
ant  sicut  in  Job  merita  exaniinari ,  aut  sicut  in  Hc- 
rode  peccata  poniri.  Et  de  qiiibiisdam  exemplis,  qu.-c 
^eus  roanifesta  esse  voluit,  alia  quae  obscura  sunt  {d) 
homini  conjectare  conceditor,  sed  faoc  in  roajoribus. 
De  parvulis  autero  qnid  respondcamus  edissere,  st 
poenis  lantis  uiilta  in  eis  sunt  punienda  peccata.  Natn 
utiquenullaest  in  illis  aetatibos  examinanda  jnstiiia» 
i7.  f  De  ingeniommTerodiversitaie  (e),imo  absnr* 
diiate,  quid  dicam ;  quae  quidem  in  parvolis  latet,  scd 
ab  ipsis  exordiis  nattiralibus  docia  ,  apparet  in  graii- 
dibus ,  ijuorom  nonnulli  taro  tardi  et  obli^iosi  sniit , 
ut  nc  prima  quidem  discere  litienrum  elemenia  p  >- 


(c)  Krasmus  ac  Martian.  itagtte. 

(0)  lideiii,  viliose  tameu,  nominutn  conjecturcs  concc" 
dilur, 

(e)  Monont  Bcnedlctiai  In  cdttis  aliquot  et  Mss.  oniiiti 
tnio  absurdiiate. 


§m 


EriSTOLA  CXXXL 


hzt 


tucrint :  quidam  vt^ro  tanlae  sunl  faluilalis ,  ul  noii 
niuluim  a  pecoribus  dilTerani ;  quos  moriones  vulgo 
vocant.  Respondeiur  foriasse ,  corpora  hoc  faciuni. 
Sed  niimquid  secundum  lianc  seiitcntiam  quam  (a) 
defendi  Tolumus ,  anima  sibi  corpus  elegit,  et  in  eli- 
gendo  cum  falleretor ,  erraviit  aut  cum  in  corpus 
cogeretur  1008  intrarenccessitalen»scendi,nlia 
corpora  praeoccupaniibus  aiiimarum  lurbis»  ipsa  aliiid 
non  invenil,  ct  sicut  in  speciaculo  atiqiio  locum  ,  ita 
cnrnem  non  quam  voliiit»  sed  qiiam  vaiuit,  occupa- 
vii?  Numquid  hacc  et  laila  vel  dicere  possumns,  vel 
senlire  debemusf  Dnce  igihtrquid  sentire,  quiddicero 
di3beamos,otconstet  iiobis  ratidnovarum  animanmi  (9) 
singillatimquc  faclarom  singulis  corporibus.  > 

18.  c  Ego  quidem  non  de  iiigeniis  ,  sed  saliem  de 
poenis  parvutorum,  quas  in  bac  vita  parmnlur,  dixi, 
aiiquid  in  libris  illis  de  libero  arbitrio  {Lib.  3.  25. 
n.  67).  Quod  quale  sit,  elcur  mibi  in  ista,  qunm  ha- 
bcmiis  in  manibus  quaeslione,  non  sufficiat,  intimalH), 
el  eum  ipsum  de  terlio  libro  locum  excerptum  liis 
rnteris  inseram;  nam  ita  se  habet :  De  crucialibus 
ttnlem  corporis  qmtu$  afftigunltir  parvuli^  qnorum  per 
wiatem  nutla  peccala  twtt,  si  animm  quibm  animanlnr, 
non  prius  quam  ipsihomines  esse  cmperunt^  major  que^ 
reta  et  quasi  misertcors  deponi  (e)  solet ,  cum  dicitur , 
Quid  maii  fecerunt ,  ut  isla  paterentur  ?  Quasi  possit 
esse  meritum  innocentim ,  ante  quam  qtusque  nocere  ati-' 
quid  possil,  Cum  autem  boni  aliquid  operatur  Deus  in 
emendatione  majorum  ,  ctmr  parmttorum  suorum  ^  qui 
eis  cari  simt ,  doloribus  ac  mortibus  fiagettantur ,  cur 
kta  non  fiant ,  quando  cum  transierint ,  pro  non  (actis 
eruntf  in  quibus  facta  sunt :  propter  quot  autem  facta 
wnt^  aut  metiores  erunt ,  si  temporalibut  incommodis 
emendatif  rectius  etegerint  vivere  :  aut  excusationem  in 
fuluri  judicii  suppticio  non  habebunt,  si  vitas  ftujus  wi- 
goribusj  ad  wternam  vitam  desiderium  convertere  nolue' 
rint  ?  Quis  autem  novit  quid  parvutis^  de  quorum  crtc- 
ciatibut  dnritia  majorum  contunditurf  aut  exercetur 
fides  ,  ata  misericordia  probatur  :  qui$  {d)  ergo  novil 
quid  ipsis  parvulis  in  secreto  judiciorum  tuorum  bonm 
eompensaiiotds  reservet  Deusf  Quomaiti  quanquam 
niliit  recte  fecerint,  tamen  ttec  peceantes  atiquid  isla 
perptsn  tunl.  Non  enim  frustra  eliam  infantesiltos^ 
qui  cum  Dominut  noster  J^esus  Christus  necandus  ab 
Herode  quaereretur ,  occisi  sunt ,  fn  lionorem  Martyrum 
receptos  commendat  Eccteda,9 

19.  c  Ilacc  Uiiic  di%i,  cum  lianc  ipsam  do  qua  nunc 
a^itur  vclieni  conimunire  senteiiiiam.  Siciit  enim 
paulo  ante  commemoravi,  qoaecumque  illarum  de 
anim»  incarnatione  quatuor  opinionum  vera  esset, 
inculpatam  substantiam  Greaioris,  et  a  nostrorum 
pcccaiorum  societnte  remotissimnm  nitebar  osien- 
dere.  Et  ideo  1009  quoecumqiie  ill^rum  veritate 
posset  convihci  et  repudlari ,  ad  coram  intentinnis 


(a)  Conlrario  scosu  Hartiaa.  post  ^nsammdeflpndere 
mluimus  :  Tatso,  ut  ex  sunerloribus  li<)uet. 

(b)  AI.  singutUcorporums  singtUatimque  fpctnrum. 
lc)  Mariiaa.  posi  Erasm.  depromi. 

{d)  Benediaini  qttisergo  nmt^  etc.  alli  qttis  Inquam  ergo 
noiir,  etc. 


me.'»,  quam  tunc  liabebam  non  pertiiiebat :  quando- 
quidem  cunctis  dirtgeiitiore  dispnCatione  discussis, 
qiKTcuiiique  iltarum  recte  vinceret  caeteras ,  roe  se« 
cnrissiino  ficret,  quando  etiam  secundum  omnes  id, 
qiiod  agebam,  invictum  persistere  demonstrabam. 
Nunc  vero  unam  voto,  sr  possnm  ,  ratione  recta  eti« 
gero  ex  omnibiis  :  et  propterea  hujus  ipsios,  de  qua 
nunc  agimu^  defensionem,  in  his,  quse  commemoravi 
de  illo  libro^  verbis  meis  aitentios  intuens,  validatt 
finiiamque  non  video.^ 

20.  c  Nani  velut  firmamentum  ejos  illiid  est,  quod 
ibi  dixi ,.  Quis  autem  novit  quid  parvutis ,  de  quorum 
crnciatibus  duritia  majorutn  contunditur^  aul  exerceiur 
ftdc.s ,  aut  tttisericordia  probatur  :  quiSf  inqutmif  novit 
qitid  ipsis  parvulis  in  secreto  judiciorum  suorum  bonm 
compensationis  reservet  Deus?  {e)  Sed  hoc  non  imme- 
rito  dici  video  de  bis,  qui  vel  pro  Gbrisii  nomioe  ac 
vera  religione  tale  aliquid  eliam  nescieiites  patiun- 
lur,  vel  sacramento  Ghristi  jam  imbuti  sunt ,  quia 
sine  societaie  unius  medialoris  liberari  a  damnatione 
non  possunt,  ut  pnssit  eis,  eliam  pro  illis  malis,  qu;n 
liic  iii  diversis  nffliciionibiis  periiileruiil,  compeiisatio 
isla  prsesiari.  Nunc  aotem  cnm  ista  quseslio  iion  poS' 
sit  absolvi,  ntsi  eiinm  de  his  parvulis  respoiideatur, 
qiii  p<»st  gravissimos  crucialus  sinc  sacramento  Ghri- 
stiniiac  societatis  exspirant  qii£  circa  eos  compensatio 
cogiianda  esi,  qoibus  insuper  et  damnatio  prseparata 
est  ?  Nam  et  de  baptismo  parvnlorum  in  eodem  libro, 
non  quidem  sufficiciiter,  sed  quantum  iili  operi  satis 
esse  videbatur,  utcumque  respondi,  quod  eiiaro  iie- 
scientibus,  et  fidem  suam  nondum  habentibns  pro- 
dest  :  iion  tamen  de  damnatione  eorum  parvuloriim, 
qui  sine  illo  cx  hac  vita  emigrant ,  tune  aliquid  di- 
cendum  putavl ,  quia  non  quod  nuiie  agitur  ageba« 
tur. 

21.  Sed  ut  omittamus  et  contemnannis  ea  ,  quse 
brevi  teinpore  patiuntiir,.  nec  transacta  revocantur , 
mimquid  simililer  contemnere  possumus ,  quod  per 
unum  hominem  morSt  etper  unum  hominem  resumctio 
mortuorum  ?  Sicut  enim  in  Adam  otnnes  moriuntur,  sie 
et  in  Christo  omnes  vivificabuniur  (I.  Cor.  45, 21  el  22). 
Per  bancenim  apostolicam,  divinam,  claramquesen- 
tentiam,  satis  evidenter  elucei,  neminem  ire  Inmor- 
tem  nisi  per  Adam,  neminem  ire  1010  ^"  vitam 
ai^ternam ,  nisi  per  Ghrisium.  Hoe  est  quippc  omnet 
et  omftes,  quia  sicut  omnes  homines  per  prtmam,  hoc 
est  per  carnalem  generalionein  pertinent  ad  JTdam  : 
stc  omnes  homines  adsecundam,  id  est  spiritalem  (f ) 
generatienem  ventimt ,  quicumque  ad  Ghristum  per- 
veniunt.  Ideo  ergo  dictum  est ,  et  hic  omnet  et  ibi 
amnest  quia  sicut  omnes  qui  moriunlur,  nonnisi  in 
Ailam  moriuntur  :  ita  omnes  qui  viviflcabuntur,  non- 
nisi  in  Christo  viviflcabunlur.  Ac  per  hoc,  QUISQDIS 
NOBIS  dixerit,  quemqoam  in  resurrecliene  mortuo- 
rum  vivificarL  posse,  nisi  inCbrtstOy  tanquam  {g)  pe"- 

(e)  Adilont  ex  eodem  nbro  Erasm.  et  Martian  heic  quo- 
que  loci  «  quoniam  quanquam  lUhii  recte  feceriui,  tainen 
nec  peccanies  aliqoia,  isla  perpessi  sunU 

(rt  lidem spiritualemregenerationem. 

[g)  In  Thuano  Ms.  penes  Benediciinos  hottis» 


fl5| 


a4NCTi  HIERONTSII 


ltS$ 


stw  communii  fidei  deieslaiMliB  esl.  Item  QUISQUIS 
DIXERIT,  quod  in  Cbffislo  vivificabuniur  etiam  par- 
tuli ,  qui  M&e  sacramenii  ^us  parlicipalione  de  viia 
eseunt,  liic  proreclo  ei  conira  apostolicam  praedica- 
tiooem  venii ,  ei  totam  condemnat  Ecclesiam ,  ubi 
pfopierea  ciim  baptiiaodis  parvulis  festinaiur  et  cor« 
ritnr»  quia  sine  dubio  creditur  aliier  eos  in  Cbrisio 
viviflcari  omnino  non  posse.  Qui  autem  non  viviflca- 
tor  in  Cbristo»  restat  ut  in  ea  [al.  eadem]  condemna- 
iione  maneat,  de  qua  dicit  Apostoius,  Per  umus  deli- 
etum  in  omnei  hominet  ad  condemnaiionein  (Kom. 
5.  18)  :  Cui  delicto  obnoxios  parvulos  nasci ,  ei 
omnis  credit  Ecclesia,  et  ipse  jam  conira  Jovuiiaiium 
di^tans»  et  expoiiens  ionam  Proplietam,  sicoi 
panlo  anie  commemoravi,  fide  veracissima  deflnisii : 
credo  ei  In  aliis  locis  opusculorum  tuorum,  quae  vei 
noR  legi»  vci  in  praesentia  non  recordor,  Hujus  igilur 
danmationis  in  parvulis  [aL  partulos]  catisam  re- 
qitiro ;  quia  neque  auimarum » si  novx  fiuni  singulis 
singulXf  video  esse  ullum  in  ilia  xtate  peccatum,  nec 
a  Deo  damnari  aliqunm  credo  quaro  videt  nullum 
habere  peccatum.  > 

22.  c  An  forie  dicendiim  est,  in  parvulo  carnem 
solam  causam  esse  peccati ,  novam  vero  illi  animam 
fieriy  qua  secuodum  Dei  prxcepu  viveute,  in  adjuto- 
rio  gratiae  (a)  Cbrisli,  et  ipsi  carni  edomitae  ac  sub- 
jugatx  possil  incorruptlonis  merilum  comparari.  Sed 
quia  in  prirvulo  anima  nonduni  id  agere  potest ,  nisi 
Cbristi  (b)  acceperit  sacramentum,  per  banc  graliain 
carni  ejus  acquiriiur ,  qood  illius  moribus  noiulom 
poiuit.  Si  antem  sine  illo  sacrainenio  anima  parvuli 
exierit,  ipsa  quidem  iu  a;terna  viia  eril,  iiiide  e:im 
nullum  peccatum  poiuit  separare  :  caro  vero  ejus 
non  resurgel  iu  Clirisio,  non  perccpto  ante  mortem 
illius  sacramento  ? » 

25.  <  Hanc  opinionera  nunquam  audivi ,  1011 
nunquam  ies[i.  Sed  plane  aiidivi  et  crediJi,  propier 
quod  et  locutus  sum,  ^uia  (c)  venU  hora,  quando 
onum  qui  in  monumentii  sunt,  audient  vocem  ejus :  et 
proeedent  qui  bene  feceruntt  in  resurrectionem  vitm 
{Joau.  5*  ^).  Ipsa  est  de  qua  dicilur ,  et  per  unum 
hominem  reiurrectio  mortuorum  (i.  Cor.  15. 21)  :  Ipsa 
esi  qua  in  Christo  omna  vivificabuntur.  Qui  autetn 
tnate  egeruni^  in  returreclionem  judicU,  Quid  hic  ergo 
de  illis  infantibus  intelligenduro  est,  qui  prius  quam 
posseni  agere  vel  beue  vel  inale ,  sine  bapiisino  cor- 
pore  ftttti  soni?  Niliil  hicde  talibus  dictom  est.  Sed 
si  caro  eorum  ideo  non  resurgei ,  quia  nec  boni  ali- 
quid  recerunt,  nec  mali;  nec  illorum  resurrectura 
csi,  qui  percepta  iMptismi  graiia,  in  illa  «tate  de- 
jfunciisunt,  in  qua  nibil  [>ene  vel  male  agerepo- 
UierunL  Si  auiem  illi  inter  saocios  resurgent,  id  esi 
ioter  eos  qui  bene  egerunt ;  inter  qoos  et  illi  resor* 
recturi  sont»  ni&i  inter  eos  qui  male  egerun^  ne  ali- 
quas  hiunaoas  animas  credamus  corpora  sua  non 

(a)  Haud  beoe  tfarUan.  post  Erasm.  gra^  Dei,  et  mox 
su^iecUJB  pro  subiugutai, 

{b)  lidem  ctim  aiiis  ediUs  accesserit. 

(t'>  Marlian.  posl  Erasin.  veniet,  et  paulo  post  bona  pr« 
bMte,  (Toprius  Ur<£CO. 


recepiuns,  sive  In  resorrectionem  Titac,  sire  iii  re- 
surreclionem  judicii?  Quae  sententia  prios  quatii 
refellator,  ipsa.  noviute  jam  displicet.  Deinde  quis 
ferat,  si  credant  se  ilii,  qoi  ad  Inptismam  eum  suis 
parvoiis  corrmit,  propier  carnes  [al.  camem]  eorom, 
non  propter  animas  currere?  Beatos  qoidero  (d)  Cy- 
prianos  non  aliquod  decretum  condens  novum ,  sed 
Ecclesi»  fidem  firmatissimam  [aL  /iriNisjtniam]  ser- 
vans,  ad  corrigendoin  eos,  qui  putabant  ante  octa- 
vom  diem  nalivitatis  non  esse  parvnlum  baptizaiH 
dom ,  non  caruem  ^  sed  animam  dixit  non  esse  per» 
dendam;  et  mox  naium,  rite  Inptlaari  posse,  cnm 
suis  qoilMisdam  coepiscopiscensuit.» 

24.  c  Sed  conira  Cypriani  aliquam  opinionem,  ubi 
quod  videndum  fuit,  furtasse  non  vidit,  sentiai  qois- 
que  quod  libet;  taiilum  coiitra  apostolicam  inanire- 
stissimam  fidem  iieino  scntiut  («),  qux  ex  unlos  de- 
licto  onines  in  condemnationeiu  doci  praedicat :  ex 
qoa  condemiiatioiie  non  liberat,  nisi  graiia  Dei  per 
iesutn  Cbrisloin  Dominiim  nostnim ,  in  quo  uno 
omiies  viviUcautor»  quicomqoe  vivificantiir.  Conlra 
Ecclesix  fondamenliim  morem  nemo  sentiat,  ubi  ad 
baptisnium,  si  propter  soia  parvoloroin  corpora  cur- 
reretor,  bapiizaudi  offerreiiiur  ei  mortoi.  > 

25.  f  Qo»  com  ita  sint,  qoxrenda  causa  est,  atque 
reddenda,  qiiare  damnentur  [al.  damnanlnr]  animx, 
qu»  novse  creantursingulis  quibusque  nascenlibus,  si 
praeter  Cbristi  sacramentuin  parvuli  morianiur* 
Damnari  enim  1012  ^s,  si  sic  de  corpore 
exierini,  ei  sancta  Scripiura,  et  sancia  est  teslis 
Ecclesia,  Unde  illa  de  aniinaruin  novarum  crea- 
tione  senteiitia,  si  hanc  fidem  fimdatissimam  non 
oppugnat,  sii  et  mea  :  si  oppognat,  non  sit  ei  iaa.i 

26.  i  Nolo  milii  dicatur,  pro  hac  seiilentia  dehen 
accipi  quod  scriptum  est,  Qhi  finadt  spiritum  homims 
in  ipso  (Zach.  i2.  1),  ct  Qui  finaAt  singittatim  corda 
eorum  (Psal,  32.  15).  Atiquid  fortissimum  atqoe  in- 
victissimoin  requirendum  est ,  quod  nos  iion  cogat 
Deum  credere  uilaruin  animarum  sine  culpa  aliqua 
damnatorem.  Nam  vel  tantumdem  valet ,  vel  plus 
esl  forsitan  creare,  qoain  fingere,  et  tameu  scriploin 
est  Cor  mundum  crea  in  me  Deus  {Ps.  [>0.  12).  Nec 
ideo  puiari  poiest,  animam  hoc  locoopiare  se  fieri« 
priiis  quam  aliquid  esset  :  Sicot  ergo  jaro  existens 
creatur  iiinovatione  justiti:e»  sic  jam  existens  fingi- 
tur  {D  conformaiione  doctrin».  Nec  illud  qood  in 
Ecclesiaste  scriptom  est ,  Tunc  converletur  in  terram 
pulvis  sicut  fuit,  et  spirilus  reverteiur  ad  Dommum  qui 
dedit  iltum  (EccL  i2.  7) :  istam  confirmat  senieniiam, 
quam  volumus  esse  nosiram.  Plus  enim  boc  soffra- 
gatur  eis,  qui  ex  ona  pouni  omnes  esse  animas.  Nam 
sicoiconvertitor,  inqoiunt»  pulvis  in  terram ,  siciit 
fuit;  et  umen  caro ,  de  qoa  hoc  diciom  esi,  ad  bo- 
minem  non  revertitur,  ex  qoo  propagau  est,  sed  ad 

(d)  Epistola  59.  ad  Fidam,  unde  «rgamenta  contra  Pe- 
lagianos  desumiiat  alibi  Hierooymus,  et  Au^stinus. 

{e\  Cum  Erasmo  Martianxfus,  «  qui  ex^ontus  delicio  cm- 
nes  homines  io  condemDatioDem,  i  etc. ' 

if)  lidem  rursum  vitiosCy  fingitw  confinnatume  do- 
ctrina^ 


tlSI  EPiST0L4 

temm,  uate  iMlniu*  hoBia  ffteivs  esi :  sic  ei  spiriitts 
ei  ittkft  «nSos  spirittt  propegoMis»  uon  union  od  ouni 
roveiiiiHr;  sed  od  Domifluim ,  o  quoiUi  datinesu 
Yonun  ffuio  hoe  lostlmooiiiiii  ilo  pro  isiis  sonol»  ul 
noo  onim  modo  buic  opimom »  qoaro  defendi  volo » 
Tidestiir  eseo  eonlrsrimo ,  admoAendam  totttma  cre-» 
didi  prodontiam  tnom  ,  no  ultlNit  testimoniio  ei  lits 
angustiio  mo  coneris  eruere.  Nam  lieei  nemo  feciat 
opiando,  ui  verum  sii  qood  Torum  non  osi :  tanien  st 
fieri  posset»  oplarem  ui  bsc  sententia  vera  esset : 
:  sieol  opto,  ui  si  vera  est,  abs  lo  liqmdissimo  atqoo 
i  ittvictissime  defend^tur.  > 

I       27.C  H«c  auiem  dinieultaft  eUam  illos sequiittr,  qui 
jam  exisientos  alibi  animas,  el  ab  iuiiia  dlvinorum 
operampraeparatas,  a  Doo  mllii  opinanior  in  cor- 
pora*.  Nam  et  ab  liis  hoc  idem  ((u»ritur,  Si  ani- 
raae  inculpat»  obedienter  veniunl ,  quo  miUuntur ; 
enr  in  parvulis »  si  non  bapiizati  vimm  istam  fl- 
nieriiU,  panianlur?  Eadem  prorsus  in  ulraque  seii- 
lentia  difiiculus  esl.  lili  sibi  videnlur  do  bac  fa- 
cilius  exire  quxslione.      1013    <l»^  animas  a&- 
severant  pro  meritis  vitaB  prioris ,  siiH^las  singuKa 
corporibus  implicari.    lioc  eiiim    puiaiii  essc  in 
Adam  mori,  in  cariie  sciiicei ,  quae  propagata  esl 
ex  Adamt   sapplicia  peiidere  :  a  quo  reaiu,  iii* 
quimii»  graiia  Chrisli  iiberat  po&ilios  curo  m.'>guis. 
Hoc  qoidem  recte,  veraciler,  optimequo,  quod  gMlia 
Chrisii  iiberai  a  rcalu  peccatorum  pusiiios  cum  ma- 
gnis.  Sed  in  alia  superiore  viui  peccaro  animas ,  el 
inde  prscipiiari  in  carceres  tameoSy  non  credo,  iton 
acqoiesco,  iion  conseuiio  (a).  Primo,  quouiam  iiescio 
pcr  quos  circuitus  fleri  id  aiunl  isti :  ut  post  nescio 
quaola  volnmina  saeculorum  iierom  ad  istam  sarci* 
nam  corrupiibilem  [al.  corriipli^t/u]  carnis,  ei  sup« 
plicia  pendciida  redeundum  sit :  qua  opinione  quid 
horribilius  cogiiari  possil  Igooro.  Deinde  quis  lan- 
dem  justus  derunctus  est,  de  quo  non,  si  i^ti  vera  di- 
cunl ,  soliiciii  esse  debeamus ,  ne  in  sinu  Abrab»} 
peccans,  In  flammas  Ulius  diviiis  dejiciaiur  ?  Cur  enim 
non  cl  posi  hoc  corpus  peccari  possii,  si  el  anie  po« 
tuii?  Postremo  et  longe  aliud  esi  in  Adam  peccasso* 
Unde  dicii  Aposioius  :  In  quo  omtm  peecMermi 
{Rom.  Sf.  12)  :  et  aliud  esl  extra  Adam»  noscio  ubi 
peccasse  :  et  idco  In  Adam»  id  e&t,  iii  carnem  quae  ex 
Adam  propagata  esl,  tanqiiam  iii  carcerem  trodi.  11- 
lam  vero  opinionem,  quod  ex  una  ftanl  omnes  animjB, 
^  nee  discutere  volo ,  nisi  necesse  sii.  Alque  utinam 
ista  de  qua  nunc  agiinus ,  si  vera  esi,  sic  abs  te  de- 
fendatur,  ut  hoc  jam  iiecessenoii  sit.  > 

28.  f  Qnamvis  autem  desiderem,  rogeni,  voiis  ar- 
denlibus  exoptem  el  {b)  expeum,  ut  per  te  mlbi 
Domiiius  hujus  rei  auferai  ignorantiam  :  tamen  si , 
quod  absit*  minime  meruero,  patienliam  mibi  petam 
a  Domino  Deo  nostro  :  in  quem  si  credimus,  ut  si 
allqaa  oobLs  non  aperiat  etiam  pulsantibus,  nollo 


(a)  BenedicUDi,  «Primum  queniam  per  nescio  quos  flieri 
circumitus, »  eie. 
{b)  Apud  BeBOdlcUnos,  et  exepectim. 


CXXXIL  IIMT 

modoadvorsnsoum  mtirmttrare  doboaimis.  (e)  M«^ 
mitti  prius  ipais  Aposiolis  dielam  :  Muka  habe^  foM 
dieere^  $ed  non  fMHe$ii$  Uta  pariare  modo  {lean,  10. 
ii).  In  hia,  quanlirm  ad  mo  aUiiioi,  eiiam  boedepu- 
tem.Nec  qui  boc  sciam  meindlgner  indignam,  ne 
hoe  ipso  edam  ooiiviacar  indfgtiior.  M«lm  enim  idtai 
simtliter  nes&o,  qaai  commomorare  vol  en«merjro 
noB  possum.  Ei  hoc  lolerabiliteF  'igiKnr^rem ,  tAA 
metuerem,  ne  aliqua  isiantm  opinioiittm  oonira  iNud 
quod  firmissima  fide  retineflras,  Incaotis  obrcpereiF 
menlibue.  Sed  antequam  sciam,  quaenamearmn  pnilQa 
eligeiida  ail,  hoe  me  non  iemere  sentire  profiteor,  eam- 
1014  ^ae  YM  esit  nott  adversari  robosiiesim» 
w  fundotissim»  fidel,  qua  Chriati  Ecelesia  nec  par- 
Vttios  hominea  recentissime  natos  a  daronatione  cro* 
dil,  nisi  per  graliam  nominis  Cbrisii,  quam  in  svis 
sacramenliseommendavit,  posse  liborarU» 

EPISTOLA  CXXXII  (rf). 

AOGUSTINI    AD    HlERONTMClf.    SeU  LiBER   De  SENTEN- 
TIA  JaCOBI. 

ConsuluU  de  loco  ex  Jacobi  epUi,  2.  10.  Qui  oflende* 
rii  in  iino,  factus  esi  oinitiuiii  reiis,  muUaque  admi* 
tcet  de  Sloicit,  qui  docebant  omnia  peccata  esse  pa* 
ria  :  et  quiequi$  liaberet  utiam  virlulemp  habere  otn» 
ne$;  gm  careret  una^  nullam  habere. 

i .  Qued  ad  te  eerip»^  honorande  mihi  in  C/irMfo  f^aler 
iUeromfme,  quaeren^  de  anima  humana^  a  nutceiitibm 
$inguli$f  novos  singtUw  nuuc  u$que  fiunt  |al.  fiani]^  uH 
peccati  tinculum  contrahmtt^  quod  \ter  saeramentum 
gralim  Chriui^  etiant  in  infitntibue  recenier  nalie  aol* 
venfium  e$$e  non  dubitamu$,  cum  in  non  parmuu  vot$t' 
men  procederet,notu%  ullaalia-onerare  qucuUone  ^  sed 
quod  urget  acrius,  multo  minue  eut  negtigendum»  Pro* 
inde  {e)  qu(B$o,  et  per  Deton  obeeero^  ut  exponae  mUd 
quod  mutiie  exi$timo  profuturum :  aut  $i  jam  vet  ab$  /e, 
vet  ab  alio  atiquo  expo$itum  habe$^  dirigae  nob*$,  quo' 
modo  accipiendum  sil,  quod  in  epistota  Apo$toU  Jacobi 
ecriptum  e$t :  Quicumqiie  eiiim  lotam  Legeni  serva- 
verii,  offendfll  autem  in  uno,  iactus  est  omnium  reua 
{Jac»  2.  10).  Qws  re$  tati$  ac  tanta  e$t,  tU  quod  hinc 
tibi  non  jam  ottm  $crip$if  mutlum  me  peenkeat. 

2.  De  agenda  namque  prmsenti  vita^  quomodo  ad 
vitam  perveniamu$  aiernam^  non  de  prmterita  perecru'^ 
tanda^  quam  peniitu  demerut  oblivia^  eicut  e$t  Ulud 
quod  de  anima  qucerendum  ptttavi,  hmc  vertitur  qum- 
$iio,  Eleganter  autem  dictum  e$$e  tiarratttt^  quod  huic 
rei  $ati$  apte  convemt,  Cum  quidam  rtii$$et  in  puteum, 
ubi  aqua  tanta  erat^  ut  eum  VMgi$  exciperet^  ne  mor^- 
reliir,  qttam  ^uffocaret^  ne  toqueretur  :  acce$$it  a/ttis, 
et  eo  vi$Q  {e)  aditdran$^  ait,  Quomodo  hue  ceddietit 
Al  ilte:  Ob$ecro^  1015  i»9tti/r  cogila  quomodo 
hinc  me  tiberee^  non  quomodo  kuc  ceciderim^qumrae^ 
Ita  qxumiam  (atemur^  ei  (ideCathoUca  tenemu$^  de  re« 

{c)  Mariiao.  post  Erasfn.  eum  irededm  peoes  Benodl- 
ciiuos  Ms8.  Meminerimu$  ip$i$t  elc. 

Jd)  Alia$  inter  Hierontfmianae  non  adnumerala.  scrtpta 
em  tempore  ac  supertor, 
(e)  Idem,  Proitide  qumro,  elc. 
' ')  Mss.  decem  twtaaUbus  Uenedictinift,  mi$erati$  cti. 


ft 


%m  SANCTI 

4itu  p€€$at^  Itfn^ni  d*  fmke  eiuun  parpuH  in(anti$ 
imimam  CkrUU  fralia  liherattdmn^  $ali$  tU  ei  qmod 
tmitm  qnomada  to/va  fiat^  nmmuSf  etiam  $i  nan- 
qnam  qmmnado  m.  wmhtm  ilind  deBmerii,  nemrimne, 
Hed  ideo  pHtam  e$m  qnmendmn,  ne  farie  ex  iUi$  opi- 
tdonikue  ineamationie  ammm  aUqnam  teneamne  m^m- 
tiat,  pm  liberandam  prorene  ammam  p<mmli  eontra» 
i^eai  :  negan»  eam  eme  in  i$to  malo.  Hoe  igitur  fr* 
ndeauna  retento,  qnod  anima  panuii  de  reatn  peeead 
Hberanda  e$t^  nec  atio  modo  libefunda^  m$i  gratia  Det 
per  Jetnm  Ciirietnm  Dominum  no$lrum  :  $i  po$$umu$ 
otimH  iptiuo  moH  eaueam  et  oripnem  none^  wndto- 
qni$  non  di$putatoritm$^  $ed  liti§atoribu$  paraUne  tn- 
$tmcliu$que  re$l$Hmn$.  Si  antem  non  po$»umu$^  non 
qmatatet  ndeerim  prineipiumf  ideo  piqreeeere  ndeerieor- 
dim  deket  ofieium.  Adverene  eo$  autem  qni  $ibi  tiden' 
tur  eare  quod  neeciwtl,  hoc  tntiore$  $Hmu$f  quod  hane 
ignorantiam  tt0$tram  noti  ignoratnM$.  Aliud  e$t  enim^ 
ruod  neecire  malutn  e$t :  aliud  quod  $ciri  vel  non  pO' 
te$lj  vel  non  opu$  e$t,  tel  ad  vitam  quam  quesrimu$ , 
iudiferene  e$l,  Hoe  vero  quod  de  Hlierie  ApoetoH  Jacobi 
ttune  requiro,  in  hac  ip$(i  qua  mvimuM^  et  ul  eemper  vt- 
vamtt$  Deo  piacere  studemu$,  aciione  venatar. 

3.  Quomodo  igitur  intelligendum  e$t ,  obsecro  te^ 
Qatcuinqiie  loiam  Legein  ftemyerii,  oflTeiidai  autein 
in  uno,  facius  est  omninm  rea%  t  {Jac,  2. 10).  itane 
qui  fUrtum  fecerit,  hno  vero  qui  dixerit  diviti,  Sede 
hie  :  panperi  anlem^  Tu  sta  illie,  et  homieidii ,  et 
adutterii,  et  eaerilegii  ren$  e$tt  Quod  $i  non  e$t,  quo- 
modo  qui  in  uno  offendat,  faetue  eu  omnium  reuef  An 
itiud  quod  ditdt  de  divite  et  pauperCt  ad  i$ta  non  per- 
tinet,  quorum  si  qui$  tn  uno  ofTenderit,  /iet  [nl  faciue 
e$t]  otnnium  reu$  ?  Sed  recolendum  «il,  unde  venerit 
illa  eentenHa,  et  quce  illam  tuperiora  pepererint,  qui" 
busque  eonnexa  dependeat.  Fraires  mei  nolite,  tn^irtr, 
in  personanim  acceplione  habere  flldein  Domini  no- 
ttri  Jesu  Clirisli  gioriae.  Eienini  si  iiitroicrit  in  coih 
yeniuro  vesiruin  vir  annuluni  aurcum  liabens  in  vesie 
candida ':  iniroierit  autem  ei  pauper  in  sordido  ba- 
liitit,  et  intendatis  iu  euio  qui  induiiis  est  veste  pra*- 
cl»r»,  et  dicatis  ei,  Tu  sede  bic  bene;  pauperi  auiem 
dicatis,  1016  Tn  sia  itiic,  aut,  sede  sub  scabello 
peduffl  meoruni,  nonne  judicaiis  apitd  vosmetipsos, 
et  facii  estts  Judices  cogitalionum  iniquarum?  Audite 
(a),  fratres  carisstmi,  nonne  Deus  elcgit  pauperes 
in  lioc  mundo,  diviies  in  fide,  et  hxredes  regni,  quod 
reprumisit  Deos  diligeniibus  se?  Vos  autem  exiio- 
norastis  pstuperera,  propter  illum  scitieel,  cni  dictum 
€$l :  Tu  sta  illic  :  eum  habenti  anulum  aureum  dictum 
e$$et,  Tu  sede  liic  bene.  Ae  deinde  eequilur,  eamdem 
tp$am  uuUniiam  latiue  ver$an$,  et  expticane  :  Nonne, 
inquit^  divites  per  potentiam  opprimunt  vos,  el  ira- 
hunt  ad  judicia?  Nonneipsl  blasphemant  bonum  no« 
roen,  qiiod  invocatum  esl  super  vos?  Si  quidem  le- 
gein  perficitis  regalem  secunduui  Scripturam,  Diliges 
proximum  luuni  sicul  leipsum,  bcnefacilis.  Si  aulem 
accipitis  personas,  peccaium  operamini,  redarguli  a 

(a)  Penes  Martian.  ei  Erasm.    Fratree  ittet  dilecUs- 


lOEKQNTIi  {t|9 

Lege  qvati  iranagfesaom.  KMe  quemadmodmn  tran^ 
9re$$ore$  Ug^  appeltat,  qui  ^eunt  dimH,  Sede  hie,  et 
pauperi,  Sta  illie.  (b)  Uude  ne  puleireni  emamnptibile 
o$H  peecatum^  in  hae  usmre  Legem  trunegredi,  seai- 
tue  adfnnmt  :  Quieiim^  lolam  Legem  serraTerH, 
offeiidai  Mlem  lii  uno,  faciiii  esi  omniiim  rem.  Qui 
oBim  disii,  Non  meBchaheria,  diilt  el«  Nod  ooeidea. 
Q«od  si  m»  ooeidis  [al.  oeddM},  moecbaris  aatem, 
faeius  ea  iransgressor  Legia ;  propierid  quod  diserat, 
RedargiMi  a  Lege,  quasi  iransgressores.  Qnm  eum  ita 
$int,  eoneequeue  videtur,  (niri  aHo  modo  inteiHgendum 
o$tendaiur,)  ui  qui  dixerit  dimH^  Sede  hic«  ei  pauperi, 
Sia  illic,  huie  (c)  non  honorem^  quem  UH  deferen$,  et 
idotoimra,  et  btaephenme,  et  adutter,  et  homidda^  et  ne 
(qnod  tonptm  e$t)  euneta  eommemorem,  reue  omninm 
criminum  judieandue  $it.  Oflfendens  quippe  in  hbo  , 
faclus  esl  oinnium  reus. 

4.  Ai  enim  qui  unam  virtutem  habel,  omnee  habet, 
et  qui  unam  non  habet.  nultam  habel.  Hoe  $i  verum 
Ml,  eonfirmaiur  i$ta  eenlentia.  Sed  ego  eam  exponi 
volo^  non  eonfirmari,  quee  per  $eip$am  apud  no$  onwtl- 
bu$  phiio$ophorum  aucloritatibue  firmior  e$U  Et  iUud 
quidem  de  virtutibue,  et  vitH$,  $i  veraciler  dieilur^  non 
eet  coneequeue^  «I  propter  hoc  omnia  peccata  etnt  paria. 
Nam  iltud  deinuparabitilate  virtuium,  (d)  ni$i  fornlan 
faUor,  lamen  st  verum  memini,  quod  vix  memhn^  om-^ 
nibu$  phHo$ophi$  placuit,  1017  q^i  eaedem  virtu- 
/es ,  agendm  vitw  neee$$aria$  eue  dixerunt.  Hoe  aulem 
de  pariHtate  pecealorum  $oH  Sloiri  aum  $unt  di$putare 
eontra  omnem  $en$um  generie  humani ;  ^tuim  eorum 
vamlatem  in  Joviniano  ilio  qtd  in  hac  eentenHa  Stoicue 
erat^  in  aneupandi$  aulem  H  defensandis  votuptaHbus^ 
Epieureu$,  de  Scriplurie  $ancli$  diiueidienme  convici- 
$H  (eontra  Jovinian.  tib.  9).  In  qua  lua  $uaviuima ,  et 
pr<Belari$$ima  di$putaiione  $aH$  emdenter  apparuit,  non 
ptacuieu  auetoribue  nostris,  vct  ip$i  potiu$  qum  per 
eo$  tocuta  est^  veritati,  omnia  e$u  paria  peccala.  Qko- 
modo  aulem  fieri  possit,  ttf  eiiani  si  hoc  de  virtuiibue 
verum  €tr,  non  iamen  ideo  cogamur  fateri  aeqtsaHtmem 
omnitm  peecatorum^  quanium  poseum,  adjuvante  Do* 
ititMO,  aperire  conabor.  Quod  $i  effecero^  ttpprobatn$^ 
ubi  vero  eau$m  defturo^  tu  $upptebi$. 

5.  Viriutum  catena.--€erteliinc  penuadent,  quiunam 
virtutem  habuerit^  habere  omnUf  et  omnu  deesu  eui  una 
defuerit  ;quod  prudenHa  nec  ignava,  nee  injueta  nee  in^ 
temperan$  pote$t  e$u ;  nam  $i  atiqmd  horrnn  fuerii,  pru* 
denHa  non  erit.  Porro  $i  prudeniia  tunc  erii,  si  ef  for- 
ffs,  ei  jueta^  ei  lemperane  $il,  profeclo  ubi  fuerit^  $ecum 
liabei  cwtera$.  Sic  et  forlitudo  impruden$  eue  non  po^ 
lesi  vet  intemperans  vet  inju$la.  Sie  et  lemperaniia 
necesuest,  ut  prudens  fortis  et  jtuia  $il.  Sic  etjuetitia 
non  eslf  titfi  $il  pruden$^  forHe^  et  temperane.  ita  (e) 
ubi  e$t  una  vera  aHqua  earum^  et  aHm  eimiHter  euni. 

(b)  Apud  Beaedictinos  Fide^  lypomm  tameay  ui  vide» 
tur,  mendo. 

(c)  Hleronvmiaoi  editores,  chuic  ampUorem  honorem* 
quam  illi  deferens. »  Scripsissenl  saltem  ordine  inverso, 
c  lUi  amptiorem  hunorem,  quam  hoic,  »  etc. 

(d)  Beoediclinis  i>lacail,  etsi  forsita>it  elc. 

(e)  Benedidini ,  ita  ubi  vera  eH  atiqua  earum ,  elc.  ci 
paulo  posi,  vera  iUa  nnn  vrt. 


1141  wmwu 

Vbi  AiUem  t^m  dmaUf  mto  «na  tUa  mn  Ml,  ttkm  d 
uiiquo  modo  tirmiU  uu  tideaiw. 

tf .  Yitia  manifenat  et  palUata. — Sunt  emnt^  m  teU^ 
qna:dam  ntlia  mrtutibus  aperta  diseretione  eontrana^  «l 
impfudentia  prudentia.  Sunt  autem  quadam  tantum 
quia  vitia  sunt,  ideo  contraria^  quadam  tamen  speeia 
fallaci  wnilia^  ut  eidem  prudentim  non  imprudentia^ 
$ed  astutia.  Nune  enim  eam  dico  astutiam^  qutB  utita-' 
tius  in  maiitions  intelligi  et  vocari  solet ;  non  »eut  np-. 
stra  loqui  Scriptura  consuewt^  quw  smpe  attiiiam  in 
bono  ponit^  Unde,  estoie  asliUi*  ut  aerpenlet  (Mattft^ 
40*  16);  et  iliud  Ul  el  innoeeotibus  det  aslotiMD 
{Prov.  i.  4).  Quanquam  et  apud  iiiot  Romamn  /tif 
guce  {a)  diterlissimus  diseerit :  Neqoe  illi  tamen  ad  ca*. 
vendom  dolua  aut  astoiia  deerant;  astutkmi  ponent 
in  bonOf  ted  apud  iiiot  riirttftm«m,  apud  nottrot  fre^ 
quenlitrimum  ett.  Itemque  in  partibut  temperantMa^ 
aperAtnmm  contraria  ett  effum  pardmomm.  Ea  vero 
qwB  tenadtat  did  vuigo  toiet^  vidum  lOlS  guidem 
ett^  tamen  pardmomet  timiie^  non  natura^  ted  fiUiar 
cisdma  specie,  Item  dissimilitudine  mamfesta  eontraria 
est  injustitia  justititt.  Soiet  autem  quasi  inutari  jutA- 
tium  vindicandi  se  iibido^  sed  vitium  est,  Ignada  fort^ 
Ittdtnt  persjttcue  contraria  est :  duritia  vero  distat  ««- 
tura^  faiiit  dmiiitudine.  Canstantia  pars  qumdam 
mrtutis  est^  ab  hae  ineonstantia  ionge  abhorret^  et  tit* 
dubie  contradtlit :  pertinada  vero  conttantia  did  affe'* 
ctat,  et  non  ett^  quia  iiia  ettdrtut,  hoc  [aL  luBc] 


7.  Ut  ergo  non  iterum  hae  eadem  eommemorare 
neeette  dt^  exempii  gratia  ponamut  aiiquid^  unde  pot* 
dnt  coftera  inleUigi^  CaiiUna^  «l  de  iiio  uripserunt  (6), 
qui  nosse  potuerunt^  frigus^  sirtm,  famem  ferre  poterat^ 
eratque  patient  inediWt  aigoris^  vigiiice  supra  quam  cup- 
quam  ereiUbiie  est,  ae  per  hoc^  et  sibi,  et  sms  magna 
presditus  forUiudine  ddebatur,  Sed  hmc  foriitudo  pru" 
tiensnon  erat.  nutia  enim  pro  bonis  eiigebat.  Temperant 
aon  eratf  corrupleiit  enim  turpisdmis  fmdabaiur.  Justa 
non  eralt  nam  contra  patriam  conjuraverat.  Et  ideo  nec 
forlitudo  erat^  sed  duritia  stM,  ut  stuitos  faUeretf  nomen 
fortitudinis  imponebat*  Nam  si  fortitudo  ettet^  non 
dtium^  ted  drtut  ettet.  Si  autem  virtut  etset^  a  cmierit 
drtutibut  tanquam  inteparabiiibut  comitibut  nunquam 
reHnqueretur» 

8.  Quapropter  dum  quetdtur  eiiam  de  vtltis,  utrum 
ipsa  dmiliter  omnia  dnt^  ubi  unum  erit ;  tmt  nuiia  dnt^ 
ubi  unum  non  erit^  iabonotum  est  id  ostendere^  pro- 
pterea  quia  «Rt  virf«it  duo  dtia  opponi  soient,  et  quod 
aperte  contrarium  est,  et  quod  spede  dmiiiludinis 
adumbratur.  Unde  {c)  iUa  CaliUnm,  qmafortUudo  non 
erau  qnm  ettet^  cum  teeum  virtutet  aUat  non  habebatp 
fadliut  ddebaiur.  Quod  vero  ignada  fueni^  ubi  exerd^ 
taUo  quatUbet  gradtdmat  moiettiat  perpeUendi  atque 
toiermuU,  tupra  quam  euiquam  credibiie  ett,  fuH^  mgre 

{a)  SaUostlos  ia  Gatilioa  cap.  XXVI.  a|md  4|iiem  tameo 

est  piuriam  Qumero  attutim  deerant. 

(D)  Idem  de  Catiliiia  cap.  V.  cGorpos  patiens  inedia , 
vigiuae,  algoria,  su|ira  quam  euique  credioile  est, »  eic. 

(c)  Mm.  duo  peoes  Benedictinos,  c  ilta  Gatiiina  duriUa, 
^uiafiDrUtudo,»  etc. 


cxxxu.  na 

pertuaded  poteet.  Sed  forte  oeudushiuaMut  igmmkt 
apparet  ipsa  dunUa^  qtda  iaborem  bonorum  etudiorumr 
qtibuo  vera  acquiritur  forUtudo^  negiexerat.  rorvm- 
la«is«  quia  tunt  audaeet  qui  Umidi  mm  tuni^  et  tmrtm 
timidi  quibut  abett  audada^  cum  sit  uirumtfue  «tliwN^ 
^•mam  ^t  uera  virtuie  forUt  ettf  me  temere  amdet^ 
nee  incontuite  IJm#l,  eogknur  fated  dtia  pktra  etea 
drtuUbut. 

^  1019  Vndt  aUquando  dtiumdUo  toUitur, 
ut  amore  iaudit  amor  peeumm.  AUquando  tmum  eedit^ 
ut  plura  tueeedaut^  vdut  qui  ebriotut  fmrU^  d  modi'^ 
cum  {d}  biberit^  et  tenadUitem^  et  ambUionem  didteerk: 
Pottunt  Uaque  vUia  etiam  cedere  dUit  tuccedenUbuti 
non  vktutibut^  et  ideo  pktra  Sttnl.  VtrlMr  vero  quo  una 
ingretta  fuerU^  quomam  teeum  emterat  dudl^  profeet& 
vHia  eedent  omma  queseumque  inerant.  Non  emm  om^ 
nia  inerantt  ted  aUquando  totidein^  aiiquandb  plura 
paudoribut^  vei  paudora  phtribut  tueeedebant. 

10.  Hme  utrum  im  te  habeani^  diligentiut  inqmren^ 
dum  etl.  Non  enim  et  ista  didna  senteniia  est  qua  did^ 
tur  :  Qui  unam  virlulem  habiterit^  omnes  habet ;  dque 
nuiUt  inest^  cm  um  defuerit :  ted  hominibus  hoc  dsum 
eil,  ffltf/l«m  quidem  ingemosfSf  sludiods,  ted  lanien 
hotninibut.  Ego  vero  netdo  quemadmodum  dicam.  Non 
dico  virum  a  quo  denominata  didlur  virtut,  sed  eliain 
mviierem  qum  dro  tuo  servat  thori  fidem^  d  hoc  faciat 
propter  prmceptum  et  promtssuin  Dd  (€),  eique  primi' 
tus  dt  fideiis,  non  habere  pudiciiiam^  aut  pudidiiam 
nuUam  vei  parvam  esse  drtutem.  Sic  ei  maritum  qui 
hoc  idem  servat  «xort.  Et  tamen  sunt  piurimi  tates, 
quorum  sine  aiiquo  peecato  esse  fteminem  dixerim^  et 
utique  iUud  quaiecumque  peccatum  ex  aiiquo  dlio  venk» 
Unde  pudicitia  eonjugalis  in  viris  femiriisque  religiodt^ 
cum  procuidubio  virtvs  sit,  non  enim  aut  nihii  aut  d» 
tium  est^  non  tamen  secum  habet  omnes  vhrlutes.  Nam 
d  omnes  ibi  essent^  nuiium  euet  vi(f«m  :  st  nuUum 
vi/ittfN,  n«//ttm  omtUno  peccatum.  Qui  autem  dne  a/t- 
^tto  peccato  est  f  Quit  ergo  sine  aiiquo  viiio,  id  est, 
fomite  quodam  vd  quad  radice  peccati^  cum  ciamet  qus 
supra  pectus  Domini  recumbebat  :  Si  diierimus  quia 
pcccatum  non  linl>emus,  nos  Ipsos  decipimos  (1. 
Joan.  i.  8),  et  veritas  in  nobis  non  est?  Neque  hoe 
apud  te  diutius  agendum  est^  sed  propler  aiios  qui 
forte  hoc  iegertnt^  dico.  Nam  tu  quidem  in  eodem  ipso 
opere  spiendido  contra  Jodnianum,  etiam  hoc  de  Scri" 
pturis  sanctis  diligenter  probasti  :  ubi  etiam  ex  hac 
ipsa  epistoia  :  cujus  verba  snnl,  quorum  nune  intdie^ 
ctum  requirimus  posuisti  quod  scriptum  ett :  In  multis 
enim  oflendimus  omnes  {Jac.  3.  2).  Non  emm  ait, 
offendilis,  Mdoffendimus  omnet,  cumChristi  ioquert' 
tur  ApostoluSt  et  cum  Itoc  loco  dical :  Quicumque  au- 
tem  1020  toiam  Legem  servaverit,  offendak 
aoiem  in  uuo,  factus  est  omniom  reus  {lae.  i.  iO)« 


* 


(d)  llartian.  post Eras.  c  si  modicum  blbere  ,  ett  (ibrU 
ex)  c  lenacitate  et  ambiiiooe  didicerit. 

[e)  lidem  cum  aiiis  plerisque  editis,  et  qum.  Impresmm 
lectioaem  restiUmnt  Benedidini  ex  duobos  Mw.  qui  Ha- 
dem  in  trtbus  aliis  Yaticams  legi  adnoiaot,  el  cui,  sdti- 
cet  Deo. 


fUi 


sMGnmGiioinriif 


tfU 


4mU  ^mden* 

II.  Akni  n»m  «l  qn^t^iuim  f4eU»  exMmei  M 
flritfic  Mmarmm  CkrM^  qni  vermHer  dkmu  $$  /Mcr» 
,  M MJpMOi  d$etpimu^  m  wenUm  in  eiwmmdi^ 
i  kekete  mtuem^  eemk  wirun  mepm  iH  MpriM- 
Ite»  Diiil  autaa,  ipen  lapiMiM»  Imniiii,  Ecee  ^tM 
€fti  sapieRtia  ( ieb  i8.  28.  insia  LJX).  ii^itl  «r^  «t 
tfiMMiM  lol  «e  MnlM  ^Mat  el  |rf4M  Aomiiiif,  M  noit 
keken  piemim^^  qium  Gmei  eel  •JW*/Nm»,  mt  esBfrrm^ 
tku  ei  plemm  Umkfi^tm:»  voeem.  Qmd  euum  jrieie$  eil, 
fmi  Dd  euUmf  £7  UNBE  ILLE  COHTUR  NISI 
QAtUTATEf  Ceriles  igiim  de  corde  puro  H  cmmdem' 
iim  kem^  ei  fide  mm  /lcia,  magmi  ei  vera  wriM  eei^ 
qmM  ipea  eu  /inif  preBcepd.  Meriie  diclm  eei  loni»* 
•ieui  inera  (Coiii.  i.  6),  iite  ^mm  neam  eem  «iiidi» 
pmd  meriem  :  $iw  qeia  tn  kee  vita  neqae  ad  mertem 
e$i  nm$mft  cariimi$f  $icm  Domnu$  aU :  Uajereai  liae 
caHtaiea  nema  bal^ei,  quam  ui  aiiiman  siiam  poaai 
qoia  pre  amicis  aeia  {Joan.  15. 15) :  $ive  potim^  quia 
$icni  mor$  animam  avelUt  a  ^entibne  camti,  $ic  carilao 
a  coneni^$ceniii$  camalib$u.  Huk  $ubienril  icteiilta, 
cum  e$i  uiili$ :  «aqt  it>«  iUa  tnfiat»  Quod  vero  illa 
etdificando  impleveritt  ttihil  ibi  i$ia  inane  quod  infiei 
invemel.  Utilem  porro  $cienliam  definiendo  monetravii : 
ubi  cum  dixisset^  Ecce  pieias  esi  eapieuUa »  eottltmca 
itt6;«ttaai :  Abaiinere  vero  a  malis,  seienlia  esi  {Job 
iS,  28).  Cur  ergo  non  dicimut,  qui  kauc  virtutein  ha* 
bet^  habere  omnee :  eum  plenitudo  L>egi$.  $it  caritae 
(ftom.  15.  f  0)  ?  An  ^onlo  ma^t  e$t  in  homine,  lanto 
magi$  e$t  virtute  prwdittu  :  quanto  autem  minu$  (a)^ 
tanlo  tninue  inetl  virlue  «t ;  ftcta  ip$a  e$t  virtue  :  et 
quttttlo  minu$  e$t  virltfi,  tanlo  maju$  e$i  viiium  f  Ubi 
ergo  illa  piena  et  perfecta  erit^  nihil  ex  vitio  remandbiL 
12.  Proinde  mihi  videntur  Sloici  falli,  quia  profi- 
cientem  hotnmem  in  eapieiaia^  nolunl  omtuno  habere 
eapientiam  :  $ed  tunc  habere^  cum  in  ea  omnino  per^ 
fectue  fueril :  non  qma  illum  (6)  provectum  negani, 
$ed  Ntii  ex  profundo  quodam  emergendo  repeate  emi- 
cet  in  aura$  $apieniia  libera^,  nulla  ex  parte  e$H  m- 
pUntenu  Sicut  etum  tdlul  interat  ad  hominem  praifo» 
eandmn^  utmm  aqua  $ladii$  tnuliie  $uper  $e  habeai 
aUam^  aut  uno  paloio,  aut  digito  :  $ic  xUo$  qui  ien-- 
dmU    XOM,    ^^  $apeniiam^  proficere  qmdam  di^ 
cutU^  tanquam  ab  imo  $urgente$  gurgiii$  in  aerem  : 
$ed  nJit  colom  $iultitiam^  velut  opprimetUem  aquam, 
profidendo  velui  emergendo  evaeerint^  non  habere  vir^ 
uaem«  ttec  e$$e  $apiente$,  Ubi  atUem  eva$erintt  tnox 
Habere  iotam^  ttec  quidquam  $tuliiti(iB  remanere,  unde 
ammtto  uUum  peccatum  po$$ii  exnsiere» 

13.  c  Hxc  simililudo  ubi  siuliiiia»  velui  aqua,  ei 
aapieniia,  Telui  aer  poniiur  :  ui  aniinus  a  prxfoca- 

tione  siuliiiiae,  lanquam  emergens  in  sapieniiaro  re- 
repente  respirei :  non  roihi  videiur  satis  accoromo- 
data  aosirarum  Scripiurarum  aucioriiai! :  sed  illa 
petitts,  Hi  viiium  vel  siuliiiia  tenebris  :  iuci  autem 


Tteram  iUeDi,  lonlo  mintti  eU  nrHii. 
(»)  Viliose  omulJoapiMi  cosdemy  «  noa  i|aia  iUum  per« 
ei;'uin  iicganl.* 


irfnos  et  aapieiHla  eomparetiir,  qnantmit  lata  similia 
de  eorporalibus  ad  intelligibilia  diid  possuiit.  Non 
iUMfne  siciK  de  aqaiB  in  aerem  surgena,  nbl  earam 
iommnm  tranirierit,  repente  quantum  saflleii  inspi- 
rtlnr,  aed  aieot  de  tenebris  in  hicem  procedens, 
pmilatim  progrediemlo  Itluminatnr.  Qnod  donee 
pienisalme  Aat,  jam  emn  Umen  diclmas,  tttnqvam 
de  abdiiiaaima  apelnnca  egredfemem,  vicinia  tacis 
attaiaro,  taMo  magis»  qaanio  magis  propinqiiat  (c) 
egreaaai :  ut  iUad  qaod  in  ee  locet,  nt  uiiqoe  ez 
lamineqao  prqgredkur;  tllnd  antem  qued  adbue 
Qhaeanin  eai,  ait  ev  tenebria  ande  egrediiur.  Iia- 
q«e  et  non  jmeUficabimr  in  eonepeetn  Dei  mnm$ 
trnmt  (PmI.  1li2.  i),  et  lanen  jmtu$  e»  fide  wieH 
(Aboe.  2.  i).  Et  tndnli  wnl  amoli  ;M/Ma  {Job  29. 
14),  aiiaa  nmgis,  alaas  miaua.  £t  iieno  bic  vivit  sine 
peeeato,  el  hoc  aliaa  magia»  otiae  minaa.  Opliaraa 
aoiem  osi  qoi  minimum.  > 

14.  f  Sed  quld  ego  tanqaam  obliloi,  cai  loqaor, 
doctori  simiiis  heun  suro,  eam  proposoefim  q«i  aba 
le  diaeere  velim  ?  Sed  qaia  de  peccaiorum  parilitale, 
ande  in  id  quod  agebam  incidit  qusaiio,  eiaminaii. 
dam  iibi  seMtcniiam  meam  promere  ataiueram,  jam 
eam  Undem  aliquaiido  coachidam.  Quia  el  si  verum 
esl,  eum  qui  habet  unam,  miuies  habere  virtutes, 
eum  qui  uuam  non  habei,  nailam  haberev  nee  aie 
peccata  suni  paria,  quia  ubi  viriua  AuUa  esl,  nihil 
quidem  recium  esi,  Jiee  iamen  ideo  non  esi  pravo 
pravius,  dislorioque  disiortius.  Si  autem  quod  pato 
esse  verios»  sacrisque  liiteris  eongrueniioa,  iu  sutii 
anima  intentiones,  ul  corporis  membra  non  qoed 
videaiiiur  locis,  sed  quod  aeniianior  affeeiibua,  ei 
aliud  illuroinanior  aniplius,  aliud  minos,  aiiod  om- 
nino  carei  himiiie,  ci  tenebroso  inombraior  obsi;!- 
culo,  profecto  iu  ui  quisquis  illusirotione  pia:  ca- 
rilaiis  affeciua  esi,  1022  ^^  ^^^  ^^^  magis,  iii 
alia  minus,  in  aliquo  Bibil,  aie  poteai  diei  habere 
aiiain,  ei  aiiam  non  iiaiiere,  aliam  magis,  aliMii 
minus  habere  viriuiem.  Nam  ei  major  esi,  ia  ij4o 
carius,  qoam  in  ilio,  recie  posaomus  dicere;  ei 
aliqiia  in  islo,  nolla  iii  illo»  qoaoiom  periioei  ad 
earitaiem  qo»  (d)  pieus  est,  ei  io  ipso  ono  bowine 
qood  majorein  liabeal  podieiium ,  qoam  patienliam, 
ct  roajorero  bodie  qoam  beri,  si  proficii,  ei  adboc 
noo  liabeal  coniioeniiam,  el  habeai  uon  parvam 
miaericordtam.  > 

15.  €  Ei  ol  geoeraliur  breviterqoe  eompleeur» 
qoam  de  virtote  babeam  [al.  habeo]  noiionem,  qood 
ad  recte  vivendom  auioet,  VIRTUS  EST  CAiilTAS, 
qua  id  qood  diligeodom  esl,  diiigilur.  Hmc  io 
aliis  inaj<ir,  in  aliis  minor,  in  aliia  nulla  est»  plenia- 
sima  vero  qom  jam  noo  poaaii  aooeri, 
bomo  bic  vivit,  eal  io  nemioe :  qoonidio 
geri  poiest,  prolecie  iUod  qood  mmoa  eai 
debei,  ex  vitio  esi.  Ex  quo  viiio  noo  eai  iosioa  in 
terra,  qui  faeiai  bonom,  ol  non  peceeu  JEx  q«6  viiio 
non  josiiiicabiiur  in  conapectu  Dei  omnis  viveos. 

(e)  Gorrapte  alii  €gre$$u$. 

(d)  Krabiii.  ei  Maniaii.  qtue  piciaUi  eu. 


II» 


wsmA 


Propier  quod  vilipm»  tt  dixeHmui ,  fwa  pecaum 
non  haUmtUt  a0metip$ot  $educimus^  el  veriuu  t» 
noki$  non  e$t  {i.  /oan.i.  8X  Preplerqood  etiam, 
qoaoluiiilibet  profecerimus,  uecessarjum  est  uobia 
dicere,  IHmiUe  nobi$  debila  uoetra  (Maith^  6.  i%)^ 
cttia  Jam  oumia  iit  bapiismo»  dicta,  facu,  cogiuu 
dimiua  sinU  (a)  Videt  iuqu«,  qui  recie  vid^t,  unde 
et  qoaado  et  ubi  speranda  sit  illa  perfectie,  cui  uou 
sit  quod  a4)iei  possii  ?  Si  auiem  prsecepu  uou  esseiit, 
lum  utique  esset  ubi  se  bomo  certius  inspiceret  et 
viderei  uude  avcrieretur»  quo  conaretur,  quare  gra- 
teiaretur»  quid  precaretur*  llagna  eet  ergo  utiiius 
prsceptorum,  si  libero  arbitrio  tantum  detur,  ut 
gratia  Dei  amplius  bouoretur.» 

16.  Solutio  qum$tioni$.  —  t  Qu»  si  iu  se  babent» 
undefiet  omnium  reos,  si  in  uno  ofleQdat,qui  toum 
Legemservaverit?  An  forte  quia  pleniiudo  Legia 
cariUs  es4  (Rom.  13.  iO) ,  qua  Deua  proximusque 
diligitur,  in  quibus  praeoepiis  cariUlis,  iota  Lex 
pendet  et  Propketm  (Jfoli/a.  St2.  ^),  roerilo  Ht  reus 
onmium,  qui  cootra  illam  facit,  iu  qua  penJeut  «lu- 
nia  ?  Nemo  aulem  peccai,  uisi  adversus  ilhm  la- 
ciendo,  quit  non  adullenibis,  non  bouiicidium  fa- 
cie^,  noa  furaberis,  non  coiicupisces,  et  si  quod 
aliud  est  mandatnm,  in  boc  sermone  recapitiiUtur, 
in  eo  quod  est ,  diiiges  proximum  luum  lanquam 
teipsvm.  Dilectio  proxtmi  maliun  non  operatur. 
Ptemtudo  autem  Legi$  e$t  cariUu  (Rom.  13.  9.  10). 
Nemo  autem  diiigit  proximum,  nisi  diligens  1023 
Deum,  et  boc  quanlam  pote&t  proxiino  impeiidai, 
quem  diligat  [al.  diligii]  tanquam  seipsnin,'  ut 
et  ille  diligai  Deiim,  quetn  si  ipse  non  diligii,  iiec 
se,  nec  proximum  diligit.  Ac  per  hoc  qui  lotaui  l^- 
gem  aervaverit,  si  *  iu  uno  offenderii,  iit  oiunium^ 
reus;  quia  contra  caritalein  facit,  unde  tota  Lei 
peiidet.  iieus  itaque  fll  onmium,  faciendo  conlra 
eam,  ia  qua  pendent  omuia. » 

17.  €  Cur  ergo  iion  dicantur  paria  peccaia?  An 
forte  quia  magia  facit  contra  cariutem,  qui  gravius 
peccat,  minus,  qui  levius?  Et  boe  ipso  quod  adnill- 
lit,  fit  quidem  oiunium  reus,  sed  gravius  peccans, 
vei  in  piuribus  peccans,  inagis  reus;  ieviusauieia 
vei  iu  paucioribus  peccaus,  miiiiis  reus  :  uiiio  ma- 
jore  sdilcet  reatu,  qiiauio  amplius,  Uiito  minore, 
quanto  minus  peccaverit :  lamen  eiiain  si  in  uno 
offenderit,  reus  est  omiiium,  quia  cootra  eam  £iicit« 
iD  qua  pendent  omnia?  Qu»  si  vera  suni,  ee  modo 
et  illud  absoivitur,  quod  ait  liomo  eiiam  apostulic» 
graiise :  >  iit  mtillts  «nini  ofendimue  omnee  (Juc. 
3.  2).  c  Omnes  enim  ofendimus,  sed  unu»  gRivias^ 
atius  levitts.  Quanlo  qnisque  gravius  leviusque  pec- 
caverit,  lanto  in  peccato  commitieiido  msjor,  quanto 
in  dittgeodo  Deo  et  proximo  minor.  £t  rursns  unto 
mtnor  in  peceati  perpeiratione,  qaanto  major  in  Del 
et  praximi  dileetioAe.  Taou>  iuque  plenior  iniqiii« 
tatis,  quanto  inanior  cariutis.  Et  itmc  perfecti  su- 
mus  in  caritate,  quando  nihil  resial  ex  inflrmiute.  • 

(a)  lidem  etlam  sub  interrogaadi  aou  in  flne,  $  Qnid 
Uaque,  qui  recte  videt,  vklet  unde ,  et  qmuKhs  •  ctc. 


CXXXII.  iiM 

18.  4  Nec  lane  qaammtt  avliitror  puUndttm  esc 
leve  esse  peccatum  in  personarum  accepiione,  ba- 
bere  fidem  Domini  nosiri  Jesu  Gbristi ,  si  illam  di* 
staniiam  sedeudi  ac  sundi  ad  boimres  Ecciesiaalicoa 
referamuB,  Quis  enim  ferat  eltgl  divitem  ad  «eden 
honoris  Ecclcslai,  conlempio  paupere  instmctiore, 
atque  sanctiore  ?  St  autem  de  qttoiidianis  oonsessi^» 
bus  loquitur,  quia  uon  hinc  [al.  Hic]  peccat,  si  U- 
men  peccat,  iiisi  cum  apud  seipsum  intus  iu  judi- 
cat,  ut  ei  Unio  melior,  quanlo  ditior  iiio  ess« 
videatur.  lioc  enim  videtur  significasse  ouii^  dicit : » 
Nottnejudicati$  apud  uo$metip$o$ ,  et  facU  e$1ujudka$ 
imquarum  eogitaiionum  (Jae.  2.  4.)  ?  > 

19.  €  Lex  iuqiie  iiberutis  lex  cariutis  est|  do 
qua  dicit.  »  Si  Umen  perficitis  legem  regalem,  se- 
ciudum  Scriptoras,  diliges  proximom  [al.  proxj- 
mtim  tuum]  sicut  leipsom,  bene  facitis.  Si  auum 
personas  accipitis,  peceatuni  operamiui,  redarguti  a 
Lege,  taiiquam  transgressore».  c  Ei  post  iilam  sen- 
leniiam  ad  inteiligendum  difliciiiimam  de  qua  satia. 
dixi,  quod  dicendum  poUvi,  eamdero  legem  iiberutis 
1094  commemorans:  >  Sic  toquimini^  inqoit»  el 
sic  focite :  eicut  per  tegem  lib€rtmi$  ineipienlee  judieari 
( Jac.  3.  12 ).  f  £c  quoniam  quid  Paulo  ania 
dixerit,  novit :  >  fvonMin  in  muitie  ofendimu^  om- 
ne$  :  c  siiggerit  dominicam  lanquam  quoiidianis 
quoiidianaiu,  elsi  levioribus,  umeu  vulneribus  me« 
dicinam.  >  Judtcium  enim ,  inquit,  titte  mi^eticordia 
illi ,  qui  non  facil  nd$erieordiain  (Ibid.  13).  c  Hinc 
eifim  et  Dominus  :  >  Dimiititey  inquit,  el  dimittetur 
vobi$:  daU,  et  dabitur  vobi$  (Lue.  6.  37).  (b)  Su" 
perex$ultat  autem  mi$ericordia  judicio  (  Jac.  2. 13  ^  ; 
c  non  dictuni  est,  vincit  luisericordia  judieium, 
nou  enim  est  adversa  judicio,  sed  >  superexsulut : 
c  quia  plures  per  misericordiam  coiliguntur,  sed 
qui  misericordiam  praesliterunt.  Boati  enlm  miseri- 
cordes,  quia  ipsis  miserebiliir  Deus  ( Matth.  5.  7 ).  > 

20.  c  Et  hoc  utique  jtistuin  est,  ul  dimiltulur  eis, 
qiiia  dimiseriint,  et  detur  eis,  quia  dederuut.  Inest 
quippe  Dco  et  roisericordia  jndieanti,  et  jtidiciuin 
miseranti,  propter  quod  ei  dicitur,  c  Misericordiam 
et  judicium  cantabo  tibi  Domine  (P$.  100.  i).  >  N;im 
quisquis  velut  niniium  justus,  judicium  sine  miseri- 
cordia,  qiiasi  secnms  expectat,  ir.im  jostisstmam 
provocat,  quam  timens  ille  dixit :  c  Ne  lntres  in 
jodiciom  ctim  sen'0  tua  (P$.  iiS.  i).  >  Unde  dici* 
tur  populo  contuniaci :  c  Quid  vultis  mecom  jadicio 
cotttendere  (Jer.t,^)t  >  Cum  enim  rex  justua 
sederit  tn  Ihrono,  quia  gloriabilor  castom  se  habere 
cor  ?  Aut  quis  gloriabitur  mundnm  se  esse  a  pec«« 
cato  (Prov.  20.  8.  et  9.)  ?  Quae  igitur  spes  est»  ttisl 
auperexsuliet  misericordnt  judicio?  Sed  erga  ittoa 
qni  miaericordiaBfr  fecerant,  veraclter  dicendo,  Di* 
mitte  nobis,  (c)  sicut  et  nos  dimittimua  (Mattk,  6« 
12) :  et  sine  murmuralione  dando :  hitarem  euim 

(b)  In  Gweoo  wmmmnfiwu  llarUan..po8t.Era8m.  heic.  aU 
que  iofra,  eupereMHat ;  et  hmx  judtcmm  pro  judtem 
quemadmodam  infra. 

(c)  AdduBi  Denedictttti,  debUa  noenra. 


tU7 


daioreni  dlligil  Oeti§(«.Cor.9.7>,  i  Dcnique  MncU» 
Jaeobos  Jam  cx  Islo  loco  dc  iimcricordia  opcribus 
loqnitur,  ut  quos  Tchcmenler  iHa  scntentia  terroc- 
wii,  consolclor,  cum  admonet,  qnomodo  etiam  qoo- 
tfdiana  peccata,  sinc  quibut  hic  non  yiVitur,  quoti- 
dianis  rcmcdiis  cipienlur,  nc  bomo  qui  ciwn  hi  uno 
offcndcrit,  flt  omnium  rcus  (Jae.  5.  f  6),  in  mattis 
offcndendo,  quia  in  moltis  offcndimos  omncs,  pro- 
pier  magnum  aggerem  reatus  sui,  minulatim  collc^ 
ctom,  ad  tribunal  tauii  jiidicis  pcnremal,  ct  cam 
quam  non  fecit  miscricordrim  non  invcuiat;  sed 
poiius  dimittcndo  atquc  dando  nicrcatur  sibi  di- 
niitti  pcccata,  reddiquc  promissa.» 

Ji.  I  Multa  dixi  quibiis  tibi  taedium  fbrussis  infcr- 
rem,  qni  haec  inmcn  qn»  approbas,  non  cxspe- 
ctas  (a)  discerc,  quod  ea  dficcre  consueristl.  Si  qoid 
aulem  esi  In  cis,  quantum  ad  rem  ipsam  pertinet :  nam 
quali  eloqiiio  explicata  sint,  1025  "<>"  **'""' 
curo.  Si  quid  ergo  hi  eis  est,  quod  erudiiionem  offendat 
toam,  quxso  ut  rcscrilicndo  admoneas,  et  me  corri- 
gcre  non  graTcris.  Iiirelix  est  emm  qui  non  tantos 
ct  lam  sanctos  luoriim  studiorum  laborcs  et  digne 
honorat,  et  dc  his  Domino  Dco  noslro,  cujus  mu- 
nere  talis  es,  graiins  agit.  Undc  cum  libentius  dc- 
benm  a  qnolibet  discere  quod  inutiliter  ignora,qn:im 
prAinptius  quoslibet  docere  qood  scio ;  quanto  ju- 
stius  abs  te  hoc  caritntis  debilum  flagito,  cujus  do- 
ctriiia  in  nomine  et  adjutorio  Doinini  taniuin  in  La- 
tina  lingua  Ecclesiaslicae  iitteras  adjuUc  sust,  quan- 
tuni  nuiiquain  antea  potucrunt  ?  Maxltne  tamen  istam 
sententiam :  t  Quicumquc  loiam  lcgoin  servaverit, 
offendat  aulem  in  uno,  faclus  cst  oinnium  rcus  (Ja- 
eob,  %.  10) :  >  si  quo  alio  inoiloexponi  melius  possc 
novii  tua  dileciio,  per  Dominum  obsccro,  ul  id  no- 
biscum  cotnmunicare  digneris.    i 

EPISTOLA.  CXXXIII  (b). 

▲n  (c)   CTESIPHONTEM. 

Advenus  Pelagium. 

Peiagiani  dogmaii$  hiBaniam^  iu  primi$  vero  «iccdtfov. 
et  avo^^ii9l»v ,  tive  ab  animi  perturbaiiombu$  im^ 
tuuniiatem,  el  impeeeantiam^  rogalu  Cte$iphonti$ 
refeUii^  e$tenden$  e  quorum  c(Bno$i$  fontibu$  nMna- 
rint,  Tum  Rufitmm  redarguil^  qui  Xi$li  Pylhagorici^ 
$ub  nomine  Sixti  tnarlyrie  ae  Romani  Poniifei$^ 
PelagioMum  errorem  redolentem  iibrum  Latine  m- 
terpretatue  $itf  aiiumque  Eu$ebii  PampiiiU  pro  Ori" 
gene^  obtruderit  qua$i  Pamphiii  martgri$.  Demque 
poiiicetur^  cum  per  oUum  licuerit^  ju$io  volumins 
Pelagiano  dogmali  $e  re$pon$urum. 
I.  Non  audacter,  ut  falso  poias,  scd  amanter  sio- 

dioacqoe  fccisti,  ut  novam  mihi  cx  TCtere  miliercs 
et  Martian.  dicere^  nlai  si  typograpbi  esi 


SAITGTI  HieRONTMr  m^, 

qnaestionem,  qum  amrc  Uncnifr  toas  plerosqiie  iii' 
Oriente  dccepit,  irr  nnt  simuhOam  homilitatem,  gn-^ 
perbiam  discerent;  et  dicerent  com  diabolo«  itt 
emimm  auendam  :  euper  tidera  cetH  ponam  ikr^nmm 
meumt  ei  ero  •mit/fs  i4/fiisfiiro  {l$ai,  14.  fS).  Quar 
enim  potest  aKa  major  esse  tsmeritas,  qoam  M  sibi 
non  dicann  simllitadinem ,  sed  asqualitMcm  Tlndi- 
care,  et  brcTl  sententia  1M6  otnniimi  Hse- 
reticonim  Tenena  complecti,  qii»  de  Philosopborom 
et  maxime  Pytbagorae  ct  Zenoais  principis  Stoicomm 
fonle  manarontt  Hli  enim  quas  Grttcl-  appellaat 
irde^D,  nos^  pertorbaliones  postumvs  dioere  :  a^gri- 
lodinem  Tidelicef  et  gaodiom ,  spcm  et  metom : 
qoorum  duo  pnesentfai,  doo  fotura  sunt,  assemni 
extirpari  posse  de  mentibus,  ct  nntlAm  (ibnm  ra- 
dlcemque  Titioram  in  bomine  omiiino  residere,  me- 
dilatione  et  assidoa  exercHaiione  Tirtiitum.  AdTcr- 
som  qoos  et  Peripaletici,  qoi  de  Aristotelis  fonte 
descendiitit ,  fortissime  dispiitant  :  ei  Academict 
noTi,  quos  Tullius  sequiiur ;  et  eonim,  non  dico 
res  qux  nullae  suiit ,  sed  uinbras  et  tou  subTcnanl. 
Iloc  est  enim  (I)  liominem  ex  h«)inine  toNere,  ct  in 
liomine  cnnstilotom  esse  sine  corp<ire :  et  (d)  optarc 
potius  quam  docere,  dkente  Apostolo :  Mi$er  tgo 
iiomo,  qm$  me  iiberabit  de  eorpore  mortte  hujue?  {Rom. 
7.  24.)  Et  quia  Epistolaris  brcTitas  non  potesl  ora- 
nia  comprchendere,  sirictim  libi  Titunda  describam. 
Undc  ct  ilhid  Yirgiliannm  est : 

Uine  metttunt,   eupiuntque,   doient,  gaudentquer^ 

nec  auras 

Reepiciunl,  ciau$w  tenebri$  et  careere  etgeo, 

{jeneid.  lib.  6). 
Quis  enim  potcst,  .int  non  gestire  gnudio,  aot  inse" 
rore  contrahi,  aut  spe  eitolli,  aut  timore  lcrreri? 
Qtiamobrem  et  graTissimos  Poeta  Flaccus  scripsit 
in.Sniyra  : 

Nam  vitiie  nemo  nne  naeeitur :  optimue  iiie  e$i , 

Qui  nanmi$  urgelur 

(HoiTAT.  Sermon,  i,  i .  Satyr,  5). 

2.  Pitlchre  {e)  quidam  itostrorum  ait  :  Philosoph» 
pairiarchse  Haercticorum,  Ecclesite  poritaiem  per- 
Tersa  inacubTere  doctrina ;  ut  itesciant  illod  dictum 
de  humana  fragilitaie  :  Quid  gioriatur  terra  et  cim$T 
{Eccii.  10.  ^).  pnesertim  (f)  com  idera  Apostolas 
dicat :  yideo  aliam  iegem  m  niein^s  meitf  repugnan* 
iem  iegi  meniie  mem,  et  ducentem  me  in  eaptimiatem 
(Aom.  7.  23).  Et  iterom  :  Non  enhn  quod  voio,  hoe 
ago  :  ud  quod  noio^  id  operor  {Ibid.  19).  Si  qood 
non  vult  eperator,  qoomodo  stare  potest  hoc  quod 
dicitor,  Posse  hommem  sinc  peccato  esse,  si  Teiitf 
Qoa  rationc  potest  esse  qood  Tclit ,     1097 


(o)  Erasm. 
roenaum. 

j^)  jL  mmiero  caret.  scripta  eodem  amto  MH. 

(c)  Id  qaibusJam  oodd.  et  anliquis.  Vaiic.  oiim.  Sveoo- 
rum  Regiaae  286.  ad  cte$ifoniem  Urbicitmt  praenolaiiir,  in 
aliis  ad  Ateeifontem^  tcI  rewphonUm  urbicum.  Orosius  ri«- 
tiphoniem  sinplieiter  appellat.  Nec  dttbiundam  Tidelur, 
Urbicl  cognoraen  inditum  ab  Urbe  Boma,  quemadmodura 
et  Zephirtous  papa  ab  Optatol.  I.  etSkicMiB  a  Paulino 
Episu  1.  ad  Severam  Urblcos  appelhitor,  ne  dicam  de 
Paula  Urbica  ot  vocal  Hteronj-rous  t  aliisquo  haud  paucts. 


(d)  Eodem  senso  S.  Augosthnis  lib.  t.  oontra  lolteo. 
c.  8.  n.  25.  et  S.  Ambrosius  de  ftiga  saicuti  cap.  1.  kt  oofi 
maqi$  e$$e  qtiam  elfectu$  dicunt. 

(e)  Tertuilianus  adversos  Hermogenem  c  IX.  f  Hcre- 
tioorum  Patriarcbai  Philoseplii :  »  idenique  de  Prescript. 
G.  7.  c  Ipse  deiiique  baereses  a  Philosophia  sub  oroa- 
tur,»  et4V 

(/]  Yiliose  ac  renuentibos  Mss.  MarliauBus  post  Erasm. 
eum  de  ii$dem  ApoMm^  ete. 

(i)  fixpressom  ex  Cicerone  lib.  5.  officior.  €  quid  cwn 
to  disseras,  qui  ommno  boaUnem  ex  homhie  tolUt  ?  » 


t%&  EPiSTOLA 

Aposiolns  asseral  m  quod  cupi»t,  implere  non 
^oBse  ?  Gumque  ab  eis  quaerimus,  qui  siiit  illi,  quos 
ahsque  jieccalo  putonty  uova  slropha  eludere  cu- 
piiiril  Teritaleui :  se  non  cos  dicere,  qui  siiil,  Tel 
Tuerint»  seJ  qui  esse  possint.  Egregii  dociores  dicunt 
esse  posse  quod  nufiquam  fuisse  deinonsirant,  di- 
centeScrtplura  :  Onme  qH$d  futurum  ett,  jam  faclum 
e$l  in  priori  tempore  (Eecle$,  1.  9).  Neque  nunc  mihi 
necesse  est  ire  per  singulos  Sanctorum ,  ei  quasi  in 
corpore  pulcherrimo  nevos  qiiosdam  ct  niaculas 
demonstrare :  quod  plerique  Nostroruin  simpliciler 
faciuiit,  cnm  pancis  senlenUolis  Scripiurarum  pos- 
-sint  Hapreticorum,  el  per  eos  Philosophoruni  argu- 
menla  convinci.  Quid  enim  dicit  vas  eleclionis? 
'ConcUiit  Deu$  omnia  $ub  peccalo,  ut  omnium  mi$e' 
reaiur  (Rom.  11.  5i).  El  in  alio  loco,  Omne$  enim 
peccaverunt^  et  indigenl  gloria  Dei  (Ibid,  5.  25). 
Ecclesiasles  qnoque,  per  qucm  se  cecinit  ipsa  sa- 
picntia,  libere  proieslaiur ,  el  dicit  :  Non  e$t  enim 
liomo  ju$tu$  $Hper  terram^qui  faciat  bonum  ei  non 
peccet  {Eccte$,l.  21).  Et  ilerum  :  Si  peccaverit  po^ 
pulu$  tuH$,  non  e$t  enim  homo  qui  non  peccet  {Ibi^ 
dem).  £t:  qui$  ^loriabilur  ca$tum  $e  hubere  cort 
'{Pro9.  90.  9).  Et :  tton  e$t  mundu$  a  eorde^  nec  n 
uniu$  diei  fuerit  tuper  terram  vita  eju$,  Uude  et  David 
dicit :  Ecce  enim  in  iniquitatibu$  conceptu$  sur»,  el  in 
delieti$  concepit  me  mater  mea  {P$.  50.  7).  El  la 
alto  Psnlmo  :  Non  ju$ti/icabitur  in  con$pectu  tuo  om» 
nie  vivetie  {P$.  142.  2).  Quod  lestimonium  sub  iio- 
mine  pietaiis  nova  argumenlatione  deludunt.  Aiunt 
enim  ad  coinparaiionem  Dei  niillum  esse  pcrfectum, 
qiiasi  Scripiura  lioc  dixerit.  Neqiie  enini  ait :  Non 
jn$iipcabilur  ad  comparationem  tui  omni$  vi9en$ :  sed, 
non  ju^lificabitur  in  eon$peclu  tuo  omnie  vivene. 
Quando  ciiim  dicit,  in  con$pectu  tuo^  hoc  intcUigi 
Tult,  quod  cliam  qni  hominibus  sancli  videnlur, 
Dei  scienti»  atqne  noiitias  nequaqiiam  sancti  sint* 

Homo  cnim  1028  ^i^^^  i"  ^^^^^*  ^"^  -''"^^'"  "^ 
eorde.  Si  auiem  inspicicnte  Deo  el  omnia  conteiii* 
plante,  qiiem  cordis  arcaiia  iion  fniiunt,  nullus  osl 
justiis :  perspicue  ostenditur,  haerelicos,  non  lioini- 
iieni  in  excelsa  sustollere ;  sed  Dei  potentix  dcro- 
gare  :  niuliaque  alia,  quae  si  de  Scripturis  sanctis 
Yoiuero  congregare,  non  dieam  Episiolae,  sed  volu- 
ininis  quoque  excedam  modum. 

5.  Nihil  iiovi  asserunt,  qui  in  hujuscemodi  ap-* 
(^udcnie  sihi  pcrlidia,  simplices  quideiii  et  iodo- 
ctos  decipiunt :  scd  EcclesiasiicoB  yiros «  qui  in 
lege  Dei,  die  ac  nocte  mcditantur,  deci|iere  nou 
vftlent,  Pudeat  crgo  eos  principiom  ei  sociornm 
soorum,  qui  aiunt ,  posse  hominem  sine  |)eccato 
esse  si  velit,  quod  Gneci  dicunt  «we^pmToy.  Ct  qoia 
hoc  (fl)  Ecclesiaruin  per  Orreiitem  aures  ferre  non 
posscnl,  simulant  se»  nne  peecato^  quideii»  dicere, 
ged  avapjkfmrw  dicerc  non  audere ;  {b)  quasi  aliud 

(a)  Volgaris  siqnidem  apnd  Graecos  eral  illa  seotenlia , 
qiia  sol*is  sioo  iieccalo  Deus  dicebalur,  i  f^^  ■h.a|iifTtxe<. 
Vid.  Cleinentom  Aiexandrinuni. 

[b]  Huetio,  alii&iue  doctis  viris',  thUi  ipse  Hieronymus 
viJetur,  qui  ayo^tvov  idein  esse  staiuat  ac  sine  peccaio. 


cxxxni  tiw 

slt  $ine^  peccaio^  alhid  «Mc/i^wy ,  et  noo  Grxcuai 
sermonem,  qui  apiid  illos  compositus  csi,  duobus 
verbis  seriuo  Latinus  oxpresserit.  Si  ah$qne  peccaio 
dicis,  et  «/flc/ticptiiToy  dicere  te,  diffiteris,  damna  eos 
ergo  qui  (c)  oL^pjxpxiqxo^  prsBdicant.  Sed  iion  facis. 
Nosti  enini  quid  intrinsecus  discipulos  tuos  doccas, 
aliud  ore  commemorans,  et  aliud  ca^Ians  conscieu- 
tia  :  nobisque  aliems  et  indoctis  ioqueris  per  para- 
bolas,  tuis  autera  mysteria  couttteris  :  et  boc  juxta 
Scripturam  te  facere  jactas ;  quia  dictum  est  ;  turbie 
Je$m  in  paraboti$  loquebalur  {LucB,  20)  :  et  ad 
discipulos  in  domo  dicit :  Yobis  datum  est  $cire  my- 
$teria  regnicmlorum^  illi$  autem  non  est  datum  {Matth» 
15.  II).  Sed  ut  dicere  coeperam,  exponam  brc^iter 
principum  el  socioruin  luoruin  nomiua,  ut  aniinad- 
vertas,  qualium  consortio  gloriaris.  Maiiicbaeus  ele* 
ctos  suos,  quos  {d)  inter  a^lSa^  Platouis  1029  ^^ 
coelesiibus  collocat ,  dicit  ouiiii  carere  peccaio,  nec 
si  yelint,  posse  peccare.  Ad  lanta  enim  eos  vii  tuiuui 
culmina  transcendisse,  ut  carnis  operibus  illudaut. 
Priscillianus  in  Hispania  pars  Manicbjei  (de  turpiiu- 
dine  cujus  le  discipnli  diligunt  plurimum )  verbbm 
perfectionis,  et  scientlae  tibi  temere  vindicantes,  soli 
cum  solis  clauduntur  mulierculis,  et  illud  eis  iiiter 
coitum  amplexusque  decaiitani  : 

Tum  pater  omnipotem  f(BcunfU$  imbribue  eUher 

Conjugi$  m  gremium  Ueioi  deecendit :  et  omnee 

Magnu$  aUl^  magno  commixtu$  corporCt  fce/ttJ. 

(YiHGiL.  Georg.  2). 

Oui  quidem  partem  babent  Gnostic»  haereseos,  de 

Basilidls  impietate  venientem.  Unde  el  vos  asseritis 

cos,  qui  absqoe  legis  scienlia  sunt,  peceatn  vitare 

non  posse.  Qiiid  loquor  [al.  toquar]  de  PriscillianOf 

qui  et  saeculi  gladio,  et  lotius  orbis  auctoritate  {e) 

cum  poiius  imj^cabHan  ex  eorum  senteolia  signiflcet ; 
nec  ipse  Pelagius  perfectos  peocati  incai>aces  vellet  esse » 
sed  peccato  carere  posse  :  ouod  com  liberi  arbilrii  viriboa 
effici  posse  ooote&deret,  vebemenier  io  fide  errabat.  idem 
dicunt  de  4v«(Mftn(r{aqiiam  Idem  Hier.  fere  reddit  impeccoti- 
fiom,  sive  nofi  peccare^  ilH  e  contrario  vertunt  impeccabir 
titatemf  sive  mm  posse  peccare.  Nos  quod  ui  biaoe  eipli- 
candis  immorart  diulius  pigeal,  uno  el  altero  exempki 
HieronynHanam  interpretationem  ac  sensom  defendt  oon- 
lendimus.  Nimirum  cum  adulterae  mulieris  morasos  accu- 
salores  Cbristiis  Dominus  vellet  repeilere,  6  iaquit,  ah«^* 
•nit^  i^  <fa«o«>  etc,  quo  in  loco  plane  ^ostat  vnpeceaJbttem 
vocem  k»KgA^n(w*  non  significare,  sed  tantum  me  peccato^ 
quemadmodum  el  Vulgauis  iuterpres  reddit,  et  verli 
omaino  necesse  est.  M  eumdem  oiodum  tradit  Herodotus 
Kb.  5.  c.  30.  de  Anaxaodride.  qui  TUMfa«  ioC<Mi»  iMi^ifattw,  id 
est,  muUerem,  qm  non  peccaverat,  dimiitere  noluit;  nec 
sane  Inteilexit  impeccabiiem,  seu  qu«  peocare  noo  po- 
tui:»et. 

[c]  Viliose  ia  Martiaoaei  ediliooe  erat,  danrnaeoe^  md 
te  «««Hr^*  nrwdicanl.  Voculam  te,  ab  antlqui^Mas.  aliis* 
que  ediiisaamoniti,  amovimos,  non  utsuperfluan  laatuaa* 
sed  quod  sensum  porverteret. 

(d)  Olim  eral  inter  aninm  Plalonis,  vel  stf«r  ideas^  et 
formas,  Impi^ssam  lectiooem,  qoam  Benedictini  restltue- 
runt,  codices  nostri  magno  numeH)  confirmant,  qui  tameU 
frequentlus  ktinis  htteris  aAstto,  ut  Ambrosiamis  S.  42. 
vel  ap«tdas  prteferuni.  Explicat  vero  Tertuilbnus  lUi.de 
aniroa  cap*  84.  ubi  c  apud  Pbionem,  •  iaquit,  c  m  aithere 
siibliinantur  animae  sapientea,  apud  Ariiun  in  aerem,  apud 
Stoicos  aub  Lunara; »  ut  scias  a  Piatone  apsidss,  vel 
«•>i^  setherem  voiuidse  inieMigi.  Coufer  nostrum  H^oy- 
mum  in  cap.  4.  Episl.  adEpbesios.  Plioius  lib.  2.  c.  1((.  Apsi« 
das  a  GrsBcis  appellatos  stellartim  ciccuios  tradii. 

(a)  A  Maximo  Imperalore  post  duorum  ConcUiorum  anft* 
thCinsla  ad  un.  585.  cqiitb  damnatus  est. 


1151  5ANCT1  HlERONT&n 

dftmnatus  estf  Evagrins  Ponlicus  (a)  Iberita,  qul  scrl- 
trit  ad  Virgines,  scrlbil  ad  Monachos,  scribit  ad  eam 
(t)  cajus  nonien  nigredinis  (estaiur  perfidiae  tenebras, 
edidlt  libroin  et  senteniias  (c)  ntpi  inmBtUf  quam  nos 
impamhiUiatem  ve!  impertttrbaiionem  possumus  dicere; 
quando  nunquam  animus  (d)  nuHo  perturbationis  vi« 
tiooommovetur  :  et  ut  simpliciier  dicam,  vel  snxum, 
vel  Deus  est.  Hujus  libros  per  Orientem  Grtecos»  et 
Itoierprelinte  discipulo  1030  ^ju^  Ruffino,  Lati* 
noi  plerique  in  Occidente  leciuant.  Qui  librum  quo* 
qae  scripsit,  quasi  de  Monachis  :  mullosque  in  eo  enu- 
merat,  (e)  qol  nunquam  fuerunt,  et  quos  fuisse  de- 
•cribit  Origenistas  :  et  ab  Episcopis  damnatos  esse 
lion  dabium  est,  Ammonium  videltcet,  et  Eusebium, 
et  Boihymiam,  et  Ipsum  Evagrium,  Or  quoqne  et 
bidoram,  et  muftos  alios,  quos  enumcrare  Uetiium 
est :  et  juxta  illud  Lucretil  : 

Ae  velHti  puerit  absinikia  ieira  medentes 

Cum  dare  eonantur^  priue  ora»  pocula  circum 

Continguni  dulci  mellit  fiavoque  liquore 

(LocRET.  /.  4.  de  Nat.  rerum), 

Ua  iUe  uiiam  (/)  Joannem  in  ipsius  libri  pasuil  prtn- 


M51 


(a)  la  altis  Mss.  est  iborUam^  quemadmodum  in  Ambro- 
siano,  sed  plerique  onmes  amermhlam,  vel  Hwperiberi^ 
iam,  palrtae  nomine ,  ul  doclis  quibusdam  viris  videuir^  in 
roaledicium  contorto,  quasi  80(flk  Iberitas  pofiniares  suos, 
Iberitalberilia  |»€^diceretur.  Iberi  eniiii,cietenBqae  Poo- 
tics  gcnles  male  audiebanl,  quod  leslalur  cuui  priuijs 
Teriiiiltaens  Inttio  tib.  8.  conira  Harcionem.  Nobfs  placerct 
leviflsiuia  Ikterarun  mutaUone  inducui  iberipotUam  legi , 
qua  tn  re  si  cui  forle  harioiari  videaunur,  puiet  ille  hoc 
ipso  voealwilo  UifpM  «oUc^  a  Soeomeiio  lib.  VI.  cap.  30.  ap- 


pellari  Evagrlum.  i^nkn  H  ia«  livc^  Uigm  soUt^  «»&ttf 

«Avf  tMt  «W  c  Puit  quidem  geoere  Iberopoiltes,  ttce 
Iberm  aut  Ibor»  dvis  a^TEuxiBum  ponium  :  v  qua»  iectio , 
quidquid  Valesio  videatur,  sola  germaoa  est,  ao  verissima, 
Palladius  ab  eodem  dtatus ,  cap.  86.  o^  (Evagrius)  -^  ^ 
xtm  u^*§mk  f»*  «iu««  UiffMv.  Bic  Pouticut  crai  ^enere,  ex  tbera 
urbe;  non  ^u  ic^  «oImk  dixil.  Nota  ea  civiias  ex  aliqunt 
Epiaooponim  subscriptionibus  in  Caichedoneusi  et  Ct>lna 
Synodis,  NoUitisGnecis  editis  a  Schulesiratio,  et  Consiaii- 
lliio  Forphmgennero  Kb.  1  de  Tbematibus.  Alii  oodd. 
vltiose  Hemomam  vocant.  Caeterumde  ipsoEvagrio,  ejus- 
fwe  moribus,  scriptls,  institnlisque  Pbiioaophin  couferen- 
M  eit  SoEomenus  looo  dtato. 

(d)  Melauia,  Gnsee  enbn  |»u»te,  Latlne  fi^^dd  di- 
ckor. 

[c]  Gennadtus,  qnl  libros  sententfanmi  Evagrii  receu- 
•et,  ae  vertlt.  tteqaaquam  hujus  tltuii  meminit.  Didtur  u* 
mm  edluis  ab  Uolsteuio  veteris  Auctoris  liber  «loi  Mumc 
ifiiem  R0i>is  videro  non  contigit.  Verum  de  iltius  quoqne 
wada  sigiHtotieoe,  qnam  Hieronymus  impattiHlAaiem, 
vet  imperlttr6<mn€m  interpretatur,  vetus  est  controversia. 
Seoeea  Epbt.  IX.  « In  amblguiuiem  Incidendum  est,  sl 
«iLprimera  mnww  nno  verbo  scite  voloerimos ,  et »  imna- 
tlentiam  t  dlcere.  Poterit  enim  eontrarium  ei,  quod  signi- 
iears  vohMms,  inteiligl.  Non  enim  ewn  volnmus  dlcere, 
qutrespoat  omois  mail  sensum.  Acdpieiur  is,  qui  nnltnm 
possit  ferre  malum.  Vide  ergo  num  satius  sit,  aui  iuvulne- 
mhilcmanimura  dlcere.  aut  a\iimum  extra  paiientiam  po- 
•Mn.  •  Vkl.  Pmfct.  aii  lib.  4.  Commentar.  In  Jeremiam. 

(d)  Tres  Vaiicani  Mss.  «  quatido  nunqiiam  anlnma  uila 
eagitatlone,  et  viiio  eommoveiur.  i 

^)  Ees,  qui  mmquam  extiterint,  reeensltos  foisse  a 
Bmflhioquiscfedat?  Sii^gHur  vult  liitelligi  Uieron.  Kuf- 
flao  Nt  ezprobret ,  quod  miram  QU.4SI  de  Mxmacint  scri- 
peerit,  qm  tamen  nunqwmi  fuerint ,  nempe  tsonacM,  sed 
aatCoBmilikaB,  aut  alterhis  instiluti  ascet«.  Sic  aiibi  ut  ne- 
geta  Pam|iliilo  martyre  acriptum  pro  Origene  Apologeii- 
eiim,  i>r<miiirfts,  inquit,  ^tiosf  marlyrislibrum,  Crucem 
tlxerat  eruditis  locus  iste  baud  probe  Intellectus,  ut  nedum 
oxagerare,  pene  mentiri  Hieronymum  arbllrarenbir,  cnm 
Umen  fere  obvia  In  eo  sit  ejus  vocabull  accepiio.  Tri'S  qul 
liroxune  subaequuniur  Inter  OrigenisUs  noiiS!>iini ,  fralr^ 
Umm  vulgo  appellantur. 

(/)  Quod  olun  opinal)9iur  Viciorlus,  supino  errore  Mar- 


cipio,  quem  et  catbolicum  ei  sanctum  fulsse  noii 
dubium  est,  uK  per  illius  occnsionein  cxteros  quoe 
posuerat  baerelicos,  EcclesiaB  iiiiroducerel.  Illam  au- 
tem  temeritatein  ,  Imo  insaniam  ejus ,  quis  digno 
possit  explicare  sermone,  quod  librum  {g)  Xysti  Py- 
thagorei,  hominis  absque  Cbrisio  atque  Elhnlcl.  im- 
muuio  nomine,  Sixli  Mariyris.  el  Roman»  Ecciesias 
Episcopi  praenoUvit?  in  quo  juxu  dogma  Pyiliagori- 
corum,  qui  bominem  exaquanl  Deo,  et  de  ejus  di- 
cuni  esse  subsUntia,  multa  de  perfectione  dicuntur : 
CT  Qoi  voLUMEN  Phiiosophl  nesciimi,  sub  Marlyris  no- 
mine  bibant  de  aureo  calice  Bahylonis.  Denique  in 
ipso  volumine  1031  n"»a  Propbeinrum,  nuHa 
Pairiarcbarum,  nulla  Aposloionim,  niilla  Chrisli  fii 
menlio  :  ui  Episcopum  ei  Martyrem  sine  Cbrisli  fide 
fuisse  conlendai.  Unde  et  vos  plurima  conira  Eccie- 
siam  nsurpalis  tesiimonia.  Fecerat  lioc  et  in  sancii 
PnmjJiili  M.-irlyris  nomine,  ut  librum  primiu»  sex 
librornni  deiensionis  Origenis,  Eiisebii  Cussariensis, 
qiiem  fiiisse  Arianum,  nenio  csl  qui  nesciat,  nomine 
Pampliill  Marlyris  praenoUret,  quo  scilicet  egregia 
illi  qiiatuor  Origenis  w/cj  kf^y^&^  Tolumina  Laiinis 
infunderet  auribus.  Vis  adbiic  et  alium  uosse  lui  er- 
roris  principem  ?  Doctrina  tua  Origenls  ramusciilus 
est.  In  eo  cnim  Psalnio  ubi  scriptiim  est  (ut  de  cac- 
lcris  Uceam)  Intuper  et  utque  ad  nociem  emdierunt 
me  renet  mei  (Ptal,  i?>.  7).  asseril  viriim  sancium, 
de  quoriim  videlicet  et  lu  nuinero  es,  cum  ad  vir- 
tuiuin  vencrit  sumniiiaicm,  (/i)  ne  in  nocte  quidem  ea 
paii,  qiix  bominum  sunl,  nec  cogiialione  viiierum 
aliqua  liiillari.  Nec  erubescas  de  socicuie  taiium, 
renoens  eorum  nomina,  qiiorum  blaspbemiis  jiii^e- 
ris.  (i)  Joviniani  secunda  qiwsiio,  tui  ingenii  disci- 
plina  est.  Qiiidqiiid  illi  respousum  csl,  tibi  respon- 
sum  crediio.  Nec  fieri  poiehi,  ut  diversns  sit  eonim 
exiius,  (|uorum  est  una  senteiuia. 

4.  Cuin  li:cc  il:i  se  habeant.  quid  volunt  miser» 
muliercul»  onerats  peccaiis ,  quas  circumferuiiiur 
omiii  vciiio  docirinae,  semper  disceittes  et  nuuquam 
ad  scientiain  vcrilatis  pervenienles  (2.  Tijji.  3.  6  «l 
7);  et  cxieri  inuliercularum  socii,  prurieutes  auri- 
bus,  ei  ignoranles  quid  audiaiit,  quid  loqaantur,  qni 
vctiisiissimum  cceimm,  qiiasi  novam  suscipiunt  lcm- 

tianaeus  staluit,  hnnc  nempe  csse  Joannem  Cbrysosiomum. 
quem  Cathoticiim  et  Sanciuin  Uierunymus  praedicet.  imi 
vero  fuit  hic  Joaniiesifigypilus,  qiii  Ui  eremo.quaad- 
jacet  civnati  Lvco,  in  rupe  oiiadam  iiioiilis  ardui  commane- 
bat;  et  Ljreopoliuous,  vel  Lycopoliu  vulgoaudit. 

(g)  Vanant  Mss.  atque  ediii,  aliis  sextum,  vel  jresfnm. 
aliis  5f/.«i»m  orsBferenlibns.  Porro  sa»pe  alibi  et  praecipue 
«p.  92.  in  Jerem.  et  i%,  in  fiKedoel.  RQfflnura  carpit 
Hier.  quod  Xyslum  PylhagoraBum  pro  Xysio  PonUfice  ac 
manyre  obtruderit.  RufBdus  Umen  in  ea,  quam  hlsce  sen- 
teniiia  praBpoettit  Prflfetlone ,  id  se  ab  alHs  tradltnm  acce- 
pisse  prolUeiur;  et  S.  quoque  AugusL  Relractat.  IIIk  2. 
c.  4i.  einendal  quod  puUverit  Iil)rum  illum  Sixli  Ro- 
mam  L|,i8copi  ease,  quem  posiea  legerR  esse  Slxtl  Phl- 
lis(»ijhi. 

(h)  Deslpii  in  Scholiis  suis  Erasmus,  contendens,  hanc 
Ofiniooem  liaud  plane  merito  al)s  Uieronymo  erroris  oo- 
tan. 

-  (i)  Jovfnlani  et  Pelagianorum  diversa  quidem  fuit  sen- 
teutia  et  loquendi  ratlo,  sed  ideni  error  quaiitum  ad  ai6«- 
•tiav  iienlnet.  Aliera  aulem  ejus  proposilio  est ,  «  £o« 
qui  Imptizati  sunt,  Daemonb  ieiiUlionibus  obnoxiosaao 
csse. » 


M»  EFiSTOU 

pentur^m  :  qiii,  juxu  ExecbieleHf  liniunt  parieiein 
alisqae  leinperftBietto,  ei  superveiiiente  veriutii 
phma»  diMipanturf  Simon  Magus  hsresiin  oondidit, 
Helen»  roeretricis  adjutus  auKilio.  NioolaHa  Antio- 
cbeniis  omnium  inununditiarum  repertor,  choros  dn- 
xit  rcmineos.  Marcion  Romam  praemisit  niuiierem, 
qu»  decjpieiidos  siiH  animos  prsepararel.  Apelles 
Philomenein  [al.  Phitomenem]  soarum  eomitem  ha« 
buit  doctrinaruin.  Montanus  inimuiidi  apiritus  pnedi- 
cator,  mulus  Ecdesias  per  imS  Prisram  et 
Maxiinlllam  nobiles  et  opulentas  femiiias,  priiumn 
auro  corrupit ;  deinde  livresi  polluit.  Diinlttam  ve* 
lera«  ad  Ticiniora  (ranscendam.  4rius,  ut  orbem  de- 
ciperet,  sororem  principis  ante  deeepit.  mmatus  per 
Africam,  iit  inrelices  quosque  [al.  quoutqne]  fiBteiiti* 
bus  pollueret  aquis,  LucilLe  opibus  adjutus  est.  in 
Hispania  Agapc  Elpidium,  mulier  virum,  cxcum  caect 
duxit  in  fove;un »  successorenu|ue  qui  Prisoiiiianum 
liabiiit,  Zoroastris  nuigi  studiosissimum,  et  ex  mngo 
Episcopum,  cui  juiicta  Galia  non  gente,  sed  nomiiie, 
gemiaiiam  huc  illueque  currentem  alierius  et  viciiiic 
haereseos  reliquit  basredem.  Nunc  quoque  mysteriiiiii 
iiiiquitatis  operatur.  Duplex  sexus  uirumque  supplaii* 
tat,  ut  illud  Proplieticum  cogamur  assumere :  C/amii- 
vit  perdix^  congregavil  qum  non  peperit^  faeiene  diviuai 
suas,  ttofi  cum  judicio.  In  dimidio  dierum  (a)  derelin- 
quet  eae^  et  novi$simum  eju$  erit  inuirien»  {Jerem,  17. 
II). 

5.  Illud  vero  quod  ad  decipiendos  bomines  quosque 
postea  huic  seotenli;c  coaptarunt  {Non  absque  Dei 
gratia)  ciiin  prima  legentes  fronie  decipiat^  intro- 
spectum  ct  diligentissime  ventilaium,  deciperenon 
potesl.  Ha  eniiu  Dei  gratiain  poniint,  ut  non  per  sin- 
gul;i  opera  fjus  niiaiiiur  el  regamur  auxilio :  sed  ad 
liberuni  refcriiiit  arbilriuni,  et  ad  prarcepta  legis  po- 
nenles  illnd  Uai:c  :  L^gem  enim  Deus  in  adjutorium 
poenit  (i«af .  8.  see.  LXI)^  ui  iii  eo  Deo  referendae 
sint  graiiic,  quod  tales  iios  coiididerit,  qui  nosiro 
arbitrio  posbiinus  et  eligere  bona,  et  vilare  roala.  £t 
non  intelligunt  i>ta  dicentes,  quod  per  os  eorum,  in- 
iolerabileni  blasphemiam  diabolus  sibilet.  Si  enim 
10  eo  Unium  Dei  est  gratia,  quod  propri^e  nos  con- 
didit  voiontatis,  et  libero  arbitrio  conlcnti  stimus ; 
ticc  ultra  ejiis  indigeinus  auxilio,  ue  {b)  si  iudigueri' 
miis  iiberum  fraiigatur  arbitrium  :  ergo  nequaiiuam 
ultra  orare  debemus  ;  nec  illius  cleineuliam  preci- 
btis  Occiere,  ut  accipiamus  quotidie,  quod  semel  ac- 
ceptuin  iu  uosira  est  polestatc.  Isiiusniodi  homines 
ftolluot  orationem,  et  per  libertim  arbitrlum,  non  ho- 
iuiues  proprioi  voiunutis,  sed  Dei  potentias  factos  se 
eese  jaciaiit,  qui  nuHius  ope  indigent.  1033  ^^^^' 
.laniur  el  jeiunia,  oniiiisque  cimtifientia.  Quid  entm 

(a)  Tres  Hss.  dereUnqwmt  eum ,  juxu  Grsecuni  k^mi^ 

[b)  Pelagiani  perpetuo  clamabaot  graiias  divinae  necefr- 
'«Italcm  ad  0|jera  pia  uocere  libero  arbiU*io,  ueque  euim 
tiUii*  vere  jposse  aliquid  facere,  aui  esse  vere  liberuia  ad 
aiiquid  (acieiulum,  qui  per  se,  el  absf|ue  Dei  adjuiorio  non 
posset.  tjuam  calumnlaffl  iissdem  ac  Hier.  arguinetiUs  s«pe 
Aogusilous  rereUit,  et  praecipue  quod  illi  nosuris  Orulioui- 
bus  couuradicereni. 


CXXXttt  ttM 

mihi  oeeesse  est  labovaret  iHaeeipi«n  per  indiiui 
am,  qitod  semel  meas  £ietam  est  potesutisr  H«e 
qaod  dioo,  roeom  non  est  aiYUBieatttm  :  {e)  ihm 
disclpulorum  ejus ,  imo  jam  magisieret  toiiM  dm^ 
ctor  exercittts,  et  contra  Apostolttn  vas  perditiMis, 
per  sotoeismoram,  et  non  (uti  iactiunt)SyilegisM» 
ram  spineU  deearrenst  sie  pbilasopliatur  et  dispatau 
c  Si  nihii  ago  absqae  Dei  auxiiio ,  et  per  singala 
opera,  ejus  est  omne  qood  gesaero>  erge  nan  ego 
qui  iaboro,  sed  Dei  in  me  coronalittar  Mnjlinm, 
firustraque  dedit  arbitrii  poiestatem,  ^naoa  implwn 
non  possum»  nisi  ipse  me  semper  a^iaverit»  Desnm»- 
inr  eoim  volonus,  qnm  aiierios  ope  iodiget.  Se4  li* 
bemm  dedit  arbitriom  Deus,  qaod  aiiler  liberun 
non  erit,  nisi  fecero  qood  voloero.  Ac  per  hoe  att  : 
Attt  utor  semel  potesUlet  qo^e  mihi  dau  est»  ol  lih** 
nun  aervetur  arbitrium  :  aut  si  alterius  ope  indigeo^ 
iiberus  arbitrii  in  me  destruetur.» 

6.  Qui  hsc  dlcit,  quam  non  excedit  blasphemiamt 
quac  hxreiicorum  veneiia  non  superat?  Asserunt  se 
per  arbiirii  liberutem  neqnaquam  ulira  necessarium 
babere  Deum;  et  ignorant  scriptuin  :  QuidMesquod 
nott  accepitti?  ti  autem  aceepisti ,  qmd  giariaris ,  quan 
non  acceperie?  (I.  Cor.  4.  7),  Magnas  agit  Deogmtias* 
qui  per  liberUUm  arbitrii  rebeilis  in  Deom  est : 
quain  nos  (b)  libenUr^iplectimur,  iia  donUxat ,  ot 
agamus  semper  gratias  largitori ;  .sciamosque  oos  ni- 
bil  esse,  nisi  quod  donavit,  in  nohis  ipse  servaverlt « 
dicente  Aposiolo  :  Non  eet  votmtis  neque  eurrenti$t  $e4 
miserentie  DH  (Rom.  9. 16).  Velle  et  currere  meum 
est :  sed  ipsum  meum «  sine  Dei  semper  ausilio  non 
erit  meum.  Dicit  enim  idem  Apostolus  :  Deu$  eU  qv$ 
Qperatur  in  nobie  el  vdle  el  perfcere  (  Philip,  2.  iS  )• 
£t  Saivator  in  Evangeiio :  Pater  meu$  utque  mod^ 
operatur^  el  ego  operor  (Joan.  5. 17).  Semper  largiior, 
semperque  donator  est.  Non  mihi  sufficit,  quod  semel 
donavit,  nisi  seniper  donaverit.  Pelo^  ut  accipiam  ; 
et  cum  accepero ,  rursus  peio.  Avarus  sum  ad  acei- 
pienda  beueficia  Dei ,  nec  iile  dencii  in  dando ,  nee 
ego  satior  in  accipieiido.  1034  Qnanto  plus  bi» 
Lero»  tanu>  plus  sitio.  Legi  enim  a  Psalmisia  oanuri. 
Cuetate  et  videle^  quoniam  $uavi$  e$t  Donttnu$  ( P$aK 
33.  9).  Omne  quod  Jiabemos  bonum,  gostus  ett  Do- 
iiiiui.  Guin  me  pouvcro  ad  calcein  pervenisse  virtu- 
tum,  tunc  babebo  principium.  Principium  emm  ao- 
pieniitB  timor  Domim  (Pi.  110. 10),  qui  eipeUitor 
atque  deslruitur  cariuu.  RiCC  oomimbus  sola  perCe* 
ctio,  si  imperfectns  esse  ae  novei-iut.  Et  vo$^  inquii , 
cum  omnia  feceriti$t  didte :  Servi  inutUe$  $umu$  :  quod 
debmmu$  facere^  fecimm  (Luc.  i7. 10).  Si  inuliiis  eel 
qui  fccit  omnia«  quid  de  illo  dieeudum  est«  qoi  espieM 
non  potuit?  Unde  et  Aposiol^  ex  parte  accepisse,  ei 
ex  parU  comprebendisse  se  dicit,  et  necduni  esse 

[c]  Coelestinm  fnnei  intelligimus,  aijas  suntDefinitiones 
et  SyUogiinu,  adversum  qaos  seripeii  S.  Augustiuus  H- 
l>runi  de  PertecUone  justiti» ;  in  ils  enim  quanquam  aliis 
verbls  »a,  qu»  reciUi  hoc  loco  Hieronyraus,  ooutinenCm . 

(d)  Yaiic.  aiter.  4945.  Ubenier  accepimue  H  empkc^ 
mur,  Hoc  porro  est,  quod  commoue  dogroa,  addfu  umeo 
auxilii  iie^,es8iute ,  ad  opera  sabiuria,  AugusUnus,  atque 
iufra  Uier.  vocant. 


•l» 


8ANCT1  lllEnoNYM 


tlSO 


f6lrfectQiii,  pnMrltoramqiie  obliTfsei ,  ei  in  fuiuram 
«e  eitendere  (I.  Cor.  15. 10 ;  el  Pmffp.  5.  43 ).  Qui 
Mmper  prsiencoraro  obUviscitnr,  el  r«iura  desideral, 
«iieadlt  se  pneeentibos  non  esse  conieBtum.  Quod 
Mlem  enrsnm  deorsnm  jiciiianl,  liberum  a  nobis  ar- 
Mrivm  destrni ,  andiant  e  «OBirario  eos  arbitril  de- 
alniere  libertatem,  qui  male  eo  abntQalur  adversum 
beneikiQm  Urgiinris.  Quis  desirait  arbiirium  T  ille, 
qnt  seniper  Deo  agit  graiias ,  el  quodcnmqoe  in  suo 
rivulo  Autt,  ad  rontem  refertt  an  qui  dicit :  Reeede  a 
mm  fuia  muniut  $um  {Itai.  65.  5) :  non  babeo  te  ne- 
cesaarium?  Dedlsli  enim  milii  semel  arbitrii  UberU- 
lom,  ui  raciam  qood  voloero :  quid  rarsum  te  ingeris, 
ui  nibil  possim  faeerev  nisi  1«  in  me  toa  dona  com- 
piOYisris?  Fraiidulenier  prctendis  Dei  grailam,  (a)  ul 
ad  condilionem  bomiiiis  referas ,  ei  non  in  singulis 
operibus  aQxi^ittm  Dei  requiras;  ne  scilicel  liberam 
arbitrium  vid^ris  amitlere;  et  cum  Dei  conlemnas 
adminiculum,  li^inum  qiueras  auxilia. 

7.  Aodite,  qtt«so>  audile  sacrilcgiim.  c  Si,  inquit , 
voiuero  curvare  digttitlq ,  moYcre  nianum ,  sedere , 
atare,  ambQlare,  discHrH^re,  aputa  jacere,  duobus 
digitulis  nariuln  purgainenta  decuiere ,  reieYare  al- 
TUffi,  urinam  digerere,  semper  mihi  auxilium  Del 
necessarium  erit?i  Audi  iiigrate,  imo  s.icrilege,  Apo- 
aloium  praedicantem  :  Sive  ma^ealit,  tive  bibilitf  tive 
oUnd  ^fd  agitit ,  omnia  in  nomine  Dd  agiie  ( I.  €<v. 
10.  51 ).  Et  iUud  Jacobi ,  1035  ^^^^  "^^  ^ 
ditilit,  hadie  ani  crat  proficitcenmriniltam  eiviiaiem^ 
ei  faeiemut  iific  annum  unum ,  ui  negoiiemur  et  luere- 
mnr,  qui  mteitit  de  eratiino.  Quee  tnim  ett  viia  vetira? 
Amra  eti  enim  nve  tapor  pauluium  apparent :  deinda 
disifpalti»*,  pro  eo  tfuod  debeatit  <Hcere :  ii  Dominut  po- 
ftt€rtl ,  el  vixerinwt ,  fadetnut  aui  hoc  aut  iliud.  Nune 
emtem  extutiaiit  in  tuperbHt  vetlrit^  omnit  i*tiutmodi 
ffioriaiio  pettima  eti  ( Jacob,  4. 15.  d  tqq. ).  Itijiirtnm 
tibi  Aeri  putas  et  deitrai  arbiirii  libenaiein ,  si  ad 
Deoro  semper  aiictorem  recurras,  si  ez  illitis  pcndeas 
tolttniale,  et  dicas  :  Ocuti  mei  temper  ad  Dominum  , 
9«oiilam  ipte  evettei  de  laqueo  pedet  meotf  (Ptat,  2i. 
t5 ).  Unde  et  aiides  lingua  prorcrro  temeraria,  {b) 
Qnumquemqiie  arbitrio  suo  regi?  Si  suo  arbilrio  regi- 
lur,  Qbi  est  auzilium  Dei  1  Si  Ghrislo  rectore  non  in- 
diget ,  quomodo  scril)it  Jeremias  :  iVoit  eti  m  homine 
via  ejut,  Et  :  a  Domno  grettut  hominit  diriguniurf 
{Jerem.  iO.  23).  F.icUia  dicis  Dei  esse  mandata ,  ei 
lamen  nulluin  proferre  potes ,  qui  universa  complc- 
verit.  Respondc  mihi,  facilia  sunt ,  an  dimcitia?  Si 
facilia,  profer  qiiis  ea  impleverit,  et  cur  David  in 
Psalmo  canal :  Qui  fingit  laborem  in  prascepto  ( Ptat. 
95.  tO ).  Ei  iterum  :  Propter  verba  tabiorum  iuorum 
ego  euttodivi  viat  dura^Ptal,  16.  4).  Et  Dominus  in 
Evangelio  :  Iniraie  per  anguttam  poriam  (Matih,  7. 
15).  El :  IHligiteimmieot  vettrot  (Luc,  6.  35  ).  Et  : 
Orate  pro  Ht  qui  pertetfuuniwr  votf  (Mattk.  5. 44).  Sin 

(a)  Anlea  noo  satis  recte  prapoiiebabir  ui  rarticub  sie, 
«I  DHgraiiam  ad  condiiumem,  etc.  Alia  bb  similia  ux 
Mm.  Infn  emendamns. 

(^j  Goorer  AugusUuumde  Gcstis  PeUigil  in  banc  sen- 
tentoam. 


aoiem  difficllia,  cor  ausus  es  dicero ,  bcilia  eese  Del 
mandaia  ,  qua  nnllus  impleverit?  Non  inteUigis  iiias 
iiiter  se  repugnaro  senteniias?  Aui  enim  faciUa  sunl, 
el  inOnita  esc  moltiiudo  bominum,  qui  ea  impleve- 
riat :  aut  difQcilia,  et  lemero  dixisti  esse  facile,  quod 
dirncile  est« 

B.  Soletis  et  hoe  dtcere,  anl  possibiUa  esse  maii- 
data »  et  recie  a  Deo  data  :  aat  impossibiUa  ,  et  non 
in  hls  esse  culpam  qui  accipere  mandata ,  sed  In  eo 
qui  dedit  imposslbUia.  Ntimquid  praeceplt  mibi  Deus, 
Qt  essem  qQod  Deas  esi :  ut  nihil  inier  me  esset  et 
Dominam  Grealororo  :  ut  major  essem  Angelorum 
liMigio,  Ql  liaberom  quod  Angeli  non  habent?  De  illo 
acriptum  esi  quasi  propriQm  :  QkI  peceatum  1036 
non  fedt^  nee  dotut  inventut  in  ore  ejut  (Itai.  53. 
0).  Si  (e)  boc  et  mihi  cum  Gbristo  communc  est, 
quid  Ule  haliait  proprium?  alioqui  per  se  tua  scn- 
lentla  destruetur.  Asseris  posse  hominem  esse  siiie 
peccaio,  si  vellt :  et  posl  gravissimum  somnuin  ad 
decipiendas  rudes  animas  frustra  conaris  adjungere. 
Non  abtque  Dei  graiia,  Si  enim  semel  hoino  per  se 
potesl  esse  shie  peccato,  quid  ticce.<(saria  est  Dei  gro.. 
lia?  Sin  auiein  siiie  iUius  gratia  nihU  poiest  racere, 
quid  tiecesse  fuit  dicero,  posse  quod  non  potesl?  Pa- 
lest,  inquii,  esso  sine  peccato,  potcst  esse  perrecius, 
sl  voliierit,  Quls  enim  Ghristianorum  non  vult  esse 
sine  peccato,  aut  quis  perfectionem  reciisat,  si  sufG- 
cii  ci  velle ;  et  siaiim  sequitur  posse,  si  velle  praK:es- 
seril?  NuUus  Ghrisiianorum  est ,  qui  nolii  esse  sine 
peccaio :  oinnes  ergo  sine  pcccaio  erunt,  quia  uiique 
omnes  ciipiunt  esse  sine  pcccato.  Et  in  lioc  (d)  ingra- 
tis  lenebcris ,  ut  quia  nulluin ,  aui  rariim  queinquam 
s!ne  pccrafo  proferre  potes,  omnes  sine  peccato  essc 
pnsscfniearis.  Possihilia,  inqnit,  mandata  dedit  Detis. 
El  quis  hoc  negal  ?  Scd  qnoinndo  hasc  inlelligenda  sit 
seiiteiilia,  vas  eleciionis  .npertissiine  docet;  ait  enim  : 
Qitod  erat  impottibite  legit  [al.  tegi],  in  quo  infirmuba' 
tur  per  carnem ,  Deut  filium  tuum  ndttent  in  timititu- 
dinem  carnit  peccali,  ei  de  peccaio  condemnavit  pecca* 
tum  in  carne  (  Rom.  8.  5  ).  Ei  iterum  :  Ex  operibut 
tegit  non  juttificabitur  omnit  caro  (Ibid.  5.  30).  Quod 
ne  dc  lege  Moysi  tanium  dictuni  putes,  et  non  de  nni- 
nibtis  mandatis,  qux  utio  legis  nomine  coniincniur, 
idem  Apostolus  acribit,  dicens :  Contenfto  «/ima /<'(^* 
Dei  juxta  interiorem  honunem :  video  autetn  aliam  te- 
gem  in  membrit  mds,  repugnantem  tegi  mentit  mea,  et 
captivanfem  me  in  tege  peccaii,  qum  ett  in  membrit 

[c]  Non  probat  AuausUouslib.  de  NaUira  et  Gratia  conira 
Pelagium  ca)).  33.  Iioc  utt  oonlra  illuin  hereiictim  argu- 
mento.  cAbsit  anlmn,  m^fin^  ot  ei  dlcamus  qnod  a  quibos- 
dam  contra  te  dici  ais,  compsiri  homiuem  Deo,  si  al«qiie 
pcccato  esse  asseratur  :  quasi  vero  Aiigelus,  quia  absque 
peccato est,  comparetar  Deo.  Etfoquidem  huc  sentio,  quia 
etiam  cum  fiierit  in  nobis  tanta  jusiitia,  ul  el  addt  oinnino 
Dihil  posait,  noo  spquabilur  creatura  creatori.  Si  aulem 
aiioui  puiant  tantam  oostrum  foturum  ease  profectum,  at 
in  Dei  substantiam  oonvcrtamur,  et  hoc  efficlaniur  prorsns, 
quod  iile  est,  viderint  qoemadmodum  adstrual  senteutlaa 
suam :  mihi  hoc  fatcor  non  esse  persu.isuin. 

|d}  Mendose  prius  erat  ingralus,  mgratit  autem,  vcl  m- 
graim,  ot  oumes  norunt,  Idem  csl  ac  inviio.  Sic  vero  uti- 
tnr  Hier.  hh.  i.  Dialog.  /ngratitijH.  inqraliis)  iibi  fiaaidum 
ea  ;  ct  paulo  inrra  invitut  tenetnit  vuttnm  poste  qtwd  ooa* 
tibtlejactilat. 


1157 

mas.  Miter  ego  homo  ^  quU  mo  iiberttbil  de  corpore 
mortis  hujw?  Gratia  Dd  per  Juum  Chrietum  Domi^ 
num  nostrum  ( Rom.  7.  22.  et  eqq.).  Cor  auiem  hoc 
dixerit »  alio  sermone  demonslrat.  Sdnm  enim  quod 
lex  sfrirUwUs  est,  eqo  autem  carwdis  5«m,  vemndatus 
$ub  peceato.  Quod  enim  operor^  non  eognoseo.  Non 
emmquodvolo,  1037  iUud  operor^  sed  quod  odi^ 
Ulud  faeio.  Sin  autem  quod  nolo^  hoc  fado ,  consentio 
legi,  quoniam  bona  est.  Nune  autem  nequaquam  operor 
illttd^  sed  quod  in  me  habiUU,  peceatum.  Seio  enim 
quod  non  tmbitat  in  me,  hoc  est,  in  came  mea,  bonum. 
Velle  enim  adjacet  mihi ,  perficere  autem  bomm  non 
mvenio.  Non  enim  quod  volo  bonum^  hoc  faeio:sed 
quod  nolo ,  malum^  hoc  ago.  Si  autem  quod  nolo ,  hoc 
facio,  nequaquam  ego  operor  illud^  sed  quod  habitat  in 
me,  peceatum  (Rom.  7.  44,  ei  sqq.). 

9.  Reclamabia,  et  dicea,  (a)  Manichaeomm  dogma 
noa  seqiii,  et  eomm  qui  de  diversis  naturis  Ecclesiae 
bella  concinnant ,  asserentium  malam  esse  natoram 
quae  immotari  nullo  modo  possit.  Ct  hoc  non  mihi , 
aed  Apostolo  imputa,  qoi  novit  aliud  esse  Deom, 
aliod  esse  hominem,  aliam  carnis  fragililatem,  aliam 
spiriius  fortitudinem.  Caro  enim  dewUrai  eontra  spi' 
ritum^  et  sphritus  contra  carnem^  et  heec  invicem  »bi  ad^ 
versantur^  «l  non  qute  volumuSf  ipsa  faciamus  (Gal.  5. 
17).  A  me  nonquam  audies  malam  ease  naturam. 
Sed  quomodo  sit  carnis.  fragilitas  disserenda,  ipeo  qul 
scripsit  docenie»  discamus.  Interroga  eum  quare 
dixerit :  non  enhn  quod  vob,  hoc  operor  :  sed  quod  odi 
malum,  illud  faeio.  Qux  necessilas  illius  impediat 
Yoluntatem,  qu»  tanta  vis,  odio  digna  imperet  facere, 
ot  non  quod  vult»  sed  quod  odii,  et  non  yuU»  facere 
compellatur?  Respoudebit  tibi :  0  homo^  tu  quis  es 
qui  respondeas  Deo  ?  Numquid^  dicit  figmentum  figulo, 
quare  me  feeisti  ucT  An  non  habet  potestatem  fyulus 
/ttlt,  de  eadem  massa^  aliud  quidem  vas  facere  in  hono^ 
rem^  aliud  anlem  in  conlumeliam  (Rom.  9.  20.  21)? 
Objice  Deo  rortiorem  calumniam,  qoare  adbuc  cum  in 
utero  essent  Esau,  et  Jacob  dixerit :  Jacob  dilexi^  Esau 
autem  odio  habui  (Malach.  1.3).  Accusa  eom  iniqui- 
tatis,  cur  Achan  filius  Gbarmi  de  Jerichuntina  praeda 
aliqua  furatus  sit,  et  tanta  millia  hominum  illius  viiio 
truciJata  sint  (Jos.  7).  Quamobrem  filii  Eli  peccave- 
rint,  et  omnis  pene  populus  exstincius,  arcaque  sit 
capia.  David  peccavit,  ut  enomeraret  populum,  et  cur 
in  toto  Israele  tanta  hominum  caesa  sint  millia  (1.  Reg. 
2.  etseqq.).  Et  ad  extremum  (qood  solet  nobis  objlcere 
contubernalis  vester  (b)  Porphyrius)  qua  ratione  cle- 
mens,  el  misericors    1038    ^^^  ^^  Adain  usque 
ad  Moysen ,  et  a  Moyse  usque  ad  adventum  Ghristi 
passus  sit  universas  gentes  perire  ignorantia  Legis  et 
mandatorum  Dei.  Neque  enim  Britannia  fertilis  pro- 
vincia  lyrannorom,  (c)  ^t  Scotlcae  gentes ,  omnesque 

[a]  SolemDe  qoippe  erat  Pelagianis  Catbolicos  accosare 
Hanichaeismi ;  quam  Augusiinus  pluribus  locis  calumniam 
purgat. 

[b\  Yidendus  S.  Augustinus  Epist.  102.  ad  Deogralias 
Presbyterum ,  ubi  ad  sex  Paganorum  quaestiones  re.«poa- 
dens,  qusatione  secunda  banc  ex  Porphyrio  objeciioiiem 
validis  arguoientis  refelltt. 

(c)  Haud  pauci  Mss.  cum  editis  antiquioribus  scylic<e  ; 
seu  apparet  maluisse  Hieronymum  Pelagio,  qui  de  Albiou 

S.   HlBRONTMI  I, 


EPISTOLA  CXXKIIL  1158 

usqoe  ad  Oceanom  per  circoitom  barbarae  nailones 
Mojsen  Propheiasqoe  cognoverant.  Qotd  necesse  fuit 
eom  in  ultimo  venire  tempore,  et  non  priosquam  in- 
nomerabilis  periret  hominom  moltitudoT  Quam  qo»- 
stionem  beatus  Apostolos  ad  Romanos  scribens,  pro- 
dentissime  ventilat,  ignorans  haec ,  et  Dei  concedens 
scientiae.  Dignare  igitor  et  to  ista  nescire,qua:  qoxris. 
Goncede  Deo  potentiam  sui,  nequaquam  te  indiget 
derensore.  Ego  miserabilis ,  qui  tuas  exspecio  contu- 
melias,  qoi  illod  semper  lego  :  Gratia  salvi  facii  estis 
(Ephes.  i.  8).  Et :  Beati  quorum  remissm  sunt  ifnqui- 
tates,  et  quorum  tecta  sunt  peecata  (PsaL  51. 1),  ut  de 
mea  fragilitate  loquar,  novi  me  roulta  velle,  qo»  fa- 
cienda  [al.  sancta]  sunt,  et  tamen  implere  non  posset 
SpmiTus  Eifiii  fortitudo  ducit  ad  vitam ,  sed  camis 
fragilitas  docitad  mortem.  Et  aodio  Domlnum  com- 
monentem  :  Vigilaie  et  orate ,  ne  intrelis  in  tentatio* 
nem.  Spiritus  promptusest^  caro  autem  infirma  (Matth, 
26.  41 ;  et  Marc.  14.  58). 

10.  Frusira  biasphemas  et  ignoraniium  auribus  in- 
geris,  nos  liberom  arbitriom  condemnare.  Damnelur 
ille  qoi  damnat.  Gaeterum  non  ex  eo  diiferimus  a  bru- 
tis  animalibos ,  qood  liberi  arbilrii  conditi  somus ; 
sed  ipsum  liberom,  ot  diximos,  arbitrium  Dei  nititor 
aoxilio ,  illiosqoe  per  singula  ope  indiget ,  quod  vos 
non  voltis ;  sed  id  voltia,  ot  qui  semel  habet  liberum 
arbitriom,  Deo  adjutore  non  egeat  Liberum  arblirlom 
dat  liberam  voluntatem ,  et  non  siatim  ex  libero  ar- 
bitrio  horoo  facit ;  sed  Domini  auxilio,  qui  nullius  ope 
indlgct.  To  ipee  qoi  perfectam  ,  et  Deo  aeqoalem  in 
hominibos  joBtitiam  Jactitas ,  et  peccatorem  te  esse 
confiieris,  responde  mihi,  velis ,  an  nolis  carere  pec- 
caio?  Si  vis,  quare  Juxta  sententiam  tuam  non  im- 
ples  quod  desideras?  Sin  autem  non  vis,  contempto- 
rem  te  praeceplorom  Dei  esse  demonstras.  Si  contem* 
ptor  es ,  utiqoe  et  peccator.  Si  peccator ,  aodi  tibi 
Scripturam    1089    ioquentem  :  Peccatori   dixU 
Deus  :  Quare  tu  enarras  justitias  meas ,  et  assumis  te- 
stamentum  meum  per  os  luumT  Tu  vero  oditti  discipli- 
fiam,  et  projecisti  verba  mea  retrorsum  ( Ps.  49. 16 ). 
Yerba  Dei  dum  non  vis  facere,  post  tergum  luum  pro- 
jicis.  El  novus  Apostolus,  orbi  terrarum  faclenda,  et 
non  facienda  decemis.  Sed  non  est  iia,  ui  loqueris  : 
aliud  in  tua  mente  versatur.  Qoando  enim  te  dicis 
peccatorem,  et  posse  hominem  sine  peccato  csse ,  si 
veHt ;  illud  vis  inlelligi ,  te  quidem  sanctum  esse,  et 
omni  carere  peccalo  :  sed  pcr  humiliutem,  peccati 
[  f.  peecatoris]  nomen  assumere  :  ut  alios  potius  lau- 
des,  et  tibi  detralias. 

11.  lllud  quoque  argomenlum  veslrom  fcrrequis 
possit?  Dicitis  his  verbis.  cAliud  est  esse,  aliud  esse 
posse.  Esse  non  est  in  nostra  posilura  potestate,  esse 
antem  posse,  generaliter  dici  :  quod  licet  (d)  aliqois 
non  foeril,  tamen  possit  esse  qui  esse  voluerit,i  Rogo 


in  Seotia  erat,  patriam  ac  barbaros  provbiciae  ejos  mores 
exprobrare.  ' 

[d]  Editi,  licet  alias  non  fiierit,  nos  pro  alias  iegendum 
alius  coojeceramus,  cum  Yatic.  Mss.  admonuit  reponen* 
dum  aUquis.  Porro ,  quanquam  aliier  Dialeclicorum  filiis 
vidcri  possit,  reciissimc  Hioroaymus  argumenialur ;  incre* 
dibilc  cuim  esl  nuilum  unquam  Uominem  fecisse,  factu* 

(Trenle^sept.) 


il6§ 


SANOn  IllUmfTMl 


II6D 


qu»  ea  UU  aifiimeiUaftia»  I^OSM  «8M»  ^Md  iMin^p^ 
fueritt  fMMse  fteri»  que4  [eL  fni]  MiUwtt  feekM  MM* 
rift?  id  euilibet  Iribuere» qw  ftn  futarue eil  ifiiOTee  t 
et  daure  neeci»  cw»  que4  ia  Patriarelue»  PreplMlii, 
Apostolie  Ailise  uequei»  epprekere!  Audi  EeeM^ 
siicem  uaiplieiuaeiii»  m%  ruetieiuite» « eul  Impmh 
tiftm.  ut  vobis  fkleuir.  Loquere»  fi»4  eredis ; 
prxdica ,  quod  seereto  diecipuii»  ieqiierie.  Qui  ( 
te  liabere  artNirii  lilMrtatefli»  quan  nou  liiieroquod 
seotie  loqaeris?  Aiiod  audiuut  eubicuteria»  luefiMi 
secreta»  aliud  (•)  rostrorum  pe^uli*  Elenito  vnlgtti 
indoctum  nen  polest  areanorum  tuorumoMra  susleft- 
tare »  nec  capere  solidum  eibuiiiy  qieeii  iBCiMli«  laeie 
oontentum  est.  Necdum  seripsi ,  et  eemBMmeie  miiii 
rescripUNTum  tuonim  liibBiaa » ui  eeiiisel  bee  limore 
perterriuia«  aon  aodeam  era  reserare»  el  non  aniniadp' 
Teriis  idcireo  nos  scriberot  ut  Toe  respondere  eena* 
mini « et  aperte  aliquaudo  dieere » quod  pro  lempero 
personis  et  locis  vel  loquimtni»  vel  taeetis.  Nole  vo^ 
bis  iibemm  esse»  negare  qood  semel  scripeerills.  Ec- 
clesl»  Tietoria  est ,  vos  aperto  dieere  quod  seolitiew 
Aut  enim  idem  respoosuri  estis ,  qood  el  mfe  loqui-* 
inurp  et  nequaquam  eritis  advmarii ,  sed    |M# 
auici;  aul  si  eontraria  noalro  dogmaUdberiiia»  ia 
eo  viacemus»  quod  omnes  eognoeeeni  JBoetesi»«  quid 
seatiaiie.  Senleotiaa  vestras  prodidisse^  superasse  est* 
Patet  poma  froaie  blaspbemia.  Moa  aeoesse  babel 
coaviaci„quodeuastatim  profeesioBe  blaspbemui* 
esi.  MiMuniai  nobis  responaienem»  qoam  vHare  aul- 
ius  polost »  nisi  qui  omuioo  noa  seribit.  Uude  m^- 
siie  quid  dioUiri  simus»  ut  reeponsloiiem  paretis? 
ForsitaA  vesora  dieemus,  el  fruetra  ingenii  vestri 
acuelieatiium«  fiunomiani»  Arittii»  Maeedilniani,  no- 
miaibuoseparali,  impieUM  eOHcMdea^  mlilum  nobio 
laborem  iwiunt4  Loquunlur  enim  qned  senituat«  Sola 
baee  baueesis  eel «  qu»  puliliee erubeseii  lequi,  quod 
secreU)  dooero  aon  meuut.  MagiMrorum  siloaiiu  pfo>- 
fert  rabias  discipulorum*  Qi»d  audieruot  in  cubicolie, 
in  tectia  praNlicaal :  ut  si  piaeaeiii  audileribue  qnod 
diierint,  referatur  ad  gtoiiani  iaagisliwms;  si  dia« 
plicuerit»  culpa  ail  discipuli^  iiea  magieiii.  Uea  t» 
vit  vesura  keresist  ei  deeepisile  plurimoe  i  mabumoM 
que  eos»  qui  adhierenl  mnlieHbuBi  eS  teidae  se  pue* 
care  noo  peose :  qnia  sempor  docetis,  semydr  oeguiis, 
ot  audire  meremiBi  iUud  Prspboiieum  :  ^lortam  bi 
porUiAai,  «t  porfwiliom^  do  iUk^  DmkUi  QUid  da* 
bi$  iUUf  fiitMm9krUm^e$whe$a  ommht  ^t,  tl.  ef 
14.  ;uam  UX )» Pervei  aoimoe ,  aee  possnm  vdrba 
cohibere.  Epistolaris  angustia  noO  politUt  hmgi  ope^* 
ris  magnitodmom.  Nolliua  ia  boc  dposcolo  nomen 
proprio  tangiunr.  Adversos  magistfum  perversi  d6- 
gmatia  Ipeali  sumusw  <^i  si  irauis  Aieril  atque  rescri- 
pserif ,  sao  qoart  bsus  prodemr  indfefa,  ampliora  in 
i  vuinera  susceptoras. 


19»  Multi  aoai  aunw  quod  ab  adoleseeaiia  ulque  ad 
baaesnaiem»  ditewaitartpal  oplisefcla^  BdmpoW|oo  ba* 
bai  suidio  audittnlibaa  leqoi^  qdod  p«d>fioa  in  fiecieeia 
lidiecfOm ;  aoe  Pbibiiopliordm  affnuaeaia  seclari^ 
aed  Apeetolorum  liiHpiirimii  aoquissdere^  ieiene  Klod 
aeriptum  c  PmUm  tofktuiam  aapiimiiym  |  m  pnK^ra^ 
lalm  pradMium  fipr^Me  (/«dli  tt.Uiei  I*  Car. «. 
I9>»  Ei :  Foiaiim  Dei^  liydurtui  Sif  /lomiiff6ai  (1 .  €&r. 
1«  ig)«  dum  b«o  so  ha  babeatu,  piof oco  adversarios, 
«t  omnee  reiro  chartulao  1041  ^  hitegro  dis-  , 
cuiiattl»  01  si  qoid  m  meo  ingeniolo  vilii  reporerial, 
pfoferaal  bi  medium.  Aul  enim  boaa  #runf »  ot  e^- 
irodicm»  eortm  ealumDim  :  aol  ropfoheasibilia,  el 
ooafitobor  Ofrorma :  mdeae  eawndare  quaa»  perse- 
f^nm  iii  pnviiaie  senioalim.  fls  Ui  orgo,  dociof 
egregie,  aut  defendo  quod  looutus  os^  et  ioaienckram 
luandn  aemaiAra  ostrue  eHN|ulo  subsoqQeatl,  ne 
qoando libi  pbettortl^  lieges  quod  hmtas  es  :  am sl 
eofla  orraaH,  qnasi  bomo,  Htiere  coBiUmiv  ol  discor- 
daaiiam  iater  se  redde  eoncofdiam*  bi  Malem  litai 
venMi  toiiieam  Balvsioris  HOc  a  miUiibae  Arisse  cofi^ 
sefeMnK  Fraifum  inier  se  eemis  forgla ,  et  ffdtfs  si- 
(fM  iMorls,  qvod  ali^  itm  nomiifo,  attf  Chrtsti  sppeh 
lOMari  Imiiata  loifam,  ee  dieli^  i  S^  fft^ptir  me  ett 
iifa  iMiiptiafi,  ieime  me,  et  niHHee  tn  mate  (Jenw,  I. 
I9^i  Ma  bomilimio  dojeeMO  esi  inrpfoAindmn  ^  ut  is 
ijrpdifi  DoMBii  gtoridstM  ne&ofteiHfth  Tu  per  supef' 
biem  ad  astra  susiollaris,  «I  de  te  loqnatur  Jesus  : 
?Mr*om  9mafiam  ihrhf  fu^  dHimem  dt  emh  {L^c. 
M.  t8). 

t5.  Quod  sui^  h)  SCfipMrfs  ^nciiii  ffiiilti  justl 
a])pellentur,  m{b)  Zacharias,  e(  Elicabeth»  Job,  Josa- 
^at,  ee  Jeisiat,  et  muUi  quonim  nominibii^  sacn( 
l^ptura  contetta  est ,  quQnqQam  hi  ptomlsso  opere 
^nhm  (st  gratiam  Homlnu^  ded^it)  dicturus  sim 
[al.  luof] :  tamen  irt  praesentl  Eplsto^i  hoc  breviter 
l^fstrhttiise  sofficidt ,  qood  {tisti  appetlenttir ,  noif 
qoed  ooitai  vitlo  rareaht;  (e)  tieA  qu6d  majori  parte 
flHOWm  eeiAmettdeithtf .  l!Nmh|deetZacharias  silentio 
eOffidemrtOtnr  {Me-,  t),  et  Job  sub  sermone  i-epi-ehen- 
dkuf  I  el  Joiapffiit ,  H  Josias ,  qul  Jusii  absque  dubio 
dMsouty  feeissenari^mur  quse  Domifio  dispticerent. 
Oaorum  alter  fmpio  atntflium  tulk  (S.  Beg,  22) ,  et 
oorreplus  esl  0  Pf^heta  :  afle^  «Ototra  pi^aeceptum 
taniai  oa  ooo  Jeremitt ,  oeenrrlt  Nechoo  regi  iClgy- 
ptio^  01  InUirfectUB  est  (4.  Jt^^.  25;  et  2.  ParaL  S5), 
otiaiHB  uter4oefU8tosiipf^eIlatur.  De  caeteris  ndn  esT 
bafus  tomporis  scribei^:  neque  onlm  a  hfe  flbrnm,  Sec 
1048  opisloiaii  flagUasa,  quf  dhitandus  est  es 
dlia,  el  omoes  oMatraihmes  [at.  eppotltsfmee]  eorum 
Cairisti  a«tilfo  «»truend«  :  qood  nobts  sanciaruni 
Soripmrafutif  Mthnonii»  asserendum  est ,  Iti  quibus 
eredentlbus  toqoftur  Deus.  {d)  lUudque  per 


mmve  esse,  qnod  singuli  homines  posshit  per.  se »  ac  sine 
alteriuaaniiiio  Cicere,  si  velint. 

{a)  Inteiligi  eos  puuit  Yictorius » qni  pro  rostrii  et  hi 
plateis  TersaDlur.  Hss.  tamen  pleruibque  nabent  mslrorwn 


W  Ij^le  epistolam  121.  ad  Algasiam  qmestione  8. 
piff.  10z6.  et  quaB  in  eum  locura  adiiotavimus  nota  b. 

]c]  Aliler  Vatic.  sed  majori  ftoiteani  parte  nrttUum. 
Conier  si  lubet  Auguslinum  his  quae  adducuntur  ezen^ilis 
eodem  fere,  quo  Hier.  niodo  respODdeniem. 

(d)  Prius  erat,  lUudque  teper  Mifu:l4r»etc.,  quam  lecUo- 
nem  Yiciorius  Improbat :  aiii  eJili  quorum  el  gerinana 
fortc  lectio  esl.  lUudque  te^  etperte  Simctw ,  etc.  Hjicc 


1161  EPISTOLA 

te  sancttt  et  illuslris  (fomus  conciliabulum  precor , 
atque  commoneo,  ne  per  unum,  aut  ut  muUum»  tres 
homunculos,  suscipiant  tantarum  feces  bxreseon , 
QUt  (ut  parum  dlcam)  infajniam  :  ut  ubi  primum  vir* 
tus»  el  sanciius  laudabatur,,  Ibi  praesumptioiiis  diabo- 
licae  t  et  sordidissimae  socieiatis  turpitudo  verseiur» 
Sciantque  qjui  bujuscemodi  hominibus  opes  sugge- 
runt »  hsereticorum  mukitudinem  congregarc ,  ct 
Gbrisli  hosles  facere  et  enulrire  adversarios  ejus ; 
firuslraque  aliud  lingua  prxtendere,  cum  manu  [al. 
animusl  sentire  aliud  comprobeulur  [al.  compro' 
beiur]. 

E»]SSOIA  G&UIV  (^ 

▲D    AUGUSTUnJH. 

hdkat  $e  ab  Otom  acc€fU$e  duos  Ubros  sibi  inscri- 
pUfs^  sine  duas  suferiwpu  Augus^  epistolas  131  et 
iZ^  q^bui  €ux  uon^tespQndetiif  excusoi. 

tlmnino  tere  sanvcto  et  omTti  mihr  alfectimre  vene- 
rahiR  P^  ilV6mTlN(1^  IREROPrfMlIS  in  Chrisfo 
SMUfem. 

1  Ytrum  honorabilem  fralrem  meum,  iilium  digna- 
tionis  tuae,  Orosium  Presbyterum,  et  sui  meriio  et  te 
jubente  suscepi.  Sed  (b)  incidit  tempus  dirflcilliraun), 
quanda  mlbi  tacere  melius  fuit  quam  loqui  :  ita  ut 
nostra  siudia  cessarent  {c)^  et  juxta  Appium  canina 
exerceretur  facundia.  Itaquaduobu&libeilis  tuis,  quos 
meo  nomini  d*edicasli,  eruditissimis  et  omni  eloquen- 
tiae  splendore  fulgenlihusM  ^  tempus  respondere  non 
polui.  Non  quo  quidquam  in  illis  reprehendendum 
putei»;  X04>3  ^^^  ^^  l^^l^  W  Apostolum, 
unutqmsque  in  suo  sensu  abnndet :  alius  quidem  sic  , 
alius  autem  sic  (Rom,  14.  5).  Gerte  quidquid  dici  po- 
Itti,  M  siibtini  kigdiMO  ^  ScriplHranim  sanetarnm 
hauriri  fontibus ,  a  te  positum  atque  dissertum  est. 
Sm4  i^aatAo  merailian  luam ,  parumper  pMisris  me 
tuiim  hudaro  ingenium.  IVos  enim  inter  nos  erudi- 
diiioniscaiisa  di88miiHis.€aKienim9nnuii  et  m«ime 
haeretici,  sl  diversas  inier  nos  senientias  ^iderint,  de 
animi  calumniabuntur  rancore  descendere.  Mihi  a«^ 
tem  decrelum  est  te  amare ,.  (e  suspicece »  colere ,» 
mirtri ,  tuaqve  ^cta  qirasi  nes  defmdere.  Gerte  ef 
in  Dialogo  quem  nuper  edldi ,  tuiie  beaiiiudjnls  u( 
dignum  Cuerat  record&los  mnt :  ma^Mque  demiM 
pperam ,  «i  peruiciosis&ima  lixresis  (i)  de  Ecciesiia 

yeto  iUustri*  donuis  eadm  vidtfUtf  9ss»^  de  %ia  i&  epif. 
8toia  ad  isroQiuBi :  «  £versan,  iiiquit.,  ttobiiem  dcnniB 
fHadiius^dQieo...  licet  ei^pacu»  IMneceamur  offt»nsD«, 
Qui  iRiaiwos  Bomiiu  foverioMiSk 


'  [a]  y4/iac.94.scnptoa}ttu>41;&. 


{b)  Perperam  Marlianseus  incipit ;  quod  emendalur  ei 
aliifi  e«U(ia  et  aoticiuissirao  Cod.  Ambr-osiao.  21i.  Orobius 
neaipe  ab  Augustino  ia  PalaBsUQam  uussus,  ul  Hieron^ 
HHua  iaquttsiione  de  origiae  aoimaruin  eoBsuieret,  ia  i&wr 
pus  vere  difiiciitimum  incidit,  cum  aiiis  operibus  iUe  di« 
ttiracUis  huic  quaBsiiooi  respoodere  qoq  poluerit. 

(c)  Itt  Augustini  epist.  ai  Optaium  reccas  Viennae  edita» 
ubi  tolum  boc  capilulum  reciLatur,  li^gllur  ne  juxia  Ap- 
ptum,  elc.,  proe^  Alibi  de  illa  scutentia  diximus,  el  prse- 
cipue  Epist..  t^  ad  liuslicuui  uum.  10. 

(d)  M».  iAubrosiau.  juo^a  beatum  ^poMumy  ut  in  epist. 
ad  Optalum,  et  mox  abundat,  pro  abundet. 

(1)  Pelagianorum. 


CXXtV.  116% 

auferatur^  quse  seniper  (e)  simulat  poenitentlam  ;  ut 
docendi  in  Ecclesiis  habeat  facultatem  :  ne  sl  aperta 
se  luce  prodiderit,  foras  expulsa  moriatur. 

%  Sanctse  ac  vencrabiies  filiae  luse  Eustochium  et 
Paula  (Junior) ,  et  yentre  sno  ^  et  «itiortatione  tua 
digne  gradiuniur;  specialiterque  saluiant  beaiitudi- 
nem  tuam  :  omnrs  qooque  fratemltas,  quse  nobiscum 
Domino  Salvatori  servii:e  eonatw..  SanetiM)  Pvesi^tA* 
rnm  Firmiiiny  asao  praHerita  obreai.earum  Ravmi- 
nam,  et  inde  Africam,  Siciliamqu^  dmximi» :  quem 
puiamus  jam  in  Africx  partibus  commorari.  Sanctos 
tao  adfn)crentes  faeeii,  ut  meo  obKeqolo  safutes,  pre- 
cor.  Littcrae  quoq««  mea»  ad  metuMr  Phesbytenifii 
Firmm  (f>  direii ,  qu»  si  ad  te^teiMrint,  ef  «rigww 
noii  grav«ri8.  bitokhnem  fe  ei  m«l  mem«rem  Ghri- 
sftw  I^Mmttus  euamfNm,  dMniiie  f«re  sanete(^ef 
imiiseinie  Papt. 

El  subter, 
Grandero  Latini  sermonis  in  Isla  provincla  lfl(ifc/|| 
DOtariopura  patiinur  penuriam «  et  id«irco  pra^ceptis 
tuis  parere  noo  possumus ,  maxime  i4t  editione  Se- 
ptuaginta,  quae  asteriscis  verubusquc  disiiocia  csL 
Pleraque  eaim  prioi  is  laboris  fraude  cujusdam  ami- 
simus. 

EPISTOLA  (hy  CXIXV  (l> 

mMCBNTll  WilPM  i*  AHIIEUI». 

JUltiras  Aurelio  mitiit  Innocentius  Hierouym  ted^ 
dendas. 

Dilectfssimo  fratri  (/]  Aurelio  Innocentius. 

PtfMHfuim  eHam  ad  uos  penemendi  tuam  afecHmmm 
bene  eatttprubtfSar  nQStet  (k)  eredidii  meroupmm.  Cmn* 

(e)  Sive  dissimulat  errores  suos ,  atqiie  diflStetiic,  «4,  Uk 
Diospolitana  Synodo,  quam  ndserabilem  vocat  Hieronyraus 
quod  bac  arte  decepla  Pelagium  absolverit.  * 

(f)  Supra  laiidatos  vetostissimus  Ambrosianns,  liber  di- 
rige,  pro  direxif  omissisquae  heic  sul)sequimtur,  quai  si  ad 
te  venerinty  ei  dirtqere  rwn  graveris.  Eseiderunt  haec  S.  Pa- 
tris  ad  Firmum  litterae. 

ig)  Quat  hinc  sequcniiir  ad  ftnommi^Anbtoeta&M» 
noa aguoscitit edili  etiam ivittdpauci omittiint. 

(h)  Huc  transtulimus  ex  C.  Y.  P.  CcnstantU  editione 
£fristolar«m>  Bomaaonim  Pontiftcimi  Ire»  Istas  mm  anAae- 
quuniur ;  et  primum  e  veteri  Yaticanai  bibliothecae  libro 
editae,  deinde  a  Baronio  collatione  earum  &cia  cum  altero 
Ma.  ad  auMiia  416.  recwie  sum..  Uiaraai  isiuta  «s  hia  iii»> 
notescit,  quse  Augustinus  ad  caiom  libride  Gflatia  Felagii 
enarrat :  <  De  hia  autem,  <fsm  po(it  hoc  jndicuim  9ii  {ob- 
spoli)  a  nescio  quo  cuneo  perditorum,  qni  valde  ia  MmeK^ 
anm  perUhemur  Pelfino  s«fi:«9Nri»  incredikilk  matacia 
perpetrata  dieiitttiiKv.ul  £tei  nervi,  efc  aneito  «lenmai»8a»* 
cii  Hieroa^Bil  penineiites ,  flBdenteima  eede  aflfcven- 
tur,  diaconus  occideretur,  acdiflcia  monasieriorum  incende- 
v^nuir,  lAceBdum  nahis  pottna  vMeti,  et  eKspeolauMhim  qnid 
iUic  h^atxes  oostri  EpisoQM  do  his  tamia  malia  agsaanm 
existiiuent ,  a  qiiibus  eoa  cnaBiniulara  posae  quia  eMdat  f  » 
Vide  etlan  quai  hi  peouUari  hi^s»  Uwm  pr»bii«Me  de  hii 
dixiflMiA. 

(t)  ^.  iater  Bierenffxmatm  non  eemputakk,  serspta  en, 
417. 

0)  Cartbaginensia  Eplseopus  in  caiisa  ooatea  Palagianos 
longe  noiissimus. 

(k)  Nos  ita  interpretamur,  Aurelio  aodiorem  fiiisse  Hie* 
ronymum,  nt  Romain  usqtic  per^eret,  quo  Romatium  Poa« 
Uficein  de  i'ela;jianortitn  facinoriitiia  i^raefens  cerlioretn 
faceret,  quod  cum  pra^starc  Aurvlius  non  pottitsset,  Ui^ 
ronymi  tamen  sentenliam  iaudat  lunocenlius.  Sed  fortassOf 


1163  SANGTI  niERONTMI 

paiimur  gregis  nostri  membro^  et  quod  fadendum  duxi' 
mus ,  vel  facere  potuinius ,  iumut  velociter  ^exieculi, 
Germaniiat  tua^  frater  cariismefCiHu»  titlerae  memorato 
reddere  festinet. 


1164 


EPISTOLA  CXXXVI  (o) 

INNOGENTU  AD  HIEROlfflfUip. 

Innoeentius  Hieronymum ,  ob  ea  qum  passus  est ,  con- 
soltttur^  ei  quid  pro  tempore  faciendum  duxerit^  ae 
jam  feeeritf  dectarat. 

Dilectissimo  fiUo  Hierontmo  Presbytero  Innocentics. 

Nunquam  boni  aliquid  contmtionem  fecisse  in  Ec- 
elesia  testatur  Aposiolus  (Tit.  5. 10);  et  ideo  hmretico- 
tum  correpiiones  primum  fieri  jubel  (6)  magis ,  quam 
diuiuma  duci  eoilatione,  Qute  regula  dum  negtigenter 
(c)  aspiciturt  1045  m^i^^c*  ^on  vitatur  quod  ca* 
vendum  esi ;  sed  augelur.  Tamen  quoniam  dobr  gemi" 
tusque  tuus  iia  quatii  viscera  nosira  (d)  ut  ratio  non 
traelandi  eonsutendique  sit :  primum  constantias  tuas 
atloquor  fidem,  Pro  veritate  (e)  quisque  (f)  tfyurta,  ttut^ 
ut  dids  f  pericuto  perceltetur  ,  qui  exspeciet  beatiludi" 
nem^  muttis  sape  narrasti;  et  iuarum  ie  pradicationum 
bene  memorem  eommonemus.  Itaque  excitati  tanta  ina- 
lorum  scena ,  arripere  auctoritatem  Sedis  ApostoUcee 
ad  omne  eomprimendum  nefas^  fesiinavimus ;  sed  in 
quem  insurgeremus ,  nee  nomine  appettatum  legimus , 
nee  criminis  aliqua  ratione  taxatum.  Quod  ergo  posiUr 
mus,  eondolemus,  Si  deposueris  auiem  apertam  mam- 
festamque  in  homines  atiquos  accusationem^  aut  judices 
competentes  tribuam ,  attl  it  aliquid  urgentius  sotUci- 
tiusque  a  nobis  fieri  potesif  non  reiardabo,  fiti  dilectis- 
sime.  Tamen  Eplscopo  fratri  meo  Joanni  scripsi ,  «( 
circumspectius  agat :  ne  quid  circa  Eeclesiam  sibi  cre- 
ditam  adhuc  iale  aliquid  fiat ,  quate  promdere  et  pro- 
pellere,  ne  acdderei ,  {g)  veLne  accidat^  eiiam  ipd  sit 
et  postea  molesiis»mum, 

EPiSTOLA  CXXXVII  (A) 

INNOGENTn  AD  JOANNEM. 

Joannem  Jerosotgmilanum  prospicere  debuisse^  ne  tot 
ac  ianiis  malis,  quibus  afjUcti  sunt  Hieronymus,  Eu- 
stochium  el  Pauta,  opprimerenturf  ac  nisi  hmc  dein- 


quod  nondum  siiboluit ,  yitiosa  est  leclio ,  et  reponeDdom 
est  reddidily  id  est,  ngnificacit. 

\a)  aL  non  annwnieraia  inter  Hieromfmian.  scripta  eo- 
dem  temp.  ac  superior. 

{b)  Ita  Constamius  restituit  ex  ardietypi  Taticani  reco- 
gniiione,  cutn  antea  perperam  esset,  magisque  diuluma. 

(c)  Baronius  acdpitWTf  rejecto  ad  libri  aibum  adsptd" 
tur. 

[d\  Snpplere  si  liceat  sentenliam,  nt  yidetnr,  sui,  parte 
mutilam,  legerim,  a  ut  raUo  nuUa  tractandi,  consulendi- 
que  sit  praetermittcnda.  v  Si  expiicari  maiis,  bono  utcum- 
que  sensn  non  caret.  Dici  puu,  pro  dolore  consilium  sibi 
omne  intercludi.  In  Vatic.  tamen  Ms.  ratio  desideratur. 

[e)  Supplendum  omnino  est  libenst  ^ut  quid  simile,  ante 
quuque  :  et  sensus  planissime  sutim  oonstabit. 

(/]  ('onstantius  quia^  et  mox  narrattis  exVatic.  Ms. 
Nos  cum  Baronio  et  Goncilior.  editione. 

(f^l  Integrior  bic  erit  locus,  si  verbum  debuisset  heic 
soppleas  et,  vei  st  acddaty  pro  vet  ne  accidat,  legas. 

\n]  Ai.  non  computata  inter  Hieromfmian.  scripta  eodem 
teinp,  ac  superior. 


ceps  aut  eorrigantur,  aui  retundanturt  ra^onem  inde 
redditurum.  ^ 

DitecHsdmo  fralrt  Joanmi  lEffNOCBNTics. 
Direptiones,  cades,  incendia,  omne  facinus  (t)  exfre- 
mtBctementicB^  generosissimmsancttevirginesEustacMum 
et  Paula  deploraverunt  in  tods  ecctesmsum  perpetrasse 
1046  Diabotum  :  nomen  enim  hominis  eausamque 
reiicuerunt.  Quod  etd  ambiguum  non  nt  (/)  a  quo  com' 
miuum,  oportuit  tamen  eustodire  germanitaiem  tuamt 
et  gregi  (k)  itlius  sotticitius  promdere^  ne  quid  hujus- 
modi  oriretur^  quod  cum  atiorum  pericuta  tua  tacesdt 
negligentia  (/)  admitterein  gregem  Domini,ettates  agnas 
incendiOf  armis  et  perseculionibus^  nudas^  debHes^  pott 
suorum  cmdes  et  inarfei,  vix  vhere  audivimus.  mhit 
movet  pietatem  iitam  (m)  sacerdoai  tuide  tanta  diaboti 
in  ie  atque  in  tuos  potestate  admissa  t  in  te,  inquam  , 
prorsus  enim  Sacerdotis  grantatem  condemnal  tantum 
nefas  in  eeclesia  fuisse  comptetum.  Ubi  provisiones  tumf 
ubi  certe^  si  casus  evenerant^  auanlia^  vel  consotationes, 
eum  ptus  se  adhuc  meiuere  dicant^  quam  conqueruntur 
esu  perpessas  ?  Altius  eenserem,  n  essent  atiquid  de  hae 
re  mecum  apertius  coUocutm.  Vid$,  frater^  antiqui  hostis 
insidias,  et  spititu  boni  rectoris  pervigita^  ut  hme,  qum 
ad  nos  opinione  magis  quam  accusatione  mamfesta 
deiata  sunt,  vd  corrigantur ,  vei  retundantur  ;  nejus 
ecdesiasticum  de  iabefaetatis  (n)  causat,  eum,  qui  non 
defenderil,  prmsiare  compdtat. 

EPISTOLA  CXXXVIII  (o).. 

AD  RIPARIUV(p). 

Riparium  presbyterum,  quomodo  Pelagiana  dogmata 
rejecta,  iliorumque  disseminator  veluii  atter  CatUina 
expulsus  sit,  et  quid  ditia  contigerit  in  re  docet. 
1.  Chnsti  te  adversum  hostes  CaihoUcae  fideibella 

|t)  Baronius  et  edit.  Concil.  dememue,  quam  lectionem 
ad  Pelagianorum  fadnus  refenint.  Sed  verius  P.  Constan- 
tio  visum  est,  |N)lius  btnc  laudari  sanctas  Yirgines  velul 
extremm  ciemenHm ,  quod  nanen  homims  causamque  reti- 
cuerunt ;  eamque  lectionem  pr»rert  Romana  editio. 

(j)  Pelagium  nempe,  in  quem  fiicinoris  sospicio  cade- 
bat. 

[k]  Hinc  erudite  Gonsunlius  argnit  vel  Graece  ab  Inno- 
centio  scripUm  hanc  epistolam,  vei  si  Laline  scripserat, 
ut  in  Grscum  converteretur  curasse  ;  solam  Umen  Grseci 
textus  interpreUiionem  Latioam,  eamque  litlerae  valde 
tenacem  hanc  esse.  Si  enhn  quod  Graece  fuerit,  t^  «oifi«i«, 
hmyn^,  sive  aeOTofi,  Latuie  non  ad  veiiHim  gregi  UUus ,  sed 
gregi  suo  reddatur,  sUtira  consUbit  lectio,  qu»  aliier 
manca  est  atque  obscura.  Romaoa  Umen  editio  legerat 
gregis.  ^ 

(7)  Emendavit  Baronius  cum  antea  esset  andttere  gre- 
gem  solemni  lapsn  in  veteribus  libris,  in  quibus  amiitere 
scribitor  pro  admittere.  Sed  mox  nountc  Benedictino  edi- 
tore,  ^vins  peccatBaronius  ipse,  ubi  legit,  ettatesaqnos, 

quos  mcendio nudas  ;  quasi  isU  secunda  persona  sit 

verbi  nudOf  atqoe  ipse  Joannes  auclor  iSicinoris  dicere* 
tur. 

(m)  Ex  Gneoo  articulOT^  vocem  iUam  expressam  puUt 
Editor  Benedictinus,  ac  deinde  Latinius  tanla  potestasy 
quam  de  tanta  poiestate  dici  debuisse ,  nisi  Graecam  phra- 
sim  redoleret  bic  locus.  Mox  Baronius  SQcerdotU. 

(n)  Cum  olim  esse  causis,  editor  Benedict.  resiituit  cou- 
aas  ex  archetypi  Yaticani  recognitione  :  namjus  ecctesta- 
sticum  in  recto  casu  enuntialur. 

UA  Ai.  55.  scripta  drc.  an.  417. 

(p)  Nonnulti  Mss.  quibus  vetus  editio  ooncinii  cDomino 
vcre  Saucto,  alque  omoi  affectione  venerabiii  Ripario  Uier 
rouymus  ia  (Uiristo  salutem.  » 


4468  EPISTOLA  GXL. 

bellarey  e\  tuis  liiteris,  ct  roultorum  rehUone  cognovi,     ta    1048 


4166 


Teniosqoe  essecontrarios,  et  in  perditionem  muluam 
faulores  esse  perditionis,  qui  defensores  saeculi  esse 
deberent :  tamen  scias  in  hac  provincia  nuUis  1047 
humanis  auxililSy  sed  proprie  Christi  senientia 
pulsum  esse,  non  solum  de  urbCy  sed  de  Palaestinae 
quoque  finibus  (a)  Gatilinam  :  nosque  doiere  pluri- 
mum ,  quod  cum  Lentulo  mulii  conjurationis  socii 
remanserunt,  qui  in  Joppe  remorantur.  Nobis  autem 
meiius  visum  est  locum  mulare»  quam  fidei  veriia- 
tem ;  aedificiorumque  et  mansionis  amosnitatcm  amit^ 
tere,  quani  eorum  coromunione  maculari,  quibus 
iiopraesentiarum,  aut  cedendnm  erat,  aut  cerle  quo- 
tidie  non  lingua,  sed  gladiis  dimicandum.  (t)  Quanta 
autem  passi  simus,  et  quomodo  excelsa  manus  Chri- 
sti  pro  nobis  in  hostem  sxvierit,  puto  te  celebri  nun* 
tio  (c)  omnium  cognovisse.  Quaeso  ergo  te,  ut  arre- 
plura  opus  impleas ;  nec  patiaris,  te  pracsente,  non 
habere  Ghristi  Ecclesiam  defensorem.  Certe  sciC 
unusqoisque»  quod  vel  tibi  sufficiat  pro  virili  parte  : 
quia  non  Yiribus  corporis,  sed  caritate  animi  dimi- 
eandumy  quae  superari  nunquam  potest.  Sancti  fratrcs, 
qui  cum  nostra  sunt  parvitate,  plurimum  te  salulant. 
Puto  autero  et  sancium  fratrem  Alentium  Diaconum 
tuae  dignaiioni  cuncta  narrare  fideliter.  Incolumem 
te  et  memorem  mei,  Christus  dominus  noster  luea« 
tur  omnipotens ,  domine  vere  sancte  et  suscipiende 
frater. 

•  EPISTOLAGXXXIX(rf). 

(e)  A»  APRONIUM. 

A^ROMiun ,  quod  tn  fide  conira  Pela^anoi  nwnierii « 
tttudaif  et^  nt  $aneia  Jero$olynuB  ioca  petaiy  hof^ 
iatur. 

4.  Nescio  qua  tentatione  diaboli  faclum  sit,  ut  et 
tuus  labor,  et  sancti  (f)  Innocentii  Presbyteri  indn- 
stria,  e|  nostrum  desiderium  ad  praesens  nequaquam 
videatur  habere  effecium.  Deo  gratia,  quod  te  sospi- 
tem,  et  fidei  calore  ferveniem,  inter  ipsa  teniamen- 

[a)  CaUlina,  ut  notum  est  ex  Sallustio ,  Roma  evadens 
noctu,  P.  Cornel.  Lenlulum  iu  avitale  reliquit,  qui  oonju- 
ralioiiis  panicii>e8  in  per6dia  confirmaret,  qu»  Hieronymus 
alludit.  Diffidle  estautem  alium  heic  subCatilinae  nomine 
inleUigi ,  quam  Pelagium ,  ejusque  seciatores.  Ruffinus 
enim,  quem  vulgo  iunui  voiunt  Hieronymiani  InterpreteSy 
jam  ab  anno  397.  libens,  ei  cum  Hieronymo  recouciliatus 
disceaserat  e  Falsestina. 

[b)  Nolatum  supra  ad  Epist.  135.  ez  Augustini  libro  de 
Geslis  Pelagii  in  flae,  c  a  uescio  quo  cuneo  perditorum, 
qui  valde  in  perversum  perhiberenturPelagiosuffragari,» 
inter  cstera  qu»  hicredibili  audacia  contra  S.  Hierony- 
mum  pairata  ma ,  etiam  cBdificia  monasleriorum  ejus 
incensa ,  ul  vix  iogum  ab  eo  tm^lu ,  ei  occurm  impbrum 
in  Dei  mi$ericoraia  lurris  munUior  iuereiur, 

[c)  Malim  omnia.  Paulo  post  in  veterieditione,  cerie 
idat  unusqtdtque^  qmd^  etc. 

id)  Aiiae  56.  scnpta  drc.  ann,  417. 

(e)  Renun  qn»  in  hac  Epistola  periracUintur  series,  to- 
tusque  contextus  Hieronymum  ejus  auctorem  evincunt, 
oontra  quam  Viclorius  sentil,  cui  S.  PaUis  slylum  redolere 
non  videiur,  et  ab  aliquo  ejus  familiari  creditur  exarau. 

if)  Hic  itle  videtur  Innocentius,  cui  iiiieras  de  tancia 
JseiMeem  in  Occideulem  ad  Jiypiumy  oi  Auqustinum  dedit 
perferendag  Hieron.  quod  ipse  testatur  i.nilio  et  rurgiun  iu 
flne  sequentls  Epistolae  143. 


diaboli  cognovi.  Hoc  meam  gaudium 
est,  quando  in  Ghristo  audio  filios  meos  dimicare  ; 
et  istum  zelum  in  nos  ipse  confirmet»  cui  credimus : 
ut  pro  flde  ejus  sanguinem  voluntarie  fundamus.  {g) 
Eversam  nobiiem  domum  fundiius  doleo ,  et  tamen 
quid  in  causa  sit,  scire  non  potui.  Neque  enim  porti- 
tor  litterarum  nosse  se  dixit.  Unde  dolere  possumus 
pro  amicis  communibus,  ei  Ghristi,  qui  solus  potens 
et  Dominus  est,  (h)  clementiam  deprecari :  licet  cx 
parle  Dei  mercamur  offensam,  qui  ininiicos  Doroini 
foverimus.  Optimum  autem  facies,  si  cunctis  rebus 
omissis,  Orientem  et  praecipue  sancia  loca  petas  :  hic 
enim  quieta  sunt  omnia.  £t  licet  venena  pecloris  nou 
amiserint,  tamen  os  impietatis  non  audent  aperire  : 
sed  sunt  sicut  aspides  surdae,  et  obturantes  aures 
suas  (Psal.  57.  5).  Sanctos  fratres  saiula.  Noslra  au- 
tem  domus  secundum  carnales  opes,  hxreticorum 
persecutionibus  penitus  eversa,  Gbristo  propitio  spi- 
ritualibus  divitiis  plena  est.  Melitis  est  euim  panem 
manducare,  quam  fidem  perdere. 

EPISTOLA  GXL  (t). 

AD  CVPRIANUM  PRESBTTERUlf. 

Psalmum  ociogesimum  nonum,  cujus  initium  est,  Do- 
niine,  refugium  factus  es  nobis,  Cyprlano  Presbytero 
ad  fidem  Hebraicce  vertlalii^  post  lxx.,  et  Vulgatam 
editionem,  pie  eloquenierque  exponit. 

1.  Prius  te,  Gypriane  Presbyterorum  studiosissime, 
de  illorum  numero,  super  quibus  audivit  Moyses  s 
Eiige  Presbyteros ,  quos  tu  ipse  scis  esse  Presbyteros 
{Exod.  li),  tantum  Epistolts  noveram,  et  beati  viri 
vocabulum  consecutum,  qui  in  Lege  Dei  die  ac  nocle 
mediiatur  (Psal.  i).  Nunc  autem  quia  exterioris  quo- 
que  hominis  nobis  invicem  facta  est  cognitio,  et  post 
salutaiionem  dulcesque  10^9  complexus^quibiis 
sibi  amicitia  copulatur,  ut  probes  verum  esse  quod 
audieras,  statim  a  me  postulas,  ut  difficillimum  Psal- 
mum,  qui  apud  Graecos  et  Latinos  oclogesimus  nonus 
inscribitur,  tibi  edisserara,  non  composila  verborum 
oratione  plausuque  populari,  qui  solet  imperiiorum 
aures  decipere  atque  palpare ;  sed  oratione  stmplici» 
et  Ecclesiastici  eloquii  veritate  :  ut  sciiicet  interpre- 
tatio  nostra  non  alio  interprete  indigeai,  quod  pleris- 
que  nimium  disertis  accidere  solet,  ut  major  sit  in  * 
telligentiae  difGcuItas  in  eorum  explanaiionibus,  quam 
in  his  qu»  explanare  conantur.  Aggrediar  opus  dif- 
ficillimum,  et  sanctarum  precum  tuarum  fultus  auxi- 
lio,  illius  vcrsiculi  recordabor :  Dominus  dabii  verbum 
evangeiixantibus  virlute  multa  {Ps.  67. 12). 

2«  Ac  primum  sciendum  quod  Psalmi  istius  jiixta 
Hebraicum  titulus  sit,  Oratio  Moysi  vlri  Dei  :  juxla 


(g)  Yide  in  calce  epistol.  153.  ad  Cteslphontem,  ubi  de 
illustri  domo ,  qu»  ha:reticos  tovebat ,  quseque  eadem  ac 
praesens  eversa  videri  possit,  conqueritur. 

(h)  Haud  bene  vetustiores  editi  sub  alia  distinctionc , 
ei  ejus  ctemeniiam^  ut  christi  nonien  ad  amicos  referatur. 

(i)  At.  139.  scriia.  circ.  an,  418. 


1(67 


S4NCTI  IRERONTMI 


!f68 


Seplaagiatd,  Oratto  Moytihendnit  Dei.  Inier  homincm 
autem  et  virQm  qnSd  intcrsit  snncta  Scripture  nos 
doceal.  LoquttQr  quinqoagenarius  ad  Eiiam  :  Homo 
Bii,  rex  tocai  te,  Cui  ille  respondit,  51  fumo  Bei  ego 
ftitn,  deicendat  IgnU  de  eodo^  et  comedal  te  et  quinqtto- 
ginta  thot  tuot  (4.  Heg.  \.t  et  10).  Ad  Timottieom 
quoque  Apostolus  scribit :  Tu  mifm,  o  homo  Dd  , 
hac  fuge  (i.  Ttm.  6.  H).  Porro  de  Viro  Del  idem 
Apostolus  insiruil :  Voto  aulem  voc  tehre,  qnod  omntt 
viri  eaput  Chrittut  tit :  caput  autem  mutierit  tnr  :  capm 
vero  Chritti  Deut  (i .  Cor.  ii .  3).  Iste  Ttr  est,  qui  ca- 
pnt  velare  non  debet,  cum  sit  imago  et  (floria  Dei,  el 
quofidie  orans  loquitur  :  fiot  autem  amnet  revelata 
facie  giofiam  Domird  cotaemplantet,  in  eamdm  nmi- 
ginem  tramformamur ,  a  gtoria  fn  i^fDrtom  sieut  o  Do* 
mtfil  spirtfif  (2.  Cor.  5.  18).  Ct  in  aiio  loco  :  Dofter 
perveniamut  omnet  in  virum  perfectum,  fti  mennifam 
matit  plenkudinii  Ckrigti  {Eph.  I.  13).  Sire  igHw 
tiri,  sive  homiBls  appeHatio  smtcto  Tifo  competH,  et 
ei  qui  vidit  Deum  lacle  ad  fticiem,  et  aaha  iMta  est 
anima  ejus  :  ctijus  ore,  creaturam  muDdl ,  eorum 
1050  dunUsit  quae  flsibiria  mnt,  conditionem 
hominis,  et  omnis  retro  historiae  didicimus  Teritatem, 
qul  non  solum  nobis  quinque  rcTlquit  libros,  Gene- 
stn,  Exodum,  Leviticum,  Numeros  et  Deoterono- 
mium  :  (a)  sed  uodecim  quoque  Psalmos,  ab  octoge- 
jBimo  noiio ,  cujus  principium  est :  Doniine,  refugium 
faetuM  et  nobit,  usqoe  ad  nonagesimum  nonum,  qui 
inscribilur,  Ptalmut  in  confettione.  Quod  autem  in 
fikttfiitte-oiitiGibiia  JMMMgetimus  ^octtivus  hatet  liiu* 
lnn,  J^eaUumJ>amdp  w  Habraico  ood  JiabeUir ;  faaic 
MMle  4SQrii»iuni  micia  «oB&ttetudiaan»  ul  (6)  oni* 
«06  ^Mimk  qm  eiyiis^mi»  .Ulnlos  aoo  babent,  bis  de- 
i  in  prioribus  P«aiinis  ooBiiBa  oooli- 


I.  Qfmummtm  Psalmi  mml  qoi  babeot  omiooj^ 
til«i«m,  fffHfiM4ccigy>tt«»  iomihiUic»  (katio  Ihmdtt 
',  Emmdi^  Ihmimt  jmdiimm  memn.  Etocto- 
tntikm^  Uomine.  fit  octogeskoiia 
jHNNis»  fqni  4NI0C  io  mooUMtt  est :  X^omuie.  refugimn 
fmm$  m  mM».  £t  eaolesioMis  jprimus»  qiii  tiuilum 
Oru^o  pttupene  ^cmm  uumus  fuerit^  et  tn  con- 


tirt  Disseittlt  S  JUnnistinns  enairat  in  rarim  W  eui  '^^  **  eacerdotibuM  ejut^  et  Samudin  eieqm  invo- 

maSit  plaoet  wmmwtok  PuOteriiui jDsviili  tribiu';aed4to  ^emHmnmiUiue;  videtTfiortweaenleBlMBCootBaife; 

oeripftini,  qoi  «tta  eyos  litaeria  ioditvs  wm  est,  iii  quibus  mulla  post  lempora  fuisse  cogoooeiiniis.  Goj«tt  ^iac- 

fc^tem^^l^^^eS^^S^^^^^i^qS  "iaHtefadUssolmioesl;  (e)prophel««m«nDe-essc 


sp^clii  Domint  effudei^t  preeem  euam.  Darid  et  paapery 
qui  com  dives  esset,  pro  nobis  pauper  Cactiia  est,  re- 
fertur  ad  Christum,  qtii  «edit  super  puftnm  asio» , 
Jmrta  Xaehariam  (Cirp.  9.«.  9),  panper  atque  inaosiie- 
tns.  Moyses  autem  per  quem  Dominos  legem  dedtt , 
cii|iis  ore  audmmus  foqnentem  Deitm  :  FofMHMs 
homineni  ad  imagfnem  et  thntftfndmaifi  nosfrani  (Coi. 
1. 5K6)  :  (iatrmqne  infertur  :  {e)  £t  fedt  Ben  Aomi- 
nem  ad  rmaginem  tuam^  ad  imaginem  Bei  fedt  iUnn  : 
maeculum  ei  femimxm  fecit  i/ios,  ab  initio  eondflioms 
hominis  usqne  nd  mortem  et  resarrectionem  omnia 
expllcat,  qualis  ereatns  slt,  qoanfo  vivat  leiopore , 
quid  agat  in  Baecoto,  quem  fmctom  vitafi  liabeait,  pro- 
pter  quid  laboret,  qoo  ire  eomendat.  Et  qgoniaw 
ipse  qui  hsc  scrtbit  tiomo  est,  sift  peroom  aoa  de 
omni  generis  faamani  «onditione  lesiatar.  9oBl  a«- 
lem  qui  faune  1051  S^hvan»  a^  OmioiKm, 
«d  IsraeKticmn  popvlum  referaiit ;  qoemodo  in  eoK- 
tudiiie  offenderH  I>emn  aHfie  cMieidevit,  M  noo  mo- 
Tuerit  terram  promissimiis  ioirare ;  ptwfOfi  ] 
liigrcssi  sonl  iiiii ,  el  fonon  plaeatan 
Deam,  qnod  in  Christi  compleitar  adveoMb 

4.  Orolio  ^iitil  in  Serijfhmt.  -^  Oratio,  JnxlaGraHi- 
naficoS)  omnis  sermo  loqoentivm  ^m^  c^jos  ^ajfOM^ 
logiam  sie  exprimant ;  Ora^  eet  torit  itNfo.  1n  Seri- 
pturis  antem  Sanetla,  dlAeiie  Orationem  jmcti  Iraac 
aenson  tegimus;  sed  eam  qoae  ad  precea  et  tfbaecnh 
tiones  perlinet.  Aiunt  Hebraei  uno  Psalmorom  vofai- 
mine  {d)  quinque  Libios  conlineri ;  a  primo  usque  ad 
quadragesimum  ;  el  a  quadragesimo  primo  usque  ad 
aeptuagesimum  pritton ;  ei  a  aefituagesimo  secnndo 
usque  ad  octogesimum  octavum ;  et  ab  octogesiino 
-siono  qni  qvMli  libri  inilion  ost,  «t  ^n  muk  4is- 
MiiMB ,  usiine  id  conteoiniooi  «foiolBn.  lo  ^ooram 
omnium  fine  duplex  ameii  positum  est,  quodStplua- 
jgima  tranafeniAt,  fiat^,  fiat :  et.a.ceniesimo  softlo  us- 
400  od  floom.  Inslar  duodecim  Propheururo»  qui  ct 
ipai  cun  proprios  llhros  [al.  tibelbt]  edidcrinly  unius 
voluminisnominecontinentur.  lllod  auiem  quod  peoe 
jMraeterii ,  asserens  inter  undecim  Moysi  Psalmos , 
etiam  nonagesimam  octavum  esse,  io  quo  posilum 
ml :  Exaltate  Deminmn  Deum  nottrumf  et  adorate  tca- 
t  ejutf  qmetmmmmetmnmt  :  Moym  et 


r  lenotis,  vel  aodientis  ioleoiio.  •  Hieron.  veno 
iterum  ex  Origeois  sentenlia  contra  BuffiQum  dispulans , 
lIoTsl  tribuit  tecundum  HuHH  (verios  JuUi)  Ptimarchee 
uehrm  expanltoneoi.  Honc  Judxorufli  patriarcbam  aiibi 
Origeues  memorat«  seqae  tradit  cum  ilio  coDgressum.  £ju$ 
porro  locum  hune  recole  snb  initium  telectarum  in  Psal- 
owB  tem.  operum  2.  p.  514.  videndus  Joaones  quoque  M*- 
laU,  qui  ioter  (ncoiiiyihu»»  Moysis  laudat  pa^.  294.  et  Cosmas 
ladopleusles  lib.  v .  Cosmograph.  qui  egus  Psalmi  aucto- 
jrem  noa  Moysea  illum  veierem  L^islatorem,sedJuniorem 
alium  fiiisse  putal  ^usdem  Dominis,  qui  Davidis  tempon- 
bus  vixerit. 

(b)  Coofer  prae&lionem  Commentarionun  in  Halaehiam; 
est  enim  recepta  apud  velustiores  Patres  opioio,  probata 
Origeni,  Euscbio»  uilario,  AthaBasio,  allisqoe,  tametai 
recontlorea  noif^am  disseniiiuitii 


{c)  DemBt  apod  Marttao.  verfaa  gd 
•quK  ex  ■His  editis  ac  Mss.  reslituimos.  AB  tanen  ereaat 
pro  fecil. 

(«)  OMifereodaost  prcMo  in  Libnm  Pnlflnrion  ex 
Hebraica  veriute  ad  Sophroaiun.  Item  S.  fiiiarinsia  Pn- 
logo»  et  Augustinus  io  Psaho.  iSO.  «A  plnres  alios  onitu- 
mu8.  Hioc  loto  eaelo  abeivare  ooosiat  CasaMerom,  qoi 
Pnefat.  in  Psalterium,  eum  «oum  Psahnorw»  libnuB  esse 
deftniat,  divcsiooem  tamen  io  qoinqoe  libros  Bieronyioo 
tribuit,  quam  nemo  magis  respuit.  Ceterum  ooo  uitor 
Hefareos  modo,  sed  eiiam  ioter  tinecos  fiiere.  qoibus  dif  i- 
sk)  illa  probarefur,  et  a  ^piibus  Psalterioiii,  aUua  nnAwr ' 
appellatnr. 

\e)  Ad  eumdem  fcrc  modum  objectiooi  reapoodpi  8,  Bir 


ilf>9 


EPISTOLA  CXL. 


U70 


SamucUs,  qui  lanti  merili  fuit,  ut  cuiri  Moyse  pone- 
rctur  i«  leranh ;  Si  «Mtfrifil  IfofMi  «I  Smmd  ii^. 
16.  t)  :  jvstA  ilkid  «laBiplBin ,  fuado  Immm  M  b* 
qtiitw  in  ScMnaria :  Altmej  Mliars,  kme  duU  Bamkmt : 
eece  /ffim  na$celw  domm  tmrid,  io$m  mmm  ejm 
(5.  Beg^  IS.  %,  Mmius  ^KMfiie  me^  «m  » («)  (yiii 
lOSS  MHMS  Fmlflnoft  David  arbiirMMiir,  «f  Mi 
corum,  quorum  nominibus  inscripti  8»Dt.  Unde  el 
bttfic  PMkiimi  niluiif  s«b  MNnine  Moyal  a  Dairid  ease 
composiiHjn,  qii«d  •cUtcet  Legialaior  D^ilUMinett  hu* 
mmi  geiieria  «fenam  el  calamitaiera »  «t  dniiide 
exspeeiaCMfien  eaintia,  saero  ore  desovitel. 

6.  D«itilne,  Ao^'(ociiliim  fmu»  ee  noftw,  cn  f<n«ra/ifMtf 
ei  generaiUone,  Septuasinta  :  Uemii^etfkgmm  focAii  m 
rmbie^  in&mnigenermioneetfeneMeione.  ProMNialieM 
et  refoff  e  in  Hebrateo  n  aoii  fonilir,fiied  maf  is  ktMHip 
tioneoi  quam  refagium  sonat.  i!|farralncus  aolQni  trlslia, 
el  femis  depioratims  iMMnamMi,  a  kMdilms  DeiiHci^ 
pit,  ui  qnMqnid  poeloa  homini  afictdlt  adversotfUBi , 
«on  Grentoris  dnrifia,  sed  ejus  qni  crentus  esi  culpa 
aecidisse  vldeainr.  Qni  snstinel  tempesuiemy  vol 
peir»  ^  iecif  quttrii  refogium.  Q^em  koai»  perse^ 
qBiiur,  nd  mims  uftHnm  eonfugti.  Fessns  vialor  inm 
aeie  q«tm  pulvere,  ambne  qiMuii  .se^um.  Si  w* 
▼IsoiBm  bestla  imminis  sangui«em  sitiat,  cnpii  et  nir 
Ihur»  ulcttinqiie  polerii »  proesens  vilare  diaerimnn. 
lia  ei  home  a  principio  conditiottis  su^  Dieo  iiAiiur 
adjulove  :  ei  o«m  iHiiis  stt  gmtl«  quod  openins  osi » 
iHiiisque  misoriooffdiic  qnod  subsisiii  oi  viviiv  aifctf 
lionl  opoffis  a^ere  potesi  absquo  oo,  qm  lAs  cooiS#|3sii 
liiienBm  arbilrinqi ,  ni  suam  per  siagnla  oper4  P*** 
iiafe  non  negarei.  Ne  iiiiertas  arbiirii  redimdar^  «4 
injuriam  ooQdiioris,  et  od  ejns  coBMpmaciMO,  qnl 
ideo  llber  cendiini  esi,  ui  afasque  Deo  niiiil  osse  so 
DOverli.  Quod  auesm  dixii,  in  fmsra/tom,  et  femm^ 
Hone,  omnia  sigiiiicai  limpora  ot  onlo  i^em  ei  iA 
Lcgo,  ei  in  i«>a»geiii  gmiia.  Uado  ei  Apastolns  dicii ; 
Gratiamim  fmd  eeikeffr  (Uiam,  eihm  nonexmhkf  lod 
ex  dano  Deiili^^.  ft.  8^  fitomtiQS  Episiol»  i^os  io 
sainlaiiMis  principiA ,  non  priiis  pacom  baimBA»  oi 
sic  graiiam  :  ood  anie  gmtiam,  ei  sk  pacaB«  iui  dor 
«aiio  iiobis  fMsaiis  nostris,  pocom  IHmim  oono^ 
qnainnr. 

IMS  ^*  Aniegnam  mmnm$  nmMrmlnr,  ei  pm^ 
turireimr  lerm  eiaelm,  e  aeumfo  meqm  in  eemiam  4n  ee 
De^s.  Septuaginla  :  Antequam  montee  firmaremwr^  ^ 
fingeretur  terra  et  orbh,  a  mculo  et  u$que  in  uecnium 
m  e$  <^)  Dem.  Ilane  loonm  foidam  pMra4istinc^ne 

iarius  Pvolog»  in  Fniaptw,  «  finiii  minmi,  oai  diV<#s  ri- 
deri  opertere^  «t  iaiiua  propheu  iaoU  {voidiei»,  iwstan 
Jic0i  fisittri,  aoaien  edide«ii. »  Re  tamen  «era  bi4w309inodi 
«•velatieoi  oomaiialioead»  noB  €kl  iocus,  iASptMpquo  vi- 
delur  doctis&imis  viris  putare  Moysom  Baiiyiloiiicam  diM*- 
vitaiem  aperte  adeo  pcBviduse ,  ni  oratioaem  scribcret  in 
eoi<«iiii  usun,  et  Saaitteiem  appeliaret,  qni  abqoot  poit 
itium  seoutis  fiiii.  A4ite«  si  lobei,  iqd  ittttS  iaierpreies. 

(«}  BonMB  uBos  Pidiasiritts  Haeres.  12)7.  «Smi  4ii. 
inqiHt,  bSBretiei,  qtti  de  iampMiitaie  Psaiierii  emMom  pa- 
ibintvr  noA  modieiMB,  «siimaBtes  IoIubi  Jiixiim  Paaiierii 
Bon  esse  David. »  Qm  tamaa  sentenlia  adao  JMm  est  bia- 
retica,  ui  Philastrio  piacet.  quin  isao  verissbua  ei  ^^ssba 
ab  ii^eclesiae  CaiboUc»  FalrihMs  cum  Mioranime  Mth 
bHa. 

(^  Rooete  opkst.  &L  ad  Son.  et  Frelol.mim.  i».  ci^ 


sabvertuni,  maxime  hi  qui  voluni  ante  fuisse  animas, 
qnfim  b0inp  in  aspfi  d^ei  jmmero  con4<^l"r*  lUi  oniin 
legUAl  olque  difiingiium ; (c)  f^om^^^refugmm  foclm 
e$  no^  0  fmptation^  h^  g^n^aiiqi^ ,  fniufi  guam 
monie$  fiiramef^^  ^  (mgereiur  ifrra  ^t  or^ii ;  ut  sci^ 
liooi  p<M^  cpfiiequatiir,  a  4^{p  et  u$qufi  in  9(bcu- 
Inm  tu  m  l>m-  U%  ^am  eilMi^runt.  Si  pominus,  ^n- 
te^njim  moit^^  |ir«aren;m-,  et  /iu,gi8re.tur  terra  orbis- 
qn^  im^wUf  refMgiuin  fiiii  bomii^um ;  ergo  fueruni 
9tam'^  in  ccpl^^siibus,  aot^quaw  bpmimim  corpora 
f^um^Mr,  Mos  outem,  ui  proposuimus^  lectionera 
0%  debcmifi  dislingOiere  :  Anieguam  monlee  firmaren  - 
Itfr  ei  fifigerftwr  imt^  ei  orhi$  terrarum^  a  $(pculo  et 
u$g§iein$(Bcpffm  tu  e$  Deu^ ;  ui  ppq  refugiu?)  ^pstriim 
fiiorit  Bi?tte  4u^fidiUoAem  n^Mudii  qMi  pecdujn  eramus ; 
sod  quod  Deus  sih  aeterjio  usqne  in  ^teruum  sit  seui  • 
poi*  IQieu^.  Pro  eo  e^iim  quod  L^iinus  iutcrpres  posuit, 
0  eacuia  usgue  iV<  $cBculumf  et  Hebraic^  dicitur  olan, 
veAtivi)  iiUerproXal>|u)Mrj  a  unifnierno  u^ue  ad  ^nipi- 
ternum,  ^mil^  qi^id  o^  in  Proyerbi/s  ex  pcrsoua  s^  - 
|iefili« ,  qoi  Cbrisius  os^ ,  iegltur  :  Dominus  freavii 
me  (d)  iniiio  mrmn  $uarHm  in  opera  suo,  anle  $4e.cula 
fundavit  me  in  principio,  antequam  terram  facerel  et 
tikffme  ^rimqum  procederent  [^A.  ^rod^cerci ]  fonies 
ofif«iawf ,  pfiueffiim  monie$  firmareuiur,  anifi  |0B4 
«NWMf  ii^sc  genermt  me  {Proy.  S.  %%  el  ^q^).  Nui- 
him  M^t^  4eb9i  \af)mm  crmiioni$  x^o^i^vti ,  cuin  in 
Metkimo  «on  sjl  cee^tie  qwe  dicitur  ie)  bara  ;  sfid  po$' 
$e$$ifi,  4to  emm  wiptum  e^  :  iivon^  c$:sim  bresitjh 
nEBOBO»  qnod  «n  liBgu^i  oo^si  exprij^il4ir  :  Dominm 
poe$e4^  «te  initie  mrm  w^ufn*  io>ter  {^ss^s^ionem 
aulM  01  .crea.Uoimm  liHilta  d^versitaji  e«t.  ^osj^essio 

dicitis  quod  in  GrsoD  non  sit  Jieu$,  qaod  apnd  eos  deesse 
manifcstjura  est ;  aam  ei  IIel»alcw  babet ,  4  qmaes  alii 
inlerpcles,  et  LXX.  similiter,»  etc.  Ad/iotavimus  cam  va- 
cem  m  hullo  Graeoo  exemptari  superesse,  quam  porro  si 
Uoe  iooo  adttiseris»  biuicus  erii  j^ocmeBS  v/irsicMius,  Sie 
eeeriaehmine^  Bisi  si  {^utanduffl  est^iip  ^ebr^eum  nomeo 
sub  diversa  lecijone  bis  olim  extitisse,  ut  primum  £l,  sive 
DeuB^  defnde,  o/,  sive  ne  reddereior. 

{e)  Paria  babetsupposiiitius  ffierpa.  m  9remr.  \fk  PsaJ- 
mos,  qu^  be^  descnbenda  dncimus ,  quod  utraque  con- 
ferendo,  sensom  fifcilias  asse(iuaTis,  et  mdd  translatflm 
Ubc  sit  pevspicias.  <Siibrepil,  iri^Mil ,  bqc  iooe  b^esis.  Si 
reMig|.Mfn  Aictys  est  nobts  antequam  moiUes  flerent,  et  for- 
maretur  orbis,  ergo  aniroae  erant  anlequam  fieret  erbis.) 
(Md  OBin  dioii  &nptiira?  «  Booiiae  liifqgiwn  Mm  es 
nobis,  lo  gencraUone^  m^'^^)  et  generatione.  »  A  princi- 
pio  muadi :  ante  prinCipinm  niuadi....  Si  aotem  reiugium 
noslran  ibii  ant^qnam  oclife  fiarei  :  orgo  OBte  a# jnue  fuo- 
rant,  q^a^  mundu^  0er/et.  Jtale  distingiiis,  haeresis.  Quare 
caiumniam  fads  Spiritui  Sancto?  sic  loquere  quomodo^- 
ritus  Sauaus  looouis  esi.  Sie  ec«a  legoodmn  ei^  ^  Ijq. 
ttii^e  reliugium  &aus  es  nobis,  in  generatiouc  et  genera- 
lionem.  »  £l  hucusque  distinotlo.  Rursum  aliad  prlncl|^m : 
e  PriMsqMaiB  mopies  Qoro#,  ei  JtoBaretur  terra  et  orbis, 
#  #«iBMiOt  e^  nsqMO  ia  ssecipun  tju  es  ])eus.  i  ti  ^s  peus 
anteqMamjnaPit^  4^^;  iuosD^;^eauaQi  Jtorj^etur 
torra. 

14)  Ve^ros  ffodaff^  ediM.cjim  i»  particula,  m  wsto. 

tir)  ForU  mak,  KoI  Bfruih  ex  rtoll  nomme  SQer.  le- 
|sarai^  jMro  onbB  veBbnm  creowf  sonai^  npo  erea^wn. 
Qpcd  .?uiem  meeith  «ONio  iiofea  bBbQt,  om  absque  pr^e- 
posiljione,  r^ih  Ijlehraeus  legat,  Hieronymiaao  exemplari 
1ectji|0aem  illam  Martianseus  triboit.  Veta^  idiaMfB  edlUo- 
nes,  quse  Hss.  anctoritaie  oob  eareei,  sim^lmc  ^^^'ilb  «oem- 
admodum  et  olim  antiquos  interpretes^iimoQs,  etuieronr- 
mum  ipsum  ex  subaexa  intorpreiatiane,  qw  ateqtto  m 
pafticyla  exprimitur^  eolllgas  leg^.  GBlenuB  ne  quis 
jreponatp  disSeniiente  Ht^ioo  a  Ltt.  iBtorpralibua  in 
creoiuii  verbo,  bis iafK^ponacmare  Tl^ar^ ^j^  lir^« 


4171  SANCTI  IIIEIIONTMI 

significat,  quod  semper  Filius  in  Patre  et  Pater  ia     pcenitentiam » dieena 

Filio  fuerit.  Creatio  autem  ejus  qui  prius  non  erat» 

condiiionis  exordium.  Potest  juxta  (a)  leges  tropoio- 

giae  hoc  quod  dicilur  :  Antequam  mantes  firmureHtur 

ei  fingeretur  terra  et  orbit  terrarum^  signiflcare,  quod 

antequam  in  anima  nostra  [al.  aninue  no$tra]  aublimia 

dogmau  firmarenlur,  et  terra  corporis  noatri  finge- 

retur  siye  &Ubilirciur  a  Deo,  ct  orbis  terraram  qui 

Hebraice  dicilur  TneBBL ;  Graece  significautius  dicitor 

o\mv/Uvij,  quam  nos,  habitatam^  transferre  possurous» 

firmareiur,  sive  stabiliretur,  Deus  nobis  semper  re- 

fugium  fuerii.  Habitata  esl  autem  anima,  non  deserU, 

quae  bospitem  meretur  habere  Deum,  dicente  Salva- 

tore  :  Ego  et  Pater  vememuSj  et  mamionem  afmd  eum 

faciemut  {Joan.  14. 23).  lllud  aulein  quod  et  Hebrai- 

cum  habet,  et  omnes  alii  Interpreles  :  Antequam 

montet  naecerentur,  et  parturireiur  terra^  manifeste  ad 

tropologiam  nos  Irahii.  Neque  enim  montes  et  lerra 

naiiviutem  parturitionemque  recipiunt,  sed  conditio- 

nem.  Ex  quo  liquido  demonstratur ,  sanclos  quoque 

excelsasque  virtutes,  Dei  semper  misericordia  pro- 

creari. 

7.  Convertee  honnnem  u$que  ad  eoniri^nem^ 
105S  ^^  ^*^^<t  Teeertiminl  filii  Adam.SeptuaginU :  iVe 
enertae  hominem  in  hunulitatem^et  dixiiti  :  converdndm 
fUH  hottdnum.  JuxU  Hebraicum,qaod  dicitury^^)  hoc 
e8t:0  Deus,  qui  iiominem  condidisti,  et  ab  inirioejus 
es  refugium  el  habiutio,  convertes  eum  usque  ad  con* 
tritionem :  fecisti  eum  alque  plasmasti,  ul  contereretur 
hi  roortem,  ctvas  luum  extremo  vitaesuae  temporefran- 
gerciur ;  cui  cum  immineat  isU  conditio,  utortus  inter- 
eat,  el  quamvis  longo  vixerit  tempore,  umen  fine  dis- 
solvalurextremo;  quotidieeiloquerisperProphetas : 
Reverdnuni  fHii  Adam,  qui  vesira  culpa  ofTendislis 
Deum,  et  de  (c)  iromorulibus  facti  estis  morlales. 
Prxcipientis  enim  noluisiiaudire  imperium  :  Deomni 
tigno  quod  e$t  in  paradiio  comedee :  de  ligno  autem 
uientite  boni  et  maU  non  comedee,  In  quoeumque  enim 
die  guitaverii  de  eo^  morte  morieris  (Gen.  2. 17).  Porro 
illud  quod  SeptaaginU  transtulerunt :  Ne  avertas  Ao- 
minem  in  humilitatem ,  et  dixisti  :  Convertimini  filH 
hondnum^  hunc  habet  sensum  :  Obsecro,  ut  hominem 
quem  ad  luam  imagiuem  et  simililudinem  condidisti, 
et  tantum  eum  honorare  dignatus  es ,  ut  de  servo  fi- 
lium  nuncupares;  neeum  bumilies  peccalo  perpetuo, 
nc  super  illum  vigeat  anliqua  sentenlia  :  Terra  es  et 
tn  terram  ibis  (Gen.  3. 19).  Tu  enim  nobis  promisisli 


IITt 

Noto  mortem  veccatoris  :  fan- 
tum  ut  converuaur  ei  vivat  {E%ech.  18.  23) :  Tu  dixisll» 
omnium  Sanctorum  taoram  eloquio  :  ConTeriimini , 
sive  revertimini ,  Alii  hominum »  ad  clemeiitissimum 
Patrero,  qui  occurrit  venientibus,  et  signum  quod  suo 
vitio  perdiderant ,  offert,  et  stolam  inoomiptionis 
largitor  antiquaro. 

8.  Quia  mlle  anni  in  ocutis  tuiSf  ut  dies  heslema^ 
qum  prmieriitj  (d)  vel  transiit ,  et  ut  mgiiia  noctuma, 
sive  in  nocte.  Qui  per  PropheUs  semper  nos  ad  poe- 
nitentiam  provocas ,  dicens  :  Revertimini  filii  homi" 
num ,  petimus  (ut  ante  Jam  dixi)  ne  facias  horoincm 
in  huroilitate  seropilerna  retineri.  Nec  enim  puu- 
rous  longum  esse  quod  promittis,  salutem  nobis 
1056  pos^  tempora  mulla  tribuendam.  iEtertii- 
Uii  enim  comparau,  brevis  esi  omnium  temporum 
longiludo.  In  conspectu  enim  tuo  mille  anni  quasi  una 
dies  repuUntur.  Slatimque  se  ipse  reprehendrt.  Hale 
dixi,  unam  diero,  et  unins  diei  spatio  roille  annorum 
apud  le  longitudinero  coropuuri,  com  magis  debue- 
rim  dicere,  unius  vigiiia;  spatium,  insur  habere  roille 
annorum  prolixlutem.  Nox  in  quatoor  vigiiias  divi- 
ditur ,  qu»  singulae  trium  horaram  spatio  supfHiUn- 
tur.  Unde  et  Diiminus  quaru  vigilia  ad  naviganles 
venit  Apostolos  (Matth.  U;  et  Mare.  6).  Sicut  igitur 
nna  noctis  vigilia  ciio  pertransiit,  maxime  vigiliarnm 
labore  defessis :  sic  et  roille  annoram  spatia  apud  te, 
qui  semper  es,  et  futuras  es,  et  fuisti,  pro  brevissimo 
teropore  compuUntur.  Quodque  infert :  Sicut  dies 
hesterna,queBpnBteriit,iuilai  illud  Aposloli  Benliamiis 
quod  scribit  ad  Hebraeos  :  Jesus  Christus  heri  et  hodiCt 
ipu  et  m  sempitemum  (Hebr.  13. 8).  Ergo  arbitror  ex 
hoc  loco,  et  ex  Episiola  quae  {e)  noroine  Petri  Apo- 
stoli  inscribitur ,  mille  annos  pro  ona  die  solitos  ap- 
pellari  :  ut  scilicet  quia  roandus  in  sex  dielius  fabri- 
catus  est,  sex  millibus  annorum  Untum  credatur 
snbsistere  :  et  postea  venire  «epienarium  iiumerain , 
et  oclonarium ,  in  quo  verus  exerceiur  sablMiiismus, 
etcircumcisionis  purius  redditur.  Unde  et  octo  beati- 
tudinibusl>onoramopcraro  pncmia  promittuntur.  Scri* 
bit  autem  Petrus  hoc  modo :  Vnmn  hoc  vos  ne  prwter- 
eat^  dilectissinu^  quia  una  dies  apud  Deum  quasi  mille 
anm ,  et  miUe  anni  quasi  unus  dies.  Non  moratur  Do- 
minus  in  promisso^  ut  quidam  morari  existimant  (i. 
Peff.  3.  8.  et  9). 


et  Syrom  quoque  et  Arabem,  nihilo  secjas  id  movere  ali- 
qiiem  debet  ex  ipsa  cjus  verbi  acceptiooe  ac  si^nUicatu 
apud  veleres.  Nam  et  generatio  quaedam  creatio  dicU  est, 
nolumqae  illud  Virgilii  jEneid.  10.  Sutmone  creatos  Qua- 
luor  hicjuvenes  :  et  Ciceronls  1. 1.  de  Repab. :  patria est 
atUiquior  parenSy  quam  is  qtd^  ul  attmi,  creaverit :  nt  nihU 
dicam  mWmk,  et  »ni«>«K  voces  apud  Grxoos  &cile  permuUri. 
Qu»   sobsequuQlur  Hebraice  suot ,  lYIZ^Kll^^  rnn) 

*13rTt.  Vid.  Comment.  in  Isa.  c.  26.  io  Hidiaeam  4.  In  epist. 
ad  Ephes.  8.  quibus  locis  possedit  probat  ipsemet  S.  Paler 
ex  Hebraeo  creamt.  . 

(a)  yiUose  meuthesi  erat  antea  legis  tropologtam  . 

(b)  Yacat  hoc  iooo  in  aliqaot  Mss.  ac  vetustioribus  vul- 
gatis  libris  Kpatii  aliquid ,  quantum  Hebraico  uno  alterove 
vocabulo  sufflciendo  mane  puuvit  esse  debere  criticus  non 
nemo  Hieronymi  mentem  non  assecutns. 

(e)  Mendose  penes  Martiananun  de  immortalttaiibus* 


(d)  Restituimusex  Victorio  et  Mss.  codicibos  ^ermanam 
leciionem,  quam  post  Erasmum  edilor  Benedictiniis  sic 
effert,  quw  pratertU,  tranait  ut  vigiUanoctumay  renitcnte 
Psalmi  ipsius  texlu  Hebraso  et  Graeco ,  ubi  verbuni  ^dixst 
non  repelilur,  atque  adeo  non  textiis,  s€ti  Hierooymianx 
iuierpreutionis  constal  esse  iUud  tranmt^  cui  omnino  vet 
particula  est  prsponenda. 

(e)  Alteram  Petri  epislolam  innuit,  quae  primis  Eoclesiae 
saeculis  non  ab  omnibos  Ecclesiis  pro  Canonica  excipie- 
batar  :  ut  in  Catalogo,  c  secunda,  iuquitt  a  plerisque  ejus 
esse  negatur  prooter  styli  ciim  priore  dtssonantiani.  »  Ex 
ejus  autem  epistoue  looo  indjcaio  haud  paud  ex  anliquis 
omnem  praesentis  saeculi  durationem  sex  miUe  aoiiorum 

3atio  coiicluserunt.  Videndus  Irenaeus  lib.  5.  cap.  28.  et 
rigenes  1.  %  contra  Celsum ,  LacUntius  1.  7.  c.  14. ,  et 
Au^ustious  de  Civit.  Dei,  1.  20.  c  7.  quanquam  in  enar- 
raiione  in  huncPsalmi  locum,  eam  opinionem,  qnam  antea 
probabilem  dixerat,  oranloo  non  probet,  Gregor.  Nissenos 
exposil.  in  Psal.  VI-  aiiique. 


I17S  EWSmA  CXL. 

9.  Percutienle  le  eoiy  iomnium  erunt^  mane  quad  Et  iterum. 
herba  transient.  Mane  floruit  et  ahiit^  ad  vesperam  co»- 
teretur  aique  ticcabilur,  Sepluagmia  :  Quas  pro  nihilo 
Imbentur^  eorum  anni  erunt :  Mane  sicut  herba  transeat, 
mane  floreat  et  Iranseat,  vespere  decidat^  induret,  et 
arescat»  Juxta  flebraicuin  hic  sensus  est :  Multum  (a) 
conversioni  nosirae  conlnlit  et  saluti ,  1057  4^^ 
omnis  viia  mortalium ,  quasi  somnium,  ita  veloci 
morte  coniracta  esl  :  quue  in  similitudinem  florum 
atque  foeui,  eoclem  pene  tempore  siccatur  atque  de- 
peril.  Percutienle  te,  inquit,  eoSy  id  est,  homines ;  et 
illo  sermone  completo  :  Stulte ,  kae  nocte  repetent 
animam  tuam  a  te :  qum  autem  prmparasti  cujus  erunt 
(Lue.  i%,  20)?  Omnis  humana  conditio  somnio  com- 
parabitur.  Sicul  enim  mane  virens  herba,  et  suis  flo- 
ribus  vernans,  delectat  oculos  contemplantium ,  pau- 
lalimque  marcesccns,  amiitil  pulchritudincm,  et  in 
foenum  quod  conierendum  est,  vertitur :  iia  omnis 
species  hominum  vernat  in  parvulis,  floret  in  juveni- 
bus »  Yiget  in  perfectffi  aetatis  viris  :  et  repente  dum 
nescit ,  incanescit  caput,  rugatur  facies,  cutis  prius 
eztenta  conlrahitur ;  et  exlremo  fine,  qnod  hic  dici- 
lur  vespere,  id  est,  senectute,  vix  moveri  potest : 
ita  ut  non  cognoscatur  quis  prior  fuerit ,  sed  pene  in 
alium  commutetur.  Quid  loquimur  de  infantise  tem- 
poribus  usque  ad  extremam  ei  decrepitam  senectu- 
tem^  cum  hoc  et  languor  faciat,  et  inedtae  mceror,  ut 
vuUus  prius  pulcberrimus  feminarum ,  ad  tantam 
transeat  foedilatem,  ut  amor  in  odia  commutetur? 
Super  hac  conditione  mortalium  et  Isaias  loquitur : 
Omnis  caro  /cenHni,  et  omnis  gloria  ejus  quasi  flos  fce- 
ni .  Foenum  aruit ,  flos  decidii  (Isai.  40.  6).  Juxta  Se« 
ptuaginta  quoque  similiter  explicandum  est.  Omne 
quod  in  sasculo  longum  videtur,  apud  te,  Deus,  breve 
est.  Dies  cnim  et  anni  quibus  humana  vita  contracta 
esl,  si  comparentur  aeiernitati,  reputabuntur  pro 
nihilo.  Sicut  enim  herba  mane  crevit,  floruit  et  sicca- 
tur,  ad  vesperamque  indurescit  et  deperit :  ita  erit 
omnis  hominum  pulchritudo. 

10.  Consunpti  enim  sumus  in  furore  tuo,  et  in  indi» 
gnatione  tua  conturbali  sumus,  Sepluaginta  :  Quia  dc" 
fecimus  in  ira  tua,  el  in  furore  tuo  turbati  sumus.  Pro 
eo  quod  nos  diximus ,  turbati  sumus,  (b)  Symmachus 
et  Aquila  transtulerunt,  acceteravimus.  Breviiatem 
auicm  viiae  significat  humanae.  Quodque  inlulit :  in 
ira  tua  et  m  furore  tuo ,  seutenliae  Dei  ostendit  perse- 
verantiam,  cui  omnes  homiues  subjacemus,  illi  vide- 
licet :  1058  Terra  es  et  in  terram  ibis.  Pulchre 
autem,  non  ut  in  Septuaginta  habeiur,  turbali  sumuSf 
scd  juxta  Hebraicnm,  aeeeterammus  dicllur ;  ut  quam- 
vis  aeias  hominum  longa  videatur,  tamen  compara- 
tione  aQternitatis  brevis  sil.  Quod  et  illustris  Poeta 
testatur,  dicens  : 
.   Sed  [ugit  interea,  fugit  irreparabile  tempue. 

{Georgic.  tib.  3.) 


liU 


Rhcebe  diu  (res  ti  qua  diu  mortalibui  ulta  eet) 
Viximus.  {JEneid.  10.) 

11.  Poiuisti  iniquitates  nostras  eoram  te  :  neglige»'' 
tias  nostras  in  tuce  vulius  ttd.  SeptuaginU  :  PosuiUi 
iniquitates  nostras  in  conspectu  tuo^  seculum  nostrum 
in  iltuminatione  vuttus  tui.  Ubi  nos  juxta  Hebraicum 
et  Symmachum  posuimus,  negligentiae  nostras,  pro 
quo  Sepluaginta,  swculum  nostrum  trangtulerunt,  in 
Hebraico  scriptum  est  alomend,  quod  quinta  Editto 
interpretatur,  adotescentiam;  Aquila  'K«fopiLn^^  et  nos 
in  linguam  nosiram  vertere  possumus,  errores,  sive 
ignorantias.  Unde  dixit  in  alio  ioco  :  Deliclajuventutis 
meoB^  et  ignorantias  meas  ne  tnemineris  {Ps.  24.  7 ).  El 
iterum  :  Deticta  quis  inteltigit?  Et :  AboceulHi  meii 
mundd  me  Donme  :  et  ab  aliemi  parce  iervq  tuo  {Peat. 
18. 13).  Aliena  enim  nobis  sunt  vitfa,  quae  saepe  vo- 
iuntate,  inlerdum  Ignorantia  et  errore  committimus : 
ei  umen  cum-  non  sit  volnnias  in  crimine,  error  in 
cuipa  esl.  Miror  autem  cur  Septuaginu  voluerint  pro 
adoleicentia,  negligenttts^  et  erroribus^  sive  ignorationi' 
bui,  scBcutum  dicere  :  {c)  nisi  forte ,  quod  in  saeculo 
et  in  viiae  hujus  tempore  vilia  commitUntur.  Quod- 
que  inlulit :  in  ittuminatione^  sive  in  luce  vultus  lui, 
hunc  hatbet  sensum.  Nihil  te  nostrorum  latuit  pecca- 
torum  :  secreta  quoqoe  nostra  tuus  oculus  inspexit : 
juxia  illud  quod  scriptum  est :  Tenebrai  non  abscon' 
dentur  [al.  obscurabuntur]  a  U  { Psal.  138. 12 ).  Gt, 
Scrutans  corda  ei  renes  Deus  {Psal.  7. 10).  Et  ilerum : 
Sicut  tenebrcB  ejusy  ita  et  lumen  ^ui  { Pial.  138. 12). 
Homo  enim  videt  in  facie,  Deus  autem  in  corde. 

12.  Omnei  enim'  diee  noitri  traneierunt^  et  in  furore 
tuo  consumpsimus  annos  nostros ,  quasi  semwnem  to^ 
quens.  Septuaginta  :  Quoniam  dies  noslri  defecerunt: 
et  in  ira  tua  defecimus.  Anni  nostri  sicut  aranea  medi' 
tati  iunt.  Brevitatem  humanae  vitae ,  quse  sententias 
Dei  hucusque  subjecU  est;  etquam  in  priori  versi- 
culo  somnio  1059  oomparavit ,  dicens  :  Percu* 
tiente  te  eos^  somnium  erunt^  nunc  sermoni  loquen* 
tium  comparat :  ut  quomodo  sermo  qui  in  ore  versa- 
tur  duni  profertur,  IntercipUur,  et  esse  desistil;  sic 
et  omnis  vita  nostra  pertranseat  atque  desisut :  ei 
hoc  in  ira  et  in  furore  Dei,  cui  merito  subjacemus,  vi- 
venie  iu  nobis,  ut  supra  diximus,  sententia  Dei.  Qu» 
sit  autem  ira  et  furor  Dei,.  crebrius  diximus,  non 
quod  Deus  ulciscatur  iratus,  sed  quod  patientibus 
poenas  iratus  esse  videatur.  Quod  enim  in  nos  ex 
perturbatione  descendit,  {d)  in  illo  est  ex  judicii  ve- 
riute.  (e)  Pro  sermone  toquentis ,  SeptuaginU  medita' 


Apad  Marlian. 
renilenlibus. 


erat  conversaHoni,  edilis  plerisqoe 

(6)  Eusebius  tamen  Symmachi  versionem  redUlt  ilU  tm 
LXa  .  sunilem  iT«(d%«i)(icy  Yid.  Hexapla. 


|c)  Saiius  est  puUre ,  quod  pro  oVtr.  quod  et  D^  all- 
quando  sine  vau  .scribi  teslis  est  ii^se  Hieron^iiius,  LXX. 
acceperint ;  alque  adeo  Vch^  sasadum  nostrum  eo  intcl* 
lectu  per  quam  bene  UterpreUti  sint.  Sed  non  bene  ad 
Hebraicum  exemplar  scripserat  Mariianaeos  IS^ob^. 

(d)  Veteres  editi,  c  ia  ilio  ex  judicio  et  ex  veriute 
est. » 

{e)  In  Uebraeo  non  esl  nisi,  rUH  1D3  quod  est  quan 
proferens,  vel  tanquam  meditans :  quare  facile  eorum  sen 
teuliae  accedam,  qui  araneae  nomen  ex  Hebraeo  archetypo 
excidisse  pcrsuasum  habent. 


if75 


SANGTI  UIEKONYMI 


iJ76 


Honem  atanem  iranttuUrunt.  Qaomodo  enim  loqucniis 
scrmo  pralcrvolai :  i(a  cl  opus  arane»  tocatsom 
lcxiiur.  beqw^  mptr  persMt  toreticoram  8crif*«m 
est  in  Isala  t  fdam  aranea  texunt  (  /mi.  59. « ) ;  q«a 
parva  «l  lcvU  poM  capM  asimalia,  ut  oMicas,  cu- 
Uofts  «t  c9Atn  jMJfifliotf ;  %  fortioribus  ciiitem  rum- 
pkKT.  Inatar  teium  in  £coMa  mmpUcimnqiic ,  quf 
QcriMi  iedpMMr  «rrorilws,  «om  vkos  m  Mci  vcri- 
Uic  robMtM  M  T»i<»»t  ^MMiaM. 

10.  Pie»  mmpnm  moHfmm  m  ipu$  uftmgink^ 
mni;mmit€mm»Uium,^tki§iimamd;  M  qmd  m»^ 
fdm  mt,  Mor^idtUr.  ScptMfinta  :  DU$  mmorum 
mtWmmm ipm mpmngimi  mmi.  Sim/Umim ptien^ 
ta$i^^c$o^mmm$ : M  mmpMu» sarum  iaboretMmr. 
Pro  €0  qBo4  M  paMknw,  iii  ijMit,  «t  w  licbrmo 
MkOtmr  mm;  SymmadMS  «gntficaiilMW  traMUilii 
i}Mi%ftot  qwU  magif  ad  mmm  q«M  «d  vm^mii 
prms^kna  paflSiMiMis,  mMPMf .  «Qttidquid  igUur  vivi- 
miift*  al<a)  m  q«o  delocubilis  est  vila  morialitim, 
sepmafpifiU  aamrr —  spaiio  eemproiicndilar.  Sin  «v* 
tm  muiimn^  et  ui  iatorfrctaius  eat  Symmachus,  cm- 
tru  afimmmuy  Mtoi^nU  «uut  aimi ;  quidquid  eopra 
fuerit,  merUa  d  inikmltateAraesiKitur,  quas  est  aoeia 
seueoMitis*  ealipatibtts  aculis,  daicntiiNis  vd  caden- 
tibti^  ISmm  dmsimif  ^iMibus,qm>d  plenius  divimif 
serma  io  fiealCMaate  describit :  Vsmmt  4m  malUim, 
et  ia  faitm  iieanm§,  manmim^aoluntM.  Qnania 
obicmakim$ai£i  ium,etueiim;  eieonmrUntur  nuke» 
poH    ]M0    pimn<aR./«^f»tawiM4iMfiir«isf«- 
da§  4amm$^  cf  mbveHanlur  mri  airmtit :  aanakuntque 
noimtm.  fuia  paucm  (amm  $um  :  et  abtottrf^ntur  qum 
vident  in  fmraminibma^  m  Uaudenm  janum  in  foro  :  in 
infrnmkaU  uom  madantie,  m  mc9m§et  ad  vocem  avie,  et 
umm  f^  cantiei^  et  quidem  ab  aiio 
m  fmmm  imwm:ei  forabii  mmffgdalu»,  e» 
iiummMtm  iaamiia,  ai  »eindatm  eapfmri».  Quaniam 
abibk kmm  tndammm  mtaruMi»mm:  a  ggrabuni  ffi 
/4»r#  fm  tiimiymK,  fSiidaiyag  <*)  ffCfi  puii^  (kmeu^ 
lu»  arfenU  ai  aaniamm  ammenlmn  anrt,  «c  canfrtu- 
^aiMr  kgdria  ad  foiNMi,  M  impadiaiur  raia  in  taeuy 
ei  connertaim  p^d»  ^  iarram  mui  fuH ;  ai  »piriiu» 
raaertam  md  Dmnimmn^  fai  dedit  aum.  Wamta»  vanita- 
tnm^  Sak  EedaaiaHe»,  at  unherea  vanita».  Qu»  emnia 
homanm  fltm  «t  maiime  ftcneciut&s  miseriaa  com- 
prdiendniit :  et  qucm  acRSum  habeaiit,  (c)  !n  suo 
laco  diooerUimqs.  fiiml  qui  isium  locum  allegoricc 
interpretsmtcs ,  ad  sstbbati  circumctsionisqQC  myste- 
rium  rcrcroRi :  quod  primum  requiescamns  in  Lege, 
et  pooteafera  drcomcisionis  in  Evangelio  sacra- 
menu  nos  «caeani ,  admonentcs  et  iUud  :  Da  partem 
eeptem^  et  da  partem  oeto.  Et  scptuaginU  miUia,  ct 
octoginu  miUia  baaumim  auiUitudioea^  a  ^ibus 

^o)  Scilicel  mdBcrm  amd  noetri  eeptuaginla  amn  suDt 
quod  aulero  l»fra  .translulLt,  conlra  mmnem,  in  Hehr»o 
csirtTTOO*  quod  est  in  robuslis,  LiS,  ut  maxtme,  ^ 

ckclev. 

m  Cnm  «ecandi  pariicula  lcgunt  Hcbrflras,  et  praecipue 
Gnecus,  ex  cujus  iulerj)retalione  haud  dubium,  qum  nuoc 
)ocm  HieroD^us  recitet  ¥iciori«s  tamen,  quem  castigat 
MartiamMs,  ex  VulgaU  qmadmaue  puteeim. 

ifi)  Ia  QNMnentariis  4o  BcGlesiastea.  cap,  uKimo* 


templum  sub  Salomone  constructum  est.  Scd  quid 
hoc  ad  prxscntem  locum,  cui  sufficit  slmplex  ct  pura 
cxptanaiio,  qux  non  doctrinx  gloriam  in  multiplica- 
tione  sermonnm ;  sed  legentis  dcbet  intelllgenliam 
quxrcre? 

14.  Qifom'am  (raitttvtmttf  dto  et  avoladmu»,  Septna- 
ginta  :  Quoniam  »uperverdt  matuuetudo  mtper  no»,  et 
corripiemmr.  Pro  quo  in  Graeco  scriptum  est  irouScv- 
emvSfuB»,  qnod  verbum  ambiguum  est;  et  tnro  corre- 
ptionem,  quam  eruditionem  doctrinaoique  si^oificat. 
Quem  enim  ditigit  DonHnu»,  corripit,  sivc  cnidil^ac 
Hagdlat  omnem  fitium  quem  redpit.  Quem  locum  iU 
Sjinmachus  transtuNt  :  Suceidimu»  enim  repente,  et 
avotamu».  Qninta  EdKio  hoc  modo  :  Quqmam  iran»' 
ivhnut  eeteriler  et  diuotvimur.  Et  cst  scpisu^*  Posl 
sepioaginla  annos,  et,  ut  multum  octoginU,  quibus 
hoimnum  viu  transigitur,    JOGl    <^um  anima  fue- 
rit  a  corpore  segregata,  venlo  similcs  avolanius ;  sive 
qula  supra  lierbsc  virenli  ct  Aorum  pulcbrituiiini  ^  et 
ad  vcsperam  siccitati  hominem  compara| :  nunc  pro 
aridiiate  vcspcrse ,  succisionem  florqm  ponit.  Et  cum 
pertransic^it ,  inquit,  omne  quod  vivimus,  subiU 
moric  dissolvimur.  Quod  autein  Septuaginta  dixere, 
Qttoniam  superveniel  [al.  siiperv^m'^]  ntfintuefudOf  et 
corripiemur,  hunc  habet  sensum.  Post  septuagioU 
annos  et  ocloginta,  cum  venerit  Domini  ma^suetudo, 
et  dies  nobis  mortis  ingruerily  non  judicabimnr  juxu 
meriium,  sed  juxta  clcmenliam  :  et  f uae  puUlur  cor- 
repiio  esso,  erudiiio  est  et  doctrina,  Satisf  ue  roiramur 
quid  volucrint  yerbum  llebraicum  ais  ,  Sep^uaginU, 
Thcodoiion ,  ci  Sexta  Ediiio  transfcrrc  maneududh- 
nem  :  cum  {d)  Aquila,  Symmacbus  et  QuinU  Edi- 
tio  festinationem  et  repenle  cderiterqna  transtulerinl. 
15.  Quis  novH  foriiludineni  ira  /lus,  d  aeemndum 
timorem  tuumf  indignationem  (uom  ^SfspluaginU  iQuis 
novit  poleeiQtem  irm  tum,  d  prm  timore  tuo  iram  tum 
dinumerare?  hiier  Hebraicuni  et  Septu9igiaU  diversa 
distinctio  est.  Scptuagiut^  onim  dinumcrationcm  ti- 
mori  et  furori  Domini  cof>uJaot.  Porro  Hcbra^icum 
scqucnti  aptat  versiculo ,  ot  scqu»tur  ;  Ut  nummen- 
tur  dies  nottri,  de  ostende  (e)  :  ef  veniemus  corde  sa- 
pienti.  Quod  breviter  U^  iiobis  disscreodum  vidctur. 
Quis  potest  nossc  qu^nxdiu  ira  tua,  ex  qua  tlmor  uas- 
citur  bumaiio  generi^  perseveret,  oisi  4e  <dk)cettle, 
qui  Deus  es  ?  luque  obsecro,  ut  temiuis  viM^  aostr» 
indices  nobis,  quo  possimus  cordc  Mpi^nli ,  Mm»  «m)s 
judicio  prxpar^rc*  Quod  aulem  dixU  <  Qnis  n^  (or- 
titudinem  dve  poiesu^em  irrn  tum;  d  sacandmn  tima- 
rem  tuum,  indignatiQnem  tuam  ?  osiendit  ^s^  4iffie|le, 
irsa  timorisqua  ^  iodi^giuiioQU  Dei  ^ecc^in  raiio- 
nemque  coj^noscer^  :  uude  ei  PropbeU  i^crymabiLi- 
ier  deprecatur ;  Doimiu  neiuiratm  ar§ma»  m;  ne- 
que  in  furore  tuo  corripias  me  ( Psal.  6. 1).  JMoo  < 


Id)  AquHa  iamen  nednrn,  quod  aflhmat  flier.  festinano- 
nem,  aul  ceteritatm  ao»  verlisse,  aliier  eUam  ac  cateri  in 
Hebraico  lexlu  legisse  nobis  videtur,  si,  quam  Drusius  af- 
fert,  ejus  interpreutio  isU  germana  est : ««  ^inOa<rt»  Aynp ; 
^ifottiani  pertrandmimr»  «lippe  4*0  im,laviaMitatioue 
legit  VPN,  quod  esl  \ir. 

(e)  il.  9^  iiminniii  heic  aique  inira. 


H77 


EPISTOLA  CXL. 


4178 


4)arripit ,  Qt  inlerBcial  atque  disperdat ;  sed  iH  fiorfi- 
gat  et  emendel.  Qaamobrem  et  in  Osee  (Cap.  4. 14) , 
popdlo  liidaramm ,  coi  multum  iraMis  est ,  dtcit  se 
neqnaqttm  ^9d,  nee  visii^re  nnnis  eomm ,  cam 
adnltenrrerinc.  Et  1088  P^  Ezeohielem  ioqni- 
tor  ad  Jemsalem  :  iam  rwn  inuear  fffrt,  a  xeha  mmu 
reeeM  n  te{E9eeh.  i6.  tS).  St  in  vertris  Dierom  so- 
nat ,  <|mndo  perglt  Israel  adversnm  bosles  in  prae- 
Rnfli  {0j  corde  pacfnco. 

46.  C7f  nmnerentm'  tBei  «losfn,  sie  ettende,  et  venie' 
nnm  eerde  uipienH.  Septnaginta  :  Dexleram  tuam  Ha 
mhm  faCy  et  eruditos  corde  in  sapieittia.  Qnod  Aquila, 
Syinmachus  et^QviflUi  Editlo  sic  ▼erterunt :  Oies  no- 
vfTM  «ff  astende^  ut  veniamn  torde  sajfienti.  Errorque 
perspicnns  cst,  cur  pro  dielnUf  Septuaginia  dexteram 
dixefmt :  jaheiiu  quippe  verbnm  compositum  est , 
-signffitans  die$  nvstros.  Qnod  in  singulari  numero  si 
scribatur,  exlrcma  litlera ,  quaB  appellatur  nun  ,  ex- 
primit  dexleram;  sicut  est  illud  in  nomine  bemjaihii, 
qui  interprolaiur,  iilius  dsxterm.  SMiMtcm  meii  ha- 
bcat,  diem  vel  dies  sonal.  Est  aulem  sensus  :  Nimie- 
rum  annorum  diernmqne  noslrorum ,  quibus  in  hoc 
s:iculo  nos  vivere  decrevisli,  ostende  nobis,  ut  prae- 
paremns  nos  adventi^i  ino ;  cl  coniempto  errore  mor- 
inlinin  ,nd  tepcrgerefsstincmns ,  cnpiamusque  prae- 
sentiaro  tuam,  et  ad  tefestinemus  cordesapienti.  'Nibil 
cuim  ita  decipit  humanum  genus ,  quam  dum  igno- 
rnnt  «patia  Vhm  su»  ,  longiorem  «ibi  iKCCfdi  bnjus 
possessionem  repromittunt.  Unde  et  i^kid  cgregie  di- 
cium  est :  (b)  Nullum  tam  senem  esse  et  sic  dccre- 
pttae  aetatis,  ut  non  se  ndhuc  rnio  jftus  anno  Tivcre 
snspicetnr.  Ad  hnnc  sensum  pertmet  et  illnd  qnod 
dicitnr  :  Memento  nwrtii  fiMe,  et  non  peccabit  (Hect, 
1.  45).  Qul  cnim  se  recordalur  quotidie  esse  mori-  - 
tumm  ,  conlemnit  praescntia ,  et  ad  fotura  Testinat. 
IIoc  est  qnod  David  in  alio  precatnr  loco ,  diccns : 
ffe  ttuferas  me  in  dinddio  diervm  meorum,  priut  quam 
ytbeam,  et  non  tuhhistam^i^s.  401^95.  et  PsaLZ^.  14). 
Qttod  Sta  exponitur  ^Ke  eo  tcmpore  facias  me  mori, 
quando  adlinc  putabam  me  vieturum,  m  possin^  pec- 
cata  corrigere  poeniientia.  Si  enim  hoc  feceris ,  in- 
venlus  in^eliclis  meis  ,ea$e  jiesisiam.  Iton ,  4|uo  [;il. 
^imed]  tpem  iwirrectionis  mtft^^  sod  4fM  conm  oo 
^e  neget  posse  &ttbs1siere,  apud  quem  omnes  qui  io 
viiiis  persepfmnt ,  pro  nitulo  40|nF«tanUr  [al.  fopn- 
{an^ur].  Ubi  nos  InterpretjUi  &umus,  erudilos  corde 
io  sapientia  [vorivs  sapiemi] ,  olii  iranaUileruiil  com- 

9cifiiai,wbi  amfaignitMe  1088  tleoepli.  61  eniiB 
dicas  vMniZtifAhcvu  compeditos  (c)  signrficat. 

47.  RmMTiere  Bmmine  mqaaquoi  ei  esMeMss  uto 
super  servos  tuos,  Septo^ginXa  similU^.  Qnia  aginoua 

(a)  Ad  Graecum  u  mi  Eimvuiii. 

(b)  Puta  a  Ciceroae  ub.  de  Senectute, «  Nemo  eaim  est 
tan  senex ,  ul  non  pulet  se  uiuim  adhiic  annttin  esse  vjh 
cturum.  • 

(c)  Addunt  veteres  edili,  et  prsaCBrFfeceotaniun  quidaffl 
abi  Mss.  stR  auiem  «imiki^aMiH,  eruditot  dgnificat^  Im|)06uit 
vero  auUquo  ^o  Lalino  interpreti  Gr»cus  Ubrarius  qui «». 
cOniavaiK  scripfiit  loco  «mSc^iiiMuc.  Falsus  Hier.  in  Breviario» 
/M  qmbusdam  codid&itf  dicitur  ecuditos»  fft  aUis  didtur 
o«UH>«dUos. 


pmiteDtiam,  et  scientes  vitae  nostrae  brevitatm,  Ad 
te  corde  sapientl  cupimiis  pervenire  :  et  tu»  Domine, 
revertere  ad  nos.  Peccaiis  enim  nostris  io^gc  reces- 
seras,  et  dimiseras  nos;  ut  ambulareaius  secundum 
voluntatem  et  cogitationes  nostras.  Quod  autem  in- 
fert,  usquequo ,  illam  habet  intelligentiam,  quam  jn 
duodecimo  Psalmo  (d)  Icgimus  :  Usquequo  Dcnune 
oblimsceris  m^  in  finem  ?  Qui  enini  in  angusiia  con- 
slilutus  est,  serum  ei  videtur  Dei  auxilium  :  cl  pro/- 
pierca  impenslus  deprecatur,  nl  cito  adjutorem  Do- 
minum[al.  Deum]  sentiat;  ei  nequagj^fim  iralMm 
judicem ,  sed  placatum. 

i  8.  i  mple  nos  maluLina  misencordia  tua,  et  laudabimus 
et  lanabimur  in  cunclis  diebus  noslris.  Sepluaginta  :  Re' 
plciisumus  mane  misericordia  tua,et  exudtavimus  et  de^ 
leciaii  sumus  in  omnibus  diebus  msiris,  Iq  cunctis  pene 
locis  hanc  habent  Septuaginta  consuetudinem ,  ut 
quod  apud  Hebrxos  in  futurum  ostenditur  [al.  pom- 
tur],  hoc  illi  quasi  Jam  facium  et  practeritum  referant. 
Hic  crgo ,  non ,  ut  illi  voluerunt ,  dicunt  se  implelos 
essc  maiuiina  uiisericordia  Dei,  atque  lauatos  :  alio- 
qui  si  hoc  factum  erat ,  quomodo  poUea  .deprecan- 
tur,  el  dicunt;  Respice  in  servos  tuos  et  in  opera  tua  f 
sed  toium  quod  postulant,  idco  deprecantur,  ut  mo- 
reantur  matutinam  misericordiam  cgus,  quam  cmo 
fuerint  consecuti ,  laudent  Deum  atque  Jaeienlur  in 
cunctis  diebus  vitse  sua^.  (e)  Videntur  autcm  miiii  ip 
resurrectionis  spam  seternae  vltae  praemia  deprecari^ 
dicentes  :  Imple  nos  matutina  niisericordia  tua.  Quod 
quideni  et  vicesimi  primi  Psalmi  tilulus  sonai  t  qui 
propric  ad  mysterium  Domini  et  ^d  resiuTjOcUon^ffl 
ejus  pertinens^  inscribilur :  Pro  assumptione  matutina^ 

i9.  Lcetifica  nos  pro  diebus^  quibus  nos  ]L0(^ 
afflixisti,  et  annis ,  quibus  vidimus  mala»  Sej»]Lua- 
ginia  :  Lcetati  sumus  pro  diebus^  quibus  nos  humitiastij 
-annis,  quibus  vidimus  mala.  EtLazarus,  qui  receperat 
mala  in  vita  «ua,  fn  ^inn  Afiraiiani  aeterno  quiescit 
gaudio  [Lue.  16).  Mala  autem  non  ea  appellat  quae 
coniraria  bonis  sunf ,  scd  pro  aflttctione  ponit  et  an- 
gustiis.  Quibus  malis  et  Sara  affliiit  Agar  ancillam 
snam ;  et  de  ^uibui  In  fivaiigelio  «erlMlur  :  iSttffiek 
dimmmditiamm{M4Uth.§.  M^.Quamoigttflrimgfs  in 
hoc  sxculo,  persecutionibus,  paupcriate,Mffiicoram 
potenila,  vel  morborum  cruciatibus  fuerimns  afflicti; 
tanto  -post  resumsctionem  in  (ntffro  in«jora  pfracniia 
conscquemur.  Pulchre  autem  non  di<H ,  instimdmns 
mala;  sed  vidimus.  Quis  enim  est  homo  qui  vivat,  et 
non  videni  monom^  ^/.iS.  M  )?  Qme non  tam  ad 
dissoluiionem  corporis  referenda  est,  quam  ad  mul- 
liludinera  peceatorum^  jujOa  g^m  diciiiiir ;  4sMtn 
qumpeoesmerit,ipsammi0tur^Eseeh  i%^, 

(d)  AJii  ex  editis  ac  Jlflt.  dismuSf  qund  teSani  eoaa- 
mode  potest  ad  eam,  quam  Hierooirvius  ekieMbnAeral 
Psaloii  duodecimi  expositioneai,  iuber  Uios,  de  qnibus  le- 
staiur  ifjse  iu  Gatalogo  a  deaimo  vmiue  addmmmmueemlium 
Psalmum  Tractatus  septem  oonclDiiasae,  ^  iotercid^ 
runi. 

(e)  Autea  erat  singulari  numero,  noc  supenovifanB  aatit 
CQba;rtinter  videtur  ot  dicens  :  lum  in  pnB|)08i6o  deerat , 
al^  alio  sensu  post  resturectumis  epemf  oopiiiativa  et 
suikiebauur. 


1179  SANGTl  HIERCmTMI 

20.  Appareat  apud  ieno$  tuo$  Ofm  tuum^  et  ghria 
tua$uper  IUio$  eonm.  SepluaginU ;  (a)  Be$ptee  in  ier- 
90$  tuo$ ,  et  in  opera  tua^  et  dirige  fUioe  eorum.  Ergo 
in  servis  sais  ipse  Dominus  operalur  opvs  suum.  Nec 
propna  qui  posiulat  salule  contentus  est,  sed  quacrit 
gloriam  Glioruro,  id  est»  servorum  Dei.  Filios  autem 
non  tam  iUos  qui  de  eorum  stirpe  generaii  sont, 
quam  discipulos  debemus  accipere ;  de  quibus  et 
Paulus  loquebatur :  FilioU  mei,  quo$  iterum  parturio 
{Gal.  4. 19).  Unde  et  Joannes  Aposlolus  secundum 
meriu  filiorum  suorum,  profectusque  operum  cingu- 
lorum,  scribii  ad  parvulos,  scribit  ad  juvenes,  scribit 
ad  patres. 

2i .  Et  »t  deeor  Domini  Dei  noetri  $uper  no$,  et  opu$ 
manuum  no$lraruin  fac  $tabile  $uper  no$  :  et  opu$  ma" 
nuum  no$irarum  eonfirma.  Septuaginla  :  Et  nl  ^pleu" 
dor  Domini  Dei  noelri  euper  no$ ;  et  opera  manuum 
noetrartm  tHrige  $uper  no$ :  {b)  et  opu$  manuum  no* 
$trarum  dirige.  Ubi  sunt  qui  liberi  arbitrii  sibi  pote* 
sute  plaudentes,  in  eo  putant  se  Dei  gratiam  conse- 
cuios,  1065  ^^  habcant  potesUtem  faciendi,  vel 
non  faciendi  bona,  sive  mala  ?  Ecce  hic  beatus  Moyses 
post  resurrectionem  quam  postuiaverat,  dicens :  /ni- 
ple  noi  matutina  nu$ericordia  tua^  et  laudabimue  et 
leetabimur  in  eunctie  diebue  no$tri$ ,  nequsquam  su  r- 
reiisse  contentus  est ,  et  astern»  vit»  prsinia  con* 
lecutnm ;  sed  postulat ,  ut  decor  Domini  Dei  sui  sit 
super  eos  qui  surrexerint ,  et  splendeat  in  animabus 
eordibusque  sanctorum  !  et  opera  manuum  corum 
ipse  dirigat»  faciatque  esse  perpetua :  ipseque  confir- 
met  quidquid  in  sanctis  videlur  boni.  Sicut  enim 
bumililas  deprecantis  meretur  pncmia  ;  iia  superbia 
comtemneDtis  [al  eonlidenti$]  Dei  auxiiio  deseretur. 


EPISTOLA  {e)  €IU  {d). 

AD  AUGOSTUnni. 

Gratutdtur  ^u»  induetriee,  per  quam  hteretieorum  fa* 
ctiombue  obe^terit^  eaque  in  re  $uum  quoque  $tudium 
teetifieatar. 

Domino  sancto  ac  beatissimo  Papae  AU6USTIN0 
HIERONTMUS. 

Omni  quidem  tenpore  beatitudinem  toam,  eoquo 


(a)  HuDC  JuxU  LXX.  versiculum,  inscio  ledoro,  Har- 
tianaeiM  Erasmum  secutus  expuaxit,  quem  Yictorius  ex 
Brixianis  oodicibus  reposuerai.  Atque  ille  quidem  abesse 
ahsque  subnexae  interpreutionis  dispendio  potest;  sed 
praBteraiiorum  etiam  Mss.  fidem,  io  quibus  saepe  invenitur, 
sUU  ac  flrma  est  Uieronymi  regula  et  oonsueiudo ,  quam 
studiose  in  bujus  Psalmi,  atque  alibi  in  aliarum  Scripiura- 
rum  exposiiione  servat,  ut  LXX.  versionem  simul  iungat , 
et  81  quando  etiam  aliter  apud  eos  non  habetur,  ia  i|)sum 
sallem  leclorem  doceat. 

{b)  Altera  haec  additio, eto^ms  manuum  nostrarum  dirige, 
m  Laiinis  sliquot  Psalteriis  veUistioribus  et  quil)usdlam 
etiam  Graecis  codd.  non  habetur,  neque  in  Romana  edi- 
tione;  monetque  Augustinus  in  emendatissimis  codici- 
bus  asterisoo  nouri,  ut  ex  Hebraeo  supplenda  indicare- 
tur. 

[c]  aL  80.  scHpta  forte  an.  418 


1180 

deeet  bonore ,  veneratos  sum;  et  babiUnlem  in  te 
dilexi  dominum  Saivatorem  :  sed  [al.  et]  nunc,  si 
fieri  potest «  cumuio  aliquid  addimus,  et  plene  com- 
plemus;  ut  alisque  tul  nominis  mentione,  ne  unam 
quidem  boram  praeterire  patiamur,  qui  contra  flantes 
ventos  ardore  fidei  perstitisti.  Maluisti,  quantum  in 
te  fuit,  solus  liberari  de  Sodomis,  quam  cum  pereun- 
tibus  commorari.  Scit  quid  dicam  prudentia  tua. 
Macte  virtute,  in  orbe  |al.  urbe]  celebraris.  Catbolici 
te  conditorem  antiquae  rursum  fidei  venerantur  atque 
suspiciunt;  et,  quod  signum  majoris  gloriae  est, 
orones  hxretici  detesUntur :  et  me  pari  persequun- 
tur  odio ;  ut  quos  gladiis  nequeunt,  voto  interficiant. 
Incoiuroem  et  roei  memorem  te  Ghrisii  Domini  cie- 
mentia  tueatur »  domine  venerande  et  beatissime 
Papa. 

1006    £PISTOLA(«)  GXLIL 

▲D  AOOUSTUfllH. 

Siguilieat  damnatae  hcereu$  ctam  et  obUque  adkac  no- 
Ufi  9  et  non  mmnem  potentem  eeee^  qui  diedmulmh 
ter  €11  faoeat. 

Domino  sanclo  ac  beatissimo  Papa  AUGUSTINO 
HIERONTMUS. 


MulU  tttroqne  claudicant  pede;  et  ne  rractls 
quidem  cervicibus  inclinantur,  babentes  afTe- 
ctum  erroris  pristini,  cum  praedicandi  eamdem 
non  habeant  lilierutom.  Sancti  fratres,  qui  cum  no- 
stra  snnt  parviute ,  prscipue  sanctse  ac  venerabiles 
filiae  tuae,  suppliciter  te  saluUnt.  Fratres  tuos,  do- 
minum  roeuro  Alypium,  et  dominum  meum  (6)  Evo- 
dium  f  ttt  meo  nomine  salutes » precor  {f)  coronam 
tuam.  Gapu  {g)  Jerusalem  tenetur  a  Nabuchodono- 
sor,  nec  Jeremim  vult  audire  consiiia  :  quin  potios 


{d)  Tsthaec  Epistola  in  Mss.  duobus  Monast.  Vindochien- 
sis,  referentilNis  Benedictinis,  proxhne  soperiori  sulKfilar, 
inteijectis  Uotum  his  tribus  verMs,  Jam  po$t  susmptto- 
nem.  Multi  utroque  ctaudicant,  etc.,  qu£  nobis  oonjunctio 
In  unam  cum  primis  probatur,  quibus  minime  est  ?ero6i- 
mile ,  tam  breve  dicutum .  quo  non  niai  aeDigma  unum  et 
alterum  renuntiatur ,  sic  abs  Hieronymo  seoriim  scribi  ad 
Augustinum  potuisse.  Ad  h«c  scriptioois  ingenium ,  ac 
series  hanc  superioris  esse  veluti  appendicem  probant. 
Sed  cum  in  vui^tis  huc  nsque  omnibus  in  duas  disper- 
tiaDtur.  atqueipsi  S.  Augustini  editores,  quibus  eorum 
Hss.  fides  perspecU  erat,  nanc  ab  illa  non  utcumque ,  sed 
octo  annorum  ioterstiiio  separeot,  antiquae  auctoriuti  con- 
tratre  non  piacuit.  Heic  tamen  suo  looo  subdimus,  ui  na- 
tivo  ordini  quoad  fleri  pnestabot,  oonsuleremus. 

(e)  At.  81.  scripta  eodem  tempore. 

{Jf)  Evodius  iste  Uxalensis  est,  per  id  temporis  famt 
sanaiutis  notissimus. 

[g]  Ex  eo  dicit,  quod  Episcopi  Africae  capillos  in  coro- 
nae  speciem  tonsos  deferrent.  Idem  ilaque  est ,  ac  preoor 
caput  tuum,  aut  digniutem  tuam.  Pleraque  alU  his  simi- 
lia  exempla  invenire  est. 

{h)  lerusalem  et  Nabudiodonosor  nominilMis  nnlantqui- 
dam  Komam,  et  Alaricum,  qui  illam  oepit,  sipiflcari.  Alii 
cum  Yictorio  Joannem  JerosolymiUnum ,  qui  adhuc  erro- 
res  suos,  sive  Jam  damnatas  haereses ,  puu  Pelagianonim» 
clam  et  obltque  coiiaretur  defendere,  et  Jerosolymam 
ipsam  poiesute ,  ac  factione  sua  oppressam  teneret ,  na 
rosiplsceret. 


1181 


EPISTOLA  GXLIV. 


1181 


iEgypium  desiderat ,  nt  moriatar  in  Taplines,  et  Ibi 
aervitute  pereal  sempiterna. 

EPlSTOL/l  ClLIIl  (a). 

AD  ALTPIUK  BT  AUGII8Tilfinf. 

Alyjfio  et  Auquitino  gratulalmrf  quorum  opera  CeU- 
giiana  hcsrent  $U  exidncta  :  thnutque  exeutai  quod 
noniium  eeriptmt  advertm  Ubrot  Anniam  Diacom 
Pela^iaid. 

Dominis  vere  saneila  atqne  omni  ailectioiie  ac  jure 
▼enerandis  ALTPIO  et  AUGUSTINO  Episcopis, 
HIERONTMDS  in  Ghristo  salaiem. 

Sanctus  Innocentios  Presbyter,  qni  hujus  sermonis 
est  portitory  anno  praeterito »  quasi  nequaquam  In 
Africam  reversurus,  mea  ad  dignationem  vestram  scri- 
pta  non  snmpsit,  Tamen  Deogratias  agimus » quod  lia 
evenit»  utnostrum  silentiom  vestris  episiolis  1067 
vinceretis.  Milii  enim  omnls  occasio  graiissima  est» 
per  quam  scribo  vestrae  reverentise ;  testem  invocans 
Deum»  quod  si  posset  fleri,  assumptis  aiis  columb», 
vestris  ampleiibus  implicarer :  semper  quidem  pro 
merito  viriutum  vestrarum ;  sed  nunc  maiime , 
quia  (b)  cooperatoribus  et  auctoribus  vobis,  haeresis 
Celestiana  jugulata  est,  quae  iu  infecit  corda  mullo- 
rum ,  ut  cum  superatos  damnatosque  esse  se  sen- 
tiant,  tamen  venena  menlium  non  omiltant  [f.  ami- 
tani\  :  et  quod  solum  possunty  nos  oderint,  per  quos 
putaut  se  libertatem  docend»  haereseos  perdidisse. 

i.  Quod  autem  quaeritis ,  utrum  rescripserim  con- 
tra  libros  Anniani  [al.  Amandi\ ,  Pseudodiaconi  (c) 
Geledensis ,  qui  copiosissime  pascitur  (d),  ut  alienae 
blasphemiae  verba  rrivola  submlnistret ,  sciatis  me 
ipsos  libros  In  scbedulis  missos  a  sancto  fratre  noslro 
Eusebio  Presbytero  suscepisse ,  non  ante  moUum 
temporis;  et  eiinde  vel  ingruentibus  morbis,  vel 
dormiiione  sauctae  et  venerabilis  fliiae  vestrae  Eu- 
slochiiy  ita  doluisse ,  ut  propemodum  contemnendos 
puurem.  In  eodem  enlm  luio  haesiiat,  et  exceptis 
verbis  tinnulis  atquo  emendicatis,  nihii  aliud  loqui- 
tnr.  Tamen  multum  egimus ;  ut  dum  epistolae  meae 
respondere  conatur,  apertius  se  proderei ,  et  bla- 
sphemias  suas  omnibus  patefaceret.  Quldquid  enim 
in  illa  miserabili  Synodo  Diospoliiana  dixisse  se  de- 


(a)  A.  70.  scrtpto  exemtie  an.  419. 
\b)  Ailbi  of - 


operaionbu*  :  et  in  Lovaniensi  editioue  adjU" 
iorUnu  pro  aucioriiwt, 

lc)  Suni  <iiit  iegendum  velint  Teiedensit  a  Tetedan  in 
Caicidae  regione  baud  igaoti  nominis  oppido ,  cu]u8  videa- 
tnr  fuisse,  et  Marcus  ille  ad  quem  Hier.  scripsit  epist.  17. 
Alii  cum  Baronio ,  sed  valde  mOrmis  ar^^eotis  ceneden' 
si$ ,  et  Videriani  prererunt  pro  Atmm.  Plerique  autem 
pairia  CampaDum  laciunt  et  celenentem  diacomm ;  sed 
vulgo  m^ii  cetedentit  etiam  in  Mss.  Is  porro  videuir  esse 
quem  Orosius  GoUaUi,  sive  Pelaffii  armigerum  vocat. 
c  Stat  immanissimus  superbia  Goliaih...  habens  post  se 
armigerum  snnm,  qui  etsi  iiwe  non  dimicat,  cuncta  tamen 
aeris,  et  ferri  suiTragia  subministrat »  Scilicet  ejus  opera 
et  scriptis  PeLigius  abutebatur ;  exstantque  Pebgiano 
sensu  atque  animo  Homiliae  aliquot  S.  Joanuis  Chryso- 
slomi  ab  illo  Latinitate  donatae ,  et  Orontio  Pelagiano  £pi- 
scopo  inscriptae. 

(d)  Nimirum  Pelagii  haeresi.  SimUe  quiddam  dixit  in 
Juiiaoum  Augustin.  I.  3.  Op.Imperr.  n.  51.  /< 
teritpatceritoHosus. 


.  A  deceptit  mi- 


negat,  in  hoc'  opere  confitetur ;  nee  grande  est  Ine- 
ptisslmisnaenlisrespondere.  Si  autem  I>ominus  vliam 
1068  iribuerit»  et  notarlorum  habuerimus  copiam, 
paucis  lucubratiunculia  respondebimus :  non  ut  con  vin« 
camus  haereslm  emortuam  [aL  mortuam];  sed  utim* 
peritiam  atque  blasphemiam  eju$«  nostris  sermonibus 
confutemus.  Meliusque  hoc  faceret  sanctitas  vestra ; 
ne  compellamor  conira  haereticum  nostra  laudare. 
Sancti  fllii  communes  (e)  Albina,  Pinianus  et  Meiania 
plurimum  vos  salutant.  Has  litteras  de  sancu  Bcth* 
leem ,  sancto  Presbytero  Innocentio  dedi  perferen- 
das.  Neptis  vestra  Paula  (/)  miserabiliter  depreca- 
tur,  ut  memores  ejus  sitis ,  et  multum  vos  salutat. 
Incolumes  vos  et  memores  mei ,  Domini  nostri  Jesu 
Cbristi  tuealur  dementia ,  I>omini  vere  sanctl  atque 
omnium  aflectione  venerablles  patrea. 

EPISTOLA  CXLIV  f^). 

8.  AUGUSTiiri  An  OPTATUM  EPISCOPUM  MILBVITAZnm . 

De  Natura  ei  origine  ammm» 
Nondum  te  abt  Bieronymo  retponsum  epittola  tum 
heic  iZi.de  Origine  ammm accepitte,  nec eam inierim 
consulialionem  in  vulgus  edi  se  probare. 
Domino  beatissimo,  sinccriterqne  carissimo,  et 
desideratissimo  fratri,  et  Cocpiscopo  OPTATO  AU- 
GUSTINUS  in  Domino  salutem. 

I*  c  Per  rdigiosum  Presbyternm  (h)  Saluminum 

(e)  Antea  penes  Martianaeum  et  Yictor.  ^tbinus^  M- 
niamtt.  Et  notum  quidem  Albiuam  heic  indicari ,  Melaniae 
seoioris  tiliam ,  junioris ,  quae  Pinlaoo  nupserat ,  matremy 
unde  legendum  quidem  Albina  pro  Atbinut  monuit  pridem 
Baronius ,  quemadmodum  in  tribus  anliquiss.  codd.  Mss. 
Golbertinae  Bibliothecae  reperit  scriptum  Baluzios.  Isqiie 
rursum  in  Indiculo  opemm  S.  Augujaioi ,  dum  commemo- 
rantur  ejus  tucubrationes  adversus  Pelagianos ,  in  Biblio- 
thecse  ejusdem  Golbertinae  codice  legi  tesiatur  ad  Atbinatn, 
ubi  editio  Ulimmerii  habet  Atbinianum ,  aliae  Albbuan ,  et 
in  excerptis  CbiffleUi  ex  ood.  Jurensi  Atbinam  legi  nout. 
Nos  in  epist.  5.  ad  RufDnom  diximus  ex  aliorum  sentenlia, 
feminarum  quae  merito  excellerent  nomina  quandoque  a 
veieribus  masculina  inflextone  fuisse  donata ,  unde  jre(a- 
nius  pro  Metania  esset ,  el  Atbinut  pro  Atbina ,  quod  nunc 
emendari  volumus ,  ct  oonstitui  e  contrario  in  ium  efferri 
solita  mulierum  nomiua  diminutive ,  unde  Metanium ,  non 
Metaniut,  Eubolium  pro  Eubote,  Gregoriim  pro  Gregoria , 
Gtycerium,  Broiium,  PhUomaihmm,  Adelphasium ,  aliaque 
his  similia  diminutive  sic  nuncupata.  Quod  de  prssenli 
quoque  Albina  dicendum  videatur,  quae  Atbimum  appella- 
ta  sit ,  aut  Atbinum.  At  enim  ut  mulu  occummt  Graeca 
mulierum  nomina  in  ium  Latine  pronuntiata ,  ex  Gnecse 
lioguae  in^enio  diminutive,  Romana,  cuiusmodi  Albina  est, 
nusquam  invenio ,  nec  eene  ex  hujos  unguae  analogia  Ai-- 
biniian ,  sed  Atbinuia  dicenda  esset.  E  oonurario  non  fru- 
stra  halient  Mss.  Atbino.  vel  Atbinum ,  et  in  vocandi  casu 
Atbine,  mascutina  termtnatione  tum  heic ,  tum  aIU)i  apud 
Au^stiniun ;  tameui  in  ejus  epist.  124.  ex  uno  Corbei- 
ensi  Ms.  repositum  Albime  sit.  Quare  istiid  consilli  beic 
quoqne  loci  nos  cepimus ,  Nourum  breviuti  coosulentes 
ut  Albina  scriberemus.  Gaeterum  Pinianus  pro  Apinianus 
restitoimus ,  quod  sexcentis  apud  Augusiinum  lods ,  iu 
appellari  oompertum  siU  Yeteres  editi  Umen  oonsunter 
Apinianwn  vocant ,  quin  etiam  Hieronymus  vitse  S.  Mela- 
niaescriptor  apud  Surium  die  51.  Januarii,  mtat  eral  Ape- 
niano  quidem  viginii  quaiuor  amwrum.  Videtur  deinde 
Metamwn  pro  Metatda  legendum  in  recto. 

(/)  Nuper  riemuB  pmnum  edita.  scripia  ui  tideinr^ 
0».  420. 

(g)  Intellige  Panlam  juniorem,  Laetae  et  Toxotii  flliam, 
Eustochii  neptem. 

(h)  Haec  est  c  secunda  S.  Augiistini  ad  OpUtum  Miile- 
viUnum  de  Natura  ei  Oriecine  anima;  epistoU  •  ex  iis  sci- 
Ucet  quoa  ad  eumdem  hac  de  re  scri|)sit. 


IttS 


1060 

bsbeo  flaffHanlift.  M 
citr  fm  kfmi»  tmmm  wiW  ap€irwH»t  »f^  Mttteeft 
^  te  tm  pe  Hiiy  coiml6Mi  lam  Imsm  mpiip^ 
«liNBwilftfBMil  Absiittliey  cvtii  eupecuk 
MidniaDaa  Mvct tnt ,  Im^o»  nuniOTie  e«M« 
acd  ii  qaid  cMd»,  fraler 
cariislaM^  i|«M|ii6  kfme  aimi  ecce  evoioii  suai»  ei 
fpH>  in  Ovieatcoi  Hrisi  (4i>Lilraiii  Mon  pneiuittpaoMii^ 
led  eoMoftalioHii  no»«  et  adbno  reicripla  nnn  me- 
ro»,  fBiboi  mibi  cnodardiir  fenc  qoonriov  in  qua  me 
copio  nd  10  iuiliw  forre  sentealnm.  tJiromqiie  ogo 
^f  ii  olramqne  boberem.  Roe  aaHm  qood 
py  ibm  aHerOy  q«id  nondnm  babeo,  cuiqoam 
debere  me  jam  mittero,  vel  ederonon  tideior,  ne 
ille,  qni  inihi  foriasse  ,  ui  desidero  respousurus  est, 
iniciTOgailonein  meairr  dfspntniione  opcrosissima 
eliibopalam*.  sino  ami  rospoMloiie ,  quoi  adbne  despe- 
raiida  non  esi,  pev  mamis  iKMninam  notliiamquG  dif- 
fiindi  juro  succensealy  idque  ^aciaalius»  quam  utilios 
fecisAO  me  Judicet,r  «luasi  cgo  potoerim  qyarete , 
quod  iile  noo  poUieriL  cnodarc,  cum  forsJlan  poasil, 
idque  dum  faciat,  exspeclanduin  sit.  Ma^s  enini  scio 
quoJ  aiiis  occupditur ,  quo:  miniuie  dKTerenda  suni, 
plurisque  pendenda.  Quod  ut  lua  quoque  Saiu:iitas 
noverit,  attendc  paulisper,  quod  milii  alio  aiino  (6) 
pcff  tmcvom  per  foem  acvlpBeiiam  rcmeanlcm  ecri- 
pserit.  Nam  boc  ex  ejus  epislola  in  istam  transtuli.  i 
la»idil,  bifutfi  umpoa  diMeitKmum,  qwiiido  milii 
ucere  melius  fuit  quam  loqui ;  ita  ul  nosira  studla 
cosioieoi  (i>De ,  joxm  Appiom,  cammi  exereeretnr 
(acuudia.  Ha^ue  duobu»  libeilis  tuis,  quos  meo  no- 
mini  dcdicasti »  cntdMesnnio  cl  omnf  eloqneniiis 
splendorc  Culgenlibua ,  ad  tempus  respondere  non 
polui.  Noii  ^o  qoidqoom  in  iHis  reprehendendnm 
potem  :  sed  quia  juila  Iposiolum  ,  ttfitt«|ttij^e  m 
itto  mnio  {i)  dmHlci  ;  o^iirs  fmdvin  iie,  alnu  (mim 
9ic  (ftom.  14.  5 ).  Certe  quidquid  dlci  potuit ,  el  su- 
Mtmi  hifemo  dc  ^riptttrarom  sonciffram  baorivi 
foniibus ,  a  te  positum  aique  dtssertum  esl*.  Sed 
qomiio  rovcrcnliam  wam,  porumpev  paiiarii  me 
luum  iaudarc  ini^iunu  Nos  enim  inler  nos  erudi- 
Ikmio  mmsn  disiorimui.  Cmierum  aowli,  ei  ma»mc 
baeretidy  si  diversas  iiiter  nos  sententias  viderint,  de 
onimi  cnhwnniobmaor  vancoro  lOfO  dcaccn* 
dere.  Mibl  aniem  decretnm  est  to  amace,  te  (S)  su* 
apicero,  colore,  mimri ,  t«U|oo  diou  foaai  mcn  de- 
fendere.  Certe  et  in  Dialogo  qnem  nopef  edi£,  tuae 
beatitodiml  oi  digmnm  foerai  vcoordalus  sum  :  mo- 
gisqoe  demos  operam,  ut  perniclosissima  tiaerests  de 
Ecdoiiio  anleratur  ,  q«»  aeniper  simiilai  pceniien- 
tiam;  ut  docendl  in  {d)  Ecclcsiis  babeat  iacuitatem  : 
(o)  Epflslola  in  bae  nosira  recensione  IM.  seripta  anno 

\i)  Oreiiinn  sciHcet.  Est  snlen  illa  S.  Hieronxmi  epist. 
144.  data  anno  416.  quam  huc  iransfert  majori  ex  parte. 
(e)  Aotea  erat  et  pre  ne  qiiod  sensuni  orstiODis  per- 


verut. 


cepe 


(d)  £i  landata  Hi< 
1«  Dttjns  editor  Goli 

Joxta  Gr»c.  «ki|pof09cUri«i 


ieronTTni  episl.  ad  Aaguslinom,  prin- 
.livv  baec  ejusdein  Hierouymi  annectit, 
x«9<M0MUri«>.  M.  Cod.  abuna^a. 


lUjiis  editor  Gollivv  l 
Joxta  Gr»c.  «kiipofo^ 
Us.  God.  itticip<;re ,  quod  non  iuiprobo. 


aAMGTL  HIERQNIMI  ll«4 

boe^ame     ne  si  apertase  liice  prodidcvii,  farao  oipulio  m^ 
rialur.  I 

2.  (Cernis  nempe,  veneramfe  fhrter,  baec  mel 
carrissimi  verba ,.  inquisilionl  mea^  reddita ,  non  eam 
nogasse  responsionem  ,  sed  excusasse  de  tenipore, 
qnod  m  alia  magiv  urg^M^  enram  eogefeinr  impen» 
derc.  Vides  eliam  qnamr  benevoium  animom  ei^a 
me  gerat ,  quidve  eommoneal ,  ne  seiffcet  qoo<f  imer 
nos,  salva  utique  cariute  ac  sinceriiate  amfciCix, 
cruditiowi  eaiisa  focinwa  ^  calmomentor  «nmli ,  et 
niaxinm  bsreticl  de  animi  rancorodefiMidcvo*  Proi» 
de  si  utrumque  opuo  nciivum ,  01  obii  egjv  Mlqiiipivi, 
et  ubi  ipse  ad  inquisita  responderit,  homines  legerint, 
quia  eiiam  oportet ,  ui  sl  eadem  quxstio  secondum 
ejus  scntentiam  soflTcienter  ftierit  explicata,  me 
insiructum  csse  gratias  agam  ,  noo  parvus  erit  fm- 
ctus,  cum  hoc  exierit  in  notitiam  plurimorum,  ut 
mfnores  nostri  non  solum  scfant,  quid  de  hac  re  sen- 
ifre  dcbeant ,  qux  inter  iios  dlTigeuii  discepiatione 
discussa  cst ,  verum  etiam  dlscant  exemplo  nostro» 
Deo  miserante ,  atque  propilio ,  quemadmodOm  inter 
carissimos  fratres ,  i(a  non  desit  alterna  mquisitionis 
gralia  dispulalio,  ui  (amenmancat  inviolata  dilectto.» 

3.  c  Si  auiem  scriptum  meum ,  ubi  res  obscuris- 

sinia  (antummodo  Icgitur  iuquisita,  sine  iTfiosrescripto, 

obt  forsitan  apparebit  iiiventum,  emanaril,  latius  per- 

gat ,  perveniat  eiiam  ad  illos ,  qui  comparatite* ,  ut 

ait  Apostolus,  iemetipsos  sibimetipmf  non  intelligunt, 

quo  animo  a  nobis  Aat ,  quo  ipsi  eo  animo  facere 

ncsciunt ,  et  yotuntatem  meara  erga  honorandum 

pro  suis  ingentibus  meritis  dilectissimum  amicum, 

non  sicut  eam  videnc,  qiiomodo  nec  videnf,  sed 

sicut  eis  libitum  est ,  et  sicut  odio  suo  dictanie  sus- 

picanlur  ,  exponcnt  :   quod  profecto  ,  quantum  in 

nobis  est,  caverc  debemus.  At  si  forte,  qnod  pcr  nos 

innotescere  noluinus ,  etiam  inviiis  nobis ,  eis  quibus 

nolumus  innotucrit ,  quid  resiahit ,  nisi  .Tqoo  animo 

babere  Domini  voluntatem  ?  Ncque  1071  ^"^"^  ^^c 

scribere  ad  quemquam  deberem  ,  quod  scinper  latere 

voluissem.  Nam  si  (quod  absit)  aliquo  vel  casu ,  vel 

necessitate  nunquain  ille  rescripserit ,  procul  dubio 

nostra  consultatio,  quam  ad  enm  misinuis,  quandoque 

manifestabttur.    Nec  inutiHs  legentibus  erit,  quia 

eui  non  illa  invenient,  quae  requinmt,  invenient 

cerie ,  quemadmodum  sinl  inqoircnda ,  nec  temere 

affirmanda ,  qus  nesciunt ,  el  dum  ea »  qo»  ibi  le- 

geriol,  eoosolere  ciiam  ipai,  qooo  poiuorial^  aiudiosa 

earttate,  nondiscordiosacontentionecnrabirat;  donec 

aot  id ,  qood  voloni  repcrianl ,  aol  ipao  im|oimtiooe 

aciem  mentis  exerceant ,  nt  nlterins  inqnlrendum  non 

esse  eogooscaol.  Nunc  tomen ,  quomdiu  jam  consulti 

amici  nondum  est  desperanda  responsio .  edendam 

non  ease  cousoiuiionem  Bosicam ,  qoooluoi  quidcm 

in  nobis  esi ,  puto  quod  persoaserim  (fifectioni  ttne; 

quanquom  el  ipse  non  eam  sirfam  popoeceris ,  scd 

acljunclam  eliam  ejus  qoem  consulni,  responsionem 

apposite  ad  rem  :  t  Ciim  superatos  damoaiosqim  esse  se 
sciiliant ,  tanicn  veueiia  meDlium  nou  omiitum ,  ei  quod 
solum  possuiu,  nos  oderint)  pcr  quos  se  libertatem  ducou- 
dse  baereseos  perdidibse,  »  etc. 


fite  eMstol*  cxLilr. 

libi  cJesii^rafetrfs  teitti,  qtrotf  atlqtie  facerem,  si 
ftaberem.  Si  ^uteitr  M  teriri»  tuae  sanctitatis  tita^, 
quse  iri  ttiai  epistoia  podnisti ,  saplentia  mem  tuddain 
iemtmstrdHontlm,  ^iin  tnfAf  prdnterUt)  (at  scrifns)  i^to 
fnem  itiietof  hteU  idMMt ,  tibti  \psiitt  &ich  «^tmstkfta- 
tioneitf^et  iiiqai^tfonem  meartr,  sed  itiiMjto^ds 
i^ei,  qoam  qaxsiri ,  pfotenisse  iti^ntlonem  patit^ 
el  ipsam  potius  poscis  ut  mttiafn ;  f:tcerem  Si  iia  esset, 
ot  potds.  Ego  enim  adbiic,  foteor,  non  intenl, 
qoe^admodom  Anfma,  et  peceatum  et  AdM  trafrat, 
funde  dab?tare  tks  ttoti  est)  et  ipda  ex  Adam  non 
tfflhratof,  quod  mfbrf  dlTigentiris  inqtiirendtim ,  qiidm 
incoiiMfiuir  ateerendum  est.  » 

4.  i  Habent  litterse  tu»,  neicf&^&t  seHes  et  a  docH$ 
^cerd&lHfue  instUntos  vho$ ,  q«o$  ad  mrn  fnotfiettaH$ 
mtettfgtn^am  y  a$$ertionenngve  vefifate  ptem$$hnttm 
reitocare  non  poterat;  nec  IWneh  exprflnfs  quaenam 
sit  as8erti6  tna  terftate  plmrissitna ,  ad  qtmm  senes , 
et  a  dbctis  saceirdotibus  iMKatoS  vht»  revodlre 
non  poteras.  Si  enim  boe  tenebani,  vel  tenent  h\ 
senes ,  quod  a  doctiiS  saeerdotil^s  acceperttht ,  quo- 
HMdo  tibf  rusiicst,  eft  mimi^  instructsl  cleticorum 
titrba  molestias  generaverfvi  in  brs  rebus ,  in  quibtis 
a  doetft  $ac€fdoHbn$  fuetat  instiiuta  f  Sf  autem  senes 
isif ,  vet  turba  crericorum  arb  eo  quod  s  dbctis  sacer- 
dotibus  acceperat ,  sua  priititate  detrabat ,  in^uin 
potius  auctoritate  ftierat  eofrigtefida,  eta  eumuftueoih 
tcntio^fssimo  compTimen(hi.  1072  ^^  nirsas  com 
tficis  fe  notettutn  rudemque  doctorem ,  tantorum  ac 
mliuin  Epiidoporum  traditiones  timuine  corrwmpete, 
et  comtertere  homtnes  ift  meticr^m  pwtem  ot  defurt- 
ctornm  injtffiam  fbrmida^ie,  qoid  das  iiiteliigi ,  nfsi 
quod  ilff ,  quos  eorrlgere  cupiefons  ,  doctbrum ,  atque 
iir.)gnorum  jam  defonctorUm  episcoporum  tradilrones 
nofendo  d^serere,  novetto,  ritdique  doctori  acqui(;scere 
rccusabani  ?  Qua  tn  re  de  iliis  interfm  tstceo ,  tuam 
vcro  a$$ertfonem ,  quam  diciS  esse  veritate  pteni$$i' 
mam ,  veftementer  scire  desrdero ;  non  fpsdm  dico 
scnientinm ,  sed  ejus  assertioneitl.  i 

5.  f  fmprobari  enim  abs  te  eos ,  qui  afRrmant, 
onines  animas  hominum  ex  itfa  ima ,  qu»  proio- 
plasto  data  est,  per  generatiooum  successionem 
propagari  ,  atque  iraduci ,  sunicienter  quldcm  fn 
nosiram  noiittam  proiuHsit ;  ^ed  qua  ratione ,  quf- 
busve  divinarum  Scripiurarum  tesiiMOD'iis  id  tafSum 
esse  monsiraveris ,  quia  iii%  titter^  non  cobtineut, 
igno^amus.  Deinde  quid  rpse  prt^  Isto ,  quod  impro- 
bas,  ttneas,  kganii  nihi  epislolam  tuaoi,  et  ^iam 
fratribus  aniea  (a)  Gacsariensibus «  «i  qaam  mihf  mi- 
pcrrime  direxisti ,  non  evideoier  apparei^  nisi  quod 
tc  video  eredere,  Bi«uf  soriiiiB  ^  Demn  fmiM  hovme$, 
ei  faeeref  el  facturwn  e$$e ,  neque  aliquid  e$$c  in  emti$, 
aui  Ifi  ierreiy  qu0d  non  ip$o  eonttiterii,  ei  conMUt 
auciore,  Hoc  sane  iia  verum  est ,  ut  dubitare  binc 


(dS  Be  his  iitteris  ab  Optato  datis  ad  Csesarienses  loqui- 
tur  Augastln.  epist.  100.  ad  Oplatum,  c  Quamvis  tux  san- 
ctilatis  nullas  aa  me  ipsum  datas  acc(iperiin  litteras,  lamen 
quia  iUse,  quas  ad  Hauritaiiiam  Cxsarieiisem  misisii ,  me 

apuil  Csesaream  praesenle  venerunt faclum  est,  ul  ea 

qua;  scripsisti,  etiam  ipse  perlegerem,  v  etc. 


nuHus  debeUt.    Se*  aAue  te  dportet  eiprimere, 
dnde  fadat  anlmas  Deui ,  quas  negas  ex  propagine 
flerl,  utrort  aliurtdet  VX  sf  fta  est,  quidnam  illud 
«t,  an  omnlhd  de  niftilof  Nam  iflud  arigenis ,  et 
Prisciflidnf,  +el  Si  qui  alii  (ale  afiquid  scniiunt :  quod 
pro  m^rttis  Vilie  prioris  terrfena ,  atque  mortalia 
eontrudilfttur  (5)  in  corpora,  absit ,  ui  sentias ;  buic 
quippe  opinfohi  prorsus  Apostolica  contradicit  aucio- 
i^iids,  dlcens,  Esab,  et  Jacob,  anteqdam  nati  fuissent; 
nibil  operatos  boni ,  tel  mnll.  Igiiur  noo  ex  toto! 
scd'  ei  parte ,  bobis  est  tua  de  hac  re  nola  sententia  ; 
assertio  vero  ejus,  id  esi  unde  doceaiur  verum  esae,' 
quod  sentis ,  nos  penitus  latet.  Propterea  peiiveram 
prioribus  litleris  meis,  ui  libeltum  Fidei,  quem  t« 
scripsisse  commemoras,  eique  nescio  quem  preibyte" 
rum  fattaciter  sub$crip$iue  conquereris ,  mihi  roittere 
dignaferts-  quod  etlam  nune  peio ,  et  (c)  qiHrf  te&iy- 
moiii(»rum   dfvtnorum    hulc    quaSsliOiti   reserandse 
tldbibere  potofstT.  Dicis  entm  in  epistolrf  ad  Cjfesa- 
rtenses ,  Ptaeui8$e  vot^$,  ut  omfiem  terirmr$  approbd- 
Honem  etram  Judices  cognoecereni  t&f9  swcutares, 
ifuibu$  ex  eommuni  deprecatione  te$iaefaibu$ ,  et  ad 
fidtm  univer$a  rimaniibus ,  id  IHviHitae ,  Ul  gcribis, 
iki$ericordi(B  tum  fnfueione  fargtm  m ,  nt  majoretti 
AHfhndiionem  pr&  snie  $en$ibui  tiiseinouemque  pro- 
fnreni ,  ^uam  veetra  circa  eo$  in^ocrit(i$  dum  ingen- 
thm  ieetim^oniorum  auctoritatibwt  mentdbat.  Has  ei^o 
teslWromonem  htgentium  auctoritate$  fngentl  siudio 
«cite  desldero.   Sofam  quippe  OYifafn  causam  vlderis 
tedftus,  qoa^  contradfclores  tbos  reffefleres,  quod 
«efWcet  negai^^jni  esse  opus   l>ei  anhnas    nostras. 
Qifod  si  senliunt ,  merffo  eorum  ^entenfia  judicatur 
tese  ^femnanda.    Jfam  hoe  si  de  ipsfs  corporibus 
dicefehi ,  procttf  dublo  foerant  emendandi ,  vef  de- 
lestandf.  Qufs  enfm  Cliristianos  neget  opera  Dei  esse 
corpOra  singnloram  qoofamque  nascentlum?  Nec 
tameniapropterea  ncgamus  a  parentlbus  gigni,  quia 
fefemur  divinfius  ftngl.   O«nndo  ergo  dicfiur,  sic 
etiam  animhrum  ndaptrarufn  (rf)  fncorpofea  quaedam 
ftdl  generii  semina ,  et  a  pareniibus  trahi ,  et  tamen 
^  efs  anlmas  Del  opere  ir^i,  ad  hoc  refliiandum 
hon  bumana  con|cctura ,  sed  dlvfna  Scriptui-a  tesiis 
adhlbendaest.  Nam  de  santfffs  Kbrls  canonlcaj  au- 
etorititfs  poiuit  nobi^  iestftmonionjitt  suppeterecopfa, 
quft  prof^aftur  Deos  anfmas  facert^;  Sed  testimonils 
falihudil  redafrguuntnr,.qut  operii  Dtef  essesfngufas 
quasque  ^nimas  hi  homfnii^s  ttaifcentibus  negtmt ; 
tiort  ii  quf  hoc  fktentur ,  k  t^men  ess,  slcut  corporai 
Deo  qaidem  operam»,  fowwarf,  ted  ex  purenmm 
propagaiione,  coiitenrfuM.  Ad  hos  rBfrffertdos  ilbi 
dlvina  testhnonia  cert*  qusetenda  Mint ,  atfl  si  jam 
Invenlsti ,  hobis ,  qui  nondum  mtenimui ,  cum  im- 
pensissime,  quantum  possumus,  faiquiramtts ,  mutua 

[6|  Antea  erat  contradaniur,  male,  utet  in  Arehetypo 
subseouens  vocufa  an  pro  /w  quje  emendamus. 

{€)  Notatum  GoUiw.  £ditori  fivtasse  quidquid  letrea- 
dum. 

[d)  Confer  laudatam  Augustfol  Epist.  f90.  ad  Optatum 
hunc  eumdem  num.  li.  in  fine  ct  iH.  initlo;  quio  ix)Uus 
tou  conferenda  est  ex  inlegro ,  dc  eadcin  cnim  Milevitaiii 
Episcopi  consullalione,  lil)ello  fidei,  el  Hieronymi  hac  su- 
p^r  qfiffislione  scripiis  agit. 


1187 


SANCTI  HIERONTMI 


1188 


dilcctione  miuenda.  Toa  qnippe  consultatio  brevis, 
atque  postrema  in  iitteris,  quas  adfratresCaesarienses 
misisti ,  ita  se  babet :  Exoro »  inquit ,  »/  me  filium 
veitrum  ,  atifue  diteipulum,  et  ad  hcsc  mytteria  nuper^ 
proximeipu ,  Deojuvante  ,  venieiUem  ,  qua  debetie  ,  et 
dignum  e$l ,  et  qua  prudentee  retpondere  convenit  Sa- 
eerdolet ,  informaUone  doceatit :  utrum  magit  iila  »t 
tenenda  tententia  ,  qute  animam  dicit  etu  de  traduce, 
et  per  oecuUam  quamdam  originem ,  ordinemque  tecre- 
tum  in  omne  hominum  genut ,  caterat  animat  ex  Ados 
protoplatti  trantfunone  defuere ,  an  potiut  ea ,  quam 
omnet  [ratret  vettri ,  et  tacerdotet  kic  potiti  retinent, 
et  afirmant ,  eligenda  definitio^  credulitatque  retinenda, 
quw  Deum  auetorem  univertarum  rerum  ,  hominumque 
eunclorum  et  fmtte  ^  etette  ,et  fkturum  etu  tettatur , 
et  credit.  • 

1074  ^*  <  Horum  igitur  duonim,  quae  consulens 
proposuisti ,  vis  ut  eligatur ,  tibi  respondeatur  alter  • 
ulrum ,  quod  fieri  deberet  ab  scientibus ,  si  essent 
inter  se  duo  ista  contraria ,  ut  altero  eleclo ,  conse- 
quenter  esset  alterum  respuendiim.  Nunc  autem,  sl 
quispiam  non  alterum  e  duobus  his  eligal,  sed  uirum- 
que  verum  esse  respoiideat,  id  est,  in  omne  faominum 
genus  caeteras  animas  ex  Adae  protoplasti  transfusione 
defluere,  et  nihilominus  Deum  auctorem  uniyersarum 
rerum »  bominumque  cunctorom  et  fuisse «  et  esse, 
ct  futorum  esse  credat »  et  dicat ,  quid  huic  contra* 
dicendum  esse  censes?  Numquid  nam  diclori  somus : 
Si  ex  parentibut  ammw  propagantur ,  'non  ett  Deut 
auctor  onmium  rerum  quia  non  fadt  animat  f  Respon- 
debitur  enim ,  si  hoc  dixerimus  :  ergo  quia  corpora 
ex  parentibut  propaganiur^  non  ett  Deut  auctor  omnium 
rerum ,  ti  propter  hoc  dicendut  ett  non  facere  corpora. 
Qub  autem  neget,  auctorem  bumanorum  omnium 
corporum  Deum ,  sed  illius  dicat  solius ,  quod  de 
tcrra  primitus  finxit ,  aut  certe  etiam  conjugis  ipsius, 
quia  et  ipsam  de  latere  ejus  ipse  formavit,  non  autem 
etiam  exierorum ,  quia  ex  illis  caetera  bominum  cor- 
pora  dcfluxisse  negare  non  possumus  Y » 

7.  c  Ac  per  boc,  si ,  adversus  quos  tibi  est  in  hac 
qoaestione  conflictus ,  sic  asseverant  animarum  ex 
illius  unius  derivalione  propaginem,  uteasjam  Deum 
negent  facere,  atque  formare»  insU  eis  redarguendis, 
convincendis,  corrigendis,  qnantum  Domino  adju- 
vante  potueris.  Si  auiem  initia  quaedam  ex  illo  uno, 
et  deinceps  a  parentibus  attrahi ,  et  Umen  singulas 
in  hominibus  singulis  affirmant  ab  auclore  omnium 
renim  Deo  creari,  atque  forroari,  quid  eis  respondea- 
tur,  inquire  de  Srripturis  maxime  sanciis ,  quod  non 
sit  amblguum,  nec  aliter  possit  intelligi :  aut  si  jam 
invenisti,  utsuperius  postulavi,  dirige  el  nobis.Quod 
si  te  adbuc,  sicut  melatet;  insta  quidem  omnibus 
viribus  eos  confuUre,  qui  dicnnt  ammat  non  ex  overe 
Divino  ,  quod  eos  dixisti  in  epistola  tua  prima  tn(er 
tecretioret  fabuiat  murmuratte^  ddnde  propter  hanc 
tententiam  ttultam^  atque  impiam  a  tuo  contortto,  et 
Eccletia  terviiio  recettitte ,  atque  adversus  eos  omni- 
bus  modis  defende ,  et  tuere,  quod  in  eadem  epislola 
posuisti,  Dcum  feciste  animat,  et  facere^  et  facturum 


ette,  neque  aliquid  ettein  ca?/fi,  ant  m  terra^  quod  non 
ipto  conttiterit^  aut  conttet  auctore.  Hoc  enim  dc  omnl 
omnino  genere  creaturae  verissime ,  aique  rectissime 
creditur,  dicitnr,  defenditur,  comprobatur.  1075 
Deas  enim  auctor  universarom  rerum ,  hominnmque 
cunctorum  et  fult,  et  est,  et  futurus  est,  quod  in  ex' 
irema  tua  ad  Coepiscopos  nostros  Provincioe  Caesa- 
riensis  Consuliatione  posuisli ,  atque  ut  id  potius 
eligerent,  exemplo  omnium  fratrumy  et  consacerdo- 
tum,qui  sunt  apud  vos,  aique  id  retinenl,  quodammodo 
bortatus  es.  Sed  alla  quaeslio  est  ubi  quaeritur,  otrum 
omnium  animarum ,  et  corporum  auclor,  eflectorque 
Deus  sit,  quod  veriUs  habet ,  an  aliquid  iiaiurarum 
exoriaiur,  quod  ipse  non  faciat,  quae  opinio  prorsus 
erroris  est ;  alia  vero  ubi  quaeriiur,  utrum  Deus  ani- 
mas  humanas  ex  propagine ,  an  sine  propagine  &- 
ciat,  quaS  lamen  ab  illo  fieri,  dubiUre  fas  non  esL  In 
qua  quaestione  sobrium  te  esse,  ac  vigilautem  volo  (1) ; 
ne  sic  animarum  propaginem  destruas,  ut  haeresim 
Pelagianam  incauius  incurras.  Nam  si  humauorum 
corporum,  quorum  propagaiio  est  omnibus  nou,  dt- 
cimus  umen  Deum,  vereque  dicimus ,  non  illius  un- 
tum  primi  hominis,  conjugumve  primorum,  sed 
omnium  ex  illis  propagatorum  esse  creatorem ,  puio 
facile  inteiiigi ,  eos  qui  animarum  defendunt  propa- 
ginem,  non  ex  boc  nos  (2)  habere  velle  destruere, 
quando  Deus  animas  facit,  cum  et  corpora  facil,  quae 
de  propagine  fieri  negare  non  possumus ;  sed  alia 
documenu  esse  quaerenda,  quibus  hi  qui  sentiunt 
propagari  animas,  repellantur ,  si  eos  errare  veriias 
loquitur;  dequa  re  illi  magis  fuerant,  si  fieri  posset, 
inierrogandi,  propter  quorum  injuriam  (5)  defuncto- 
rum,  sicut  scribis  in  (a)  Epistola ,  quam  niihi  poste- 
riorem  misisli,  in  meliorem  partem  convertere  hominet 
formidabat,  Hos  enim  defunclot,  taiet  tantotque^  et  tam 
doctot  Epitcopot  fuitte  dixisti ,  ut  earum  traditionct 
timeret  doctor  novellut ,  ruditque  corrumpere  vetle. 
luque  si  scire  possem,  talet  ac  tanti  et  lam  docti  viri 
islam  de  animarum  propagatione  sententiam,  qui- 
bus  (6)  vei  lestimoniis  asserebant :  quam  lamen  in 
ruteris  ad  Caesarienses  datis ,  illorum  auctoriuiem 
nequaquam  respiciens,  inventionem  novam,  et  inau- 
ditum  dogma  esse  dixisii,  cum  profecto ,  et  si  error 
est,  novum  Umen  eum  non  esse  noverimus,  sed  ve- 
tustum,  et  aniiquum. 

8.  f  Quando  autem  nos  aliqoas  causae  in  ali- 
qua  quaestione  non  immerito  dubiure  compellunt, 

(a)  Excidit  haec  quoque  episiola  >c»terum  confer  modo 
laudatam  Augostiai  num.  22. 

{b)  Id  est  sattem,  nec  enim  video  cur  islhsec  vel  parli- 
cula,  qaae  in  arcfaelypo  erai ,  ad  margiaeui  iu  editione  re- 
jecU  sit.  Medica  quidem  manu  boc  ipso  in  versu  periodus 
indiget ,  qaae  manca  est  et  hiulca  :  i)uU  sup|)ienduni  ex- 
penderem^  vel  judicarem,  aut  quid  stmiie  post  verbum 
atterebant.  Proxime  superiori  loco  ubi  dicitur ;  itaque  d 
tdre  postem ,  Editori  Gottivv.  deesse  puut  veUem,  id  est 
vettem  ti  tcire  potterp,  etc.  subsequentia  vero  sic  refigeo- 
da  autumat.  quaiibut ,  quibusve  testimoniis  aul  poiius,  qua 
ratione  quioutve  testimoniit,  elc. 

(1)  la  archetypo  nec,  quod  si  retinere  velis,  inouii  Edi- 
tor  Gotliw.  alia  mlerpunclione  opus  est ,  hoc  modo ,  r^- 
lantem  voio,  nee  at,  etc.  at  miaus  probe. 

(2)  Aliquid,  inqult  idem,  deest  forte,  iUas  a  Deo, 

(3)  Dcnuo  idem,  verba,  ait,  oorrupU  ac  suo  loco  mou: 


1189 


EPISTOLAGXUV. 


«90 


1076  ^^^  ^^^^  ^^  dubitare  debemus,  utrum 
dubiiare  debeamus.  De  dubiis  quippe  rebus  sine  du« 
bitaiione  dubitandum  est.  Yides»  quemadmodum 
Apostolus  de  se  ipso  dubiiare  non  dubltel ,  utrum  in 
corpare^  an  exlra  corpui  raptus  sit  in  tertium  ccelum  : 
sive  hoc,  sive  illud ,  neicio ,  Deu$  $cit.  (1.  Cor.  12« 
^.  5).  Cur  ergo  mihi,  quamdiu  nescio,  dubitare  non 
liceat,  utrum  Anima  mea  in  isiam  viiam  ez  propa- 
giue ,  an  sine  propagine  venertt ,  cum  eain  utrolibet 
modo  a  summOy  et  vero  Deo  factam  esse  non  dubitem  T 
Cur  mibi  fas  non  sit  dicere  :  Scio  Ammam  meam  ex 
opere  Dei  subsistere,  et  pronus  opus  Dei  este ,  sive  ex, 
propagine ,  sieut  eorpus ,  sive  extra  propaginem,  ncut 
illa,  qucs  primo  homini  daia  est,  nescio,  Deus  $dt  {i)f 
Unum  liorum  vis  ut  confirmem  ?  Possem,  si  nossem. 
Quod  si  ipsenosti,  en  hal>e8  me.cupidiorem  discere, 
quod  nescio ,  quam  docere ,  quod  scio.  Si  autem  ne- 
scis,  sicut  ego ,  ora  sicut  ego,  ut  sive  per  quemiibet 
servum  suum ,  sive  per  se  ipsum  Magister  ille  nos 
doceat  y  qui  dixit  discipulis  suis  :  Ne  veliii$  dici  ab 
kominibus  Ratbi ,  unu$  est  enim  Magi$ter  vester  Chri^ 
$tus{Matth.  23.  8).  Si  umen  scit  expedire  nobis,  ut 
etiam  talia  noverimus,  qni  novit  non  solum  quid  do- 
ceaty  verum  etiam  quid  nobis  discere  expediat ;  nam 
confiteor  dileciioni  tu»  cupidiutem  meam;  cupio 
qaidem  et  hoc  scire,  quod  quxris;  sed  multo  magis 
cuperem  scire,  si  fieri  posset,  quaudo  (2)  praesentetur 
desideratus  omnibus  geniibus,  et  quando  regnum  fu- 
tumm  sit  Sanctonjm,  quam  unde  in  hanc  terram  ve- 
nire  ceperim.  Et  tamen  illud,  cum  ab  IUo,  qui  scit 
onDDia,  disclpuli  sui,  nostri  Apostoli,  quxrerent, 
responsum  accepemnt  :  Non  esi  vestrum  no$$e  tem- 
puSf  aut  tempora ,  quce  Deus  posuit  in  sua  poteetate 
(Aet,  1.  7).  Quid  si  ct  hoc  scit  non  esse  nosirum 
scire^  qui  profecto  scit,  quid  nobis  sit  utiie  scire  T  Et 
illud  quidem  per  illum  scio ,  non  esse  nostri  scire 
tempora,  qu»  Pater  posuit  in  sua  poiesuie;  utnim 
autem  originem  Animarum,  quam  nondum  scio,  no- 
Btrum  sit  scire ,  id  est  pertineat  ad  nos  id  scire ,  ne 
hoc  quidem  scio.  Nam  si  saltem  hoc  scirem ,  quod 
nostrum  non  sit  id  scire,  non  solum  affirmare, 
quamdiu  nescio ,  verum  etiam  quserere  jam  desiste- 
rem.  Nunc  autem  quamvis  um  sit  obscnrum ,  ac  pro- 
fuudum;  1077  v^  P^u^  ^^1>^  docendi  caveam  le- 
meriiatem ,  quam  discendi  habeam  cupidiuicm , 
Umen  etiam  hoc  volo  scire,  si  possum.  Et  licet  multo 
amplius  sit  necessarium,  quod  ait  ille  Sanctus  :  No- 
tum  mihi  fac  Domine  finem  meum  {P$al.  38. 5)  (non  (a) 
enim  ait :  initium  meum)  quod  ad  istam  quaestionem 
attinet,  me  laieret. 

9.  f  Yerum  de  ipso  quoque  initio  meo  ingratos 
doctori  meo  non  sum,  quod  Animam  humanam  spi- 
ritum  esse,  noncorpus,  eumque  rationabiiem ,  vei 

(a)  Videtur  honc  locum  describere  Eugypius,  ubl  legit 
ttfmom  tamen  non  initium,  Sum.  £dit.  Gotuvv.  pro  sub^ 
queuti  oontextu  quod  istam  mallei  pluribus  lcgi,  c  vellem 
m  quod  ad  isum  qu&stioQem  aitiaet,  me  doq  lateret.  » 

(1)  Cum  arcbetypo  suo  Editor.  Goltivv.  Utrum  :  mox 
cobsuli  jubet  lib.  conira  Priscilliauistas  num.  ultim. 

(3)  Lege,  ioquit  Edit.  Gottivv.  prctsentietur  :  in  quam 
rem  tesUmonia  ex  lib.  XI.  GoQfess.  adduclt. 

S.  HiB&ONYllI  1. 


intellectnalem  sdo,.neceimDei  esseiiataram,sed 
potius  creaturam  aliquatenus  mortalem ,  in  qoantum 
in  deterius  commuUri,  et  a  viu  Dei,  cujus  participa- 
tioiie  beata  sit,  alienari  pptest;  et  aliqualenus  im- 
morulem,  quoniam  sensum,  quo  ei  {b)  post  hanc  vi« 
Um  vel  bene,  velmaie  sil,  amittere  non  pqtost. 
Scio  etiam ,  non  eam  pro  actibns  ante  camem  gestis 
includi  in  carne  meruisse,  sed  nec  ideo  esse  in  bo- 
mine  sine  sorde  peccati ,  eisi  imttti  (Uei ,  sicut  scrt- 
ptura  est ,  fuerit  vita  eju$  $uper  lerram  (Job  14.  5. 
iuxta  LXX).  Ac  per  hoc  scio  ex  Adam  per  seriem 
generaiionls  sine  peccato  neminem  nasci ,  unde  et 
parvulis  necessarium  est  per  gratiam  regenerationis 
in  Ghristo  rOnasci.  Haec  Um  multa ,  nec  parva ,  de 
initio,  vel  origine  Animarom  nostrarom,  In  quibus 
plura  sunt  ad  eam  scieniiam  pertinentla ,  quae  flde 
Gonstant,  et  didicisse  me  gratulor,  et  nosse  confirmo. 
Quapropter ,  si  nescio  in  origine  Animarum  ,  utrnm 
iilas  Deus  hominibus  ex  propagine,  aasine  propagine 
faciat,  quas  lamen  ab  ipso  fieri  non  ambigo,  scire 
quidem  et  boc  magis  eligo,  quam  nescire;  sed  quam- 
diu  non  possum ,  melius  hinc  dubito ,  quarn  velut 
certum  confirmare  aliquid  audeo ,  quod  illi  rel  sit 
forte  contrarium,  de  qua  dubiure  non  debeo. 
.  10.  f  Tu  iiaque,  mi  frater  bonc,  quouiam  consulis 
me ,  et  vis  unum  horum  delitiiam  :  utrum  Animae 
caeter»  ex  illo  uno  homitie,  1078  ^^^^^  corpora 
per  propaginem,  an  sine  propagine,  sicut  illius  unius 
a  Creaiore,  singulis  singulae  flani  (ab  ipso  enim  (ierr, 
sive  sic,  seu  sic  non  negamus)  patere,  ut  etiam  ipse 
consulam,  quomodo  inde  Anima  peccatum  originali- 
ter  trahat,  unde  originaliier  ipsa  non  irahitur  ?  Omnes 
enim  Animas  ex  Adam  trahere  originale  peccatum 
similiter  non  negamus ,  ne  in  Pelagianam  haercsim 
deiesubilem  irruamus.  Si  hoc,  quod  ego  interrogo, 
nec  tu  scis ,  sine  me  patienter  utruroque  nescire,  et 
quod  ta  interrogas ,  et  quod  ego.  Si  autem  jam  scis 
quod  interrogo,  cum  hoc  etiam  me  docueris,  lunc  et 
illud,  quod  yis  ut  respondeani,  nihil  ibi  jam  ineluens, 
respondebo  (5).  Peio  ergo ,  ne  succenseas,  quia  non 
poiui  confirmare  quod  quaeris,  sed  poiui  demonstrare 
quid  quaeras  ,  quod  cum  inveneris ,  conlirinare  non 
dubiies  quod  quxrebas.  Et  hoc  quidem  sanctiiati  tuae 
scribendum  exisiimavi ,  qui  propaginem  Animarum 
jam  quasi  certus  improbandam  puUs.  G^terum  si 
illis,  qui  banc  asserunt ,  rescribendum  fuisset,  for- 
tassis  ostenderem  ,  quemadmodum  id  quod  se  nosse 
arbitrautttr ,  ignorent,  et  ne  hoc  asserere  aiiderent, 
quanium  formidare  deberent.  Sane  iti  rescripto  ainici 
quod  huic  Epistolae  inserui,  ne  te  foite  moveat,  quod 
duos  libros  a  me  missos  commemoravit,  quibus  re- 
spondere  vacuum  sibi  tempus  non  fuisse  rcbpondit. 
Unus  est  de  hac  quaestione ,  non  ambo ;  in  alio  au- 
tem  {c)  aliud  ab  illo  consolendo ,  et  pertracUndo 

Ib)  Gousole,  ait  Edit.  GotUvv.  lib.  conUra  Priscill.  e.  i 
1. 1.  el  Ub.  2.  coQlr.  Maxinic.  c.  12.  2.  2. 
{c)  Sic  Iterum  restituimus  ex  coajecluris,  cum  in  exem- 

(5)  RestiUitor  ex  Eiigypio  locus,  cum  aote  vitiose  es- 
sei  tiutiei».  EdiU  GoUivv.  mailei  restitui ;  nildl  maii  jam 


tmuem  respondebo. 


(TrofUe  kmt.) 


1191  saMti  nniMmii 

qaaenvL  Qood  f ero  ftdmmiet ,  et  liortatvr ,  nt  magl$     tcr  admeRao; 
denm$  apena^  «1  jierntctoifMlma  Airreift  de  EeetetM$ 
auferatur^  ilhtin  ipsam  Pelagimm  hsresim  didt, 
quam  cajutissime  ut  deTites,  quantum  possum ,  ta- 


rfariaMflttfhirf  Bffe  «iM,  twbato  aoMU.  lUud  attem  da 
SiAiZtdt Afmsulaisse  in aiia  epistola,  est  de  Jacobi  seo- 
SSmi*  aa^^         ^^-  emendat,  quod  nuncde- 


IIM 

de  AnlmaRim  origlA^  rtve  eogitas, 
siTO  jam  dispntas,  ne  tiln  (!)  snbripiat  esse  ereden- 
dnm,  ullam  fmrsns  Animam ,  nM  «nins  Medlatoris, 
non  ex  Adam  trahere  originale  peccatom  genera- 
tlone  deTinctum,  regeneratione  solv^ndnm. 


(«]  Idem  edlt.  ai*r^,  reseribi  Jobet  ffeetisaine  ifsod 
et  fi»Miriam  €qwpi|iis  eiusmodiMtioiM»  cw^frfnau 


QV1JVT4  Cl4m^ 


aamwam  m$  «rPTOuA   quirum  tempu»  minu8  compbetum  est  ;  QuiBUg  trbs  ajjm 

gU|ip»U9T9|i9  QfJiRUM  INGEETU8  EST  ▲UCTOR. 

c 


1079    EPKTOLA  CXLY  (a). 

MB  (t)  gKBPSM"TI01t 

tauipenmaum  adhortauif ,  tit  relkiu  wdUiU,  emi(era$ 
ie  adferfeetam  CArfifliml  ffilawi,  wmque  em  fMfe 
euo  QdndHano  Bethteem  eemndqret.  |  - 

1.  Inlcromnia  qu»  mihi  sancti  fralris  (e)  Quin- 
tiliani  amicitiae  praeslilerunt ,  hoc  Yel  maximum  csl , 
qdbd  te  mihi  ignotum  corpore,  menie  sociavit.  Quis 
enim  non  diligateum,  qui  sub  paludamento  et  habilu 
militari  agat  opera  Prophetaruni ,  et  exieriorem  ho- 
minem  aliud  promittentem,  yincat  inleriori  homine, 
qui  (<0  formatus  est  ad  imaginem  Crcaioris?  Unde 
et  prior  ad  oflicium  provoco  iitteramm  ,  ct  precor ; 
ul  mihi  occaMOnem  tribuas  saepios  rescribendi :  quo 
d»  calero  scribam  audaclus.  lUud  aulem  prudcniia 
tuss  breviter  significasse  sufficial,  ut  memlneris  Apo- 
stoUcae  pentehUae :  Yinctui  e$  uxon ,  ne  quwras  sohi- 
tionem,  solutui  ei,  ne  queeras  uxorem  (1.  Cor.  7.  ?7), 
id  est,  alligationem,  quae  solutioni  contraria  esl.  Qul 
igitur  servii  officio  conjogali ,  vinctus  cst;  qui  vln- 
ctus  est,  servus  est ;  qui  autem  soluius  est,  iiber  est. 
Cum  ergo  Christi  gandeas  libertate,  et  aliud  agas, 
aiind  repromltus,  ac  propemodum  in  domate  consti- 
tutus  sis ,  non  debes  ad  toUendam  tunicam  tecto  de- 
scendere  {Lue.  17) ,  nec  respicere  post  tergum ,  nee 
aratri  semel  arrepii  stivam  dimitiere  (Luc.  9.  62)  : 
Sed  si  fieri  poiest,  imitare  Joseph ,  et  JEgypiiae  do- 
minae  pallium  relinque,  ut  nudus  sequaris  Dominum 
Salvaiorem,  qui  dicit  in  Evangeiio  :  2Vt«  quU  (c)  rfn 
mtMril  omiita ,  ^  tulerxt  crucem  suam ,  et  teeulus  me 
fkerit,  non  potest  meus  esse  (Uidpulus  (Matlh,  iO.  38). 
projice  sarcinam  saecuU ,  ne  quaeras    1060   <^^'i" 
tias,    quae    camelorum  praviUlibus    coniparanlur 
{MaUh.  19.  84).  Nudus  et  ievis  ad  coelom  evola,  ne 
alas  virlutum  tuarum  auri  dcprimant  pondera.  Hoc 

(a)  4Has  30.  scripta  an,  mcerto.  Mi^i«. 

\b\  Hic  ille  Exu;  erantius  Tidelur  esse,  quem  Pauaaiiis 
in  Ftradiso  Heraciidis  oaliniiiiaBe  tradit  zelo  ataue  iQVidia 
S.  Hieronymi  a  Bethleeinitico  secessu  compulsum  ruisse 
disoedere:  Vide  er«BneBta  Chroiiologica.  In  Veronensi 


^iteniia. » 
fiaeeiMst.  Qutn- 


Mss.  inscribiuir  c  ad  Exuperaaiium  de 
M  VenmeBsls  Uber  QumtmHt.  sed 
liiiamonoum  editis  vocat. 

rooefiaibas  oodicibus^  nec  HatthsBus  qmdenjioe  ioeo  ha- 
bet,lMUtnM«l~ 


autem  dico ,  non  quod  le  avarum  didicerim ;  sed 
qnod  (/)  subinteUigani,  idcirco  adhuc  milliiae  operam 
dare,  ul  implcas  sacculom,  quem  evacuare  Dominus 
praecepit.  Si  igitur  qui  habent  possessioiies  ei  divi- 
tias,  jubentur  omnia  vendere,  et  dare  pauperibus,  et 
sic  sequi  Salvaiorem :  dignatio  tua ,  aut  dives  est,  et 
debet  facere  quod  praeceptum  est ;  aut  adhuc  teniiis, 
et  non  debet  quaerere,  quod  erogatura  est.  Certe 
Ghrlstus  pro  animi  voluntate  omnia  in  acceptum  re- 
fert.  Nemo  Aposlolis  pauperior  fuit  :  et  nenio  tan- 
tum  pro  Domino  dereh'quit.  Tidua  illa  in  Evangelio 
paupercula ,  quae  duo  mjnula  misit  in  Cazopbyla- 
cium ,  cunctis  praefenur  diviiibus ,  quia  tolum  quod 
habuit  dedit  [Luc.  21).  Et  tu  igitur  eroganda  non 
quaeras ;  sed  quaesita  jam  tribue,  ut  fortissimum  ty- 
runculum  suuro  Christus  agnoscat ;  ut  lartus  tibi  de 
longisslma  regione  venienti  occurrat  Pater;  utsto* 
lam  tribuat,  ut  donet  annulum,  nt  immolet  pro  te 
vitulum  saginalum  (Luc,  15),  ut  expeditum  cum 
sancto  fralre  QutntiUano  ad  nos  ctto  faciat  navigare. 
Pulsavi  amicitiarum  forcs  :  si  aperueris ,  nos  crebro 
babebis  hospites. 

)EPlSTQLACXLYI(rt. 

(h)  ip  PVAMGELDII. 

RefellU  eori^nk  erforem^  qm  diafouum  Pre$bytero  teqM-' 
bant^  ostendens  quid  sit  discrimims  inl^  flpisfqpum, 
Pr^sbylerum,  ei  Diaconum. 
1.  Legimus  ia  Isaia  :  FolttKi  felHa  f^uetwe  {IseL 

ai.  6).  Audio  quemdam  in    1061    tamain  erii- 

H^.  iidem  sed  subimettigamt  editl  intelUgam. 
Atias  85.  scrtpta  incerto  iempore. 
„,,  De  Epi8co|jalusnecessiUle,  et  supra  Prestmeratum 
excellentia  contra  ac  seniire  Hieronynms  Iq  had  episiola 
nouDuUis  risus  est,  eum  dectissiaii  &<9riptores  multi  variis 
dissenationibus  egerinl,  et  geDUinum  S,  Doctorui  sensum, 
eumque  Caihoticum  exaliorum  locorum  collatloae  ex|;resf 
serint,  eos  audire  satius  puiamus,  quam  leolocetti  buc  loco 
morari  diutius.  tpse  Hierooymu^  lacil^  coalerri  u»iest 
episl.  ad  Heliodorum,  el  52.  ad  Ne|)olianum,  lum  ».  ad 
Eostochium,  etaha  ad  Theopbilum.  lieiB  iu  Cooimenl.  io 
cap.  7.  Micheas,  el  cap.  60.  Isai».  Diaiog.  advers.  Lucife- 
rian.,  ei  advers.  Jovio,  lib.  1.  aUiaqae  locis,  q(|os  acwaie 
ia  indice  notamus.  Ad  Evangeii  personam  quod  ^uet, 
idem  iste  videtur  espe,  cui  f^istoi^qi  73.  \a  nostra  rectiu- 
siooe  de  Helchisedeoh  ioscripsit.  Meque  inapis  cqmteawa 
est,  buDC  iUum  esse  Evaogeium  Presbyterum,  cui  Amacus 
Celedeasis  septem  ChrysoBtomi  homilias  a  se  Lat|ae  con- 
versasdicavit  Qui  vero  Diaconos  Presbyteris  ooatqoabat, 
aut  etiam  antefcrebat,  atque  amWuqpem  IHaoononun  hp- 
nianse  £cclesi»  tuebat|ir,quidamFakidiusmcitQr,  etffie- 


il9S 


finSTQLA  CXLVI. 


«194 


pisse  ▼ectf4i«m,Qt  DlaeonoSy  PfO^ietls^idest^J^Gmommlm^qumegcdiBfl^invmUii^^^^ 


Episcopis  anteferret.  Nam  etnn  Apostolos  perspictta 
doceai  eosdem  esse  Presbyteros  quos  Episcopos  (a), 
quid  patitur  mensarum  et  Tiduarttm  minisier,  ut  ^o^ 
pra  eos  se  lomidHS  effsrat ,  ad  quorwn  preoes  €inri- 
Bti  Corpus  Sanguisque  conficiiur?  QiHiris  auctortta* 
tem?  Aiidi  testtmonlum  :  Pwka  «  Timoikeui  imi 
Christi  Jesu ,  omiit6ics  sanctii  in  Christo  Jesu ,  qui  suui 
PAt/tppis,  cum  Episcopis  et  Diaeonis  {FhHipp,  1«  !)• 
Vis  et  aliud  eiemplum  ?  In  Actibus  AposUiloruln,  ad 
uiiius  Ecclesiae  Sacerdotes  ita  Paulus  toquiiur  :  At^ 
tendite  vobis  et  cuneto  gregit  tn  quo  vos  Spifkus  S&U'' 
elus  ^suit  Episeopos,  ^  regerMis  Eceiesiam  Demm^ 
^l   quam  acquisivit  sanguine  suo  {Act.  ^,  ji%)»  Ac  iie  quis 
'      contentiose  in  una  Ecclesia  plures  Episcopos  fuisse 
coiitendat,  audi  ei  aliud  testimonium ,  \n  quo  mani* 
fesiissime   comprobaiur  eumdem   esse  Episcopum 
aique  Presbytenim.  Propter  hoe  retiqui  te  in  Crela,  ui 
'     quce  deerant  corrigeres^  et  constitueres  Pres^ieros  per 
civitates,  sicut  et  ego  tibi  mandasi.  St  quis  est  sine  cru- 
minet  unius  uxoris  vir,  filios  habens  fideUSf  non  in  ac" 
cusatione  luxurim  ^  aut  non  subdilos»  Oportet  enim 
Episcopum  sine  crimine  esse^  quasi  Dei  dispensalorem 
(tit.  i.^et  seqq.).  Et  ad  Timoiheum  :  NoHnegtigere 
gratiam{b)qu(Bin  teest,  qucs  libi  data  est  prophetiai^  per 
impositionem  manuum  Presbyterii  (1.  fim.  4. 14).  Sed 
et  Petrus  in  prima  Epistola  :  Presbyleros  ,  inquil,  in 
vobis  precor  Comjfresbyter,  et  testis  passionum  Christi, 
et  futurai  glorim  quce  reveianda  est ,  particeps ,  regere 
gregem  Christi^  el  inspicere    1062    ^^^^  ^^  neeessi- 
tate,  sed  votuntarie  juxta  Deum  (i.  Petr.  5).  Quod 
quidein  Grxce  signiGcantius  dicitur  iitiffMnowxii  (c) 
id  est ,  super  intendentes ,  nnde  et  nomen  Episcopi 
Iractuin  esi.  Parya  libi  videiitur  taniorum  virorum 
tesiimonia?  Glangat  tuba  Evangelica,  fliius  tonitrut, 
quem  Jesus  aniavit  plurimum,  qui  de  jpectore  Salva- 
toris  doclrinarnm  fluenta  potavit  {Joau.  ii)  :  Presby- 
tery  Electai  domime  et  filiis  ejuSf  quosego  ditigo  in 
veritaie  (2.  Joan.  1).  Et  in  alia  Epistola  :  Preebyter, 

rooymo  ipso  atque  Au^puatiiio  antiGjuior  avQtor  vuJgo  Jb*- 
beiur.  Cerie  e^  1^9C  Uieroujrmi  epislola  tota  expressa  est 
QusBstioClex  his,  qusB  inscribuntur  ex  utroque  miytim  in 
AppenUic.  Opeeum  S .  Augii^MfJa.  t.  3.  quam  pluriwum  con* 
iiuujse  proderit.  J^  rectam  nomiois  8cripl,uram  asscrea- 
dam,  Evaiigelum  adduximus  antea  ex  Macrobio.  Ma^ls 
vero  ad  rem  nostram  est  Evaaqelus  evisc/oipus  euiesice 
Assuriimee,  queuv^modum  in  Geslis  Cotlatioai^  Qirthagi- 
neusis  memoralur,  qurConciiiis  apud  Carthaffiuem  f^abilis 
ann.  397.  et  401.  iniertuii,  ut  ex  oodice  Canonum  £o- 
clesiae  Africaoce  comperium  est.  Oeterum  in  dAiol)us 
Mss.  Verooensibus  insrribilur  «  Ad  Evangelum  Presbyte- 
rum  de  ordine  Sacerdqtil.  > 

(a)  Sic  vetustiores  Ijkbri  odili  ac  |dss.,  quos  inter  Yero- 
nenses  duo  praestanlissiini.  Anlea  erat  diverso,  nec  satis 
oohaerenli  sensu,  «Quis  patiaiur.  »  Sed  pali  venbnin  faoc 
looo  u^pM  Uierop^Qius  jprojnorbo  aiiquo  affici,  ac  ialKH 
rare,  idemque  est,  ac  si  dixisset,  «  quo  laborat  morbo,  aut 
demenlia,  queisasitur  diris.  v  Eodem  sensu  in  episl.  109. 
ad  Riparium  de  VigUanllo  nu».  ^*  a  £t  jqui^  ipa^si  ^unt 
Apostoli,  ul  immundiim  Stepbiani  cor|>us  taiita  fuueris  aMi- 
t^UQaet»r»cederent?»  Plautus  iniUo  MostoUitfis-  <(.Quid 
tibi  malum  hic  ante  jBdescluuuUUo  est?  > 

(d)  lidemlibiil,  et  fitratiaous,  qui  lotaui  lianc  JE^istdam 
fec^tat,  voculas,  quee  in  te  est^  renitenle  etiaiu  Graeoo 
textu,  omiUunt. 

|o)  Yerlus  puio  Gnecse  yocls  inlerpretationem,  id  est, 
superitOendenUs,  Tetusiissiini  nostrl  oodices  non  iiabcHit, 
qui  et  ipii  Graecam  vocem  legunt. 


Quod  autem  postea  unos  elettus  est,  q«i  cxieris  prae* 
poncreuir,  in  schisniatis  remedium  factum  est :  ne 
unnaquisqiie  td  se  Crahens  Christi  Ecclesiam  rumpe- 
ret.  Nam  et  Aldumdris  a  Marco  £vaQgeliaa  uaquc 
adl  fleraclam  a  Diouysium  Episcopos,  Pres)>yteri 
semper  unum  cx  se  eiectttm»  in  excelsiori  gradu  col* 
locatum,  Episeopum.Domiuabani :  quomodo  si  exeir- 
Citug  Imperatorem  faciat :  aut  Diaconi  #Iigant  de  se, 
4*1001  indufAriam  uoverint,  et  Archidiaconum  vocent. 
Quid  enim  facit  excepia  {d)  ordinatioBe  fipiscopusy 
quod  Presbyter  non  faciat  ?  Nec  aitera  Romanse  urbif 
Ecclesia,  aJtera  toiius  orbis  existimanda  e«t.  Et  iQal- 
lix ,  et  Britannifle ,  et  Africa ,  et  Persis ,  et  Oriens  et 
India ,  et  omnea  barbarae  nationes ,  unum  Christum 
adorant,  uuam  observant  reguiam  veriiatis.  Si  aii^cto- 
riias  qu»ritur,  orbis  major  est  Urbe.  Ubicumque 
fucrit  fipiscopus,  sive  Rom»,  sive  Eugubii,  sive  Con- 
ftUintinopoii,  sive  Rhegii ,  sive  Alexandri»  (e) ,  sive 
Tanis,  ejusdcm  m6riti,  ejusdem  1083  est  et  Sa- 
cerdodi.  Potentia  divitiarum ,  H  paupertaiis  humili- 
tas,  vel  sublimiorem ,  vei  inferiorem  Epis.copum  (f) 
Don  facit.  GdDierum  omn^  Apostolorum  successores 
sunt. 

2.  Sed  dices  [aJ.  dicis],  quomodo  Romae  ad  testi- 
monium  Diaconi,  Presfoyter  ordinatur?  Quid  mihi 
profers  unius  urbis  consuetudinjem  ?  qujld  pavcitatem» 
de  qua  ortum  est  superciiium,  io  leges  Ecclesix  vin- 
dicas?  Oinne  quod  rarum  est,  pius  app(  Ujiur.  Pule- 
gjium  apod  Indos  pipere  preiiosius  est.  Dj^cquos  pau* 
gbt^  bonorabiles ,  Presbyteros  turba  conLen»|>tIlnle8 
fyeU.  Caeterum  etiam  in  Ecclesi^  Rom» ,  Prct»byteri 
sedent,  ei  staot  Diaconi :  licet  paulatim  ^ncrebreacen- 
Ubus  vitiis,  inter  Presbyleros,  absente  £piS;Copo ,  se- 
dere  Diaconum  (jg)  yiderim  :  et  iu  domesticis  convi- 
vijs,  benediciioiies  Presbyteris  dare.  Discantq^i  Jxoc 
&ciuBt,  non  se  recVe  facere ,  etaudiant  Aposto^s :  Non 
eH  dignum^  utreliuquentes  verbum  Dei,  ministremusmen' 
sw  {Actor,  fi.  2).  Sciant  quare  Diaconi  qonstituti  sint. 
JjCgant  Acta  Apostolorum,  recordentur  ^ndii^onis 
Auae.  Presbyter  et  Episcopus,  aliud  9et«ii8,'aliud  di- 

[d]  In  Dialog.  contra  Luciferian.  eliam  Confirmationis 
confereudx  potestatem  soh's  E,  iscopis  trii)Uit.  Videnda 
qux  ibi  adnotamus.  iotexim  Uieroiiymo.concinitxiiioci  Cbry* 
l^storous  Houiil.  11.  iu  1.  eiislol.  ad  Timntheuru  de  £{  i- 
scopis  scriblt :  «  Sola  quippe  ordinalione  superiores  sunl, 
atoue  hoc  tantum  plus  quam  Presbyieri  baiiere  vidmtur.» 

(e)  Editio  Lu^duuensis  hujus  seorsim  cj  istolae  au.  15J0. 
sive  ThebiSy  additque  me  Guurtnatia'  vet  n  ormaiUje^  quod 
allerum  nomon  etiam  Graiianus  olim  legit :  estque.  ut 
Viciorius  coi\iicit,  apposiuun  ex  3ucharao  Wormauensi 
Episcopo,  qui  muila  hinc  hausit.  ' 

If)  Hespuunt  vetiisliores  vulss^ti,  imo  et  Mss.  praestan- 
tiore^  negandi  particulaui;  iit  sil  sensus,  propler  urbium 
ampliludineni  subliuiiores  dici  £pisa)|  os  aliis  ob  pau|>erta- 
tem  ioferioribus,  non  quidem  qucad  dignitatis  characle- 
reniy  sed  quoad  prsecedeniiam  ac  rt\^imeo  :  (piem  sensum 
expressissi'  videiur  eliam  supracitaius  auclor  Qu^slionum 
ex  uiroqiie  niixtim,  cl  Hicronjmi  coutexlus  elegauiiui 
praefert,  maxime  ex  seqiienti  claiisula  cceierum,  tameisi  fn 
nupera  Grailani  edilioue  sil  ca'(erorum,  et  ad  Apostolos 
referalur. 

[g]  Veronensis  major  audierim  pro  vidertm^  quod  adno- 
tasse  piurimum  iolererit.  Mox  Graiianus  a  Benedictiones 
coram  presbyteris ,  >  quam  laudat  Viclorius  lectioiiem , 
«  quod  eoim ,  »  iuquit,  c  Presbyteris  Dlaconi  benedice* 
rent,  et  cogitare  stuitum  et  credere  erroneum  est.  t 


)• 


.1198  SANGTI  HIERONTMl  1196 

gniutis  eH^nonieD.  Undei  et  ad  THum ,  et  ad  Timo-^^  teris,  et  (g)  differeris  ad  posnam    1065    ^>vi^  ^^ 

ille  dilatus  est,  et  decem  plagas  non  quasi  ab  iraio 
Deo,  sed  quasi  a  pairecommonenie  sustinuii^donec 


tlieum  de  ordinatione  Episeopi  et  Diaconi  dlcitur 
{Tii.  1 ;  li  Tim.  5)  :  de  Presbyieris  omnino  reticer 
tuiL;  quia  in  Episcopo  et  Presbyter  continetur.  Qui 
proTefaitur,  de  minori  ad  majus  provebitur,  Aut  igi- 
tux  ex  Preshytero  oi^ineiur  Diaconus,  ut  Presbyter 
miaor  Diacpno  comprobetur,  in  qnem  crescU  ex 
par^Oy  aut  si  ex  Diacono  ordinatur  Presbyter,  noverit 
se  lucris  minorem»  Sacerdotio  esse  majorem.  Et  ut 
sciamus  traditiones  Apostolicas  sumptas  de  veieri 
Testamento,  quod  Aaron  et  filii  ejus  atque  Levltae  ia 
Templo  fuerunt,  boc  slbi  Episcopl  et  Presbyteri  et 

Diaeoni  vindiceni  jn  Ecclesia 

1064    EPISTOLA  GXJLVli  (a). 

'  AD  SABWIAIfUlf  (6)  LAPSni. 

Sabimanum  Diaconum^  <fui  perpelratoMdulterio.^  in  Be- 

thieem  fugerat,  per  Utterae  Epiecofn  sui  Bieronymo 

commendatu$^  ntaneneque  in  $aneti$,lociif  elJHaeoni 

'•'  oglcio  fungene^  mrginem  quamdam  eacram  ad  i^ti- 

'  prum^  fugamque  eoUieitaveral :  depreheneum  od/tir- 

gaty  utque  in  Monaeterio  peeniteat^  hartaiur, 

1.  Sarouei  quondam  logebat  Saulem,  quia  poeni- 
tuerat  Dominum,  quod  unxisset  eum  regem  super 
Israel  (1.  Aeg.  16)  :  et  Paulus  Gorinth\os,  in  quibus 
audiebatur  fomicatio ,  et  talis  fomicatio  (c),  qu»  ne 
inier  gentes  quidero,  voce.flebili  commohebat,  di- 
cens  :  Ne  cum  rur$u$  venero,  humiiiet  meDeueapud 
vo$,  e(  lugeam  muUoe  ex  hi$  qui  anie  peccdverunt ,  ei 
fton  egerufU  pcenitenUam  $uper  immunditiie^  qua$  gee-' 
$erunt  in  hnpudidtia  et  fomieatione  (1.  Cor,  li.tt/ftm). 
Si  hoc  Propbeta  et  Aposiolus  nulla  Ipsi  labe  macu- 
iati,  clemeiiti  in  cunctos  mente  faciebant,  quanto 
ihagis  ego  ipse  peccator ,  in  te  debeo  facere  (d)  pee- 
catorero ,  qui  non  vis  erigi  post  ruinam  ,  nec  oculos 
ad  coelum  ievas ;  sed  {e)  prodacta  Patris  substantia, 
porcorum  siliquis  deleciaris  (Ltic.  15),  et  superbl» 
pnerupta  conscendens,  praeceps  laberis  in  profun- 
dum?  Deuro  ventrem  vishabere  prp  Gbriato  :  servis 
libidini ,  gioriaris  (/)  in  carne  et  confusione  tua ,  et 
quasi  pinguis  bostia  in  mortem  propriam  sagifiaris, 
imitnrisque  eomm  vitam ,  quorum  tormenta  non 
metuis  :  ignorans ,  quoniam  benignitas  Del  ad  poeni- 
teiitiam  te  borietur.  Secundum  autem  duriliam  tuam 
et  cor  inipcenitens ,  thesaurizas  tibi  iram  in  die  irae 
(Rom.  2.  5).  An  idcireo  induratur  juxia  Pbaraonem 
{Esod.  4  et  $eqq.)  cor  tuum,  quia  non  statim  percu- 

fa)  Al,  48  scripta  incerto  tempore, 

[b]  la  uno  Yeronensi  adinirandae  antiquitatis  Ms.  inscri- 
biUir  ad  sabimanum  cohortatoria  de  pcenitentia,  incipit 
irero  praeposiu  et  parlicula,  Et  Saniuei,  etc.,  i^uAi. 

{c)  Erat  c  qualis  nec  inier  gentes;  et  quideai  voce  fle- 
hili, »  etc.,  iiiconcinno  aique  obscuro  sensu,  quem  ex  eo- 
dem  Veronensi  arcbetypo  rcfurmamus. 

(d)  Antea  erat  pecoitore,  et  mox  tevare  pro  /eoot,  quae 
dod  Veronens.  emendat. 

{e)  Aiiauol  Mss.  pro  diseipata ;  ex  editis  autem  aUI 
jierdita,  alii  prodita  legunt.  tmpressam  lectibnein  Vero- 
nens.  prot>at,  et  similiimus  TertuUiani  iocus  de  jmdic.  c. 
8.  cMiuor  fUius  prodaicta  sui)stantia  in  aliena  regione 
mendicat. »  Quin  etiam  Hieron.  in  cap.  Jonae  5.  c  Posc 
sobstantiam  prodactam, »  etc. 

{f)  Veronecs.  gtortaris  in  cmfumne^  absque  el  came^ 
el  paulo  post  eortoti  viUa  pro  vium ;  denique  quod  ffonUae 
V^qummnifemgmtas. 


in  perversum  acia  poenitentia ,  populum  quem  dimi- 
serat,  per  deseru  sequeretur,  et  ingredi  auderet 
maria;  per  quae  vel  (/i)  sola  doceri  potuit,  timori 
.habendum  enm,  cui  etiam  elementa  servirent.  Dixe- 
rat  et  ille,  Non  novi  Dondnum,  neque  dimitto  Israei, 
Quem  lu  imitans  ioqueris  :  Yieio  quam  hic  videt ,  tn 
dies  iongo$  eet^  et  in  tempora  ionga  iste  prophetat 
{Ex^h,  12.  27).  Propter  quod.  dicit  (t)  idem  Pro- 
pheta  :  Beec  dicU  Adonai  Dondnus  :  Non  prolonga- 
buntur  ampUu$,omne$^$ermone$  mei ,  quoecumque  io- 
quar;  quia  ioquar  ^verbum ,  et  faciam  {Ibid.  v.  28). 
Sanctus  David  de  impiis  et  de  scelesiis  dicit  (quorum 
tu  pars  non  modica,  sed  princeps  ^)  quod  saeculi  fe- 
licilate  fruerentur. et  dicerent,:  Quomodo  cognovi 
Deu$j  etneet  ecientia  in  exceleo  f  Eue  ip$i  peccatores 
et  abundantes  ineceeuh  obtinuerunt  divUiae  {Psal.  72. 
11.  el  12)  :  pene  lapso  pedeet  fluciuanti  vestigio 
cansabatur  ,  dicens  :  Ergo  $ine  cau$a  justificavi  cor 
titetim,  et  iavi  inter  innocentes  mantie  meas  (Ibid,  v,  13). 
Praemiserat  enim ,  Quia  cemuiatue  $um  $uper  iniqua 
agente$t  pacem  peccaiorum  videne  :  quia  non  e$i  re* 
$peciu$  morti  [al.  tn  mor(e]  eorttm,  et  eolida  plaga  in 
fiageUa  [al.  flageilo]  eorum.  In  iaboribue  hominum  non 
$unt,  el  cum  hominibue  non  fiageliabuntur,  Propterea 
tenuit  eo$  $uperbia,  circumdaU  $unt  iniquitate  el  tm- 
pietate  sua,  Egredietur  $icui  ex  adipe  iniquilae  eorum : 
tranneruni  in  affectum  cordie.  Cogitaverunt ,  et  iocuti 
$unt  maia^  imquitaiem  in  excelso  [al.  exceisum]  locxUi 
stinf .  Ponierttitl  in  ccsium  os  ititcm,  et  iinqua  eorum 
pertranmt  euper  terram  (Ibid.  v.Zet  seqq.). 

2.  Noime  tibi.videlur  deteomnis  iste  Psalmus 
esse  compositusT  Vegeio  quippe  es  corpore,  etnovus 
Antichristi  Apostolus,  cumin  una  notus  fueris  civi- 
tate,  iransgrederls  adaliam.  Non  Indiges  sumpiibus ; 
non  plaga  forti  percuieris;  et  cum  bominibus,  qui 
non  suut,  ut  tu,  velut  irrs^tionabilia  jumenta,  cprripi 
non  mereris.  Propierea  elaius  es  in  superbiam,  et 
vestimentum  tuum  (j)  est  facia  luxuria,  et  quasi  ex 
arvlna  pingui  et  quodam  adipe  eructans  verlia  morti- 
fera,  non  te  respids  1066  ^^  moritururo,  nec 
umqnam  post  expleiam  libidinem,  poeniientia  remor- 
deris.  Transisti  in  affectum  cordis,  et  ne  tibl  solus 
videaris  errasse,  simulas  nefan^a  de  servis  Dei,  ne- 
sciens  quod  iniquiiatem  in  alium  loquaris^  et  ponas 
in  ccelum  os  tuum.  Nec  mirum  si  a  te  qualescumque 
servi  Dei  blasphementur,  cum  patremfamiiias  Beel- 
zebub  vocaverint  patres  tui.  Non  est  discipulus  su- 
pra  roagistrum,  nec  servus  supra  domiiium  suum. 
Si  illi  in  viridi  iigno  tania  fecerunt,  tu  in  me,  arido 

{g]  Iterum  ex  Veronen.  cum  esset  c  differris  diu  ad 
pceoam. » 

{h)  Deerat  vei  particnla,  qnam  e  Mss.  suffedmus ;  mox 
quoque  erat  lervitntl  pro  servirent, 

\i]  flaec  cldem  Propbeu,  Haec  dicit  >  in  Veronensl 
omittuntur.  Est  auiem  ad  Graecum  exemplar  iste  Exechie- 
lis  locus,  a  quo  nonnihil  Vulgatus  iuterpres  differt. 

(i)  £x  Gisterciensi  alteroque  Veronensi  Mss.  cum  altas 
fcedatf  et  fai  postrema  ediUone  foUet  Uixuria. 


Iirr  EPISTOLA  CXLYU. 

ligno,  quid  factanis  es  {Lue.  25.  Sl)?  Tale  quid  el 
*  in  Malachia  plebs  scandalizala  credentium,  (a)  de 
corde  Uio  loquilur :  Dixerunt^  vanus  esr  qtd  semt  Deo. 
Et  quid  plusf  Qma  cuttodimmus  mandata  ejus^  et  quo^ 
niam  ivimus  supplieaHtes  dnle  [adem  Domini  omnipo- 
tentis,  Et  nunc  nos  beatos  dicimus  alienos»  Readifican" 
tur  omnes  qui  fadunt  iniqua.  Adversati  sunt  Deo,  et 
salvi  faeti  sunt,  {Maldch,  5.  3.  ii.juxta  LXX).  Quibus 
poslea  diem  judicii  Dominus  comminalur,  etquid  in- 
ter  justum  et  injustum  futurum  sir,  multo  anie  prae- 
nuntians,  ait :  Et  convertimini :  et  videbitis  quid  it/  m- 
ter  justum^  et  injuslum :  inter  servienlem  DomnOf  et  itoti 
servientem  {Ibid.  uUim.), 

3.  Haec  (ibi  ridiciila  forte  videantur,  qui  comoedis» 
et  lyricis  scripioribus,  et  mimis  Lenluli(l)  delectaris: 
quamquam  ne  ista  libi  quidem  prac  nimia  cordis  he- 
betudine  intelligenda  concesserim.  Prophetarum  ver- 
ba  contemnes  [2l\.  contemnas];  sed  respondebit  tibi 
Amos  :  Et  in  tribus  et  in  quatuor  impietaiibus^  nonne 
aversabor  eum,  dicit  Dominus  {Amos  i .  l^.juxta  LXX)^ 
Quoniam  enim  Dainascus,  Gaza»  Tyrus»  Idumaea,  Am- 
moniiae,  et  Moabitae,  Judaei  quoque  et  Israel,  saepe 
ad  se  Dei  vaticinio  destinato,  lit  agerent  aliquando 
pceniientiam,  audire  contempserunt,  irae  suae,  quam 
illaturus  est ,  Doininus  causas  justissimas  profert, 
dicens  :  In  tribus  et  quatuor  impietatibus  nonne  aver" 
sabor  eds?  {b)  Sceleratum  est,  inquit,  mala  cogitare: 
concessi.  Nequius  est  roale  cogitata  velle  perficere, 
ei  hoc  pro  mea  misericordia  benignus  indulsi.  Num- 
quid  et  opere  implendum  peccatum  iuit?  et  mea  su- 
perbe  calcanda  1067  elementia  ?  Tainen  et  post 
factum,  quia  malo  poenitentiam  peccatoris»  quam 
mortem :  Afoii  enim  sani  opus  habent  medico^  sed  maU 
habentes  {Luc,  5. 51),  jacenii  roanum  porrigo,  etcon- 
spersum  in  sanguiiie  suo,  ut  propriis  fletibus  lavetur, 
exhortor.  Qubd  si  nec  sic  pcenitentiam  vult  agere» 
et  fracto  navigio  tabulam,  per  quam  salvari  poterat» 
non  retentat,  cogor  dicere :  Super  tribus  et  quatuor 
impielatibuSf  nonne  aversabor  eum^  dicit  Dominusf 
Aversionem  aestimans  esse  (c)  pro  poena,  dum  suae 
peccator  relinquitur  voluntatt.  lode  estquod  pecca- 
ta  pairum  in  teriiam  et  quartam  generationeni  resti- 
tuit  {Exod.  20),  dum  non  vuit  stalim  punire  peccan- 
tes,  sed  ignoscens  primis,  postrema  condemnat. 
Alioqui  si  protinus  scelerum  ultor  existeret :  et  mul- 
tos  alios»'  et  cerie  Paulum  Aposioium  Ecclesias  non 
habereiil.  Ezechiel  Propheu,  cujus  supra  fecimus 
mentionem,  Dei  verbum  ad  se  facium  referens,  ait  : 
Aperi  os  tuum^  et  manduca  quw  ego  dabo  tibi.  Et  vidi. 


[a)  Editi  de  ore  tuo :  infra  leviora  alla  ex  Yeronen. 
eniendaoius  passim.  Gaeierum  ex  Cypritoo,  epistoia  ad 
DoDaium  baec  Hier.  translulit. 

(^)  Recoieiidus  insigois  Hieronymi  locus  in  Amos  cap. 
i.  c  Primum  peccaium  est  co^tasse,  quae  mala  sunt :  se- 
cnindum  cogitaiiooibus  aoquievisse  perversis :  tertiumquod 
nienie  decreveris,  opere  compiesse  :  quartum  post  pecr 
calum  non  agere  poeaitentiam,  et  in  suo  sibi  cumplacere 
deiicto.  »  Quae  beic  per  parles  Sabiniano  exprobrat. 

{€)  lu  ex  Veronen.  et  (:isierciensi  Mss.  restiluunus, 
quibus  ex  parte  velustiores  edili  suffi*aganiur,  in  quilnis 
€st,  ducens ;  reliqui  eniui  baiid  recte  dicens  pro  pema, 
'  (1)  Mariian.yimmif  et  Lemutisj  addita  notula :  ijemulm  ce- 
mtt  erat  mimographus,  Quod  eiiam  reote  quadrat.  (N.  £.) 


inquit,  el  eeee  manusexientaadme; el  inipsa  Vfiiumen 
iibri.  El  revolvU  ittud  in  eoiupeciu  meo^  et  m  ipso  [al. 
eo.]  scriptum  erat^  a  fade  et  reirorsum^  tamenlum^  ei 
cannen,  et  WB  {Exeeh.  2.  8.  ei  sqq.).  Prima  Scriptiira 
ad  te  pertinety  si  Umen  voiueHs  agere  poenitentiam, 
post  deiictum.  Secunda  ad  sanctos,  qui  ad  Dei  canti- 
cum  provocantur.  Non  est  enim  puicbra  laudatio  in 
ore  peccatoris.  Tertia  ad  tuislmiles,  qui  desperantes 
semetipsos  tradideront  immuoditiae,  et  fornicatloni, 
et  ventri,  et  his  quae  infra  yentrem  sunt ;  qui  puunt 
omnla  morte  finiriy  et  nibil  ease  posl  mortem,  et  di- 
(unt^  Tempestas  si  tranmml^  non  veniei  super  nos 
{Isai.  28.  45).  Liber  ille,  quem  PropheU  devorat» 
omnis  series  Scripturarum  est.  In  quibus  et  pceni- 
tens  plangitur,  et  justns  canitnr,  et  malediGitur  de- 
speranti  [ai.  desperans.].  Nibii  iurepugnat  Deo,  quam 
cor  impoenitens.  Solum  crimenesty  quodveniamcon- 
sequi  non  potest.  Si  enim  ei  ignoscitur  post  pecca- 
tum»  qui  peccare  desistit,  et  ille  flectit  judieem  qui 
rogat :  impcenitens  autem  omnis  ad  iracundiam  pro- 
vocat  judicanleni  :  solum  1088  desperatioDis 
crimen  est,  quod  mederi  nequeat.  Porro ,  ut  sciaa 
Deum  quotidie  peccatores  ad  poenitentiani  provocare» 
qui  si  rigidi  perstiterint,  de  ciemente  eum  severum 
et  Irucem  faciunt,  audi  Isaiae  yerba  dicentis  :El  vo» 
ealfit,  inquit,  Dominus  sabaoth  in  die  itla  {d)  ad  fieiump 
et  planctum  magnum^  ei  decalvationemf  ei  dccinctionem 
cilieiorum.  Ipsi  vero  fecerunt  ieetitiam  ei  exeuUaiAonem. 
maetanies  vitulos^  ei  immolantes  oves^  ui  eomedereni 
earnjes^  ei  biberent  vinum^  dicentes:  Manducemus  ei 
bibamus,  cras  enim  moriemur  {Isai.  22. 12.  ei  seqq.)m 
Post  quas  voces  et  perditae  mentis  andaclam,  Scri- 
ptura  commeroorat,  dicens.  Ei  reveiaia  suki  heee  im 
duribus  Domini  sabaotht  non  renAttetur  vobis  hoe  peo* 
cafiiiii,  donec  moriamini  {Ibidemv.  ii).  Si  enim  pec- 
cato  mortui  fuerint,  tunc  eis  remittetur  peccaturo. 
Quod  quaindiu  in  peccato  yixerinly  non  dimittitur. 

4.  Parce  quaeso  animae  tuae.  {e)  Crede  Dei  futurum 
esse  judicium.  Recordare  a  quali  Episcopo  Diaconug 
ordinatus  sis.  Nec  mirum  quamvis  sanclum  bominem» 
Umen  in  homine  deligendo  potuisse  falli»  com  et 
Deum  poeniteal,  quod  Saul  io  regem  unxerit  {i.Reg. 
15).  et  in  duodecira  Apostplis  Jodas  sit  proditor  re- 
pertus;  et  de  j|uondam  ordinis  lui  hominibus  (/)  Ni- 

{d)  Rectius,  saltem  ad  Graecom  exemplar,  duo  prssUn- 
tissimi  nostri  oodices  m  die  iUa  fleium,  ei  ptanctum  ei  de^ 
caivationem  absque  a(i  prsepositione,  et  vocula  ma^ni. 

[e]  Excusi,  c  Crede  Dei  filium  futurum  esse  Judieem. 
Reoordare  a  quo  Episcopo, »  etc  Nobis  placuit  veronen. 
Ms.  sequi,  ad  ciigus  fidem  haud  pauca  alia  mfaions  mo- 
meoti  exigimus. 

{f)  Nicotao  Antiocheno,  ex  septem  primis  Diaeonis  uno, 
haeresim  Nicolaitarum  tnbuit  oonslanter  Hier.  quo  cum 
Csiciunt  TerluUianus  de  Prsescript.  0.46.  Irenaeus  1.  i.  c. 
27.  £piphanius  heres.  25.  etc.  Sed  Ignaiius  epistola  ad 
Trallianos,  Qem.  Aiexand.  Sirom.  I.  1.  Euseb.  quoque 
Hist.  i.  3.  Theodoretus,  aliique,  eum  quidem  a  Nioohutia 
jacutum  auciorem,  sed  fiilso,  eonim  bsereseos  tradunt. 
Heic  vero  loci  praesUt  animadvertere  pro  Nicolaitarum 
nomine  in  Uss.  magno  oonsensii  habon  Neophytorwnt  oul 
Umen  lectioni  substitui  velim  hanc  Yeronensis  archetypi, 
Opheiarum.  Nempe,  ut  alibi  adnouvinius  in  r-' — '    ' ' 


empe, 
S.  Epi 


19  at  ure«jpi| 

tfeliodorum,  S.  fpfpliaoius,  Aiictor  Indieuli  ^  Haeresibua,' 
quiHieronYmo  tribuitur,  et  S..  Augnstinus  haeresi  17:  a' 
Nicolaitis  Ophitas  deducunt,  c  etper  eorjim  fiibnlosa^fl*' 
gmenta  ad  colubrum  colendimi  ftitsse  perventum.  i 


Ii99  SANGTI  HIERONYMI 

colaus  AQtioelienug,  linniODdltimro  omnfhm»  etNi- 
cobiltram  baefeseoB  aueto?  exilKfMe  ^fehiiar.  Non 
libi  illa  nunc  rcplieo,  qaod  piures  ▼irgines  stuprasge 
narreris ;  quod  a  te  nobilium  tiolata  mntHmotiia,  pu- 
blico  caesa  sint  gladio;  quod  per  Itipartaria  ifHpurus, 
et  belluo  cucurristi.  Magiia  qoidem  ista  suntpondere 
8uo,  sed  flunieoram  qoae  illatnrus  Sum  comparatione 
leviora.  Rogo  qiiantum  crimen  eSt  nbl  stuprum  et 
aduUerium  parum  est?  Inrelieilslriie  mbrtalium,  tu 
speluncam  iilam,  in  <|ua  Dei  Filius  natus  eSt,  et  veri* 
lasde  terra  orta  est,  et  terra  dedit  fructum  suum» 
de  stupro  condiotunis  ingrederls,  Non  tirnes,  ne  de 
pra»epi  infans  vagiat;  ne  piiert>era  Yirgo  te  videat; 
ne  niater  Doroini  contempleturf  Angeli  clamant,  pa- 
stores  currant,  slella  desuper  mtilat,  Magi  1089 
adorant  ^  Herodes  terretor ,  Jerosolyma  coiiturba- 
tttr;  et  tu  cubiculonl  vii^inis,  decepturus  Virginem 
irrepis?  Paveo  mlser,  et  tam  mente,  quam  corpore 
perhorresoo,  ponere  tibi  volens  ante  dculos  tnos, 
opus  tuum.  Tota  Bcclesia  nocturnlS  vigiliii  Chrislnm 
Dominnin  personabat,  et  in  diversarnm  gentium  Kn- 
gttls  ttUttS  In  laudibus  t)ei  spirittts  concinebat.  Tu  In- 
ter  ostia  qiiondam  praesepis  Domini,  nunc  altaris, 
tiiiAtorias  epistolas  fulciebas,  quas  postea  illa  miscra- 
bilis,  quasl  fleioadoratura  genu,  invenlret  ei  legerot ; 
etstabas  deinccps  in  clioro  pisallentium,  ei  impudicis 
nntibiis  toqiiebaris. 

5.  Proh  hefas,  non  possum  oltra  pirogredi.  (a)  Pro- 
rumpunt  slrigultuii  antequam  verha,  et  indignaiione 
pariter  ac  doTore,  Ih  ipso  ineaiu  faucium  spiriius  coar- 
ctatur.  Ubi  mare  illud  eloquentiae  Tullianx  ?  ubi  tor- 
rens  fluvius  Demosthenis? 

Nunc  [al.  NunCy  nune,]  profecto  muti  essetis  aiiibo, 
et  vestra  lihgiia  torpesceret.  Invenia  esi  res,  quaiii 
nulla  eloqueniia  expticare  [al.  explkari,]  qiieat.  fte- 
pertum  esi  facinus,  quod  nec  mimus  fingere,  nec  scur- 
ra  Itidere,  nec  Atellanus  possit  efTari.  Moris  esi  in 
^gypti  et  Syr\^  monisleriis,  ut  tam  virgo,  quam 
Vidun,  quae  se  Deo  voverint,  et  sseculo  renuntianles» 
omnes  deucias  saiCuU  conculcariht,  crinein  mohaste- 
riorum  n^atribuS  oflerant  desecandum,  non  tntecto 
pDsle:^  (b)  V^ontra  Aposloli  voluntaiem  incessurae  ca- 
pite;  sed  Kgaio  parilcr  ac  velalo.  Nec  hoc  quispiam, 
pr^l)6r  tondentes  novlt  et  lonsas,  nlsi  quod  quia  ab 
omnibus  flt,  pene  scitur  ab  omnibus,  Hoc  auiem  du- 
pliceu  ob  cau&am,  de  consuetodine  versom  est  in 
naturam,  vel  quia  lavacrum  non  adeunt,  vei  quia 


oleum  nec  capite,  nee  ore  nonint,  ne  a  parvis  aninia- 
libns,  (e)  ^uae  int<<r  cutem  ei  crinem  gigni  soleht,  et 
eoncretis  sordibns,  opprimantur  [a1.  obrmntur]. 

6.  Tideamus  Igltur,  tu  vir  bone  inter  isia  quiJ  (e- 
ceris.  Putnro  matrlmonio,  in  spelunca  illa  venerabiliy 
qttasi  qnosdam  lOfilO  ob^ides  accipis  capiilos, 
sudariola  infelicls,  et  cingulum,  dolale  pignus,  re- 
portas  [al.  deportai],  Jurans  ei  ie  nullam  similiter 
amalhram.  beinde  cUrris  ad  pastorum  locum,et  An- 
gelorum  desuper  strepilu  concinente,  iii  eadem  ver- 
ba  testari^.  Nihil  dlco  ampliiis,  quod  ih  oscula  rueris, 
quod  amtjlexatus  sis.  Totum  quideni  de  le  credi  po- 
test,  sed  veheralio  praesepis  et  locl  [al.  campi\  non 
me  sinunt  pluscredere,  quam  ie  voluntaie  tantum  et 
animo  cdrruisse.  Miser :  nonne  quando  in  speiunca 
cuni  virglne  sUre  cepisti,  {d)  caligaveruht  oculi,  lin- 
gna  torpuit,  conciderunt  brachia,  pectus  intremuit, 
uuuvit  InceSSiis?  Post  Aposloli  Pelri  fiasilicam,  in 
qua  Ghrisli  flammeo  consccrala  est :  post  Grucis  et 
Resurrcclionls  et  Ascensionis  Dominicx  sacrame  ta, 
in  ()uibus  tursiim  se  in  monastcrib  victuram  spopoii- 
derat,  aiideS  crlnem  accipere  tecum  nociibus  dorinl- 
torx  [al.  dormiturUm],  quem  Ghristo  messuerat  in 
spelunca?  Deihdii  a  vespcre  usque  mane  fenestraeil- 
lius  nssides,  et  quia  propler  alliiudinein,  bxrere  vo- 
bis  comintis  noh  licebat,  per  funicutum,  vel  accipis 
aliqnid,  Vel  remittis.  Vide  quanta  diligentia  \e)  Domi- 
'flac  fuerit,  ut  nunqUam  virglneni,  hisi  in  ^cclesia 
videris :  et  cum  talem  ttiei^qhe  vestrum  babuerit  vo- 
Inntatem,  nisi  pefc*  ilehesiram  hobte  facUttas  vobis  non 
fnerit  colloquendi.  Oriebitur  libi,  ut  postea  didici, 
M  invito.  Exanguis,  marcidus,  pallidUS,  ui  suspicio* 
m  omni  carerel,  Evangelium  Ghristi,  quasi  Diaconus 
lectitai^as.  Nos  pallorem  jejuriii  puiabamiis,  et  exaii- 
gtte  os  contrd  InMituiun^  ac  morem  tuum,  quasi  con- 
fectum  vigiliis  mirabamiilr.  Jam  libl  et  scalae,  p6r 
qttas  deponerek  miserah^,  parabaniur ;  jam  iier  (iispo- 
situm,  decrelil  havlgia,  condicia  dieS,  Tuga  aninao 
)[^ractata  [al.  ))riBparata];  et  ecce  Angelus  ille  cu* 
)»icoli  Mariae  janitor,  cunarum  bomlhi  costos,  et  Ih- 
fentis  Ghrisli  gerulus,  coram  quo  lania  faciebas,  ipse 
te  prodidit. 

7.  0  Ibnesto^  (^culos  meos!  o  diem  iTlum  1691 
omni  maledictionc  dignissimiim,  ih  quo  epistolas  il- 
las  tuas,  quashucusqu^  relineinus,  conslernata  mente 
legi!  quaeibi  turpiiudines?  qii»  blandiline?  quaiita  de 
eondfcto  stupi^o  cxuliatiot  (/)  Hccccine  Draconum, 


(a)  Antea  erat  «  Prorumpunt  lacryuue  antequam, »  eie. 
renueDlibus  Mss. 

[b]  Ai.  «  aecundum  voiuntatem  Apoetoli,  iDcesswse  ca- 

{nte.  »  Dc  Matribus  auiem  roouasterioram,  ol  vocat,  vide 
ibellum  coutra  Vigilaiiiiuiu  circa  fioem,  et  qu»  ia  eum 
locinn  adaoiaaius.  Csterum  de  ea  coDSuetodine  comam 
resecaiuJi  iis  quse  virgiuitaieni  profiiereQtnr,  vide  Menar- 
dum  in  NoMs  ad  SacraineQiariQiii  Gregorianmn  [jag.  3t  2. 
et  Hi^t^iam  Mouaslicaiii  OrieiitlB  iib.  1.  ca[>.  12.  Iq  Actis 
S  Saiunuuif  et  sociorum  dicitur  saocUi  Victoria  €  coose- 
cr^ili  Deo  dicaiique  ca[)itis  ia  {lerpetoavtrgioitaie  sacratis- 
siiuum  crinem  mcoucusso  pudore  servasse,  i  ut  intelHgas 
aliaro  in  OGCidenlis  aliquol  saltein  ecclesiis  obtinuisse  ooo- 
sueiui^iuHui,  ut  minime  comam  deponcrent,  qiiod  ex 
OiUato  lib.  6.  itemque  S.  Ambrosio  ad  Virgiaem  lapsam 
eap  8  nberius  probadttr. 


(c)  Fortasse  verius  in  Yeronen.  Ms.  ciD(er  incuUum 
crlmen.  i 

[d]  Impressi  cum  addilo  ocuU  lui.  Porro  nerqi^ni  simile 
locum  invenias  apud  Cyprlanum  hb.  cdc  Lap^s.  limavit 
gresfius,  caligiivit  a^clus,  trenmeriint  viscera,  bracliia 
concideruut,  sensiis  obsluputt,  sermo  b^sit,  hn^a  de- 
fecit.  » 

{e)  VlltoBe  in  hucusque  vulgatls  diHgmtia  nomini ; 
quoo  Veronen.  JoncloCisterclensi  emendani.  Notum  vero 
nominam  appeilarl  bouoris  graiia,  quae  caiieris  in  mona» 
sterio  fiororitws  prtceral.  Tiim  domi  guoque  voc3m  posl 
nunquam  expunxinius  Veroneosis  Ms.  odem  secuti,  quod 
8ens'im  ooniiihil  lurbaret. 

(0  Cisteroiense  exempiar,  «Hoc  ne  Diaconum  dicam 
loqui,  sed  TMabolum  scire  potuisse,  -i  etc.,  quse  3oa  lecUo 
pfobabiHtate  atqi^e  eleg^ta  non  caret. 


I«H  EPBTOLA 

DMi  dlcam  l<K]pii«.sed  Mire  f¥mm1  Ubi  niiier  isla 
didicisti»  qui  ia  ficclesia  te^  niHfiiSim  esse  jaciib»? 
Nisi  quodiR  eisdeni  e^kelia|tt«as  (e  mittqaam  ira- 
dicum»  Aiwfiiara  loiflac  Diaeenaiis.  8i  ne^tre  T«il«e- 
ris^manos  tua  te  redarf  nel  ipsi  apeto  prodaHwbimi» 
Babeio  inieriei  laeriim  aeeieviey  neir  possmtibi  i*- 
gerere  qiiae  scripsisii. 

8.  Jaces  itaifue  advolutus  genibiis  meie,  (a)  et  he- 
minaro,  ut  tuis  verbis  utar,  sang4iinisdeprecaris,  Et, 
0  te  miserum,  neglecto  jndicio  Dei«  me  taiitum  quasi 
vindicem  times!  Ignovi  fateor;  quid  enim  aliud  pos- 
sum  iibi  facere,  Christiauus?  Hortatus  sum  ut  age- 
res  poeniCentiam,  et  in  cilicio  et  cinere  voiulareris, 
ul  solltudinem  peteres,  ut  viveres  in  monasterio,  ut 
Dei  rfrisericordiam  jugibus  lacrymis  implorares.  At 
tu  bonse  spei  (6)  colunien,  excetrx  siimulis  iiiflam- 
mnius,  raclus  es  milii  in  arcum  perversum,  et  con- 
tra  me  conviciorum  saglilas  jacis.  Inimicus  tibi  fa- 
ctus  sum,  vera  dicens.  Non  dolebo  [al.  doleo\de  ma- 
ledictis;  qais  cnim  nesciat,  niliit  nisi  flagiiiosum  luo 
ore  lafudari?  Ifoc  plango,  quod  le  ipse  non  plangis, 
quod  te  non  sentfs  morlnum  [al.  essenidrtuum];  quod 
qoasi  gladiator  paratus  {c)  libitfiynati,  in  proprlum 
fnnus  ornart^.  Amiciris  iinteis,  digitos  ahnulis  oncras, 
dentes  pulvere  teris,  raros  in  rdbcnii  Carvaria  dige- 
ris  capillos :  latirina  cervix  torisadipeis  intumcscens» 
nec  qoia  (d)  propteV  fibidincm  fracta  est,  indiiialur. 
Super  b:ec,  angnenta  fragras,  fnotas  balncas,  ci  con- 
tra  renascen^es  pilos  pognas;  |^er  forum  ac  platcas, 
hitidus  ac  polrtus  an^ator  incedis.  Facies  nicrctricis 
facta  est  i?h!,  nescis  erubescei^c.  ConverCere  miser 
ad  i>omihtnn,  ot  ad  te  Dominus  converiatur.  Agc  poe- 
hitenir^,  u^  et  ilfe  a^afC  p<)enftentia'rti  «ti^t  1(K$2 
Ohmibtis  qOsfe  lo^utus  est  mafis  ut  facerc^  (ibi. 

9.  O^iid  n^glecto'  volner^  proprio  ,  afios  niteri^  in- 
famarretQoid  me  bene  tib?  et  seduTo  coi^isulemem, 
quasf  phVen^ricusr  mor^tt  Iiceras?t^^oV  <^go  ffagitio- 
sus  BMt4  ut  vutgo^  jacii(a9.;  sMiem  BMicum  age  p#i^i- 
tentiam ;  criminosus,  (e).  iil  simulas,  tmitare  Licrymas 
erisninosk  Nui»  mea  ^eeeaea  virtmes  tute  suni?  An 
malorunt  tuorum  piAas  soIatiUm,  si  multos  tui  simi« 
les  Jiabeas?  Fluaat  pa«dolum  de  ocutis  focrymse  inier 
sericum  et  linteamina ,  quibus  tibi  videris  fulgidus  et 
formosoa;  inlellige  te  nadum,  conscissniw,  sordider- 
tum  [al.  sordidum],  mendicaniem.  (/)  Nunquam  est 

fa)  Ste  le^ndum'  v^deitif  ad  Veronensfe  excmphris 
ffdem^  Heminam,  non  tft  vulgo  hactenos  ebtinuit,  miseri* 
eordiam.  £st  autem  hemina  mensura  fbre  omniom  mi- 
nima,  qua^  sextarii  dimidia  pars  esl.  £i  Sabtnianus,  aui  et 
maremfihiSy  pallidus,  et  examjias  sui-ra  dicitur,  aa  mo- 
vendbm  IReronymo  misericordiam,  sanguinem  suum  coui- 
parat,  pretium  vllae  perqoam  exiguura.  Simile  est  illud  in 
Scriptaris,  /bfttim  quod  vento  rofntiir^  eic.  Vocem  obscu- 
riorem  aot  mfnos  obviam  ci  itici  depravarunt. 

{b)  Gistereieos.  coluber,  quod  numen  sequeuti  contcx* 
ttti  magis  eoncinere  ^idebalur,  nisi  ironice  dicilur,  ut 
in  Paschal.  S.  num.  7.  Origenes  cohtmen  veritatis  ap- 
peffatur. 

(c)  Perperam  qnidam  llss.  tibidine.  Tnnnit  enim  fune- 
bres  iudos,  quibus  certare  in  funeribus  Optimatum  gia- 
{fiafores  dim  solebant,  qoos  Cicero  Bustuanos  api^eilat. 

(d)  Duo  hxc  verba  firopter  libidinem  absunt  a  Cister- 
ciensi  Hbro,  qol  mox  unguentU  habet  pro  unguenta. 

{e\  ld«m  (rimino.vt8  mn,  nt  insimnlas. 
(n  Cyprianus  epist.  ad  Deuietriaunm,  c  fa  isto  adhuc 
muuao  maneaii  pwitentia  nuHa  sera  es(.  t 


CtLVff.  |2M 

fl6r«  poSftltefMli^;  Q^mvis  flo  Jerosolytiilsl  descehde- 
rtej  ei  si^  in  hinere  vnlnefatos,  fhde  te  Sahiariianus 
hnpa^ltbmlMverito,  curandmnqtie  ad  «abuluhi  fcfe- 
m.  8ed  ct  Si  mortmis  jaees  [ri.  jaeeai]  in  sepufcro, 
tmnen  et  foetentem  Domfnus  sOseitabli.  (ifMtater  sat- 
•em  cafecos  fllos,  propter  quos  Salvator  dimiite'h'6  rfo- 
muMi  sttam  ei  haftredftartem  ^am,  JerTcho  Uts\U  Se- 
<lett<ifirtis  itt  fenebf i»  et  dmfyraf  mortis  lut  ofid  6st  eis*, 
Qdi  pk)srquaiirf  jfFfaft^fir^  Oomfnum  cogrfovfsseW,  ce- 
inerant  chfmaite,  dfcentes ;  FiK  thivid^  fniierett  nostrt. 
Peterls  et  ta  vkier^,  sf  ctir^es ;  s!  accftus  ab  e6,  sor- 
dida  vest?fnehtaf  projictas.  (g)Cum  conversus  ingemke' 
Wf ,  tmc  saivitt  erh,  et  infic  sciet  uH  fu^Jt  (Isai.  SO, 
♦5).  Tangai  modo  crcatrices  tuas,  pertrsfctet  hifmi- 
irum  qnondam  toornm  vestigia.  Licet  a'b  ntero  sie 
geniii^  sfs^  et  in  d^Hctis  conceperit  td  mafer  iua, 
aspergot  tc  hyssopo,  et  mtfndaberis  :  favafbit  te,  ei 
super  fiivem  dcafbaberis.  Quid  incurvuS  (errae  hxreSt 
et  totos  in  coeno  jaces?  llla  quara  decem  etocCOan- 
nis  Satnrnas  vinxcrat,  postquam  a  Salvatorc  curata 
est,  coelumf  erccta'  suspexit.  Quod  adf  Cbfn  cfictnni 
est,  tibi  drctom  (mta,  (i)  Peccaiti,  quieite  (Genes,  4. 
43) :  Quid  longius  recedis  a  facie  &ef,  et  babit.i^  ih 
terra  (h)  Nard?  Qufd  totus  in  salo  ffoctnas,nec  statuis 
sopra  peiram  pedem  tnom?  109^  Gavc  ne  (e 
Phfnees  cum  Wndianiifde  fornicantem  (Vj  Seiromaste 
c^mfigat.  Qoid  posiquam  Thnmar  vTrgineM  ffater  et 
^onsangcrfncns  polluisti,  versUS  in  Absalom,  occidere 
^m  cupis,  qni  te  rebetfantem  plangit  et  mortuum  ? 
Giamat  Contra  te  sanguis  Nabutlia^ :  et  vfnea  Jezrael^ 
Iioc  esf,  seminit  Dei;  ^uam  in  hortnnt  voluptatum, 
hfsciviae  olera  confvertfst?,  di^nam  def  t^  oftfcfn^ifif  ro- 
poscit.  Mittitur  tibf  Elias,  tormcnta  et  fhterrfofW  ncrn- 
tiaffifs'.  Incmriare,  et  sarcco  vestire  paulisper,  ti  de  td 
^t^ft  di6ere  Deus  :  fidisti,  quia  reverittts  fueritAchab 
itfaeie  meaf  Non  superdueam  mdHOam  in  diebiis  ejut 
(5.Uey.  21.  29). 

fO.  Sed  forfe  bbndfrfs  t?bt,'  qodtf  a*  lafA  E^is^bp^ 
Diaconus  ordinaftus  es.  Jam  snperhis  diii,  hec  ^vt^ih 
pro  fifio,  nec  ftiium  pfo  patre  ^nitx.  Anfindeniin  ffttH 
peeeavefit ,  fpwr  Marietdr  (Ezeeh:  IJf.  4  y.  Rt  Samoef 
haMI  filieis  (pA  recesserunt  jd  tintote  Dei,  et  abferont 
poet  avBriHam  el  iniqintatem.  Ef  ff^li  Sacerdo^  satt- 
otusMt;  sed  httbuit  ftflo^,  qni,  ut  in  Hebrafeo^ttitf 
(b)  volumine  iegimus ,  fomicabantnr  ccrm  molic^fbns 

(g^  Recole  quse  in  epist.  122.  ad  Rusticom  de  hoc  Isaias 
1)00  dii[imus. 

(h)  Sic  in  Gneco  appellauir  torra,  quam  Catn  kabiUvit. 
poslquam  egressus  esl  a  facie  Douiini.  Hier.  in  Eakschiel 
10.  «  EjecCi  de  Paradiso  firmitalis,  habitant  fn*  rCgfone 
Maid>  qux  interprctaiur  flucMKktio,  v  elc.  Oiia  vAiosomt 
Naim, 

(i)  Plerique  edlti  sua  hasia,  alii  serohasta.  Scilicet 
rariorem  vocem  Seiromasta ,  quani  miuiiK|e  imeUigebant, 
crilici  corrupcrunt.  Kos  emeudaTlmus  ex  uno  yeroQttnai 
Ms.  cum  prseterea  oonstet  «tA^^^m^  a  LXX.  apellari  hx^ 
ceam,  qua  scortum  lladianilidem  Plutiees  Iransverberavit. 
Vid.  ep.  109.  n.  5.  Ugi  enim  seiromasten  Fhineesi  Max. 
quoaue  viiiose  erat  in  vulgatis  Qui  phis  quam'  Thamar  pro 
Qiaa  poalqnam  ut  Ver.  emendat.      ^ 

(j)  Aniea  erat  volunmubus.  Sed  ne  pules  apocryphsb 
qusedam  comminisci ,  ideo  Hebraeorum  oompellat  auciortr 
latem ,  quod  iu  Grsecis  libris  ,  Lallnisque  inde  expressis 
ha).'  de  tuiorum  Heli  fornicatione  non  haberentur. 

(1)  Vid.  siip.  E|jiBt.  sub  num.  G.  tnque  buae  ScriptuNa 
locom  adnotat.  nostram. 


ms  SANCTl 

in  ubernaculo  Del » et  in  similitndineni  tui » impu- 
denter  sibi  Dei  ministerium  vindicabant  (1.  Reg.  8). 
Vnde  et  locus  taberuaculi  ipse  subversus  est  ei  pro- 
pier  vitia  Sacenlotum  Dei,  sanctuarium,  destituium 
est  [al.  deBiructmi},  Quanquam  et  ipse  Heli  dum  est 
nimium  leiiis  in  fllios»  offendit  Deum;  tantumque 
abest,  ut  te  ?aleat  Episeopi  tui  Jusiitia  liberare,  at 
timendum  sit ,  ne  proptcr  te  de  soiio  suo  corruens 
(a)  hnudvr^^  pereat  insanabili.  Si  Oui  LeTites  Arcam 
Domini » quam  portare  ipse  debuerat,  quasi  ruentem 
SttStenUre  Toluit,  et  percussus  est :  quid  de  te  futu- 
turum  puus,  qui  sUntem  Arcam  Domini  prxcipitare 
coniiius  es?  Quanto  magis  Episcbpus  qui  leordinavit 
probabilis  est,  tanto  tu  amplius  detestandus,  qui  ta- 
lem  hoiniiiem  fereHisti.  Solemus  mala  domus  nostrae 
scire  novissimi,  ac  liberonim  et  conjtigum  Titia,  vici- 
nis  c»nentibu8,  ignorare.  Noverat  te  omuis  llalia. 
Uiiiversi  te  siare  ante  alUre  Ghristi  ingemiscebant. 
Nec  tu  Uin  callidus  eras,  1004  ^^  prudeater  tua 
vitia  celares.  Sic  xsiiiabasy  sic  subantem  te  et  lasci- 
Tientem  huc  atque  illuc  rapiebat  Tolupus ,  ut  quasi 
quosdam  triumphos,  palmamque  vitiorum  de  expletis 
libidinibus  sublevares. 

ii.  Denlque  inier  gladios  barbari,  (6)  et  barbari 
mariti,  et  mariti  poientls  excubias,  impudicili»  flam- 
ma  te  rapuit.  Non  timuisti  in  illa  domo  adullcrium 
facere,  io  qua  siiie  judice  laesus  vir  se  poierat  ulcisci. 
Duceris  ad  hortulos,  ad  suburbana  pertraheris  :  Um 
libere  et  iiisane  te  agib ,  ut  absenie  mariio ,  uxorem 
te  putes  habere,  noii  adulterain.  Inde  [al.  Unde]  per 
quosdam  cuniculos  dum  illa  tenetur ,  erumpis.  Ro- 
mam  occultus  iugrederis,  latiusinier  Samnius  latr«- 
nes ,  et  ad  primum  inariti  nuntium ,  quod  novus  tibi 
ex  Alpibus  Haiinibal  descendisset ,  navigio  te  credis 
in  luto.  TanU  fugae  celeriias  fuit,  ut  tempesutem 
terra  duceres  tutiorem.  Venis  [al.  Yentiti]  utcumque 
in  Syriam,  iude  te  Telle  Jerosolymam  transcendere, 
et  serTiturum  Domino  poUiceris.  Quis  non  susciperet 
eum,  qui  se  Monachum  promittebat,  pr»se«*tim  igno* 
rans  tragoedias  luas,  et  Episcopi  tui  Commendaiitias 
ad  casteros  Saccrdotes  epistolas  legens?  At  tu  infeliz 
transflgurabas  te  in  Angelum  lucis,  et  minister  Sata* 
nae»  ministrum  jusiitis  simulabas.  Sub  Tcstiiu  ovium 
latebas  lupus,  et  post  adulterium  hominis,  adulter 
Ghristi  esse  cupiebas. 

12.  H.-cc  idcirco  retuli ,  ut  toUm  tibi  scenam  ope- 
rum  tuorum ,  quasi  in  brevi  depingerem  Ubeila ,  et 
gesU  tua  anie  oculos  tuos  ponerem ,  ne  misericor- 
diam  Domini  nimiamque  clementiam,  materiam  exi- 
stimes  delictorum,  rursum  crucifigens  libimetipsi 


(a)  6r»cam  Tocem ,  ignoUm  hactenus  edltls  ac  Mss. 
llbrig  contexlui  vero  necessariam  ex  uqo  Veronensi  suff^ 
dmus,  in  quo  tamen  describentis  vitio  erat  EnicTATONa , 
quod  emendamus.  Monuit  praeterea  iDsereodani  Heii, 
quam  aUudit,  historia,  qoi  icurtUK.  retrorswn  de  sella  scri- 
bitur  cecidisse.  Esl  vero  ««laMTovof»  qua  yoce  heic  Hier. 
utitur ,  ipsa  cervicis  affectio ,  contracto  ad  scapulas  capite 
y'vi&  qu\  reirorsum  decidit.  Hinc  quoqne  iruanabiU  feci- 
mas  pro  tnsanabiHs ,  et  mox  si  prxpositionem  ex  eodem 
Yeronens.  Ms.  siipplevimus. 

[b]  Vocuias  ct  oarbai'i  repelimus  ex  Veronensi ;  quae 
forte  Gotbum  aliquem  militem  desigiialit. 


HlEHONYMl  1204 

Filium  Dei,  et  ostentni  habens ,  et  non  legens  Ulud 
quod  seqnitur.  Tem  enim  vemeniem  smpe  tuper  le 
hiben»  imbrem^  ei  generans  kerbttm  opportunmn  iiiis  a 
ifmbus  eoHtur,  ucdpit  benedietionem  a  Domino  :  Pro* 
,feren$  mitem  spinas  ei  iribulos ,  reproba  esi  ei  maledi- 
etoproxima^  eujus  eonsummaiio  fit  in  eombuslwnem 
(Heb.  6. 7.  et  8). 

1005   EPISTOLA  (e)  GXLVIII  (d). 

AD  CELAMTIAM  MATaONAM. 

De  ratione  pie  vivendi, 
Celantiam  nobiUm  matronam  docet,  quomodointer  sm* 
euti  honores^  divitias,  ac  Matrimomi  onera  vitam 
suam  sancte  ae  religiose  ducat,  Ad  dimnm  Scripturm 
lectionem  primum  hort^ur,  deinde  ne  de  generis 
nobilitate  superbiat^  In  quo  sita  sit  vera  nobililas, 
docet;  demquequod  aliquot  jam  ante  annos  absque 
paetOf  ei  consensu  viri,  contineptiam  servare  sibi 
proposuisset  in  animo^  aeriier  redarguit^  ei  quid  viro 
$uo  debeaif  ostendit. 

I.  Yetus  Scripturae  celebrata  sententia  est,  esse 
pudorem,  quogloria  inveniatur  et  gratia;  et  esse 
rursus  pudorem,  qui  soieat  parere  peccutum.  Gu- 
jus  dicti  veriUs ,  quanquam  satis  ad  omnium  in- 
telligentiam  ipsa  sui  luceat  claritaie ,  mihi  umen , 
nescio  quomodo  in  praesenti  caiisa  propius  innotuit. 
Provocatus  enim  ad  scribendum  litleris  tuis,  quae 
miris  hoc  a  me  obsecrationibus  flagiubant ,  diu  fa* 
teor  de  responsione  dubiuvi :  silentium  milii  Impe* 
rante  Terecundia.  Gui  tamen  fortissime  resistelMit,  et 
vim  faciebat  precum  tuarum  fidelis  ambiiio.  Pugna- 
batque  acriter  cum  haesiutione  mea  humilitas  obse* 
crantis ,  et  magna  quadain  fidei  violentia ,  oris  clau- 
sira  pulsabat.  Gumque  sic  ahimum  in  utroque  nutan* 
tem ,  cogiutio  diversa  iibraret ,  pene  pudor  exctusit 
officiuro.  Sed  me  iila ,  quam  supra  posui ,  sapientis 
sententia,  armaTit  ad  depellendam  inutilem  verecun- 

(c)  Hanc  Hieronjmi  non  esse  epistolam  non  modo  post 
Enuanum  Kditores  et  Critici  omnes  fatentur ;  sed  et  mullo 
aotea ,  sub  undeciml  nempe  sflecnli  finem  S.  Guigo  Ablias 
ad  Fratres  Durhonenses  e^iist.  IV.  inter  snppoaitilias  re- 
censuii.  «  Ad  Celantiam  ,  mquit ,  sic  inciniens ,  Veleris 
Scriptune  celetMrau  sententia  est.  Haec  stvio  quidem  noln- 
liore  est  scrii>u ,  sed  nec  sic  Hieronymo  uigha.  v  Pauiino 
autem  adscribi  utcum(]ue  posse  opinantur  Erasmus ,  Vi- 
ctorius,  aliiciue :  Martianaeus  pro  certo  coostituit.  At  nupe- 
rus  S.  Paulini  ediior ,  quo  minus  ilii  adjudicet,  siylt  dissi- 
militudioem  ,  qui  nimium  ab  alacriute  et  volubiiiuie 
Pauliniani  est  alieniis ,  tum  longe  dlversam  loconiui  S. 
Scripturae  exprcssionem  causatur ;  nec  umen  cui  iure 
sit  adscribenda  judicat ,  cum  reliqua'  omnia  quae  in  ipsa 
epistolaiodicantur,  pula  nondum  |>eniius  abrog;iti  Paga- 
nishii  tempora,  et  Joviniani  b^retici  meatio,  tum  quaedam 
in  dicendo  suavitas  a  PauUoo  non  abhorreant.  Nobis ,  nisi 
audacior  cst  oonjectiira ,  quam  ut  veniam  mereaUir ,  si 
lallimur ,  Sulpitio  Severo  placet  addici.  £adeni  i:^  atque 
auctori  nosiro  scribendi  eiegantia  et  graviUs  videtur  esse: 
eadem  etiam  Scripturarum  ex|iressio,  quantum  e  locorum 
ooltatione  aliquot  poluimiis  intelligere :  inffenium  pkine 
idem.  ConsUt  vero  ex  Gennadio  cap.  XIX.  Solpitium 
scripsisse  «  eplstoias  ad  ambrem  Dei,  et  contemptum  mundi 
Iiortatorias  mulus  »  prseter  illas ,  quas  sorori  siise  Claudiae 
dedit.  Ad  haec  tem|)ora  satis  conveniunt,  eadem  enim  c|ua 
Hieronymus  ac  Sulpilius  aeute  vixit ,  quibuscum  etiam 
amicitia  est  junctus.  Hanc  iUque  cjus  ei-istoiam,  si  modo 
ejus  est ,  certe  non  Hieronymi ,  neque  Paulini ,  heic  alio 
charactere  exciidi  voluuiius,  quod  inter  Hieronymianas 
hactenus  obtiiiuerit  locum ,  neque  in  postremtun 
rejicienda  videretur. 

(d)  AUas  14., 


IttS  EPISTOLA 

diam,  el  danuMMom  silentiam  rosolTendum,  cum  aii- 
qne  ipsam  scribendi  caosam  tam  honestam  viderem 
esse,  lam  sanctam,  ul  peccare  me  crederem,  si  lace- 
rem  :  illud  1096  niecum  Scripturse  reputaiis : 
Temput  taeendi,  el  tempui  loqumdi  {Eccl.  5.  7).  Et 
iterum  :  Ne  retineas  verhum  in  tempore  i a/tilts  ( Eccli. 
A.  28).  Et  illud.B.  Peiri :  Parati  semper  ad  satisfactio' 
nem  omni  poscenti  vos  ralionem  (i,  Petr,  3«  15). 

2.  Petis  namque,  et  soUicite  ac  violenier  pelis ,  ut 
tibi  certam.  ex  Scripturis  sanctis  pnedniamus  regur 
lam  ,  ad  quam  ordines  cursum  vitae  tuae ,  ut  cognita 
Domini  voluntate,  inter  honores  sseculi  et  diviliarum 
illecebras  morum  magis  diligas  supellectilcm ,  atque 
ut  possis  in  conjugio  constituta ,  non  .solum  conjugi 
placere ,  sed  etiam  ei  qui  ipsum  indulsit  conjugiuni. 
Cui  tam  sanctae  petitioni;  tamque  pio  desiderio,  non 
satisfacere  :  quid  aliud  eat ,  quam  prorectom  alterius 
nou  amare?  Parebo  igitur  precibus  tuis,  teque  para* 
tam  ad  implendam  Domini  voluntatem ,  ipsius  niiar 
incilare  senteniiis.  Idem  est  enim  verus  omnium  Do- 
niinus  ac  magister,  qui  nos  placere  sibi  jubet,  et  do^ 
cel  quomodo  placere  ei  possimus.  Ipse  iiaque  te  In- 
formet,  ipse  te  doceat,  qui  interroganii  in  Evangelio 
adolescenti ,  quid  faceret ,  ut  mereretur  vitam  aeter-. 
nam,  divina  continuo  mandata  proponit  {Maith,  19), 
ostendens  nobis  ejus  voluntatem  esse  faciendam,  a 
quo  speramus  et  praemia.  Propler  quod  alio  tesiatur 
loco  :  Non  omrus  qui  didt  mtVtt,  Dominey  Domine,  in^ 
trabit  in  regnum  OBlorum :  sed  qui  facit  voluntatem 
Patris  mei  qui  in  ceelis  est ,  ipse  intrabit  in  regnum 
ccelorum  (Ibid.  7. 21).  Quo  roanifeste  illud  ostendiiur, 
nos  non  soia  Dei  confessione  tanti  praemii  magnitur 
dinem  proroereri,  hisi  iidei  et  justitiae  opera  conjun- 
cta  sint. 

3.  Qualis  enim  est  illa  confessio,  quae  sic  Deo  cror 
dit,  ut  pro  nihilo  ejus  ducat  imperium?  (a)  Aut  quo" 
modo  ex  animo,  ac  vere  dicimus,  Domine ,  Dbmihe ,, 
si  ejos ,  quem  Dominum  conGtemur ,  praecepta*  con- 
temnimus?  Unde  ipse  in  Evangelio  dicil :  Quid  autem 
vocatis  tne,  Domine,  Domine^  et  non  facilis  qnm  dico 
{Luc.  6.  46)?  Et  iternm  :  Populus  hic  tabiis  me  hono- 
1"^^  1097  ^^^  autetn  eorum  tongeest  a  me  (Matth. 
15.  8.  Isfti.  29. 43).  Et  rursum  loquitur  per  Propbe- 
tam :  Filius  honorificat  patrem  y  et  servus  dominum 
sunm  timet.  Et  si  pater  ego  sum  :  ubi  esl  honor  meusf 
et  si  Dominus  ego  sum^  ubi  est  timor  meus  (Malach.  I . 
6)?  Ex  qtio  apparet,  nec  honorari  ab  eis  Dominum^ 
nec  timeri,  qui  ejus  praecepta  non  faciunt.  Et  nd  Da« 
vid  expressius  dicitur,  qui  peccatum  adniiserat :  Et 
pro  nihito  duxisti  (b)  Dominum  (2  Reg.  12) ;  et  ad  Heli 
fit  sermo  Domini :  Qui  honorificat  m^,  honorificabo 
eum;  qui  autem  pro  nihilo  me  habent^  ad  nihilum  redi^ 
gentur^i.Reg.^ZO). 

4.  Et  nos  securo  ac  bono  animo  sumus  qui  per 
singola  (c)  quaeque  praecepia ,  inhonorantes  Deum 

.  (a)  Cistercienses ,  ollm  Nonantulaai  duo  codd.  absque 
inierrogaudi  nota  naxid  ex  animo  vere  dicimus  etc.  . 

(6)  Keposuimus  ex  iisdein  codd.  Dondnum ,  juxla  Grae- 
c&in.cum  amea  Deum  leger^lur. 

ic)  jUU  Qodd.  ac  Mss.  habent,  per  sbigula  qumque  peccaku 


GXLYIIL  I9M 

clementissimnm  Dominum  ad  iracundiam  proToca- 
mus,  ejusque  imperium  superbissime  contemnendo» 
in  tant»  majestatis  imus  injuriam?  Quidenimun- 
quam  tam  superbum,  quid  vero  Um  iogratum  yideri 
potest,  quam  adversus  ejus  vivere  voiuntatem,  a  quo 
ipsum  vivere  acceperis?  quam  illius  praecepta  despi- 
cere,  qui  ideo  aiiquid  imperat ,  ut  causas  habeat  re- 
munerandi  ?  Neque  enim  obsequii  nostri  Deus  indiget, 
sed  nos  illius  indigemus  imperio.  Jtfoitcfa/a  ejus  desi^ 
derabiiia  superaurum  et  tapidem  pretiosum  nimis^  et 
duldora  super  mel  et  favum  :  qnoniam.in  eustodiendis 
illis  retributio  mutta  (Ps.  18. 11. 12).  Et  ideo  nobis 
irascitur,  idcirco  magis  ilhi  immensa  Dei  bonitas 
offendilur,  quia  eam  per  tanti  etiam  praemii  detri- 
menta  (d)  contemnimus :  nec  solum .  imperata ,  sed 
etiam  promissa  illius  pro  nihilo  ducimus.  Unde  sa^pe, 
imo  semper  illa  nobis  Domini  revolvenda  sententia  : 
Si  vis  ad  vitam  yenire,  serva  mandata(Matth.  19. 17); 
lioc  ehim  tota  nobiscom  lege  agiiur  :  hoc  Prophetae, 
hoc.AposioIi  docent :  hoc  a  nobis,  et  vox  Ghristi  et 
sanguis  efflagitat :  qui  ideo  pro  omnibus.morluus  est, 
ut  gui  vivunt,  jam  non  sibi  vivant,  sed  ei ,  qui  pro  iilis 
mortnus  est  (2.  Cor.  5. 15).  Viyere  autem  iili  hon  est 
aliud ,  quam  ejus  praecepta  servjire,  quae  nobis  ille 
quasi  certum  quoddam  dilectionis  suae  pignus ,  ser- 
vanda  mandavit.  iSt  diligitis,  inquit,  nte,  mandata  mea 
servau  (Joan.  14. 15).  Et,  ^t  habet  mandata  mea,  et 
servat  ea ,  ilte  est  qui  ditigit  me.  Ac  rursus  :  iSt  quis 
diligit  me,  109S  sermonem  meum  servabit^  ei 
Pater  meus  dili^et  eum ,  et  qd  eum  veniemus ,  et  man- 
sionem,  apud  eum  faciemus.  Qui  non  diligit  me ,  ser- 
mones  meos  non  servat  (Ibid.  v.  21. 23  et  24).  Gran- 
dem  vim  obtinet  vera  dilectio.  Et  qui  perfecte  ama- 
tur,  totam  sibi  amantis  vindicat  voiunlatem.  Nihil 
est  imperiosius  caritate.  Nos  si  vere  Ghristum  diligi- 
mus  :  si  ejus  nos  redemptos  sanguine  recprdamur^ 
nihil  magis  velle,  niliii  omnino  debehius  agere,  qoam> 
quod  ilium  velle  cognoscimns. 

5.  Duo  autem  sunt  genera  roandatornm,  In  quibus 
clauditur  toia  justitia.  Prohibendi  unum  est,  jubendi 
alterum.  Ut  enim  roala  prohibentur ,  ita  praecipiun- 
'turl)ona.  Ibi  (e)  otium  imperatur,  hic  studium.  Ibi 
coercetur  anlmus,  bic  incitatur.  (f)  Ibi  fecisse,  hic 
non  fecisse,  culpabile  est.-  Unde  et  Propheta  dicit : 
Quis  est  hpmo  qui  vult  vitam^  et  cupit  videre  dies  bonosf  ? 
Prohibe  linguam  tuam  amatOy  et  Iqbia  tua  ne  loquantur 
dolum.  DecHna  amaloy  et  fac  bonum  (Psal.  33. 13. 14.  ' 
et  15).  Et  beatus  Apostolus.  Odientes  malum ,  adhm" 
rentes  bono  (Rom.  12.  9).  iioc  iiaque  duplex  diver- 
sumque  praeceplum,  prohibendi  scilicet  et  imperandi, 

Mox  vocem  Dondnum  ex  Mss.  duobus,  et<piibusdam  editis 
reslituinius. 

(d)  Cisterciens.  aiio  sensu  cognovimus.  Tum  pro  impe- 
rala  praeferunt  lil)ri  alii  imperia. . 

(e)  Perperam  Martianaeus  post  Erasm.  operatur  pro 
imperatur.  -  Sed  et  pro  otium,  quod  in  omnibus  libris 
oblinet ,  facile  velim  sul>slilui  odium  ex  serie  oralionis  et 
sensu ,  et  maxhne  subnexo  Apostoli  loco,  odientes  matum^ 
adhcerentes  bono,:  ex  quo  seotit  mali  odium ,  et  boni  stu- 
diumiroperari 

,  {f)  Auteaerat,  Bie.feeissey  ilUcnon  fedsse.  Lectio 
nostra,.  quam  ex.uno  Ms.  expressimus,  ibi  et  lic^  ex 
praecedentibus 'coocinaior  probatur; 


fMon 

|iv#  nkttidiinrii  flrt*  IMi  Tirgfiy  noM 
TidM»  Mft  nopl»!  ^  hae  imperM  literfl  esl.  In.^ra»* 
Yjf  propoBrMi  ift  qoonrii  gr»da,  aM}uale  peecmoM  etc, 
Tel  probiktla  admiciere,  vei  jussa  non  faeere.  Ne^ 
tero  eorM  le  sedocat  error,  qvi  ei  erMirio  soo  eU- 
fonl,  qam  poliesMiQiii  Dei  mandala  (a)  faeianl,  ifmef e 
i|iiaaf  f  ilia  ac  parv a  despieian^ :  nee  metiiiinl ,  no  tfe- 
enndoM  divinam  eenleitiiam ,  minima  coniemnendo 
paolatim  deeldant  (EceUi  «9. 1). 

0.  {k)  Sioieorom  quidem  eai,  peccaionim  lon<<re 
dlffereniiam ,  ei  delicla  omnia  pa#i«  lodioare  :  Hee 
ollom  inter  sttlixa  el  erraium  discrinien  faeere.  Nos 
vero  elsi  itittltwn  inter  peecata  dislare  credkaoo» 
quia  el  legimua  :  lamen  saiii)  prodesse  ad  eaationem 
diciaitts»  eii»m  mtoima  pro  maximifl  eofere.  Tanio 
eoim  faeilios  abslinemits  aquocumque  delielo,  quanio 
illttd  magis  meioimus.  Nec  olio  «d  raajora  progredi* 
tor,  qoi  etiam  parva  formidai.  Et  saiie  ne^icio  i  an 
pnfigriNua  leve  aiiqood  peccatom  dicere  qiiod  in  Dei 
1090  coiUemplum  admlttiiur.  Estque  ilie  pr»* 
demissinius,  qoi  non  tam  «onsiderai  qiMMl  jussoffi 
8il$  quaro  illim  qui  JHSserif :  nec  quaoiitalem  impe* 
rii,  sed  tmperantis  eogtiat  dignilaiero. 

7.  i£dilieanU  iiaque  tibi  spiriluaiem  domiim  non 
soper  leviiatem  arense,  sed  super  solidiiaiem  petrao, 
inn(»eemi«  in  prlmis  fundanientmn  ponatiir,  mper 
quod  (c)  faeiiHis  possis  ardonm  cuIiDen  jastitim  eri- 
gere.  Maximam  enim  pariem  aequitalis  implevit,  qni 
niilli  noeuil :  liealusque  esl  qui  potest  cum  sanclo 
lob  dicere  :  NuUi  noeui  hon^rmm  :  Juste  vixi  eum 
onmibut  (Jab  27.  6).  Uiide  «ideiiler  el  simpliciter 
loquebalur  ad  Domiouro.  Qni$  eU  ilie  qw  judiceiut 
mecum  (Jeb  15. 19)  ?  id  esl  {d),  qois  lucnli  adtersom 
nie  potesl  impil(»rare  Judteiiiln  4  ol  se  kesum  a  mo 
Contincai?  Pafi^simal  conieientiflk  est,  seeure  canere 
eum^Fropbeta  :  PerambHlabam  in  innocentia  eatdu 
mn  :  in  medio  (e)  donnu  mea  (P$ai.  100. 5 ).  Uiide 
idem  alibi  dicit  :  Non  (f)  fraudavit  eot  Deue  bem§  ^ 
fui  mnbklant  in  innoeentia  (  Peal,  83.  15 ).  Itaque 
malitiam,  odium  aiqne  invidiam,  quas  vel  m»ximai 
vel  sola  semina  sont  tidcendi ,  Gbristian^  a  se  pro« 
pellal  anima  :  neque  manu  tantnm ,  aut  liiigiia ;  sed 
eorde  qooque  cusiodiat  innocentiam:  nee  opere  mo- 
do  j  sed  voto  etiam  noee^e  f^roldfet.  Quaolmn  emm 
od  peccati  rHtionem  perttnei,  nocoit  et  qui  noce^e 


(a)'  tum  Crasmo  ftaHiaii^us  ^((iose  contenmant  pro 
ptdant ,  qaod  e  M».  oamibus  et  (ilerisqae  edlUs  emeoda- 
vinius. 

(b)  Confer  Verulii  Hieronymum  ih  secundo  coiitra  Jovi- 
nUrntim  Hbro ,  alri  haifc  Sioicorum  seiilentiain  refeiht  plu- 
ribus.  Vide  etiam  in  lilzediielein  cap.  9.  elCyirian.  Eiist. 
^.  aid  Antofiianuhl ;  cStoieorum  ^ui  dicunt  onmia  peccata 
paria  esse  «  elc. 

(c)  OuidamMss.  fdciiius  valeat  arduum  justili»  cnhnen 
Burgere. 

Ca)  Cistercieosr.  (fiiis  snum  adversim  me  etc. 

(ef  Prius  lejjebatur  tlamus  tnw ,  quod  et  duobtfs  M*. 
Iftirnutare non pigufi  in  dammmece^  tata  Grrcc.  ^tVulenfi. 
ciim  iia  ifi  ftue  libjns  epfslolaB  hunc  eunidem  versictmitft 
recitel  auctor  isfe  ,  qitem  stbt  eortstantem  facimus. 

(/*)  Legendum  quidem  in  futuro  fraudabit ,  nulTus  dtf* 
bito ,  sed  peculiarem  tefsionem'  ustirpat  hoc  salieni  loco 
taeior  ndster,  nec  si  quis  aiiquam  ita  lo^eritiatit  verterit, 
scio.  Grftce  est|  u^  «h  ^*9ini4kSftiM. 


.m 

ditpoivk.  (i^  IMtt  iWuliiiM  ^W  MUrwnriJ  tttbm  ulh 
Mlate  «tqoe  faiief  re  do6iii«nfi  innooeMelif ,  qitf  ne  ii 
eo  quidem  oHi  noceai  qno  prodesse  deoista^.  Quod  si 
est  f  ernm ,  tem  demnm  kelare  de  innoceftthe  con- 
seientia,  st  eOm  potee  «djntafo,  rton  deoffms ;  sf  fere 
divisa  iiiCer  se  isia  aiqne  diolineia  snm ;  «Hudqne«si 
non  nooere  qnod  femper  potes^  alitfd  prodi^se  eum 
ppssis,  aiiud  ni.iNim  non  fneere,  aifoil  operari  ho- 
mim :  illud  liiii  rarsimi  oeeifrrai :  non  snf fieete  Gfcri- 
siiano^  si  pafiem  ooM  jwiiti»  impleat,  cn}(A)  ulra* 
qno  praeeipilnr. 

&  Nequo  einm  debeflMS  ad  moltltndlnfs  exempla 
respicere :  efmt  noilam  mofum  dfSGfplinam  seqoens, 
nnllnm  vivendi  teneno  efdinem,  non  tam  ratione  da- 
citffr,  llM  ^^M  qnodaro  impein  feriur.  Nee 
imiundi  iiofois  itli  snni,  qiii  suh  Cln-isliane^  ffomine 
gentilem  vNam  agunt,  et  alM  professlone,  alitfd  con- 
versaiione  lestantnr :  aKpie;  nt  Aposfofn9  nif ,  Deum 
eonfUentw  te  noM ,  fdetit  smtem  ne§mit  (Tii.  I.  13). 
Ititer  Clirisiianum  el  geiitilem  non  ideo  inntm  de- 
bel,  sed  eiiam  vka  distinguere  :  et  div ersam  reii|$ie- 
nem,  per  drversa  opera  mnnslrare.  Nolite  4  »1  Apo* 
stolns,  jugum  ducere  cum  infidelibut,  Quce  enim  parii- 
eipatio  juttitiig  cum  imtputau?  Aut  qum  eocietm  (i) 
luci  ad  tenebratf  Quw  autem  eoneentio  GhriMi  nd  Bi» 
Half  Aut  qnee  part  fideli  cum  infldeUf  Qui  autem  eon' 
tentut  templo  Dei  cum  ideiit  (2.  Cor,  6.  44.  etse^^.)! 

9.  Sit  ergo  inler  nos  ei  illos  mMtinn  separatio. 
Difl|ongitur  [al.  ZHa^in^ntfiir]  cerlo  diaerhnino  error 
et  veriias.  lili  terrena  sapianl*  qni  cttlwtia  promissa 
non  liabent.  Illi  ln*efi  Iraie  vlt»  ne  lotos  implioent, 
0')  qnt  «terna  nesetimt.  Uli  pecctre  non  metnant, 
qni  peccaiornm  ifflponitntei*  pntanu*  IHi  oervinnt  vi- 
tiis,  qui  non  sperant  futura  praemia  virtutum.  Not 
vero  qui  pnrissima  eoiiftlen»ur  fide,  ofimem  Iraminem 
roanifeslainlflm  esse  ante  Irtbunal  Ciirisfi,  nl  r«a>taf 
^nutquitque  propria  corporit  tm  ,  pronf  ^esstf ;  «fe 
^OMcm,  tive  me/um  (2.  Cor.  5.  10) :  proeol  esse  debe- 
mus  a  vitiis,  dicenle  Apostolo :  Qui  enim  VhrittimuH^ 
earnem  tuam  crucifixerunteum  titnt  ot  eoneupitcentiit 
(Galat,  5.  24).  Nec  tiirbam  seqiiantur  erramem,  qOi 
se  verilaiis  discipulos  confiieBtnr. 

10*  Duas  certe  conversationis  vias ,  et  distincta  in 
diversum  iiinera  vivendii  Salvator  in  Evangelio 
ostendil.  (k)  Q/nam^  inquit,  tpalioea  oia^  qum  ducit  ed 
mortem^  et  multi  tunt  qui  intrant  per  eam,  Et  rursiun : 
Quam  arcta  vtn  et  anffutki  eti ,  qu»  ducit  ad  vitam,  et 
paud  svm  qui  invemunt  eam  (Matth,  7.  15^  eM4). 

(g)  Leginnis  aique  emendamos  ex  Gister.  Ms.  emn  antea 
TuJgati  omues  libri  non  sioe  soio&cis  et  eorriqife  seoso 
haberent,  3iulti  nonien  iUiid  abtolute.  Sempia  estsenreutia 
et  Cicerone  Tusculan.  Quaest.  5.  t  Esl  hiifoceniiar  nffectio 
tatis  animi ,  qus  ooceat  nemini»  :  qui  et  |parla  haiiet  in  L. 
Pisouem. 

(h)  Ex  eodem  Ms.  legimus :  ante  erat  uirnftufht,    Kot 

Kt)  debemut  qaidam  ex  edilis  et  Mss.  habeot  e^ceti  Unus 
s.  ftNeque  enim  debemus  ad  mullitudinem  hominum 
malam  res|)icere  viiam  cruafe»  etc. 

(i)  Ad  Imnc  moduin  Mss.  plerique  hahcnt  juxla  Graec 
et  Ydtg.  Editi  aulem  fere  ottme^  tneis.  tihri  cnmmn,  qua 
autem  canbentio  chritti  ad  Betial ,  Qsterc.  exemplar  ouil- 
Ih ;  auctor  iioster  lcgeril  Bcliar, 

j)  Minus  bene  duo  Mss.  qni  aftemam  nestfam  tKfllA. 
'  \lvaiBli$.  quam  lata  ettpatkftaifia  est  ctc 


w 


EPISTOL& 

Vidd  qiiaBta  inler  has  ▼ias  aeparatio  sit,  quantumqiie 
discrimen.  lUa  ad  roortem »  haac  lendit  ad  vltam.  llla 
(o)  eeiebratur  et  teriliir  a  multis^  baec  vix  inveniiura 
paucis.  Bla  e^iim  vitiis  per  consuetudioem»  quasi  de- 
cliviur  ac  moilior,  et  velut  quibusdam  amoena  floribus 
veloptatum  faciie  «nd  se  rapit  commeantium  roultiiu- 
diiiem  :  hxc  vero  insueio  HOl  ^^^^  virtiuum 
trisiior  alque  horridior  :  ab  his  lantum  eliguur,  qui- 
bus  non  tam  deleciaiio  itineris  cordi  est,  quam  ulili- 
tas  mansionis*  Aspcram  eaim  nobis,  et  insuavem 
virtulum  viam,  nimia  facit  viiiorum  consuetiido,  quae 
si  in  partem  alteram  transferatur,  (Jb)  invenielur,  sicut 
Scriplura  dicit,  jemtm  juslitiiB  i<mt  {Prov.  2. 20.  juxta 
j  LIX),  Ponamus  ergo  iam  raiionem  vil»  noslru; ,  el 
per  quam  potissimum  grudiainur  viam ,  conscientia 
teste  discamus.  Omne  enim  quod  agiinus,omnc  quod 
loquimur,  aul  de  lata,  aut  de  angusla  via  est.  Si  cum 
paucis  anguslum  iler  et  subliiem  qiiaindam  semitam 
invcnimus,  ad  vium  tendimus.  Si  vero  multorum 
comiiamur  viam,  secundum  Domini  sentenliam,  imus 
ad  mortem. 

- 11.  Si  ergo  odio«tque  invldia  possldemur,  si  cupi- 
diiati  et  avariii»  cediraus,  si  prxseniia  commoda 
fuiuris  prxferimns  :  per  spatlosam  viam  incedimus. 
Hal)emu8  enitn  ad  bxc  comitum  muliiludinem,  et  late 
similium  stipamur  agminibus.  Sl  iracundiam  libidi^ 
nemque  explere  volumus,  si  iiijuriam  vindicamus  [al. 
vindicare],  si  maledicenti  remaledicimus,  et  adversum 
inimicum  inimico  animo  sumus,  aeque  cum  pluribus 
ferimur.  Si  vel  adulamur  ipsi,  vel  adulaniem  libenter 
audimus,  si  (c)  verum  dicere  gralia  impedimur,  et 
roagis  ofTendere  animos  hominum  timemus,  quam 
Don  ex  animo  loqui;  de  muitoruro  ilem  via  sumua. 
Tot  noslri  sunt  socii ,  quot  extranei  veritatis.  At  e 
contrario,  (</)  si  ab  his  omnibus  vitiis  sumus  exiranei, 
si  purum  ac  liberum  animum  praestamus,  et  omni  cu- 
pidiiale  calcata ,  solis  studemus  divites  esse  virtuti- 
bus  ;  per  anguslam  vlam  nitiinur.  Gonversaiio  enlm 
ista  paucorum  est.  Estque  perrarum  aique  difficile , 
idoneos  hujus  ilineris  comites  reperire.  Quin  eiiam 
ihulti  hac  ire  se  simulant ,  et  per  diversa  errorum 
divertlciila,  ad  viam  muiiitudintsrevertuntur.  Ideoque 
timendum  est,  ne  quos  duces  recti  hujus  iiineris  lia- 
berc  nos  credimus  :  eos  comiies  liabeamus  erroris. 

l2.  Si  igitur  inveuiuniur  exempla ,  qu;£  nos  per 
hanc  ducailt  vlain ,  et  recium  Evangelil  tramitem 
teneant,  sequeiida  sont.  Sin  vero  ea  vel  deticiunt,  vel 
deficere  puiantur,  Apostolorum  forma  1102  ^"i* 
versis  proposiia  est.  Clamat  vas  electionis  Paulus , 
nosque  quasl  ad  angustum  hoc  iter  convocans,  dicil: 
Imitatores  mei  eitote,  sicut  et  ego  Christi  (1.  Cor,  11. 
1).  Ccrie  qiiod  esl  amplius  omuibus ,  ipsius  Domini 
reliicel  exemplum,  qui  in  Evangelio  ait :  Yenite  ad 

[a)  Alii  Mss.  cetebratur  a  pturibtis ,  et  ienetur  a  multis, 
{b)  LXX.  Af^  dt»  Te^^oof  dacec4o«6v^  ^ ,  c  inveoissent 
uiiquc  seinilas  jusliiia!  laeves. »    Olim  erai  ia  quibusdam 
inijrossis  « iuvenies  seuiilain  juslHis  levem. » 

(c)  Cislercieus.  Ms.  duoque  editi  csi  vero  graiiam  im* 
j  peiidimus ,  et  magis»  etc. 

(d)  Yoeula  Ats  penes  Mariian.  deerat;  tom  unus  Ms. 
vacmsunm  pco  smus  extranek* 


ahyiii  iiio 

omnesquHatwatis  et  onerati  esth,  eteg0  {e)  requies^ere 
faciam  vos.  ToUite  jugum  tneum  super  vos,  et  discite  a 
me-,  quia  mitissum,  et  humilis  corde  {Matlh.W.  28« 
2dJ,.  Si  pericuiosum  est  imitari  illos,  de  quibus  dubi* 
tas  an  imitandi  sint :  hunc  certe  imltari  lutissimum 
est ,  aique  ejus  vesiigia  sequi ,  qui  dixit :  Ego  sum 
via^  vsritast  et  viia  {Joan,  U.  6).  Nunquam  enim  er- 
rat|  qui  sequiiur  veritatem.  Uude  et  Apostolus  ioan- 
nes  alt :  Qui  dicit  se  in  Christo  manere,  debet  sicul  ille 
ambulavity  et  ipse  ambulare  (1.  Joan,  2.  6).  El  beatus 
Pelrus  ail :  Chrislus  pro  nobis  passus  est ,  vobis  relin' 
quens  exemplum^  ut  sequamini  vesiigia  ejus ;  qui  pecca^ 
tum  tton  fecil ,  nec  esi  inventus  dolus  in  ore  ejus,  Qui 
cum  maledicerelur,  non  maledicebat :  cum  pateretur^ 
non  comminabatur.  Tradebat  autem  judicanli  seinjuste» 
Qui  peccata  nostra ,  ipse  pertulit  in  corpore  suo  super 
Ugnum,  ut  peccatis  mortm  ^  juslitite  vivamus  (1.  Retr. 
%%\.et  seqq.). 

15.  Cesset  omnis  excusatlo  errorum ,  auferantur 
peccandi  foeda  solatia.  Nihll  omnino  agiinus,  qui  nos 
per  multiiudinis  exeinpla  defendlmus,  et  ad  consola- 
tionem  nostram,  aliena  ssepe  numerantes  vitia,  deesse 
nobis  dicimus,  quos  debeamus  sequi.  Ad  iliius  exem- 
plum  mitlimur,  quem  omnes  fatemur  imitandum* 
Atque  ideo  prsecipua  tlbi  cura  sii,  legem  nosse  divi- 
nain  :  per  qiiam  (/)  possis ,  quasi  praiftentia  eernere 
exeinpla  sanctorum  :  quid  faclendum  sit,  quldve  vi- 
tandum «  itlius  cousilio  disce  [ai.  discere}*  MaKimum 
enim  ad  justitiam  auxllium ,  est  implere  divlnis  elo- 
quiis  animom ,  et  quod  opere  exequi  CHpias^  eemper 
oorde  meditari.  Rodi  adhuc  popolo,  et  homioibus  ad 
obedientiam  insoetis,  per  Moyseu  iroperaiur  a  Do* 
roino,  ut  in  signum  memoriae^  qoa  prsecepta  Domini 
recordentur :  (jjr)  perslngulasyestimentorum  firobriasi 
babeant  cum  cocco  hiacynthini  coloris  insignia  ^  ul 
etiam  casu  huc  iliucque  respicientlbiis  oculis ,  man« 
datorum  coelestium  memoria  nascatur.  De  quibus 
(imbriis  Pharisxi  redarguuntur  «  Doroino  (Malth.  25« 
^)  *  1103  ^^^  ^^  perverso.usu ,  non  ad  tovk* 
roonitionem  praeceptorum  dei ,  sed  ad  ostentationem 
sui  liabere  coeperini,  ut  scilioet  qoasi  de  ro.ijoris  ob« 
servationis  diligentla,  sancti  a  populo  judieareiilun 

14.  Tibi  vero  servanti  non  jam  litterae  priecepta » 
sed  flpiriius ,  divinorum  mandatorum  memoria  spiri- 
tuallier  cxcolenda  esi.  Gui  non  tam  frequenter  recor- 
danda  sunt  praecepta  Domioi ,  qiuim  seroper  cogitan- 
da.  Sint  ergo  diylnae  Scriptur»  somper  in  manibus 
tuis ,  ei  jugiter  mente  volvantur.  Mec  suflieare  tibi 


(e)  Alii  editi  rehesam  vos. 
If)  Pro  possis  Cisiercienses  membranae  putes* 
Ip)  Pro  cocco  Cisterc.  Ms.  toto ,  alii  tota ,  vet  torta . 
vitiosc  onrnes ,  ut  puto ;  quid  enim  ad  rem  facit  ooeeus,  ut 
de  bac  tamum  voce  <,iicam ,  quam  prseferunt  edili  omaes  ? 
Sed  iit  liiielligas  totum  hunc  locuiu  esse  cdrrupltiDrJ ,  ne 
duo  qnidem  suut  Mas.  exempiaria ,  quse  iisdem  omniDO 
verbis  legaat.  Cislerciense  quod  unum  profero:  «per 
exlremitates  vestiiueQtQrujn  limbri^s  babeaRtj  easque  toto 
byaciuiiui  coior^s  insi^nia. »  Cujus  Ieclioiii$  cum  prius 
aomma  edilis  longe  prseieram ,  arierum  maiim  slc  emeh- 
dare ex  ingenio :  e<i^ue/locco  nyacmUm  cobrisinwfmant^ 
Notum  quippe  est  ad  tttui>riaia ,  qu%  exU>emam  pailu  oraui 
ambiebai ,  e  quatuor  ejus  aimiMis  .flQCCQS  hyaciolbiuot 
pependiSMy  quod  ttiqtte  bedio  Jodau  iWYant, 


HH 

potet  maniaU  Dei  ffiemoria  tenere,  et  operibns  obii- 
▼isci.  Sed  ideo  iila  oognosce ,  ut  facias  quicquid  fa- 
ciendum  didiceris.  Nan  enim  auditores  legisjmH  iunt 
apud  Deum,  $ed  faetore$  legi»  ju$t%licabuntttr  (Rom.  i. 
51).  Latus  quidem  et  immensus  divinae  legis  campus 
extendiiur.  Qui  diversis  tesiimoniis  veritalisy  velul 
coelestibus  quibusdam  floribus  vernans,  mira  oblecta-' 
tlone  legentis  animum  pascit  ac  refovet.  Quae  omnia 
semper  cognoscere,  secumque  revolvere,  ingens  ad 
conservandam  justitiam  benefieium  est.  Sed  quasi  ad' 
compendiosum  quoddam  (a)  commoniiorium,  illa  tibi 
Evangelii  eligenda  sententia  est ,  et  superscribenda 
cordi  tuo »  qnae  ad  lotius  justiti»  breviarium ,  domi- 
nico  ore  proferlur :  Omnia  qwecumque  vuUi$  ut  fa* 
eiant  vobi$  homne$ ,  hcee  et  vo$  facile  itli$,  Hcec  etnni 
Ltxet  Prophetce{Mruth.  7. 12).  Infmitae  namque  sunt 
species,  partesque  justitiae :  quas  non  modo  stylo  per- 
sequi,  sed  cogitalione  etiam  capere  difncillimum  est. 
Quas  omnes  una  ac  brevi  senlenlia  comprehendit,  et 
laientem  bominum  conscientiam,  secreto  animi  judi- 
cio,  aut  absoivit,  aut  damnat. 
'  iS.  Ad  omnem  igitur  aclum,  ad  omne  verbum,  ad 
omnem  etiam  cogitatum  ,  haec  sententia  retractetur : 
qux  tibi  quasi  specuium  quoddam  paratum ,  et  ad 
manum  semper  positum,  qualitatem  tuae  voluntatis 
ostendat ,  ac  etiam  vei  de  injusto  opere  redarguat , 
vei  de  justo  laetificet.  Quotiescumque  enim  talem  in 
aUerum  habueris  animum ,  qualem  In  te  ab  altero 
servari  copis ,  aequitatis  viam  tenes.  Quoties  vero' 
talis  erga  altenim  fueris,  gualem  in  te  vis  neminem : 
iter  justiliaB  1104  dereliquisli. -En  lalum  illud 
divinae  iegis  arduum  tolumque  difficile.  En  ob  qnam* 
causam  dura  imperia  Domino  reclamamus ,  et  dici- 
mus  nos  vei  difficuliate ,  vel  impossibilitate  manda- 
torum  pfemi.  Nec  suffiicit ,  qnod  jussa  hon  facimus , 
nisi  etiam  jubentem  injustum  pronuntiemus  :  dum 
ipsum  aequitatis  auctorem,  nonmbdo  dura  et  ardua, 
sed  etiam  impossibilia  praecepisse  conquerimur.  Om" 
fiia,  inquit,  quacumque  vuttie^ut  faciarii  vobi$  .hond* 
ne$ ,  hcec  et  vo$  facite  iUi$,  Gonjungi  vult  inter  nos  ; 
atque  connecti,  per  muiua  beneficia  caritatem.  Omnes- 
que  homines  vicario  inter  se  aniorc  copulari ,  ut  id 
unoquoque  praestante  alteri,quod  sibi  ab  omnibus 
pra^^tari  velit :  tou  justitia  ;  et  praeceptum  hoc  Dei ,- 
communis  sit  utiliias  hominum.  Et,  o  miram  clemen- 
tiam  Domini!  o  ineflabilem  Dei  benignitatem !  Prae- 
mium  nobis  poliicelur;  si  nos  invlcem  diligamus ,  id 
esl,  si  nobis  ea  praestemus  invicem»  quorum  vicissim 
indigemus.  Et  nos  superbo  simui  et  ingrato  animo , 
ejus  renitimur  voluntaii :  cujus  etiam  imperiuin  be- 
neficium  est. 

i6.  Nulli  onquam  omnino  detrahas ,  nec  aliorum 
vituperaiione  te,  iaudabiiem  yideri  yelis  :.magisque 
vitain  tuain  (b)  ornare  disoe,  quam  alienam  carpere. 


(a)  PenesErasmum  ac Mariian. ' c qnasi ad compendiosum 
Iocum,'qiioJdam  cuiinmonilorium*  etc.     ' 

{b)  Sicilerique  Mss.  aique  editi  babent;  Martianaeus 
vero  poslKrasin.  ordinare,-  SequeDlem  locum  ex  Graxx) 
iegit  Auctor  nosier .  Vulgalus  enim  iuterpres.  juxu  He- 
braieiim  veritatem  habet,  NoU  diliqere  $onmumy  ne  te 
'^ge$ta$  opprima,'  Tant«  diversitatis.  ratio  peteoda  eal  a|» 


SANGTI  HIERONTIH  iM 

Ac  semper  Scriptune  memor  esto  dicentis  :  Noli  dt- 
ligere  detrahere,  ne  eradicerie  {Prov.  SO.  15.  juxta 
LIX),  Paud  admodum  sunt ,  qui  huic  vitio  renun- 
tient,  raroque  invenies,  qui  ita  vitam  suam  irrepre- 
hensibiiem  exhibere  velint,  ot  non  libenter  reprehen* 
dant  alienam.  Tantaque  hujusmali  iibido  mentes  ho- 
minom  invasit,  ut  etiam  qui  procui  ab  aliisvitiis  re- 
ccsserunty  in  istud  tamen  quasi  in  exiremum  diaboK 
laqueum  incidant.  Tii  vero  hoc  malum  ita  effnge,  ot 
non  modo  ipsa  non  detitahas,  sed  ne  alii-^quidem  de- 
trahenti,  aliquando  credas.Nec  obtreclatoribusaucio* 
riiaiem  de  consensu  tribuas  :  ne  eorum  vitium  nu- 
trias,  annuendo.  Noli,  inquit  ScHpHira,  con$entaneu$ 
e$$ecumderogantibu$  adver$u$^oximum,tuum^  etnon 
accipie$  (c).$uper  ilium  peecatum.  Et  aiibi :  Sepi  aure$ 
tuas  $pini$,  et  noti  audire  tinguam  nequam  (Eccli,  i8. 
28).  Unde  et  beatus  David,  diversas  1105  inno- 
centiae  species  jusiitiaequedinumerans,  de  hac  quoque 
virlute  non  tacuil,  dicendo  :  Et  opprobrium  non  acce- 
pit  adver$u$^proximo$  $ud$  (Pw/.  li.  4  ) :  propterea 
qiiod  ipse  non  solum  adyersatur,  sed  etiam  persequi- 
lur  detrahenlem.  Ait  enim  :  Detrahentem  eecreto 
proximo  $uo  hunc  per$equar  (P$aL  100.  5).  Est  sane 
tale  hoc  viiium »  quod  vel  in  primis  exlingui  debeat, 
et  ab  eis  qui  se  sancte  instituere  volunt,  prorsus  ex- 
ciudi.  Nihii  enim  tam  inquietat  animum ,  nihil  est 
quod  ita  mobilem  mentem  ac  levem  faciat ,  quam 
facile  totum  oredere,  et  obirectatorum  verba ,  teme- 
rario  mentis  assensu  sequi.  Hinc  enim  crebrae  dissen- 
siones,  hinc  odia  injusta  nascuntur.  Hoc  est  quod 
soepe  de  amicissimis  etiam  inimicos  facit ,  dum  con« 
cordes  quidem,  sed  credulas  animas,  maliloqua  lingua 
dissociat.  At  coutra,  magna  quies  animi ,  magnaque 
est  morum  gravitas,  non  temere  de  quoquam  sinistri 
aliquid  audire^  Beatusque  est  qui  ita  se  contra  boc 
vitium  armavit,  ut  apud  cum  detrahere  nemo  audeat. 
Quod  si  haec  in  nobis  esset  diligentia ,  ne  passim  ob- 
trectatoribus  crederemus,  jam  omnes  detrahere  time- 
rent :  ne  non  tam  alios ,  quam  selpsos  viles  detra- 
bendo  facerent.  Sed  lioc  ideo  maium  ceiebre  est, 
idcirco  in  muliis  feryet  hoc  vitium ,  quia  pene  ab 
omnibus  libenter  audiiur. 

17.  Adulaiorum  quoque  assentaliones ,  et  noxia 
blandimenla  rallaciae ,  velut  quasdam  pestes  animas 
fuge.  Nihii  est  quod.tam  facile  corrumpat  mentes 
hominum,  nihil  quod  tam  dulci  et  moili  vulnere  ani- 
roum  reriat.  Unde  et  quidam  saplens  ait :  Verba  adu^ 
latorum  molUa ,  feriuni  autem  interiora  ventrie  (Prov. 
26. 22).  Et  Dominus  loquilur  per  Propbetam  :  Popu- 
iu$  meu$ ,  qui  beatificant  vo$ ,  $educunt  vo$,  et  $emita$ 
pedumve$troruni  di$$ipant  (l$ai,  3. 12.  $ec',  LIX),  In 
multis,  isto  maxime  lempore,  regnat  iioc  viiium 
quodque  est  gravissimum,  humilitatis  ac  benevolen- 
lio!  loco  diiciiur.  Eo  fit,  ut  qui  adulari  nescit,  aut  in- 

homonymia  vocnm  Hebraicarum ,  quas  edisserere  non  est 
hujus  loci.'  Tanlum  monemus  pro  ne  eradicerie ,  veieres 
Laiiiios  Scriplores,  qui  hunc  locum  alleiraat  ex  LXX.  ple- 
ruinque  legere  I».  eai^(d<iam ,  .quod  inteiligi  debet',  acsi 
dicerelur  ne  e  medio  tollari$.  ... 

.  (c);Duo  .veieres  «ditirndn  acdpiee  per  iUo$  peecatum. 
Totidem  Mss.  adver$u$  iUo$.'. ....  < 


iSlli  fiPlSTOLA 

vidas,  tut  saperbus  potetiir.  Est  sane  grande  et  sub- 
tile  artiflciufl) ,  laudare  alterum'  in  comniendationem 
8ui ,  et  decipiendo ,  animum  sibi  obiigare  decepti : 
quodque  hoc  roaxiroe  vitio  agi  solet ,  ficias  laudes » 
certo  pretio  vendere.  Qu»  hsec  lania  est  levitas  ani- 
mi,  quae  tanu  vanilas «  reiicla  propria  conscientia » 
alienara  opinionem  sequi  :  et  quidem  ficlam  atque 
simulaiam?  1106  Rapi  vento  fals»  (a)  laudatio- 
nis,  gaudere  ad  circumventionem  suam,  et  illusionem 
pro  beneficioaccipere?  Tu  ergo  si  vere  laudabilis 
esse  cupis,  laudem  bominum  ne  requiras.  Illique 
praepara  conscientiam  tuam»  qui  el  illumnabU  abscon" 
dita  tenebrarttm^  el  manifeslabit  comilia  cordtttin,  et 
tutic  laus  {b)  tibi  erit  a  Deo  (1.  Car\  4.  5). 

18.  Sit  igitur  intentus  ac  vigilans,  et  adversus 
peccata  seroper  armatus  animus  tuus.  Sermo  in  om- 
nibus  moderatus  et  parcus/et  qui  necessitateiii  magis 
ioquendi  indicet,  quam  voluntatem.  (c)Ornet  pruden- 
tiani  verecundia ,  quodque  praecipuum  in  feminis 
semper  fuit ,  cunctas  iu  te  virtutes  pudor  superet. 
Diu  ante  considera  »  quid  ioquendum  sit ,  et  adhuc 
tacens  provide,  ne  quid  dixisse  poeniteat.  Yerba  tua 
ponderet  cogitaiio,  et  linguae  oflicium  animi  libra 
dispenset.  Unde  Scriptura.dicit :  Argentum  et  aurum 
tuuni  eon/la,  et  verbis  tuis  facilo  stateranif  et  frenos  ori 
iuo  rectos  :  et  attende  ne  forte  labdris  lingua  (  Eccli. 
28 ).  Nunquam  (d)  malum  verbuin  de  ore  tuo  procc- 
dat,  quae  ad  ctimuliim  benignitatis  juberis  eiiam  ma- 
lcdicentibus  benedicere.'Jtf{smVor(/e5,  iiiquit,  mode- 
sii ,  humiles ,  non  reddentes  malum  pro  malo ,  neque 
matedictum  pro  maledicto^  sed  e  contrario  benedicentes 
(i.i'c/r.3.9). 

19.  Mentiri  vero  atque  jurare ,  iingua  tua  prorsus 
ignoret,  tantusque  in  le  sit  (e)  veri  amor,  ut  quidquid 
dixeris,  juratum  putes.  Dequo  Salvator  ad  discipulos 
ait :  Ego  aulem  dico  vo6i«,  non  jurare  omnino,  £t  paulo 
post :  Sit  autem  sermo  vesler^  est,  est :  non,non :  Quod 
autem  his  abundaniius  est ,  a  malo  esi  ( Matth.  5.  34. 
37).  In  omni  igilur  actu  atque  verbo,  quieta  mens  et 
placida  servetur  :  semperque  cogitationi  toae  Dei 
praesentia  occurrat :  sil  humilis  animus,  ac  mitis,  et 
adversus  sola  vitia  erectus.  Nunquam  illum  aut  so- 
perbia  exiollat,  aut  avaritia  infiectat,  aut  ira  prtfcipi- 
tet.  Nihil  enim  quielius ,  nihil  purius ,  nihil  denique 
pulchrius  ea  mente  esse  debet,  quae  in  Dei  habitacu- 
lum  pr jeparanda  est,  quem  npn  auro  templa  fulgentia, 
non  gemmis  altaria  distincia  delectant ,  sed  anima 
ornata  virtulibus.  ideo  et  templum  Dei ,  sanctorum 
corda  dicuniur,  affirmanie  Apostolo,  qui  ait :  Si  qm 
templum  Dei  violaverit, disperdet  ilium  Deus.Templum 
enim  Dd  sanetum  est^  quod  estis  vos  (1.  Cor,  3. 17). 

20.  Nihil  habeas  humilitate  prdestantius,    1107 

[a\  lidem  veteres  edlU ,  fatt^B  adutaHonis ,  cui  lectioni 
fiivet ,  qnod  infra  numero  30.  habeiur  ficta  adutaiioHe 
elediere. 


GXLYni. 


42U 


nihilqae  amabilius.  Haec  est  enim  prsecipua  conser- 
vatrix  ,  et  qiiasi  custos  quaedam  virtutum  omnium  : 
nihilque  est  quod  nos  ita  et  liominibus  gratos  et  Deo 
faciat,  quam  si  yitae  merito  roagni ,  homilitate  infimi 
simns.  Propter  quod  Scriptura  dicit :  Quanto  mdgnut 
€t,  humilia  te  in  omnibus,  el  coram  Deo  invenies  gra- 
tiam  (EccU.  3. 20).  Et  Dominas  loquilur  per  Prophe- 
tam  :  Super  quem  alium  requieseam^  nisi  super  humi" 
lem^  et  quietum,  et  trementem  verba  mea  (/«at.66.2)? 
(f)  Verum  tu  eam  humilitaiem  sequere  :  hou  qwB 
ostenditur ,  atque  simulatur  gesla  corporis ,  aut  fra- 
cta  voce  verborum,  sed  quae  puro  afl^ectu  cordis  ex- 
primitur.  Aiiud  est  enim  virtuiem  liabere,  aiiud  vir- 
lutis  similitudinem  :  aiiud  est  rerum  ambram  sequi, 
aliud  veritatem.  Multo  deformior  illa  est  superbia , 
qu»  sub  quibusdam  humilitatis  signis  laiet.  Nescio 
enim  quomodo  turpiora  sunt  vitia ,  qaae  virtutum 
specie  celanlur. 

21.  Nuili  te  unquam  de  generis  nobilitaie  praepo- 
nas,  neqiie  obscuriores  quasqiie  et  humiliore  2oc6 


{ 


\b\  Oaietc.  unieuique  pro  tjbu 


ici  IdeiD  Cisterc.  omet  pudicUiam  verecundia, 

\a)  Cum  modo  laudaU)  Cisterc.  plerique  Mss.  alii  libri 

Nvnquam  maledictum  (vei  maledictw)  de  ore  tiio  etc. 
[e]  Mss.  codd.  veritatis  amer  ^  et  mox  unus  Cisierc. 

fwramentwnputes. 


natas ,  te  inferiores  pules.  Nescit  religio  nostra  pcr- 
sonas  accipere :  nec  conditiones  hominum ,  sed  ani- 
mos  inspicit  slngulorum.  Servum  et  nbbilem  de 
moribus  pronuntiat.  Sola  apod  Deum  libertas  est, 
non  servire  peccatis.  Sumroa  apud  Deum  est  nobili- 
tas,  clarum  esse  virtutibus.  Quid  apud  Deum  in  viris 
nobilius  Petrb,  (g)  qui  piscator  et  pauper  fuii?  Quid 
.in  feminis  beata  Maria  iilustrius ,  qoae  sponsa  fabri 
describitur?  Sed  illi  piscatori  et  pauperi  cttlestts 
regni  a  Ghrisio  creduntur  claves.  Haec  sponsa  fabri, 
meruit  esse  mater  illius,  a  quo  ipsae  ciaves  datas 
suiit.  Eligit  enim  Deus  ignobilia  et  coniemptibilia 
hujus  mundi  (1.  Cor.  1.  27 ) ,  ut  potentes  ac  nobiles 
ad  humiiitaiem  facilius  adduceret.  Nam  et  aiias  fru- 
sura  sibi  aliquis  de  nobilitate  generis  appiaiidit,  cum 
universi  paris  honoris,  et  ejusdem  apud  Deuin  pretii 
sint,  qui  uno  Ghristi  sanguine  sunt  redempti :  nec 
inieresi  qua  quis  conditione  natus  sit,  cum  omnes  in 
Ghristo  aeqoaliter  renascamur.  Nam  et  si  dblivisci- 
mur,  quia  ex  uno  omnes  generati  sumus  :  saltem  id 
semper  meminisse  debemus ,  quia  per  unum  omnes 
regeneramur. 

22.  Gave  ue  si  jejunare  aut  absiinere  coeperis ,  te 
putes  jam  esse  sanctam.  Haec  enim  virtus  adjtimen- 
tum  est,  non  perfectio  1106  sanctitatis.  Magis- 
que  id  providendum  est,  ne  tibi  hoc,  cum  licita  con- 
temnas,  securitatem  quamdam  itliciloruin  faciat.Quic- 
quid  supra  justiiiam  oflertor  Deo,  non  debet  impedirc 
justiliam,  sed  adjuvare.  Quid  auiem  prodest  tenunri 
abstinentia  corpus ,  si  animus  intumescat  superbia  ? 
Quam  laudem  merebimur  de  pallore  jejunii,  si  invi- 
dia  lividi  simus?  Quid  vtrtutis  habet  vinum  non 
bibere ,  et  ira  atque  odio  inebriari?  Tunc ,  inquam , 
praeclara  est  abstinentia ,  tunc  pulchra  atque  roagni- 
fica  castigatio  corporis »  com  est  animus  jejunus  a 

(f)  Sic  leglmus  ex  Mss.  nostris ,  cum  antea  impress^ 
omoes  Ferumtamen  huuaiitaie  etc. 

(o)  Desunt  in  Gsterc.  Ms.  qui  piscaior  et  pauper  fuH 
Paulo  post  pro  eredmtwr  aUl  Mss.  eodd.  donaiUur, 


M(5 


SAMeri  ilttRomntt 


)2I6 


vimt.  Imo  qnf  ]^robabillt«r  ae  fidenter  abstinentfife 
viytiii^m  lenent,  eo  afBigant  camem  sUam,  qno  ani- 
in:B  frangnnt  superblam  :  ut  quasi  de  quodam  {a) 
rasiigio  contemptns  sui  aique  atrogantla,  descendaot 
ad  implendam  Domini  voluniatem ,  qua  roaxime  In 
hiimiliiaie  perficiiar.  Idcirco  a  variis  clbomm  deside- 
riis  meiiiem  reirahunt ,  ut  totam  cjns  tim  oceupent 
in  cnpidiiaie  vfrtaium.  lamque  minus  Jejoniornm  et 
absUAentias  laborem  caro  aenlit,  anima  esuriente 
Justitlam.  Nam  et  vas  electionis  Paulus  dum  castigat 
corptis  suom,  et  In  serviiutem  redigii,  ne  atite  praj- 
dicans  Ipde  rcprobas  lnven*atur  (i.  Cor.  9.  27 ),  non 
ad  [a1.  ob]  solam,  ut  quldam  imperili  putant,  boc 
facit  castitatem  :  non  enim  buic  tantummodo ,  sed 
omnlbns  omnino  viriutibus  abstinentia  opitulattir. 
^eqne  magna  aut  tota  Apostoli  gloria  est ,  non  for- 
n*cari :  sed  hoc  agii»  nl  casiigaiione  corporis,  erudia- 
tijr  animus;  quantoque  nihil  ex  voluptaiibus  concu- 
piscit ,  umio  mag^  possit  de  vlrtuiibus  cogitare  :  ne 
perfeciionis  magisier,  Imperfecium  aliquid  \n  se 
osteudat :  ne  Chrisil  imilalor,  extra  praecepium  quic- 
quain  aut  voluiitiUem  Chrisli  faciat  :  neve  mlnus 
exemplo,  quam  verbo  doceal,  cumque  aliis  praedica- 
verii,  Ipse  reprobelur :  (6)  audiaique  cuin  Pharlsais: 
Dicunt  enim  et  non  fadunt  {Malth,  «5.  5). 

«5.  Aposiolici  vero  el  praicepli  est ,  et  exempli , 
ut  habeamus  rationem,  non  conscienliactanlum,  sed 
eiium  faina  (Rom.  12. 47).  Non  supcrfliinm  et  a  fru- 
clu  vacuuni,  genlium  magister  hoc  docet :  vuit  enim 
eiiam  exiraneos  ad  fidem  homines,  per  fideHum 
opera  proflcere,  ut  religtonem  ipsam  religionis  disci- 
plina  commendet.  Et  ideo  sicut  iuminaria  in  roundo 
hicere  1109  "^^  J^^^*»  *"  ""^**^  nationis  pravae 
et  perversse,  ul  incredula  menles  erraniium,  cx 
nosiroruin  actuum  luraine,  igr.orantiae  suae  lenebras 
deprcbendaiit.  Unde  et  ipsc  ad  Romanos  ail :  Provi' 
dentes  bona  non  solum  coram  Deo  ied  etiam  coram 
honiinibus  ( Rom,  !«.  17  ).  Et  alibi  :  Sine  offenmne 
eilote  Jud(Bi8,  et  geniibus,  et  EcdesicB  Dei,  iictu  ego 
per  omnia  omnibui  placeo ,  non  qucerem  quod  mthi 
mMe  eit,  ied  quoi  muidi  (1.  Cor,  iO.  52. 55).  Be.ntus 
est  qni  lam  sancle,  tamque  graviler  disposuit  vitam 
suain ,  ut  de  eo  sinisiri  aliquld  ne  fliigi  qurdem  pos- 
sil :  dum  adversos  olurecialorum  iibidinem  pugnat 
meriii  magnltudo  nee  fhigere  quisquam  ansus  est , 
quod  a  iiullo  putat  esse  credendum.  Quod  fii  id  asso- 
qui  difficile  alque  niinls  arduum  esi ,  satiera  bane 
adhibeamus  vilae  noslrae  dii  geiuiam,  ne  maljB  mentos 
occasionem  invenlanl  detrahendi.  We  ex  iiobis  sdn- 
lilla  procedat,  per  quam  adversus  nos  siiiisir.Te  feimae 
flamma  confletur.  Alioqiil  frustr  jrascimur  obtrecta- 
loribus  nosiris  si  (c)  eis  ipsi  obirectandi  maieriam 
mini^tramus.  Si  aulem  nobis  diligenier  alque  sollicite 
omnia  ad  hone§iaiera  providentlbus,  canclisqae  acti- 

[a]  Perperam  Erasmiaoam  lectioaem  secutus  editor 
BeuediaiQus  fasUdio.  Dixii  autem  ut  Yiciorius  noiat 
€6ntemptui  Mt ,  quo  ipse  aliOB  coatemnit ,  aop  se. 

{b)  Cisterc.  membranxcam  odiiiaquiLuadain  adaant  a 

(c)  Erat  eMptis  «ne  vevbo»  et  viiiose.  MfifX  M  codi 
malerioi. 


bns  nostris  tfmorem  Dei  prttferentlbos,  illi  nlhilomi- 
ims  Insaniunt :  consoletur  nos  consdentia  nosira , 
qu»  tunc  maxime  tuta  est ,  tunc  opiime  secura  esi , 
cum  ne  occa^ionem  quldem  male  de  se  sentiendi  de- 
dit.  Illis  enim  vhb  dlcitur  per  Propheiam  ,  qui  dicunt 
quod  bonum  eit  matum  ;  qui  Utcem  appeltqnf  lenebra$: 
et  quod  dulce  eit,  amarum  voeant  (Jsat.  5.  20.  juxta 
LXX).  Nobis  ergo  Salvatoris  apiabiiur  sermo  :  Beaii 
estiicum  vobii  maledixerint  hominei,  menlientei  {Matlh. 
5.  if ).  Nos  modo  ag:imus,  ut  male  de  nobis  nemo  lo- 
qui  absque  mendacio  possit. 

24.  Ita  habeto  sollicilodinem  domos,  ut  aliquam 
tamen  vacationem  aniniae  tribuas.  Elijgatur  tibi  op- 
porlunus ,  et  aliquanlum  a  familiae  sirepitu  remotus 
locus ,  in  quem  tu  velut  In  porlum ,  qiiasi  ex  multa 
tempestaie  curarum  te  recipias,  et  excitatos  foris  co- 
gitalionum  Quctus,  secreti  Iranquillitate  coroponas. 
Tanlum  ibi  sit  divinae  lectionis  studium,  tam  crebne 
orationum  vices ,  tam  firma  el  pressa  de  fuiuris  co- 
gitatio,  ut  omnes  reiiqui  temporis  occupationes  facile 
hac  vocaiionc  compenses.  Nec  hoc  ideo  dicimus,  quo 
te  retrahamus  a  tuis  :  imo  id  agimus ,  ut  ibi  discas, 
ibique  medileris ,  qualem  tuis  praebere  te  debeas. 

^'  1110  Familiam  tuam  ila  rege  et  confovc, 
Qt  te  mati*em  magis  tuorum ,  quam  domiiiam  videri 
velis,  a  quibus  benigniiate  poiiiis,  quam  severiuie 
exlge  reverenliam.  Fidelius  et  gratius  semper  obse- 
quium  est ,  quod  ab  amore ,  qu.im  quod  a  roetu  (d) 
proflciscitur.  Praecipue  autem  in  conjugio  venerabili 
atque  jmmaciilato  Apostolicae  regulx  ordo  teueatur. 

26.  Servetur  in  priniis  viro  auclorilas  su^,  toiaque 
a  te  discat  domus ,  qiiaiitum  ilU  honoris  deb^at.  Tu 
illum  dominum  obsequio  tuo,  tu  magnum  illuni  lua 
humilitate  demonstra ,  tanto  ipsa  honoratior  futura , 
quanto  illum  amplius  honoraveris.  Caput  enim,  ut  ait 
Apostolus,  mulierii  est  vir  {Ephei.  5.  25) :  nec  aliunde 
roagis  reliquum  corpus  ornulur,  quam  ex  capilis 
dignitale.  Unde  idem  alilii  dicit :  Mutierei  iubdllce 
estote  virii,  iicut  oportet  in  Domino  {Cotoa,  5.  48). 
Sed  et  beatus  Petnis  Apostolus  ait  Simititer  autem 
mutierei  iubditce  sint  virii  ^utet  si  qui  non  credmt 
verbo^  per  mutierum  convenationem^  iine  verbo  tucri- 
fiant  (1.  Petr.Zi).  Si  ergo  etinro  gentilibus  maritis 
debetur  honor  jure  conjugii ,  quanto  niagis  redden- 
dus  est  Christianis. 

27.  Alque  ut  ostendat ,  qiiibus  ornamentis  eti.iin 
virisjunctaefemine  decorari  debeant,  ^iiiiQuarumsit 
nbn  extrinsecui  capillatura ,  aut  circumdatio  auri,  aut 
vestimentorum  cuUus,  sed  qui  absconditus  cordis  est 
homo  in  incorruptibilitate  quieti  el  modesli  Sinritus, 
gui  esl  in  conspectu  Dei  tocuptes.  Sic  enim  atiquando 
et  ionetce  mulieres  sperantes  in  Domino  ,  ornabant  se , 
iub^ectai'  propriii  vtrts,  iicut  Sara  obediebat  Abraha, 
ihmuim  i»um  vacam  { IHd.  ^.  «I  seqq,)-  Haec  auteoi 
praecipiens,  non  eas  jubet  (e)  squalere  sordibui,  ot 
horrentibw»  yannonim  asiiMiueQilis  tegl,  sed  iromode' 

id\  ililer  »ercipi/iir.  Quidam  JIss.  acdpUur. 
\e]  lu  maluimiis  cum  Mss.  libris  legere.^uam  cuna  editi^ 
iqualore,  iordibui. 


iilf  CrtStAU 

ralo  fiulM,  %i  Bimfe  M^wiiiU)  iiiterdicit  omaUii,  sim- 
plioem^  emninepdiC  omatom  atque  babiiam.  De 
quo  et  m  eteciieiiie  ait :  SimlHir  anUm  et  nmiierei 
m  kabUu  enuAo^  ernn  veneumHa  et  iobrieiate :  omante$ 
$e  non  in  toriis  erinibat ,  aut  auro,  aut  margaritie ,  vel 
ve$te  pretiota^  ee4  wd  deeet  nmHeree^  ffromittentet 
eatiilatem  per  opera  bona  (f.  Tinj.  2.  9.  iO). 

28.  Reperi  vero  le  (a)  miro  fidei  ardore  sucoeiisam, 
aliquot  jam  ante  annos  conlineuliam  proposuisse,  el 
reii4|uufli  vH»  1««  lempus  pudicfiiie  coftfteerasse. 
Magni  liocaiiiffli  rtj^num,  et  perfeci»  virlulil  indicium 
esl,  raHintfiir^  «uUlo  expert»  votuplati»  lugeru  noias 
carpis  iliMeliras,  HH  et  eaieotis  a4hoc  £ialia 
ilamiae  iidei  amore  [al.  ardore]  resiiogaere.  Sed  iiiiid 
quoque  simal  didici,  quod  me  noi)  medioeriier  aiigit 
ae  atiiBuial » te  Tidelicet  lanlura  lioc  bonum ,  absqne 
eoniKiisu  et  paeto  viri  aenrare  ccBpisse ,  eum  boo 
Aposloiica  omnino  inlerdicai  auctoritas,  qtiae  in  bae 
duiitaiat  eausa ,  non  modo  uxorem  viro ,  sed  eiiam 
virum  uxoris  Bubjecit  poleslati.  Vxor,  inqnii,  tm  cer- 
poris  poteeUHem  non  babet,  ted  vir.  SimilHer  autem  et 
vir  potettatem  non  kabet  tm  corporit ,  ted  mHUer  (I . 
Cor.  7.  4 ).  Tu  vero  quasi  obiila  fodef is  nupliaiis , 
pacliqiie  hujus  ae  juris  immemor,  inconsuitp  viro  vo« 
visti  Domino  eastiialem.  Sed  pericnlose  promiililur 
quod  adhoc  in  aJlerius  poteslale  esl.  El  nescio  quam 
sil  grala  donalio ,  si  unos  offerat  rem  duorum  (b) 
Multa  jam  per  bujusccmodi  igiioraiitiaiii  et  atidivimue, 
el  vidimus  scissa  cimjugia,  qnodrfue  reoordari  piget, 
occasione  castitaiis  adulteHam  perpelratum.  Nam 
dum  una  part  se  «tiam  a  iicKis  absiioet :  altera  ad 
ilticiia  delapsa  esl.  Et  neseio  in  lali  caosa,  quis  magts 
accusari,  q^s  amplius  culpari  debeal,  utrum  ille  qui 
repulsiis  a  eonjuge  fdrnicaiur,  an  illa  quse  repeliendo 
a  se  virmn ,  oum  fbmicationi  quodammodo  objicit. 
Alqueut  aoper  bac  eaiisa,  quid  verilas  habeat,  agno- 
scas,  panca  niibi  de  divina  auclorilaie  ponenda  sunt. 
Aposioifeae  doetrinae  regula  nec  cum  Joviniano  aeqiiat 
coniinenliai  opera  nuptiarum ,  nec  cum  Maiiic1ia)0 
conjiigia  condemnal.  Ita  vas  electionls  ac  magisier 
gentium ,  fnter  ulromqne  temperatus  incedit  ae  me- 
dius,  nt  remedium  incontinentiae  tndulgeat,el  ad 
praBmiom  provocel  coniineniiam.  Totiisque  in  bac 
causa  ejus  hic  sensus  est ,  ut  ex  utriusque  senteniia 
proponalur  castitas  ,  aut  certe  ab  utroque  debllum 
commtiiie  solvatur. 

^.Sed  ipsajam  Apostoli  verba  ponamuS|  totamqnc 
banc  eaiisam  o  sui  principio  retracleniua.  Loquiliir 
enim  ad  Corinthios :  De  quibut  auiem  teripthlit  vtihi: 
bonum  ett  homini  mmUerem  non  tan§ere  {i .  Cor.  7. 1). 
Ft  quanquam  bic  laudaveril  castitatem,  tanieii  iie  ali< 
quibtis  videatur  probtbere conjugia,  subjttiigit.  Propter 
fornicationem  autem  unutquitque  suam  uxorem  habeat* 
(c)  Uxori  vir  debitum  reddat  :  nmiliter  autem  et  U3er 


1^0.  MuHer  mum  ml  ewpeirit  potnialm  t  oti  hab^,  ted 
^'  lllS  ^<  ^  ^  eorporit  potegtatem  ^ton  ha- 
bet,  teH  mulier.  tfoHle  fraudare  invicem  (ibid.  ei  teqq,) 
Ae  rarsus,  ne  tinla  pro  nupiiarum  porle  dicendo, 
▼iderelur  excludere  casiitalein ,  sequiiur  :  Nki  forti 
e»  eoneentu  ad  temput,  ut  vacetis  onaioni.  Et  slotim 
quasi  recusat  hoe,  qood  dixit,  ad  temput:  nenon  uim 
perpetoam ,  quam  temporaiem  ac  brevem  continen 
Ifam  docere  videatur.  Ait  enlm  :  prepier  incontfneft- 
Ham  fketram,  Eoc  autem  dico  tecundum  induigentiam, 
tton  tecundum  imperium,  Unde  boc  quod  diiit ,  ad 
temput,  docel  meditalionem  debere  fleri  castitatis,  ul 
per  cerla  inlervatta  temporum  qoasi  exploraiis  con- 
tinentia:  suse  vFribus ,  sine  penculo  utrique  promit-' 
lanl,  quod  semper  esl  ab  utroque  servandum.  Quid 
vero  ab<okite  vellt,  manifesle  dicit :  Volo  autem  onmet 
hominet  ette  ticut  meiptum,  id  est,  in  jtigl  ac  perpeiua 
castitatc  vivere. 

30.  Vides  lie  qiiam  caote  quamfotivide,  qnam  sinr 
ullius  occasioiie  scandali ,  magister  firmaverH  de  ca- 
stitate  sententiam ,  nolens  tantom  bonuni  in  unius 
temefitate  nutare ,  quod  ligare  et  confirinare  defoet 
consensus  amborum?  Et  revera,  quid  ea  castitnie 
firniins  est,  quidve  tutius,qu:im  quae  ex  duorum 
coepta  seiiteniia,  ab  utroque  velut  in  commnne  ser- 
vatur?  Nec  de  se  tantiim  pars  altera  sollicita,  muluo 
se  nd  virtutis  animet  persevcranliam.  Ilocenim,  sicul 
aiia  qiioque  bona,  non  tantum  coepisse,  sed  perfecisse 
iaudandum  est.  Jamdudum,  ut  iiitelligis,  scopnloso 
dirilciliqne  in  loco  versaiuroraiio,nec  audet  in  alter* 
utram  declliiare  partem ,  duin  sequaliter  utrumquo 
formidat,  sed  ex  nostra  dirflcullate  tuum  agnnsce 
discrimen,  maluiinus  enim  le  contrlslare  forsHan 
vera  dicendo ,  quam  ficla  adulatione  (d)  decipere. 
Duplex ,  ul  vides ,  malum,  aequale  et  anccps  pericu- 
ium  esi :  ex  otroque  arctaris ,  ex  utroque  constrln- 
geris.  Gontemnere  omnino  virum  atque  despfcere , 
aperta  contra  Apostoli  senleniiam  est :  (e)  perdero 
vero  tanti  tcmporis  casiitatem ,  et  Deo  noh  reddere 
quod  proniiseras,  limendum,  atque  meiuendiim  est. 
Ut  vulgo  dicilur  :  Facile  ex  amico  inimicuiii  facies , 
cui  promissa  non  reddas.  (f)  Sic  enim  Scriptura  di- 
cll.  Quod  si  voveris  votum  Domino  Deo ,  non  morerlt 
reddere  iUud :  quia  qumrent  quasrit  illud  Dominut 
Deus  abt  te^  et  erit  libi  in  peccalum  (Deut.  23.  2i.  sec» 
LXX,  el  Eccl,  5.  3).  Ail  eigo  :  Debiiam  honorificen- 
liam  viro  1113  exhibe,  ul  ex  ulroque  Domino 
debitiim,  qiiud  vovisti,  rcddere  possis.  Dc  cujus  con- 
scientia  non  diffidimus,  si  paululum  exspeciasses  : 
iion  quod  te  a  bono  casiitaiis  retrahamiis ,  sed  biijus 
aniinum  ad  casiitatis  oraculum  lolis  viribus  incilo- 
mus;  ui  voluntarium  sacrificium  ofieral  Deo,  in  odo- 
rem  suavilatis :  ut  exuta  mens  a  cunctis  retinaculis 


(a|  Nale  ediU)r  •BeDedict  ad  Erasmian.  codd.  mir(B 

fidei. 
ib)  Confer  S.  Auyustiai  ad  Ecdiclam  Epistolaiq  2^, 
[c]  Sicwtm  et  pauci  alii  ex  editis  ^dduut»  «  e|  un^- 

quasqno  soom  virum  habeat,»  qo»  tn  Mss.  nou  tayp* 


(d)  Erasmiana  leaio  (|uam  Martianaeus  exscribit,  vitiose 
dueere  babebat  pro  decipere. 

(e)  Maleilerum  ex  Erasmo  edilorBenedictlnus,  PrO" 
dereviro.  ^  .    ^ 

(f)  Erasm.  et  Harliansus  Slcut  pro  sic,  Turo  paulp  pmit 
erit  enm  pro  et  erit  tibi. 


IM» 


SANGTI  HiERONYHl 


tm 


mundanis,  ttqae  corporalibns  TolnpUtibns  (a)  sit :  ni 
Taleas  plenios  inbaerere  Dominicis  praecepiis;  Quod 
lanien ,  ne  quid  a  nobis  negligeuter  e$8e  dictum  ar- 
biireris,  divinarum  Scripturaram  leslimoniis  edocui- 
mus»  siculeliam.  Apostolus  dicit :  £l  eruni  duo  in 
came  una  (1.  Cor.  6..  16.  47) ;  jam  non  una  caro 
(Maith.  i9. 6),  sed  unu$  sfnriiui  (i.  Cw.  6.  i7). 

5i.  Hoc  sacramentum  magnum  est,  arduumque 
est  iter  castiutis  :  sed  magna  sunt  praemia,  vocatque 
nos  Dominus  in  Evangelio  dicens  :  Yenite  benedicti 
Patrii  mei ,  possidele  praparaium  vobis  reptum  ab 
origine  mundi  (Maltk.  35.  54 ).  Idem  ipse  Dominus 
dicil :  Veniie  ad  me  omnei,  qui  laboraiis^  eionerats 
tsiis :  ei  ego  vos  refidam.  ToiliU  iugum  meum  super 
vos^  et  disciie  a  me ,  ^tna  mitis  sum ,  ei  humHis  corde^ 
ei  invenieiis  requiem  animabus  vesiris;  jugum  enim 
meum  euave  esty  ei  onus  meum  leve.  Dicit  enim  idem 
Dominus  us ,  qm  ad  nnistram  ejut  erum  :  Discedite  a 
me malediciiin ignfm  telemumi  queni  prcBparami  Pater 
meus  diaboto^el  angelis  ejus  (Matik.  25.  41) :  nescio 
«0«,  operarii  iniquiiaiis.  Erii  ibi  /ieius  ei  siridor  den- 
Itnm.  lili  utique  omnes  plangerit,  illi  lugebunf,  qui 
ila  curis  se  yitae  praesentis  involvunt,  ut  obliviscantur 
fuiuram ;  quos  somiio  quodam  ignorantlae,  el  malae 
securitatis  o|»pressos  Quctibus,  Domini  comprehendet 
adveiitus  :  unde  ipse ,  in  Evangelio  ail :  Aliendiie 
vobis ,  ne  (orie  gravenlur  corda  vesira  in  crapula,  ei 
ebrietate^  ei  curis  hujus  viHB:  ne  forte  superveniat  in 
vos  repentina  dies  itla,  tanquam  laqueus  enim  superve^ 
mei  in  omnes ,  qui  sedenl  super  faciem  omnis  terra 
(Lue.  21. 54. 35).  El  rursum :  Yigilate^  et  orate^  nesci- 
Hsenim,  quando  iempus  tii  (MaUh.  24. 42.  et  25.  i3). 

32.  Beati  suut,  qui  ita  exspectant,  ita  illum  specu- 
lanlur  diem ,  ut  se  ad  eum  quotidie  praeparent ,  qai 
non  de  praeierita  sibi  juslitia  blandientes,  secundum 
Apostolum,  per  dies  nngulos  in  viriuie  renovantur  (2. 
Cor.  4.  i6).  Justitid  enim  justi  non  proderit  et, 
1114  ^  ^^  ^*^  justus  esse  denerii.  Sicui  etiam  tnt- 
quo  non  nocebit  iniquitas ,  sua  adie ,  quo  se  ab  iniqui" 
tate  converierii  (Euch.  i8.  24).  Nec  sanctus  ergo  se- 
curus  esse  debet ,  quamdiu  in  hujus  vilae  agone  ver- 
satur ;  nec  desperare  peccalor,  qui ,  secundum  prae- 
diciam  Prophetae  senteiuiam ,  uno  die  justum  se 
eflicere  potest;  sed  totum,  quo  tenditur,  spaiium 
viiae  tuae  est ,  ut  peragere  possis  justiliam ;  nec  de 
prxterita  justitia  confidens,  remissior  efliciaris;  sed 
siciit  dicit  Apostolus,  Posteriord  obltvtscens^  ad  ea 
autem ,  qtue  anieriora  sitni ,  me  extendens^  ad  deslina" 
lum  persequor  6ravtttm  sttpemcB  vocationis,  scient  «m- 
pium  esse  cordis  inspeetorem  Deum  {PhiL  3.15.  e^  Prov. 
24. 12).  Et  idcirco  satagit,  ut  animam  mundain  ba- 
beat  a  peccato.  Propter  quod  scriptum  est,  omiu 
custodia  serva  cor  iuum  {Prov.  4.  23).  El  iterum: 
Diligit  Dominus  munda  corda.  Accepli  autem  sunt  ei 
omnes  immaculaii  (Prov.  ii.^0.  juxia  LXX).  Idcirco 
age ,  ut  ordines  reliquum  teinpus  vitae  tuae  sine  oN 
fensa ,  ui  possis  secure  canere  cum  Propheta  :  Per" 

(a)  Yoculis  sU,  ttf,  omissis»  vetns  quaedsm  editio,  vacai, 
pvoba  aeque  loctioae. 


ambulam  in  innocenUa  eordit  md ,  m  medio  domus 
mecB  (PsaL  iOO.  2  ).  Et  iterom  :  iniroibo  ad  aitare 
Dei,  ad  Deiim,  ^t  Imiilicat  juveniuiem  meam  (Psat. 
42.  4 ).  Quia  incboasse  non  sufAcit ;  sed  perfecisse 
Jusiitia  est. 

EPISTOLA  (b)  ClLll  (c). 

8.  HIERONTIII. 

De  soiemnitatibtu  Paseha. 

Hebrcsorum  dies  fesios  edisserit ,  eosque  mimme  obser- 
vari  debere  post  Evangetium  doeel. 

1.  De  solemnitatibus  et  Sabbaiis,  Neomeniis, 
qoaii  In  Lege  a  Domino  praecipiuntur  observari,  tux 
caritatis  imperio  cogente ,  dicturi ,  qiiid  secunduin 
litteram  reprobari,  vel  quid  spiriiualiler  observari 
debeat :  prius  cogimur  amaloribus  {iitene  adversariis- 
que  verilatis  respondere ;  qiios  cum  (d)  roeo  jure 
possim  reperculere  magis  eos  blaiide  leniterque  allo- 
quens  ad  agnilionem  veritalis.  venire  cupio,  qui  cum 
radicum  amariim  corticem  ruminare  cupiuiit,  poina 
expuunl,  pulveremque  aurl  mirantes,  formaia  me- 

-talla  despiciiint.  Qui  etsi  secundiim  litterain  Legis 
observari  1115  cuncta  contendunt,  velamiiie 
posito  siiper  facieiu  Moysi,  spirilus  verilatis  luce  illo- 
minari  nequeunt,  (e)  quos  etsi  veritati  non  acquie- 
verint ,  hirci  tamen  more  emissarii ,  huinero  nosine 
patientiae  parati  ad  tatisfaciionem  de  ea  qttee  in  nobis 
eti  fide  (t.  Pet.  3. 15),  ad  eremum  soae  perdilionis, 
ei  lavare  postea  vestimenta ,  ne  contagione  liarelici 
sensus  polluii  remaneant.  Nos  auicm  in  iniiio  hiijus 
opusculi  exemplo  Jeremiae  docti,  evellere  prius ,  de- 
slruere,  et  poslea  plantare  et  aedificare.  proponimus. 

2.  De  Scripturis  prius  osteiidere  cupienies,  quo- 
modo  hae  feri»  Domini,  qua;  praecipiuntur  Logeser- 
yari,  non  nmbra,  sed  spirituali  observaniia  celebran- 
tur.  Et  siqui  imbeciliiiaiis  nostrae  auctoritaiem  par- 
yipendere  voluerint,  Prophetas  audiant,  qui  provido 
patrocinio  providenies  harum  reprobationum  Evao- 
gelii  lempore  aperia  voce  prxdixerunt.  Imo  in  eis 
Domino  proloqueote  :  Dies  festos  vestros ,  et  Neome- 
niat ,  et  Sabbatha  audii  anima  mea»  Et  haec  se  Domi- 
nns  non  mandasse  pronuntiat ,  cum  ipsum  in  Lege 
haec  praecepisse  mauifesium  est.  In  qnibus  vi^rbis 
quid  aliud  oslenditur,  quod  cum  Christo  fiiiis  Legis 
adveneril,  ea  secundum  iitteram  custodiri  nou  man- 
daverit?  De  sacrificiis  autem  per  alium  Propheum 

(b)  aL  inediia. 

(c)  Prodit  Dunc  primum  ex  Yatic.  cod.  642.  fd.  80.  Hie- 
ronymo  adscripu,  sed  lalso,  ut  nobis  ucentibus  ex  inera 
dicuii  lectione  consUbit.  ViUetur  autem  qui  Hierouymum 
.auctorem  meDtiuis  est,  Damasuin  quoque,  cui  iDscrit>ere- 
tur  meotiri ,  ut  ez  dausula  ooiligitur,  cum  in  epigraphe 
nuUius  nomen  adscriptum  sit  Nos  tum  aliis  de  causis,  cum 
praecipue  ooviUtis  nieriU)  edidimus,  id  unum  inoneates  io- 
numeros  ex  ea  a  nobte  sublaios  errores,  quorum  aliquot 
duoUxat  notabimus  specimiois  gratia,  ne  operam  nostram 
vendiure  videamur. 

(d)  Eral.  io  Ms.  ctim  eointe^  nuUo  sensu.  Yerus  Hie- 
roo.  epist.  ad  Marcellam  c  quos  ego  ^um  (lossim  meo  jure 
coutemoere ,  asioo  quippe  lyra  superflue  caoit,  tameo  ne 
nob,»  etc. 

(e)  Quae  hioc  sequuotur  foBde  corrupU  sunt  ac  tnrbau , 
qo» d  reftoere  ex  ugeok)  veiimus,  nunis  mttlu  mtttanda 
sint. 


mi  iSPlSTOLA  CXLIS« 

loquUur.  Non  m  Mfri/tcjif  iui$  arguam  te,  Uoloeamta 
auteni  iua  in  eonspectu  meo  sunt  temper^  (a)  neque  de 
grethbus  luit  hircoi ,  et  reliqua  usquo ,  aut  eanguinem 
hircorum  potabo.  Qaibus  verliis  Aposiolus  eodem 
spiritu  rcpleius  convenieiis  ail  :  Nemo  toi  teducat 
in  e%ca  aut  in  potu,  aut  in  parte  did  festiy  aut  Neome' 
tuiBf  aui  Sabbati  quod  e$t  umbra  fuiurorum  et  reli- 
qiia.  Quibus  verbis  liieulentissime  declarai  in  his  sive 
diebus  temporaliter,  sivc*  escis  carnalibus  observatis, 
nihil  aliud  quam  vanissimam  umbram ,  et  erroris 
«eililtonem  Inveuire  poterit  [al.  inuniri  potte].  Et 
Domiutts  iesus  Christus  in  Evangelio  Sabbatum 
aolvere  declaravit  cum  paralylico  praeceperat :  ToHe 
grabaium  tuum,  qnod  iege  prohibilum,  videlicet 
onera  in  Sabbato  poriari,  manifesium  est.  Solvit  el 
Scenopeiam,  qunndo  dicebat :  xVoit  ascendam  ad  diem 
fetium  huttc;  ac  si  dixisset^  in  hac  hujus  festivitaiis 
obscrvantia  bonoris  mei  gloria  non  aacendet. 

5.  De  Pascha  aulem  tanquam  maximo  IHQ 
sacramento  salulis  nostrae,  paulo  latius  aliquid  diotu- 
rus,  eiiam  si  non  est  hujus  lemporis  cuncta  dissererei 
priua  osiendere  volo,  quibus ,  vel  quaotis  ratioiiibus 
phase  Domini  cuslodiri  prxcipitur.  Mense  primo,X. 
die  mensis  aguus  anniculus  imroaculatusscgrcgari,  et 
aervari  usquead  XIH.  et  XiV.  a  Domino  pnecipitur 
por  Moygen  occidi  ab  universo  coetu  flliorum  Israel 
ad  vesperum.  Quas  raiiones  ipse  Dominua  verns 
agnus  cum  ad  vesperum  Pascba  progrediior  aiiquaa 
permanere  voiens  custodivit,  ali^uas  non  servari  cu- 
piens,  commotavlt.  Qui  cum  iii  priino  mense  secun'» 
dum  pncceptum  legis  immolori  dignaliis  est,  et 
Xlll.  nullo  modo  prxvenlre  su:e  passionis  tempora 
permisit.  Aliqua  tamen  contra  figuram  fecisse  narrat 
tllvangelium,  qiiia  cum  a  Juda  Iradcrelur  Judxis,  (6) 
XI.  die  mensis  primi  tenlus  esl.  Et  cum  sui  corpo* 
ris  et  sanguinis  sacramenta  dare  in  sua  vita »  et  di- 
sciputis  sttts  dignaCus  fverit,  hoc  contra  figtiram 
fecisse  monstraiur.  Cum  ille  agnus  igiiur  in  lypo 
Clirisli  Pascha  occidi  prai^cipitur  assatus  igni  cum 
capite  ct  pedibus ,  et  tnteranea  post  suam  occisio- 
iiem  consumi  a  poputo  mandaretur.  Iloc  autem,  ut 
mihi  videtur,  proplcrduas  rationabiles  cauhas  Doini- 
nus  fecisse  cognoscitur,  ne  cum  Pascha  cuin  disci- 
pulis  manducaret,  nisi  postea  sacrificium  commu- 
lasset,  dieens :  Hoc  ul  corpue  meum  (Matth.  26.  36); 
sic  eiiaiii  postea  observari  debere  crederetur.  Ha^c 
autem  altera,  ut  opioor,  causa,  ut  corpus  Domini  in- 
tpgnim  et  suum  snnguinem  In  se  continens  atiie  pas- 
sioiiem  cernerenl,  lioc  corpore  spiriiualiter  refici 
crederent,  et  sic  eiiam  nanc  a  nobis  crcdi  debeat.  Et 
hoc  etiam  intneri  debemuSi  quod  non  in  XiV.  die  ad 
vcs|)erum,  nt  lex  prsecipit,  illeo^n»!  Dei,  qui  toltit 
peccatu  mundi^  et  Pauha  ^ostrum  immolatue  eti  Chri* 
$ius  (2.  Cor.  5) ;  sed  XV.  die,  in  quo  manifestum  esl 


1222 


(a)  Snpple,  Non  accipiam  de  dcmd  tua  vUubs ,  qu«  fe^ 
sUnans  Ul)i*arius  oinisit. 

{p)  Stc  in  apograpbo,  qnod  emendat  posterior  manns, 
m  X.  Auctoris  hallucinaUooes  baud  sane  ieves  ex  vele-^ 
nim  Patrum  scripUs  stodioso  leaori  rcHqitimus  casli- 
gandas. 

S.  B\i£PO?fTMI  I* 


diem  featnm  JiidaaDram  com  aoo  sacriflcio  a  Dominu 
esse  solntttm.  Sed  qoid  in  hoc  inteirtgerc  debemtts , 
qood  priiis  flgurat  agni  cames  comedere ,  et  posiea 
8ui  forporis  cibo  nosiros  Apostolos  reficit ,  et  post 
Judsoruni  typicum  Pascha  iumnolatos  esi  Cfaristos? 
Hoc ,  ut  opinor,  non  ut  veritaa  figuram ;  sed  figora 
veritatem  prsecederet,  quia  non  prius  quod  spiritale; 
aed  quod  animale,  deinde  quod  (e)  spiritale  uade 
elecu,  et  amica    1117    sponsa  GbrisU  oniversalis 
Ecclesia  anaihemaiizat  eos  qui  cam  JudjBis  in  feaU- 
viute  paschali  XiV.  celebrari  defiaiunt»  ei  Sabbaia, 
ct  caeiera  hiijus  nmbralis  observanUxt  et  boc  tanUim 
observare  digiiaius  est  quod  Dominus  ut  in  primo 
mense  post  XIV.  diem  paschalem  fesfivitatcm  pne* 
ccdente  una  Sabbatorum  celebrari  sine  uUa  ambt- 
gttitate  censuerit ,  licet  in  boc  verius  Ecclesias  orta 
est :  aliis  apfficere  credenUbus,  ut  non  in  XIV.  cum' 
JudsDis  Pascha  celebrarent,  alii  hoc  fortiter  cauteque 
custodiant,  ut  immoiaiionem  veri  agni  Dei,  qui  tollit 
peccaia  mundi  ante  XIV.  celebrare  non  audeant  se- 
cunduin  illud  legale  pr.Tceptum,  quod  et  Dominus  ad 
passionem  veniens  roinimc  contempsit,  observabiiis 
eum  utque  ad  XIV  (Exod,  13,  6) ;  qux  nunc  maxlme 
Ecclesia  auctoriutem  Sedis  Apostolicae  sequens  ob- 
servat.  Sed  h»c  deserentes,  quli  non  est  liujiis  lein- 
poris  per  singula  discuti,  ad  spiritalem  intelligenUam 
nientis  aciem  conimuiamus,  quibu^  prxcipitur  menso 
novorum  XIV.  die  mensis  paschalis  agni  carnes  co- 
medere,  ut  nohisnasccuUbus  ob  bonorum  operum 
fruclus,  ciim  Decalogia  nobis  verba  completa  fuerinl, 
in  Evangelii  perfectione  quaterno  numero  consisten^- 
les  carnes  nosiri  agni  hi  vcspere  mundi,  in  quo  finis 
sxculorum  pcrvcnit,  non  tenebraiis  cordibus ,  Spi- 
riui  Sanctonoctem  noslrainillumiiiante,  comcdainus. 
4.  De  Sabbato,  et  VI.  diebus  operari  pra^cipiiur  ; 
In  VII.  aulem  hoc  est  Sabbalo,  ab  oinni  opere  ser* 
vili  prohibcmur.  Per  senarium  autcm  numerum  pcr- 
fectio  opernm  dcsignatur,  quia  VI.  diebus  fccit  Do- 
ininus  cdeliim  et  terram.  Tn  Sabbaio  aulem  omne 
opiis  servile,  hoc  est  peccatimi,  operari  prohibemur, 
qula  qui  facit  peccatum,  tervui  esl  peccaii  (Joan.  8.  34), 
nt  cum   iii  prsescnii  saeculo  perfecUonem  operiim 
compleverimus ,  non  obdurantes  corda  noslra  in  ve- 
ram  reqniem  ,  qlioe  conlumacibus  denegala  esf,  pcr- 
venire mereainur  Domino per  David  dicehle :  Siintra^ 
bunt  in  requiem  meam  (Pi.  49.  li).  De  quinquagcsimo 
abaltero  die  Sabbati  VII.  bcbdomadas  plenas  nii< 
merare  nnbls  lege  praDcipitur  uRque  f  d  alteram  dif  iii 
expleiionis  hebdoinadaf  VII.  id  est  quinquagesiiniiiii 
diem  in  quo  primitia^  ofl^erttntur,  qu.is  denun«er:itio 
perfecUonis  plena  perseptenariom  niimenim  et  qiiin- 
qnedccies  et  X.  qninquies  in  boc  srgnificare  piito,  ut 
P^r    1118    qitinquagcnariutn,  qui  remissioitcm  in 
se  conUnel,  per  cariiatem  ^  qutf^  scptifornii  spiritu 
graiije  supervenienle  difiusa  cst  in  cordibus  nostria, 
et  qiiinque  nosiri  corporis  sensus  legi  Dei  subditos 
habeamus.  Qu?c  verha  Decaloguni  in  se  coniineiit  ct 


(c)  Ms.  perperam  «dcindequod  animaIe,uxor  elecia.t 
[Trente  neuf,) 


SANCn  HlfiRONTM 


rm 

nem  peee^ormH  (I.  Pti.  4.  «j,  «l  «Sc  worificimn  mo- 
ynm  Domiito  <^x  onmibas  lnlniatiombi0  noslrls  io 
«MMi  noslri  Sacerdoiis  cdm  paciOcis  iio«lri§  viclimis 
cedoiites  offeriniui,  si  cum  Domino  pocem  fecerimus 
oflerentcs  spiriimles  hostias  aeceptabiles  Deo  per 
Jesum  Ciirisittm,  qol  panesi^rlnitlJamn  teme  no- 
siNseuircmeniatos,  unneDSibiconsocratoscomodii 
aibi  Fonilfes ,  i|ui  coBlnm  p^irans  posslt  compati 
inihrmiUtrbiH no^tris, •eicom  apwd  Paircm  advoca» 
tuin  babeamiis  cmn  opera  qnae  fermeiito  fragiliiatis 
noitns  fermeAuta  tn  nittin  ho}us  Sacerdotis  nninu 
onitionife  ^lcvaU  codeirt  por  viscen  miserlcordix  • 
devoral,  qoie  oduriem  suaritatls  Deo  praebcnt ,  sed 
magin  indui(p>ntiam  exiguiit. 

5.  De  Scomipbegia  el  in  flne  anni  solaris  apnd  He- 
bnm  idem  VH.  mense»  qiiando  congregantnr  fni- 
cttts  in  horrea,  sive  in  cellaria ,  tonc  solcmuia  cele« 
bmre  lcgc  pr.L*ceptum  est,  id  esi  prlmo  dle  tubarura 
X.  die  explciionum  cetebrare  debere  Sabbata,  et 
IV.  die  per  dies  VII.  usqncdum  finiantur ,  VIII.  u- 
bertiaculornm  feriac  esse  prxcipiuntnr.  His  autein 
fortasse  slgnificare  poicst,  ut  quia  nos  in  fine  saeculi 
triiiae  Invorationis  Sacramento  simus  consecrati  luba, 
pnedlcationis  Evangelii  lidem  et  aspcrsionem  Snn- 
golnls  Jesn  Chrisii,  in  quo  vera  propitialio  est  flnito 
legis  lempore  dicere  non  cessamus ,  et  cougrcgatis 
bononim  operum  fruclibus  ab  omiii  opere  malo  quiete 
per  septiformis  spiriius  graiiam  persccutione  siib- 
steiita  in  octavae  beatitiidiiiis  niimerttm  pervenire 
mereamur.  Quod  Umen  per  jejunii  et  orationis  Iabo« 
reni  fieri  non  est  dubiuni»  quia  ei  aflligi  animas  Icge 
pracipitur. 

6.  De  Neomeniis :  in  Neomenia  buccinare  tuba  pr.Ti- 
elpltur,  id  esi  iiova  Itina,  quia  qni  in  luinine  scieniix 
illuniinaius  e>t  pracdicare  aliis ,  cessare  noii  debct , 
quod  Patilns  sctciiii:»  Christi  fulgore  illuniinatus  ob- 
servare  minime  contemp  it ,  prsedicans  in  Synagogis. 
Pauca  dicere  decrevenm,  (a)  quae  ciim  hostix  veri 
Ponlificis  1119  in  ^c  figurain  coiitincnt  a  nobis 
etiam  Doniiiiospiritiialiter  oflcrri  debent.  Per  vittiluin 
eniin  labor  noster,  per  ovetn  innocenlia,  per  hircum 
inortificatio  fornicai'i:e  voluptalis »  per  caprain ,  qu» 
iii  sublimi  pascitHr»  vita  ibeoriea,  |»er  arietem  (b)  aii- 
tcm  prxdicationis,  qiuB  agiios  bono  pastori  gencrat, 
per  viriutem  castiuiis  soliuri.nc  mentis  neniini  prx* 
^cr  Chrisium  junrLT,  prr  columbam  perspicacia  iiitui- 
tus  sacramentorum ,  per  panem  solidius  praecepto- 
rum,  per  simiiam  sinceiius  vitp,  per  vinum  et  sal 
vcriias  praedicationis^  per  oieum  fomenu  cariutis 
intclliguntur.  Quae  omnia  sive  fesu,  sive  sacrificia  ih 
1III0  loco  celebrari  et  oflerri.  Lex  jubet ,  qnla  tunc 
imiiiia  prosunt,  cum  in  uniuie  Eeelesiai  1120 
siiie  ullo  schismaiis  erroro  pcragunttir.  Ikec  pauct  in 

(o)  Sup[)lendum  videtur  de  haUm  quoque,  aut  quid 
^sfmile ;  nUi  si  liriora  vert»  turpi  transjeclioae  peccant. 

(b)  Lege  fecundilas^  aul  certe  quid  simile.  Mox  pro 
Aiis  per  rirlutem  ea$titati$ ,  lcge,  me  jivltco.  per  lurturem 


tiit 

abysso  mulu  legis  prxeepia  {c)  disserens,  hancsor- 
tittunculam  diviti  pauper,  percgrinus  civi  praebere 
non  timui,  perjeeta  diUctio  faraimittit  timorem  ( t  J oan. 
i.  8) :  credens  eiiam  hoc,  0  vencrabilis  Papa ,  quod 
pliis.valet  obedictttia  com  fide,  quam  faculias  buuiani 
Ingcnii.  Ha^c  autem  et  a  te  postulaU  et  a  me  dicia 
sunt  propier  eos,  qui,  cum  in  superficie  Christiani 
videantur,  per  jodaiei  sensns  impietatem  corpus 
ClirisH  Ecclesiain  siiis  «c2>t»matibus  scindere  noa 
metount.  Haec  sub  breviute  litescurrinius ,  ^iiae  si 
per  omnia  tracurenUir,:grande  volomen  poocereni, 
qttod  (d)  In  biijus  temporis  otiun  exigit.  Dra  firo  me, 
veiiorabilis  Pnpo. 

EPISTOLA  CL. 

raOCOPIl  AD  mERONTHUH. 

Proeaphii  (e)  Hkromfmo, 

I  lierum  JEgyptas  ot  molllfies,  nosqttc  lilti  paope- 
res,  et  abaentium  nitio  niilla.  Nihil  est  ihtud ,  rideas 
modo  auro  floentem  specuns  NiSum.  Eiiamsi  magls 
etiamnum  aiiolas  superciliuni,  conieniptom  omnine 
patiemor.  Erit  oiiim  umpus  eum  iteruro  videbis  Elu- 
sam ,  et  flebis  arenam  disjeciam  ventis  et  radice  te- 
nus  vasuntem  (f)  [  vites.  Peregrin:e  alh|u:e  ct  mari 
advenientes  Nympbac  et  Jupiter]  piuvius  ibi  nusqnani. 
Tuiicquidem  ipse  rideboet  subsannubo  fortunam.Tti 
vero  nie  nonc  abjectom,  tnm  beatum  puubis.  Venim- 
Unien  dum  libi  Niius  deliciis  vivere  permittlt,  scrihe 
lantumniodo,  et  nos  minuios  et  velut  quosdam  liumo 
proreptmies  appelles.  Sic  enlm  et  le  scribente  friie.- 
mur,  et  itiaiti  snperbhim  futuri  exspeciatione  moUiiis 
fcram. 


(c)  In  apogroplio  viiiose  «rat  deeereno ,  et  paofo  post 
solemni  lapsu  cim  pro  civi, 

(d)  Lege  fnq;orts  pro  tn  /lujtu,  quod  est  certiasimwn 

(e)  Gazseus  nempe,  e  cujus  00.  epistolis  haec  ost  IXYT 
Hieronymus  vero  neqoaquam  Siridonenais  noster,  sed  co- 
ffnomlnis  iCgypUus,  aul  qui  in  iEgypti  pariibus  degeret. 
Mirum  porro  quae  Isaacus  Vosstus  commeau  hioc  obtru- 
(ieril  de  S.  Hieronymoj  qui  vel  in  Arabiun  latroiMiu  aoatius 
incidissct,  vel  certe  in  magno  versalus  fuisset  periculo; 
unde  illum  Pmcopius  nioneat ,  si  iierum  £iusam  iranseal , 
iucidaUiue  io  Saracenos,  noo  ita  facile  evasurum ,  et  oia- 
ironaruin  divitum ,  quibuscom  versabulur,  auream  frusua 
invocalurum  pluviam.  Ad  h»c  superbiae  S.  Doclorem  ac- 
cusari ,  qui  ejusdem  vitii  alios  scriptores  GnMos  iusimnla- 
ret,  ac  ae  S.  Basilio  in  Chronico  ad  aouum  2592.  dixerit, 
fltum  cmulu  cootinentia;,  et  ingenii  bona  uuosuperbia: 
roalo  penlidiase.  »  Que  pvUdissbia  calumoia  est,  ac  pro- 
iectae  teroeriUtls  roeodaciuin ,  cum  neminem  laieat,  ad 
rhotlnnm  clausalam  f ilam  referrU  non  ad  Basiilom.  Caetera 
nec  vacat  refeliere,  cnm  integro  saeculo  reeentior  Hiero- 
nymo  nosiro  fuerit  Prooopius  notissimus  Cbristianits  so- 
phisU  sub  Jostino  Thrace,  neque  adeo  ad  saiictum  Docio- 
rem  Bostnun  iiiteras  dare  potirisse,  nemo  sante  mentis  non 
sentiat.  Ipsam  hanc  epislolam,  noo  quod  ulla  ratioae  ad 
nostram  edilionem  perUiieat,  sed  qiiou  in  BeoedicUna  ha- 
lieretur,  nc  quid  ex  illa  deessel  iu  uostra,  rccudirous,  tuin 
eiiam  quod  iiisignia  menda  castigare,  ct  repouere  haereUci 
homlnls  iusaniae  oporiebat. 

(/)  Jn  gneco  hujusepistoke  textu,  non  paucarum  vocuu» 
stibrepsit  biatus,  scilicet  earum  quse  iooo  textus  laUtii  ui> 
ciols  incluso  respoadent,  ot  sic  babent :  ifmim  •  *^  '- 

K  j|&f«(  UvKi  Ttvl^  wai  lcUTr^jBu  sat  l^sv«< 


D.  JOA.NNIS  MARTIANiEL 

MOrrACHI  BENEDICTINIE  CONGREGAITONE  S.  BIAVRI 

m  OlflTBRSAS  8.  HIBBOHTHI  BPISTOLAS 

NOTJE. 


iv.  B.  QaosindicaTnos  coluinnarum  nunieri  ex  BenedicUna  edilione  deprompli  sant :  Jlbs  referant  notas  arilhioeUcas, 
qoas  indecursu  ioiius  operis  inseruimus,  eas  typocrassioredisrmguendo :  itaut  numerus  Srespondeat  columnae  editionia 
nostrae  327,  nuiuerus  5,  coiumnae  528,  uumerus  7,  cdlomu»  351,  ia  queis  eos  reperire  est ;  sioque  de  csBterb. 


Kmx.  L  AD  nWOCKNTIUM. 

Qtd  needum  scolmum,  In  Mss.  codicibus  Yariae  suot  hu^ 
Josmodi  lectiones»  qui  nccdimi  elavum  in  lacu  rexi;  vel 
qtd  Atedm»  scaifum^  eic.,  aut,  quineedum  eapham  in  tacu 
rexi,  Unus  hakwt  saUnum.  5 

igkur  fercellte  ligurum.  Hic  qnoque  Tariant  M ss.  iqltur 
rergeUenorum  Hnias ,  vel ,  igiiwr  yerceilu  iigurum  dirf- 
Ui8,' igilur  yercetUnarmH  dmiai.  ibid. 

Rasuras  modicee  sanguxmm.  in  aliqiiot  vetustis  Msis*  co- 
dicilMistste  e^ii  conlextus,  «  et  It^viier  perstrijigeos  culeui» 
rasur»  modioo  saiiguiue  aspersit.  Sine  k)elio  imlteliem 
miuium  percossor  expavii,  et  victam  dextram  gladio  uiar- 
cesceiite  iraius  iu  secundos  impetus  torquet.  »  5 

Teriuiw  icium  tucratneiUum  (ruslraverat,  Hoc  modo  le* 
gunt  vctusliores  VLas.  Cidices.  iMiiti  aliter,  ei  tertius  iclU9 
sacramentum  fruslriUus  erai  Trinitaiis.  Docius  Gravius 
legendum  siatult,  et  tertius  ictu»  fhmratus  hacramenmm 
erat  irinitatis.  ibid. 

omniwH  subeai  meiiiifrtts.  Exemplaf la  maBu^lpta  le« 
l^nt,  mentes  mnium  sulfeat.  ibid. 

Mediolanis  incubantem^  Hanc  co^gult  Mariaous  lectio» 
nem,  sed  frustra ,  ult  BOMumt  enuiiti ,  q^i  t^ue  ioterpre- 
taiitur  verbum  iucubaotem.  7 

EPIST.  III.  AD  RUPFINUM. 

Qii  audada  satis  V0ta.  Editi  legimt,  qui  audaei  fieri  «i* 
iU  vUo  credebatn^  st,  eic.  9 

Ad  jKggptias  cmifessorw.  Confessores  Isti  .£gTf  tii ,  hl 
suot  (inquiont  Scriptores  nuperi)  quos  propter  dtviutuiis 
Christi  Goiifessioaem  Valeus  Imperator  in  exilmm  ejecit 
«ono  37  i.  Sed  hoc  repugnat  cum  adventu  RuiBiii  et  Hela- 
nia;  in  ySgyitium.  Nam  ex  Palladio  in  Lausiac.  c.  53.  ex- 
pioratiim  nubis  est  MelanUm  Alexandriam  perveuisse  ifso 
«xordio  Vaientis  Imperii,  boc  esl,  anno  Cbristi  36i  vel  51^ 
^uoscriptiim  dicimus  banc  Hioronymi  epistolam  ad  RuHh 
ttum  Monacbum.  10 

sanctas  Metamag  fanmlu».  Non  legas  cum  Erasmo  et 
Mariaoo ,  sancli  Melanii ;  sed ,  saucKe  Mel(,Hiiy  vel  saneiiB 
Melamoff  ut  legunt  Mss.  Godices  nouimili.  1 1 

Null(i  Euriporum  ameeniiaie.  Tulx)S  et  Eurlpos  obm  no- 
biles  b-itxshant  in  bortis ,  sic  arte  tactos ,  ut  aqua  miris 
vicikMis  huc  et  illuc  flluerei  ac  reflueret ,  ad  exemplar  Ku« 
rip  maris,  undj  Eoripi  numen  sumpseruot.  ibid. 

Futgeai  quilibet  amo.  Ciuniacensem  Codtcem  .  et  alius 
Mss.  seruti  sumus  boc  ioco.  iikiiti  sic  mulant  hanciecJo- 
Jiem ;  Fulgeut,  cui  iibeif  auro ,  et  pompaiicis  ferculis  coru^ 
sca  ex  sarcitds  metalia  radient.  Sed  boc  uullo  seosu  dicl- 
tur,  uec  bujiismodi  contextus  caret  soloecismo.  13 

EPiST.  IV.  AD  FLORENTIUM. 

Secuodam  Epislolam  inscribunt  Mss.  Codices  qoaroplu- 
res,  de  Oriu  ainicUias,  boc  est,  indpit  tipistota  H^eronynii 
ad  tbrerUiuiiu  de  ortu  andcitUB.  iSid. 

IH  quilm  chriMum  suUenlasti.  Manuscriplus  Ciuniacen- 
sls  optima;  nobe  legit,  in  quibus  susteniandis  chrislum 
vesliiUiy  etc.  ibitl. 

Mutorum  etiam  polest  orz.  Idem  legit,  mutorum^  alii , 
Midtorum^  ibid. 

Ego  iUe  tardisdmus.  Excepto  eodem  Cluoiacensi  Codice 
MbS.  decem  alil  ieguut  conlrario  seiisu.  ita  egoUie  arden- 
tissinms,  quem  int^erabitis  tanguor  olficiebat.  ibid. 

Cestu  curitatis  et  voto.  Exeini  iar  Cluuiacense  seculi 
suums  :  CiCleri  M^s.  CAxiices  diversas  bujusmodi  reiincuii 
icctioaes  *  cerlo  cariuuis  voU) ;  vel  carUi  earUatis  et  voio, 

ibid. 
EPIST.  V.  AD  FLORENTIUM. 

nubeo  atumttos  qui  aniUfUarim  arH  serviant.  Locos  cor- 
roptssimus  in  quampluribus  exemplaribut  Mn.  id>i  lcgi- 
•ottu,  qui  antiqum  artu  me  erudtunt,  I H 


EPIST.  VI.  AD  JULIANUM. 

Tn  veteribus  libris  Mss.  Inscribitur ,  ad  Juriaaopi  Dlaoo- 
num  Aquilelse.  Erat  tamen  Dlaconus  in  patria-  S.  Hiero- 
nynil,  boc  est,  in  Strldone,  et  non  in  Aquileia.  16 

Uibera  excetra.  Excelra  bxc  sive  liydra  erat  aacerdoii 

Lu|Jcinus,  pastor  mcrceiiariiis  et  inuiilis,  qui  sororis  forle 

Hieionymi  casus  et  culpa:  |>articeps,  postea  (ratri  detrabe- 

bat.  17 

EPIST.  Vni.  AD  NICEAM. 

Turpilius  Comicus.  Hunc  Comicum  Eoseblus  testatiir 
fuisse  temporlbus  Pompeii :  sed  outhmi  exsut  bodie  mo- 
numentum  bu]ua  auctoris.  21 

/n  re  non  vera,  In  re  non  vera,  id  est ,  io  comopdla  sua. 
Nam  oooKBdia  est  res  ficta » contioeos  umeD  veras  sen- 
ientias.  tbid, 

Quoe  Cascos  Bmdus  avpeUat.  Llogua  Sablnonmi  ca$cum 
dicebat  tenem  et  antiqmttn ;  unde  proverblom  InChilladi*- 
bus  Eiaami :  Ca.seu8  caacam  duclt,  hoc  ett,  vetttlua  vetu- 
luiii.  Ritu  igitur  ferlno  viclum  qutsrebant  Caaci ,  qiiia 
glaodibiis  victiubant.  md. 

Apud  ciceronem  LeeHuSk  Prodit  hoc  M.  ToUioa  in  iibro 

qui  Laelius  biscribilur ;  obl  doeet  disauendam  esse  coik 

auetudinem ,  non  discindendam ,  si  qnaodo  UieiderbBtta  iii 

amiciiiam  ncbis  parum  idooeam.  ibid^ 

EPIST.  IX.  AD  CHRYSOGONUM. 

Chrysoooniam  vocant  Mss.  Codices.  tbid. 

EPIST.  3L  AD  PAULUH. 

jid  cimtli  amUitudinem  coRdidum,  Idem  HieroDynnis 
haec  babet  iu  capol  10.  EccleshatSB :  c  Lege  Daniel,  vctii* 
stom  dierum  invenies  Deom.  Lege  Apocaiypsin  Joannis  , 
et  capot  Salvatoria  fanrildnm  ut  nivem ,  et  quasi  ianam 
aiiiam  reperies. »  94 

EPIST.  XII.  AD  ANTONIUM  HONACH. 

Duodecim  Exemplaria  manoscripu  Inscrilmnt  boc  modo 
Epistoiam  islam ;  imus  autem  Colleg.  Navarr.  Ad  Anmuh 
mum  Monaclium;  alter  denique  Monasterii  S.  Csrgtranni,  Ad 
Ciirysocomant  Monachum  AquHeicB.  Aniiquissimus  unus 
Codex  Regide  Biblioth.  et  alter  S.  Martini  a  Campis  reti- 
nent  biijusmodi  lectiouem.  incipU  ad  Antonium  Monachum 
iiemonw^  id  est  Hermonae.  Erat  iuque  Monachns  jlie,  ubi 
erant  Virgioes  Hermonenses.  36 

Quum  tu  ne  mu  quidem.  De  hac  syllaba  («0  mn ,  qoam 
solcut  muLi  sonare,  diiiuius  in  Notis  nosiris  in  K|ilstolaiu 
ad  Pbilemouem.  Vide  Hieronymi  Coiumentarium  in  bauc 
E|jisloIam  cap.  3.  Tsaise  pro  m  nutum  quidem,  vellem  re- 

K)nere,  ne  mu  quidem  :  quia  vox  iiia  vaide  lamiliaris  erat 
ieionymo.  27 

EPIST.  XIV.  AD  HELIODORUH. 

In  Mss.  Codicibus  divers»  sunt  ac  vari:e  lertiones  tltnll 
hujns  EpistolA ,  nempe  :  indpU  EpisU)ta  Hierongnd  ad 
HeHodorum  prezbgleryMij  vel  ad  Heliodorum  Episcopum ; 
aiii  legiint^  ad  Betiodorum  Monactium  :  Unus  aulem  Co- 
dex  perantiquus,  ad  HeUodorum  Monaciium »  postea  Epi' 
uofOimi.  Qiiem  tilulum  gi^nuinom  agnosco.  2^ 

Ao/o  pristinarum  necessiunum.  Ediii  lcgunt,  Noh  pritti- 
mrum  necessitudinnm  recorderis  :  sed  reclamant  omne.s 
Mss.  Codices ,  qul  retinent ,  neces^tuturn.  Cujus  le;  lionis 
polest  flrmari  veritas  ex  Eplslo.'a  prima  ad  FloreiUiuni , 
ubl  aiebat  Hieronyiniis.  c  Hcliodori  fraiiLs  a  te  adjuia  nc- 
cessilas,  niuiorum  etiam  potest  ora  laxurc.  Quibus  graiiis. 
quo  iile  prapcoiiio  percgnnatlonls  incomraoda  a  tc  fou  re- 
tcrcbat  ?  »  De  iiis  necessiUtibas  iociuitur  bic  S.  Hierony- 
miis,  dequo  Incommodis  peregrinaiionis  aniiqua.*.  ?J 

A'ofi  fateatur  fraiutemidclouariam.  Aliquot  Exemplaria 
maniiscripu  aic  ieguut  i  Non/aUaUir  idotoUxtras eos^sed  si- 
miles  eorum,  eic  yel»  non  fateatwr  idotoUitras  exosos  tan- 
tum^  sed  simUes  eorum,  etc.  5i 

scyUa  ceu  remdens.  lo  quamploribQS  Mas.  Codicibus 


4«f7 


DOM.  JOANNIS  MARTiANi£i 


im 


leginmt»  scnUeum  remieM  iMd^  Umiitwr,  Erasmus  Scv/- 
UtaKum  remdaUy  eic.  32 

ameuanUmia.  Ahi  Codic«sMss.  cum  editis  tegunt,  crux 
tmtemMfigatur^  eic.  53 

NicoUalarumhmr€$i»,psi\o&}s  deseribo  aanotationemmar* 
ginalem,  quaelegitur  In  vetustoCodice  QuoiaceDsiEpistola- 
rum  S.HieroQymi.  Uffic  igitur\>*rba  retiuet  cregione  posiia 
vocis  Neophiuarunu  quam  ie^lt  prx.  voce  sicoUntkrum :  K-o- 
fibitae  voealiantur  ileretici,  id  est,  Moveili.  Quare  baeTesis  a 
Nicolao  eiortaest.Nam  cumiileuKorcm  baberet  pulcberri- 
inam  qnam  nimiom  zelat)at;euiiique  Dimiumdetraberentquod 
X4*iotypu8  easet,  produxit  eam  in  pul)licumdicens:Quicunique 
vult,  bae  roea  uxore  abuuiur.  Quod  ille  simpliciter  dixii : 
laroen  ex  eo  haercsis  orta  est ,  ut  uxores  omnibus  essent 
communes.  Unde  proplcr  hoc  niaium ,  in  alia  scelera  iiici- 
dit.  53 

Elutlttt  interes$e  contitigat.  Quniac.  Codicem  bic  se- 

cuti  sumus,  <|ttiasettsuin  geuoinum  exbiliet,  quod  difficile 

in  aliis  reperics  nisi  m  aitero  Monasterii  S.  Martioi  a  Cam- 

pis,  qui  legit  eodetn  modo.  59 

EPIST.  XV.  ct  XVI  AD  DAMASUM. 

J  Saeerdote  victinui  salulem,  Manuscripti  omnes  legunt, 
c  sacerdoie  viduna  Maiutent,  a  t*a»lorey  elc.  Editi  vero , 
victimam  BotuHs.  ibid. 

Pine  detemdnai,  Editi ,  dintemdwjt :  sed  omnes  Mss. 
Godices  iegunt,  delemdnat.  £ucbari$tiam  |)orro,  sanclum 
Doroini  priaci  vocabaut ;  et  miituo  eam  sibi  mittebant  iii 
«ignuiu  CatboUca^  commuDionis.  39 

4b  Arianarum  prcesuie.  In  iiluribus  Mi»8.  Codicibus  iia 
l**gunus,  tdt  jrianorum  proie  CumpauilnUf  aic.        lind. 

crudfixam  mundi  salutem.  Hic  quoque  legunt  Exem* 
piaria  veMuticuma ,  per  erucifixam  mundi  taiutem  ,  per 
homoutiam  Trinitatem.  4\ 

Ne  otteuhtas  iod  iit  quo  dego ,  faUat  iMjulot.  Editi  opti- 
man  Mm.  Godicum  rouumiut  iectionero  boc  roodo ,  obtcu' 
rilae  ieet^  in  quo  dego ,  U  fuilat ,  per  bajulas  Uttera- 
rtnn ,  eic  ibid. 

rer  necettarimn  fidel.  Ita  iegunt  exemplaria  M^s.  ex- 

ce|4o  vetualo  Codice  Cluniaceosi ,  qui  rptinet  sequeniein 

lectioMTO,  |icr  neeetearium  fidei  nosUas  decut  pauionmn : 

ita  qui  Apokotot  iumore  tequerit^  etc.  43 

EPIST.  XVII.  AD  MABCIJM. 

in  qunmplurimis  Codicibus  Mss.  inacribitur  baec  Eptslo- 
U:  j4d  Marcum  pretbylerum  CaUidm ,  in  velusto  aulem 
l.lnniaceosi  jam  laudaio,  od  narcnm  Episcoimm calcidtB. 
Falao  iltq!io  vel  Caledentem^  ant  Tetedentem  rretlbgterum 
dixerunt  editi  iiljri  et  Latino  et  Gallico  sermone.  Erat 
IMMTO  Marcut  Pres  <yter  vel  Emsoopus  chalcid\%  urbit  vel 
regiomt ,  ad  fpem  aitinebat  Iklem  aguosoere  Monadiocura 
ifexerli  clmlctdis.  ibid. 

EPIST.  XVIil.  AD  DAMASUM. 

Ouamvit  wit  erudilissinu.  Origenem  intelligit ,  de  quo 
Epistob  ad  Pammacbium  et  Oceanum  bxc  nabet :  c  lu 
lectione  Isaix ,  in  qua  diio  Seranhim  damantia  describnn- 
tur,  iUo^imeriiretante  Filiuin  et  Spiritum  Sanctum ,  nonne 
ego  detestandam  exiK)sitionem  in  duo  Ttsiamenia  mu- 
tavi  ?  Uabelur  libcr  in  manibus  ante  viginli  annos  edi- 
tus ,  »  eic.  48 

JODBB ,  Jon  HB.  Miror  sllentium  Erasmi  et  Marfani  in 
locis  obsciirioribusUieronymi :  nihil  enim  de  Nominc  Dei 
Tctragrammatu  inveuire  pbtui  apudbujus  modi  editores  qui 
ssei  ius  tainen  frivoia  scholiis  ac  uotts  illustraiit.  Sciat 
itaquc  leclor  curlosus  Hieronymuin  hic  resj)exis>o 
ad  nomeit  Dei  inefiabife  qtioinodo  scriptum  le^^e- 
batnr  in  Gnecurum  iibris,  ul)i  iu  hunc  modum  edi  so- 
liCum  fuil,  mni-  E\  lioc  scribendi  modo,  atque  illud  noroen 
legendi ,  i  oMit  dicere  Uieronyrous  oomeu  Dei  ineffabilii 
ei  TetraRraiumaton  scriplmn  esse  per  JOD  U£,  JOD  Uli), 
sive  duplici  lA.  Cousule  quae  a  me  dicta  sunt  Prolegome- 
no  m.  niun.  vi.  in  Tomo  I.  et  deiiidc  Tomo  II.  col.  ^l. 
Vido  cliam  Epislolam  ad  Marceilam  col.  705.  ^usdem 
Toml  II.  Editioois  nofitrae.  fi^ 

septuuqima  :  Et  missam  est.  Pars  istbaec  exposilioms. 
Vjsiouis  Isaiae,  eodem  tcmpore  et  eodem  iuco  scripla  esi, 
riuo  superior  expositio ,  quara  non  alisoivit  uiio  tenore 
Iiieronyinus,  projiter  dolorem  oculorum,  et  quia  iiotarius, 
()ui  ceralJs  tabellts  excipiebat  vcrba  diclata  a  sancto  Do- 
ctore,  explicueratcoras,  quando  explanaiio  jam  perveue- 
rat  ad  hunc  «equentem  versicuium  :  Et  miisum  est'ad  mcy 
elc.  Una  itaquc  EpisUtli ,  sive  brevis  Tractatus  conflieu- 
dus  est ,  ex  dualHis  pariibus  conslims ,  el  per  diversa  in- 
tervalla  dictalus.  Unde  iii  M;>.  codice  Toiosano  Cooventus 
S.  Dominici,  totus  isle  Tractatus  suo  ordine  positus  repe- 
ritur  iodivisus,  sub  eodcm  numero,  quasi  una  et  singularis 
Epistola.  £»9 

symmachus.  Oniittuni  EJili  libri  lectlonem  Symmacbi , 
qiiam  retinent  omnes  Mss.  aKlices ,  de  qua  paulo  nosl 
Rieminlt  ipse  Uieronymus.  ibid. 


KPIST.  XIX.  DAMASI. 

Diiectiomt  tufo  ett.  Aliquot  Mss.  Codices  sic  leffunt  post 
▼ocem  proferunt.  studiwn  ergo  ditectiomt  tutB  deprecor , 
ut  ardmt,  etc.  65 

jimbiguitalibusque  tuppiosit,  Editi  Hbri ,  pro  tupptosit , 
subsUtuunt  tcrupulotit,  id  est ,  ambiguHolibusque  tcrupup 
iostt.  tbid. 

EPIST.  XX.  AP  DAMASUM. 

PHEDVTH  inlerpretatur,  In  cunais  Exemplaribus  Ms.<i. 
nratatum  est  nomen  islud  in  vocem  EPUOT ,  cum  i>ro|)ter 
aliquam  affiuitatero  verboruro,  ttim  propter  imperitiam  ve- 
teruro  exscrintorum,  ouibus  noiJor  erat  tox  Bphod,  quam 
verburo  pheauth^  qnod  non  iotelligebauL  64 

Lector  invenial.  Ita  legiinus  in  oiiinilms  Mss.  Cx)dicibus. 
EdiLi  inter  voces  Lector ,  et  intenUU.,  boc  habeut  addila- 
mentum,  quid  tequatur.  O^ 

4NNA  ADON4I.  In  Uebraco  hodiemo  leginos  Psal.  i  17, 

vers.  23.  -jrn  Ha  nrp^  rm  lo»  lo  rmm  rrrn  vch 

«Tn*  DVD  K3n ;  tempure  auiem  S.  Uieronymi  («imum  et 
sccundum  ^^mia  legebalur  cum  He  in  ttne  n^K;  teriium 
vero  quod  cst  aote  vocem  BARUCU  leffebatur  ciim  He  iii 
principio  et  in  fine  nn ,  quia  He  in  verbo  ASLIANN A  no.i 
erat  partgogicum.  apud  vetcres  Uebraeos.  sed  primom 
elementoro  vods  %\S\  Anna,  quae  oonjnnctio  sive  raieije* 
etio  babebatur ,  sieut  l^  apud  Grecoe  in  •«««*  »4,  et  16^ 
«wr  ^.  Locus  iste  adeo  corruptus  invenitur  in  antiquis 
Editiooibus,  ut  vix  sensns  Uieronymianns  possit  ex  illis 
percipi  vel  oomprehendi.  Kos  ex  attenta  lectione  ac  Codi- 
eum  Mss.  subsiuio  voces  Uebrsas ,  Grmcas  atqne  Latinas 
pritlins  integritati  restituimus.  Confiirat  qui  voloerit  nova 
com  vetertbos,  ut  nostri  laboris  fruaum  laciliiis  perciniat. 

ibid. 

tn  Latino  mutare  tideamur.  Id  est ,  in  Latinum  serroo- 
nem  transferendo  mutare  videamur  verba  Grcoorum  In- 
tf rpreuim,  AquUae ,  Sjnnmachi ,  Theodotionis  et  Qofntae 
Editionis.  Quod  nou  inieUigentes  Editores  antiqui  posue- 
mnt,  tn  LaHno  et  tn  ijaina.  tbid. 

ponitur  ti.  Uunc  locum  Ua  restitnlmus  ad  fldem  Exem- 
plarium  Mss.  Lraeripue  vero  auctoritate  Oodicis  exitnii , 
Monasterii  S.  Cjgiranni.  De  quo  Uieronjmi  oontextu  igno- 
to  Erasmo  atoue  Mariano  auaiendtis  iiise  Erasmus  in  scbo- 
liis  Sttis.  Uic  locus ,  inquit ,  in  omnibus  £xemf;lari!4is  ita 
depravatus  est ,  ut  non  possim  liquido  couiicere.  Ouan* 
quam  ex  elementomin  vestigiis ,  ita  legendiHii  arbitror, 
AnivtM^  4«  ^  id  est ,  deprecatioiiis ,  ut  Im,  quc  vox  aptid 
Graeoos  aliquando  esi  ohsecrantis,  praeoertim  apud  Poetas. 
Verum  hanc  coniecturam  mearo  protinus  rejiciat,  qui  pro- 
babilius  aUqmd  invenerit.  Quidam  ascripserat  fjost  verimm, 
fNmftor,  •x««>Mraac,  roagis  soam,  ut  opinor ,  conjeoturam , 
quam  exemplaria  secutiis.  Ubc  Erasmus ,  quem  si  Maria- 
nus  bniuri  voluisaet,  verbum  ^inkmrm^  proUnus  a^eds- 
set  :  sed  non  luit  editor  perdiliffens ,  unde  futiicm  nescio 
cujus  coiyecluram  nobis  obtnidit ,  quasi  sinccrum  Uiero- 
nymi  oootextum.  66 

Interjectionis  porro  Uebraicae  nn  ."mia  ;  slve  rOM  cimi 
Aleph  tb  initio ,  iiou  ex|.rimiC  sermo  Latinus  in  Vul);u(a 
EdiiioHe  Latina  Psalroorum;  sed  Uieronymus  illam  expre»- 
sit  in  sno  Psdtcrio  Laiino  ex  fonte  Hebraico  derivoto ; 
habet  enim :  obsecro  nomme ;  talwi  obtecro  :  obsecro 
JMnnine,  prosperare  obsecro.  Uiu  vides  ^ma  quater  vx- 
liressum  obsecro;  et  conse(|ueiiter ,  quater  In  HebRpfs 
vuluininibus  fiiisse  positum  temnore  Uieronymi ,  tit  luidie- 
(]ue  exsut  in  Exemplaribus  Massoretbicis.  Diligontius 
iiaque  contextom  Uebraicum  Psalmoruin  oonferebat  Uiero- 
ityiuus  (juaudo  Latinam  interpreuiionem  adornavit ,  quam 
duiu  scriberet  adbuc  junior  ad  Papun  Damasum.  Nisi  dixe- 
rimus  iii  ejus  excusationem ,  varias  fuisse  tuiic  temporis 
lectionesCodicuinHeliracorum,  quod  facile  crediderim.  67. 

A  Doininofactumest.  Putcherrimum  genuinuiiique  lotum 
hnncce  coutextum  retinent  C/xiices  Mss.  Cluniacensis 
nmxime  quem  secult  sunius,  addciites  solummodo  sith  ex 
alio  Codice,  cum  aiii  lcgercat  si.  Editl  aiite  nos  \\\m 
hoc  modo  depravate  logunt :  tEt  qii.indo  slleotium  volu- 
inus  iinperare  ,  slriciis  deiiiii)us  S)  iriium  coarcUmus  et 
cugimus  tnsonando  scilicet  sibilutn :  iu  et  Hebraei ,  »  etc 

^    ibid. 

Bxtremum  prioru.  Hieronyroi  gcnulnnm  isium  locum 
mnunt  veteres  cdiiores  in  alinin  falsum  ac  unperilum , 
leguni  enim  contra  fiJcin  omninm  Exemptarinm  mamiscri- 
ptorum:  cAicph  naroque  iitt^ra  prtma  verbi  sequentfs, 
extremam  verbi  priuris  Jod  inveniens  excludit. »  Nain  in 
HjH  IDTn  Mosiach  amm ,  llilera  Jod  noo  est  extrema 
Itrioris  vcrbi ;  sed  Utiera  ^m,  ut  retioeutoonsunter  oinDes 
Codtces  Mss.  Krror  bbic  natns ,  quod  Erasrons  el  Marianus 
non  attendebant  aoimum  ad  coosuetudioem  flteioovmi,  qtd 
Alcph  ct  'w  habcbat  pro  vocalibus ;  unde  in  yniTp  OSI , 


mo 


IN  EPISTOLAS  IIIEUONYMI  NOTJB 


iiSO 


dicit  Mn  eUsum ,  qtiod  scniun  /o^/  idcoQ  ^;t;i  liaberet  io 
bac  voce.  68 

osiSiS.4  B4RR4ia4,  Ljcei  leffalHicronvniuscumelisione 
OsGtia  Earrama,  niiarooii  apudMauluDun)  fegebatur,  sicntia 
Psalino  V^Wn  hodah  anna,  Legit  porro  barrasna  jiixta 
regulas  bodternorum  Grammatioorum  dcceotium  H  A« 
cnipbaticam ,  sive  articulum  aflici  paUthh  id  est ,  a  vocali , 
sequeote  daguesb ,  nt  in  Tlin  hiuidabar ,  terbum  :  bune 
vero  articulum  sftiJius  exciudi  per  Ittteras  serviles ,  quse 
usurpantiliiuspuQCtum.  V.  g.  Y\XLliaceh4>ben,  pro  fnsan 
hehacchoben.  Sic  ergo  Hieronymus  legebat  «3«  V^OTI 
noii  OSANNA  BARRAMA ,  pro  bebarama,  Supra  autem 
Icgebat  quidem  basem  cum  a ;  sed  non  duplicabat  litteram  s , 
juxla  morem  bodiernum  DTID  bussem,  Id  si  cxploratum 
tiiisset  imperito Joaoni  Clerico,  non  ineptus  fuisset  defensor 
aiiornm  imperitio'  qni  rosucrunt  in  Ouflesiiouilws  Hebraicis 
S.  Hieronynii  in  Genesim  beben ,  in  fUio ,  pro  baben ,  vero 
et  genuiiio.  ibid. 

Fictnm  ferretemenlfam.  In  quampluribus  Mss.  Codicibus 

legiraBfi ,  quam  de  aiiena  lin§na  fictam  alibi  faisam  rgerre 

senlemiam.  Hiuc  iectio  duplex  in  editis  libris,  fictam 

fatsamque  referre  senlenlitmu  ihid, 

EPIST.  XXI.   AD  DAMASUM. 

ptMtre  hic  peccatores  recipU,  Ita  legunt  omnes  Mss 
Codices  :  nec  licet  Mariaoo  mutare  baoc  lectionem  absque 
auctoritate  oxemplarium  manubcriptorum,  quamvis  in  Viit- 
gata  positum  sit ,  Quia  hie ,  etc.  i^ 

Uarcus  quoQue  m  eadem.  Erasmi  Editio  addit  bie  ad 
poenilemiam.  Quod  addiumentum  legebatur  in  Exeropla- 
ribiis  Versioois  Italic» ,  ut  videre  est  in  nostra  Ilalica  , 
veieri  Vulgaia  Latina  guam  nuper  edidi.  70 

Pendens  ex  israel.  Niiiil  aliud  lego  in  Mss.  Exemplari- 
bus  iMijiis  Epistolae :  quare  non  iaudo  Marianum  qui  addi- 
dit  vocem  fUiis ,  quia  Tertullianus  lib.  djS  Pudicitia  cap.  9. 
ex  hoe  lodo  Deuteronomii  legebat ,  Aon  eris  vestigal  pen- 
dens  ex  fUiis  fsrael.  7 1 

Fantis  autem  |ictaf«eaia«.  Huoc  locom  oon  restituit  Eras- 
mus ,  iit  putaiiat ,  sed  depravaium  edldit  in  oontextu  et  in 
scholiis.  Marianus  nec  diligenlior  Erasmo,  nec  felicior 
iiova  depravatione  sic  eum  castigat ,  Faines  autem  lutd 
ixtvvMc  Ux»?e.  &t«R« ,  productio,  extensio.  Prius  iMrAau»^ 
legebaiiir,  sed  fals-).  Hoc  est,  non  soinm  dictum  fuit, 
qiiod  facta  sit  fames ;  sed  quod  valida  etiam  fames  lacla 
iuit ,  cuin  exlensione  quaiiam  scripioin  est.  Hucusque 
Uarianus.  Deus  hone ,  aualem  habeinus  Hierooyinum  iii 
veteril)us  Edilionibus!  Nibil  est  certe  genuiouio,  nibil 
sa^pius  Hierouyroianuffl  io  illis;  sed  pieraque  cooficia 
fiilsaque ,  ut  ex  praesenti  loco  maiilfestum  esse  poterit . 
quem  locum  restiiui  suhsidio  decem  Exemplarium  Mss.  74 
EPIST.  XXII.    AD  EUSTOCHIUM. 

5Hp€r  humeros  hyacinlhina  lama.  Locus  omnino  corru- 
pius  in  ediii^  libris,  qui  le^unt  ;£l  per  humeroSf  hyacinthina 
Uena  forte.  voUtans ,  vel ,  Et  per  humeros  hyacinUiina  Uena 
Motorte  voUtans.  Nibii  exsUit  in  exemplaribus  Mss.  ds 
ftyacinthim  l(ena ,  ba>cque  \erba  conficta  sunt  ah  its  qui 
contextom  non  intelfexerunt.  Legendum  ita(|ue ,  Et  super 
hwneras.  uafurte  voUtans.  Est  auiem  Maforte ,  vel  potius 
Marphote ,  velum  sericnm  teuue ,  quod  nunc  vocamos  la 
coeffe ,  in  Vasconia  vero  ta  MarsfJvUe ,  quod  velum  in  Vir- 
guuculis  cst  album ,  in  aliis  mulieril)Wi  nigrum.  Volitat 
saepius  super  liumeros  cum  caput  laxius  Itgatum  est. 
Hoc  nomen  dcrivatum  non  dubiio  a  Graeca  voce  {m^^  .  qo« 
formam  et  faciei  pulchritudiiiem  sonat.  Nam  adbibetur 
islud  ornainentum  ad  componendam  faciem  mulierum  et 
virginum.  Qiii  volunt  Maforte  vocem  esse  >Egypiiam ,  non 
sutis  attendunt  Hieronymum  Romae  Fcripsisse  hunc  libel- 
lum ,  ei  de  Virginibus  Komanis  luisse  locutum ,  non  de 
Monacbis  iEgypli.  97 

MmnUis  sedean,  In  BIs.  Codice  Cluniacensi  legitur ,  in 
kumiU  sedeas  loco,  scabeUo  te ,  etc.  Aiii  nun  pauci  le^unt, 
humi  sedeas ,  scabeUo  te ,  etc.  1 1 1 

£t  nudi  impatientia.  Exemplaria  tria  vel  quatiior  Mss.  el 
nudi  ad  imputienliam  frigoris  pedes.  112 

Probat ,  et  allilis  geronepopam.  Locus  oliscurisslmos  ct 
qui  resiilui  vix  possit  subsidio  veterum  iibrorum  manu-' 
acriplorum.  Neque  txunen  dubitavcrim  geuuinam  esse 
luoiion.em  Codicis  Cluniacensis ,  si  vera  est  in  antiquis 
KxempLini)us:  sensus  euiin  bujus  lectionis  meotcm  Hiero- 
uymi  uoi)is  repraesentat ,  et  in  eo  cooseqiienlia  serroonis 
ptirspicua  iuini  videtur.  prandiim ,  inquit ,  niiloribus 
probat ,  et  aliUis  geronepopam  qiue  vulgo  pappexo  ?2omuus- 
lur,  Certe  si  geronepopa  sive  geroniopopa,  fuit  senum 
puls  slve  cil)us  contectus  ex  succo  altiiis  pingui  et  farina 
triticea  ,  qui  vulgo  dicerelur  pappeso ,  Cluuiacensis  Codcx 
vetuslus  et  optlmie  Nolse  retiuet  fere  quod  Hierouymus 
ediderau  Jam  quia  oesciat  pappam  esse  puerorum'cibuin 
i^ivc  puttem ,  et  pappare ,  Idem  signilicare  quod  cibum  fu- 


mere  ?  Pe^s-us  Saiyr.  5.  £t  similis  r<'gum  pueris  [appstt^ 
infnutum  Poscls,  et  iratus  mammae  lallarerecusasf  Hic 
pappare  ndnutum  signiGcat  |.uerorum  pultem ,  quam  et 
nos  papet  dicimiis,  ut  ante  nos  viri  docti  observarunt  apud 
Calj.inum.  Sicut  autem  ctbus  ille  autiquissimus  fuit  ex 
farina ,  aqiia ,  melte  seu  cusco ,  et  ovo  decoclo  factus;  ita ' 

Ruttes  senum  potuerunt  ex  farina  et  juribiis  allilium  coo^ 
ci  et  caroium  caeterarum ,  unde  senex  iuiportuous  praa- 
diiim  et  ejusmodi  pultem  uidoribusaiiilisetcarnisprobare 
solitus  fuit.  Uuic  lectioni  ac  sensui  raveut  caeteri  Mss. 
Cndices ,  legunt  enlm  omnes  accusaiivum  casum ,  opopan 
eipepan  hoc  modo :  Prandiian  nidoribus  probat  el  attUes 
vulgo  papizo  nominatur :  vel ,  et  aUUii  genere  pepam  vulgc 
papizo  nominatur:  aul  dcoique,  et  atliiis  geronepepan 
vuigo  papiw  nominatur.  Cluoiacensis  Codex  quem  seonti 
sumus«  addit  suner  vocem  pappezo ,  vel  pfjpio.  Alian  le- 
ciionemmihi  siibministrare  in  promplu  fuisset,  si  quid  de 
aniiquis  lectionibus  muiare  voluissem :  iia  vero  legendum 
coniicerem ,  s;dva  superiori  leclione  .  prandium  mdoribus 
probat  ut  altiUs  geronepopa ,  quos  vufgo  pappeio  nuncupii- 
tur.  Certum  namque  ac  exploratum  mihi  est  ab  adole- 
scentia,  upupam  avicubmspurcissiniam ,  quani  fimus  lx)uiu 
el  siercora  deieclant,  praadiuni  nidoribus  probare,  et 
prsepeli  penna  volilare  in  prata  illa  qiue  l)ovinis  iofecta 
sunt  fimis  ct  stercoril)us.  Potuit  i^ilurHierouyraiissenem, 
cui  iuiinica  ca.stitas,  inimica  jcjunia ,  dicere  geronepupam 
\e\  geronepepan  y  quae  praudium  ntduribus  i.rol)aret,  iu 
similitudinem  upuparum  vetcruoi  nidoribus  et  fimis  gau- 
deniium.  Si  ad  Graecas  voces  coufugere  voluerimus  et 
Hnguae  peregrinae  aiixilia  qua?rere ,  imlo  bocce  dlverso 
modo  legendum  erit :  prandium  nidoribus  probat  et  attUes 
7«««v  i  xvKmi  vulgo  papmxo  mmeupatur.  Hoc  est,  scnex 
tile ,  venter  popa ,  gtilosus  et  insaliabilis ,  prol<at  altites 
|)randiumque  nidoribos  ramium  ac  fumo  ,  et  libenter 
accurrit  ad  pof.inales  delicias.  Haec  sunl,  ni  tailor,  qua» 
|K)ssunt  excogitari  ad  rcstilutionem  hujus  loci.  Hiorque 
videas  fnistra  laborasse  eos  qiii  pcr  juniores  griies  Jioiic 
locum  roultis  sermonibus  resiiUiere  ei  interpreuri  studue- 
ruut.  Ca;terum  upupa  quae  vulgo  pappexo  dicta  erat  apud 
Kotnaoos  secundum  ieetionem  secondui  restiiutionis,  nuuc 
dicitur  Ut  piupe  apud  Yascones :  aves  enim  crisiatas  plunits, 
vocaut  avcs  ptupades.  Venatores  eas  insecuntor,  quia 
ol)es3e  sunt  et  pingues ,  et  capiuntor  ultima  aesiate  cum 
ficeduiis  et  caeteris  avtculis  quae  lioc  lempore  valde  f>ia- 
guesciint.  Ne  quid  vero  desiderari  possit  post  diutumam 
iiiediutionem  oostram  ei  iitborem  iiiiprobmn ,  addamus  et 
quariam  hujusmodi  lectiooem  qiuc  seDsnin  habet  optiauim: 
prandium  nUioribus  probat  et  aUUes ,  vulgo  papezo  nuncu- 
patur.  Vocabatur  vulgo  pappezo,  id  cst,  pappedo,  qnod  nnA 
Gallice  diceremus ,  meux  gaurmandy  aut»  pire-goumumd ; 
sicut  in  proverbio  dicimus ,  un  vieux  singe ,  m  vieux  bar- 
bon ,  un  vieit  ivrogne ,  un  mailre  ivrogne.  Si  quls  melio- 
rem  ac  veriorem  iuveoerit  re6titutionem,Iibenter  suspicle- 
inus,  modo  doceat  et  ooo  detrabat.  Memiuisse  eliam 
juvat  lectionem  hancultimam  esse  Codicis  Colberiiui  num. 
2397.  qui  cum  omiseril  vocem  geronepopan  videtur  noo- 
nibii  oorruptus,  quamvis  aliunde  optimum  sit  exempLir  ac 
vetustum.  Ex  eodem  Umeo  post  ioexlricabilesdimculutes, 
et  isto  modo  iegendum  ceoseo:  Prandiuni  nidoribus  probat 
et  aitUes  Yifwv  6  «Aiesac ,  vulqo  pappezo  nuncupatur.  Nulla 
est  tam  facilis  et  expedita  'it^ctio  sive  in  verbis ,  sive  in 
sensu :  nain  senex  erat  illeClericus  qui  prandium  et  aUiles 
nidoribus  probal)at,  unde  dicilur  geron  o  poppas ,.  Gallice , 
ce  vieux  papa  idemque  vulgo  papezo  per  jocum  et  con- 
temptum  uuncnpalKitur  ,  stcut  lufans  dicltur  pusio  apud 
vcteres  Latinos.  113 

Quod  Remoboth  dicunt.  In  Mss.  Codiclbus  haec  vox  non 
uno  modo  scrtbitur,  iu  quamplurimis  legimus  Rmmuoth, 
iu  aliis  Remnevoth^  vel  nemtwth.  Terlium  istud  Monacbo- 
rum  genus  voiat  S.  Pater  noster  Benedictus »  Sarabaita* 
rum;  et  quarium  acnus  addit  vocans  illud  gyrovagum^ 
Regulse  C^i  ite  1.  legaiqui  volueritCassianumColIatione 
18.  qus  est  Priamonis  ,  cap.  4.  et  cap.  7.  ubi  de  biscc 
Monacbis  dispuutur.  Quod  aiitcm  sequitur ,  in  nostia 
provincia.mn.  iutelligas  in  Pannonia  Hieronyini  lairia, 
vel  iu  Ilalia,  sed  in  Syria  vel  Palaesttna,  iibi  vitam  Mo- 
nacbi  primuin  professus  est  Hieronymus.  Consule  Sutp. 
Scvcruro  iii  Dialogo  de  Hieronvino  loquentem.  1 18 

Vt  nemo  dehabeat.  Omncs  Mss.  Coinces,  nuHo  excepto. 
banc  retiuent  iectionem  :  voce  quoqiie  dehabere  iituiilur 
antiqui  Scriptores  lib.  5.  de  Vitis  Palram  cap.  20.  Maxhne 
si  dehubenty  et  egemiores  sunt.  Ubi  vides  dehabere^  idem 
esse  quod  minus  habere  fei  non  vatde  habere  ,  ut  puuvit 
Mariaous.  Sensus  iuque  Hieronymi  faic  est,  tU  oeconomus 
universa  in  Cflenobio  moderatur ,  ut  oullus  iodigeat  rebus 
necessariis,  neoM)  quid  postulet,  nemo  minus  babeatquam 
necesse  sit.  S.  Benedictus ,  qni  plora  Regulae  sua*  Oipf- 
tula  ex  hoc  loco  contexere  videtur ,  sic  habet  Cap.  LV.  dt 


1231 


OOM.  JOANNIS  MARTIANiEl 


im 


VesUmentls  et  Calceamenlis  Fratrum  :  Dmwr  ab  AhbaU 
omnia  qitos  necessaria  gunt .  • .  tif  omnls  auferaUxr  neces- 
sttatU  exauatio,  iiO 

Novem  mensihis.  In  Godice  Ms.  Cluniacensi  recenlior 
nianus  noveni  posuit  pro  deeem :  sed  prima  scriptoris  manu 
positum  fuerat  decem ,  quod  caetera  retinent  Exemplaria 
TetustiS5ima.  De  novem  autem  mensihus  vei  decem,  qui* 
biis  infantes  in  utero  gestari  solent,  vide  Medicos  et  rerum 
naturalium  Scriplores.  125 

pone  me  acut  umbracnhan  in  eorde  tuo.  Molta  post 

baec  attexuit  codex  Ms.  Bibliothecae  Eminentissimf  Cardl- 

nalts  Ciiini;  scd  cum  sint  maniresto   suppositilia ,   ea 

neglextmus.  iid 

EPIST.XXIir.  ADMARCELLAM. 

De  suis  soccuUs  detrahentem.  Falsam  boc  iooo  substU 
tuunt  lectionem  editi  libri ,  et  veram  ponunt  in  margine 
vel  tn  noils.  Et  vero  quid  significat  designatum  consutem 
de  suis  StJBCf.Uis  detranente  aut  detrnhentem  ?  Restitoenda 
igttur  codicum  veterom  lectio,  «Tertio,  ut  designatiun 
U)nsiilem ,  de  stiis  socculis  detraheotem  ,  esse  doceamus 
in  tartaro  »  :  tria  enim  ostendeliat  Uieronynms  de  sancta 
Lea,  prtmum  quod  gaudiis  universoruui  esset  prosequenda 
qu»  jam  iu  coelo  coronam  aceeperat  virtntum.  Secundo 
vita  ejusdem  breviter  expUcanda  fuit.  Tertio  docebat 
FrsBtextatum  Consutem  designatum ,  qtii  quondam  detra- 
xerat  de  socciilis  Leae,  id  est ,  eam  couteinplui  habuerat , 
esse  in  tariaro ,  dum  ilta  aeterna  l>ealitudine  frueretur.  ift 
EPIST.  XXY.    AD  EAMDEM, 

interpreumtur  \m>^.  Pro  bac  voce  aliam  al)  ipsis  cod« 
flctaro  posuenmt  Erasm.  et  Marian.  nempA  tuivm,  cujus 
Qulliiin  exslat  vestigium  in  Mss.  exompl jribus ,  qu£  con- 
stanter  iegunt  Um«v,  licet  allquanUilum  corru|)lum  sitin 
quaiiiplurimis ,  uIh  etiam  falso  additum  est,  sive  «mm»,  et 
sive  JLcMw.  ioQ 

EljOfM  et  EfjOE  a  Joannes  Drosiiis  in  Notis  ad  librum 
de  nomine  Elohim ,  veteres  Erasmi  et  Mariaui  Ediliones 
inerilo  casligat  his  verliis :  Qui^ebraica  vocabula  adjece- 
runiHieronymOwScripserunt  ^"iTK.  1.  E/oAe,  nimis  impe« 
rite  insciteque  nTH  Eioe ,  ut  jronoa ,  Monoe  :  Noa ,  Noe , 
aosea^  Hoseof.  Sed  falsus.niihi  visus  est  vir.  doctus»  cum 
roiraiur  Hieronymum  !3TOK  Eloidm ,  et  TTDH  Eioe  tan- 
quani  duo  n'{roina  diversa  posoisse;  qiiia  vere  diversa 
sont ,  Koet  mTM  Eloe  ChaldauMini ,  vel  Heliraettm  dixeris. 

itrid. 

jquUa  exereituum,  Ms.  Cluniaceasis ,  AquUa  et  Theo^ 
iotion ,  exercilunm ,  tramtulervnt.  13! 

ESER  tEJE.  Idem  codex  hic  legit ,  ASER  lEJE.  Con- 
sule  supra  Annouiiones  noslras  coi.  27i.  et  seqq.  iilii 
lusius  disputatur  de  decem  Nomiuitms  Dei.  ilnd^ 

Nonmn  nx^xmf^*  QuamiJures  Mss.  codices ,  tetragra' 
mum  habent.  iMtf . 

ivofi  interpretatum  ponitur.  Errorem  tam  Mss.  qoam 
editorum  tibrorom  hoc  loco  castvgavimus :  io  iliis  eiiim 
fiilso  antea  legebatur  slne  particnla  n«>galiva ,  Et  m  Exe' 
ehiel  interpretalum  ponitur :  cum  legendam  sit ,  iiofi 
interpretatum  ponititr ,  bciiicet  Ezecbielis  capite  decimo 
V.  5.  i»(f«H eto9  xoUsi  uieovto;.  qumi  vox  Dd  saddai loquen- 
tis.  Quod  Symmichtts  et  Theodotioa  redduni,  fpov^  eeo^ 
bavec .  tomtru  Dei  potentis.  Unde  manifestum  exs^tit ,  HW 
saddai  interpretatnm  1\iisse  Ut«^ ,  non  £Xai|Mv,  utcouflaniiU 
Erasm.  ei  Marian.  supra.  nfid. 

Athena» ,  Theba^ ,  satonas.  In  omnibos  fere  exemplari- 
Inis  Mss.  ha:c  mendose  leguntur  litteris  Graecis  AieENAC 
«fiaLc  CAAONAC.  thid. 

EPIST.  XXVI.  AD  EAMDEM. 

rfebrteos,  (egitor.  Ilebraicaverbasuntistlnec  ^d  HTibSn 
TTtCfT  ma,  qux  in  editis  aniea  librts  sic  leguniur ,  halle- 
tnia  chi  tob  srnnra  ,  pesslme  %  xam ,  per  s  legentes.  In 
exem(  iari  Hebraico  Hieronymi  scriptum  fuisse  videtur. 
*^0r  xammer ,  non  rnnr  zamera ,  ut  hodle  legitur.      152 

Pro  EJELETH.  Tilulus  est  Psalmi  ^.  de  quo  plenius 
dispulatum  est  suo  loco ,  in  Notis  ad  Canonem  Hei)raicaB 
Verilatis.  Consute  Bibliothecam  Divinam  S.  Uieronymi  a 
uobis  edilam.  Notandum  autem ,  pro  Ajeleth ,  in  omiiibus 
Mss.  codicilNis  legi  solitum,  pro  meteth  :  quia  liiteram  m, 
et  diphthongum  ot  iacile  coniondunt  veteres  exscriptores. 

135 

altroneas  putere  merces.  Horatius  Epistolarom  lib.  2. 
£ui&t.  2.  ad  iulium  Flonun : 

UuUa  Adem  prondssa  levani,  vti  plenius  cequo 
Loudei ,  tenates  qui  vvlt  extrudere  merces.       lUid, 

EPIST.  XXVII.  AD  EAMDEM. 

GalUcis  Cantheriis.  Plaotus  in  Aularia :  sint  vUiores 
GiiUicis  Cantheriis.  Cantherins  vero  est  equus  castratus ; 
iu  ap|*cl|attts  quod  seminc  careat.  Nescio  an  respexerit 


Hleronvmiis  ad  Id  qood  refertur  a  Ttto  Llvio ,  Decadis  IIT. 
tib.  S.  de  Jubeilio  Taurca  equite  Campano  ;  et  de  Claudio 
Aselllo ,  eqoile  Romano.  Hinc  enim  natum  volont  nisii- 
cum  proverbium ,  cantherius  tn  fossa.  Sunt  qul  ptitent 
hoc  loco  noUri  Palladium  Gahum ,  qui  studiose  deirabe- 
hat  Hieroo3fmo  propter  Scriplnranim  iranslationem  nnvam. 
Certe  in  nonnullis  Mss.  Cooicibos  antiqois  simile  atiquid 
reperi ,  nerape  adnoutionem  istan ,  vei  in  iijso  oontezu , 
vel  posi  coniextum :  Erat  emm  oaUus  qui  de  translatkme 
detraxerat.  Consiile  qoae  dixinms  Tomo  III.  fa»  cap.  4, 
ioose  Propliet»,  ubi  Caotbertus  reprehendit  Hieronyinum. 
Hoc  verolocoaliquem  potiusMonUnlSeciaioremsui)tiliier 
noutum  puto,  quam  Palladiom  GalaUm  hominem  Graecom 
qul  vix  hoc  tempore  notus  fuit  Hieronymo.  Vida  Episio- 
lam  XXVI.  de  Semiviris  et  absdssis.  135 

EPIST.  XXVni.  AD  EAMDEM. 

Qittd  prodesi  ad  inoliten*-  Depravatum  nrorsns  hiioc  lo^ 
com  restituimus  adjuti  praesertim  Mss.  oodicibus  duobus , 
uno  Cluniacensi  et  attero  San.  qfgiraono,  qui  retinent  pu- 
ram  et  integraro  vocem  t^utam^»,  quam  Erasmus  divinaiido 
rouUverat  in  innmM»  lu.  bjgodioctes  autem  diciUir  qui  ur- 
get  opus,  sicut  Marcella  urgebat  Hieronvmianas  Incobra- 
tiones.  Consule  Eiiitionem  Graccam  LXX.  luterpretiun 
Exodi  1.  II.  et  3.  Et  Epiuphiom  Nepotiani,  qaem  Hiefo- 
nymua  vocabat  ifM^ttet^v ;  sicut  Origenes  Ambrosinm  vocal 
in  (juadam  Episiola,  quia  Ambrosius  incredii)ili  atudio  qno- 
tidie  ab  Oriffene  opus  exigebat.  Videsis  CaUlogum  Scrint, 
Ecdes.  in  Hippolyto.  y^. 

smpe  quarens  causas.  Ex  boc  loco  notam  ac  manifesum 
habuunus  Episiolam  Origenis  nonduni  edium,  qua;  cum 
diversis  opusculis  in  Psaimos  descripU  legitur  in  peranU- 
quo  codice  Ms.  Graeco  Refri»  Bii)liothec8e ,  sed  aliaqae  in- 
scriplioue  et  'auGtoris  w)nime.  Hanc  Origenis  iuoubratlo^ 
nein  quidam  nosirprum  edituras  est  aliquando.  157 

Post  AJUUDA.  Origenes  io  supradicto  opusculo,  luti  t«3 
4|ioc^ft.  id  est,  post  amuda ;  quod  legunt  etiam  Msa.  oodices 
Hieronytni  nulio  exocpto.  Ex  quo  anim.idvertimus  universa 
Hcl>raioa  vocabiila  depravata  legi  apud  ErasmumetMaria-. 
QUQi,  qui  pro  Origene  et  Hierouymo  noliis  Massorelhas 
oUrudunt  legentes  anmmdda.  158 

Pro  quo  ajpud  AquUam.  Male  in  Editlone  Erasmiana  le- 

Situr,  pro  quo  Aquila.  Nam  prxterqu:im  qtiod  exeiiiplaria 
Iss.  Hierouymi  retiaent,  pnt  quoapud  Aquilam ;  Origeues 

ipse  siC  haliet  :  ArA  H  xofnw  m^k  fd»  ix&l«.  futi  lofiU».  »A  wSU' 

iMv.  sai  idx«>««v»  t^  «Ui,  boc  est,  pio  quo  apud  Aquitam^  vott 
eiypeunu  et  belium^  et  gtadium  sentper.  ibid. 

Post  (JM  4LAM4.  Latioi  oodices  omaUana,  vet  omataama^ 
quia  Veteres  protniscue  acctpiebant  et  legeiuuit  ou  pro  o , 
et  0  pro  on.  In  Gneoo  Origeoe  legimus  du|da«H«»  fmtatoM, 
ul  ego  restitui.  Erasm.  et  Martian.  corrupti:isime ,  untit^ 
hama.  ibid. 

ANIE  ARES.  In  Graeoo  Origenis,  acedk  tb  M^ ««('  s  bn,  «^ 
d;  T^  T^*  '>i  vo^ « id  est,  post  ame  ars,  hoe  eutf  mites  terrce , 
sela.  Latina  quoque  Hieronymi  exemplaria  retinent  anie 
ares  aut  omite  arest  sive  amares.  Unde  espioratuni  iiabe« 
inus  antiqiiua  Scri|)tores  legisse  in  Uebraro  ooiitextu  yi39 
yiN,  et  noa  Tffjj  aneve  erez^  ut  folso  Erasmos  et  Marianus 

legunt.  139 

cujus  nos  maluimus.  Suspicatttr  Erasmus  hoc  looo  legen^ 
dura  :  Cujus  nos  maluinitis  in  hac  diSDUUtiooe  dunuiat 
I  rudentem  imperiiiam  sequi,  quam  stiilum  tiabere  scien- 
tiam  nescientiuro.  Ms.  Cluuiaceasis  retinet  qnod  nos  edidi* 
nius,  piures  habeni  peritiam  sequi^  sicul  edili  autea  libri. 

Ibid. 

EPIST.  XXIX.  AD  EAMDEM. 

Chmiacensis  oodex  honc  Epistolam  falso  ioscribit  ad 
Danuuum  Episeoptmi,  et  in  contextu  nonnnlla  vertn  ac^ 
commodat  tilulo  emenlilo,  ut :  rertun  totus  tn,  ete.  pro  , 
rmim  tota  w,  etc.  ibid. 

rale  comdum  doctrvuB.  Idem  Ms.  et  aliqtiot  alii,  confa- 
buialionis  ttue  tale  eoRvimiim;  cotisequeuter  eliam  multi 
legunt  hoc  modo :  rertmt  tu  tota  m  tractatibus  occuparis... 
et  Scriptttraslegere  compellss.  ibid. 

Non  stott  suaves  eptda.  Ut  facilior  eluceat  intelkictus 
hojusce  loci,  iniegrum  describam  scholion  Erasmiamim. 
Non  suni  suaves  epulae.  Locus  hic  in  omnihus  ferme  oodi^' 
cibus  varie  depravatus  habcbalur.  Quidam  iu  scri]>tuin 
habebaot.  QuaB  non  placent  ac  redolenl.  Mllii  conrerenli 
veterum  exemplaritim  vestigia,  videtur  iu  leKendum  : 
Noo  sunt  soaves  epulae,  quae  non  ]  lacenUm  redoleot,  quas 
non  condiit  Apicios,  in  quibus  nlhil  de  magistrf>rum  hujus 
temiorisjure  suflumat,  ei  haudscioan  pro  magistrcrbm 
lcgendum  sit  magirorum,  Id  est,  coquorum.  Placenu  clbi 
genus  est,  otim  iu  deliciis  halitium.  Apicius  diligentia  rei 
culinaria:  nobilitatem  emeruit.  Cujos  exiant  et  Commen- 
Urii  nonnolli  de  coqnendis  el  condiendis  tSbfjt.  HuncPtt- 


1235 


IN  CPISrOLAS  inEiiaNYMI  NQTi£. 


mi 


nltu  ahMnHmi  nepotimi  gwgilem  vocat.  lfei»iiiii  Irnitis 
et  Juvenalis.  Quoniam  igitnr  paulo  supenus  oomparavU 
colloquinm  quod  per  epliitulas  H),  oonvivio :  nuiic  uieiuor 
meta)  tiorae ,  vocat  lectorem  rastidiosum  convivam ,  cujus 
pabto  nihil  sapiat,  nisi  veliementer  exquisitum,  ac  variis 
eloqueiitiie  coodimeutis  edulcatiim.  Nam  res  ipsa,  vekiti 
cibus  esl :  omamenta  dicendi,  coudimenlum.  Haec  Eraflmiis. 
Ouibos  ego  addo  breviter  nullum  esse  codicemMs.  elred&r 
cim  aut  quatuordecim  quos  cuntuli ,  qui  non  leg»t  distincte 

Suod  edidimus.  Mss.  illi  sunt,  Yalicani  duo,  Remigiaut  to- 
dem,  duo  eliam  Sorbonici,  u.tus  Regius,  unus  Colberliuus, 
unus  Ciuniacensis,  unus  Sangermanensis,  unus  Tolosaous 
ConventnsS.  Doiitinici,unusSancygiraonus,  etalter  Colle- 
gii  Navarrensis.  Hi  omnes  nuUoinodo  faveut  Erasini  conie- 
eturis.  Qnare  ut  pi  o  Hieronymo  Erasmum  lectori  obtrude- 
remus,  res  ut  suut  in  exemi>laribus  velustissiinis  manere 
voiniinos.  i^O 

sed  gida  txclor.  In  aliquot  Mss.  codiclbus,  malor  el  m- 
temimttts.  ibid. 

si  eloqnenHam  quaeris.  Slmiliter  bic  legiint,  «  eloqnm' 
tiam  qiuBrimm.  ffrid. 

Et  samuel.  Advcrtat  Leclor  WeroBymum  recitare  Scri- 
pturas  juxta  Versionem  LXX.  Interpretiim  :  nondum  enim 
iiorain  ediderat  e  fontibus  Hebrieis.  tM. 

j:oec  sypts  mortificarU.  Yaticanus  342.  Doec  tdwmmt 
syro  moriificavk.  tttid. 

bitnelech  filii  4chiioh.  AbimeUtch  legnnt  nonnulli  codi- 
ces  Mss.  qiiod  apud  LXX.  similiter  scri(^tuni  reperio. 

Ene  non  poiait.  Hs.  Be^us,  vestimemwn  eue  non  pomit; 
alii  quami  lnres,  vestimenti  genns  esse  non  possit.       ttnd. 

Et  fiiU  in  domo  niclm.  Hunc  locum  corru|>tissimum  el 
oronis  sensiis  experlem  voluit  Harianus  contra  Des.  Era- 
smuin,  quem  car[)it  ista  annotatione  sequenti :  Cornipilssi* 
inns  anioa  erat  bic  locns ,  et  omni  prorsiis  carebat  seiisn. 
Restitotus  est  autem  LXX.  interiiretatiouls,  e  qua  ilte 
iiaiisius  es!,  ope.  Sic  eniui  illi  habent  Judicum  17.  ubi 
baec  bistoria  iuveuilnr  ;  act  6  ouo^  Hix*.  «trcfl  «1x0«  «too,  id  est, 
Micka  domnm  sunm  illi  Deosacravit,dedicavilque...  Anii^a 
tamen  ex  Erasmi  oorruptione ,  potiusquam  oorrectioue  , 
legebatur,  Fecit  illud  sculptiie  atque  ooiiflatile,  quoii  fuii 
in  domo  Micliae  :  et  vir  Micba,  et  domus  ejus  Dei :  quod 
quidnam  sit)i  vellet,  ad  ipsum  ut  exponeret,  pertinuisset. 
Sed  inique  Erasmutn  a  Mariano  castigatum  docent  omn«8 
Hbri,  Uebrxi,  Grseci  et  utini.  Nam  etsi  in  LXX.  Romanae 
edilionis  (.osila  sil  lectio  Mariansea ;  in  manuscripto  taincn 
Alexandrino  exstat  Erasmi  genuinus  contextus  Hierony- 
inianus.  Sic  igiuir  scri{>tnm  legiuins.  Kal  1^*^  i«  ta  odcf  mu. 

X^.  K«l  i  M^    Mttxd,  wn^  oIk9<    OmO.    llOC    CSl,  Et  futl  »1  UOtnO 

Micha.  El  vir  Mwha^  tp.  i  domns  Dei.  Quem  locum  explicat 
Clialdaeus  Parai  hrastes,  dieens :  Et  nr  Micha^  iUi  donnu 
erroris.  Sed  cln-ius  adiiuc  Svriis  Interpres.  vtr  enim  Ule 
Michahabebat  fanum  cf^orum  Denique  iufonte  Hehrso  scri- 
bilur  Uirhn  TO  "h  :aroV^im,naischMicha,lobHh 
EMrnn,  id  est,  Kl  vir  uirha^  iUi  domus  Dei ;  quasi  dicere- 
liiry  £1  otr  Jftc/w,  erMt  iUe  m^  in  cujus  domo  fuit  domns 
idoii.  Uaec  proteclo  uon  debuit  ignorare  prorsus  Erasini 
c:iaiigaior  acerbus,  et  falsus  Hieronymianl  loci  restiiuior. 
Mss.  jjori-o  oinnes  Latini  codices  favent  Erasmo,  ouDus  re- 
stituiKMii  Maiinni  Victorii*  Mea  intererat  veriiati  [;almain 
triimere,  et  de  ea  Leaorem  monuisse.  ibid. 

Coaramt  igitur  eorum  opinionem.  Plures  Mss.  leffunt 
contnino  seosu,  coarquitur  eorum  opinio,  qui  ut  dissohbi" 
lem  facerent  quwstioitem.  eic.  Seci  retinenda  caterorum 
lectio,  ({uidquia  velit  Marianuscontra  Erasmum.  Nam  qu;f- 
siK)  fit  iudtssolubUis,  si  dixerimus  cum  veteribos  Grscis  et 
Latiiiis,  Eibod  ex  ar^enlo  confectum;  quia  coosianter  in 
Scrii  tura  Epliod  ex  iiuo  vei  ex  auro,  hiacyutbo,  purpura, 
oocco,  byssoque  coolextum  dicilur ;  nou  ex  argenio»  ut 
pulai)aat  iiii,  qui  indissoiubiiem  fuciebant  quastionern. 

Et  saeerdotes  Nobe  boc  diqnitatis  sute  vuigne  vortabant. 
Fals!)  bic  apiid  Erasmum  legiimis,  Et  sacerdotes  ,\ob  bad ,  . 
id  esi^  dutnilatis  suas  insime  poriabant.  ibid. 

Et  vestttit  eum  \yt^^.  Ediii  Icgunt  Um^Mv»  Juxta  LXX. 
Translatores  edilioni»  RoniansB  :  sed  uultus  est  codex  e 
qiiiuilecim  manuscriptis,  qni  non  retineat  mv)6tv»  vel  (>«•>. 
^Tiri.  Codex  Monasterii  Sancygiraoai ,  iesit  EnHNAmiiv,  alii 
YnENirTEi  vel  niENAmiN.  Haiic  quoque  lectiunem  t%v*ivr^ 
inveuio  in  Ms.  Aiexandrino  LXX.  Interpretura.  Unde  inu- 
taudam  miuime  censeo,  etsi  inM^vnv  melius  respoudeat 
ex|.licat'tOQi  Hieronymian»  subtumcaiem ;  et  infra  dicatur 
LXX.  iiiternreieikpasuisse  Wiurv  6t  iKM|iU«.Necrefert  quod 
in  Mss.  codicibus  iegamus  {ai«>lWqm  quia  im^  eriti  exscripto- 
rc8  anuqui  muuoi « ia  y ,  ut  ypemuma  pro  ependwnut. 

143 

Quod  titf  MwK»  ei  km^  dixerunt*  Quantum  b)c  locus 
toraerit  ErasnidiligenUam,  palam  esse  testatur  in  schoIUs, 


diceos  :  Miram  quan  hic  locus  ait  d^ravatiis  in  oiauiiliut 
exemt  bribus.  Arbitror  autem  legeiKium  ad  hunc  modum, 
ne  LeclorenL  (amdiu  lorqueam,  quam  ipse  tortus  fuu 
Aquiia  aulem,  quod  iili  \^4xw,  dixenmt  et  M^qim,  id  est , 
vestimentum  et  sublervestimentum,  tOuiMidixit  et  Mvaufi*, 
quod  subtunica  est,  et  quod  Hel^raeo  sermoneTOcator  mm7, 
T^VO,  i*tAvfmt  id  est,  superiorem  tunicam,  tmvik  ^^^f  <lood 
Hel)raice  dkitur  Epbod,  cum  superins  pallium  slmiiicet , 
etc.  Hanc  emendalionem  in  multis  peccare  docet  Mariamis 
Victorius;  sed  necii^se  felicior  in  restituendo  liocce  locn 
fuit,  qnippe  quod  imitetur  soepius  Erasmum  el  Lectorem 
incertum  relinqmit  genninai  iectionis  Hieronymiaiue.  Nos 
sul)&idio  quindedm  exempiarium  Mss.  purum  repraesenla^ 
mus  coniextuni :  nou  dicamautem  cum  quanto  bbore  ^ 
ne  eum  insoienter  extoliere  videri  posslm  apud  aemuios. 

Ibid. 

ytudiens  bar.  Meminit  bujus  crroris  S.  Hieronymus  lib. 
3.  Comment.  in  Zachar.  cap.  12.  SanctusautemAugustimis 
iegit  Bar  yei  Bod  Qusesl.  XII.  in  Judices.  Consufte  kwa,  si 
voiueris.  U4 

PHESTBA  siqnificantiiis  exprimaiur.  Maanscripii  non 
pistlut,  sed  effertim  et  effirtJi,  vel  effertiwm  iefonl.  CIu- 
iuacen.Js,  efferUnn  significantius  exprinuttm;  Sancygirmi- 
nus,  reitam  iignifieantius  exprimatur;  fii  toi  ac  tanus  oe- 
pravationibus  vocis  Hehrxaet  satis  ijerspicuum  est  iegendimi 
esse  ptiesta  in  singulari,  TXTW^ ,  quod  Imdie  pistka  legoRt: 
vei  certe  in  )  hirali  a^rra?S ,  pAeifAtm,  juxta  egiinim  et 
efferthain,  pluralia  in  exemiflaribtts  Mss.  ibid, 

Quia  ubicumque  cumlmc  liltera  scribitur.  Ei  hac  Hlero- 
nvmi  observatione  -^iscimus  multa  fuisse  in  veteribus  exem- 
rjaribus  Hebreis  d-versa  ab  iis  quae  ieguntur  in  oomeilu 
Ma;>soretbico  bodierno  :  nam  nomen  cfierubim^  quod  £ie- 
cbielis  ca|  ile  decimo  sigiiificat  animatia,  sseptssime  scribi- 
tur  sinerati  in  hunc  modum  Dn*U.  Hoc  ftdeo  mooemus,  u( 
sciai  Lector  prudens  verba  Hebraica  iii  Oreribus  Hierony- 
mianis  minime  restituenda  essejuita  lectionem  etponcto- 
runi  vocalium  dcflniti-^nem  Massorethicam.  H^ 

Quam  veilem  mnc  tibi.  Illud  explevlt  votum  HLEpistola 
8U(:eriori  ad  Fabiolam,  et  de  habitu  Sacerdotls.        tbid. 

Prcesens  perconiator  prtesentem.  Mss.  preesens  percun'- 
ctm  prcpseniem.  Sed  nulta  ibi  est  sensns  muUtio,  Ileei 
praetermis^  situltima  imperativi  verbi  laterar.  CoBse- 
quenler  vero  clausulam  integram ,  Moter  corrmtimJ<,,etc. 
omiiiunt  tam  editl  quam  plures  Mss.  Iil)ri.  Est  autem  Hie- 
ronymo  admodum  familiaris,  ut  In  Epistob  nnoe  7i.  Attti^ 
nam  communem  nuttrem  valere  cupio  :  elc.  Ii6 

JuxUt  jEsopici  canis  fabuUtm.  Aliquot  exemrlaria^Mss. 
iuxta  jEsopianam  fabuUm^  vel  juxta  ^AOpn  fabuktm. 
Eistat  porro  apologus  de  cane  ,  qui  ctim  umbram  vldiaset 
iu  aqua  majorcm ,  diim  ad  eam  diducto  rictn  inliiat,  hoe 
quoque  caruiuiii,  quod  ore  tenebat,  amisit.  /Mr/. 

EPIST.  XXX.  hS^  PAULAM. 

NonnuUi  Mss.  codlccs  inscrihunt  hancEpistolam  ad  Mor' 
ceUam  ?  sed  mani.cslo  i*rrore  et  imperitia  iibrariorum  : 
(juia  in  libro  Nominura  Hebraicorum,  ad  Pauluin  scrtpsisse 
istam  Eiistolam  Uieronymiis di^claravit.  %'idesla supra  ooi. 
51.  lin.  16.  Et  (incm  ipbiusmet  Epistoftoe.  ibid. 

Theologicen  sUri  tendicant.  Ita  legunt  omnes  codicesMas. 
exceplo  uuniacensi  aui  habet  Titeologuam.  Falsoigitw 
in  antea  edilis  libris  legerunt  theoricem.  Lectionem  Mss. 
exemplarium  nostrorum  conftrmat  HenrlcusValesus  Annot. 
in  lib.  1.  Hlsior.  Ecclesiast.  Eusebii  Pami  hiH.  147 

Tres  versieulos  qui  sibi.  Unus  codex  Monasterii  nostri 
Sancti  Andreae  secua  AvenioBemhoc  modo  legit,  tres  ver- 
ticuUis  qtti  subnexi  stml,  ete.  tbid. 

Nisi  Etlucm.  Idem  exemplar  Ms.  necnon  Cluniacense  , 
retinent  quod  editi.  Alterum  Sancti  Remigii,  itm  ab  EtM- 
cis  tpstf,  etc.  San  Cygirannum,m.Nt  ab  Elhtcteipnis  exordHs,, 
aecundum,  etc.  Paut-a  ieguni  cum  cdlUs  libris,  ab  Ethica 
habuerimus^  etc.  148 

conterta  satanam.  Eodem  modo  Qusestion.  Hebr.  in  Ge- 
neslm,  cap.  3.  v.  15.  Et  Domixm  couterel  satanam  wb  pe- 
dibus  nosucia  velociter.  ihO 

EPBT.  XXXI.  AD  EUSTOCHIUM. 

yelie  honorare  Martyirem.  Yalde  hallucinatom  reperio 
boc  looo  virum  doctum,  qui  putavit  Hieronymum  hoc  sen- 
tirede  Petro  Alexandriuo,  cujus  natalis  cHes  eelebratar 
sepiiino  kalend.  Decembris.  Certe  cerasa  Rom»  oon  pro- 
veniunt  in  mense  Novembrl ;  sed  mense  Junio  eiroa  tem- 
pus  nalalis  B.  Peiri  AposU)ii,  quo  die  missa  sunt  ab  Eusio* 
cbio  cum  aliis  munuscul#.  Uic  itaque  Martyrem  iBtelligB 
el  Aposlolum  Petrunou  qtii  Romae  passus  est.  135 

EPIST.  XXXIL  AD  MABCELLAM. 

^tms  EpisUdag.  Una  ex  iills  duabosEpiftolls  eiti  etdem 
qu^  ad  Vwmtk  seribUar  de  AJt:babe|o  Uebr^,  cttjus 


i^zn 


DOM.  iOANNIS  MARTIANJa 


IS3€ 


inlthiin  est,  mfdiu  lernus^  elc  PropterMqae  in  mollis 
3odd.  Mss.  ad  Mareeltam  ioscritiilttr,  at  sao  ioco  ol»erva- 
tuin  est  tom.  II.  Edlt.  n  «trae.  Altera  vero  Epistobt  supe- 
rior  est  ad  Eustodiium  de  Munusculis.  158 

EPIST.  XXXIII,  AD  PAULAM. 

Damnatur  a  Demetrio,  Uujus  Epistolae  meminit  Hierony- 
mus  Libro  de  Scrii.toribus  £cclesfasticis  iu  Origene,  ubi 
monet  Demetrium  Episcopum  tania  insania  debacdiatom 
fufsse  Origeaera,  ut  i)er  tolum  mundum  super  nomine  ejus 
scril)eret.  Consulat  qui  voluerit  locum,  et  Eusebii  Ca^ 
riensrs  Historiam  Ecctesiast.  Lib.  VI.  etc.  154 

iirtfe  Rnnuna.  la  bis  verbis  ansam  calumniandi  se  Inve- 
nlsse  gaodet  Rufllnus  Lihro  secundo  invectivarum  adversus 
Hieronymum;  sed  infelici  judicio  haec  retorauet  contra 
suum  Auctorem,  ut  videre  est  infra  in  Apoiogia  Sancti 
Doctoris  adversus  crlmiaatorem.  Jtnd, 

EPIST.  XXXIY.  AD  MARCELLAM. 

Acadm  dekinc.  De  eodem  in  Catalogo  Script.  Eccles. 

c  Adoiescens ,  inquit ,  Caesarea  eruditus  est :  et  eiu.sdem 

postea  urlNS  Episcofias,  plurimo  labore,  corruptam  Biblio- 

mecam  Origenis  el  Pamphili  in  membranis  instaurare  co% 

o^Mis  est.  1  155 

Et  PHS.  Hic  locus  Indicare  videtur  Origenem  Tractaius 
edidisse  in  lilteras  Alphabeti  Hebraei  Mss.  non  Phe,  sed 
Fe  oonstanter  iegunt.  itrid* 

T»  ^MMMnifd^y.  OmiUunt  editi  antea  libri  articulum  tov, 
qucm  tamen  iuveni  in  omnibus  Mss.  ezemplaribus.  Conse- 
queiiter  eadem  exeroplaria  iegunt  MMtmioOiuy^/v.  itnd. 

iteprehendere  nm  audeo.  Ut  probem  me  nequaquam 
ppoprio  slomacho  servire;  quin  potius  cum  omni  cautione 
providere  qe  quempiam  laeaam,  scholia  quacdam  in  Uilarii 
UNiimentarios  sut>er  Psalmum  126.  veritati  minime  cou- 
sona  praeiermilU),  contenlus  dixisse  Auctorem  hujusmodi 
sciioliorum  magnoperc  ballucinaUim,  ac  quidquid  scripsit 
coaira  Hieronymum,nulla  opera  talsum  deprehendi  ex  sola 
coutentionc  Iiujus  Eiislolae  cum  supradictis  Commentariis 
Sancti  Hilarii  iu  Psalmum  i^.  156 

Executm  eu.  Aliquot  Mss.  codices,  et  adeno  errare  di- 
$ertiu$  exctmtui  eU,  tbid. 

sexla  i»inin  voo.  Ita  legit  Ms.  Regius  in  aliis  omnibos  lo- 
cis  ferme  corruptus.  TiOiteri  quoque  Mss.  oodices  retincnt 
eauid(*m  vocem  Grjecam,  quainvis  paululum  corniptam  In 
lilteris,  legunt  enim  f>ro  i»^,  kkonuoz.  aut  ekqnboz,  vel 
EK0I9E0Z.  Porru  vux  Mov^  signilicat  aculum  sive  exacutum; 
slcut  a.  ud  Hesychium  Ns»qv^<  dicilur  recens  acutns.  Hinc 
intelligas  quam  falsa  sit  Annoutio  Mariaoi  in  hunc  pr£- 
senteiu  iocum,  ubl  Erasmum  reprehemiit  his  verbis :  Sexla 
VMw«itpvoc  vo6.  Hoc  esi  aculi  sensus,  ut  ii)semet  expouit,  et 
sic  iial>eot  omuia  mauuscripu  exemplaria,  propterea  opus 
non  est  ut  pro  ea  voce  Erasmus  ex  sua  iibidine  iiobis  »&)• 
Koniiuvo^  id  est  exacuti  suljstituat.  Certe  si  viveret  nostro 
tcmpdfe  Marianus,  audacter  eum  provocarem  ad  Mss. 
exemplaria  Uieroiiymi,  nulhim  esse  sciens  prorsus  in  quo 
ijMviiimiK  V0&  legatur,  cum  universa  retineani  quod  jani  ol)- 
servavi.  VH 

cujmdam  tibrum,  HIs  pruxima  habet  sanctos  Athatmsius 
Tomo  I.  Editionis  novae  coL  U21.  Unde  talsus  deprehca- 
ditur  scholiasttis  Hilarii  supra  memoralus,  qui  }mtab;it  ele* 
gantem  hunc  sensum  ex  Hilario  depromptum.  ib  d. 

CHAPHAca  Editi  antehac  libri  legunt  ]uxta  rooreio  iio- 
diernum  capheclia;  ui  sic  a  primo  ad  ultimum  iiuliuin  sit 
verlium  Het)raicum  quod  noo  corrumpant  in  cunais  operi  • 
im  Sancti  Hieronymi.  158 

EPIST.  XXXVI.  DAMASI. 

^xcitare  liisposui.  Duo  Mss.  oodices,  exdiare  detmi. 

itnd. 

Et  Hpri tibeltario.  Hunc  locum  motavit  Marianus  et  hoc 
Qiodo  comendli  legendum,  tfuoniam  Ellierio  tabetlario  ad 
jne  Tcndsso.  Ouani  leciionem  genuioam  quoque  existima- 
vit  Baronius  iq  Aniial,  Eccles.  ad  auiium  Clirisii  578.  Ubi 
vir  doaus  assorit  Hieronymuin  moratum  fuisse  Jerosoly- 
inis,  cum  ad  eum  prxsentem  Epislolam  scriberet  Damasus. 
Sed  cgo  contraiiam  sententiam  argumentis  Chrouologicis 
demonsiravi  supra  in  Prolegomenii  hujus  Tomi  secuudi. 

itnd. 

Noctium  operis.  Qoamplurtmi  Mss.  codd.  legunt,  fwrlivis 
noctium  aperibtts;  a|il  duu,  itoclfum  Iwris.  159 

Etiam  si  negasses.  Editio  Mariani,  et  Mss.  codices  non 
pauci,  quod  rogare  volueram,  d  negasses.  ibid. 

Laetautii  dederas  tibros.  Corrupie  pro  iMctantiif  scrf- 
ptum  est  lectitanti  in  duobus  Mss.  exemplaribus.        rbid. 

Ejus  usque  Edili  antea  libri,  d  plurimce  Epistolce  in  eis 
usque^  etc.  Sed  onmes  Mss.  retinent  quod  hic  edilum  est. 

ilnd. 
^  rMtesaphis  ditputantibus.  Variant  in  hac  voce  tam  editi, 
4(uai|i  Msf.  librt  :  pluros  posueruat  dt^tandiSiHiu  dispu- 


umtut.  Seosas  exigere  videtor,  dkputaaHhm ;  eoiUra  sen- 
tentiun  Mariaai.  i^ 

EPIST.  XXXVI.  AD  DAMASUM. 

tnttrtm  jam  et  ego  linguam.  Ediii  libri,  interim  tamen 
ei  ego  linguam.  jgq 

f^erum  quia  heri  diacono.  Eadem  dii&culias  qn»  supra 
in  Epistola  Damasi  ad  Hierooymum,  quamque  haud  satis 
expendit  Marianus  Viclorius  :  nam  ipse  ooiilextus  E|iislo- 
larum  cum  antiquioribus  exemplaribus  Mss.  ac  melioris 
notae,  legendum  docet,  quia  heri  Diacono  ad  me  miiso. 
Sed  de  his  In  Proiegomeuis  nostris  abuudanter  diximns, 
.   .  ifnd. 

Tofiti  «04  Wftiitmu  Corruptissimus  exslat  hic  locus  in  edi* 
tione  Erasmiana,  quam  proiode  merito  castigat  his  verbis 
Marianus  ;  Viiiatu?  maxime  erat  hic  locus  a).ud  Erasmum ; 
legebatur  enim  «&eovxt^ia<rTi,  et  cibi  coiifestim  discussi,  id 
est,  ex  improtiso  et  impvemediiate  disaissi.  Verum  prse* 
ter  hoc  quod  hic  deerat  quid  ab  Hieronymo  elucubratum 
esset,  hoc  eat  casus,  quem  ah  accusando  vocant,  et  ita 
verbum  non  habebat  casuni  qui  eum  sequeretur,  vox»  e| 
superflua  etiam  crat.  Ecror  natus,  quod  aliquis  Gra&ce  pe- 
ritiis  inlerpretalus  primo  est  •M&x&ooi  iffxauu»,  haec  libi  cou» 
festim  discussi ;  mox  codici  iuterpretalio  admixta  est,  et 
pro.  htect  sulirepsit,  et  quia  Latine  verbum  Graecum  fuerat 
explicatum.  Sic  euim  error  errorem  semper  giguit,  etc, 

Tertttlliano  nostro  sciUcet.  Codex  manuacrlptus  Morba- 
censis  auuorum  800.  legit  altsque  pronoinine.  cTertUlliano 
et  Novatiano  Latino  sermone  sunt  ediue.  i  ibid. 

^T^vMv  tomo.  Uuus  e  Coibertinis  Mss.  Exemplaribos, 
ed  Romanos  ic^-ntUAv  lomo.  tei 

Hebraico  conferentes  sermone.  Quinque  Mss.  cmn  ipso 
Htbraico  digeramus.  ibid 

FAJOMAii  LO  ADOSAJ^  etc.  Sic  omoes  Mss.  codices.  In 
Hebrco  hodiemo  legimus  ^  TS\  bs  pb  mm  "h  TQKn 
Dp  WT^XJk^aiomer  io  Adonaitachen  cot  horeg  camsciobo' 
thuunjuccam.  Nonaddit  1  vau  paragogicum  in  ullima  voce; 

slcut  exemfJaria  Hebraica  Hieronymi,  qui  legisse  videtur 
mp  Jucccamo,  sive  joccatfw.  Hophal  fulurum  cum  affixo 

paragogico;  quasi  di<:eretur,  punietiar  ipse ,  aut  vindicabU 
turiUe.  ibid. 

Htbdomas.  Imperilia  veternm  lilirariorum  f  ro  hebdomas, 
id  est,  septimiu,  sutisiiiuit  Hebdomadas.  Neque  meiior  est 
Erasmiana  ieciio  hehdomada.  Gra^ce  isSi»^  est  feptmus ; 
et,  ui  fallor,  Itebdomos  posuerat  Hieronyiuus,  non  /^eMo- 
mas  '  quia  iSSo^  numerus  est  septenarius,  non  septimus, 
utHierunyinusinterpretaiur.  ^  ibid. 

Lucetn  ivsamferre.  Omittitur  vox  tremebumm  io  nmllis 
exemplaribus  Ms>.  182 

Et  furiitttB  meniis  agilatu,  Quamplurin.i  Mss.  codices,  Et 
fivrimcs  mentis  agiluta  eum  esse  intelUget ;  vel,  Et  furiatm 
mtniis  agitatum  eum  esse  intelligit :  aut,  agitatum  se  esse 
inteiUgii.  ibid. 

Mortis  finire  cmdatus,  Similiter  bic  habent,  CQmpen" 
diosce  mortis  finire  cntciaius.  ibid. 

solvai  inlertector.  Duo  aut  tres  solvat  imterfecto,  Toti- 
dem,  absoltal  inlerfectione.  ibid. 

Enoch  qenuit  irad.  Codex  Ms.  Morbaeeiisls,  Bnochge- 
nuii  Gaidad,  juxta  vitiosam  lectiouem  Graecorum.  Videsis 
J.  Drusii  Henoch,  cap.  4.  16J 

L'i  in  quodinn  liebroio.  Agnoscit  Hiemnymus,  bis  in  hae 
resiionsiune,  volumina  Hebraeormn  apocrypba,  quae  utrum 
supersiot,  prorsus  ii^noro.  ibid. 

sui  sceleris  dederit.  Quinque  Mss.  codices,  suis  seeteri* 
bus  dederit.  tbid, 

cataclysmum  perseveraverit.  Atiquot  exemplaria  M;>s. 
cataciysmum  aqua^  etc.  164 

Longoemtate  masroris.  Plures  Mss.  longoe  mtm  moerore 
computsus,  '       ibii. 

Sacrati,  in  Ewmgelio :  Sex  exemplaria  manu  exarata  , 
sacrat  in  Evanqelioposiium  debitorem.  165 

oclo  ferme.  Non,  decem  et  octo  ferme ;  sed,  XVI.  fenue, 
pouuttt  quamplures  Mss.  codlces.  ibid. 

Ad  Finees.  Sex  aul  septem  Mss.  hic  legunt,  Ab  Amrum 
et  ad  Finees.  166 

^vA\y(»jnxta  quosdam  wcat.  Disputant  Grammatici  atqoe 
ioternretes  Scriptm*ae  Sacrae,  de  voce  fiXiviK  sivefcvO^, 
quae  legitur  2.  ad  Tim.  4.  i5.  cujus  meminit  almndauter 
Eduarmis  Leigh,  in  sua  Cxttica  sacra,  pag.  545.  Sed  quod 
Hieronymo  proprium,  hic  tantum  proponere  debemns.  igi- 
lur  oclo  codices  Mss.  quos  ego  diligeuter  et  oculis  curio«s 
lusiravi ,  sic  leguut  verbum  antea  dictum  :  quod  Pauius 
Phenotem ;  vel,  quod  pautus  poenotmy  sive  Peno(«m  vocat; 
unus  Monasterii  S.  Cvgiranni,  quod  Pautus  Penutam  vocaL 
Falso  itaque  legunt  Erasmus  et  Mariaaus»  Mf^  et  t«MriT, 


♦437 


IN  EPiSTOLAS  UIERO^YIII  NOTi£. 


i258 


ctnn  Uieroiiiyite  ponerH  ft^  Graoe»  aat  pktnokn  Iji- 
tiao  diaraOerd.  167 

yAMVSiM  ALU.  Hebralce  est  blTiTm  ^21  •fo  D^Gni 
D^nSD  yiKD  quod  leguot  apud  HieroQymuin :  yaiiamu- 

sirtt  alu  bene  fsrael  meeren  Mixraim.  ibtd, 

^MESA  Bon,  Vitiatiis  omnino  liic  locus  io  antea  edllis 

lil^ris:  nam  proTnrnron  ^meta  itor,  ut  posufiUiero- 

iiymus,  genus  routarunt  et  ordinom  verbonmi,  legutites 

^ITOI  TTT  Dor  annsi,  genere  mascolino  cootra  tidem  om- 

Dium  codicum  Mss.  Epislolae  ad  Damasum.  itfid, 

m  SacerdoUo  Dei,  Onmes  fere  Hss.  codices  legunt  hoc 

modo,  conmtmeralus  Moygi  in  psaUerio,  ady  etc.  Scilicet 

Psalmo  98.  v.  6.  «  Moyses  et  Aaron  in  sacerdotibus  ejus : 

i*l  Samuel  inler  eos,  qul  invocant  nomen  ejus.  v  Connume- 

raiur  quoque  Samuel,  Moysi,  Jerem.  15. 1.  c  Si  stelerlnt 

Moyscs  et  Samuel  coram  me  »,  elc.  168 

Semper  ignorans,  Ediii  libri,  Et  per  singulos  filios  seplem 

ignorans.  Iu  pluribus  Mss.  consequenierlegiiur,  Uique  ad 

JJovid  nescit,  i&9 

Posset  occidere,  Hoc  \oco  similiter  Erasmos  et  Marianus 

el  eum,  qui  postea  fralrem,  si  posset,  occideret.  ibid* 

rox  qiiidem.  Aliquot  exem(ilaria  Mas.  yox  Imc^  vox  Ja" 

cob  est.  Alia,  voXt  wx  Jacob  est.  ibid. 

Teneros  et  bonos.  Editi  antea  libri  sit  iegunt,  dociles  et 

innocentis  anmaeagnificai.stoia  velvestimentum  Esau,  etc. 

Omnes  anteip  Mss.  (Modices  nostri  Vaticani,  Gallicani  et 

Germani  constaatcr  retlnent  quod  posuinms.  Subauditur 

ergo  vox  sunt,  vel  sigifificantur.  Haedi  namque  leneri  la 

boni  sensu  aliegorico  dociles  animae  sunl  et  innocentes. 

170 
vvrhUem  resu^  rectionis.  Manuscripta  non  paucaexem- 
plaria  vetusiissima  et  optims  notse,  odore  perfruitur ;  re- 
surrecticnm  et  regni  aperla  voce  pronuniiatio.  ibid, 

jippropinqueni  dies  pasaonis  patris  mei.  Omnes  Mss.  co- 
dices  iu  leguot,  appropinguent,  elc.  nuUus  habet  appro- 
piitquant  JuxU  muiationem  Mariani.  jbid, 

EPIST.  XXXVII.  AD  MABCELLAII. 
,  Bheticii  Augustodunensis  Episcopi.  Meminil  hojus  Rheiicii 
in  Caialogo  Virorum  illustrium,  et  in  E|>istola  secunda  ad 
Floreuiium  hJs  verbis :  c  Plurimum  quxso,  i:t  tibi  beati 
Kheticii  Augustodunensis  Episcopi  Comiiieolarios  ad  scri- 
bendum  largiatur,  in  ouiUis  Canticum  Canticorum  subli- 
miori  sensu  ille  disseruit.  ]  71 

^,*&wiMv  esse  vocat>ulum.  Erasmus ,  homonynntm  esse  vo- 
cabutum  :  viubwiMv  porro  idein  est  quod  (equivocum,  cura 
eadem  vox  dlversas  res  signiecat,  ut  Tharsis  nomen  hic 
|J0situin  siguiflcai  Indi»  regionem,  lapidem  pretiosum  et 
il-sum  oiare.  m 

Tau  tiitera  commutata.  Diversae  sunt  hujns  loci  editio- 
iies ;  Erasmiana  sic  legit,  licet  Joi^p/Ucs  ^  pro  »  Uttera  mu" 
tula  Grascos  putet  Tarsum  appeltare  pro  rnarsis.  MarijuMS 
aliter,  iicet  Josephus,  prolittera  nnttala ,  Grwcos  putat,  elc. 
Ipse  autem  Josephus  Anliqq.  lil).  i.  cap.  7.  de  eodem  vo- 
cubulo  haec  habet ;  t6  w  cpo<  t^  xXu»  .  iM  too  «^x.  y^SaXko,' 
wr,  id  est,  commutato  Tau  pro  Tiieta  ad  vocaUonem.  Quje 
Iiaud  dubie  geuuinam  ostendunt  leaionem  quam  restiiui- 
mus  ad  fldem  exemplarium  Mss.  175 

CoUmmo  ftuens.  Aliuradicendi  genus,  cothnmus  dicilur, 
ei  usurijabalur  apud  Tragoedos ;  uiide  et  Virgiliaoum  istud 
Eclog.  8.  sola  sophoclceo  tua  carmma  diqna  cothurno.  Uie- 
roi»yraus  in  Epislola  ad  Floremium  videtur  favere  huic 
expositioui,  diclt  enim  Canlicum  Canticorum  sublimiori 
seosu     edisserium    fuisse  a  Khetico    Augustodunensi. 

ibii. 
Utnemo  posset.  auniaceQSis  codex  2ddii,  deposleris, 

ibid. 

EPIST.  XXXVm.  AD  EAMDEM. 

Inacribitur  haec  Epistola  in  Mss.  Libris,  de  conversione 

£lesittw.  Quod  qiiid4^m  recie  dicitur ,  cuin  iji  hac  Enistoia 

et  de  aegroUliooe  BlestUae,  et  de  ejusdem  conversioue 

sa'ipseril  Hierooymus.  7^/^, 

QiitB  denique.  Hunc  locnm  antea  restituinras  In  Commen^ 

tariis  eiusdem  S.  Hieronymi  in  cap.  2.  E|»lst.  ad  Tilum 

«1)1  ila  legendum  dixiuius  :  c  Licei  sini  pluriraae  quse  nec 

canos  surjs  erubescunt,  et  ante  gregem  nepolum  tremen- 

les,  ut  Tirgunciil.e  componamur.  »  Hic  si  ;iddaiur  partipula 

«/,  sensus  erit  liquidus,  id  est,  licet-«nte  gregem.oepotum 

siiit  ireraentes  vetulae,  umen  comuntur  et  pitliuntur  nuasi 

▼irgnncula.  Sme  Uli  |>arlicuia  phrasis  est  ironice  proposiu, 

trementes  Vfrguncutw  :  quasi  diceret,  ito  senectute  tre- 

uieutes  suni  virguuculas  quas  imiUntur.  I75 

EPISt.  XXXIX.  AD  PAULAM. 

semianimis  lectulum.  In  aliis  Codicibus  Mss.  legimos  eo- 

«tam  seiisa  :  se^tmimem  in  lectulo  valiaret,  elc.  177 

secwra  eslo,  Hoc  modo  legit  Codex  CIuniac*»asi8  optime 


notse.  Ceteri  cum  ediUs  Llbris  omittnDt  senHemt.  eic.  ot- 
que  ad  confidinms.  KoimuUi  eUam  ieguiit,  confidimus. 
vera  probantes  quce  dicimus ;  Nunquum  eu  sera  conver*io\ 

177, 
EPIST.  XL.  AD  MARCELLAM. 

Mlror  Erasmum,  et  Marianom  pra?sertim,  affmuUre  vo- 
luerint  Utulum  el  inscripUonem  hujus  Episloia;  inscribi* 
tur  euim  in  omnibus  Mss.  Codicibus,  id  e$t,  iu  vigiuU  vel 
amilius,  quos  vidi,  non  Bonaso ;  sed  MarcetUe in  huuc mo- 
dum :  Bteronymus  ad  Marcellam  de  Ona$o.  Vel  alio  modo  - 
fnapit  de  onaso  ad  MwrceUam ;  aut  quid  simile.  Deinde 
lalso  muurunt  nomen  onasi  in  Lonasum ;  cum  nullum  sit 
exemplar  Ms.  in  quo  non  legamus  de  onaso:  et  onasus 
segeslanus  m  contextu  Episiol-e.  Fausto  vero  vocabatur 
nomioe  onasus,  id  esi,  onasutms ,  vel  onesimus ;  qnod 
uttlis  eidecorus  sive  respondens  inteUigliur  in  iibco  No- 
ttiinum  Uebraicorum :  non  a  Naso,  Eonasus^  ut  ridicule 
existimant  aniiqui  editores,  qui  non  attenduni  hominem 
fausto  nomine  vocatum,  cachinno  fuisse  vexaiom  ab  Hle- 
ronpo,  propler  enormem  nasum  vei  foediutem  ejusdem 
uasf,  Nasus  non  mdeatur  in  fucie ,  etc.    '  Sm 

onmus  segesianus.  Ila  iegimus  in  omnibus  Mss.  Exem- 
planbus,  neque  pulo  alI(|uod  vidisse  Marianum  Victorium 
in  quo  fionnsiis  ajlbereliir.  Erat  porroOfwja*  ex  Bge^ 
sive  segesta  urbe  Siciliae.ubi  oioporium  est  faedaniim  sive 
seQe^anum»  4  dt 

Quia  fuuaovocaxis  nomine.Jzm  dixi  soperius  fansuim 
fllttd  nomen  fiiisse  onasus  quasi  diminutum  et  ablireviatum 
ex  oiiflstmi/i  sive  onesimus,  quod  noraen  iteconim  siffiiifl- 
cat  m  Libro  Norainum  Hebraicorum.  *^ 

Optent  te  generwn.  Codices  Mss«  Formoium  te  ootent  ae* 
nerum  nex  et  Regma,  puelta,  etc.  /isS 

KPIST.  XLI.  AD  EAMDEM. 

Tolo  nobisorbe  congruo.  Nolo  incusare  Erasmum  aliculus 
doli  m  hac  depravatione  cootextus  HierooynMani :  sed  vix 
possum  non  redarguere  Marianum  Victorium,  qui  Eras- 
mum  hoc  loco  casiigare  nescivit,  veterum  Codicum  aucio- 
riUle  ac  consensu  subnixus;  legunt  enim ,  toto  nobis  oibe 
cmgruo,  et  non  loU>  anno,  tempore  nohiscongruo.  Erffo  no- 
bis  universus  orbis  congruebat  in  observaUooe  QuaS-affe- 
&unae.     ^  ^  ^        \^ 

Et  seniiwrum.  Abscissum  vocat  el  semivtrum ;  qiiia  Mou- 
Unus  erat  ex  Phrygia ,  ubi  Cybelis  sacerdotes  castrari  so- 
lebant.  ^^ 

EPIST.  XLHL  AD  EAMDEM. 

lAgtui  noneoemam.  Non  necesse  erat  tigna  coemere  ad 

arcendum  frigus,  quia  sylva  prone  HeUiieem  ahunde  iiiraa 

«uppeditabat :  et  si  emenda  fuissent,  viUori  preUo  pote- 

rant  comparari.  ^ig^ 

in  terra.  f^ate.  Qoae  sequuntur  in  editis  libris,  non  ex- 

suni  in  Mss.  codd.  et  ab  imperilis  scriptoribus  ex  i.nBce- 

deoii  Epistola  Pauiae  et  Eustochii  huc  quoque  traoslau  noa 

dubiuni  .esl.  ttid 

EPiST.  XLVI.  PAUL^.  et  eust.  AD  EAMDEM.      * 

^^r^  «  «'wm.  Cicero  in  Verrem  in  Diviuat.  Si  optimis  a 

pieriiw  discifJiois  atque  artibus  sluduisses,  et  in  h  s  ela- 

borasses,  si  litteras  Graicas  AUienis,  uon  Lllybai;  Lalinas 

Roma,  uoninSiciliadidicisses.  '  206 

EPIST.  XLVin.  AD  PAMMACHIUM. 

In  quamplarioiis  Mss.  excmplaribus  alius  esl  Ululus  hu- 
jus  Apologiae,  nenipe :  tncipit  liuer  jpologeticus  ad  pum' 
mof/ttiim;  vel ,  Epistota  s.  nieronym  ApiSogeUca  ad  Pam- 
maciaum.  Hierooyiuus  autein  PrssaUcr.e  Coiumenuriorum 
ju  Jonam,  vocat  ^poiogielictow;  et  Praefiitione  Lib.  I.  in  Je- 
remiam,  appella t  ^potosiiam.  Legat  eiusdem  Operis  Aik)- 
logiam  ouaui  aute  annos  piurimos  adversum  magistriim 
ejus  gaudens  Koma  suscepil,  et  tunc  animadvertet,  etc. 

311 

Tultiusluus.  M.  Antonius  apud  Cicerooem,  deoralore 
hb.  1.  et  pro  4  ctuentw.  Consequenter  iegiint  ediU  ac 
plures  Mis.  Codices,  primam  cmsam  csse  victorias  '  eic 

212 

Romaaudire  non  potuU.  Siclegunt  antiquiores  Mss.  Co- 
dices:  ahi  cum  editis  adduol  nomen  rutoriid.  et  /i*;/a. 
rmi  Martgris,  sed  faiso.  *        J^J^ 

.lof !?^  f^ia^^y^^'  ?"n<^  locum  praelextu  Vulgat»  La.iu» 
depraval  Manauus,  iegit  euira  cooira  oouseusum  omBiura 
Mss.  ccdicuui,  sicut  diapensaiores^  etc.  21 S 

i.egimus,eruditissime  vir.  Codex  unus  Ms.  legit  In  sia- 
gulari,  /^imif»erii</i/M«fw«  wV,  etc.,  quasi  Paininachiiim 
soium  Hieronymus  alloquatur.  Sed  quu;  sequuntur  huic 
seusui  rci  .ugnaui ,  ugiie  luHium ,  eic.  222 

Problematibus  diatioii.  Plures  Mss.  Codices  legnnt  hoc 
modo  icmmderateqmbus  argumeiUis  et  quam  lubruis  pro-^ 
blema^  dtabois  epuuu  coiuexta  subvertant.  Consequenur 
«diu ilbri sic  muuot contextum Hieronymi :  sedquod n«. 


I229 


DOM.  lOAN.NIS  MARTl.\.Nj£l 


e$m  eU  tHami  athfermu  ea  qum  diemtt  ffentUei,  Nos  Tero 
retineBius  quod  loBrlimit  ia  eola  EiemuUribus  mMiuscri- 
pUs.  ^        ^  ^ 

Qumtm  cypriamnn.  Nulla  ikle  hic  pro  Cypriano  Hila- 
rium  obiruUuDt  Efjsni  et  Martani  Bditiones :  cum  omnes 
M;»s.  Codiccs  imllo  excenlo  veram  ac  genuinam  retiueat 
lectiouem ,  Quonm  ryprtoniu  de  septenariOt  etc.  Errorera 
Mariani  liabes  connitatum  Prae&tione  in  Opera  9.  Hiiarti 
Piciavieusis ,  edita  ttiiper  a  Doumo  oostro  Petro  Coosiant. 

tss 

EPIST.  XLIX.  AD  PAMMAGHIUM. 

DfMtf**««».  Contextiim  alium  oonflngoot  Erasmus  eiMa- 
riauus ,  legeiites  ?erba  quae  iu  nuiio  reperiuniur  Exem- 
plari  manuficrtpto :  c  Apoiogeticum  ipsius  operis  tilM  misi 
et  quem  «yMf<M|M,  et  te  poscenie  edidL  Qiiein, »  eic. 

Jnter  verituiem,  De  soio  libro  Job  ia  veteri  Translatioue 
mutito  ae  viiiato  haec  dicit  Uieronjuius;  nou  de  casteris  ii- 
bris  veteris  Testamenti ,  ut  imperite  nout  Erasmos,  qui 
scatet  erroribus  in  ootia  ad  liaac  EpistolaiB  Hierooymi* 

EPIST.  L.  AD  DOMMONEM. 

Meeiaekm  rwm§endim.  RuiBous  ooo  esl  tate  Mooa* 
chus,  oeoue  ille  seipsum  prodit ,  ut  multi  potaot  ex  libro 
secuodo  luvectivarum  adversus  Hieronymiim ,  obi  legi- 
rous.  c  Com  liheiios  ejus,  quos  adversus  Jof  loianuii  scri- 
psit,  repreheudiseem;  cuidam  Domoiooi  beatae  meoiori» 
seni, qoi sibi  hoc ipsum  indicaTerat,  iise  respoodens  ex- 
cosat,  et  diclt,  nullo  geoere  potuisse  fleri  se  errasse,  ho- 
mioem  qni  oimilum  oaberet  scieotiam.  Cum  ei^  eoume- 
rasset  vel  syiloffismorum  genera,  vei  dicendi  ac  scriheodi 
artes ,  qiias  videlicet  iiie  qui  eom  repreheoderat  iguora- 
ret,  cotiiittuo  subjuugit  boc  :  Stuitus,  tfUTWl,  qui  me  puta- 
verim  boc  alisque  ittulosopbis  scire  non  posse :  »  etc.  Noo 
lej^as  ciiin  im^teritis  librariis  repreliendisJiem  in  prima 
persona;  sed  io  tertia,  reprehenJisset  guiduin,  Domnumi 
heatm  memorite ,  etc.  De  alio  eniui ,  oou  de  seipso  lo- 
quitur  Rufiiaus,  ut  ex  verbis  ooosequentibus  maniiestum 
est.  230 

i«vUoTWwj<.  Erasmus  post  vocem  efUogUmot  legebai  in 
SDo  exei»|Jari  maouscripio  otanoiUou;  ootavii  proplerea 
ioscboliis  suls  forte  legeodum  syDogismos  B«9«tivo««  oecte- 
re.  id  est,  cormitot.  Marianus  vero  dicit  se  reperisse  In 
qnibusdam  Mis.  Exempiaribus  lto«f&«T«ttc,  id  est,  sylioglsmos 
indiMtotutfiles.  Necuiquamdetrahamus,  suflcial  iectorem 
DMNHiisse,  BuUum  apud  nos  iaveoiriExeniplar  lb.ubi  haec 
vos  «MfimK  legatur.  lo  oHMrosertpio  quidem  saoeti  Cygi* 
ranui  oodiee  Laiinis  iitteris  ieguoos,  ^fUogtsoiti  tifiamttt- 
toit  texere'  et  io  aiiis  multis  Graecam  vocem,  sfil  cujus 
vestigia  oibil  reouutiaot  de  fc<ffani>H  Moriani.  Taodem 
Dacius  sum  oodicem  oiaauscriiitum  Quoiaceosem  iu  quo 
ffeauiua  retiuetor  leetio,  ^llogismos  i««Uk«T(m<,  ^^ 
tof^mot  non  concludentet.  >ide  Synesium  eplsi.  154. 

itfid* 

KA  4»wMmih.  Hoc  Iooo  peTperan  addita  est  voa  Graeca 

k»u  qu»  iu  iiuliu  apiiaret  Exemplari  maouscripto.       S37 

Betufitmemnoaram  puqnam  facere.  Codex  S.  Theoderici 
prope  Kbemos,  Et  reUgicm  no,ira  pufMmt  faeere.  Editi,  et 
retigionem  nottram  pagumun  facere.  238 

m*tk»p0i^.  Graecam  vocem  rellnent  antiquiora  Exeropla- 
ria,  Ciu.iiacense  praeserliin  et  ariud  Monasterii  S.  Theodc- 
rici.  Codex  uuus  Sorboniciis  te«it  Latinaiii  soluin  tnterpre- 
Uiioiiem ,  eai  ego  retpontnm  iUdi  rrf  petm.  Ouod  Erasmtis 
et  MariaiHis  sequuntur  :  unde  eonjicio  eos  reeentieribus 
usos  luiiise  manuscriptis  Bxemplaribus,  et  qoidem  pMar|iau- 
cis,  aut  certe  ea  negligenllus  cootulisse  com  prioribus 
ediiiouibus  Episiolaruitt  Uieronyint.  Utique  qui  restitutas 
a  noiiis  in  hae  tantum  Epistola  voees  GRncas  perlegerlt, 
aniiiiadvertel  quaotiim  distct  inter  veritalem  et  menda- 
ekira,  luter  diligentem  ae  praeproperam  vel  oeglectain  edi- 
Uoueni.  /Wrf. 

Uk^  o6  «wTpcfdc.  Erasnras  baud  medioeriter  sodavit  io 
resliiuiiooe  hujus  ioci;  quem  iia  sibi  conciunavit  e  certis- 
sfinis  iitteranim  vestigib  :  «b»t«<  «wT?«fa«  peHamue  Uttilio 
mdice.  At  ai  habuissel  eopiam  Mss.  aidicum,  facHe  iaciu 
;uisset  iovpoire  quod  qua^rebal;  ojm  receutiures  Latine 
reti.ieot  fectioaem  ejos.  Tafis  est  Sorbonicus  qni  legit : 
OfttfiM  coneeriptaret  peltamut  ytUitiojudice.  Verum  corru- 

Ea  ac  vitiaui  iectio  fafaec  est;  retlneodaqoe  prorsus  illa  no- 
s  videiur,  quam  ex  consenso  veterum  Mss.  oodicum  re- 
stitnlinus.  Onines  eoim  leffuot,  «dbmc  «&  «ovrfcfAci  varbnt 
aotem  itt  ultlmis  verbh,  alii  legentes  appeUamutf  nro  ap» 
peUamwr,  et  a  Udijudice ,  pro  MtiUofudice.  Cluniacensis 
codex  melior  oc  vetostior  retiuet  appeUanur^  et  priiiia 
mano  haboit  JUUu  Judice,  ounc  vero  J  laHindice.  Haec 
omala  ik»  docoeniot  geaoiDam  lectiooem,  Ui«^roiiymi, 
«b«H  ^  «•YTf^  oppeHamar  Attilio  judlce;  14  esl ,  sl  fn 


Scrlptores  ceetoriam  aooepft  virgulom  Mooadjus 
Iste  repreheosor  Librorum  in  Jovinlanom ,  nmnes  oos  uon 
meremur  appeliarl  Scriptores,  oovo  isto  Aitiiio  censore  et 
judice;  quia ,  ut  infra  dicitur,  oullus  est  iu  terris  qui  ^us 
eloquentiae  oon  dispiiceat.  fSB 

Gnatomci  tei  Pimmionici  vocentur.  Gnatboa  insignis 
aduiaior  fuil,  Phormioo  iinpodeos  parasitus.  Uis  disci|  ulr:> 
digoas  erat  ceosor  Mooachus,  garrietts  per  domos  et  me- 
dicoruu  t:ibernas.  tbid, 

Paratarum  temper  ad  titet.  Hic  deesse  videtur  verbum 
aliqiiod  in  manuscriptis;  legunt  eniin  omoes  exce|ito  Sor- 
booioo,  sctirrartan  ett  et  parasUorvm  temper  ad  titet.  Sor* 
bonicus  codex  sensum  relinet  perreciuin ,  anirrartoft  est , 
el  paraionm  temper  ad  Utet.  Cioniaceosis  delet  in  v(ice 
paratitorvm^  medias  litteras  s  et  t,  ut  sit  paratorum  ad  (i- 
tet,  Sao-Cygiraoous  e  coutrario  super  paratorum ,  addit 
easdem  liiteras,  t  et  f ,  ut  legatur  paratUorum.  In  taiita 
varieute  iectionum  retinemiis  paratorum  semper  ad  Utet. 
Quia  baec  est  natura  tcwrrarumf  non  parasitorum,  quorom 
Bfl^ius  interest  non  litlgare.  140 

EPIST.  LH.  AD  NEPOTUNUM. 
irepotiane  charimm.  Duo  ex  vlginti  Mas.  eodfdbus 
quos  halNii  ad  coilatioriem  hujos  Epistolae,  sic  tegunt :  c  Pe- 
tis,  Nepotiane  charissime ;  btteris  trausmarinis ,  et  crebro 
a  me  petis,  ut  tibi  in  brevi  voiwnine,  »  etc.  251 

ret  Atetianarum  bidicra.  Ateila,  Cami>anlae  oppiduro,  i 
quo  ludi  Atellani.  Fuit  enim  in  illo  ampbitealruro  egre- 
gium.  Sleph.  Idem  leglmus  in  aliqiiot  M^.  Codicibus  tt\ 
marginemj  in  uno  Exeinpltiri  Bibliothecae  CoJbertlnae, 
num.  28.  7.  et  In  altero  Coilegii  Navarrici ,  iu  scripioiR 
reperi.  ^ielUi  ett  oppidum  campamce,  ex  quo  'teUani  dictij 
▼el,  inde  ^teUani.  Ateltana  autem  genus  est  Comasdiai  ob- 
sooeniuris  et  iasciviaris;  ab  Atella  civitate  Osoonmi  sic  vo- 
cainm,  ut  testis  est  Livius  iibro  se|Himo.  Ideni  S.  Hiero- 
nyiiius  inrra  ad  Sabinianum :  «  Repertum  est  Ihclutts,  quod 
mioos  flugere,  uec  scorra  hidere,  oec  Ateilaous  posset  ef- 
iart.»  ^ 

cAnm^tniiar,  etc  cton^utna;  dichntor  Antnt  cttbalionet : 

2uam  Graecam  voeem  alibi  etlaro  retinet  Hicroiiymus,  qiiia 
aiine  baud  satis  comniode  potest  expriini.  Xm^  autem  io- 
telligitur  tent,  «m  cubile.  Inde  vmanu,  cum  duis  in  nnda 
huiDO  cubat.  236 

•Voft  proderunt  ei$,  Editi  post  verba  proderunt  eit,  reli- 
aent  addiumentum  sequens :  c  Noaaulli  enim  sunt  ditiores 
Mooacfai ,  quam  fiieraat  saeculares  :  et  Cterici,  qui  |.o$si- 
deot  opes  sub  Cbristo  paupere,  iiuas  sub  locuDlete  el  fiil- 
lace  dmbolo  ooo  habuerant :  ut  suspiret  eos  Ecdesia  di- 
vites,  qiios  muodus  teouit  aote  meudicos.  »  Nihii  siniiJe 
legimus  ia  Mss.  Codidbus  viglnti ,  nisi  Untum  iu  Ms.  ve- 
leri  Codice  Coibertin»  Bibliothecae,  nuni.  635.  qui  babet 
addiUmeotum,  ooii  iotra  coutextum ;  sed  io  margiue  iofe- 
riori  oec  prima  loauu :  unde  potuit  in  receniiora  Exenipla- 
ria,  et  inde  in  ediios  libros  derivari.  Desumptum  est  au- 
tem  ex  Eptsiola  consequenU.  239 

^Uritafront.  Hic  quoque  addnnt  nonnulla,  legentes: 
aUrUa  front^  ad  nundmce,  fora  pUtcent,  etc.  ibid. 

tnopiai  protidere.  Duodecim  vei  qniudedm  Mss.  Co- 
dices  leguut  cum  Erasmo,  pottperum  opibut  prondere. 

261 

illud  Dondtu.  Nomea  rmii^  retinent  omnes  Mss.  Co- 
dfces  :  illud  tameo  L.  Crasso  tribuuiit  Cicero.  Yaler. 
Maxim.  et  Fabius  lil).  6.  cap.  5.  lUud  cratsi :  Ego  te  ron- 
eutem  putem,  cum  tu  me  non  putet  ette  senatoreM  ?  De  Do» 
mitio  vide  Eusebium  iu  Chrouicis,  aooo  Domini  XLVI.  et 
Fabiiimlib.  12.  cap.  11.  262 

Quiiito  GaUio.  Pro  Gatlh  quidam  Mss.  leguot  GaUo;  sed 
vetiisliores  retioeot  GaUiimi,  263 

Qumto  meUus  erat.  Uujiis  oontextus  ordo  esl  omoiuo 
pra.'pasterus  in  omnibiis  fere  Codicibus  Mss.  nam  in  illis  le- 
gimus  :  c  Etcooscieotiareiiugnante,  pliarisaica  amlntione 
circumdari.  lude  peodet  Evangelium,  iude  Crux  et  Pro- 
phetai.  Fidi^lis  mecum  Lecior  intelMgis  quid  taceam ,  el 
quid  maffis  Ucendo  IfMiuar.  Tnt  regulae,  quot  species  glo- 
riartim.  Ouanto  melius  emt  hsc  noo  io  corpore,  sed  iu 
corde  gesUre;  Doaiiaum  habere  fiiutorem ,  ooo  aSiiecUis 
liOBniooai.  Vis  scire.  i  207 

inde  crux  et  PropheUe,  lo  edilis  libria  Krasmi  et  Ma- 
riani ,  inde  ijex  et  prophetm;  sed  faiso,  oam  omoes  Mss. 
oostri,  id  est,  i  Jus  vigioti  retiaeut  vocem  Crtcop.  Ouod  ver- 
bum  seusui  hiqus  loci  cougriiit ,  ubi  quaestio  est  de  Rvaii- 
gelio  sive  A|.o8toUca  doctrioa,  ut  i|>se  Uicrouymus  inier- 
prelatur.  Deiiule  m  fliubris  et  pbytacteriis  Sacerdotuffl 
potuii  iniagu  Crucis  DouiUiicae  repraeseauri :  quare  bigeo- 
dum  optimo  sensu  :  iiide  paid^l  £iMiu|eitiiiii :  iiii^e  crux 
et  PropheUBj  me  tacra  AposU>lica  dodrina,  qoae  tou  esi 
de  Cnioe  Domini.  tbii, 

EPIST.  ini.  AD  PAULINUM» 

FmosMmam  seitismentam,f>eftmoMimmmmms 


1241 


IN  EPISTOLAS  HIERONTMf  NOTiG. 


Ii4i 


Herod;  lib.  3.  ThaUa  dicto.  Val.  Mu.  Ilb.  4.  c.  1.  Johan. 
Salisl)ur.  inEuist.  acl  Henricum  Comitem :  Rodigiu.  lib. 
29.  cap.  4.  271 

Twnen  r^  »i)vd]uf  Gr«ca  brc  retiaenl  Hss.  Codices,  editi 
leguiiu  tmiien  virtute  toius  e,st.  273 

.4(1  limotiieitm  sciML  Mss.  fere  omnes  Codd.  legunl 
sine  pr8ei«o«tione  ad ,  hoc  modo ;  TinuHlieum  scribil ,  etc. 

ibid. 

To  Mtua,  ^r^^w  Latina  sunt  Gnecis  |)ermi\ta  in  mutiis 
Codd.  Mss.  scindUur  trt  docuinam  t&  U^,  in  raiimein  et 
ustmt,  275 

soltt  Scripiurarwn.  Pro  (eite  omnlum  ExempUrium  Mss. 
liJjri  me  nos  editi  retineut  verbum,  Ungua.  ibid. 

EPIST.  LIV.  JlD  FURIAM. 

Gennhm»  infingtt.  Mss.  codices  duo,  genuinus  Hvor  tnftn- 
git ;  alil  duo,  sermo  gmmn^ts  infingit :  caeieri  sex  vei  octo 
rctineul  lectionem  editoruiu  libMWum.  285 

rtriemngue  viderint  (hristianimt.  H%cest  genuiua  lectio 
Hieronymi,  nt  exnloratum  nobis  est  ex  £p.  19,  alias25. 
ul)i  Laime  idem  afrertur  proverbium,  imposior  el  Grofctu 
est.  Confer  uirimique  Epislolam,  quia  in  eis  multa  similiier 
dic'a  invenies  de  mulierum  ornatu,  etc.  Editi  fiilso  addide* 
nmt  post  GrtfT^) ,  tBoamt  impobtarem,  delrahunt.  Miliil  tale 
leperilur  iti  codd.  Mss.  284 

Exit  [ama  de  mendacio.  In  pluribus  Kxemplaribus  Mss. 
EjcU  infamia,  elc.  ibid. 

yiperinis  orHbus.  Hic  similiter  legunt ,  viperinis  cotori' 
htis.  Jbid. 

inccntiva  aufero  votuptatum^  Quamplures  Mss.  codd.  in- 
centiva  assero  voluptattm%.  287 

StuUus  sapientior  erit.  Marianus  legit  stuUtts  sapientiar 
erit.  Hoc  quoque  legunt  plures  Mss.  codd.  sed  ex  seusu 
verborum  Hieronymi ,  Erasmianam  reliuenius  lectioaem. 

290 

SQuod  augtistior  nrbe  Bonuma.  Formula  usitata  Hieronymo» 
lid  Bethf eem  vocat  Roma  auj^usliorem  uroiiier  Cbri.stum 
ucem  et  Imperatorem  iiostritm.  Vide  Prariat.  Coiiun.  In 
Ecclesiascen,  Prxf.  in  librum  Didymide  Spiritu  SaaeU)»elc. 

291 

rn  venefica ,  etc.  Marianus  aiium  habet  in  hisce  verbis 

ordineiii,  sed  sine  codd.  Mss.  aucioritale.  2i^2 

gnidam  imperite.  luter  alios  sanctus  Ambrosius  libro  de 

Tiduis.  293 

EPIST.  LY.  AD  AMANDUM. 

neperi  jmctam  EmAoke.  Qua  auctoriiate  Erasrotis  et 

Marianns   muiare  volueri&t  ordinem  et  seriem  coniexlus 

hujus  Epistoke,  nullus  video;  cuiii  omnes  Mss.  codices  se- 

rie  perpetiia  et  coiisoua  hic  reliueant,  neperijunclam^  etc, 

el  iiifra  lei  tiain  Qnaesiiouem  sive  exlreuiam  propositionem 

de  resqrrtsetione.  297 

fjtrum  mitUer  relicta.  De  Fabiola  id  forle  imelligendum, 

de  qua  siio  loco  dicemus.  ibid. 

EPIST.  LVI.  AUGUSTINI. 

Fratri  et  eompresbytero  Hierongmo  Augtutinus.  Hanc  sa- 

lutaiioneiii  relinent  oinnes  Mss.  codices  :  sed  Corlieietisis 

iioslttr  nuin.  675.  addit  in  flae  vocem  Presby.er,  Et  revera 

tunc  teinporis  non  erat  Episeopus  sanctus  Augustiuu:»,  sed 

Presbyier  duntaxat.  300 

EP.  LVII.  AD  PAMMACHIUM. 

Ai^c«Hi4>TatTov  UATffv.  Excusandiis  utcumque  Erasmus  est» 

Ziiod  oblrtiderit  iu  huiic  Hieronymi  loeum ,  Grecum  atque 
atinum  contexlum  falsum  :  nam  ipsi  errofis  occasionem 
pra:bueruol  Mss.  codices  nonniilh  noc  modo  legentes  :  «i- 
^v^  Atm*  imnm,  quod  iiiter))retaQtiir  Latinf,  lionetAunt  au- 
ribits  onmi!tm.  Erjsmus  it^ique  ad  nonnain  Grxci  sermonis 
restituere  votuit  eadeni  verlia ,  eumdemque  stmsuin ;  ideo 
sine  sclioliis  hic  nobis  edidit,  ^aurv^  wriv  innAvn^id  eM^ 
reverendmi  nurib  is  omninm*  twtuuse  tramferre  Idem  le- 

$imu9  apud  Marianuin  Victoriuin :  doctiis  autem  Gravias  ia 
.nnotationil)us  lectionem  hauc  setiueiiiem  indtcat  ex  ve« 
tusto  Exemilari  3  «tKmitov  Atwv  d«Lvtwv.  Sed  ne  loitguin  fa* 
ciam.  folsae  suntacdepravatae  hujnsinodi  lectiones;  vera  et 
geiiuiiia ,  quam  e  qulaque  vel  sex  Exemplaribus  aiHiquis 
minnscriptis  rcstituituus.  Eamdeinque  indicare  videttlor 
verba  prsecedeniia ,  pro  honoral)ill  dixisse,  chtirissimum  : 
el  maligna  interpretationey  quod  nefas  dictu  sU,  «UMqtAtcroy 
«««mv  fwtttisse  trtmsferre.  Aocusabant  ergo  Hieronyiiium , 
quod  verba  honorls  gratia  dicta  Joannl  Jernsolymitano,  id 
esi,  honorabitem,  et  reverendissimttm  iHUrenty  nolaissei 
transferre.  SOtt 

Fachmt  ne  intelUgenda.  ExPrologo  Terentil  la  Andriam 
sumiia  haecsunt;  st^nillcant(ine  Gallieosermone,  its  fant 
fort  les  entetidus,  tnau  ils  n'y  entendent  rien.  AHqoi  we  scri- 
tnint cum dlthtongp;  sed  io  Mss. codii^ibasntf  sortptura  re- 


AoT6l<ti&KXeL  Latine  scribllur  in  Mss.  codlcibus  loqodedaH. 
Exscriptor  Codicls  sancii  Tlieodorici  Ignarus  hujus  sermo- 
nis ,  aliani  ttiixii  vocem ,  quam  luteiiigel)ai :  lexpondeani 
ergo  diiwcaU  et  fnstidw  i,  eic  Suiit  autem  leuodcedaU 
quasi  vocum  artiOces  opiflces.  Vide  Qceronem  ia  Oralore 
et  rJalooem  io  Pbxdro.  3^3 

BU  EU.  Qoia  Matth.  cap.  27.  vors.  46.  legfmoa.  eU, 
Eti,  Uunma  sabacUiani,  ex  Chaidaeo  ^Onpv  sebacthani, 
exscri|»lores  nonnitlli  pro  liana  aiabUiam  Hebra^o  et  Hie 
roityniiaiio.  posuernnt  iii  hac  EpisuJa  lami  sabactani  Sfni 
reiineiida  leciio  melioruin  ei  |  hiriuiu  Hss.  Codicum,  ubi 
legiiiius  auibcumi,  sicut  in  Psaliuo  21.  nou  subactb^m  auod 
ChaUa;uui  est.  ^5^^ 

Tank'njure.  Marianus  putahai  legendum,  vires  obinuU 
sed  Irusira  :  nain  Mss.  relinent  jnre  tbtinuU.  E  coulrario 
de  Aquiia  versiooe  diciiur,  jure  projicilur  a  nobis.  3|(i 
pitti  enim.  Huiic  locuin  de|:ravati:>siiiie  ediium  apud 
£r:«S!uum  et  Mariaiiuot,  primus  resliliiii  eniditus  Gnivius 
non  iniperita  prsesum|.iione  secuudum  sciolorum  receuiio- 
rum  niorem ,  sed  sui)sidio  veteruin  Codicuni  iiianuscripio- 
rum  quibus  religlose  ac  prudenter  utebaiur.  Huiiis  scri- 
pioris  lldein  atqiie  diligeniiam  imiutus,  iionnuUa  sunDlere 
ciirabo  iu  eadem  resiiiutione  praeteriuissa  ab  ipso  vei  mu- 
tata.  Totus  itaque  locus  ex  novem  MbS  Codicibus  a  nolila 
stc  Integre  resliiuHur  :  Qvis  enim  pro  flrumento  et  lino  ei 
oleo,  possU  vel  legere ,  vet  intelligere.  x«5h*  iic^t^H^v.  «01«**! 
nrf.qtios  nos  possumus  dicere  fusiouem,  i^malioaemaue 
e/ splendentiam.  ^ut  quia  Hebrtei  non  solum  Itubent  ilsJ. 
sed  etr^tfo,  Ule  ««.«c^  ei  syUabas  inlerpretatur  etlute' 
ras ;  dkiUiue  tA^  t4v  oOf«v^  lua  o«v  «n^  y^v  :  C^tiorf  cra^ca  et  im' 
ttna  Itngua  omnino  non  recipU?  Hujus  rei  exemptuiii  ex 
nostro  sermone  capere  possumus,  eic.  Quisquis  ista  contu- 
leril  cuiii  veteril)us  Edilionibus,  liquido  pervidebit  nec 
verba,  nec  Hirronymi  sensuni  in  eis  fuisse  |iosiium.  Aii 
Igitin'  sunclus  Doctor,  num  quia  Hebrael  iu  sua  lliiuua  ba- 
bent  uoji  solum  arficulos,  sed  littei-arum  eliam  aiinexio- 
nes,  Aquila  proselytus  et  conteiiliosos  interpres  debuil  illa 
arUtra  et  proarthra.  reddere,  ac  pro  verbis  Hebrxis  T\H 
VTNn  rW  Uram  eth  hasKhammm  veeth  lutarets,  Grece 
dicere,«tn>t^«uf«viv  »«i  «&v  «^v  7^.  Hic  vides  T»  eth  vocatum 
fuiflse  syUabam  et  artkuUan ;  H  be  vero  Uuerum  et  proar* 
tnron ,  sive  connexionem  et  commissuram.  Quie  sane  vera 
ac  dueie  nouia  concedttul  omues  Uebraicae  linguae  periti. 

ibid' 

DixU  o(4m.  Nesdo  cor  Erasmus  et  Mariaoos  hic  quoque 
depravare  volueriiit  contexlum  Hieronymi ,  legeates^^ 
iu«i,  non  •iitiMrti ;  cuin  sic  legMmus  iu  cunciis  Mss.  £xeni|ila- 
ribus;  et  •btjui  t»lerunique  dicalur  de  opinione  arrogantl  ei 
slttlu,  quaiu  aliquis  de  se  concepit.  5^7 

^d  ceroma.  C^ouia  unguetitum  esl  quo  athlet»  nnire- 
hantur  ad  pabESlram,  cui  cerUuuai  bos  est  ineptiasinios. 

ibid 

Melanii  magisirorum  eju».  Sic  legit  codex  aooiacenais  * 
alii  Meluniat,  ut  Jam  observatom  est  sot.ra  in  I.  Episiola! 

/n  qtttbus  bouendi^  elc.  Hanc  sententiam  Erasmos  maio 
ediiam  pejori  illostRivit  scholio.  Omnes  M:i6.  verum  Uiero- 
nymisensum  acverba  retiaent.  Cditeruin  mulupreter* 
mittimus  suie  scholiis  ei  adnotatioaibus,  ne  videaunir  eni- 
diti  lectoris  memori»  alqoe  diligentiae  diflidere.  31« 

EPIST.  LVIII.  AD  PAULINUM. 

Bomu-hamo.  In  decem  vel  doodecim  Exemt laribos  Mss. 
hojusce  Epistoke  iste  titolus  esi  et  etigrai.be :  « rm^iplt 
Ettistola  S.  Hierouymi  ad  Paolhinm  Preswytenmt  de  insii- 
lulioae  Clericorum  vel  Monachorum,  etde  divinfle  Uistoria 
extKisitionihus  diversis. »  /(^7/, 

surgUe  abeamm.  in  ccpnaciilo  Christora  fuisse ,  qiinndo 
haec  verbo  locutus  est ,  maoifeste  prcl^atur  ex  Evangelicti 
historia  :  siid  cuin  de  Judsis  a  Deo  dereliciis  disputaret 
Hierouyinns,  et  duo  testitiioiiia  ad  {trobntionem  coiijuiig^t 

3uorum  uiium  lii  Teiiipk>  dictum  noii  dubiuni  es(  e  cii  ite 
4.  V.  t.  Maithspl,  |)otuil  consequentor  dicere  haec  verba 
Christum  in  Tem|  lo  fui.sse  lociitum  ad  discipulos  et  sil  hi^ 
daK)s,  qui  in  Tempto  coulklehant.  At  si  toi  non  placet  bsec 
interi  reutto,  volaeritque  legere,  m  ceautcuh  :  oatentiat 
etiam  quom  do  ad  Judaeos  io  coeuuculo  dicei  e  Cliristus  no- 
tuertt,  ReUnquttur  twMs  dorni»  veslra  desana.  Ex  hoc  loco 
facile  delendo  noatram  cnnoutioneolaiN  lo  Commeuurk)* 
ruin  Isaia;  capot  prhnom,  quam  eveniiliUQ  habel  c«* 
rioaas  lector  iii  A|>peiidk:ibu8  ai.^okigeticia  hujns  Yonii  IV, 

peregve  vivere.  H«c  est  leciio  omniom  Codhnim  Mss. 
qoam  non  inlelligeos  Marianus  mnlavit  lo  peri€uk)siu$ 
vivere.  Peraegre  autem  vivere  signiiKat  cum  animi  distnK 
clkme  vivere  proptcr  aaeubrittm  €0iiju\hi  et  coUoqoia. 

5il 


1243 


DOH.  iOANNIS  llAHTlANi£J. 


Dtm  adhttc  canis.  Omnes  M».  Codices  lumc  retinent 

gonuinam  lecUoQem  :  ediii  ieguul ,  dum  nondum  eanit , 

eic.  3^ 

EPIST.  LX.  AD  HELIODORUM. 

cceUai  Jenualem.  Ouod  in  coelesti  Jerusalem  viss  sint 
i:ost  Cbrisii  resurreclionera  cor|iors  Sanciorum,  id  affimuit 
Hieroiiymus  vulgaiain  secuius  otinionem ,  qiia  credimus 
Cbrtslum  in  ca4uni  adduxissH  Sanctos  qui  secum  resurre- 
xeraut,  quando  se  uudum  Mauli.  cap.  27.  visasuntcor- 
pora  multa  Sanctonim ,  qui  Uormieraut  in  sancta  civitate » 
ct  apparuerunt  muliis.  Aliamen  in  Epistola  Paulse  et 
Eustocljii  ad  Marcellain  ,  res  eadem  videtiir  minime  pro* 
bata ,  dicunt  enim  :  t  Nec  suitm  Jerosolyma  ca^estis  • 
sicut  I  lerique  ridicule  ari)itraulur,  in  boc  looo  intelligitur; 
cum  signom  nullum  esse  potuerit  apud  homines  Domini 
rKSurgeulis »  si  corpora  Sanctorum  lu  ocelesti  Jerusalein 
visa  suiit. »  333 

Qttam  varug  lingtds.  £x  oclavo  iEneidos  Vlrgilii  libro 
bsc  adduxit :  Incedml  tictm  longo  ordine  getOes. 

Quatn  vanie  tinauis  liabitu ,  tam  vati$ ,  el  armis.    ibid. 

Qttos  nationes  {idei,  lu  legunt  vetustiores  Mss.  Codiccs, 
alii  cum  editis ,  Qiuu  imiones  utJb  Crttcis  titulo  dedicavit, 

534 

settorum  feritM.  Qui  slnt  Bessi  et  Pellitl  populi  non 
fuit  coniperium  docto  Gravio.  Ego  vero  non  dubiiaverim 
ftiisse  ponulos  Tbracic ,  de  quibus  Ovidius  baec  babet  libro 
sexto  Tristium : 

yivere  quam  vmmm  ett  inter  Beuotque  Getasque. 

Deinde  liuro  quarlo  de  Ponto ,  Elegia  10.  Geias  vocat 
reUitoSt  qula  scilicet  pellibus  tegebanlur  ad  arcendum 
fKgiis ,  sicut  et  bodie  populi  septentriooales :  Bessorum 
fenlas  quoque  uoiior  noiiis  est  ex  Diomede  rege  TUraciae, 
qui  cuui  eiiuos  stios  bumana  carne  aleret ,  ab  Hercule 
victiis ,  equis  siiis  in  pabulum  est  olijcctiis.  Vide  eumdem 
Ovidium  in  Ibin ,  et  9.  Metatnorph.  Inferiae  porro  inor- 
tuorum ,  ait  Servius ,  snnt  sjcra  inorluorum  quae  inferis 
soivujlnr.  Unde  Virgilttis  10.  iEneidos: 

yivenlei  rapit ,  i/iferias  quot  inunolet  timdru. 

nare  eiiam  inferias  nuinilnis  dixit  Ovid.  5.  Fastorum,  et 
nutlere  inferuuexUncto  aticui^  11.  Metain.  saerare  ufntris 
tpternas  tnferias ,  Siat.  lib.  3.  Inferiae  igilur  erant  sacra 
mortuoruiu «  ab  itiferis  dictae.  Saae ,  inquit  idcm  Servius, 
mos  erat  in  sepulcris  fortlnm  captivos  uecari :  quod  post* 

3uaiii  cruJele  visuiii  est ,  j.iacuit  gbdiatores  ante  seiiulcn 
iaiicire ,  qui  a  bustis ,  bustiaril  dicti  suut.  Pro  manilnu 
el  ii}ii6i-tt  Hieronyiiius  videiur  bic  accepisse  inferias :  Vir- 
giLus  iru  viclimis  iib.  11.  iEneidos. 

vtnxeral  el  post  terga  mamu,  quos  mitteret  ttmlnris 

inferias ,  cwso  sparsuros  sangume  stammas,        tfnd, 

Vbicumqm  emtu  Iii  quibusdam  Exemplaribiis  emen* 

d;iiores  Codicnm  manuscriplorum  posuerunt,  Lbciumque 

eum  qtttereres ,  in  Ecclci^ia  invenires,   Idque  secutus  est 

Erasmus  «a  ^ost  eum  Marianus  Victorius.  340 

mo  ntinus  regi,  qnam  Episcopo.  Haec  esjt  aenuina  lectio 

!n  oiunii)us  vcteribus  Exem|  brtbus  Mss.  lu  Clunlacensi 

maiiiis  recentior  mutavit  ordlnem  vert)orum  ,  tfno  itnnHi 

Jipiscopo  quam  regu  Sed  prima  lectio  vera  et  gemuna 

est ,  ut  ex  coiisequentibus  v.  rbis  liquido  demonslrari 

potest.  Editi  (alsaum  rclinent  leciiouem.  34i 

Hic  serviULi  doimtttr.  Piures  Mss.  Codd.  kie  serviiute 

dominatur.  ibid, 

EPIST.  LXI.   AD  VIGILANTIUM. 

Jttstttm  qtndem  fkerat.  PermulU  addiu  reperio  ia  Ms. 

Codice  Ciuniaceusi »  ut  bic  sutim  ab  initio ,  ttile  quidem 

juslunufue  fuerat ,  etc.  lufra  ad  voces  Graecas  retiuet  in- 

terpretatioaes ,  quse  in  aliis  Exeraplaribus  noa  oomt>arcnt. 

TA  ««fin^  «f«»^.  Cluniacebsis  Codex  addlt  interpreutio- 
neni  iirsecoruui  verboriim  hoc  modo:  Tibi  toli  Hcet  t^ 
•.7«r»t«f  sfci^  ,iiiest^  sapientissimo  cerebro,  de  cunctis^  eic. 

niMv  ^  «fWTtiw  «00.  Hic  omittunt  edlti  voees  Latinas , 
|Nirvii/orMm  quogtie  voce  canuatan ,  quamvis  iesautur  in 
cunctis  Rxemj  lariiius  manuscri|>tis.  Codex  vero  uuniacen- 
sis  partimGrtecis  liueris  iia  lotum  loeum  relinet :  ^tio^tait 
prteferrem  nACAV  thn  APicrun  cor  kai  tpoiibo«opoii  omitia 
vrwtia  tua  et  tropiupum ,  parvtdorttm  quoque  humero  por^ 
tattun ,  et  eornm  voce  cantattun.  Sed ,  etc.  Solus  hunc 
babet  coiitextum  depravatum :  alii  pene  omnes  leguut 
if««»e^.  Ibrsan  pro -rpmofifot.  id  est,  tropfuBum  gestan- 
tem.  unns  Colbertinus  legit  tyomoyoyUtv  pro  voce  i^omM^ 
a  nobis  reteuU.  Est  autem  seusus  iste  Hieron^ni :  Chri- 
stiaua  verecundi^i  teneor,  ne  nwclara  tua  tacinora  et 
pompam  trophsoram  tuorum  proieram ,  sicut  de  viris  for- 
tissimis  cantant  parvuli.  Quod  ironice  dixit  sanctus  vir , 
i.e  tiirpia  cauponis  focU  cogeitlur  suis  exprimere  nomint- 
buft.  ibid. 


13U 

A'*vHfn««  sermonem.  Hoc  verbum  non  signiftcat  mron- 
dinan  vel  inconutoMtun  :  sed  iton  connesum ,  tum  colue- 
remem ;  vel  prourie  tR^pfum ,  et  non  convenientem.  A 
themate  4fdb  vel  a  verbo  ^;  non  vero  ab  i^^a^,  iit 
Erasmus  docet  in  scholiis.  3r;o 

Proverbimn  h^  y^  Perperam  mnUnt  hoc  looo  prover* 
bium  Graecum  veteres  Ediiiones ,  ubi  legimttssi.«(  «^  is^. 
atinus  ad  tyram.  Vera  iUque  ac  genuiua  lectlo  retinetur 
inomnibus  Mss.  Codicibus,  nem|ie  hmis^,  vel  ^ii^ 
Sed  ex  ipso  Hieronymo  retinenda  prior  lectio  Mwii^. 
acfifo  lyra ,  subaudi ,  superflue  canit :  ut  habet  idein  Uie- 
ronymus  in  Eiisiola  ad  Marcellam :  Omos  ego  etan  possatt 
meo  jure  comemnere  (^sino  quippe  Igra  superfiue  canii), 
tamen  ne  nos  superbitF  elc.  Codex  Clunlac.  f^ertim  est  iiiud 
apud  crcecos  proverbiumy  asino  Igra  stiperfiuo  cantt  onoca- 
crPA.  Dick  ergo  Hieroavmus  proverbiuui  illud  Grsecuiu 
aptissinie  quadrare  in  Vi^ilantium ,  cui  etiain  nomen  sit 
iiiiposiitim  i^er  atilipbrasin,  qiiia  Dormitantlus  magis  dicen- 
dus  erat ,  quam  Viglauliits.  De  hoc  praesenli  proverbio 
muiu  habemus  in  Cniliadibus  Erasmiy  sive  ia  iiiiro  Adagio- 
rum.   ConsuUt  qui  voluerit.  ibid. 

EPIST.  LXIV.  AD  FABIOLAM. 

Perversus  est  ordo  Eplstolarum  ad  Fabiolam  in  autea 
editis  libris :  nam  ea  qus  est  de  quadraginla  dnabus  Mau- 
sionibus  filioruin  Israiil  in  desertn,  prior  posiia  iu  eis 
Ifgitiir;  cutn  Umeu  sit  posterior  et  ordine  temporis  et 
materiarum  genere,  respeclu  sciiicet  volumtnum  Mosaico- 
rum  ()Uorutn  seriem  imiumur  ia  disponeudis  hisce  Episto- 
lis  Criticis  vcteris  Iiisiruroeuti.  Quia  igitur  liber  Exodl , 
ubi  de  veslilu  sacerdotum  Moyses  loqttltur,  prior  est 
libro  Kumcroruin ,  cuius  ultimam  partem  edisserit  Hiero- 
nymus  in  Epistob  de  aLII.  Mansionibus ,  recium  judicavi- 
nius  eam  prius  edere ,  qu»  prior  ab  Auclore  scri(Ha  esi , 
ac  de  iis  quae  leguntur  in  Exodo  diligenter  pertraciau 
Pra^terquaui  quod  et  insemet  eumdem  ordinem  sequeudum 
docuit  in  Epitaphlo  Fabiolae ,  ad  Oceanum.  354 

pectore  et  ventre.  Ediii ,  pectusculo  et  ventre :  Regius 
Ms.  5903.  et  aller  Abbatix  celebris  Guniaceusis.  Et  arvn 
dextri  pedis  et  vemre.  ibid. 

'  r«t|<iMTo<.  InoninibusMss.codtcibus,ap|»Ualitr  faRM,«n(. 
id  est  nddiiamentum,  Servau  voce  et  casu  imumtato 
scri|»turae  Grxcae  LXX.  luterpretum ,  pectusculum  addita- 
menti.eic.  ^ 

confossus.  Variant  in  hoc  vcrbo  Mss.  exemplarfa ,  al.a 
confixtUn  nonnulli  defotsm^  reliqua  canpums.  Coosequeii- 
ter  etiam  leguut  curamus  et  ctaruntu.  M. 

segnes  sint,  Editus  Mariani  et  Mss.  aliquot ,  ind  tia 
sint.  Postea  duo  Uomani  seu  Vaticaui  542.  et  543.  semis 
naribtu.  3S6 

Pretium  aqttaHter  offertttr.  Eodem  sensn  legunt  quam- 
plurimi  Mss.  codices ,  omnes  prelium  eequidiur  offmau. 

357 

cfurisU  Dei  sui  tuper  eum  esT.  Omittuut  editi  nomen 
Chriui ,  quamvis  sit  in  omnibus  nostris  Msk  exemplaribus. 

m 

Crateras.  Unns  codex  manuscriptus  sancti  Theodorici 
prope  Remos ,  cantaros ,  sryphoi.  360 

Potuerit  orruutu.  lo  editis  etaliquotMss.  libris,  onuttus. 
Consequenter  etiam  nonuuiii  l^uut  femortdibus ;  et  tere- 
cunaa  pro  verenda.  ibid. 

Lingendo  iaeulo.  NonnuUa  exemplaria  Mss.  com  ediiis 
reiineut  boclooo,  dirigere  jacula  ^  tenere  clypeum ,  ensem 
Ubrare.  3«I 

HEMUN  vocant.  Sic  legunt  omnesMss.  codices ;  ediU 
verout  iu  paraphnul  Chaldaica  O^sran  itemejanim;  sed 
Icgere  dcbuerunt  nt  in  Polyglotlis  TdfD^  Itemjam. 
Exod.  28.  40.  Quanlum  autem  a  vero  distent  Er.  et  Mari. 
ex  boe  looo  manitcitum  ac  exploratum  bat)einus,  nibil 
enini  ad  propriain  ortgiiiem  exuendunl;  sed  ad  aliena  oiiera 
revocant ,  ut  bic  ad  Targum  Oulteldsi ;  cum  ad  Josepbum 
revertendum  fuisseu  Scio  ballheum  pSH  henaan  liid 
apud  Chaldaeos ;  nec  Umen  ab  iilis  mutuari  voioveram 
lectionem  contextiis  Uieronymi ;  sed  a  Jusepbo  Jtidaica- 
rum  Autiqiiiutum  scriptore ,  unde  derivaU  est  iu  | r^sens 
opuscubiiii  Hieroiiyml.  Josephus  iiaque  Itb.  3.  Antiqq. 
Jud.,  cap.  8.  de  PoutiQcali  et  Sacerdouii  oroatu  loqueii:» , 
liaec  de  ijaliheo  iios  docuit :  M«bo^  lUv  owv  a^^  c&rv  u«Am«, 

iQuIf  t!i  «ifA  BspvXifviMv   |tt|iali|x4Tf<  ,   ifU«v  «vriv  imiXiA|Uv  ,   iXtw^  ^ip 

«^mtopt^tvm  c^  «EbT^,  uotfses  entm  abaneth  ipsam  nonuna- 
vii ;  ttos  vero  a  BabyUmiu  edocti ,  £mtan  iluun  rocamus  : 
sic  nantque  apud  tUos  cognominatur.  Mss.  omues  cum 
Josepbo  concinunt ,  leffunt  enim  £mtan ,  et  Aemtmi  cum 
aspiratione.  Porroqnid  hitelltsat  hoc  iooo  Hieronymus, 
novtan  dlceus  voeabtUtan  BabybMiortan ,  alibi  oomuiodius 
explicabitor.  S63 

Hebrasi  misnepbet.  Phires  Mss.  codices  onittant  l):ii 
voees  9  Bebrofi  Misnephet.  itna. 


t2l5 


iN  EPISTOL/kS  HICRONTili  NOTiC. 


HM 


JifuUa  it«.l^  Edtli  corrupie  legoai  Mm»  pro  m*^  , 
Id  est ,  wperwdmmtwn,  3(53 

Bfrifiola  $cnpsis9e  me  mentM.  Vide  infra  Eptslolam  ad 
Hareellaro,  qu:e  incipit,  EpUioUire  ofieium ;  Daioeraiurqu^ 
f  30.  in  antea  editis.  Ibid. 

/n  MOdum  caracaUanm.  Caracalla  genos  dicitur  vesUs 
bart)aric»,  unde  noinen  Imperatori  Autoniuo  Septimii  Se- 
Teri  filio ,  ut  in  ipsius  refdrlur  ?ita.  564 

Fei  patnum  demonstraret.  In  aliquot  exemplarihus  Mss. 
vel  patviani  de  pairia  demomtrat.  ibid, 

lyncurium  intfenire  non  potui,  Erasinus  sic  nKmet  in 
suis  sclioiiis  sive  annouiiimlbus  Ligurius.  Haud  dubium 
est,  quin  lyngurius  sit  legenduni.  Uieronymus  ingenue 
&tetar  se  gemmam  hanc  non  potuisse  reperire  apud 
Auctnres ,  qui  de  liis  tradiderunt :  nec  mirum  est ,  bomi- 
nein  tantuiuni  suflrugi.sse  lapillum,  cum  aiiquotles  non 
videamus  et  id  in  quud  incurrimus.  Ouanqiiam  meminit 
I.yngurii  Theophra.slus  in  libello  m  xo*  u^,  et  hunc 
secutus  PiinluH  libro  trigeslmo  seplimo  ,  cap.  iV.  Hauc 
feruot  nasd  ex  uriua  lyucis ,  unde  et  nomeii  habet.  AfrrC 
aniinal  est ,  oS^uriiia.  Eaprotiousconcrescitin  gemmant. 
Sed  invidum  aaimal  prouuus  cgcstam  urinam  tftm  operit, 
nf.  possit  ab  homine  inveuirl,  ad  muila  elTicax  inetlica- 
menla.  Valere  enim  ad  elicicndos  vessictR  caicuios,  et 
adversus  morbum  regium ,  si  gestctur ,  aut  ex  vino  biba- 
tur.  Non  est  dissimitis  electro ,  sive  succiuo.  Nun  enlm 
sotfim  atirahit  festncas  et  liffaum ,  veruin  et  terruin ,  si  sit 

Jeuiiinus.  Theophrastus  huius  rei  citat  auclorein  Diociem. 
t  Plinius  neutri  credit  hac  qnidem  in  re:  et  negat 
unquain  Iioc  nomine  gemmani  visaiu.  Z&o 

coccui  igni  et  ceUien.  Plures  Mss.  coecm  igni  et  aeri. 
Doinde  oiunes  lenint  sani  et  ^Mfoew ,  pro  sen  et  ^uif»e« 
librorum  antea  editorum.  366 

id  eu  terra,  Dissonant  hoc  loco  codtcos  manuscripti , 
alii ,  guod  lerra  constrinailur ;  nonnulii ,  id  est  terrea 
cmMringitwr :  unus  Cluniacensis  emcndatus,  eo  guod 
terrani  constrtngat.  S67 

M4ZVR0TH,  Editi  imperiiia  Typographorum ,  roeo 
quidem  judicio,  blso  leguot  7TI7TQ  nmoloth ,  lioc  ea ,  etc. 
Nam  iu  Hebnico  scriplum  mvO ,  quod  Septuaginia 
legunt  nuuuroiht  ut  eliam  omnes  Mss.  codices  Uieronyrai. 
Id  diaum  velitn  in  excosationem  Erasmi  ac  Mariani ,  qiios 
noo  puto  adeo  imjperilos  fuisse  lioguae  Hebraeae ,  ut  mazo' 
latlt  legerint,  ubi  m  .Miroth ,  vel  maxaroth  legere  debuis* 
.sent  cum  aliis  omnibus  sermoois  Hebraei  baud  penitus 
ignaris.  ibid. 

TerrtiP  per  eam  depuiatur.  EdiU  antea  libri ,  lerrm  per 
ea  deputatur.  Ms.  CluoiaceQ.  per  eam  deputatur,        5i)8 

'rm^.  Plures  Mss.  legunl  UOmoc.  SCt 

Enangaia.  Ita  legimt  ouuies  cudices  nostri  Mss.  et  iu 
legendum  docent  sequentia  vcrlia  ,  t/i  imo  gualuor ,  et  iit 
quutuor  ungula :  baec  enim  de  Evangetiis  merito  dicunUir, 
Mou  de  quatuor  aiiimaiitius  Apocalypseos ,  iicet  et  ipsa 
svmbob  sint  quatuor  Evangeliorum  sive  Evangelistarum. 
Eras.  et  Marian,  relineiit  amnmiia.  570 

Doctrim  et  veritas,  Uic  quoque  addunt ,  mamfesiatio 
Ttt ,  elc.  ibid. 

Demonttrarem.  Cluniacense  exemplar  alhid  habet  hoc 
iooo ,  sciiicel :  singutis  compareniur ;  tongi  temporis  erit. 
sed  sufficiat  gvod  sanctus ,  etc.  Codex  unus  Ms.  S.  Reiui- 
gii ,  pleniue  gutBtiia  memorarer.  sufficiid  quod  et  sanctus. 
Alter  S.  Theodorid ,  plenius  guwsita  demorarer ,  etc. 
Uegius  supra  memoratus ,  plenius  guwsita  demonsirarem, 
sed  suficiet  gitod  sanctus ,  etc.  57 1 

iwttatie  seminum.  in  antea  ediiis  puritatit  ac  feminuttt, 
vet  purilais  fenunmn.  Consequeuter  etiam  legunt,  pudi" 
ciliam  soiam  conscientia  novit.  ibtd. 

.4d  superiora  retrahor.  Kxemplar  S.  Theodorici,  ad 
superienttrahor.  572 

Si  a  wbis,  Idein  boc  loco  iegit :  Sed  a  tobis  propier 
eeleMaiem  urbis ,  li  fiierit  iiwentus ,  etc.  loid. 

EPIST.LXV.  AD  PRINCIPIAM. 

saed  pceniteniiam ,  etc.  Sine  Hebraicorom  Noroinum 
iit)ro  neqnaquam  iiaelligitur  iste  iocus  :  sed  facilis  est  ac 
ficnipicatts  ubi  acieris ,  naqdatenam  turriiam ;  et  jmdiui- 
sciim  sanguinem  sacci  signiilcare.'  575 

iJmmi  nerdueliem.  Erasmns  male  legH ,  et  propter  uman 
eam  perdere  veUet  dux  exercitus  Joab^  murosgue  ariete 
guateret ,  etc.  Hkc  et  similia  beoe  mulia  oasiigavit  Maria- 
nu9  in  Editioue  Erasmi ,  quem  et  in  suis  Notis  sic  repre* 
hendit:  Viginti',  inquit,  et  septem  errores  ex  bac  una 
tantum ,  ut  vides ,  E,  istola  expunxiinus.  37-4 

FUhmm  core.  In  Notis  noslris  super  Hebrso  Hiero* 
nymi  Psalterio  leximus,  qui  comnuUabuntur  /KtortftM  core^ 
InttdiigeiitiiB  camtcum  pro  diiecto :  quia  ex  antea  ediiis 
iibris  verba  iila  recitavimus.  Nunc  vero  veterum  Editlo- 
i"im  errores  castigamus  ad  fidero  quamplurium  Mss.  coJi- 


com  Episloiae  ad  Principiam  Virginem.  375 

LJMJN^SSS.  Mendose  et  more  bodiemo  lu  tcgunt 

Eras.  et  Marian.    Lamanaxeah  at  tasanmm  iibne  coruh 

maschil  surjedtdoth,  itid. 

iDfJMTa.  In  Hebneo  est  m!?  mr^ro  \s  TdlA 

ibid. 

competentius  disputatur,  Ex  hoc  loco  male  probant 
nonnutli  Hieronymum  edidisse  Commenlarios  in  ontne 
Psuiteriiun  :  cum  iion  dixerit  sauclus  Doou)r  se  dispuiasse 
de  Psalmo  41.  sed  quod  competeutius  de  iiUis  Core  in 
Psalmo  4 1 .  disputetur .  570 

Adoteuieniis  oratio  est.  Quamvis  somnia  lihrl  3.  Esdne 
.alJbi  repudiaverit  S.Hieronymus,  eodeui  tamen  bicutitur, 
quia  passlin  apiid  viros  Eccl<'siastic(>8  legi  solilus  fuit.   ibid. 

Formobior  sit.  Veleres  Ediiiones  leguut  cuni  parlicula 
negativa;  non  guo  ditnmtas  ciui^i  honumbus  comparata 
non  fornu)stftr  sit.  At  geiiuiuus  seosus  sancti  Doctoris  eat, 
puichritudinem  Cbristi  qua  ouines  8U|>erat ,  oon  esse  refe- 
rendain  ad  ejiis  Diviuitatem ,  cui  nulla  creatura  nec  uliquid 
creatum  potest  coiufiarart ;  sed  ad  putchritudinem  virtutum 
in  sacro  et  venerando  corpore  Salvaloris  iiostri.  Tullenda 
igitur  erat  negatio,  ne  seusum  lalsum  efflceret ;  quam  nos 
quoque  indubilanter  sustulimus  ad  fidem  exemplariiim 
Mss.  quae  nou  tegunt  parlicuiam  neganiem.  579 

GenlUis  guogue  error.  AsUneam ,  Paitadem  et  Dianam 
armaus  tiaxit  error  Geotihum.  j^ 

PotenHsame  popuii.  Superfluum  idero  verbnm  antea 
jam  dainnavit  iu  EpbL  ad  Sun.  et  FrcL  383 

J)ee  poiuimus.  Ita  tegunt  Eras.  et  Marian.  sirolliter. 
Hss.  codices  abaque  j)eo ;  qiiod  umen  necessario  supfjlen* 
duin  videlur ,  ut  appareat  Hieroitymiim  propter  iutelligen- 
liain  ))osuis6e  In  vocativocasu  Dee^  eui  iUud  Latioa  liiigua 
non  recipiat.  385 

Et  odii  inigmtatis.  Erasmus  cum  paucis  exemplaritiua 
Mss.  et  odumi  vtiguitalis.  jtid. 

Photinns  oppriinitur.  Opprimitur  in  hoc  loco  Photintis, 
quia  Jesuin  Cnristum  ex  Maria  solummodo  editum  misse 
asseverabal :  cuin  ex  hoc  versiculo  maoifestissiuie  af»pa- 
reat  eum  Deum  esse ,  et  a  Deo  Palre  uoctum  pr»  pani- 
clpibus  suis.  56  i 

HaLOTH  (^.giZur.^Maouscripti  codices  legunt  xtf^h ,  et 
Hetoth.  Utruiiique  legi  potest  ex  i|«o  Hieronymo :  illc 
enim  supra  docuit  Qu<estiou.  Hebr.  in  Genesim ,  idioma 
esse  linguse  Hebraicae  per  n  he  scribere  et  per  a  iegere ; 

sicut  econtrario  n  a  litteram  per  he  proBuntiare.  inbnM 
igitur,  halotlt  optime  legiUir  iuxta  iliud  Hebrseorum  idio- 
ma ;  vei  more  consuelo  ^oto/A,  aut  ^hatoth.  385 

J}e  tempio  dentium.  Ridiculam  lectionem  sequentem 
posuit  Erasmus  a  Mariano  castlgalus ,  de  templo  venden" 
tium.  iifia, 

ivtjribecev  PaimtiniB.  Qnamplures  Mss.  retlnent  gikorloD 
et  gyxorion  pro  i«xAf«ov,  id  est,  patrium.  586 

Z6r(ettev,  ttt  est,  otc  Marian.  hoc  sequenti  scholio  locum' 
illustrat :  pro  guo  Aguiia  w^tfukn*.  id  est  concubinam,  npwi. 
t^v  faifo  iegebalur  antea^  nuiscuUni  enim  generis  ea  tox  est. 
Atnec  •vpeiTfv,  nec  v&TMttw  iegunt  Mss.  oodices,  qui  omnes 
coostanter  retinent  genufnam  vocem  ««TMnev.  Vox  autem 
«»jietTe(  de  marilo  et  de  uxore  dicilur  :  el  generatius  su- 
mitur  pro  concubitore  vel  pro  ooucubina.  ibid, 

Septem  guippe.  Idem  lib.  2.  Comutent.  in  Jeremiam  , 
cap.  10.  c  Septem  nominibus  apud  Hebrasos  appeilatur 
aurnm ;  quorum  unnro  Ophaz  ^In  diciimr,  quod  nos  dice- 
re  possumus  abriziim.  >  De  qno  ita  disputat  Joanoes  Dni- 
sins  Otiservationum  lib.  iv.  cap.  15.  Septem  nooiioliuis 
aunmi  appellari  apud  Hebraeos  annotat  Hleronymus ,  Jer. 
10.  et  in  Epist.  ad  Principiam ,  sed  ea  nomioa  quae  sint , 
nec  i|)se  usquam  annotat ,  nec  a  quoqiiam ,  quod  sr Ihih  , 
adbuc  annotatum  fuit.  Ego  aotem  qui  opene  sUidiiqtte  in 
iis  €|uaer6ndis  oiiqpantom  posui,  ac,  ntsi  fidlor,  iuveni,  pii« 
ro  me  oper:e  pretium  tacturum  fore ,  si  ea  hic  enumerem, 
ac  ciim  studlofils  haruni  litleranim  ingcnue  oommoDloem. 
Prlmum  igiutr  nomen  occurit  zahab,  oommu.ie  ad  omne 
aurl  genus.  AiUsrum  est  Pluu^  sive  ophax ;  quod  genos 
aiiri  Graeci  «tfp^  vocaot,  ut  Hieronymus  ait.  Tertlom  HO' 
ftts.  sic  diauui  <iuo<t  e  terra  exscindatur  effiHiiaturve :  nam 
HARAS  exscindere.  Quartuni  cheUiem,  quod  tamen  Aqui- 
ia  apud  Davidem  «KiW  exposuit.  Quiouiiu  opMr^  cu]08 
appeilatio  a  ioco  uuae  affereliaiur  :  ab  eoque  oiirysum 

?aasi  Opbvrisum ,  si  creditous  Hieronvmo.  Sextum  haser  , 
ob.  22.  24.  Seplimuni  segor ,  quod  tamius  iuterpreuitur 
dicens  esse  itiiriim  piirunl  putum.  Hucusque  Drustus,  et- 
eum  secutus  Auctor  Criticae  sacra; ,  parte  1.  nag.  55.  seu 
Waserius  de  anijquis  nummis  Hebraeoruintib.  l.cap.4.  StKl 
notandum  nomen  sexLum  haser^  Jol>.  22.  2i«  nequaquani 
purtim  cxpressum  esse  ab  Hieronymo ;  ideoqiie  auiiia  re* 
quirendnin,  ut  septem  InveniaiUur  auri  vocabuia^  Occur- 


Iftt 


bOH.  JOANNIS  IIARH\N.fil 


ISiS 


rontfefo  qolnque  piriterJ6hi  «iptte  vii^eslino  oetafTo* 
Deiut>e  oommuiie  td  omne  auri  genus  TH  xahar,  v.  1.  et 
6.  Secuodumdeiiide  uoinen  esl  tDD  segor,  ▼.  15.  Tertiiim 
lirw  DmrAcl*«nop/rfr.  ▼.  <6.  QuarUiinTt)  phaz,  v.  17, 
Quiulum  TTO  DTO  Chethem  Utkor,  v..i9.  Ouibus  si  addas 
nomen  ytin  Aart»,  JoM  i1 .  v.  21  -  el  nriN  Opftoa,  Jerem. 
OBp.  10.  V.  0.  ooropletos  erit  numerus  sepiem  nomtnum 
quiknis  aunmi  appellatiir  apud  Hebraoa.  Prftter  Isu  auri 
TOcabob  l^mus  rDrTO  madheba  a  radice  3iTT  dahab, 
quod  amwn  siguUlcat ,  sive  poUus  aurwm  qiiod  pendebant 
tecUgalet  et  tribuUril.  Sed  de  auri  noroinlbas  satis  sn- 
perque.  386 

iHabalo  naH  eHU,  lu  legimt  onnes  M».  oodices  anti- 
qul  eioptlm»  nole.  Marianus  ieslt ,  ww  ex  votre  diaboh 
euU^  jiixta  Vulgtt»m  Lailnam  hodiernam,  ac  ibntem  Grae- 
cUm  UtI  id  est,  esfts.  387 

ApmtiAo  dUmilai ,  etc.  Cave  ne  bonc  Apostolum  putes 
ttoum  ex  doodeeim  qoorum  Caulofrus  reperitor  apiid 
Evangelistas :  &ed  intellige  dlsdnulum  cui  Christos  dixit 
Matih.  8.  U.  sequere  me,  ei  diMie  mortuot  aepeiire  mor^ 
iuos  tuos.  388 

Mt«ia«.  Peasime  editi  antea  tibri  posoerunl  hic  Kf^urTov ; 
oom  Mss.  extnnplaria  retlneant  vel  KPATEAN  meodosiiiu» 
aut  lCPATArAN  genuinum  verbom  et  Inoorniptiini.  Ex 
noslra  i^itur  Editlooe  prxsenll  restltaenlur  veteres  iuler- 
preUtiuOes  Aquito ,  Symroachl  et  caeterorum «  ut  manlfe* 
slius  ai  parebit  in  peculiari  Tabuta  quam  dispono  ad  com- 
plementom  hujus  Tomi  secundi.  Ibid» 

inHty,  Quatn  proposui  ac  defendi  conjectoram  In  Epi- 
stoia  niea  ad  viros  doclos  el  studiosos  edita  cum  Prodromo 
divl  Hieronjiiii ,  nunc  (alsam  avnosco  monilus  et  adjulns 
aliqoot  exempiaribus  antiquis  Mss.  ubl  tmAm,  seriplum  le- 
giuius  noo  K«4c«  corruplum  aliorum  codicum  quos  ego  se- 
culus  io  errorem  prolapsus  sum.  Sed  de  Eubon  ooose- 

3iieiili  verum  dixi,  ei  oihil  me  fefellit ,  cum  iu  i«^en- 
um  doceant  Um  Mss.  codices,  qiiam  Editio  Romana 
LXX.  Inlerpreium  ac  Psatterium  iEthyo)  icum,  in  qufbus 
reteiita  est  vox  Esebon,  qua:  secundum  Uieronymum 
iBterpreUtur  cogiia:io.  Marianus  et  Erasmus  mendosc 
ac  Mso  posuenmt   is,  h,*^  pro  Hebraeo  Esebon.  989 

Diei  mundi.  Dies  unus  |)ro  mille  aonis  ai  sum»tur  se- 
cundum  opioionem  veterum  Hei^raeornra,  qui  piitnruiu  sex 
miililHis  anoomm  mundom  permausurum ,  manlfesle  Hie- 
roBymiis  hoc  loco  eamdem  sentenliam  allegorice  proi  o- 
tiere  videtur.  Vide  infra  Epistolam  ad  Cyi'rianiiin.       300 

Ei  ieium  caniieum.  Non  legimus  Opus  iltud  allquando 
ldt>  Ifieronymo  editum  fuisse.  393 

EPIST.  LXVI.  AD  PAMMACHIIJM. 

Ex  arcw  eognomine.  Apud  Hebraeos  arca  dict^batur  glo- 
rioy  id  e8t,TCOC/ui6o(/,  1.  Reg.  4.  tramiata  e$t  gloria 
Domuii.  Uude  oomen  aoce|.il  lcliabod,  TD3  ^K  quasi  dical 
HMi  gioria.  oO-^ 

Fervenies  Marnios.  Falso  addidcrum  Erasmiu  et  Maria- 
niis  uoinen  imrieoe  ante  vocem  uamu».  De  ejnsdem  oon- 
texuis  depravatione  vide  Notas  oostras  Toro.  11.  ia  caput 
10.  Eudesiasin.  390 

jnmm  iibi  i«iiip«r.  Hic  pro  nomine  >MMff  Marianus  tegil 
Amor  cooira  lidem  omnium  Exemplarium ;  sed  si  memims- 
set  eorum  qo»  Hierouymus  hal>et  in  ca|iut  1 .  Aroos,  Ibrte 
mutasset  seuientiam.  Consulat  Lector  curioso?  Commen- 
tariosin  Amos,  coi.  1571.  oove  Ediiionib,  et  suUto  tectio- 
nem  eooftctam  a  Mariano  abjicere  ffaadebit.  400 

Euae,  noeter.  Sic  legit  Codex  Ms.  Mouaslerii  S.  Theo- 
Jorici  firo^e  Rheibos ;  atii  vero  :  Euge  notter^  hdiia  iram" 
qrederis.  Marian.  Euqe  noura  initia  iranaarederis.      40t 

Primnm  segueris,Pairiarcham.  Errore  iibrariorum  male 
io  editis  iil)ris  iegitur  sinc  distinclioois  puncio,  primum 
Patriarcbam  i.oi.  ibid. 

Vmta  disdndinms.  £o  modo  legimus  1n  Mas.  Codicittus, 
ediii  Ubri  vim  senientiae  di^icieittes,  tegunt  uniia  diuui'» 
mns.  402 

Feruorem  fsrvori  augeam.  Hoc  qnoque  retinent  cuncu 
ExeuAptari.i  vetera  Mss.  Erasm.  el  ifanan.  iii  uuiUruut  in 
ervorem  fweore  mgeam;  quod  sane  a  seusu  verborum 
Hiei^onyuii  loiigius  disUre  perspicuum  est.  403 

EPIST.  LXIX.  AD  OCEANUM. 

m  cmuurgil  mihi^  etc.  lU  Codex  ClHniacensls ;  atil  au- 
tem  reiiuent  :  Et  consurgii  me.  Infra  SMniliier  legiint , 
ittsert  corporibuSf  pro  tiiA^rm  eorporibus^  quod  idem  Co- 
b  jx  Qun.  reiinet.  4tl 

Nosti  problema  tuum.  Codicem  Cotteffii  Navarrici  Part- 
siensis  hoc  toco  seeuii  sutnus  :  caeteri  leffimt  in  hunc  roo- 
dum  :  Quorsum  isia  wnii  probienwta  :  sed  codex  Cluuis- 
ceasi^oasiigatus  iiic  legitur,  cum  prius  haboerit  probiema 
tuum.  41i 

sed  scettorum ,  elc  Loge  tiU  in  Litiris  oontra  Jovinia- 


mim,  el  eomiptelas  vetemm  Ediiionom  faterl  cogoris.  415 
EPIST.  LU.  AD  MMNliSr  ORATOREU. 

cretensesaemper  mendaees.  Yertja  Gneca  in  editis  iil>rl<i 
^lso  posiu  abjecimus.  426 

ronfttbuiationes  pesmm.  Sic  Mas.  codd.  reiinenl ,  editi 
coUoaida  pram.  ibid. 

conlo  iiia  perfossus  acceperit.  Codex  CJuniacensis,  conio 
iUico  perfossHS,  etc  Sed  ex  Clirooicis  Eusebii  leKendum 
conto  iiia  perfossus.  Atii  oodd.  Mss.  coniumetia  perfossus , 
quod  nihil  est  aiiud  nisi  oorruptum  conto  ilia.  4i& 

Qui  origines  hasresebn  singuiarem»  Putidus  certe  hic 
4'St  errorErasml  et  Mariani  legeotium,  «Qui  Origeuis 
b.'erese6tt  singutarum  veneua ,  ex  quibus  Philosoptiorom 
fontibus  emanariut,  multis  voluminibus  exptirjaruot.  • 
Quasi  Ireneus  et  carteri  velustiores  Orijl^ene,  ttiiitiis  volo- 
minilms  ejus  luereses siugutas  exptsiierint.  luuue  huoc 
locum  prodigiose  contamioatum  restiluo  Origines  hneretebn 
pooendo,  pro  oriaenis ;  aique  veriMun  venena  oauueo^io, 
quod  non  legitur  lu  Mss.  oodd.  lind. 

KPIST.  LXXI.  AD  LUCmnJM. 

qids  dabit  ndhi  peunas^  etc.  Superflue  conira  fidem 
Mss.  codd.  hic  addiia  sont  istbaDc  in  hbris  editis  :  Quis  da- 
bii  mihi  pemuu  sicut  columba^  et  volabo  et  requiescam^  ut 
iuveoiat  quem  diligit  anima  mea,  Vere  nunc  in  te  senuo 
Dominicus  comptetus  est :  Multi  ab  oriente,  etc.         431 

Tantis  fructibus  approbavit.  Alis^ue  sensu  legebanl  ante 
nos  Erasm.  et  Marian.  iantis  fructibus  approbavit,      ibid. 

Auratam  inier  imtumerat  etc.  Aurau  piscis  esl  exquw- 
tus,  sic  dicltts  propler  colorem  auri  in  squamis.  Vul^o  une 
Dorade.  ibid* 

fte  perdat  quem  hwenerat.  Putcberrimiis  blc  est  sensas, 
quem  veteres  Libri  editi  abftuierant  poneodo ,  iie  perdat 
quod  invenerat.  45i 

utfin^.  Omnes  Mss.  codices  legunt  perotes ,  onde  apud 
Erasmum  et  Martanum  ««?«Tt)c  i  sed  gc.uiua  lecilo  cst  «if«» 
T^,  iit  ex|jtoraiuiii  nobis  est  e  Seplnagiuu  Senionim  trans- 
btione,  eqoe  libro  Hebraicorum  Nominum.  tbid. 

canonem  Hebredcm  Feriiati%.  Tunc  temporis  noadum  ia 
Lalinum  sermooem  iraostuterat  libros  Mosis,  Josiie ,  4u- 
dicum  ei  Ruth  et  Eslher.  Porro  Canooem  hune  Heliraicx 
VeriUiis  iBtegruffi  edidimtts  in  primo  Tomo  hujus  Ediiio^ 
Dis.  Consubt  qui  voluerii  Prolegomeoa  nootra  ei  Adnoia* 
tiuneuias  In  Genesim,  io  Jusue  ei  in  Rutb.  454 

seripiores  e  varOs  auetoribus  edidere.  lu  Exemplaria 
Ms.  eaiii  mate  tef  luit  mascuiino  genere  aiiorum  pro  otia- 
rim,  id  est,  tradttiunum.  tbid. 

Quod  dieius  festis ,  etc.  Erasmus  et  MarUnus,  quod  Do- 
mitticis  diebnsjtjutumdum  putem.  Omnes  Mss.  codJ.  reli- 
ueniquod  edidi.  Vide  supra  oonira  Liicifierinnos  Hierony- 
mum.  4>5 

i)uas  nuper  historica^  etc.  Hanc  explanationem  petierat 
Epiaoiipus  AmatNlis.  Vide  V.  libnm  Commeularionun  iu 
Isaiam.  tbid. 

EPIST.  LXXn.  AD  VITALEM. 

MamMCriptus  Ctuiiiacenais  lexil.  ad  yitaiem  Episfopum» 
Quod  secutus  esi  Cassiodorus  lil).  Divin.  Iiistit.  Alti  cixii* 
ces  inscribuni  ed  riiaim  Presbyierum,  adduulque  |.assim 
universi :  Quomodo  Saiomon  et  ^cha»  undecint  aimorum 
genuisse  dicantur  filios.  itid. 

4mabHis  reddidit.  Cormplns  omnino  locws  in  editioui* 
bus  Erasin.  et  Marian.;obirudttnt  euim  hic  nomen  Daniasii 
qni  viu  fuoclus  fHcrai  iJuribus  atinis  anle  scripum  Epi- 
stolam  isum  ad  Viulem  :  porro  Pafia  Amabilis  ipse  est 
ctOus  precibus  tmiMiLsusUieronymusdecemVisiimes  Isaia 
interpreUUis  esi.  Gonsuie  tibrum  quintam  Comnaeui.  in 
Isaiam.  430 

Benedictiamhus.  BenediaioBes  illae  erani  ax^  Gne- 
oonim,  id  esi^  munuscula  vel  eleemosjnaB  de  qnibus  Apo- 
stoltts,  Quisennnatin  benecUetionibuSt  etc.  Hanun  beoe- 
dicUonum  memiHil  etiam  sanctas  Benedicius  Pauiareha  : 
nec  a  pareotibus  suis,  oec  a  quoquam  homiuum ,  nec  sihi 
inviceiu  tiiteras,  aut  Eulo|:^i:is,  vel  quariit)et  raunuscula  ao 
cij^re  aui dare, sine.  praHStpto Jiltbalis sui.  tbi:i. 

Quadragesiinum.  Plures  Mss.  qiios  sequitiir  Erasnuaoa 
ediUo ,  cuiii  quadragesinmm  annkm  ageret  attatis.  SeJ 
corrupia  esi  liujusmodi  lecti» «  ui  perapicuuro  esi  ex  libru 
S.  Reg.  14. 31.  atqoe  ex  codidtMis  mmvis  noiae  in  qoihi» 
legimus  qutuirageidmum  et  primum.  ibul> 

^iif/ieniici(m.  Auiheniicum  vocai  tlelMraicom  contexiuui, 
quia  semper  Auiheiiiicus  iii  Eoclesia  Christi  habiius  est« 

auidquid  veliot  iiomiulli  scioli  huius  iemiioris  ac  Hetero* 
oxi  hcriptores.  Caeterum  quain|iiurimi  Has.  Imig  eodeia 
loco  consequenter  leguoi,  Quis  ne  crediderU  mortaiium.... 
generei  ^iiun  f  ibitt. 

Pro  miracuio.  Exemplar  Ouniacenae  divenam  vakie 
reUnet  hic  leeiionem  :  i:icet  quod  piO  ndraeuiOi  sigao  at* 
que  poriento  atf,  icgem  naturm  faeere  isen  possit*  Aliqu^i 


fSt9 


LN  £t>4ST0LAS  HlERONYHl  fmJE. 


im 


«lia  logunt  ,'9HMf  pro  mtraeiia  9i§no ,  et,  legem  naturw 
lacerejeie,  437 

rjydda  nain$  eU  homo.  AugnsllnosHferonjrmo  coeetaneus 
«amdem  bisloriam  repliRat  lib.  xvi  (ie  GVvit.  Dei ,  cap.  6. 
et  ia  £nei)iridio.  c  In  Oriente ,  inqfdt^  dui>lex  bomo  naius 
cst  superioribus  membris ,  inferioribus  simplex.  Nam  duo 
eraut  ca|.ita ,  duo  pecti ira ,  quatuor  manus ;  ventcr  autem 
uniis ,  et  pedes  duo,  sicut  uui  bomini  :  et  Lam  diu  vixit , 
ot  multos  ad  eom  vtdendum  feuia  conlrahereu  i  Non  par« 
'vam  vero  ballucinatioiiem  dei^rebendo  in  GommenUiriis 
Lodovicl  Vivi&,  qui  |,utavit  hominem  illiim  duplicem  na- 
tum  fuisse  in  ora  Afric»  orieulali ;  cum  ex  hoc  loco  Hie- 
roiiymi  indubitanter  sciamus  ortom  fulsse  Lydde,  quie  est 
orbs  Judeseac  umi  ex  deeem  toparchiis,  teste  Plinio. 

ibid. 

rneree  MsUnriae,  Tn  aliqiiot  Mss.  kgamm  veteret  hlsto^ 
.rieoSf  ma^te  Grmeos  et  Latwos,  etc.  itid. 

judim  doadm^  Edili  legMut,  qned  non  reeelOw.    ibid. 

Septingentas  habnerit  vxores.  £xcosari  potcst  Erasmus 
-qni  pro  septingentis  habet  septnaffinta ,  quia  major  copia 
esemplarium  Hss.  retinent  septuaginta.  ibid. 

Scorta  tMs^va,  Sic  omnes  codiees  Mss.  Tb  editis  non 
beoe  legiuir ,  passlm.  Suut  auteiii  scorta  fMisrimi,  vilia  ac 
vnlgaria.  Hauc  vocem  ex  TerlulUano  Hieronymum  didl* 
cisse  probat  Fronto  lucaeus  in  9ois  Annoiationilras  ad 
honc  loGum.  At  noa  video  quid  causae  exstUerit ,  nt  dloe« 
ret  vir  doctus  Hteronymum  Scripuirse  loca  memoria  fal- 
lente  hic  confuodere  ;  cum  Hieronymus  generatim  hlsto- 
riam  narret  incontinentise  Salomouis ,  nullum  peculiarem 
Scriptnrse  librom  dtando.  ibid. 

JDlDtA.  Nomen  noooihil  depravatum  1n  editis ,  ubi 
leffimiu  Jedidia.  lo  omoibos  fere  Mss.  scribitur ,  ntida 
▼el  tddida^  eliso  i  uitimo ,  quod  tameo  essentiale  alque 
proBcipuom  est  io  hac  voee;  nam  la  unum  est  ex  nomiui- 
bos  Dei  in  tdidia  et  in  Mietma.  ibid. 

Quam  inler  deeem.  Yide  supra  annotaU  in  littera  b. 

430 

fnterregnis.  Hnoc  locum  valde  confosuro  suo  qulsque 
«ensu  nNHJkVit  atqoe  resiitoit,  post  Erasmom  Mariaoos,  et 
posi  Mariaoum  Frooto  Docaeus.  Erasmiaiia  leciio  haec  est, 
c  Sed  vel  seditioiiibus  pofioli ,  vel  quiimsdaro  inter  se  re- 
gnis,  id  eat ,  Juda  ac  Samaria  discordantibus ,  aut  certe 

C'emenllbus  niaiis ,  et  hinc  iode,  v  etc.  Quod  ita  castigat 
arianos  Viotorios  codicom .  ot  tpse  ait,  Florentinorum 
prsnertim  ope  :  sed  wl  sedititmibus  popuii,  vel  qmbusdnm 
mterregnis ,  aut  eerte  prementibns  maUs,  eic.  Duceus  tan- 
dem  interregoa  mioimeprobans  incontextuHleroiiymiaoo; 
sic  resMtnendom  ceoseret  Imne  locum :  c  Filivm  in  impe- 
riam  snbrogaUim;  sed  vei  sedilioaibos  popoli  aoibusaam  - 
inlerols,  vel  extra  prementibusmalis,  et  lunc  inoe  cou&ur- 
gentibus  bellis.  i  Bene  ac  lucide  locus  explicatos  ,  sed 
nullura  habet  mannscriptnm  aiiffraflatorem ;  quare  Maria- 
maa  lectio  retineoda  est,  otpote  suntilla  auctoritate  ac  lide 
antiqttissiinorom  oxemplariiiin  S.  Hieronymi.  loterregaa 
antem,  de.qiiibos  bic  agitur ,  oon  Hieronymo ,  sed  Jodaeo 
fabulam  narranti  triboenda  monemus ,  sive  iila  foerint, 
svre  non  fueriot.  ibid* 

EPIST.  LXXni.  AD  EVANGELDM. 

Editl  lilnri  non  AMniaeJtiim ,  sed  Evagrpan  posnerunt. 
Omnes  aolem  Mas.  codices  retinent  Bimgetium  vei  fimzn- 
gelum.  lM)dem  nomiue  vocabatur  poslea  'Kpiaoopus  Illyri- 
•canus.  Yide  Haron.  ad  anaom  Christi  516.  Porro  Opuscu- 
lum  missom  ab  Evangelio  superest  adhuc  in  Appendice 
'Jfom.  III.  novae  Edit.  Operum  S.  Augustini.  440 

JLwwuiioy.  Nullum  exemplar  habniiuus  Ms.  in  quo  con- 
nexiva  particula  nA  legatur;  unde  manifestum  nobisvide- 
tur ,  addiiam  esse  apud  Erasmom  et  Marianum  M»Mm 
miirwxw.  jbid. 

Et  fa«|sXt{|um  ndseere  traetatui.  Castigat  hoc  looo  £ra- 
smum  Marianos,  ostendens  legeiidum  fatY»Xi({Mvi,  non  fOtr 
M«ip4m,  ut  voluit  Erasmus ,  cui  profecto  nuiiatenus  fiivent 
Mss.  codices  :  nam  illi  retinenl  Mariani  lectlonem  ac  re- 
stitutionem.  Est  antem  fOcTxX^  tractatus,  quasi  tractatus 
amator  querelarvmj  sive  querutus ;  eo  quod  praebeat  oc- 
casiooem  offensionis  et  controversiae.  rhid. 

prima  hondliarum  origenis,  etc.  Sic  lesunt  vetusli8.>iini 
codices  noo  pauci  Mss.  et  Edili  veleres  litiri.  Erastnus  et 
Marianus  cnm  aliquol  exempiariiius  inanu  exanais.  t  Sta- 
tiinqiie  iu  froote  Geneseos  lo  prima  Homilianim  Origeuis 
rereri  scriptum  de  Meichisedec  »  At  lucidior  seusus  a|)- 
paret  in  a!ia  lectione  quam  restituimus.  4i I . 

^volHnarem  quoque.  Miiltuui  discrepanl  ab  hoc  Sf^nsu 
editi  libri  Er.  et  Mari.  legunt  enim,  ApolUnariHni  qnoque 
nostrum,  et  Bustatkiuni ,  quU  etc.  Sea  prKferenda  lectio 
nofitra :  neque  vero  hxrelicom  hominem  no^rum  ap()elia- 
retciucere  poluit  Bcclesise' Galholieft  Doctor  maximus. 
ffostrum  Igitur  de  Eusiathio  intelligimus,  quia  fkiei  Catho- 


lic»  stremiissfmas  fbit  assertor  inagnos  ille  Eustatbius 
Antiochense  ecclesiae  episcopos «  qui  in  Concilio  Nioseno 
contra  Arium,  atque  in  suis  0|iusculis  chrissima  toba  bel- 
licoin  cecinit.  C%teriini'iiomen  Eiistalhil  emnino  depra- 
vatum  legitur  in  plorioiis  Mss.  exeuiplarbus  ,  ubi  dicitur 
Bustutius ,  EustacMus  et  Eustockius.  In  codice  denique 
manuMrijtto  Mouasierii  aancti  Cygirani  iia  scrlptum  repe- 
rio  :  Avollinarem  quoqite  martyrem  et  nostrum  Eustaeium. 
Nonnulii  codices  oooseauenter  habent,  qui  prms...  Epi- 
scopttsfuit  el  contra  Jrium^  etc.  444 

Medtano  HHo.  Pro  mediano  fUio,  doo  codices^lfss.  leguiil, 
a  majori  fitio,  alter,  a  ndnore  fiUo.  Deinde  onines  Mbs.  ty- 
pum  saimoris  prmbuitet  popuU  Judoforum,  oniisso  iiomiue 
Cham,  quod  tamen  necessario  subintelligendum  est  etre- 
tiuendum*  fbid, 

Sacerdotis  fHU  Dei.  MannscripU  non  pauci ,  in  typum 
prwcessisse  sacerdotn  FitH  Dei.  44i 

r.t  brutortan  sanguinem.  Yitiosus  est  multtim  hic  locus 
in  editione  v^teri  nomana  et  in  Erasiniana ,  quam  merito 
rei  rehendit  Marianus ;  etsi  inveniatur  in  aliquot  Exem- 
pl.iribus  Mss.  ad  hunc  modum.  «  Et  brutorum  sangulnem, 
eorum  animalium  exta»  id  eat,  quidquid  auper  eacam  est , 
sosceperit. »  ibid. 

Et  tnititerpretabiUs.  Tria  exemplaria  Mss.  et  inierpretabi' 
USi  juxta  editionem  Vulgatam  nostram  Latinam.  445 

PttUces,  Editi  libri  Eras.  etMariao.  vermicuU  etcuUces : 
sed  reclamat  lides  omnium  codicum  Mss.  quorum  baud 
panci  iegont  etiam  ooosequeotw,  scienlimn  inscientiaf. 

ibid. 
'  rrMElcrrrsEDECHt  etc.  Nollom  tere  in  bac  perioope 
recitata  exstat  verbom ,  qiiod  non  sit  corruptum  apnd  Era- 
smuffl  et  Marianom,  et  oontra.antiqoorum  Patrum  eoosuc* 
tudioem  posilom^  Non  enim  exemplaria  Hieronymi  manu- 
acripla  sequeuda  slbi  proponunt ;  sed  regolas  hodiernoroni 
Gramrotticorum  loogediversas  ab  osu  veterom  Hel)raeorom, 
«tqoe  £oclesia6tioorum  Scriptemmi  Daque  sic  voluit  Hie- 
ronymum  legisse :  c  Umalchizedech  melech  Salein  hozi  le- 
liem  vaialn,'vehu  cohen  leel  eiioo ;  vaielMrcheha  vaiomar 
iMtroch  Abraiiam  leel  elloo  kone  Samaiiii  vaarez  :  olianich 
el  elion  escher  migen  ladecho  beiadeebo  vaiiten  lo  maeser 
nichol.  c  Qui  bsec  oontenderit  cum  Editione  nostra,  fal- 
fium  ubique  de{/rehendet  Hieronyroiim  Erasmi  et  Mariani , 
ac  prorsus  imperitum  lingu»  Hebraicee,  utpoie  qui  legat 
|nV  tadechOy  Daleth  pro  Reacb ;  et  haoc  voceni  zadecho 
interpreletor  inimicos  tnos ;  cum  sigmficet  verius  Uttera 
tua.  Hieronymus  igiiur  legit  sarach  et  biadach  more  Cbal- 
daico ;  nam  Targum  Onkelos  honc  locum  Geneseos  14, 20. 
reddit  sarach  et  bidach,  hostes  tuoi  in  numu  tua.  Vide  in- 
fira  similem  lectionein  in  Episl.  ad  Sun.  et  Fretel.  Caete* 
runi  in  hebraeo  hodieruo  ita  legontor  verlia  Hebraiea  al) 

Hierouyrao  ciuu  yr\  arh  mr\  ubv  "^bc  pnx  oSdi 
\Av bvhuvHi^  lom  rcrmi^b^SvhYO  vm 

"piu  yis  po  yoH  ^rhv  bn  jtui  :  yiw  n w  nnp 

hx  10570  "b  pn^n  c  Umalcbi  tbsedec  meledi  schalem 

hotsi  lehhem  vaijain  ;  yehu-cholien  leel  elion,  vaibarecbu 
vaijomar  :barucb  Aijram  leel  elion  cone  schamaim  vaarels; 
ubaruch  el  elion  ascber  miggeu  ibsarecha  bejadecba 
vaijteo  lo  manser  mild^oi. »  ibid. 

Annos  trigintaqidnque.  Falso  quadraqinta  posuit  Erasmus, 
pro  triginta  quinque ;  ut  ratioue  deducU  sutira  apparet. 

imperitia  confideniiam.  Sentenlia  diciiur  Thocydidis, 
«luciisiOv  epdfffx,  iop9|^n8kvov  fifti,  id  esl,  inconhideratio 
confidenHamy  constderatio  cunclalicnem  affert,  Tbuc.  lib.  5. 

EPIST.  LXXIV.  AD  RUFFINUM. 

IMverse  inseriptarareperi^haRcEptstolam  io  exemplari- 
bos  Mss.,  sed  orania  oonstanter  relioeot  has  voces  ad  Buf- 
finum  Preslbgterum  Romm.  Unde  maoifestisrime  comprol^- 
tur  islom  RofBnum  Roinanum  Preslmerum  fuisse,  noii 
Aquileiensem.  Hieronymo  tandem  hifeosissimuiii  hostem. 
De  eodem  Ruffino  Rumano  iU  scribit  ad  AquileienscRi 
Hieronytims,  ¥.\  islola  nunc  06.  c  Sanctum  qiioque  Presby- 
terum  Hiiffinuin  ob  quamdam  causain  per  Romam  Mediola- 
num  misimus, »  etc.  Codicum  porro  Mss.  timlus  csteros 
oinnes  complexus,  hic est :  E|istola  S. Hieroiiyrai  ad  Ruf- 
Onum  Presbyterum  Roiiis,  de  judicio  Saiouioois  io  seaioiie 
parvuli.  447 

Fatso  rtanore.  ManoscripH  plores  f^Ustfrum  ore  cmce- 
tebrat ;  errore  quideffl  laciU ;  aed  omniboa  raaoifesto. 

ibid. 

De  nobis.  lU  lc»nnt  eum  Erasmo  Mss.  oodices  odo  aut 
decem.  Marianus  Erasmo  saepiiis  iniquus  legit,  ad  eofre- 
ptionem  noaram,  rbi  i. 

Cenermit  fiUos  farmeodonn   Qoam;  hvet  Mas.  eodices 


f354 


DOM.  JOAMNIS  MAnTIAIfi!.!. 


1259 


iia  legunt ;  iUI  gmuerU;  qood  magisprobrtuT  apud  Marij- 

FtadcttUm  €t  pan  gregem.  Hic  qooque  (umculoi  :  paua 
fmiadHm  reliiient  cum  Mariano.  /wfl. 

CWir  omreiiti  m«.  Omnia  fiT«  exemplarla  Mita.  ^iP  con- 
upii  ni£  :  Ediii,  qufe  me  genuit.  ,     ,       .      .    *^ 

bi  vetim  per  angiUa  cwrere.  Editi,  u  vekm  mgula  per- 
currere.  .     ^  ♦^ 

/(ennn  quce  tegi.  Horalianum  esl  islud  comma ;  nam  Ho- 
ralius  Salyrarurii  libro  primo,  Satyrr  deeima  sic  habet : 
seepe  mgUun  verUte,  iierum  gusR  digna  legiwU 
Scripturus  :  neqne ,  ie  ui  mwetur  turba^  labores.    451 

Caninum  libenier  wU.  Quiaque  Mss.  codices  pro  canmo 
legnut  caninum.  '^* 

EPIST.  LXXV.  AD  THEODORAM. 
"  sequaquam  iu$Hviens.  De  porlenlosis  hfsce  nominihus 
\lde  Hieronymumconlra  Viiiilanlium,  liem  incap.64.  Isaift, 
iu  cap.  5.  Amos,  in  Naiim,  et  ail  Hedihiam.  lu  Mss.  codn 
citMU  coostanter  legitur  Armaxet  pro  Armagii.  493 

EPIST.  LXXVI.  AD  ABIGAliM. 

Denique  quosdam,  etc.  DeroocriUim  inteiltge  et  eiiis 

discipuluin  Meirodoriim.  Cicero  Lib.  v.  de  Fiiiib.  elToscut 

Qua*st.  Lib.  V.  Hieronym.  Lib.  11.  adversus  Joviniau.  Ter- 

tuUian.  in  Apologet.  ^ 

EPIST.  LXXVni.  AD  FABIOLAM. 

Qnaraplanmi  Mss»  oodlcesbancsequenlem  iineseferunt 
epigrapben  :  nuipU  de  Maneiombui  uraeiitici  populi. 
Uuus  Golitertinns  reeeotior :  « lucipit  libellus  S.  Hieroiiyml 
de  XL.  duabiis  Mausionibus  Israeritici  populi,  compositus 
in  meiDoriaro  Faliiol».  *  Corbeiensis  Tetusiissimus  iiifra 
multo()ere  laudandus:  t  Traclatus  de  quadraginU  duabos 
MaosiooibusflliorurolsraeL»  467 

Aos  autem  rertits,  etc.  Consule  snpra  Apologiam  emdl- 
Uonis  Hierooyrai  in  iingua  Hebraica,  cap.  2.  Commeot.  ia 
lib.  Hebr.  Nomiaum.  466 

Bxcomedente^  etc.  Male  in  aniea  oditislegimus,  ef  exce- 
dente.  Scl,  nisi  fallor,  posoerunt  Eras.  et  Mar.  exedenle: 
lypograpbi  imperiU ,  excedenu.  Piures  Mss.  ei  cemedeu  e. 
cic.  *7^ 

Tonkruum  putavemni.  Nod  in  baptismo  Salvatoris;  sed 
quaado  i|Jso  rogabat  Pairem ,  ut  darificaret  nomen  suum , 
Joan.  22. 29.  c  Turbo  que  sUbat  et  aodierat,  dicebat  toni- 
tnjuni  esse  (Sictnmi  »  etc.  At  furte  meminit  boc  loco  Hle- 
ronymus  alicuius  Evangelii  apocryphi  In  quo  illud  erat 
scriptum ;  sicut  de  lomiue  magno  a|iparente  in  baptismo 
Salvaloris  unum  exempUr  lul»  Versionis  concepUs  verbis 
nientionem  £acil.  Vide  editionem  meam  Evangelii  seciiii- 
diun  Mattheum ;  et  ioter  Opera  Cypriaoi  opusculum  cujus^ 
dam  Scriploris  an^nymi,  in  Observationibus  Rigallii  uag. 
1J9.  /wrf. 

7-ottilr«o  pttrfff,  etc.  Eodem  sensv  alia  exempbria  lo- 
gunl,/oni(riif  ^aif^io.  /^t^. 

Habeat  piotegemem.  Atldant  ediU  ante  nos  libri ,  el  nox 
ignem  tutbeat^  kc.  *72 

rericuta  rursui  occurrunt^  Eras.  et  Marian.  ulc  quooue 
posuerunt,  /fgyptH  et  Plwrao  rursus  occummt.  i75 

DfScipfimimV cic.  lidem  Eras.  et  Marian.  legnnt,  £t«w- 
geticam  doctriiumi.  ibid. 

Adhfenmem.  Contra  fidem  oikmiam  Mss.  codicum  et  libri 
nomlniiiii  Hebraicorum  muunt  eUani  hoc  loco  genuinam 
leaionem,  et  pro  remiMonem^  sulistiluiuit  retentionem. 
Vide  supra  amiouUonem  nostram  col.  19.  476 

Si  medium  terbum  icribatur  per  HETH  tiiteram.  npai 

debeiica,  a  paT  dabac ,  coi^unctmn  sfgnificat  et  adheeren- 

Um  :  npsn  deplica  vero,  a  pjn  dasphac^  pulsationem  vel 

puhatam  ioteiliguBt  GrammaUci  iuxta  Hierooymiaoam 
observationem.  ^bid. 

Demaie  inierpr^taiis.  Male  interpreUia  inteliigit  editio- 
nem  Grecam  LXX.  ubi  ^t^  legimus,  \^o  De^ftca,  ui  esl, 
Reach,  pro  Daleth,  qwr  parvo  lantum  ai^ice  distinguuiilur 
boc  roodo  T  Daielh^  1  nesch.  ioid. 

j4BBN  SZER.  FaLiO  iii  antea  editis  librls  pnsiuim  est 
liaben  kaaser%  quasi  cuni  samech,  vel  cuin  sin  scribatur  in 
HelMraico  oooteitu  :  iiain  si  his  liueris  scripluiii  dicimus , 
fi^n  Itaaser^  miui(ne  signirical  lapidem  adiutorU.  477 

castramelaii  sunt.  la  atiqooi  Mss.  ac  ui  editls  legilur , 
coftra  po^uenmi.  ^        ,    .  478 

m  cenfton  viginti  MOtaicce,  etc.  Exemplaria  manuscripu 
cooatauter  reUuent  liaoc  lecUoiiem,  qiiam  edili  inuurunt 
iii  faunc  modum  :  «  In  Apo^los  quoiiue  et  qui  cum  eis 
ei-ant,  ia  ceoiesimo  vicesuno  Mosaic»  aeuUs  numero  wn- 
stituUs, »  elc.  ^    ^  .      .  /««• 

Rttbi.  Manuscriplnsoodex  aoUqnissimus  Corbeieosis,  lit- 
eris  uackiiibus  flnto  aonos  circiter  miile  in  inombranL* 


exaratos,  legit  pimiieRlias  Mgypiiorum;  et  deinde  com 

c£leris  omuihus,  qui  suni  magnarum  cartmfHf,  fo  margi- 
ne  quem  recenliori  niaim  inscriptum  relinet  virutemias. 
Mciiiintt  porro  Hieroiiyiuiis  veriioriun  Ezecbieiis  cap.  xvi. 
V.  26.  f  Et  fornicala  es  cum  tiliis  iEgypti  viciuis  tuis  no« . 
gnanini  carnium.»  Idcm  lii).  1.  Comme»tt.  in  Osee,  cap.  1. 
t  Ainaiores  Qialdieos,  et  Assyrius,  ei  yEgyptios,  qui  suut 
magiiaruiii  carniuin,  socuu  est. »  Hec  ulique  si  coiiiniodhis 
ailcndisseiit  veterum  ediUouuro  Auctores,.nuiiquam  ridi- 
culam  rem  posuissent  in  coiitexiu  Hieronymi ;  ineple  enim 
iegere  voluermit,  Nee  iuc  viruientias  jEgyptiorum^  qm 
sunt  loetarum  carminaf  eic.  480 

ipniiov  apud  GrcBcos.  Verbum  Istboc  LaUoe  exscribilur 
ia  Mss.  excmplarilHis  nou  ifaucis^  arceuth  n.  461 

Mulachia  literes,  elc  Vei  meniorla  lai  sus  esl  Hierony- 
mus ;  aiit  diversis  exemplaritms  Mai acbiai  utebatur ;  vd 
forte  iiiiperiU  exscriptores  |  ro  Isaia  posuerunt  Mabchiam, 
ut  alibi  |tro  Zachaiia,  Jeremian.  Iiaque  isaiae  capitc  nono, 
versu  dedmo  iegiiiius  quod  hic  ooUt  S.  Docior  ;  sed  Idii- 
mxi  noii  sunt  hoc  loco ;  qui  pro  laterlbus  deslrucUs,  nitaih 
tur  iapides  politos  rcpouere.  Nam  iu  scriplHm  est  versa 
ciuio  :  ijuteres  cecideruni,  sedquadra^  lapidUms  adipca- 
binm.  Id  ioquuntur  popuius  Epfaraim  etbabiiaiores  Sami- 
ri£,  non  Idanuei.  488 

Hoc  verbtmi^  etc.  Subalia  forma  saBpius  occurrit  vertium 
significans  ^eNOt,  nempe  iDI  reieit.  igitur  niulu  nos  do- 

cuit  hic  Hieronymus.  1.  Quod  vox  HDI  Aessa,  vel  Rissa 
reperiatur  solummodo  apud  Hebraeos  uum.  53. 4K1.  ot  21 
2.  Quod  fuerit  anUquitus  liber  a|)Ocrypbus  in  quo  veriium 
Messa  inveniebator,  et  pro  siaaio  ibid(*in  sumebalur.  5.  De- 
niqoe  quod  liber  ille  a  Grarcis  Un^,  id  est,  poriMi  Geaesis 
appellatiis  sit.  Cur  autem  Erasmiis  et  Mariaotis  de  suo  ef- 
finxeriut  verbum  Graecom  vuBpoY^Mmc,  U>lleale8  oomea  post- 
tum  ab  Hieronvmo,  ac  nominis  interpreutionem,  comra 
flilemomnium  Mss.  codicum,  nonmeum  esidicere»  s^mI 
eorum  qui  voluerint  manifesUs  viiiis  adulari.  483 

rtfinerarif  principem  Tyri.  De  prNicii>e  Tyri  vide  cai^ut 
28.  Exechielis,  ubi  imagiuem  habes  superbi  AogeU  a  Cfari- 
sto  vuluerati.  Ibid. 

supradicto  Apocrgpho  Geneseoi  volumme.  Allegoriam  li- 
bri  Apocryphi  bic,  ui  jam  supra,  prosequiUir  Hieronymos. 
El  noUndum  etymologiam  nomlois  Thare  |:ositaro  in  lihro 
Hebraicorum  Nominum  reprobarl  in  bac  Mansione  ab  i|  sn- 
met  Hierooyino  :  A'ec  errarent^  ioquit,  si  per  wtn  titterm 
uriberetur^  etc.  Nam  re  ipsa  yiP  7/uire,  vel  Tfuara  ona 
^tn  signifi<»t  matiliamj  aut  tNi6ltoftem,8ive  iMfficrmn ;  eun 
Heth  autem  asinraUone  duplici,  mnTikire,  exprimitnr 
abactor  vei  depifisor  juxla  librum  Apocry^buro.  485 

NOH  stml  tfeiwrari.  Vide  lib.  Gen.  25. 11.  ulii  Ahrabam 
abigitavesa  parUbas  et  meml^ris  divissi  sacrificli.        ibid. 

Moseroth.  In  vetusUssimo  Ms.  Corbelensl  jam  landaio 
Ke|)ius,  non  Moeeroth^  sed  Muuroth  scriptum  est.         486 

DedoiaHones  homiins.  ManuscripU  venisUssiml  aiiquot 
et  recenUores  legunt,  dedolalioms  hominis.  Deiode  Cor^ 
beieiisis,  litteris  Graects  bAuM^  *^ ;  idipsum  qiioque 
legendum  deprefaendimus  ex  vesUgiis  aliorum  exenipla- 
riiim,  ut  fiissus  est  Erasmus  in  suis  scboliis,  immerito  hic 
notatns  apud  Marianum,  qui  legere  voluit  Cu>aiavMftff«(  Ww- 
rooymo  minime  proprium.  Nam  nomen  Hebraeoin  p3n7 
tU    ^sioR ,  vel  Eistoii  gaber,  significanUos  Graeee  expri- 

milur  luiun»^,  id  est,  tignatio^  aut  &i^?»ff|u>i  ^?^,  boc  est , 
lignationes  viri ;  quam  iw%«suni«f4^,  tignornm  ferax,  Quod 
manifesie  evincunt  sequeutia  ipsius  Hieronymi  verba . 
vossunt  tignationes  viri ;  saiiuunt  et  omnium  urborum  ge- 
nera....  figurare.  488 

Per  Gimel.  Graeci  legebanr  Gosiofi  Caber ;  quia  LXX. 
Inierpretes  "^  Ain  Heliriiicuin  per  t  Gamma  topius  reckJi- 
dcrunt,  ut  in  Gomorrha  pro  Aniarrha.  489 

fiec  errarent.  Ex  hoc  loco  scire  nossumus  diligenUam 
Hieronyod  in  rcbus  Hebraicis  ac  Noininum  eiymologiis 
perscmlandis ;  qtiolque  errores  Graecorum  et  Lati.oruin 
ufllca  s»pius  observalione  castigaverit.  490 

TsoMMrruiA^  appeUutur.  xxmofvrxuub^  idcm  cst  qood  dinmu- 
live  :  ouo  autem  iita  diminuUva  sunt  Selmoiui^  id  esl,  im,- 
guncula;  el  phtnon^  hoc  esi,  os  parvum;BMi  si  Hicai 
al)Uli  novo  vocahulo,  orvlum.  Nisi  poUus  dixerioi  cuin  Vir- 
gitio  ct  Coluiuclla,  o$ciUum.  4Ut 

becundum  verba  Heliu.  EdUl  retinenl  lioc  loro  nomwi 
lietui ;  iiec  ullam  invenio  Marianae:un  vel  Erasmianam  aji- 
notalionem  qnse  me  doceai,  quis  fnertt  ilte  Uelui,  jiixu 
cujus  verbao^ot/isignificet  laqenas  gratides.  At  meiuiuisse 
debuerant  Eliu  verl)orum,  Job  52.  v.  19.  t  El  venler  meus 

auasi  mustuin  absque  spiracuto,  qood  lagunculas  novas 
isrumpit.  >  Hoc  looo  n^QK  Obolh  significat  tagenas  8ecuD« 
dum  ueUu.  incogniturain  veteribusediUonibusHieroDym^ 

m 


fS53 

tim  eattrametati  stmt.  Mss.  plures  ciun  asplratione  Hi- 
Aiift.  493 

^^*teltoni.Velil,noliiHiefonymus,semper  legit  verba 

Hebraica  apud  Krasmum  el  Marianum  juxia  Massoretba-. 

rum  puocia  rocalia  et  aljas  iricas  Grammaiicales,  ut  supra 

paTS  Phunon  pro  p:>9  Phinon ;  el  bic  no^lm  nibUuha' 

tema^  pro  DibUUhtdm.  OI)servandum  vero  in  Textu  Hebrseo 

bamantanoriun  ac  versione  Syrorura,  retentum  fuisse  p/«- 

non ;  et  DebUuhaim  quoque  apud  Syros-  494 

Numeraiur  rurmn  populus.  Addunt  ediU  antea  libri . 

numermiur  et  A.m7rt?.  Consequenler  etiam  legunt  hoc  mo- 

clo :  c  Ltcx  judicio  Domini  liaereditatem  accipiunl,  ut  inter 

iratres  suos  nec  femineus  a  possessione  Dei  sexus  exclu- 

datur. »  4915 

offerre  debeat,  Non  pauci  codices  Mss.  pro  offbrre,  ha- 

bent  ferrey  et  afferre.  "       'jtid 

Meduaumum  EvangetH.  Discrepani  in  hac  voce  exem- 

plar  a  Mss.  qula  miamplurima  legunt  mediatorium  pro  me- 

uttatortum.  bed  uUimam  hanc  leclionem  reiinendam  monet 

fteuaus  Hieronymi  doceniis  Deuteronomium  esse  quasi 

prseparatornim  ad  aliam  secundain  Legem,  et  in  se  reprae- 

sentans  Lvangelium  futururo.  196 

T    „      ^KIMST.  LXXLX.  AD  SALVINAM. 

In  Nss.  Cafd.  indpU  ad  salvinam  consoUitoria  de  yebrU 

awetf^tduitate  servanda.  In  qulbusdam  sic  lego  :  ve  morte 

Nebrtdtt  et  vididiate  servanda.  497 

^on  hominwn,  ctc.  Qualuor  Exemplaria  manuscripia 

iianc  sequeniem  retineni   leciionem  :  c  Unumquodque 

euim  Don  hominum,  scd  rcrum  poudere  judicanduui  est.  » 

498 

EPIST.  LXXXIL  AD  THEOPHILUM. 

yetus  dtctum.  Erasmiana  Editio  addlt  nomeu  i;roprium 

nujus  veteris  Monasierii,  legilque  :  c  Moqasteriiim  enim 

sancti  Fapw  Epiphanii  noniine  vetus  ad  dicium. »  Sed  ulra 

vera  sit  lectio  scire  non  possum,  quia  in  hac  Epistola  Mss. 

Codicum  auxilio  deslilnius  sum.  S18 

.    .  El».  LXXXIV.  AD  PAMMACH.  ET  OC. 

Dvmdiaiam  chrisii  introduxit  cecononwim.  DimiJialam 

aixit  OBconomiam  Chrisii,  quia  Apollinaris  voluii  Verbum 

carnem  solummodo,  non  aniinam  assumpsisse.  Consequen- 

ler  Arii  apertissimus  propugnator  dicitur  Eusebius  C»sa- 

riensis,  quod  aiiqui  negare  videntur.  5i3 

Bar-^aninam  noMumum,  elc.  Bar-anina  vocabatur  Hie- 

ronymi  Prjeceptor  Judieus,  non  Barrahanus,  ut  felso  leffi- 

tur  inanliquis  Ediiionibus.  Hoc  nomine  inepte  propter 

impeniwm  abusus  est  Ruffinus  in  iibris  Invectivarum  sua- 

rum.  u^i 

Milie  etep  amplius  tracUtlus.  Codex  Sancygirannus  sic 
legit :  c  MiUe  et  eo  ampiius  iractatiis  iegi,  quos  in  Eccle- 
sia  locutus  est  Edidit  innumerabiies  praeierea  Commenia- 
rios,  »  elc.  Mananus  Victorlus :  c  Mille  ei  eo  amilius 
tracialus  tn  Ecclesia  loculus  est.  Edldit,  »  ete.  550 

Eue&oiXoTofo».  Non  l^es  cum  Erasmo  «Uwa«Yo5«v.  id  est 
causmitur ;  nec  cum  Mariano  in  NoUs  «T«iu,T,oitv.Miror  vero 
Mariauum  respueutem  verbum  Gracum  «6om,x«ob«».  quod 
dicil  perperam  scriplum  in  quibusdam  Mss.  codicibus :  cum 
certum  sit  genuinam  hanc  esse  lecxionem  sancli  Hierony. 
mi,  luni  ex  sensu  verborum,  lum  ex  fide  Exemilarium 
manuscnptorum  in  quibus  legilur  vel,  Afikoxcx^,  vel  tW. 
XojoOffiv.  bignificat  autem  AfufO^,  eloquenter  et  exquisite 
iMuor,  aut  copiose  loquor,  et  facile.  luque  RuilBuus  et 
aliiOrigenisassertoresexquisitis  mendaciiset  lo(iuaciier 
defendebant  aliena  esse  in  Origenls  libris  que  Caihoiicis 
displicebant :  uiide  Hieronymus  ait :  Cum  ipse  Origenes 
in  Epistola  ad  Faliianum  pceoitenliam  agat,  cur  Ulia  scri- 
I^serit,  et  quid  adhuc  vos  nugaci  Terboruin  affluentia  dicl- 
us  auena  esse  quae  disriiiceni  1  532 

EPIST.  LXXXV.  AD  PAULINUM. 

crinnmmtwr  aMtfe<rWart«i.  Quanta  temeritale  mutatus 
aique  depravatus  sit  locus  iste  apud  Erasmum,  Marianum 
ei  alios  antlquos  editores  Hieronymi,  vix  credet  Lector 
studiosus  :  nam  pro  Graeca  voce  composiia  ex  abatM;  el 
<nw»^««T4c  id  est,  pro  a««fo<nBou^«rT«i,  illi  omnes  anleuos  po- 
suerunt  haec  conficU  verba ,  mwd  in  me  criininalur  CAL- 
PHURNiUS  LANARIUS  ETDISCIPULl  ^JrS^^^ 
sufliciebal  eis  abstulisse  acairospoudastas  Origenis,  id  est 
vUempesttvos  et  umnodkos  studiosos  alque  fautores  eius 
ni3i  pro  Origene  8ul»stituerent  Ruffiaum  ac  ejus  disci|.ulos' 
Kele^l quisque  tolum Hieroiiynai  locum, ul ilico graluVe^ 
lur  silM,  quod  a  nobis  uovam  veramque  teneat  ^iionem 
Operum  Sancli  Doctoris.  Erasmus  ita  cacuiiebat  iu  lcclione 
OM.  manuscnpiorum,  ut  pro  AKAiPOKnoYAAKTAi,  in  eis  le- 
gerii,  rnEPAKuiKTAi.  ^^ 

EPIST.  XCVIL  AD  PAMMACH.  ct  MARC. 
iJorioiUHr.  In  veluslo  codice  sancti  Tlieodorici  prope 
wienios,  posthiJistolam  llieronymi  consequeaterponuniur 
S.  UlERO!|yui     1. 


IN  EPISTOLAS  HfERONYMI  NOTiE. 


<25i 

Hbri  tres  Paschales  Theopbill,  quos  Hieronfimis  mlsil 
P«;2«»ac»?iP  et  Marcellae.  "huuc  ei  nos  ordineTsSSul 
eosdembbros  e  Grseco  in  Ulinum  conversoa  ab  IW 
nymo  bic  edendos  curavirous;  ut  rebus  et  temporibus  suus 
ordo  consiaret  in  hac  Editione  nostra.  ggj 

EPIST.  XCVIIL 

ioI'\i'^®™  codice  manuscripto  S.  Theodoricl,  post  Eplslo- 
am  Hierouymi  ad  Pammachiom  ct  Marcellam  haec  allexU 

Theophiii  Aiexandrina  wlis  Episoopi  Vrima  ad  loUiw 
iEgypti  Episcopos,  de  Gkeco  in  LStinum  a  S  mJ^l 
mo  transiaia.  >  ^  %  f/wi 

EPIST.  CIV.  JUGUSTINI. 
infUmmuaUibus  catumniam,  etc.  In  cuncUs  Exemnlari- 
ran  J"f  curiosissime  pcrlegi  ad  hujus  loci  intelllgeniiamr 
repen  scriptnm  non  incUnnantibus;  sed  inflammanlibus^ 
lumnumt  faisUatis.  Anliquam  taineA  lectioAem  muure  n^ 
lui ,  ne  unus  multis  viris  doclis  viderer  repugnare.  Ouod 
fit^ii?/  S"™  S^^-enlhesi  (eafitiippe  crvitaienUJudmn^ 
ita  legendom  docet  ipse  sermonis  Augustlni  conlextus-id 
quoque  mpnet  omnlum  codicum  Mm.  consSSus  •  Sidi 
miror  hominem  falsarnm  aniiquitatum  parentem  ataue  d^ 
feosorem  voluisse  authenticam  hujuscemodi  solliciUrl  \t 
cuonem,  absque  Exempiarium  fide;  nobisque  de  suo  Iium 

/WOT  fuisse  absent  Hieronymus  infira  Eplsiola  LJ(XaIiaa 
^lJ^^ZT^'''^^  ^">o/w,  non  fuitoppidulumJudiis™ 
aliisGentibusrefertum;  sed  urbs  Afrfc»  ampla ,  una  ex 

rripoils  urbs  est  ampla  ac  munila,  regni  Tri|;olilani  SduI 
cuin  portu  in  ora  maris  mediterranei.  Deniqic  docii^mui 

hmiis  praesenlis  Ldilionis  secutus,  locum  bis  ilS  exi '(Suit  • 
rivique  fvt  conlraini  de  consulter  les  Juifs,  Sr  cK« 
vUte outi uen a, eic. Quare  clamare compellor,  felices^! 
^^^^^"^^'^^^^  ne?  Weste 
EP.  CVL  AD  SUNNIAM  et  FRET, 

DiUictissiinis  fratribus  sumdm,  etc.  Ila  legunt  omnes 
Mss.  codices  nullo  excepio ;  quae  salutatlo  episiolaris  offldi 
cum  fuisset  sublracU  aiiud  Erasm.  el  Marian!  arusam  e^^^ 
roris  prpbuitparenti  Hlsloria)  Criticaj  veteris  Testamenli 
qui  sibi  persuasit  Sminiam  et  Fretelam  mulieres  fiii»^ 
Graeceac  Hebraice  scientes,  Consule  infra  aunoiaiioues 
nostraspositasadcalcemhujusEpistote.       *""*'»*"<««» 

Kotv^.  Corrupte  pIuresMss.  relinenl  hic  koina  et  Colne- 
et  consequenler,  Luciaoi  et  Lucianns.  «ij 

Jerosotyma!,  etc.  Observandum  contra  opinioncm  scio- 
briim  hujus  temporis,  LXX.  Inierpretum^^edUioiiem  ab 
Hebraico  fonte  non  discrepantem  dJcanulam  iuisse  Jero- 
solymae  et  in  EcclesiisOrienils;  aliam  vero  non  couforniem 
suo  fonti  abjectam  ac  repudiauin.  vi/rf 

scribens^  commime  respondeo.  Codex  Vaticanus  3U* 
QmmtlnEptsU}lamvestram  tradidU,  duobus  scribensrpi 
sponaeo;  et  paul^  post,  Et  est  inter  exempUuia  verUasrt 
qmrenda,  recurmnus,  etc.  ibid 

pmanoraplatmU.  Semper  in  anliquioribus  Mss.  Opwil 
busS.  Hieronymi  invenio  i^Umqoram  pro  ProSmrafZl 
lom;  facih  certe  veterum  exscrijiioram  lapsu,  qui  nonSa 
usiiaium  et  notlusretinebant,  ignotum  a Ljiciebanl  S^i 
sule  Pnefiuionem  in  Gcnesun^T&no  l  eS&U^J. 
ubi  citatur  OEconomicus  Xenophontis.  fii? 

OSER,  etc.  Ouam  felsa  sit  hujusmodi  leciio  Hebraicairi 
ediUoueMarlanaea,  etiam  indoctis  patei.  Quis  enini  un' 
miam  TUrn,  cum  pleno  hhoUm,  legit  cum  J<W  ooniu>oanij 
fiajesar?  At  de  corrupUi  isU  lecUoue  vide  mia  di^suBt 
m  annotationibus  nostris.  ^  ftjj: 

Nonquonobisorantibus,  euj.  Minoris  momenU  allanot 
fectione»  varianies  reposuimus,  ut  spatia  vacua  occopaMt 
incolumnavctensediuonis,  non.ut  aliquid  eximiimSi 
uocerent*  thiA 

Babet  MOD.  De  hac  ac  consequenU  falsa  lecUone  Sftl 
liraica  in  Erasm,  et  Marian.  vide  annoutio^  nSS^  ^ 
Epistolse  contexuim.  ^^^/SS? 

id  est  sUUam.  Discanl  studinsi  usum  asterisconiin  et 
ttnrwlJ^^'^**^^'  ^."*  q«olidie  in  mSJlSboU 
hI  iS?iS.H^hnP'^'  "'^''  *  quibusdam  nostrae  aUUs  imMri- 
t»  Scriptoribus,  quos  non  docuit  rerum  experientU  quoU- 
diana,  sed  conteniionis  siulta;  praesumplio.^Caterum^^^^ 
quidmonet  Hieronymus  de  signis  obeli  et  asterisci  m  li- 
broPsainoruin,  totum  inveniet  LecU)r  in  secunda  ^rta 
diym»  biblioihec»  ejufidem  S.  Hieronymi  a  noblsnuP 

rt^^JS^H^^'  frt?«iiamHr.  Aristarchus  GramroaUcus ,  qui 
Homeri  carmiua  in  corpus  redegit,  atque  in  Ilbros  dige^t. 
▼orsusnoUKssivc  aiiuUcrinos  et  supposiUfloS  «tfS^^ 
{Quarante.) 


ms 


DOM.  /OANNIS  MARTIANii:! 


«356 


etl,  nuiiutU  Terubus  preposilis  damaavit :  coDtra ,  genal- 
•oa  et  inslgnes  Homericani  venam  sapientes  i^iftnoK,  lioc 
est,  stclhiliH  pr»ii04avit  et  illustravil.  Sigoa  igitur  illa  tran- 
slulit  Oriffenes  \n  Libros  sacros,  ul  testis  est  fipipbanius 
HUro  de  Pondcribus  el  Mensoris ,  et  Hieronymus  in  bac 
KpLsloU  ad  Sun.  et  Fretel.  ac  in  omnibus  ferme  Pneralio- 
inbus  divinorum  Bibliorum.  £i  hujusmodi  recepta  oonsue- 
tndine  appcllantur  Aristarcbi,  qui  de  libris  judiGant;  uode 
Horatius  ad  Plsooes  de  Arte  Poetica ; 

rir  bomu  H  prwkm  verpu  reprthendet  merti$  : 
CttlpaUt  durot :  mcompHt  aUmet  alrum 
Tramverto  calamo  ngnum :  andntioia  reddet 
ortiamenta  :  parum  clarU  tueem  dare  cojget : 
Argttet  amlrigue  dktum :  nmtanda  notabtt : 
Fii^t  Aristnrehtts ,  elc. 
f >iiod  Horaiius  airian  iranaverto  calamo  dgnum  vocai ,  id 
MiiTonyauis  iransversim  virgam,  vel  Uneamjacentem  dicit 
in  lV:i'faiioiie  in  Paralipomeaon  jiixla  LXX.  et  io  libros 
Salomonis,  quos  ipse  asieriscis  et  obelis  distinxerat. 

645 

murposiiis  dHobtu  «ersjfrtu.  Consule  infra  annoUtiooes 
Bostras  in  hunc  locum.  646 

6ff«\  n^fw.  Manuscrii  tusClttniacensis  ^  tu^  Id  est,  etc. 

ind, 

i«i  «p»oQ.  Quamplures  Mss.  omiuuot  hxc  TerlNi  Greca; 
sed  non  omisit  Guninccnsis  perautiquus,  e  quo  iUa  resU- 
tuimus  io  praesenti  Editiooe.  647 

Brevi  enim.  Ita  lcguot  omoes  Mas.  codices  aotiquiores 
«c  meVoris  notae.  lle^ius  unos  recentior  Floreotix  scriplos 
retinet  lectionem  Krasmi  et  Mariaui,  qua  manirestissime 
comprobaiur  ipsos  corruptis  solummodo  ac  receotioribus 
exemplaribos  mann  exaratis  usus  fuisse  ad  Editiooem  Koi- 
stolarum  sancti  Hierooymi.  Nam  |irxter  atias  corrupteks 
k*em  Ms.  Regius  num.  36:29  omocs  versicolos  Grapcos  ad- 
<*  /»  e  LXX.  [nterprctibus  constaoter  retinel,  ut  ilh  le- 
«iintur  apud  Eras.  et  Marian.  /Hd. 

De  hebraico,  oic.  EKStantill»  cmendaliones  Hieronymi 
in  duplici  Psalicifio,  Romano  et  Gallicano,  edito  sccunda 
parte  Dtvin»  Bibliothecae ,  id  est ,  Tomo  primo  Editionis 
Boslrae  oo?ae  Onerum  S.  Hierooymi.  049 

Kt  sexta  ediiio.  Omittitur  vox  Editio  io  omotbusfere  Mss. 
exemplarihus.  Ibid, 

nf4«zK.  fn  Ms.  codicc  Regio  Florentino,  cujus  siipra  me- 
nlniy  pro  iea69)K  legimus  «dfUvtnmi  duobus  acceniibus. 

650 

Fcriytnm  reperi.  Lectionis  Hebraicae  nuUum  exstat  vo- 
stigium  in  Mss.  antiquioribus ;  sed  tantum  iu  Regio  Flo- 
reiitiuo,  io  quos|.aiium  vacuum  visitur  erasum  et  suflSciens 
ad  scribeodaHebraica  verba.Neigilur  mireris  si  apud  Era- 
tmumetMarianum  totoocurrantsententiae  adulterin»;  cum 
erroris  causam  ipsis  prseltuerint  codices  receotiores  ab  im- 
peritis  inlerpolati  ac  dcpravati.  651 

Et  de  superiori  tertio  verstctdo.  Consule  infra  Observa- 
tiones  nostras  io  baoc  falsissiinam  leciionem.  652 

Quod  nos  ttdimus.  Tulit  verbum  terra  in  Psalterio  Galii- 
canoquod  majori  diligentia  perfectum  est,  quam  Psaltc- 
rium  Komaouni  cursim  emendatum.  Yidesis  ista  io  secunda 
parte  L  tomi  Editioois  oostrse  novae.  ibid, 

ma^.  Sic  legunt  omnes  Mss.  antiquissimi  et  optimae 
notae.  Reglus  Florentuius  ab  imperiiissimo  ac  temerario 
homine  descriptus  relinet  wQtM»;  quia  inVulgata  pluraii 
immero  legimus ,  justorum ,  cum  tameu  geouioa  lectio  sil 
iMoCc ,  id  est ,  jusli  sive  recti;  ut  ex  Thcodoreto  alque  ex 
aliis  Scriptoribus  Graccis  scirc  nobis  licet,  leguut  enim  iiii 
Hebraeo  cooformiter  :  wqi  wM  tiyoacKxmi  vel  «««to  jijfttvfk^ 
M,  piAiou  too  A^ ,  id  est ,  Nonne  noc  scriptum  est  vi  itbro 
recH,  Emeodandi  ergo  oinnes  M&s.  codicesLalini  cx  Theo- 
duveio  Qospst.  13.  hi  hunc  Josue  loaiin ,  et  ex  aliis  exem- 
pl  irihus  LXX.  Translatorum,  qui  rctioent  clausulam  istam. 

Ibid. 

n«ttf  Mmov,  etc.  Hic  qnoque  corniplissimus  est  Regius 
3(Mtex  Florentinus;  ouiitUt  oainque  omnia  vcrba  Graeca 
mter  nkvtf  Si^fiu&^  |u.  Ca^tera  suppienl  Eras.  et  Mariao.  de 
Kvaogelio  Grseco  qnod  maoibus  omoium  teritor.  Yide 
infra  annotationes  nosiras  in  verba  Grxca  hojus  Euistolae. 

654 

MERUA.  In  eodicibus  Mss.  scribitur  Meruclm  et  aieruha, 
sod  vera  et  genuina  leclio  Hieronymi  Merua  est ;  quia  ipse 
sexcentis  lods  TTn  Hebrseum,  legit  nua.  ibid. 

Elfbifum  terrcB.  Ne  mireris  Leclor  tot  tantaque  addita- 
inenta  Grafoorom  versuuio  et  verborum ,  quae  legootur  io 
Editione  Erasmiaiia  el  Mariaoaea ;  seculi  suut  eoim  vitio- 
iissima  exemplaria  receotiora,  in  quibusnescio  quis  teme- 
rarios  lilsce  addiiamentis  totum  coiitextum  Hicronymi  coio- 
juinavit  et  cooturbavit.Eademsupposititiaaddilameota  re- 
^  tioet  codex  Rcgius  Floreotinus  de  quo  jam  saepius  dictum 
isa/L  655 

pro  quo  metiut ,  ete.  Integrom  tstum  locum  omis«ruQt 


Erasmus  et  Mariaous ,  licet  oonstanter  enm  retloemt  Mss. 
codices  Romaoi  et  Gallicani.  656 

CATOROT  ELIM.  Eo  modo  legunt  omnes  mannacripti  oo- 

'  dices,  quamvis  in  Uebr«o  sit  ITTQp  cetorel/k  fbrmae  singn- 

Liris.  Nescioan  liierit  scriptum  io  Hebrseis  voliunioibns 

Hierooymi  .nTTRSp  celoroth.  jbid. 

MALOCHOTACH  scriptum  habet.  Gonsule  infrt  annota  • 
Uones  in  huoc  locum.  659 

Et  tamen  sciendum.  I.ocuiTinsignis  ad  retondendam  im- 
periUam  qoorumdam  Scriptorum  hujus  temporis ,  quia 
mulia  eamuot  cootra  Hebraicam  Veritatem.  ubi  Viderint 
io  Ecciesia  Christi  nonnulla  usurt^ata  de  LXX.  Interpreti- 
bus  propter  anliquilatem.  Audiant  igitur  doctissimoni  Hie- 
ronymumy  et  ab  ipso  discant  footi  propriiun  hooorem  tri- 
buere,  et  rivulo  suum  oon  denegarc.  660 

Aquarum  interpretatut  est.  Totuni  contextum  Graecum 
obtrudit  nobis  oorruptissimum  exemplar  Regium  Ms.  ei 
veteres  Edit.  Eraam.  et  Marian.  ciijus  nec  voui,  nec  vesti- 
gium  exstat  io  aliis  exemplaribus  Mss.  Jbid. 

Psatmorum  mecrum  tn  nocte ,  etc.  Corropte  tuorum  le- 
gunt  Erasm.  et  Marian.  post  codicem  Regium  Flcreotf» 
oum ,  quem  mihi  exsecran  liceat  |jropter  corrosum ,  iuxa- 
tum ,  KBdatum ,  ioterpolatum  et  omoibus  depravatiooum 
sordibus  coioqoioatum  ui  iito  S.  Hieron.  661 

JAS4PHPBERV.  Ita  omnes  Mss.  eodices  antiquiores  et 
receotiores  ooo  ioflmai  nolae.  Maie  ergo  addunt  editi  parti- 
colam  coojuoctivam  1  wol,  et  pro  doi.lict  ph  in  medio  littc- 
ram  p  sobstitouot.  ibid. 

6  Ut^«io.  losigoibus  aliis  depravationibus  novas  addtt 
codex  exsecrabiiis  FlorenliniiS;  nempe  «^  ^  b^MTc.  ^  ^ti» 
«wToG.  Coosole  iofra  annotationes  nostras  in  Imbc  verha 
Grseca  et  in  proxime  sequentia.  cd 

lUiut  temporit  interpretem.  Ruffinnm  carpere  TidiMiir, 
qui  tempore  Hieronymi  disertissimus  Interpres  habelMtur 
apud  imperitos.  Alibi  enim  Ruffinum  in  Latina  tingua  ru- 
dcm  fuisse  docet  Hieronymus.  eoa 

BOS  scriptum  est.  Sic  iegunt  omnes  Mss.  codiccs  anii- 
(fuissinii  et  recentiores.  Yide  infira  annotaliones  no6tr.is  in 
lianc  variantem  lectionem  Hebraeam.  667 

AFAR  positum  est,  Ne  mireris  Lcctor,  si  verhom  Hel>ra  - 
cuin  1QV,  legatur  hic  cum  F  in  medio ,  AFAR ,  et  non 
APlUli :  quia  Hieronymus  Hebraeam  liltcram  29,  cxprimit 
sae|»iiis  per  F.  Latinorutn,  ut  viderc  cst  in  Libro  Hcbraico 
ruin  Nominom  et  Locorum.  668 

Lt  educas  panem  de  terra.  Resumit  Psalmi  anteriorcs 
versus;  quia  sic  digesti  videntur  in  scbeduki  SunuiaB  ct 
Frctelae.  669 

Milri  abies  domus  est.  Ita  ex  Helirjeo  tii  Lntinnm  vertii 
Hioronvmiis.  Coosnle  librum  Psulmornin  in  Ca.ioue  He- 
i>raicae  \  eritatis,  seu  Tomo  I .  Edi tionis  noslrtR  670 

EPHS  tiJ.  Apertissimum  mcndaciuin  apiid  Kmsm.  ei  Ma- 
rian.  qui  habent  hephzi,  etc,  tribiiunt  Hieronymo  inipcri- 
tiam  lantani  Uebraice  linguae .  ut  velint  eum  con^iinrlerc 
affixum  primae  {>ersonae  cum  affixo ,  seu  prouominc  lerti.^e 
lersonae;  meUf  cum  sutt,  vel  pjwt,  Yidc  infra  annolaliones 
nosU^as.  672 

De  Hebrceo  ila  verlimtis.  Suam  Translationem  Psalmo- 
rum  Lalinam  hic  vocat  Hebraeuin ;  quia  ex  Hcbr.Tis  votu- 
rainibus  fuerat  ex|  ressa.  Hoc  tamen,  si  vera  est  lectio  co- 
dicum  Mss.  in  Hebrceo  :  iiam  aliquantuluni  mihi  suspccta 
videtur;  maximequod  in  exemt»lari  CUiniacenM  ca.  tigA- 
luni  sit  f»,  et  mutaium  in  de.  674 

ALIiE  ANNOTATIONES 
IN  EAMDEU  EPISTOIJ^M. 

De  Argtanento  et  inscriplhne  imjus  EpiUotag. 

Arf^mentom  hoius  EpistoUe  fuit,  de  emendatione  Psai^ 
teriijuxta  Hebraicam  Veritatem;  qucd  conceptls  verbis 
praeferunt  Mss.  codices  io  Titulo  eiusdem  iucuhratioois. 
Nec  obscore  idetiam  sigoiGcat  Ms.  Coibertinus  oum.  4SSL 
ubi  ieguotur  i&thaec  :  De  Psalterio,  qtuB  de  Septuagima  in- 
terprettan  Editione  conupla  sint.  Nam  variaotes  fectiones 
Latioorum  Graecorumque  Kbrorum,  quasSnonia  ct  Fretela 
10  schedula  digesseraot  per  ordioem,  corrnptam  et  coota- 
mioatam  Psaimorum  interpreialionem  piiblice  prodebant ; 
quia,  iit  oplime  ad  Damasam  Hieronymus  Prae&tiooe  iii 
quatuor  Evangelia  :  Et  verian  non  etse  auod  variat,  Biiam 
matedicomm  testimonio  comprobatur,  Emendatio  autem 
juxta«fidem  codicum  Uebraeorura  fteri  delmit :  quod  qui- 
dejn  Sunnia  ac  Fretela  quaerebant ;  docelque  oonstanter 
Hieronymus  diceiis  :  n  In  veteri  tesiamento,  si  quando  io- 
ter  Graecos  Laiinoscfue  diversitas  est,  ad  Hebraicom  con- . 
(ugieodum  veritateio ,  ut  quidquid  de  fonle  proOciscitto', 
hoc  qoaeraoius  in  rivulis.  *  Ad  eam  quoque  Seoiorura  LXX. 
Editionem,  qoae  io  i^cKMi;  Origenis  liabebatur,  quaeque  in 
Eruditorum  libris  reservata  £rat ,  Psalinorom  emcodatlo 
potuit  inititiii ;  cum  de  illa  LXX.  iDterpretQm  t 


mi 


IN  EPISTOLAS  HIEROMMI  NOT/E. 


iSoS 


HierooTHms  inse  pronaDllcl  t  QMtluid  ergo  ah  hat  dUcri^ 
pat ,  nulU  dMitm  esif  quinUa  el  ab  Hebraorum  auctorv- 
uae  dUcordeU  , .  ,, . 

Caeterum  Sttimiam  Fretebmque  malronas  fuiGse  enidai 
nonniiUi  Scriptores  asserunt :  necLatiDse  modo,  ac  Graecae, 
sed  Hebraicae  etiam  linguae  scientia  insignes.  Qui  geminns 
error  refeliitar  cum  ab  inscriptione  Epistolx,  lum  e  toto 
ejusdem  conteilu.  Ac  primum  Episiola  h^.in  omntbus 
exaralis  mana  libris,  inque  vetcri  Kdiliooe  VeneU,  inscri- 
bilur  friAribm ,  non  $ororibus  aut  fiUabuB,  id  est,  viris  et 
Don  mulieribus.  Sic  igitor  in  Mss.  codicibus  scriplum  re- 
peri;  c  Dilectissimis  frairibus  Sunniae  et  Fretelae,  et  caete- 
rls  qui  vobiscom  Domino  serviunt,  Hieronymus. «  Deinde 
Sunniae  ac  Fretelae  gratulatur  sanctus  Doctor,  quod  eoruro 
c  dudum  cailosa  tenendo  capulum  manus  et  digiti  iractan* 
dis  sagiltis  aptiores^  ad  stylum  caiamumque  moliescuni,  et 
beliicosa  pectora  vertuntur  in  mansuetudinem  Christia- 
nam. »  Quare  ex  hujus  Epistolae  verbis  liquido  apiiaret 
Sonniam  et  Fretelam  viros  fuisse  et  Getartim  quidcm  ge- 
Bere,  sed  Gbristi  religione,  divinarummie  Scripturarum 
studio  niultum  celebres.  Accedit  eo«  quod  vlrile  nomen  es- 
set  apud  Gothos  Frtlftos»  et  stiinl/itto,  sive  smniias,  .H- 
tUa^  ToUla,  et  AoUa  :  et  FritUas  quidem  nihil  differt  a 
Fretela  aul  Friteuu;  SwnihUa  vero  non  ita  multum  abiii- 
dit  a  Simitta,  ut  ab  eo  litteris  quifaosdam  superadditis,  vel 
permutatis  nequiverit  derivari. 

Porro  viros  illos  codicum  sacrorum  sludiosos ,  lingu» 
ttibiloffiians  Hebraicae  imperilos  fuisse  novimus ;  qiiippo 
qaod  elemenU  ac  syllabas  Yeritatis  Hebraicae  ab  Hiero- 
nymo  in  £|  istoia  doceantur.  Nam  in  Ps.  Vll.  haec  ab  eo 
oteervau  sunt :  /n  Hebrmo  autem  SEDECl  habel ,  quod  in- 
terpreuawr ,  jostitia  roea;  et  non  sedecaCU,  aiiod  justitiam 
tuam  «rnor.  In  psal.  quoque  xxu.  isU  ab  Hieronymo 
scripu  legontur:  ceeterum^  inquit,  et  septuaginta^  et 
Hebnei ,  et  onmes  interpretes »  calix  meus ,  habent ;  et 
Hebraiu  dicitur  CH061 ;  aUoqmn  ri  calix  tuus  e  set ,  dice- 
retur  CHOSACH.  Quae  profecto  nec  Hebraicis  littcris  leviter 
tinctosHieronymusdocuisset.  Poslremo  quaerunt  Sunnia 
et  Fretela  a  sancto  Doctore ,  ut  inter  variantes  Grsecas, 
Latinasque  lectiones  Psalmorum ,  Quid  ma^  Hebrceis 
convematj  signifiicet:  iliud  vero  studium  proprio  ipsi  marte 
explere  utcumque  potuissent »  nisi  ruclcs  essent  omnino 
in  rebus  Hebraicis. 

De  tempore  hujus  scripUonis. 

Epistolam  sancti  Hieronymi  ad  Sunniam  ac  Fretelam , 
scripum  fuisse  anno  Cbnsii  supra  ouadringentesimum 
quinto  plures  coi^ecturae  persuadent.  £t  priorem  quidem 
oonjccluram  facimus  ex  profecLione  Firmi  Presbyteri ,  qui 
(mt  exactor  huius  operis ,  id  est ,  Epistolae  ,  ut  ii^se  testa- 
titr  Uieronymus,  dum  rescrilnt.  Firmus  enim  ille  Pre- 
sbyter  tioc  anoo  405.  Hieronymi  EpLstolam  nunc  xcvi.  ad 
Augustinum  scripUm,  e  Palaestina  detulit  in  Alricam. 
Quod  probalum  exsUi  inNotisciironologicis  noTae  Editionis 
sancti  Augustini.  PoUiit  iuque  idem  Firmos  et  lianc  ab 
Hieronymo  acdpere  Epistolam  Suuniae  et  Fretelae  vel 
roddendam  vel  dirigendam. 

'  Idem  conjecUre  nobis  licetex  hujiistemporisGnecorura 
altercationibus  ,  quas  non  obscure  his  vorbis  persirlngit 
UioroQymus  initio  Epistolae :  t  Quis  hos  crederet,  inquit.ui 
barbaraGeUrum  linguaHAbraicamquaereret  veriutem,  et 
dormitantibus,  imo  cooteodentibus  Craecis ,  ipsa  Germauia 
Spiritus  Saocti  eloquia  scrutaretar?  »  Qu»  si  de  mulunim 
partium  apud  Graecos  slodiis  in  causa  Theophili  et  sancti 
titirysostoiiii  inteiligantur ,  iiecesse  est  asserere  boc  anno 
Christi  40o.  vei  superiori  404.  scripum  tuisse  ab  Hiero- 
oymo  Epistolam  isum. 

Certe  ante  annum  392.  qiio  absolnU  e  fonte  Hebraico 
Psaliiiorum  interpreutio  Latina  Hieronymi  circumfereba- 
tur ,  ad  Sunniam  et  Fretelam  eom  non  scripsisse  certo 
eertius  apparet;  cum  frequentes  occurrant  in  Eptslolae 
contextu  transiaiionis  hujus  iectionos ,  et  ab  ipso  Hiero- 
nymo  reciutae  sententiae.  Adde  Hieronymum  Lpislolae  ad 
Sunniam  et  Fretelam  iu  suis  adversus  Kuflinam  Apoioge- 
ticis  libris  mentionem  non  otiose  Eacturum ,  si  ante  aoDom 
Chrisli  409.  quo  elaboraU  creditur  posierior  Apologia , 
ipse  rescripsiaset :  nam  in  isto  lacaienio  opere  bene 
audiunt  obique  SeptuaginU  Interpretes ;  quod  arguroen- 
tum  potnit  esse  maximiim  ad  retondendam  RuiBni  caiu- 
mniam,  qua  omnibas  soadere  gesliebat,  in  flogffillaiionem 
Septoaginu  Seniorum  susceptam  fuisso  ab  Hieronymo 
Instrumenti  Yeteris  et  concmnatam  Translationem  novam. 

Denique  eumdem  RiiBnum  carpit,  meo  quidem  judicio, 
Hieronymus ;  quom  de  quodam  iilius  temporis  interprete 
ad  Sunniam  etrretelam  ironieescribit:  Nisi  forle^  iiiquit, 
ilwtiMM«<,  noit  piOaUs  transferendum  f  despexlsti;  sed 
ucundum  diserttssimum  isUus  temporis  iMerpretem,  anni* 
bilastl ,  vd  annuiastl ,  tiei  mtUificasti  ;Msiqua  aUa  poseunt 
imtniri  apud  imperitos  portenia  veriforum.  Ruffinus  autem 


hoe  tempore  celebris  apud  nonnnllos  lial)ebatur  Tnlerpres, 
qui  Untum  sibi  sumebaL,  utLalina  divinarum  Scri).tiirarnni 
exempfciria  ad  Grascos  codices  emendaret :  «  Tu  Laiiua.s , 
niebal  Hteromfnms  uUimn  Mpotogia^  Scripturas  de  Gneco 
emendabfs,  et  aliiid  Ecclesiis  trades  legcndum,  quam 
quod  semel  ab  A|iostoIis  susceperont ;  miKi  non  licebit ,  n 
etc.  £x  qtto  intclligimus ,  si  Umen  conjecturLs  locus  est , 
KuCSnum  forte  alicubi  pro  Graeco  i;9i>«i««9«< ,  et  Laiino 
despeacisti ,  posoisse  anmhiUuUi ,  vel  mdUficasti^  qane  im- 
peritorom  portenlosa  verba  Uieronymus  nominavit.  Porni. 
Ruffinus  circa  annum  Christi  4t0  ex  hac  viu  migrasse  crc- 
ditur.  Scio  equidem  Firmum  Presbyterom ,  ob  rcm 
Fuslocbii  et  Paulaejunioris,  Ravennam  et  inde  Africam, 
Sictliamqne  ab  Uieronymo  directum  anno  Domini  415. 
atque  Kj  istolam  ejus  ad  Sunniam  et  Frcielam  cum  aliis 
perferendam  poluisse  susci;  cre.  Yenim  ad  firotrahcndam 
id  iisque  temporis  Epistolse  scriptionem ,  ea ,  qute  do 
Gra*C(jriim  contentionlbus  observaU  sunt ,  nequaqiiam 
siniint. 
De  locis  obseurioribNs  ac  varianUbus  aUquot  tectiemhm. 

S9tper  qua  re  et  sanctus  fiUus  meus  yfvUits  setpe  qttwderat^ 

An  is  sit  isle  Avitus,  qui  anno  Christi  4t5.  Liicitvd  Pre- 
sbyteri  0,  iisculum  de  Inveniione  Reliquiarum  sancti  Ste- 
pbani  Prctomartyris ,  in  Lalinum  sermonem  pcr  Orosiuro 
Occidentalibus  edidit ,  adhuc  exploratum  non  habeo. 
Qoatuor  porro  aut  qulnque  Avlii  coaevi  dignosctmtur  ex 
Epistolis  HieroDymi  atque  Augustini.  Hortim  primus  est 
ipse ,  de  quo  nunc  in  Epistoia  ad  Sunni:im  el  Fr4*lelam 
meminit  saoctus  Doctor:  cSuper  qua  re,  inquit^  et 
sanctus  Glius  meus  Avitus  saepe  qiuesierat : «  et  itenim 
io  fine :  c  Ideo  autem ,  quod  et  vos  in  fine  scbcdulae  quae- 
ritis ,  et  sanctiis  fllius  meus  Avitiis  frequenter  efflagiiat , » 
etc.  De  alio  Avito  iu  idem  Hieronyinus  Epistola  IX.  ad 
SalTinam  seribebat:  cExtrema  {cansa)  ait,  qu«  ct  vaii- 
dior ,  ouod  Olio  roeo  Avito  roganli  negare  nihil  potui : 
qui  crebris  litteris  interpellatricem  dtiri  judicis  siiperans , 
et  multonim  mihi  ad  qiios  super  eadem  niateria  scripseram, 
exempla  propooens,  ita  sufrudit  pudorem  negantis,  ut 
plus  considerarem  quid  ille  ciiperet,  quani(][uid  me  facere 
conveniret.»  Avitus  igitur  in  utraque  Epistola  tilius  ab 
Hieronymo  est  appellalus ;  in  utraque  frequenter  eflflagitatt 
crebrisque  liiteris  ab  eodem  multa  precatiir.  Rcsut  uc 
Afer  genere  fuerit  Ayitus  iste ,  et  popularis  Salvinae,  filise 
Gildonis  Tyranni  hoc  tcmpore  Africam  occupantis.  Quod 
si  dixerimiu ,  facile  mihi  porsuadeo  Avilum  utriusqu^ 
EpistolsB ,  IX.  sciiicct  ef  cxxxv.  unnm  cumdemqiie  esso , 
qui  et  pro  se  tracUtus  in  Psalmorum  variantes  lectiones ; 
et  pro  Salvina  horiativas  ad  sorvandam  sancte  YiduiUtem 
ej.istolas  ab  Uierooymo  s^Tpc  qusesierat.  642 

His  plane  congruunt  qus  de  Firmo  Presbylcro  e  Pala*'* 
stina  in  Africam  redennte ,  anno  Cbri.sti  40."$.  a  nobis  supc- 
rius  allata  fuere :  nam  Avito  filio  suo  rcspondit  Hieronymiis 
occasione  Firmi  Preshyteri.  cSuper  qua  rc,  inqmty  et 
sanctus  Olius  meus  Avitus  sappo  qiitcsierat.  £t  qu'a  svt 
occasio  fratris  nostri  Firmi  Presbyteri  dedit,  qui  milii 
ElMStolam  vestram  reddidit  a  vobis ,  scribens  in  communo 
respoodeo ,  et  me  magno  amicitisc  libero  fcenore. »  Sin 
Avitum  seniorem  His|  anum  hoc  loco  intelligendum  creda- 
mus ,  potuit  is  adesse  in  Jerusalem «  cum  ii»c  ab  Hiero- 
nymo  scriberentur :  sat  enim  temiioris  in  Palsestina  com- 
moratos  vjdetor  ex  iis  quae  apod  Baroniiim  anno  Chrisii 
415.  Senior  ipse  Avitus  scribit  ad  Ecclesiam  Bracharensem. 
Neque  is  alter  est  duorum  Avitorum  ,  qui  male  audiunt  iu 
consulUlione  sive  commonitorio  Orosii  ad  Augtistiniim. 
Nunc  namqiie  ut  hxreticum  OrigenisUm  Orosios  l{)se 
viusset  omnino ,  postquam  de  duobus  illis  Avitis  civibu^ 
suis  iu  scripserau  c  Tunc  duo  cives  mei ,  Aviuis  et  aIiu.H 
Aviiiis  ....  peregrina  petlerunt.  Nam  unus  Jerosolymatn, 
alius  Romam  profectus  est.  Reversi  unusretuiitOrigenoiii, 
alius  Victorimiro.»  £t  iterum:  clsti  vero  Avitidiio,  et 
cum  his  sanctus  Basilius  Gnecus,  qui  h«c  beati<«im« 
docebant ,  qundam  ex  iibris  ipsius  Origenis  non  recU ,  ut 
nuper  inteiligo ,  tradidenint.»  Cseterum  Avitus  ,  qui  Je- 
rosolymam  profectus,  Origenem  retulit  apud  Hispanos, 
inse  est  ad  cmero  scripU  legitur  Epistola  Hieronymi  SO. 
At  de  his  soo  loeo  dtcemus. 

El  pro  vobauate  scriptorum  vetus  corrupta  EdiUo  est. 
Sic  legunt  omnes  manuscripti  codioes ,  sioque  legendum 
contextus  ipse  suddet:  nam  koH  pro  locis  et  temporibus 
Editio  corrupia  dicitur ;  ouod  non  esset ,  si  veterum  Un- 
tummodo  SGriplorom  negligentia  el  imperitia  vitiaU  cre- 
deretur.  643 

Quidquid  ergo  ab  hac  discrepat ;  nulU  dtdrium  esl ,  quin 
im  et  ttb  Hebreeorum  auctontale  discordeL  Nec  mirum 
cuipiam  vkleri  debet  exemplaria  Grseca  LXX.  Interpretom 
in  Origents  Hexaplis  ad  coaicum  Hebrseorum  auctoriuiem 
optime  convenisse ;  quia  Orig[enes  ipse  coilaiis  Septuaginta 
Seoiorum  exemplariDus  partiro  cum  Hebraico  textu ,  p«ir- 


im 


DOM.  JOANNIS  MARTiANiGI 


tiao 


lim  cum  (fibiis  alilsEditioDibus,  Aqulte  seilioet,  Theodo- 

lioiiis  el  S^inmaclil ,  errores  qui  in  Septu^ffiDta  Senionim 

£(tilioneo)  irrc(  scraiit ,  omaes  susluiit ,  ac  interpretalionis 

Grxeae  rivulum  quasi  suum  ad  fontem  et  scaturicinem 

regredi  fecit.  Id  ipse  testaturTraciatu  oclavo  iit  Maulizum 

his  vcrbis :  « In  exemiilaribiis  quidem  veieris  Testamenli 

quxcumqne    fuerunt     inconsnnanlia ,   Deo   nraestante, 

coapiare  potuimus,  utentes  judicio  caeterorum  Ediiionum. 

Ea  euim  qus  videl>amur  apud  SeptuagiAia  dubta  esse 

propter  coosonaBtiam  exempiariorum ,  iacientes  judicium 

ex  Ekiitionibus  reliqiiis^  conyenienlia  servavimus. »  Hioc 

itaqu&tanta  flnxK  Uebraicos  inler  et  Graecos  lil)ros  Hexa- 

ptorum  convenienlia ;  etsi  dtversa  in  multls  fuerint  aiioqoi 

Settuaginta Seniorum  exemplaria  ijsa ad)  iis  quae  in  codi- 

cibus  Hebrsorum  habebaiitur.  613 

£1  qwerkh  ctvrGracus  isuan  tersicuhtm  teeundonon 

habeat^  inlerpomHi  duobug  rereiinu,    Insignls  omnlno 

locos  ad  antiqiiiutis  memoriam ,  quo  versuiim  in  Psabnls 

ordinem  distinctum ,  et  eorum  sericm  numerosam  aptid 

Veteres,  discimus:  partite  enim  et  contlnue  esscripti 

olim  Psalmonim  versiis,  tantis  S|  atiis  ab  hodieriia'  distin* 

ctione  separantur,utqui  Psalmi  xvii.  versiculus  U.  nuine^ 

rjiiir  apud  nos ,  in  antiquorum  Scriptorum  libris ,  35.  vel 

36.  inveniatur :  quiqtie  U.  noster  unus  est ,  in  tres  ab  eis 

sit  divisus.  Hoc  niaiafeslissime  docet  sanctus  Hieroiiymus, 

cuin  ait  duos  interpositos  fuisse  versus  pos»  priiuutn  istum 

vcrslculom ;  crando  et  carbones  ignis.  Itauue  in  huuc 

luodum  recitatus  Psaiiui  xvii.  locusscrijitus  luibebalitr  in 

Uierouymi  exeiuplaribus : 

Grando  et  carbones  igms, 
Et  viionint  de  cceiis  Donnmu. 
Et  at*is9imus  dedit  vocem  suam, 
Grando  et  carbones  igtns. 
Iq  perantlquo  codice  manuscrtpto  Kcdesiae  Caroassoneo- 
sis,  in  qno  uescriptitm  exsiat  n^^  Hieronymi  Psalterium 
ex  Hehrxo  I^iinum ,  idein  ordo  versuum  numeriisqiie 
servaretur ;  nlsi  primum  scriptorls  vitio  tres  versus  ia 
contextu  Psalml  omissi  easent  post  islum  versiculum : 
Grando  et  carbones  igttis ;  quos  dcinde  ad  marguiem  infe- 
rtorem  lii)ri  reposuit  hoc  modo: 

£i  intonuit  de  caslis  Dominust 
Et  attissimus  dedit  vocem  mtatn ;  Grando  et 
carbones  ignis. 

oram  nempe  iiifernam  fere  toiam  membranae  occupassent 
hi  versus  distincti ,  el  non  tracdhi  exscripti ;  quare  in 
unum  duos  versus  ibi  coalescere  oecesse  fuit.  Ouod  si 
non  esset «  castigandus  occurreret  locus  in  Msi.  oodicibiis 
ex  ipsius  Hieroiiymi  verbis  nunc  allatis.  Cousule  Cauonem 
Hebraicae  Veritatis  Tomo  I.  Edilionis  nrjstr».  ei6 

De  superiori  versiculo  additum  est,  4n  qvo  legitur: 
jiccingere  gladio  tuo  super  femur  tuHm,  potenlUnme,  De- 
licit  prorsus  hoc  ioco  fiJes  Editionum  Erasmi  atque  Mariani, 

3ui  m  emendando  Hicronvmo  copia  exeoiplarium  Mss. 
estituti ,  oorruntissiinis  adbaeserunt  et  recenttorihus  in- 
fiinae  notae.  Ad  iiimc  igitur  modum  legunt  illi  emendatores 
post  exscriptorem  codicis  Regti  Fiorentini :  De  suverioH 
tertio  veniculo  additum  est ,  etc.  Quasi  tempore  Uiero- 
nymi  iste  versus  Psalmi  44.  Aceingere  gtadw  tuosuper 
femur  tiimn  polentissime ,  ordtne  tertius  numeratus  sit  ac 
acripttts,  sicut  mos  obtinet  hodie  apud  nos  in  Vulsfata 
Laiina  et  Gr?eca  LXX.  fnterpreiutn  Traiislatione.  Noii 
ierliM  apud  Hieronymom  scr4l)ebalur  hic  versus,  sed 
sextus ,  vel  etiam  nonus ,  si  in  versus  Psatini  tituluni 
dispertias ;  ut  fid«*m  nobis  faciunt  mnnuscripti  Psaimorum 
codices,  Garcassonensissiipra  mcmoraius,  Sao-Germanen* 
sls  ei  Memmianus ,  de  quibus  aiibi  diximus.  652. 

Hoc  enim  quod  septuaginta  transtulermt ,  propter  ve- 
tustatem  in  EcclesHs  aecantandum  est ;  et  iUum  ab  erudilis 
saendwn  propter  notUiam  seripturarum,  Hanc  sententiaro 
decet  auro  expendi ;  et  otinam  altentius  verba  hujusmodi 
aurea  appenderentur  a  noperis  Chronologiae  LXX.  Inter- 
preium  viudicibii6;  qui  quodinEccleslissemelperannum, 
ciim  Martyn^Offium  io  clioro  legitor ,  jnxta  Septuaffinta 
Seniorum  calculum  aetates  mundi  ab  orhe  condlto  ad  Chri- 
slum  naium  supputari  audiant ;  corruptam  illlco  pronun- 
Uant  fontis  Hehrjei ,  ac  Vulgatae  Laiinae  Editionis  Chrono- 
logiam ,  imo  ab  Ecdesia  Chrisii  recto  judlcto  repudiatam*: 
non  inteUigentes  propter  vetustatem  usurpari  adhuc  Chro- 
nicum  in  Ecclesia  Romana  Canonem  Eusebianum ;  notlliam 
vero  Scripturarum  non  alionde  qnam  e  libris  aulhenticis , 
Hebraeis  scUlcet  ac  Latinis  cxemplaribus  esse  mutuandam. 

660 
vnde  d  qnid  pro  studio  e  Uxtere  additum  est ,  non  debet 
poni  in  corpore  i  ne  priorem  tranUationem  pro  scribentiwn 
vokmtate  conturbet,  Propter  annotationeiu  unicain  Uiero- 
nymi ,  e  latere  ab  aliquo  temerario  poritam  in  corpore 
transl^tioois ,  lnter  plurlnios  babliam  oiim  quaesiioncm 


idem  Hierooymos  docet ,  qui  et  lathtt  d«  eq  hk  dimtai 
argQmento.  Quoi  hodie ,  st  revtvlscere^  sancliis  Doclor 
annouttoues  inveiiiret  a  iibrariis  positas  iu  corpore  scri^ 
piionum  8uaruro,quas  ille  pro  eruditionHlegentts  addiderat 
ex  laiere  ?  Ita  pro  scrilienihim  voiuntale  onuiia  oonhiM 
suni  ei  contarbai»  iu  maltis  exaratis  mana  libris  atque 
editis  f  ut  nisi  subsidio  nobis  venissei  |4urimoram  exenK 
nlanum  Mss.  optimas  noue  copla ,  integram  desperaasen 
Opcrum  sancti  HieronviBl  restitutionem.  Tantam  enim  in 
ceutextum  Latinoruui  Psalmorum  huJusmoJi  amioutionum 
admisiionem  deiirehendi  in  Mss.  antiquis  librls ,  ut  propter 
uliumoorruptionum  frequeniiam  expavescereoilecUtando. 
Ouis  credat  in  uno  Psaiiiii  LXVIL  contexta ,  qovem  e 
latere  iiositas  fuisse  Anonyrai  annotationes ,  qoae  ad  laius 
versiculoriim  exhrbeni  nobis  praesiaolissfaiii  maiuiacriptl 
codices  Ecclesiae  Carcassonensis  ei  San-GermaQeosis 
noster?  Hos  nisi  nactus  essem  foriunate ,  aniiotaiioiies 
111  texium  a  llbrariis  inducias  quo  pacio  iniemoscerem  in 
PsalterioLatlooHleniaymi  aUHebraicum  foBtem  expresaof 
Cum  ilke  aitnotaiiones  propius  accedanl  ad  voc^in  Ue* 
braearum  signiicantiam*  quam  alia  coBlextus  Ipsius  verba. 
Certe  ediiorum  lilirorum  fides  ia  Psalmis  susiiecta  miU 
esset  propier  variantes  quoriinidam  maBnsrriptonun  leciio* 
nes ,  sic  iiiscius  scriptorutn  vetcrum  hnperitiae ,  de  emen* 
datis  inemendau  lorte  scripttussetn :  aisi  feliciasime  anti- 
quissiiuorum  jam  laudatorum  Iftbrorom  usus  'suppelerei. 

Et  nesao  quid ,  quod  nen  dickur ,  ftmdatum  rndeatwr  in 
terra.  Conurario  sensu  legunt  Erasnms  ac  Mariaou»;  £1 
ne,cio  auid,  quod  didtur^  fundatnm  videatur  m  ferra. 
Quod  fal&um  csse  inlnus  eiiam  aiientistiateL  Caetera  porro, 
in  quibus  perversum  ordiuem ;  couflctas  iuterpreCatioDes ; 
lacuiias  rerum  praecipuaruiii ,  aique  loca  multis  iuierpolau 
versibus  habeoi  veteres  Edilioiies,  praeienniiiimus:  quia 
sola  Epistola  ieaiooe  ac  contentione  Editionum  haee  maai- 
festa  suiiL  Nec  tamen  otiiiUendum  piura  iu  Vuigaiis  Lall- 
nis  Psalmorum  exemplaribus  remansisse  viiia  quae  Hiero- 
nymus  ipse  iuierai ;  quaeque  a  nobis  taoquam  vel  super- 
flua ,  vel  falsa  amputauda  voiuit.  Videsis  Psahn.  43.  et 
47,  eic.  m 

De  varianiibus  lectionibus  Grmcis  hujmce  Epiaokt. 

KaT<6ivMv  h^KAi  ow»  M4v  |Mik  Sola  iM»^  Editlo  baoc  oKm 
praeferebatlectionem,  ut  hic  testJturHieronymus.  eamdero 
uunc  habet  Romaiia  LXX.  Settioruin  Editio,  quae  quanturo 
accedat  ad  &oH  ei  Vutgatam  aoi»s«v^  diclam ,  e  |jlwibus 
Episiolae  htijus  locis  Cicile  proliarl  poiest.  Ad  tales  uiiuiuius 
deiucei»  coosouatiiias,  ne  prolixitate  nimia  observaiiouum 
nosirarutn  Lectoriii  studium  ierreamus.  644 

iftv  t^  vtiiuiTi  cvToo  teXo<.  AdduuiveteresEditioiies  M\  w^, 
et  Laiine ,  neque  est.  Pagina  quoque  seuuenti  pro  unlco 
Graeco  vocabulo ,  o«to«ov ,  riiiegrum  Psalmi  XXXIX.  verei- 
culum  recilant  Erasmus  atipie  Marianus :  ei  ita  per  toium 
Eplstol»  oontextum  iiitegros  iuculcaut  versus  e  Oraecis 
LXX.  exemi  laribus ,  ianquam  at^  ipso  Hierou^riBo  positos, 
cum  per|.aiica  ille  verba  sotveudis  qtia-stiouitius  apiiora 
referat :  nihilque  amplius ,  quatn  Laiiiias  voces  in  aliis 
beoe  mulLis  iocis  rectiei.  Id  plauuni  facii  solus  Euttiouls 
novae  ac  veteris  coospecius :  his  ilaque  observaudis  neuii- 
quam  Iminoraiuur.  648 

TUxtf  S'Aa9i*  iu ,  etc.  Varians  hxc  multis  voclbus  Gransi 
Tuxtus  Evaogulict  lectio  |4ane  oslendii  nuilain  esse  fldem 
in  Editiunibus  Erasmi ,  vel  Mariani ,  qui  ud  Hierooymum 
.emenJandum  ,  iion  Hieronyiiiianos  auliquos  Mss.  cudices; 
sed  Plautinaua  Biblia,  aut  Roinana  semper  adhibeot, 
quasi  uuus  fiieril  apud  HieronyBium  idemque  Scrip|Ui>ae 
Uebraeie,  Graecae ,  ac  Latinae  couiextus ,  cum  nosiro  ho- 
dierno  Bibliorum  sacrorum  apparaio.  W4 

Quod  Aquxta  dfcn«>««.  id  est,  nuntios  iuos,  Septua^nta  ^ 
ImttOiWc  <roo,  id  esi,  praedicationes  tuas,  vel  pronilssa,  tnier- 
pretati  sunt.  Non  Hierooymum  modo,  sed  Aquiiam  quoque 
apud  Hieronymum;  Sepiuagiota  ac  caeteros  saepius  inier- 
iNreles,  imperite  nimis  recenilores  aliquoi  Mss.  et  veteres 
Edliiones  comimpuni :  faoc  quidem  looo  docenies  Aquihin 
fuisse  interpretatum  «n<^«  •««  t  ^^  SeptuaginU  t4  UmriAfmti 
«ow.  Quod  uunimque  falsum  oomprobatur,  cum  abuua  codi- 
cum  omnium  Mss.  leaione,  tum  e  sensu  inepio  Aquilae,  si 
tffOmt  9w  bic  loci  eum  reddidisse  credatuus.  Nam  quis 
nesciat  absurdam  el  alionam  a  sensu  Scrl|)iuraruin  banc 
esse  lectionem  :  t  Mihi  autem  adhxrere  Deo  bonum  esl , 
ponere  In  Domino  s|>em  ineam ,  iit  annunliem  oinnes  Anr 
gelos  tuos  in  portis  filise  Sion  1 »  Neque  vero  nuiiiii  ei  An- 
geli  aimttnilaiitur,  sed  i| >si  suni  anmmtiantes  aU]uo  priedi- 
cantes  aliis  magnalia  Dei.  Qitare  nec  seiusum  praedi.are , 
nec  quosvis  nuulius  aiinuntiare  vtilt  Propheta ,  stxl  Del  sui 
ixx^ioi,  et  teaTTt>i««.  id  est,  prcedicationeSf  tuudes  ei  prth 
nassa^  in  tiortis  filiae  Sioii. 

Adveriat  Lector  In  Graecis  ac  Latints  obaervallooilms » 
quibtts  Romanam  LXX.  Seulorttm  Editioaeui  Nobilius  iUn* 


ffi6l 


IN  EPISTOLAS  HIER JNYJll  NOT.li:. 


ffO^ 


glravlt,  lotttm  latuleQlnin  flaere  HieroDymum.  Nam  f n  re- 
dundis  hHjos  Doaoris  verbis^  fklem  Mariaoo  habuit  Mobi- 
lius :  bincque  fiiclum,  ut  infiiiitos  nolis  suis  crilicis  cnrores 
asperserit,  cum  de  corrupiissimis  libris  Yarlautes  recilet 
jjleranique  lectiones.  sanctus  Bieronymva^  inquit  ilti^  hoc 
loco,  Uiuawr  septuaqinta  dmsse  w  u«n<V««9o»>  prsedica- 
liones  toas  (qusd.  habel  vulgala)  aut  iTomissa :  y^quUam 
^tro  KrtOjwt  ««u»  angelos  et  nuntios  tuos.  Hsc  de  Noi)ilio  in 
auis  nutis  proraus  corrupto  Leclorem  adniouuisse  operae 
prelium  erat,  ne  deince|)S  sedere  iufida  sede  contingat^  nc 
eUsjs  e  vltiato  apud  Martianum  Hieronymo  rccilatis  lectio- 
nibus  adhaerere.  669 

t^iA^^  «««•<  T^  ««v«m^  Toc  e«eu.  Quam  corrupte  apud 
Mariauuin  et  Nobilium  legatur  Hierouymus,  manifeslissi- 
lue  hic  etiam  locus  ostendit.  Nain  cum  teslatus  sit  sanctus 
Doclor  vertisse  Aquilam  et  Symmachum,  utjam  scripsi 
bt«vfm,  etc.  ilii  confictam  e  pluriijus  Interpretibus ,  ui 
lailor,  bancafferuntlectionem  :  i»i«fto«y  x&ni  t«k  lofc&f  e«oG 
bA  -c4(  T^.  Sed  et  scholiastes  apud  Nobiliuni,  in  eo  quod 
Aquibui,acTbeodoiionemspectat,  divcrsus  abi:t  ab  Hiero- 
nymo.  Yerum  his  omuibus  relictis,  Hli  scriptori  adliaesisse 
uraestat,  qui  Grsecas  interpretationes  recilavit  juxta  fidein 
&xaplorumOrigeuis.  660 

jquUa  interpretatmestf  h»  \wm^  a&ro» ;  symmachus,  iuka- 
fos  tevc  XuMMRi^iK  mno».  Hoc  modo  iuterpretatos  fuisse 
Aquilam  et  Symmachum  tesiisquoque  est  scholiasles  apud 
NobUium  iu  noiis  ad  Psal.  LXXVll.  Undecumque  igitur  , 
>&ic<ifotc  aVsov;  T«k  wsopmifOK,  ct  conscquenter ,  «\i|p4oty,  ac 
UcMttiTTo  «&To«,  mutuati  fuerint  Erasmus  atque  Marianus,  ab 
Klis  Hieronymum  falsatum  esse  conslat.  662 

6po<  ToOxo  bT^TO  i  tJijk  diToO.  110»  Ut  VQS  pUtatis^  i  uT{<n»o. 

Fideui  Hieronymi,  verba  ac  sensus  hic  funditus  everiunt 
emendatores  a  nobis  saepius  recantati.  Agnoscit  quidem 
Hieronymus  in  LXX.  i^  xc^,  id  est,  mmtem  hunc ;  sed  i 
sequens  posilum  fuisse  uegat,  ut  putabant  Sunnia  et  Fre- 
tela,  qui  ex  Koivfi  Latine  legeliant  mmem  hunc,  qtiem  ac- 
omnvf/,  etc.  Qnud  hodie  scriptnm  quoque  hat>etur  in  LXX. 
itomano;  Hditionis.  Melius  ergo  secundum  Uebraicam  pro- 
prietatem  Interjiretalus  est  Symmaclms ,  qui  pro  to«to  u^i' 
««To  SoptuaglnU  interpreium,  i  Uximto  posuit,  approbante 
Hieronymo,  sigoificanti»  ac  ^roprietatis  iiiiguse  Hebraicae 
viro  cottsultissiino.  Minim ,  si  quid  alibi  non  recens,  nec 
confictum  in  veteri  Hieronymo  Erasmi  et  Mariaui  depre- 
hendas  :  namque  ex  hodiernis  exemplaribus  Grseca  hic 
iegunt,  et  pro  neutro  articulo  s,  feuiininum  tf  ipst  nobis  ob- 
trudunt.  ttnd. 

Qued  Crwce  «k  W^?»^»''  dicitur.  Legit  Marianus  ii« 
«inM07>|i^tov.  et  inrra\t9^to«:£amdemque  lectionem  retinet  Ms. 
codex  Cluuiacensis.  Sorbonicus  auiem  \Mfw»  quide.Ti  habet; 
scd  cum  caeteris  antiguiuribus  exempiaribus  legit  •*<  ^«t^ 
^Umw.  Inter  has  variantes  lectiones,  a^  et  iitOvpiov  praefero 
nunc  vocibus  u^  et  X'.»aiptov,  licet  istse  jam  sint  edita:  in  con- 
textu  Epistoiae  siiperioris.  665 

Qiwdmimes  toI;  6oiot«  <rou,i(/  esl,  sanctis  tuis,  transtuierunt. 
De  lectionibus  Grscis  quantum  deperdidimus,  et  prsce- 
dentes  vocum  mutatlonos ,  et  praesenti  ioio^  apud  Erasmum 
Martumim,  et  Nobilium  depravatio ,  nuiDifeste  demonstrant.  . 
Voliint  ilii  testatum  fuisse  Hieronvmiim .  ouuies  Interpre- 
tes  Hebraicam  diclionem  LAASlDACU  transtuiisse  t(.i« 

Si-ni  «ou ;  elsi  exploraluin  nobis  sit  ex  eodem  non  falsato 
ieronymo,  nuUuni  Grsccruni  interpreium  &y^^  babuisse'; 
sed  ioio^  omnes  rexididlsse.  665 

Quod  Aqrnta  m  interpretatus  est^  a^  i  Wmow  i  fuTdXi)  xai 
t&p07Ufo«  x*?«tv.  Hunc  iuiegrum  Translalionis  Aquilas  versi- 
culum,  tanquam  preliosissimum  Autiquitatis  monumen- 
tum,  Reipublicae  Liiterari<e  reslituimus  ad  fidem  omnium 
Mss.  cudicum.  Cui  utinam  adliarsissent  emeudatores  Hie- 
ronytni :  viiassent  |  rofecto  hic  foci  enormem  eontiextus 
periurbationem ;  mutiiati  Interi^relis  Aquilae  apud  erudi- 
tos  offeusionem ;  atque  inductarum,  ut  uno  verbo  dicam, 
omnis  generis  in  Uieronyroum  depravationum  labem. 

Postremo  non  paucas  variantes  lectiones  Grsecas  veteris, 
ac  novae  Editionis  praetermisimus.  Alia  quoaue  plurima 
loca  seu  Graeca,  seu  Latina,  ubi  ncc  mentem  Hieronymi , 
neque  sensuin  assequunlur  emendatores  nostri,  in  tempus 
praesens  oniistmus  :  idque  consulto  agimus,  ne  forie  cum 
obruerentur  Lectores  copia  observationum  mearuni,  jeju- 
nitaiem  potius  et  famem  se  malle  dicerenl ,  quam  copiam 
et  u&ertatem  earum.  6d9 

ne  nebraicis  verbis  ejusdem  Epistolce. 

OSER  LAPHANAI  DARCHACH.  Sic  icgo  in  omnibus 
numnficriptis  Hbris,  et  £dito  Venelo  Andreae  de  Toresanis. 
Addunt  sulum  I  in  fine  vocis  darelutch,  leguntque  darcha" 
chi ;  quod  etiam  infira  retiuent  Mss.  quamplures  iu  cosachi, 
pro  chosachi :  maniteslo  satis  scriptorum  errore ,  quo  no- 
inen  elementi ,  pro  ipso  elemento  posuerunt ;  CHI  nemt>e 
pfo  CH,  ut  ahtii  QU  pro  Q,  tiquebit  loco  liqebit  sive  licc- 


bit.  De  eodem  elementohaec  scrlpla  leguntur  apud  Hlero- 
nymum  lib.  de  Locis  Hebriiicis  :  c  Hucusque,  inquit,  per 
C  litteram,  id  est  Graecum  Kappa  legere  debemus.  £xin 
per  elementum  chi,  quod  aspirationum  in  se  continei,  et 
a  Latinis  minime  babetur,  scribendum  panter  ac  legen- 
dum.  »  Quae  cum  a  librariis  perperam  intelligerenlur,  c/ti 
facile  nro  ch  pronuntiare  ac  scribere  poluerunt.  Porro 
hnnc  Psalmi  qutnti  versiculum  legdbat  sanctus  Hicrony- 
mus,  punctis  vocalibus  excei>tis,ul  est  inHebraeo  hodienio 
TJTtT  ^^sh  "nrn  oser  litpiianai  darchach,  id  est,  dirige  in 
conspeclu  meo  viamtuam  :  quod  omoes  vocc  siaiiK  ira.i^;- 
tulerunt  veteres  Interprcles ;  etsi  in  communf  Ediiioipj 
ac  Vulgata  LXX.  Seniorum  lectum  videatur  ^:?"1T33^ lUin* 
oser  iaphanach  darchi^  id  est  dirige  in  coiispeclu  luo 
viam  meam.  Quantum  depravata  sint,  et  quani  corrupte 
leganlur  Hebraica  Hieronymi  verba  apud  Erasmum  aique 
Mariauum,  multiplex  istius  loci  corruptela  demonstrat. 
Neque  vero  cum  saucto  Doctore  legere  volunt :  oser  la- 
phanai  darchach;  sed  cum  Massorethis,  vcl' liodieruis 
Grammaticis  :  iiaiesar  leplumni  darchedia.  Quasi  necesse 
sit  Hieronymi  le^tiones  Hebraicas  ad  AEert  et  celib  Massore- 
tharum  aut  Grammaticorum  tricas  accommodari ;  et  non 
potius  Massorelharum  inter{juncliones,  critica^ve  notas , 
cx  Hieronymo  omnibus  iilis  mullum  supcriorp,  casligari, 
I.egil  itaque  sancius  Doctor  oser  pro  liodierno  haiesar  ;. 
taphanai  morem  aniiquorum  sccutus,  pro  lepiiamd:  ei 
more  Chaldaico  darcluich  pro  darchecha»  G44 

in  nebreeo  habel  MOD,  id  est^  vehemenler.  Schcva 
Gi*ammatioorum  hujus  temporis  Hieronymus  ignoravil , 
quare  modt  non  meod  cum  illis  scribere  consueverat.  Iii 
Ms.  Regio  Florentino,  etEditione  Yeneia  pro,  mod  Hebrseo, 
Latinam  vocem  modum  legimus :  rudes  adeo  fuerunt  iu 
Hel^raica  lingua  hujus  Editionis  Auctores  et  exscriptores 
antiqui.  Namque  cum  Hebraeum  nuid  seu  meod  significet 
vehementer ;  ad  mod  iiii  addideruol  «m,  ut  sit  modum  ad- 
vcrbiaiiter  pro  admodum,  id  cst ,  vekemenler.  £x  quo  ani- 
niadvertat  Lector  ineptam  sciolorum  mullorum  pr»;.sum- 
plioncm,  qui  utLatinisaut  Graecislitterullsimbuti  fueriut, 
iiibii  non  audent  in  restiluendis  velerum  Scriptorum  lu- 
cubrationibus ,  niinio  scilicet   lauJis   tumentes   amore. 

Jbid. 

SEDECI  liabet.  Locus  non  uno  modo  corruj^lus  ab  Era- 
smo  ct  Mariauo  qui  legunt  ddeki  contra  quam  scrbero 
solebat  Hieron^nuus,  cujus  haec  sunt  verba  libro  de  ^omi- 
iiibus  Hetiraicfs  :  «  Quod  in  i)riucii>io  dixeramus  in  voca- 
libus  liltcris  observaudum...,  uoc  nunc  quoque  in  s  Itttera 
sciendum  esi ;  siquidem  apud  eos  tres  s  suot  litterae  :  una 
qua;  dicilur  Samech,  et  simplicitcr  legitur,  quasi  per  uo- 
stram  liitcram  describalur :  alia  svi^  in  qua  stridor  quidam 
non  nostri  sermonis  interslrepit :  teriia  sade,  quam  noslras 
aures  lenilus  reformidant,  »  etc.  Idem  infra  de  aliquot 
liiteris  etiam  Isia  a  nobis  observari  voliiit.  «  //  antem,  in- 
quUy  a  plerisque  aspiratio  putatur  csse,  noii  iittera.  De  k 
superfluum  est  lacere  menlionem,  cum  cliam  apud  Lalinos. 
exceptis  KALENDIS,  superflua  judicetur.  »  ^ieqne  igitiir 
sibi  constaret  Hieronymus,  uisi  iioc  loco  sedeci  legisset ; 
et  non  xideki  cum  suis  eniendaloribus,  qui  rurinani  uoiniuis 
etiam  l^pVi  sedecliach,  muiaat  consequenter  inTnpTir  «t- 

dekatheclia.  ibld, 

BIOM,  id  est^  in  die.  Sic  pro  beiom  hodierno  legit  Hie- 
ronvmus,  et  infr^  brucho,  sphannim,  idaim ;  pro  wrucho^ 
sephannim,  eijedmm.  Causa  lectionis  hujusmodi  manifesta 
cst  apud  antiquos  Scriptores,  qui  elemenla  ssepius  posue- 
runt  |T0  litterarum  sono,  ^,  pro  be  :  iinde  krus  pro  karus' 
qi^  qa*j  qid,  pro  qui.  guWy  quid,  etc.  647 

scriberetitr  BAFFIO.  la  Mss.  legimus  bafficho,  ut  moris 
est  apud  librarios  antiquos ;  hi  eoim  duas  mter  vocales  ^ 
dcosas  aspiraliones  posuerunl :  michi,  nichH^  bafjjicho^  me- 
ruchuj  mercchim ;  et  mulia  his  similia.  649 

saiptum  est,  BATTHOCH  MEAI.  Commovet  hic  cachin* 
nos  riorentinus  codex  et  Editio  Veneta,  ubi  pro  baltlioc 
meaif  sciMjtum  legimuS battlws mea: ;  quasi Hebraice  veun 
ter  diceretur  bas,  bantos^  et  esset  ijen.  fem.  Namque  ser- 
mo  cum  sit  de  istis  verbis  :  in  medw  ventris  mei^  putarunt 
imperili  nullis  aliuode  Hel)raeis  iitleris  imbuti,  c  vods  bat- 
ihoc  esse  sigma  Gra>cuui,  et  meat  |ironomen  poss.essivum 
prunae  personae  positoni  i>ro  meo! ;  sicut  aulai ,  eimusai  , 
pro  auUe,  et  musw.  Attendenies  igitur  ad  Laiinam  traubla- 
tionem,  ventris  mei ;  barbara  quaedam,  et  ut  ita  dixerim , 
Sarmaiica  vocabnla  imperitissime  nobis  obtrudunt,  quae  huc 
usque  inaudita  erant  tam  anud  Hebraeos,  quam  Grxcos,  et 
Latinos.  Videant  nunc  scioli  nostri ,  quam  periculosa  seni- 
per  fueril  praesumptio  sibi  simillum,  qui  in  doctum  Hierc- 
nymum  niauus  indoctas  mittere  non  dubitarunt:  t)Udeal(|ue 
il3sos  futilis  illius  gaFruIilalis ,  quae  tanla  cum  inepto 
cuntcmptu  eflTuiii  de    studiosis  codicum  Hebraeorum. 


im 


DOM.  JOANNIS  MARTIANiEl 


.mi 


m  uebrao MAJLACHOTACH sciippvn  habeL  HicDwria- 
luin  corruplam  leclionem  hahere  viilentur  Mss.  codices  , 
tilji  nw/ocAocfcacA  le^mus :  prodivi  sane  litirariorum  lapsu, 
qui  pro  Ui,  scribebaul  sxpius  eh ;  ac  prout  cuiqne  fuit  II- 
bido,  h  el  c  addunt,  vel  suHirahuni.  Hlnc  matochochacn.  pro 
malochoUuicht  fluxisse  nullus  dubiio.  Eisi  difflculuie  nec 
locus  isle  vacel,siailcntius»iatoc/»oir/wc/i  inspicialur.  Certe 
Nabum  cap.  2.  ^.  1 4.  scriiitum  legimusrQSMTD,  quod  appo^ 
sitis  Tocalibus  ipsum  mtlochochach  Mss.  codicum  esse  yi- 
detur  :  nuxime  uua  cum  sit  vocis  malochodiah  sive  »tato- 
chechech.  el  "pD«^0  nuUacUecha  siguiQcaiio.  659 

SARPHU  CHOl  MOEDAU  EL  BAAUES.  Manifcstc 
apparet  pro  hodierno  nTttl  moade ,  legisic  Hierouymum 
in  suo  cxemplari  Hehraico  trnVTQ  moedau ,  vel  TlTID 
iiioedav.  Quod  sive  |>leonasmum,  sive  paragogen  vau  affixi 
dixeris,  varians  exsurgit  hic  loci  Hebraica  leciio,  a  nemine 
adbuc,  ut  sciam.  in  Psalmo  isto  ohservata.  660 

Habetui  BATHABIjNOTH.  Mauuscriptl  libri  non  batha- 
bunoth,  sed  omnes ,  AUmnmuUi,  iegunt;  in  qua  voco 
omiititur  prx|.ositio  tcxtus  Hcbraici,  B,  et  iu  medio  C  pro 
]U  scripium  reperitur :  in  flue  quoque  ulh  pro  oth,  Hanc 
I  roinue  lectionem  lu  Mb&  pejorem  m  parlem  versam  esse, 
el  ab  omni  parie  coulanuuala'^  ac  corrupum  puubuut  non 
l'auci.  Ai  librariorum  veierum  attcndenti  cousuetudinem 
cl  usum,  facile  .:Viachmul  transit  in  Batcabunoih,  Quod 
j.ianura  laccre  in  prompiu  nobis  est  ex  uno  Regi£  Biblio- 
liiecx  mun;iscripto  codice.  Regius  isitur  scriptus  iiber  £pi- 
btolarum  sancti  uierony.ui  numero  d999.  bujusmodi  formis 
Utterarum  Grscarum  utitur  in  Epistola  ad  Evangelium  de 
Melcbisedeco,  ^^^lg  Bpb  )~(.  Idque  lcgit  Abram,  impositis 
Latinis  eiemeutis,  «t  LiteriecU  desuper  linea,  Bhpcfieu  , 

narcheu  similiier,  et  cbp  ^^^!9  «A,  SaraUi,  Quibus  maaifeste 
ostenditur,  /i  liiteram  indescribenditHebraicisverbis,  pro 
a  vocaii  scriptores  veteret  usurpasse.  Praeterea  Bet  c  sive 
k  promiscue  apud  eos  accipiuutur  ob  utriusque  elemenli 
bimilitudinem  et  formam.  riam  B  hoc  modo  in  Mss.  scri- 
ptum  B,  ipsum  k  videtur  esse.  Denique  in  confesso  est 
apud  omues  studiosos  o  muutum  fuisso  s»pius  in  u  ;  uude 
epistulam,  sosunde ,  praslu  :  pro  epislolam^  sosonde,  et 
prceslo,  luque  bathabunoth  primitus  nisce  iitteris  scriptum 
ibrte  biakunwh ;  ab  bis  quidem  iegi  poterat  AUuxamuih ; 
ab  aliis  auiem  bthabunoth.  Ut  ut  umen  scriberctur  a  li^)ra- 
riis,  baUibabunoih  Hieronymum  legisse  non  dubium  est ; 
cum  voceui  hanc  ubique  sit  interpreutus,  in  inleUectibus. 
Scio  CbaUlaeum,  Syrum,  et  alios  in  sini^lari  iegere  quasi 
Suerit  baUiabmulhf  in  prudentia^  et  in  tnteUeclUt  sed  nuuc 
de  Hieronymijna  lectione  sermo  noster  est.  663 

LIIN  scriptum  luibet.  Sic  Michea  cap.  111.  v.  12.  eoUcm 
ftensu  legimus  YtTSJ  l  quamvis  bio  etlam  tiim  queat  iegi , 

quia  scrli)(ores  m  sxpissime  muUnt  in  n,  ut  in  dierubin 
et  seraphin.  ibid^ 

LAASIDACH  habet.  In  Hebratoo  hodiemo  scripium  esl 
JTDr6  labaadecha  sioe  iod  otioso  in  fioe ;  quod  a  Pagnino 
vel  ab  Aria  Monuno,  nusericordi  tuOf  uiterpreUtur.  Cni 
leaioni  refragatur  Hieronymus,  omnesque  veteres  Inter- 
pretes,  qui  similiter  in  pluraii  reddunl,  /i/ios  tuos^  sanclos 
tuos,  veljustos  tuos,  Hujus  lectiouis  tides  sit  pencs  Chah 
dajum  Paraphrastem,aiiud  quem  legitur  pluraliter  TrrDn^ 
lahasidaichf  seu  iaasidach  Hieronymi.  664 

M£OLAM  AD  OLAM  ATH  £L.  Variantem  isum  lectio- 
nem  Hebraei  contextus  PsaL  LXXXIX.  v.  12.  nuUus  obser- 
vavit ;  elsi  aliquot  locis  nK  pro  nHM  posilum  Grammalici 
doceant.  665 

verbum  BOS  scriptumest.  Nos  cos  ergo,  ut  hodie  iu 
omnibiis  exemplaribus  Antiquorum  ie^ebatur :  nisi  littera- 
rum  beUi  et  caph  sunliitudine  liaUucinatum  Hieronymum 
credamus ;  aut  certe  muUlom  fuisse  K,  in  B,  id  est,  C.  iu 
B,  ut  paulo  Sbperius  otiservatum  est.  Yerum  inspecU  dili- 
gunter  vocis  hujus  Bos  &ignificaotia,  sUtim  occurrit  t^G 
baz,  sive  boz  in  lingua  Arabic^  quod  apud  Arabes  legitur 
bisi,  significatque  (alconemtaccipitrem^  et  alias  aves  rapa- 
ces.  nK*a  bua  quoque  Noctmm,  ac  Bubonem  Rabbini  ap- 
peilaut.  Quae  profectoiectioni  bos  hujus  loci  muhum  favere 
neuK)  negabit :  idque  praesertim,  quod  Hierooymus  i|)se 
Sexfun  Ldiiionem  secutus,  Bos  Latme  verterit  Noctuam : 
testeturque  eamdem  vocem  a  plerisque  conlentiose  BubO' 
nem  tuisse  intisrpreuUm.Mec  refert  utrum  bas  vel  boat  le- 
gamus,  (pioniam  apud  OrieuUles,  et  maxime  Arabes, 
litterae  quie8centesi,.uecnon  ejusdem  orgaui ,  saepius  inier 
«e  mutanuir.  Sdd  de  xof ,  aui  Cos  docUorum  hic  eslo  judi- 
cium.  666 

Kon  habetKPHbALy,  Pro  epfisatf  £ras.  et  Marian.  legunt 
^n  heohzi,  Et  hanc  vocem  hephzi  iuterpretaum  ai^nt  a 


sancio  Doctore,  vokmtatis  itM;..Piidendn8  error,  et  incogi 
Untia  emendatoribiis  HieroDyml  minime  ocadonaoda; 
quipt^e  qu»  viro  apprime  docto  supinam  ignorantian  im- 
pingat ;  sensumque  Scriptur»  ac  Interpretum  toUai  om- 
nino.  Hephxi  enim  miis  nesciat,  voluntatem  meam^  et  non 
voiuntatem  suam,  vei  ejus  significare  apud  Hebraeos?  vera 
est  Igitur  ac  genuina  omnium  manuscriptorum  ledio ;  de- 
pravau  autem  et  prorsus  corrupu  in  edilis  antea  libris. 

667 

lAcitur  BACHAFFI.  Non  bachaM ,  sed  baehatpd  In  pln- 
rali  legtsse  Hieronymum  aliquanoo  suspicatus  sum.  Laii- 
nam  vero  Psahnorum  interpretalionem  ex  Hebneo  coa 
evolvissem ,  germanam  esse  lectionem  baehaffi  ab  eoden 
Hieronymo  didici :  nam  Psalm.  CXVlll.  versiculo  109.  ipsk 
Latioe  reddit  lioc  modo  :  Anima  mea  m  palma  meajugiter. 
Nec  qnemquam  moveat ,  quod  io  liac  £pistola ,  m  manibu^ 
meiSf  positum  ab  eo  legamus  :  namque  cum  unus  sit  Scri- 
piurae  sensus,  yeterum  hic  interpretum  secutus  esi  con- 
suetudinem.  Super  qua  re  non  uno  loco  Lectorem  monnit : 
c  Sed  et  in  hoc  nulla  est  in  sensu  muuiio,  ei  nos  antiquam 
interpreutionem  sequentes,  quod  non  nocebai,  mutare 
Doluimus.  679 

Caeterum  adnumendus  yidetur  Lector  studlosQS,  litteras 
Donnullas,  sive  aspiraiiones  H  et  CH,  e  voctbiisaiiquot  He- 
braeis  fuisse  a  nobls  ablatas,  ubi  antiquorom  lUx-ariorum 
usu  scriptas  ei  inducUs  esse  expioratum  omniuo  habui- 
mus  :  sed  iuucta  atciue  inte^ra  onrmta  manent,  cum  inceru 
et  dubia  visa  est  Hierooymi  lectio ,  ut  in  Brucho^  etc  aot 
cum  nibil  sensui  verborum  nocet,  veluti  in  Hod  ei  iMhed. 
At  de  rebus  Hebraicis  ac  de  £pistola  ad  Suuniam  ei  Frete- 
lam  liactenus.  674 

EPIST.  CVn.    ADL^TAM. 

Quamplures  Mss.  codd.  legunt ,  Epistota  sci  Hiercmfmi 
ad  /iletam ;  sed  antiquiores  retinent  uetam.  677 

Nonne  speaun  Mithrie.  Locus  insignis  cum  ex  virorom 
doctorum  Commentariis ,  tum  ex  varils  contextus  depra« 
vationibus  in  edilis  libris  ei  annoUtionibus  ediiorum, 
legentium  hoc  modo :  Quibue  Corax ,  Niphus ,  Miies,  Leo , 
Perses ,  Heiiost  Brondus  pater  imiiantur ,  subcertit,  fregit^ 
excussit,  Nibtl  leeimus  in  £xemplaribus  Mss.  de  vocibtis 
neiioi ,  et  BronJhs  pater.  Falsa  haec  sunt ,  et  conficU  ab 
editoribus  nomina.  lu  omnibus  codd.  nosiris  iu  lego: 
Perui  ueliodromos  pariter  initiantur  vel  innitebantw ; 
et  postea ,  subvertit ,  fregit ,  excussit.  Porro  non  erat ,  ut 
mihi  videlur ,  Uin  inexlricabtlis  difficilisque  locus  iste ,  m 
ignorabilis  atque  inexpiicitus  nobis  iraderetur  posl  muiio- 
rum  virorum  epicberemaU.  lUque  locum  praesentem  sic 
ex|.liciire  pussumus.  Rellert  ex  Eubulo  Purphyrius  ia 
antro  Nymphar ,  primum  apud  Persas  Zoroastrem  spelun- 
cam  natura  facum  in  Pertiai  inontibus  consecrasse  in  ho- 
norem  rerum  onmium  conditoris  ac  pareutis  Mithrae ;  ut 
per  speluncam  siguificaret  mimdum  a  Mithra  esse  condi- 
tum.  Huc  reier  quae  dicuniur  a  Socrate  Ub.  5.  cap.  li.  ct 
a  Soaomeno  dicente  :  « In  Mithrio  simiilacra  nescio  qua: 
et  instrumenu  reperu  sunt ;  ca  vero  ridicula  admodum  et 
iieregriua  visa  suni. »  Ciun  autem  Rouia  essei  magislra 
ralsitatis ,  et  omnium  gculiimi  serviret  erroribus ,  mapnain 
sibi  visa  esi  assumpsisse  religionem,  si  anlrum  Miihrx 
haberet  cuiu  caeteris  idolorum  teinplis.  Hnnc  igitur  specum 
Mithrae  subvertit  Graccbus  urbanus  praefeclus ,  antequam 
iniiiaretur  mysteriis  Christi.  In  antro  Mitbrae  erant  sym- 
bola  aslrorum  et  planeurum ,  alque  siroulacraconsequen- 
ier  siderum  ab  Hteronymo  recensitorum.  Quis  eniiu  ne- 
sciai  sidus  esse  quod  corax  dicitur,  ut  et  Nympftus,  id 
esi ,  Nymphe  ei  yirgo ;  et  Hiies  seu  Bellator ,  et  Cigas , 
Leo ,  Perses  sive  rerseus ,  et  caeiera  Zodiad  si^na ,  qus 
recte  in  HeUodromo  exprimuniur.  £st  enim  HeUodromos , 
cursus  vel  soiis  iter ,  cum  circuiuro  suum  peragit.  Coq- 
sulat  qui  voliierii  L.  Coelii  Rhodigini  lectiones  autiquas , 
Proclum  £thuicum ,  ei  C.  Jul.  Hygioum.  67» 

Uttera  cum  perducat  ad  bivium.  Consule  a  nobisdicu 
(jie  litiera  r  Pythagorica  in  Commentariis  super  Eodesiastea 
Tom.  U.  col.  770.  m 

KPIST.  CVin.  AD  EUSTOCHIUM  V. 

Pervenii  acco.  Fto  Acco  s\\e  Accho,  veteresExscripiures 
posuerunt  ad  cjHh.  Coth  vero  nuUa  est,  maxime  quae  oicta 
frit  Ptotanais.  Est  quidem  cotta ,  sive  ko«m  in  tribu  Zaiw- 
lon ,  civius  separaU  Levitis  apud  Eusebium  et  Hierooy- 
sum  ,  in  Libro  de  Locis  Hebraicis  :  sed  iU  diciiur  nnp , 
cateth  in  Ydlgau ,  nec  ptoifimaiis  aUquando  dicu  est.  m 
Ms.  codice  Cluoiacensi  secunda  manns  posuit  ad  choum ' 
sed  frustra ,  cum  chous  nou  sii  in  GaUlaea.  690 

zo  quippe  sermo  Hebraicus.  Locus  iste  varie  depravatun 
est  ob  imperiiiam  uiriuaaue  lipguae  Grabcae  ei  Heitraica: , 
quod  ante  nos  docuii  Dcs.  Erasoius  in  schotiis  ad  haur 


e 


1205 


IN  EPISTOLAS  IIIERONTMI  ^OTM. 


\m 


Epistolam.  Cum  tutem  ail  codiccs  noQuullos  legere  1 
iMni,  necesse  est  ul  iitteUi^t  de  impressis ;  quia  nuUus 
est  codcx  maauscriptus  qui  non  lcj^at  top  vel  xod.  Porro 
yfxo,\^%u,  e^  pronumen  nmic  commune  demonstrall- 
Tum  apud  Grammaiicos,  siKnlficans  hune  vel  hane,  -Deinde 
riKT  iolk  femininum,  saepius  apud  HebraBoesumitur  genere 
neutnili.  Potuit  iianue  Paula  {.romiscue  accipere  bsec 
proQomiBa  et  aflBxa  Hebneorum ,  ut  ad  Cbrisium  if)sum 
referret  verlMi  Psalmiste,  Ecceaudmmus  iUum^  nmmmus 
€um.  Quod  et  Interures  Syrus  Latinus ,  similiter  fecisse 
videtur ,  dicens :  <  Ecce  audivimus  hoc  in  Epbraiha ,  et 
iavenimus  illud  in  a^is. »  Certe  iu  Hebraeo  hodierno  non 
iegimus  ITTOW  schemaanuba  ^  hnentnnts  Ulum:  sed. 
mavtaw  schemaanuha^  invexwms  iUam.  Ilaque  videtur 
dicere  Paula  hic  affixuro  fcmininum  posse  acx:ipi  pro  ma- 
sculino ,  propter  oonsequentiam  sermonis,  ubi  affixa  sunt 
masculiiia,  clniroibimusin  tabernaculum  ejus.  Adorabi- 
mus  ubi  steterunt  pedes  ejus. »  689 

chHsH  fiammeo  reservatur.  Erat  flammeum  indumenlum 
seu  velum  flanmiei  ooloris ,  virgtnibus  Deo  consecrandis 
proprium.  720 

Dormientem  HebroBOt  GriBco^  elc.  nebreBO  abesi  in  Mss. 
in  codd.  Cluniac.  ponitur  hsec  vox  in  margine.  725 

EPlST.aX.  AD  RIPARIIJII. 

Ef)istolam  ad  Riparium  Tarraconensem  in  cod.  Clun.  in- 
scriptam  hoc  looo  postiimus ,  non  ex  ordine  Chrouologico ; 
sed  propterEpistolae  argumentum  etopusculumconseuuens 
adversus  Yigilantium,  quod  edendum  fuit  inter  Opera 
|)olemlca ,  servata  consuetudine  veteriim  Kditionum.    725 

seiromasten  Vhinees.  seiromasten  Phinees,  hoc  est, 
iimceam  vel  pugumem^  quo  usus  est  Phinees  ad  confodien- 
dos  scortatorcs.  Yox  est  Graeca  apud  LXX.  uu.  cap.  25. 
Koi  «vaupw  Mifeu.&(rc^v>  ct  accejrit  seiromosten  j  etc.         727 

A'on  est  cmaelitas,  Erasmus  cum  nonnullis  mauuscriptis 
cxemplaribus ,  Non  est  crudelHas  pro  Deo^  sed  pietas. 

ibid. 

EPIST.  CXn.  AD  AUGUSTINUM. 

Et  jpolUnarem  Laodkenum.  Ita  legit  vetus  codex  Clu- 
Dtacensis ;  alii  omittunt  ApolUnarem ,  Tegentessolummodo, 
et  LoQdicenum.  731) 

£j  ffid  ante,  etc  Quamplures  Mss.  oodd.  cwm  quo  ante 
non  [iurat  Testamentum.  Quae  lectio  optima  est  nec 
respiienda.  748 

factum  ex  muUere.  Sic  juxta  Graecos  legit  sspios  Hie- 
ronymus.  Editi  le^unt ,  natum  ex  muUere.  ibid. 

utrum  autem  illt  imfterUia.  Cluuiac.  vetus  codex  emen- 
datus  mami  exscriptioris  ipsius ,  hoc  modo  lcgit :  <  Ulrtun 
autem  illi  imperitia  an  malitla  fecerml  nescio.  Sed  hoc 
esse  in  Hebraeis  codicibus  res^ionderunt  quod  ,  etc.  Hic 
sensus  est  completus  aique  perfectus  qui  m  csteris  non- 
nihil  videtur  suspensus.  754 

lUius  lemporis  coinetio  et  Asinio  PoUione.  Rcpuiiubvit 
nostris  temporibus  hic  Cornelius  et  Asinius  Pollio,  in 
VolBo  ac  Pezrone  assertoribos  YersionisLXX.  Inierpreium. 
Utrtimque  Acairowoudasten  Septuagiata  ac  cucurbltarium 
refeUit  repelita  Dcreusio  nostra  Uebrxorinn  codicum 
Vulffataeque  editionis  LatinsB  Ribliorum :  ad  iiiamque 
prudentem  Lectorem  mitteiidum  puto;  ui  miretur  pruden- 
tiam  praecipue  Auctoris  Defensae  Anti^uitatis  Temporimi , 
qui  ut  baeretici  bominis  rivulos  opinionum  consectetur , 
K>nte  Ribliorum  et  veritalis  omisso,  bella  redintegrat 
adversus  Ecclesiae  Doctorem  ac  maximum  interpretem  in 
exponendis  Scrioturis  Canonicis.  Parimi  puiaret  sprevisse 
Decretum  Conciiii  Tridentini ,  quo  tenelur  adhaerere  He" 
deras  Vulgatae  editiouis ,  id  est,  Hieronymi;  nisi  jiidicem 
se  praebuisset  eniditionis  Hebraicae  ejosdem  sanctissimt 
Doctoris  :  cum  lamen  ipse  vix  imbutus  sit  primis  He- 
braeorum  elementLs.  Sed  hoc  ei  noo  insolens  esse  debet 
juxta  tritum  iUud  proverbium :  t  Imperitia  coniidentiam  ; 
eruditio  timorem  creat.  >  Ibid. 

syri  CICEJAS  vocant.  Hic  sicot  in  Commentariis  in 
Jonam  Prophetam,  depravatum  ediderunt  Hieronyiras, 
Erasmus  el  Marianus,  ponentes  elceroa  pro  dceia  omnium 
codd.  Mss.  de  qua  restitutione  nostra  vide  Annotatiuuculas 
in  Jonae  caput  quartum.  Scd  ibi  ^o  cmitherio ,  restittten* 
dus  videtor  corneUus  ex  hac  Epistola  Hieronymi ,  in  qua 
conslanter  relinetur ,  asserente  cornetio  et  Asknio  PoUione. 
Liberum  sit  uniuscujusque  judlcium  iu  re  ulrinque  proba- 
biii.  735 

EP.  CXIH.  el  .ICIV.  AD  THEOPHIL. 

Hanc  Hieronymi  Epistolain  transcripsl  e  vetusto  codice 
S.  Tbeodorict  antea  laudati ,  ubi  ultimo  loco  invenitur  post 
Epistolam  ad  Pammachium  et  Harcellam ,  post  tres  libros 
sive  Episiolas  Paschales  Theophili,  et  post  Epistolam 
K|>ipUaoti  ad  S.  Ilieronymum ,  quae  incipit  ,  ncneridis 


Epislola ,  etc.  Ex  quo  Intetllginras  scrlptam  ftilsse  post 
aoDun  ChrisU  464.  ei  obitum  S.  Epiphanii ,  qnem  fiisA 
Hieroiiymus  hic  sanclae  memoriae  hoiuinem  Dei  ajipellal. 
Nec  quisquam  rairetar  quod  S.  Hieronymus  in  S.  OaTj' 
sostomumacriusinvehaiur;  cum  boc  tempore  iunocent]i2 
et  sanaitas  Chrysostomi  oLruU  criminilMis  et  accosation)' 
bus  inhnicorum  ejus  deliiesceret ,  et  soii  Deo  manifesta , 
a  paucis  tauretur*  Neque  vero  persuasum  potuit  essi^ 
Uieronymo ,  meutera  et  sententiam  Concttii  trigiuu  sex 
Episco|)oruro ,  et  Palriardiarum  totins  Orientis ,  labaste  iu 
coodemnaiioueJoaimisChrysosbnmi;  maxime  cura  iiotura 
essat  apud  omnes ,  Joaonem  offendisse  animuin  S.  Epi- 
phanii ,  propter  suscepios  Origenisus ,  et  recusaUm  ab 
eo  ooDderanationem  urigcnis.  Qnis  reiim  non  puusse* 
tunc  temporis  Chrysostomum »  et  veruiii  judlcium  Episoo- 

K>rum  Orieniis?  Certe  Monadius  cum  pmicts  fralribtis 
eo  totus  intentus  in  soUtudine ,  non  potuit  um  inextrl- 
cabiies  dissideDttttm  E^iscoporum  causas  excutere ,  et  ad 
luraen  veritatis  adducereyUt  non  Ihllereturcum  multis,  qul 
ex  auditu  et  evenUi  rerum ,  non  ex  instinctu  divino ,  cau- 
sas  difficiies  Episcoporum  judicare  cogehantur. 

Caeterum  puuvil  vir  doclus  Valesius  majorem  ac  priorera 
partem  hujus  Epistolae tribuendam esse  Tbeoihilo  Alexan- 
drioo,  usque  ad  haec  verba .  Hfe  quoquamUwdius  Beatitudi- 
nis ,  etc.  et  ab  illis  verbis  incipiendam  Hieronymi  Episto- 
lam  ad  Theophilum.  Sed  ne  quid  praeter  verum  admitu- 
mus,  huic  viri  doctissimi  senteniiae  adhaerere  timemus; 
cum  unus  sit  contexlus  Epistol»  um  in  editis  quam  ma- 
nuscripiis  libris.  Deinde  sensos  est  perspicous ,  ni  verba 
Hieronymi  recte  intelllffaniur ;  dicit  enim :  Sckntes  ergo 
dictum  a  satvatore^  Noiite  jiidicarc  secundum  fadem ,  sed 
justumiudicium  iudicate ,  ne  quoquam,  ctc  qnasi  diceret 
Theotjhiio ,  quoo  Librum  tuum  tibi  urdius  mlserim,  mulu 
impeoimenU  feeenint ,  uon  ut  lu  putas  judidum  tuura 
adversus  Joaonem ,  quod  iudicium  justum  esse  existimo; 
licet  &ma  sanctiiatis  Joannis ,  ilhid  non  veram ,  sed  juxla 
liiciem  Untum  factum  fuisse  tndicare  videatur.  Vel  aHter 
intelligere  nossumus ,  et  quidem  hoc  mode  procliTiori  ac 
iucidiori :  Ne  iu  faciem  judice^ ,  et  me  iiiertiae  ac  urdiu- 
tis  incuses  propter  dilaiam  libri  tui  translationem  Latinam, 
moneo  haec  fuiste  mihi  impedimenu  ut  Urdlus  eum  ad  te 
remitterem  quoquam ,  nempe :  isaurorum  repentina  eru- 
ptio ,  etc.  Si  quis  meliorem  sensum  invenire  in  hoc  con- 
textu  qiiiverit,  cum  grati  animi  signidcalione  illuro  susd- 
pieraus.  Deest  forsiun  aliquod  verbnm ,  quod  suptilere 
racile  poiuJssem,  nisi  desululus  copia  Mss.  codicum  i^raeter 
morem ,  ex  nnico  exemplari  edidissem  epistolam.  Ergo 
ne  in  faciein  et  nos  judicemus  causam  et  reprehensionem 
Hieronymi,  meminerimus  temporisquo  scripufuit  epislola 
superior  ad  Theophilum;  et  sic  Undem  quasi  lux  Judicium 
nostrorum  egredietur.  75G 

EPIST.  CXVH.   AD  MATREM  ET  FIL. 

Relulit  mihi ,  elc.   Meminit  h^jus  Epistolae  Hieronymns 
in  ea  qu£  inscribitur  ad  Riparium  contra  Vigilantiutii 
Muita  in  orbe ,  etc.  Vide  eamdem ,  quae  numerum  mr  «; 
obtiuet  37.  aiias  55.  781 

LucUianum  quippiam.  De  Lucilio  Satyrico  liaec  kabet 
Horatius  Satyr.  10.  iii).  1.  At  idem  quod  sale  mulioUrbein 
defricuit ,  eic.  iM. 

soror  et  ftiia.  Hunc  locum  non  iBtelligens  Marianas 
muuvit  contextum  Hieronymi,  posuitque  conira  fidera 
omiiium  Exemplarium ,  Priamm  vos  scire  cupio ,  mater  et 
fiUaf  etc.  llieronymus  mulierem  vetulam  vocat  ipse 
senex  socorem ,  jiiuiorem  autem  filiam  :  non  erat  iuque 
mater  respcctu  Hieronyint ,  sed  soror  in  Christo.         785 

restram  nuperare  concordiwn.  Erasmus,  vestram  me 
orare  cmicordiam.  lu  Mss.  nounullis ,  vestram  me  orare 
concorditim.  ibid. 

veforme  putes,  etc.  lu  legunt  omnes  Mss.  codices, 
neque  buuc  contcxtum  niutasset  Marianus  si  retn  inteiie- 
xisset,  nempe  deforme  esse  tcstimonium  pudidtiae  io 
puella ,  cum  rogatur  ad  honesU  ei  impudica.  787 

it  attior  videaris.  Addit  hic  de  suo  particulam  negan- 
lem  idem  Marianus ,  st  per  terram ,  ut  alUar  videaris ,  non 
trahatur :  quasi  vero  pusilli  sutura  non  semper  appetani 
vestes  longiores ,  ut  altiores  videantur.  ibid. 

Sed  torosuUmi.  Plures  Mss.  codkl.  legunt ,  sed  rasutum , 

nonnuUt  trossutmn  vel  grossubm.  In  cunctis  Icctioalboit 

unus  videtur  sensns ,  torosnlus  enim  et  trossulus ;  obesom, 

niiklttm  et  curain  cutis  honiinem  significant.  788 

EPIST.  aiX,  AD  MLNERVIUM ,  eic 

Monachos iEgyiii  falso  islos  putavlt  Marianus ,  qoia  ad 
Monasteria  iEgypti  profeclus  est  Sisinnlos  raledleens  Hlc^- 
ronymo :  sed  ex  I^Olone  boitts  epistolae  aeqoe  nc  Prsefatio- 
nibus  io  Zachariam  et  Mauchialm  oom|fertufli  nobis  est . 
Sisiunium  fuisse  S.  Exoperii  ftlium  et  Mpnachuni  Tolosa; , 
uiide  Quaesiiones  Mine